विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 4957 1356490 1341448 2026-05-23T10:11:10Z Bishaldev100 28807 /* शक्तिमा आउन विरोधीको दमन */ 1356490 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = '''श्री मुख्तियार जर्नेल''' | name = भीमसेन थापा | honorific-suffix = | image = Bhimsen-thapa-painting.jpg |imagesize = 300px | caption = भीमसेन थापा, नेपालको मुख्तियार (प्रधानमन्त्री सरह) वि.सं. १८६३ देखि १८९४ सम्म वि.सं. | birth_date = १८३२ श्रावण ९ | death_date = १८९६ साउन ८ (उमेर ६४) | birth_place = बोर्लाङको पीपल थोक गाउँ, [[गोरखा जिल्ला]], [[नेपाल]] | death_place = भीम मुक्तेश्वर, [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | father = [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)]] | mother = सत्यरूपा माया | spouses = | nationality = [[नेपाली]] | children = ललिता देवी पाण्डे, जनक कुमारी पाण्डे, र दीर्घ कुमारी पाण्डे<ref>{{cite book|last1=Paudel|first1=Punya Prasad|title=Aatreya dekhi Paudel samma|date=2006|publisher=Paudel Society for Cultural Promotion|page=101}}</ref> |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको मुख्तियार]] |term_start = १८६३ |term_end = १८९४ |monarch = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] <br> [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] |predecessor = [[रणबहादुर शाह]]<br /><small>मुख्तियारको रूपमा</small> |successor = [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ्ग पाण्डे]] |nickname = | birth_name = | allegiance ={{flag|नेपाल}} | branch =[[नेपाली सेना]] | serviceyears = | rank =[[नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | servicenumber = | unit = | commands = [[प्रधान सेनापति|नेपालका सेनापति]] | battles ='''[[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]''' | battles_label = | awards = '''राष्ट्रिय विभूति''' | relations = महारानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]] (भतिजी),<br />प्र.म. [[माथवरसिंह थापा]] (भतिजा),<br />[[जङ्गबहादुर राणा]] (नाति) | laterwork = }} '''भीमसेन थापा''' (सन् १७७५ अगस्ट – सन् १८३९ अगस्ट ५) [[नेपाल]]को दोस्रो तथा सबैभन्दा लामो समयसम्म पदमा रहेका नेपालका मुख्तियार ([[प्रधानमन्त्री]] सरह) तथा [[नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू|राष्ट्रिय विभूति]] हुन्। राजा [[रणबहादुर शाह]]का हजुरिया (शाही सचिव तथा सल्लाहकार) भएपछि भीमसेन थापाको उदय भएको हो। सन् १८०० मा रणबहादुर अधित्याग गरेर निर्वासित जीवन बिताउन [[भारत]] को [[बनारस|वाराणसी]] जाँदा भीमसेन थापा पनि सँगै गएका थिए।{{sfn|Waller|2004|p=174}}<ref>{{cite web|title=Francis Buchanan-Hamilton And His Pioneering Natural History Collections in Nepal in 1802–1803|url=http://www.nepembassy.org.uk/full_news.php?filename=2012_01_19|accessdate=7 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103182603/http://www.nepembassy.org.uk/full_news.php?filename=2012_01_19 |date=3 November 2014 }}</ref><ref>{{cite web| title=Three maps of Nepal relating to the pioneering natural history collections of Francis Buchanan-Hamilton, 1802-3| url=http://www.linnean.org/The-Society/LinnBlog/December+2013+Maps+of+Nepal| accessdate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231134602/http://www.linnean.org/The-Society/LinnBlog/December%2B2013%2BMaps%2Bof%2BNepal |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Great Game of Mapping the Himalaya |last=Sorkhabi |first=Rasoul |url =https://www.himalayanclub.org/hj/65/3/the-great-game-of-mapping-the-himalaya/ |accessdate= 31 December 2014}}</ref>{{sfnm|Pradhan|2012|1p=14|Nepal|2007|2p=51|Amatya|1978|3p=|Acharya|2012|4pp=35–36}} यसै कृतज्ञताका कारण, [[रणबहादुर शाह]]ले भीमसेन थापालाई नयाँ विस्तारित सरकारमा '''काजी''' (मन्त्री सरहको पद) को पदमा नियुक्त गरे। सन् १८०६ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या उनकै सौतेनी भाइ [[शेरबहादुर शाह]]द्वारा भए पश्चात भीमसेन थापाले ९३ जनाको हत्या गरेर स्वयं आफू '''मुख्तियार''' (प्रधानमन्त्री सरहको पद) बने। भीमसेन थापाको प्रधानमन्त्रीकालमा नेपाल साम्राज्यको निक्कै विस्तार भएको थियो। यसको प्रमाण यसबाट लगाउन सकिन्छ कि त्यस समयमा यस साम्राज्यको सिमाना पश्चिममा [[सतलज नदी|सतलज]] नदी र पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिस्टा]] नदी सम्म पुगेको थियो। तर, सन् १८१४-१८१६ को नेपाललाई विनाशकारी [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|अङ्ग्रेज-नेपाल युद्ध]]मा उनले फसाए, जसको फलस्वरूप नेपालले [[सुगौली सन्धि]] गरेर आफ्नो एक तिहाई जमिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]लाई बुझाउनु परेको थियो। यस युद्धमा पराजयकै कारण नेपालमा [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस रेसिडेन्सी]]को स्थायित्व कायम भएको थियो। सन् १८१६ मा युवावस्थामै राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को मृत्यु तथा उनको उत्तराधिकारी राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] सानै भएको कारण तथा रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]] (रणबहादुर शाहकी कान्छी श्रीमती) तथा केही दरबारियाको समर्थनकै कारण नेपाल अङ्ग्रेज युद्धमा हार भएता पनि भीमसेन थापा शक्तिमै रहेका थिए। सन् १८३२ मा उनको ठुलो समर्थक रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]]को मृत्य तथा राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] युवावस्थामा पुगेपछि भीमसेन थापाको शक्ति स्थिर भएको थियो। मुख्यतया पाण्डेहरू भीमसेन थापालाई [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]को सन् १८०४ मा भएको हत्याको योजनाकार मान्दथे। अनेक षड्यन्त्र र विरोधी दरबारियाहरूको गतिविधिका कारण अन्तत: भीमसेन थापा सन् १८३९ मा जेल हालिए र उनले त्यहिँ आत्महत्या गरे। तर, उनको मृत्यु पश्चात पनि आन्तरिक कलह शान्त भएन र सोको फलस्वरूप [[राणा शासन|राणा शासनकाल]]को उदय भयो। भीमसेन थापालाई लिएर लामो अध्ययन गरेका इतिहासकार त्रिरत्न मानन्धरको निचोड छ, 'भीमसेन थापाले आफू शक्तिशाली हुन् एकपछि अर्को षड्यन्त्र गरे। षड्यन्त्रकै कारण उनी माथिसम्म पुग्न सफल रहे।' त्यसैमा [[बाबुराम आचार्य]]ले लेखेका छन्, 'यस्ता अमानवीय काम गरेर वास्तवमा यिनले आफ्नो पतनको निमित्त खाडल आफैले उसैबेला नै खनिसकेको देखिन्छ।' थापाले शक्तिमा हुँदा धेरै महत्त्वपूर्ण व्यक्ति र तिनको परिवारलाई त्यस्तै निर्दयी मृत्यु दिएका थिए, जुन नियति पछि आफै भोगे।<ref>{{cite book|title=अब यस्तो कहिल्यै नहोस्|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=|date=वि.सं २०२६|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> 'भीमसेन थापाको षड्यन्त्र कोतपर्वभन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय तुलसीराम वैद्य र तीर्थप्रसाद मिश्रले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> त्यसपछि भीमसेन थापा मुख्तियार बने।उनीहरूकै भाषामा, 'यो हत्याकाण्ड नेपालको इतिहासमा राजनीतिक परिवर्तनको घटना थियो। अब राजपरिवारबाट भारदारमा शक्ति र सत्ता हस्तान्तरण भयो। राजपरिवारको भूमिका न्यून हुँदै गयो। नरसंहार गरी सत्तामा आउने परिपाटी देखापर्‍यो। यस्ता घटनाहरू पुनरावृत्ति हुँदै गए।<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-07-27/393048.html|title=इतिहासको एउटा ट्र्याजडी: भीमसेन थापाको आत्महत्या|last=वज्राचार्य|first=हिमेशरत्न|date=साउन ११, २०७१}}</ref> भीमसेन थापालाई धेरै जसो बुद्धिजीवी ठूला राजनीतिज्ञ मान्छन् तर गहिरिएर नेपालको इतिहासको परिशीलन गर्नेहारू उनलाई त्यस कोटिमा राख्दैनन् । <ref name="पन्त">{{cite book|last=पन्त|first=महेशराज|author-link=महेशराज पन्त|year=|title=पृथ्वीनारायण शाह - नायक, प्रतिनायक अनि नायकदेशीय|publisher=पब्लिकेशन नेपा~लय|url=|isbn=|pages=37}}</ref> ==बाल्यकाल== {{see|थापा वंश}} भीमसेन थापाको जन्म वि.सं. १८३२ नौ गतेका दिन [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]]को बोर्लाङको पीपल थोक गाउँमा [[बगाले थापा]]{{sfn|Pradhan|2012|p=23}} [[क्षेत्री]] परिवारमा भएको थियो। [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)]] र सत्यरूपा मायाका जेठा छोरा थिए। उनका हजुरबुवा नेपाल एकीकरणकालका काजी [[वीरभद्र थापा]] थिए। उनी [[बगाले थापा]] क्षत्री कुलका थिए।{{sfn|Pradhan|2012|pp=22-23}} उनका भाइहरू सहोदरमा [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]], [[अमृतसिंह थापा]], [[बख्तावर सिंह थापा]], [[रणवीरसिंह थापा|रणवीर सिंह थापा]] तथा सौतेनीमा [[रणजावर सिंह थापा]] र [[रणबाम सिंह थापा|रणबम सिंह थापा]] थिए। {{sfn|Pradhan|2012|p=22}} ब्रतबन्धको क्रममा सर्वप्रथम भीमसेन थापाको भेट युवराज [[रणबहादुर शाह]]सँग भएको थियो। त्यसबेला उनको उमेर १० वर्षको थियो। एकै उमेरमा शाह र थापाको मित्रताको आधारमा त्यसै बेलामा तयार भएको हो। उनको बाल्यकाल गोर्खामा निकै सुखमय रूपमा बितेको थियो। उनको पढाइको व्यवस्था त्यस बेलाको परिस्थिति अनुरुप मिलाइएको थियो। ==शक्ति उदय: १७९८-१८०४== [[चित्र:Rana Bahadur Shah.jpg|thumb|right|रणबहादुर शाह, नेपालको राजा (१७७७-१८०६)]] [[चित्र:King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) LACMA M.76.129.jpg|right|thumb|राजा गीवार्णयुद्ध विक्रम शाह (१७९७-१८१६)]] ===शाही परिवार=== [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]को जेठो छोरा [[प्रतापसिंह शाह]] (शासनकाल १७७५-१७७७)को अल्पमृत्युको कारण प्रगतिको पथमा रहेको नेपाल राज्य तथा विशाल सत्ता रिक्त हुन् पुग्यो। प्रताप सिंह शाहको मृत्यु हुँदा उनको उत्तराधिकारी छोरा, [[रणबहादुर शाह]] (शासनकाल १७७७-१७९९) मात्रै २ वर्ष ६ महिनाका थिए।{{sfn|Acharya|2012|p=13}} सन् १७८५ सम्म रानी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]] कार्यकारी राज-प्रतिनिधि भएर राज्यसत्ताको काम सम्भालेकी थिइन् पछि [[पृथ्वीनारायण शाह]]को दोस्रो छोरा [[बहादुर शाह]] (शासनकाल १७८५-१७९४)ले राज्यसत्ता सम्भाले।{{sfn|Pradhan|2012|p=10}} राष्ट्रिय प्रशासनको मुद्दालाई प्रमुख नबनाएर दरबारिया विरोधीहरूले यी दुई राज्य-प्रतिनिधिहरूको शाही जीवनलाई मुद्दा बनाए जसको कारण भविष्यमा हुने राज्य प्रतिनिधिको दौडको लागि एक खराब परम्पराको जग बसाल्न पुग्यो। सन् १७८८-१७९२ मा नेपाल- चीन बिचको [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|युद्ध]]को अनिवार्यताको कारण [[बहादुर शाह]]लाई ब्रिटिसको सहयोग माग्नु परेको थियो, जसको कारण सन् १७९२ मा अङ्ग्रेजहरूसँग एक व्यावसायिक सन्धि गर्नु परेको थियो।{{sfn|Pradhan|2012|pp=11–12}} यसै बीच, रणबहादुर शाहको युवावस्था स्नेहको निमित्त विलासितामा खर्च भएको थियो। सन् १७९४ मा रणबहादुरको उमेर पुगेपछि उनले सर्वप्रथम आफ्नो काका [[बहादुर शाह]]लाई सबै सरकारी पदबाट हटाउनुको साथै सरकारलाई पुन:गठित गरे।{{sfn|Acharya|2012|p=14}}{{sfn|Pradhan|2012|p=12}} सन् १७९५ को मध्यमा उनी एक मैथिल ब्राह्मण विधवा कान्तवती झा माथि मन्त्रमुग्ध भए र उसँग विवाह गर्न आतुर रणबहादुरले आफ्नो पछिल्लो विवाहबाट भएको प्रत्यक्ष सन्तानलाई उत्तराधिकारी नबनाई कान्तवतीलाई उनको आधा जातिको छोरा (त्यस समयको हिन्दु कानुन अनुसार)लाई उत्तराधिकारी बनाउने वाचा गरेर विवाह गरे।{{refn|group=टिप्पणी|कान्तवतीसँग विवाह गर्नु अघि रणबहादुरको दुई श्रीमती रहेको थियो। उनको प्रथम श्रीमती राजराजेश्वरी देवी जसबाट उनलाई एक छोरी भएको थियो। उनको दोश्रो श्रीमती सुवर्णप्रभा देवी जसबाट उनलाई दुई छोरा भएको थियो, रणद्योत शाह र शमशेर शाह। रणबहादुर शाहको जेठो छोरा रणद्योत शाह प्रत्यक्ष रूपमा रणबहादुरको उत्तराधिकारी थिए।{{sfn|Acharya|2012|p=16}}}}{{sfn|Pradhan|2012|p=12}}{{sfn|Acharya|2012|pp=16–17}} सन् १७९७ मा, उनले आफ्नो काका जुन एक सेवानिवृत्त जीवन बाँचिरहेका थिए र चीनका नयाँ सम्राटसँग बैठकको बहानामा चीनमा सरणार्थी जीवन बिताउन खोजिरहेका थिए लाई सन् १९७९ फेब्रुअरी १९ मा जेलमा कैद गरे र २३ जुन १७९७ मा उनको हत्या गरे। यस काण्डका कारण रणबहादुर शाह दरबारिया तथा आम जनमानस विशेष गरी ब्राह्मणहरू तथा वैद्यहरूमा कुख्यात बन्ने पुगे।{{sfn|Pradhan|2012|p=12}}{{sfn|Acharya|2012|pp=17–21}} ==वाराणसी निर्वासन: १८००-१८०४== [[चित्र:Nepaul valley map 1802.jpg|thumb|right|चार्ल्स क्राफोर्डद्वारा बनाइएको काठमाडौँ उपत्यकाको नक्सा (१८०२-१८०३)]] [[बनारस|वाराणसी]]को बसाईको समय उनले [[ब्रिटिस साम्राज्य|बेलायती साम्राज्य]]को नजिकबाट अध्ययन गरे। बेलायती नीति ''फुट र शासन'' (Divide and Rule) अनुसार अङ्ग्रेजले भारतिय राज्यहरू हडपेको तथ्य बुझे। अङ्ग्रेजहरू सर्वप्रथम व्यापार गर्ने बहाना राज्यमा सरण माग्ने र राज्यको सम्पूर्ण ज्ञान प्राप्त गरेपछि आक्रमण गर्दा भारत अङ्ग्रेजको दास भन्न पुगेको तथ्य थाहा पाए। तर राजा रणबहादुर विलासमा चुर थिए र एक बनारसी साहुको थुप्रो ऋण लिई नितर्दा देशकै बदनाम भएको थिए। भीमसेन भने अङ्ग्रेजबारे जानकारी चाहार्दै हिँडेका थिए। उक्त समयमा मुलकाजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] अङ्ग्रेजबारे सम्भवतः अनविज्ञ भई वाणिज्य सन्धि गर्दै थिए। भीमसेनले जानकारी प्राप्त गरेपश्चात वाणिज्य सन्धि खारेज गर्न नेपाल अविलम्ब पुग्नुपर्ने स्थिति देखे। == भण्डारखाल पर्व (१८६३) == वि.सं. १८६३ वैशाख १४ गते बेलुका काजी त्रिभुवन प्रधानको घरमा कचहरी बोलाइयो। त्यसमा चौतारिया शेरबहादुर शाह तथा काजी नरसिंह गुरुङ आदिलाई अनिवार्य उपस्थित गराउन भीमसेन थापाले आफ्नो मातहतका सेनालाई आदेश दिएका थिए। शाही र अरू भारदार सहजै उक्त कचहरीमा उपस्थित भए। सबैको उपस्थितिमा कचहरी सुरु हुने बेला भीमसेन थापा भने बहाना गरेर बाहिरिए। जुन बेला स्वामी महाराज (रणबहादुर) को उपस्थितिमा कचहरी प्रारम्भ भइरहेको थियो, ठिक त्यसै समयमा काजी भीमसेन थापा 'खाना खान जान्छु' भनी सभास्थलबाट खुरुक्क बाहिरतिर निस्किएका थिए।<ref><nowiki>[[बाबुराम आचार्य]]</nowiki>को पुस्तक 'अब यस्तो कहिल्यै नहोस्‌'</ref> कचहरीमा रणबहादुरले काजी त्रिभुवन प्रधानले १८ हजार रुपैयाँ राज्यकोषबाट झिकेर मासेकोमा चौतारिया शेरबहादुर शाही लगायत त्यहाँ उपस्थित भारदारहरूको पनि संलग्नता रहेको आरोप लगाए। उक्त आरोप आफूमाथि पनि लागेपछि रिसाएका शेरबहादुर शाहीले रणबहादुर शाहलाई आफ्नै तरबार निकालेर प्रहार गरेको इतिहासकारहरूले लेखेका छन्। त्यसपछि तत्कालै शेरबहादुर शाहीलाई पनि त्यही स्थानमा मारियो। अन्य केही भारदार र शेरबहादुर शाहीका अङ्गरक्षक तथा नातेदारहरूको पनि हत्या भयो। त्यसको भोलिपल्ट अन्य भारदारको पनि कुनै पुर्पक्ष नगरी विभिन्न आरोप लगाएर हत्या भयो। शेरबहादुर शाहीको सहयोगी ठानिएका र भीमसेन थापाले रणबहादुर शाहको हत्यामा संलग्न भनी आरोप लगाएका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] लगायतका व्यक्तिका शाखासन्तान समाप्त हुनेगरी साना बालकहरूलाई समेत काटेर मारेको इतिहासकार आचार्यले लेखेका छन्। उनका अनुसार हत्याको क्रम झन्डै दुई सातासम्म चल्यो। त्यसमा १६ महिलालाई सती पठाइएको र झन्डै ७७ पुरूषको हत्या भएको आचार्यले लेखेका छन्।<ref>[https://www.bbc.com/nepali/news-48488494 दरबार हत्याकाण्ड: यी हुन् नेपालमा सत्ता परिवर्तन गराउने चर्चित घटना]</ref> यो हत्याकाण्डले शक्तिशाली बनेका भीमसेन थापाले राजाभन्दा बलियो बनेर झन्डै ३१ वर्ष नेपालको सत्ता सञ्चालन गरे। == मुख्तियार == === नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध === [[चित्र:Bhimsen Thapa of Nepal.jpg|thumb|]] [[चित्र:Clothes_worn_by_Bhimsen_Thapa_1.jpg|alt=|left|thumb|राष्ट्रिय संग्राहलय छाउनीमा रहेको भीमसेन थापाको पोशाक]] राजा [[रणबहादुर शाह]]सँग नेपाल फर्केपछि उनी पहिले नेपालका मन्त्री र पछि प्रधानमन्त्री भए। त्यस पछि उनले ३१ वर्ष सम्म २ राजाहरूको अन्तर्गत प्रधानमन्त्रीको रूपमा काम गरे। उनका सहयोगी (डेप्युटी) काजी [[रणध्वज थापा]] थिए। उनले सन् १८१६ मा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] विरूद्ध [[युद्धको घोषणा]] गरे।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/126371-1500954660.html|title=मुख्त्यार भीमसेन थापाको योगदान|last=देवकोटा|first=चैतन्यराज|date=१० साउन २०७४|website=नागरीक|accessdate=२२ जेठ २०७९}}</ref> विभिन्न कारणहरूले गर्दा त्यस युद्धमा नेपालको हार भयो। युद्धपछि पनि उनले १३ वर्ष सम्म शासन गरे। === सुधार === त्यस बेलामा उनले थुप्रै सैनिक, कानुनी, सामाजिक तथा आर्थिक सुधारहरू गरे। सैनिकलाई युरोपेली शैलीमा आधुनिकिकरण गरियो। थुप्रै समाजिक कुरितीहरू हटाइयो। सार्वजनिक प्रशासनमा सुधारहरू गरे। [[धरहरा]], सुन्धारा, बागदरवार, टेकु पुल, थापाथली पुल आदि निर्माण गराए। विश्वका विभिन्न भागमा प्रभुत्व बढाउदै गएको बेलायती साम्राज्यवादको विरूद्ध लड्न एसियाली जनएकताको आहृवान गर्ने उनी निकै दूरदर्शी कूटनीतिज्ञ पनि थिए।{{cn}} महान् पूर्वजहरूले शुरू गरेको नेपाल एकीकरणलाई अगाडि बढाएर भीमसेनले नेपालको सीमालाई चारैतिर बढाए। सन् १८६२ मा काजी र त्यसपछि मूलकाजी र जनरल भएका भीमसेन थापाले साम्राज्यवाद विरुद्ध अनवरत सङ्घर्ष गरेर नेपालको सिमाना [[सतलज नदी|सतलज]]सम्म पुर्‍याएका थिए भने यिनकै पालामा पाल्पालाई नेपालमा गाभिएको थियो। सेनाको आधुनिकीकरण, [[राहदानी]] प्रथाको सुरूवात, अनेकौँ सामाजिक सुधार र विकास निर्माणको कार्य गर्न लगाए। === राजा गीर्वाणको मृत्यु र राजेन्द्रको राज्यारोहण === ==पतनको सुरुवात == === ललितत्रिपुरासुन्दरीको मृत्यु र घर झगडा === राजा राजेन्द्र उमेर पुगेपछि र राजमाता [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरासुन्दरी]]को मृत्युपछि शक्ति संतुलानामा परिवर्तन आउन सुरु भयो {{sfn|Nepal|2007|p=103}}{{sfn|Acharya|2012|p=149}} राजमाता [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरासुन्दरी]]को मृत्युपछि भीमसेन थापाको पतन सुरु भएको थियो। वि.सं. १८९४ असार ५ गते भिमसेन थापाबाट फौजी तैनाथी खोसियो भने अर्को महिना उनलाई पदबाट हटाइएको थियो। थापालाई पदच्युत गरिएपछि पाँडे समूहका नाइके [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ्ग पाण्डे]]ले मुलुकको शासन व्यवस्थामा प्रभाव पार्न लागे।<ref name="AN">प्राचीन नेपाल (पृष्ठ-३२ ), बैसाख २०६३, पुरातत्व विभाग</ref> ==मृत्यु== [[चित्र:Picture of bhimsen thapa standing beside a horse.jpg|thumb|मुख्तियार भीमसेनको तस्विर घोडासँगै]] भारदारहरूबीचको गुटबन्दी र दरबारिया षड्यन्त्रमा परेर थापालाई जेलनेलसहित अनेकौ यातना दिई थुनामा राखियो। वि. सं. १८७१/७२ मा अङ्ग्रेजसँगको युद्धमा पराजित र १८७३ मा भएको सुगौली सन्धी पश्चात तथा १८९४ मा राजकुमार देबेन्द्रको हत्याको अभियोग तथा दरवारिया षड्यन्त्रले गर्दा आफ्नो अपमान सहन नसकी भीमसेनले अन्ततः वि.सं. १८९६ मा आत्महत्या गरे। केही इतिहासकारले भीमसेन थापाले काँचले सेरिएर आत्महत्याको प्रयास गरेको पनि भनेका छन्। [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार तत्काल उपचार भएको भए, उनी सजिलै बाँच्ने थिए। राजा रानीकै आदेशमा रगतले लतपतिएको उनको अर्धचेत शरीर विष्णुमती नदीको बगरमा फ्याँकियो। यही स्थितिमा उनी नौ दिनसम्म बाँचे। वर्षादको समय थियो, त्यसै स्थितिमा प्राण त्यागका लागि छटपटाइरहे। अन्ततः साउन १६ मा मृत्युवरण गरे। लासको सम्मानपूर्वक दाहसंस्कार गर्नसमेत दिइएन। खासमा सामान्य तरिकाले पनि जलाउन दिइएन्। बरु स्याल, कुकुर र गिद्धलाई खान दिइयो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-07-27/393048.html|title=इतिहासको एउटा ट्र्याजडी भीमसेन थापाको आत्महत्या|last=वज्राचार्य|first=हिमेशरत्न|date=साउन ११, २०७१|website=कान्तिपुर|publisher=|accessdate=फागुन २, २०७७}}</ref> उनका विरोधीहरू पाण्डे तथा बस्न्यातहरूका कारण उनले पदत्याग गरेका हुन्। भीमसेन थापा प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]को आमा पट्टिको हजुरबुबा थिए। ==आलोचना == ===विर्ता हरण=== {{main|बासठ्ठीहरण}} ===शक्तिमा आउन विरोधीको दमन=== कांजी [[दामोदर पाँडे]]लाई १८६० चैत ३ गते लुमडी नजिकको घाटमा गिंडियो । काँजी [[दामोदर पाँडे]]का कलिला छोराहरू ललितबम, रणकेशर, गजकेशर पाँडे बिनाकसुर त्यहीँ गिँडिए । टक्सारी भीम खवास र उनका एक छोरालाई विष्णुमती लगेर काटियो । खवासका अर्का एक छोरालाई टौदहको पोखरीमा डुबाएर मारियो भने अर्का छोरालाई तीन दिनसम्म खुट्टामा पासो लगाई रूखमा झुन्डयाउँदा पनि नमरेपछि काटेर मारियो । शङ्खधर खवासलाई खाडल खनी कुमसम्म पुरेर कपालमा खोटो दली आगो लगाई जिउँदै पोलियो । सरदार इन्द्रमान खत्री, द्वारे समनसिंह र सुवेदार मानधनलाई पनि गिँंडियो र भीमसेन थापाको सत्ता आरोहको यात्रा रगतको भेलबाट रंगीन बनाएर सुरु गरियो । महोद्दामकीर्ति र [[दलमर्दन शाह|दलमर्दन]]का नाबालक नाति र छोराहरू [[वीरभद्र शाह|वीरभद्र]], भीमप्रताप, भीमरुद्र र कुलचन्द्र शाहहरूको आँखा फुटाएर उनीहरूलाई भण्डारखालमा कैद गरियो । वीरभद्रहरूको भव्य [[बाग दरबार|वागदरबार]] विसं १८६१ फागुन २८ भीमसेन थापाले कब्जा गरे भने धर्मपथको कुलचन्द्र बसिरहेको भवन [[रङनाथ पौडेल|रंगनाथ पौडेल]] (पण्डित) लाई दिलाइयो । [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ वैशाख बैशाख ७ गते शुक्ल सप्तमी बिहीबारका दिन]] रातको १० बजे आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरी त्रिभुवन खवासको घरमा राती बसेको थियो। आफैँले सहमतिमा बोलाउन लगाएको कचहरीबाट खाना खाने बहानामा निस्किएका भीमसेन थापा रणबहादुर र शेरबहादुरको बीभत्स अवस्था सिर्जना भएपछि मात्रै फर्किए । [[शेरबहादुर शाह]]का दुई जना कमरा केटाहरूलाई तत्कालै काट्न लगाए । [[बिदुर शाह|विदुर शाही]], त्रिभुवन प्रधान, नरसिंह गुरुङ, पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] र उनका भाइ थुनिए र भोलिपल्ट भण्डारखालको बगैँचामा गिँडिए । सत्ता आफ्नो हातमा आएको उन्मादमा भीमसेनले हेलम्बुमा निर्वासित [[महारानी राज राजेश्वरी|राजराजेश्वरी]]लाई आफ्ना अनुत्तरदायी पतिको सतीको चितामा रणबहादुर मरेको नवौँ दिनमा १४ जना सुसारेसहित जलाएर उनको उपस्थितिले आफ्नो हालीमुहालीमा पर्न सक्ने बाधालाई सधैँका लागि पन्छाउन सफल भए <ref>(फ्रान्सिस बुचनान हयामिल्टन, उही, पृ २६१)</ref> । [[पृथ्वीपाल सेन]]सहितका १८ पाल्पाली निरपराध अङ्गरक्षकलाई भण्डारखालको बगैँचामा काटेर लासलाई दाम्लाले घिसारेर विष्णुमतीको बगरमा फाली स्याल, कुकुर, गिद्धलाई खुवाइयो । जगत खवास विष्णुमतीमा काटिए । चौतारा विदुर र [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]का निरपराध पत्नीहरू पोडेलाई भिडाइयो <ref>(आचार्य, बाबुराम–नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त, पृ २८७–२९०) ।</ref><ref>[https://ekantipur.com/koseli/2018/08/11/153395725988514350.html सत्ता–शक्तिको तोड]</ref> ===अङ्ग्रेजसँग युद्ध गर्ने निर्णय=== अङ्ग्रेज संग हुने देखिएपछि अङ्ग्रेज संग युद्ध गर्ने कि नगर्ने भन्ने विषयमा दरबारमा एक सभाको आयोजना गरियो।<ref>{{cite book|title=राष्ट्रिय विभूति अमरसिंह थापा|author=विनोद थापा|page=पृष्ठ ११२|date=वि.सं २०७०|publisher=राष्ट्रिय विभूति अमरसिंह थापा प्रतिष्ठान|isbn=|url=}}</ref> उक्त सभामा धेरै जसो भारदारले अङ्ग्रेज संग युद्ध गर्न नहुने रे व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{cite book|title=नेपाल एकीकरणको इतिहास (बि.सं १८०१-१८७२)|author=त्रिरत्न मानन्धर र अन्य|page=३१६|date=बि.सं २०७७|publisher=पृथ्वीनारायण शाह अनुसन्धान केन्द्र, नेपाली सेना जंगी अड्डा|isbn=|url=}}</ref> त्यतिबेला नेपालले महाकाली देखि पश्चिमतर्फ विजय गरेका राज्यमाथि राम्रो संग नियन्त्रण गर्न सकेको थिएन र ती राज्यका भूतपूर्व राजा र जनताले अङ्ग्रेजलाई नै सहयोग गर्ने सम्भावना थिए। त्यसैले अङ्ग्रेजले दावी गरेको भूमी दिएर भएपनि युद्ध रोक्नुपर्ने उनीहरूको भनाई थियो।<ref>{{cite book|title=History of the Political and Military Transactions in India During the Administration of the Marquess of Hastings 1813-1823|author=Prinsep, Henry T.|page=457-461|date=1824|publisher=Kingsbury, Parbury, London|isbn=|url=https://indianculture.gov.in/rarebooks/history-political-and-military-transactions-india-during-administration-marquess-hastings}}</ref> त्यसै गरी युद्ध गर्ने कि नगर्ने भन्ने विषयमा बुझ्न राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को नामबाट अमरसिंह थापा, [[हस्तदल शाही]], [[बम शाह]] आदीलाई पत्र पनि पठाइयो।<ref>{{cite book|title=अमरसिंह थापा|author=[[सूर्यविक्रम ज्ञावली]]|page=६०|date=वि.सं २०००|publisher=नेपाल साहित्य सम्मेलन|isbn=|url=}}</ref> तत्कालीन समयमा नेपालको सैनिक शक्ति अङ्ग्रेजको भन्दा कमजोर थियो. त्यसैले अङ्ग्रेजसंग अहिले युद्ध नगरौ, उनीहरूले मागेको बुटवल र स्युराज दिएर युद्ध रोकौं र नेपालले सैनिक सुदृढ गरेपछि आवश्यक परेमा युद्ध गरौला भन्ने सल्लाह अमर सिंहले दरबारमा पत्र पठाएर दिएका थिए। उक्त पत्रको व्यहोरा यस प्रकार थियो,<ref>{{Cite journal |last=थापा |first=विनोद |title=नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध (सन् १८१४-१६) मा बडाकाजी अमरसिंह थापाले अपनाएको नीति |url=https://www.nepalarmy.mil.np/sipahiannual/Sipahi2079 |journal=सिपाही |issue=2079 |pages=38}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''अङ्ग्रेजहरू नेपालभन्दा शक्तिशाली भएकाले नेपालको युद्ध गर्ने उचित अवस्था छैन, यो युद्ध शुरु भएमा निकै लामो र भयङ्कर हुनेछ, त्यसमाथि पनि पश्चिम इलाकाको अवस्था राम्रो छैन, युद्ध भएमा जितेका राज्यका राजाहरूले पनि अङ्ग्रेजहरूलाई नै सहायता गर्नेछन्, अहिलेसम्म हामीले मृगको सिकार मात्र गरेका छौं तर यो लडाइँं भनेको हामीले बाघको सिकार गर्न तयार हुनु हो, युद्ध भनेको अत्यन्त गाह्रो काम हो, रणक्षेत्रमा उत्रेका योद्धालाई मात्र युद्धको मर्मको ज्ञान हुन्छ, साधारण तथा युद्ध अनुभवहीन व्यक्तिलाई युद्धको ज्ञान हुँदैन, यदि अङ्ग्रेजसंग नेपालको युद्ध भयो भने चार पुस्ता देखि आर्जेको नेपालको सम्पूर्ण व्यवस्था बिग्रनेछ, अङ्ग्रेजहरूले माग गरेको भूभाग दिएर भए पनि युद्ध रोकियोस् ।''' <ref>{{cite book|title=इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह (भाग १)|author=योगी नरहरिनाथ|page=५९७-६०१|date=वि.सं २०५५|publisher=|isbn=|url=}}</ref> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> राष्ट्र निर्माणमा आफ्नो ज्यान दिएका, देशको नर-नाडी थाहा पाएका पुरान पाका भाइ-भारदारको कुरा पन्छाएर भीमसेनले अङ्ग्रेजसँग लड्ने निर्णय गरे। आफ्नो देशको अवस्था थाहा नभएका, अल्लारे डिटाहरूलाई जम्मा गरेर बनाइएको भारदारीले गरेको निर्णयले देशको एक-तिहाइ भुभाग गुम्यो। ===जर्नेली सेना र पृथ्वीनारायण शाह्कालीन सेना, दुई थरी सेनाको निर्माण === भिमसेन थापाले दुई थरी सेनाको निर्माण गरे। जर्नेली सेना भनेर फ्रान्स, बेलायत युरोप को नक्कल गरेर एउटा सेना बनाए, भने पृथ्वीनारायण शाह को पाला देखि को सेना समेत नेपालमा बिद्यमान थियो। जर्नेली सेनाको पोशाक युरोपेली सेनाको जस्तै थियो। उनीहरूको तलब स्केल, रासन पानी, सुबिधा सबै राज्यले गर्थ्यो। पूर्व टिस्टा देखि भेरी नदि सम्म जर्नेली सेना खटाइएको थियो। भने पुरानो सेनाले आफै रासन पानी जुटाउनु पर्ने थियो। त्यो भिमसेन थापाको सैन्य क्षेत्रको ठुलो भूल थियो किनभने त्यसले भेरी नदि भन्दा पश्चिममा खटिएका सैनिकहरूलाई निरास बनाएको थियो। ===पाका तथा अनुभवी सेनानायक/ अग्रजको अपमान=== ===सेनाको पदवी भाइ भतिजामा वितरण=== ===जनताको शोषण === गिर्वाणयुद्धको नाममा आफू सर्वेसर्वा हुँदै, भाइभतिजालाई उच्चपदमा आसीन गर्दै उनले लुटको स्वर्ग बनाउन कुनै कसर बाँकी राखेनन्। महेशचन्द्र रेग्मीको भाषामा रणबहादुरसँगै बनारसको निर्वासनबाट चुनदाम पनि नहुनेगरी बेहाल स्थितिमा काठमाडौँ आएका थापाले 'तराईलाई उपनिवेश' मात्रै बनाएनन्, काठमाडौँदेखि गोर्खा, नुवाकोट र पाल्पासम्म हजारौँ रोपनी खेत र दर्जनौं-दर्जन महल बनाए। चतुर खेलाडी थापाले चलाएको युद्ध त पराजित भयो, तर उनको भने पराजय भएन।<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/opinion/2011/03/23/326868.html|title=भीमसेन थापा र 'देशभक्ति’ को त्रासदी|last=महर्जन|first=राजेन्द्र|date=चैत ९, २०६७}}</ref> [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले टिप्पणी गर्दै भनेका छन् "मेरा मावली बा भीमसेन थापाले भेडारूपी जनतामा बाघरूपी शोषक, प्रशासक छाडिदिए । बाघले भेडाको बथानमा पसेर रगत चुसेजस्तै ती प्रशासकले जनशोषण नगरिरहेनन् । भेडाजस्ता सोझा जनतामा बाघरूपी सुब्बा कुलानन्द झा जस्ता चुसाहा शोषक प्रशासकलाई दिए। तिनले बाघले भेडाको रगत चुसेजस्तै जनतालाई सोस्नुसम्म सोसेर धन सोहोरेर सताएर कंगाल पारेकाले जनताले आशीर्वाद दिएनन्। ईश्वरले पनि सहेनन् र भीमसेन थापाले थुनिनुपर्‍यो र अन्त्यमा आफैँ सेरिएर मर्नुपर्‍यो। मेरा मामा माथबर सिंहले त्यसै गरे,भेडाजस्ता जनताउपर बाघरूपी शोषक सुब्बा हीरालाल झा जस्ता प्रशासकलाई दिएर दुनियाँ सताउँदा ईश्वरले पनि सहेनन्, दुनियाँले पनि रुचाएनन्, र माथवरसिंह आफैँ मारिए। काजी अभिमानसिंहले पनि भेडाजस्ता रैतीमाथि बाघरूपी रत्नमान र लक्ष्मीपति जस्ता शोषक प्रशासक छाडिदिए। काजी अभिमानसिंहलाई पनि ईश्वरले सहेनन्, जनताले हेरेनन् र मारिए। गगन सिंहले पनि त्यसै गरे । जनरल [[गगनसिंह खवास]]ले पनि भेडा जस्ता रैतीमाथि बाघरूपी शोषक सिद्धिमानसिंहलाई प्रशासक कारोबारी तुल्याई छाडिदिएका थिए। गगनसिंह खवासलाई पनि ईश्वरले सहेनन्, जनताले पनि चाहेनन् र ऊ पनि मारिए। तिनलाई ईश्वरले पनि सहेनन्, जनताले आशिष पनि दिएनन्, मैले पनि सयजना मान्छे मारेँ, जनतामा बाघ छोडिन । बाघलाई खोरमा थुनेर मासु खुवाएर राखेँ। मैले जनतामाथि बाघ शोषक छाडिन, त्यसैले मलाई ईश्वरले पनि सहे, जनताले पनि आशीर्वाद दिए । यसैले मेरो यो औलाधौला भएको हो ।"<ref>[https://www.kantipurdaily.com/bibidha/2019/04/13/155512268357058035.html अनि जनबल र धनबल विदेशियो:ज्ञानमणि नेपाल चैत ३०, २०७५ कान्तिपुर दैनिक]</ref><ref>[https://nagariknews.nagariknetwork.com/news/31769/ नयाँले सिक्नुपर्ने पुराना शासकका कुरा:ज्ञानमणि नेपाल २० मङि्सर २०७४ नागरिक दैनिक]</ref> ==वंश वृक्ष== {{main|थापा वंश}} {{family tree/start |summary=Bhimsen's father was Amar Singh Thapa and mother Satyarupa Maya. His grandfather was Bir Bhadra Thapa. Bhimsen Thapa had four brothers: Nain Singh, Bhaktawar Singh, Amrit Singh, and Ranbir Singh. From his step-mother, who is unknown, he had two step-brothers: Ranbam and Ranzawar. Bhimsen had one son, who died while infant, and three daughters: Lalita Devi, Janak Kumari and Dirgha Kumari.}} {{family tree | | | | | | | | | | | | | BBT | | BBT=वीरभद्र थापा}} {{family tree | | | | | | | | | | | | | |!| | }} {{family tree | | | | | | | | | SRP |y| AST |~|~|~|~|~|~|~|y| NA | AST=अमरसिंह थापा|SRP=सत्यरुपा माया|NA=?}} {{family tree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|.| | | |,|^|-|-|.| }} {{family tree | BST | | NST | | BwST| | AST | | RST | | RmT | | RwT | BST='''भीमसेन थापा'''|NST=[[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]]|BwST=[[बख्तावर सिंह थापा]]|AST=[[अमृतसिंह थापा]]|RST=[[रणवीरसिंह थापा|रणवीर सिंह थापा]]|RmT=[[रणबाम सिंह थापा|रणबम सिंह थापा]]|RwT=[[रणजावर सिंह थापा]]}} {{family tree | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| }} {{family tree | SON | | LDP | | JKP | | DKP | SON=? (छोरा)|LDP=ललिता देवी पाण्डे|JKP=जनक कुमारी पाण्डे|DKP=दीर्घ कुमारी पाण्डे}} {{family tree/end}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ===टिप्पणी=== {{reflist|group=टिप्पणी}} ===पुस्तक=== *{{citation | last = Pradhan | first = Kumar L. | title = Thapa Politics in Nepal: With Special Reference to Bhim Sen Thapa, 1806–1839 | publisher = Concept Publishing Company | year = 2012 | isbn = 9788180698132 | location = New Delhi | pages = 278 | url = https://books.google.com/books?id=7PP1yElRzIUC&dq=the+assassination+of+rana+bahadur+shah&source=gbs_navlinks_s }} *{{citation |last=Nepal|first=ज्ञानमणी|title=नेपालको महाभारत |publisher=साझा प्रकाशन |language=ne |year=2007 |edition=3rd |page=314 |location=Kathmandu |isbn=9789993325857}} ==बाह्य कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] * [[नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Bhimsen Thapa}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] s9rch2nruvf3ac2whlu57o4w5t9cc9p 1356505 1356490 2026-05-23T11:46:13Z Bishaldev100 28807 /* विर्ता हरण */ 1356505 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = '''श्री मुख्तियार जर्नेल''' | name = भीमसेन थापा | honorific-suffix = | image = Bhimsen-thapa-painting.jpg |imagesize = 300px | caption = भीमसेन थापा, नेपालको मुख्तियार (प्रधानमन्त्री सरह) वि.सं. १८६३ देखि १८९४ सम्म वि.सं. | birth_date = १८३२ श्रावण ९ | death_date = १८९६ साउन ८ (उमेर ६४) | birth_place = बोर्लाङको पीपल थोक गाउँ, [[गोरखा जिल्ला]], [[नेपाल]] | death_place = भीम मुक्तेश्वर, [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | father = [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)]] | mother = सत्यरूपा माया | spouses = | nationality = [[नेपाली]] | children = ललिता देवी पाण्डे, जनक कुमारी पाण्डे, र दीर्घ कुमारी पाण्डे<ref>{{cite book|last1=Paudel|first1=Punya Prasad|title=Aatreya dekhi Paudel samma|date=2006|publisher=Paudel Society for Cultural Promotion|page=101}}</ref> |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको मुख्तियार]] |term_start = १८६३ |term_end = १८९४ |monarch = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] <br> [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] |predecessor = [[रणबहादुर शाह]]<br /><small>मुख्तियारको रूपमा</small> |successor = [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ्ग पाण्डे]] |nickname = | birth_name = | allegiance ={{flag|नेपाल}} | branch =[[नेपाली सेना]] | serviceyears = | rank =[[नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | servicenumber = | unit = | commands = [[प्रधान सेनापति|नेपालका सेनापति]] | battles ='''[[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]''' | battles_label = | awards = '''राष्ट्रिय विभूति''' | relations = महारानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]] (भतिजी),<br />प्र.म. [[माथवरसिंह थापा]] (भतिजा),<br />[[जङ्गबहादुर राणा]] (नाति) | laterwork = }} '''भीमसेन थापा''' (सन् १७७५ अगस्ट – सन् १८३९ अगस्ट ५) [[नेपाल]]को दोस्रो तथा सबैभन्दा लामो समयसम्म पदमा रहेका नेपालका मुख्तियार ([[प्रधानमन्त्री]] सरह) तथा [[नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू|राष्ट्रिय विभूति]] हुन्। राजा [[रणबहादुर शाह]]का हजुरिया (शाही सचिव तथा सल्लाहकार) भएपछि भीमसेन थापाको उदय भएको हो। सन् १८०० मा रणबहादुर अधित्याग गरेर निर्वासित जीवन बिताउन [[भारत]] को [[बनारस|वाराणसी]] जाँदा भीमसेन थापा पनि सँगै गएका थिए।{{sfn|Waller|2004|p=174}}<ref>{{cite web|title=Francis Buchanan-Hamilton And His Pioneering Natural History Collections in Nepal in 1802–1803|url=http://www.nepembassy.org.uk/full_news.php?filename=2012_01_19|accessdate=7 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103182603/http://www.nepembassy.org.uk/full_news.php?filename=2012_01_19 |date=3 November 2014 }}</ref><ref>{{cite web| title=Three maps of Nepal relating to the pioneering natural history collections of Francis Buchanan-Hamilton, 1802-3| url=http://www.linnean.org/The-Society/LinnBlog/December+2013+Maps+of+Nepal| accessdate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231134602/http://www.linnean.org/The-Society/LinnBlog/December%2B2013%2BMaps%2Bof%2BNepal |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Great Game of Mapping the Himalaya |last=Sorkhabi |first=Rasoul |url =https://www.himalayanclub.org/hj/65/3/the-great-game-of-mapping-the-himalaya/ |accessdate= 31 December 2014}}</ref>{{sfnm|Pradhan|2012|1p=14|Nepal|2007|2p=51|Amatya|1978|3p=|Acharya|2012|4pp=35–36}} यसै कृतज्ञताका कारण, [[रणबहादुर शाह]]ले भीमसेन थापालाई नयाँ विस्तारित सरकारमा '''काजी''' (मन्त्री सरहको पद) को पदमा नियुक्त गरे। सन् १८०६ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या उनकै सौतेनी भाइ [[शेरबहादुर शाह]]द्वारा भए पश्चात भीमसेन थापाले ९३ जनाको हत्या गरेर स्वयं आफू '''मुख्तियार''' (प्रधानमन्त्री सरहको पद) बने। भीमसेन थापाको प्रधानमन्त्रीकालमा नेपाल साम्राज्यको निक्कै विस्तार भएको थियो। यसको प्रमाण यसबाट लगाउन सकिन्छ कि त्यस समयमा यस साम्राज्यको सिमाना पश्चिममा [[सतलज नदी|सतलज]] नदी र पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिस्टा]] नदी सम्म पुगेको थियो। तर, सन् १८१४-१८१६ को नेपाललाई विनाशकारी [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|अङ्ग्रेज-नेपाल युद्ध]]मा उनले फसाए, जसको फलस्वरूप नेपालले [[सुगौली सन्धि]] गरेर आफ्नो एक तिहाई जमिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]लाई बुझाउनु परेको थियो। यस युद्धमा पराजयकै कारण नेपालमा [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस रेसिडेन्सी]]को स्थायित्व कायम भएको थियो। सन् १८१६ मा युवावस्थामै राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को मृत्यु तथा उनको उत्तराधिकारी राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] सानै भएको कारण तथा रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]] (रणबहादुर शाहकी कान्छी श्रीमती) तथा केही दरबारियाको समर्थनकै कारण नेपाल अङ्ग्रेज युद्धमा हार भएता पनि भीमसेन थापा शक्तिमै रहेका थिए। सन् १८३२ मा उनको ठुलो समर्थक रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]]को मृत्य तथा राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] युवावस्थामा पुगेपछि भीमसेन थापाको शक्ति स्थिर भएको थियो। मुख्यतया पाण्डेहरू भीमसेन थापालाई [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]को सन् १८०४ मा भएको हत्याको योजनाकार मान्दथे। अनेक षड्यन्त्र र विरोधी दरबारियाहरूको गतिविधिका कारण अन्तत: भीमसेन थापा सन् १८३९ मा जेल हालिए र उनले त्यहिँ आत्महत्या गरे। तर, उनको मृत्यु पश्चात पनि आन्तरिक कलह शान्त भएन र सोको फलस्वरूप [[राणा शासन|राणा शासनकाल]]को उदय भयो। भीमसेन थापालाई लिएर लामो अध्ययन गरेका इतिहासकार त्रिरत्न मानन्धरको निचोड छ, 'भीमसेन थापाले आफू शक्तिशाली हुन् एकपछि अर्को षड्यन्त्र गरे। षड्यन्त्रकै कारण उनी माथिसम्म पुग्न सफल रहे।' त्यसैमा [[बाबुराम आचार्य]]ले लेखेका छन्, 'यस्ता अमानवीय काम गरेर वास्तवमा यिनले आफ्नो पतनको निमित्त खाडल आफैले उसैबेला नै खनिसकेको देखिन्छ।' थापाले शक्तिमा हुँदा धेरै महत्त्वपूर्ण व्यक्ति र तिनको परिवारलाई त्यस्तै निर्दयी मृत्यु दिएका थिए, जुन नियति पछि आफै भोगे।<ref>{{cite book|title=अब यस्तो कहिल्यै नहोस्|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=|date=वि.सं २०२६|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> 'भीमसेन थापाको षड्यन्त्र कोतपर्वभन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय तुलसीराम वैद्य र तीर्थप्रसाद मिश्रले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> त्यसपछि भीमसेन थापा मुख्तियार बने।उनीहरूकै भाषामा, 'यो हत्याकाण्ड नेपालको इतिहासमा राजनीतिक परिवर्तनको घटना थियो। अब राजपरिवारबाट भारदारमा शक्ति र सत्ता हस्तान्तरण भयो। राजपरिवारको भूमिका न्यून हुँदै गयो। नरसंहार गरी सत्तामा आउने परिपाटी देखापर्‍यो। यस्ता घटनाहरू पुनरावृत्ति हुँदै गए।<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-07-27/393048.html|title=इतिहासको एउटा ट्र्याजडी: भीमसेन थापाको आत्महत्या|last=वज्राचार्य|first=हिमेशरत्न|date=साउन ११, २०७१}}</ref> भीमसेन थापालाई धेरै जसो बुद्धिजीवी ठूला राजनीतिज्ञ मान्छन् तर गहिरिएर नेपालको इतिहासको परिशीलन गर्नेहारू उनलाई त्यस कोटिमा राख्दैनन् । <ref name="पन्त">{{cite book|last=पन्त|first=महेशराज|author-link=महेशराज पन्त|year=|title=पृथ्वीनारायण शाह - नायक, प्रतिनायक अनि नायकदेशीय|publisher=पब्लिकेशन नेपा~लय|url=|isbn=|pages=37}}</ref> ==बाल्यकाल== {{see|थापा वंश}} भीमसेन थापाको जन्म वि.सं. १८३२ नौ गतेका दिन [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]]को बोर्लाङको पीपल थोक गाउँमा [[बगाले थापा]]{{sfn|Pradhan|2012|p=23}} [[क्षेत्री]] परिवारमा भएको थियो। [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)]] र सत्यरूपा मायाका जेठा छोरा थिए। उनका हजुरबुवा नेपाल एकीकरणकालका काजी [[वीरभद्र थापा]] थिए। उनी [[बगाले थापा]] क्षत्री कुलका थिए।{{sfn|Pradhan|2012|pp=22-23}} उनका भाइहरू सहोदरमा [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]], [[अमृतसिंह थापा]], [[बख्तावर सिंह थापा]], [[रणवीरसिंह थापा|रणवीर सिंह थापा]] तथा सौतेनीमा [[रणजावर सिंह थापा]] र [[रणबाम सिंह थापा|रणबम सिंह थापा]] थिए। {{sfn|Pradhan|2012|p=22}} ब्रतबन्धको क्रममा सर्वप्रथम भीमसेन थापाको भेट युवराज [[रणबहादुर शाह]]सँग भएको थियो। त्यसबेला उनको उमेर १० वर्षको थियो। एकै उमेरमा शाह र थापाको मित्रताको आधारमा त्यसै बेलामा तयार भएको हो। उनको बाल्यकाल गोर्खामा निकै सुखमय रूपमा बितेको थियो। उनको पढाइको व्यवस्था त्यस बेलाको परिस्थिति अनुरुप मिलाइएको थियो। ==शक्ति उदय: १७९८-१८०४== [[चित्र:Rana Bahadur Shah.jpg|thumb|right|रणबहादुर शाह, नेपालको राजा (१७७७-१८०६)]] [[चित्र:King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) LACMA M.76.129.jpg|right|thumb|राजा गीवार्णयुद्ध विक्रम शाह (१७९७-१८१६)]] ===शाही परिवार=== [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]को जेठो छोरा [[प्रतापसिंह शाह]] (शासनकाल १७७५-१७७७)को अल्पमृत्युको कारण प्रगतिको पथमा रहेको नेपाल राज्य तथा विशाल सत्ता रिक्त हुन् पुग्यो। प्रताप सिंह शाहको मृत्यु हुँदा उनको उत्तराधिकारी छोरा, [[रणबहादुर शाह]] (शासनकाल १७७७-१७९९) मात्रै २ वर्ष ६ महिनाका थिए।{{sfn|Acharya|2012|p=13}} सन् १७८५ सम्म रानी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]] कार्यकारी राज-प्रतिनिधि भएर राज्यसत्ताको काम सम्भालेकी थिइन् पछि [[पृथ्वीनारायण शाह]]को दोस्रो छोरा [[बहादुर शाह]] (शासनकाल १७८५-१७९४)ले राज्यसत्ता सम्भाले।{{sfn|Pradhan|2012|p=10}} राष्ट्रिय प्रशासनको मुद्दालाई प्रमुख नबनाएर दरबारिया विरोधीहरूले यी दुई राज्य-प्रतिनिधिहरूको शाही जीवनलाई मुद्दा बनाए जसको कारण भविष्यमा हुने राज्य प्रतिनिधिको दौडको लागि एक खराब परम्पराको जग बसाल्न पुग्यो। सन् १७८८-१७९२ मा नेपाल- चीन बिचको [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|युद्ध]]को अनिवार्यताको कारण [[बहादुर शाह]]लाई ब्रिटिसको सहयोग माग्नु परेको थियो, जसको कारण सन् १७९२ मा अङ्ग्रेजहरूसँग एक व्यावसायिक सन्धि गर्नु परेको थियो।{{sfn|Pradhan|2012|pp=11–12}} यसै बीच, रणबहादुर शाहको युवावस्था स्नेहको निमित्त विलासितामा खर्च भएको थियो। सन् १७९४ मा रणबहादुरको उमेर पुगेपछि उनले सर्वप्रथम आफ्नो काका [[बहादुर शाह]]लाई सबै सरकारी पदबाट हटाउनुको साथै सरकारलाई पुन:गठित गरे।{{sfn|Acharya|2012|p=14}}{{sfn|Pradhan|2012|p=12}} सन् १७९५ को मध्यमा उनी एक मैथिल ब्राह्मण विधवा कान्तवती झा माथि मन्त्रमुग्ध भए र उसँग विवाह गर्न आतुर रणबहादुरले आफ्नो पछिल्लो विवाहबाट भएको प्रत्यक्ष सन्तानलाई उत्तराधिकारी नबनाई कान्तवतीलाई उनको आधा जातिको छोरा (त्यस समयको हिन्दु कानुन अनुसार)लाई उत्तराधिकारी बनाउने वाचा गरेर विवाह गरे।{{refn|group=टिप्पणी|कान्तवतीसँग विवाह गर्नु अघि रणबहादुरको दुई श्रीमती रहेको थियो। उनको प्रथम श्रीमती राजराजेश्वरी देवी जसबाट उनलाई एक छोरी भएको थियो। उनको दोश्रो श्रीमती सुवर्णप्रभा देवी जसबाट उनलाई दुई छोरा भएको थियो, रणद्योत शाह र शमशेर शाह। रणबहादुर शाहको जेठो छोरा रणद्योत शाह प्रत्यक्ष रूपमा रणबहादुरको उत्तराधिकारी थिए।{{sfn|Acharya|2012|p=16}}}}{{sfn|Pradhan|2012|p=12}}{{sfn|Acharya|2012|pp=16–17}} सन् १७९७ मा, उनले आफ्नो काका जुन एक सेवानिवृत्त जीवन बाँचिरहेका थिए र चीनका नयाँ सम्राटसँग बैठकको बहानामा चीनमा सरणार्थी जीवन बिताउन खोजिरहेका थिए लाई सन् १९७९ फेब्रुअरी १९ मा जेलमा कैद गरे र २३ जुन १७९७ मा उनको हत्या गरे। यस काण्डका कारण रणबहादुर शाह दरबारिया तथा आम जनमानस विशेष गरी ब्राह्मणहरू तथा वैद्यहरूमा कुख्यात बन्ने पुगे।{{sfn|Pradhan|2012|p=12}}{{sfn|Acharya|2012|pp=17–21}} ==वाराणसी निर्वासन: १८००-१८०४== [[चित्र:Nepaul valley map 1802.jpg|thumb|right|चार्ल्स क्राफोर्डद्वारा बनाइएको काठमाडौँ उपत्यकाको नक्सा (१८०२-१८०३)]] [[बनारस|वाराणसी]]को बसाईको समय उनले [[ब्रिटिस साम्राज्य|बेलायती साम्राज्य]]को नजिकबाट अध्ययन गरे। बेलायती नीति ''फुट र शासन'' (Divide and Rule) अनुसार अङ्ग्रेजले भारतिय राज्यहरू हडपेको तथ्य बुझे। अङ्ग्रेजहरू सर्वप्रथम व्यापार गर्ने बहाना राज्यमा सरण माग्ने र राज्यको सम्पूर्ण ज्ञान प्राप्त गरेपछि आक्रमण गर्दा भारत अङ्ग्रेजको दास भन्न पुगेको तथ्य थाहा पाए। तर राजा रणबहादुर विलासमा चुर थिए र एक बनारसी साहुको थुप्रो ऋण लिई नितर्दा देशकै बदनाम भएको थिए। भीमसेन भने अङ्ग्रेजबारे जानकारी चाहार्दै हिँडेका थिए। उक्त समयमा मुलकाजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] अङ्ग्रेजबारे सम्भवतः अनविज्ञ भई वाणिज्य सन्धि गर्दै थिए। भीमसेनले जानकारी प्राप्त गरेपश्चात वाणिज्य सन्धि खारेज गर्न नेपाल अविलम्ब पुग्नुपर्ने स्थिति देखे। == भण्डारखाल पर्व (१८६३) == वि.सं. १८६३ वैशाख १४ गते बेलुका काजी त्रिभुवन प्रधानको घरमा कचहरी बोलाइयो। त्यसमा चौतारिया शेरबहादुर शाह तथा काजी नरसिंह गुरुङ आदिलाई अनिवार्य उपस्थित गराउन भीमसेन थापाले आफ्नो मातहतका सेनालाई आदेश दिएका थिए। शाही र अरू भारदार सहजै उक्त कचहरीमा उपस्थित भए। सबैको उपस्थितिमा कचहरी सुरु हुने बेला भीमसेन थापा भने बहाना गरेर बाहिरिए। जुन बेला स्वामी महाराज (रणबहादुर) को उपस्थितिमा कचहरी प्रारम्भ भइरहेको थियो, ठिक त्यसै समयमा काजी भीमसेन थापा 'खाना खान जान्छु' भनी सभास्थलबाट खुरुक्क बाहिरतिर निस्किएका थिए।<ref><nowiki>[[बाबुराम आचार्य]]</nowiki>को पुस्तक 'अब यस्तो कहिल्यै नहोस्‌'</ref> कचहरीमा रणबहादुरले काजी त्रिभुवन प्रधानले १८ हजार रुपैयाँ राज्यकोषबाट झिकेर मासेकोमा चौतारिया शेरबहादुर शाही लगायत त्यहाँ उपस्थित भारदारहरूको पनि संलग्नता रहेको आरोप लगाए। उक्त आरोप आफूमाथि पनि लागेपछि रिसाएका शेरबहादुर शाहीले रणबहादुर शाहलाई आफ्नै तरबार निकालेर प्रहार गरेको इतिहासकारहरूले लेखेका छन्। त्यसपछि तत्कालै शेरबहादुर शाहीलाई पनि त्यही स्थानमा मारियो। अन्य केही भारदार र शेरबहादुर शाहीका अङ्गरक्षक तथा नातेदारहरूको पनि हत्या भयो। त्यसको भोलिपल्ट अन्य भारदारको पनि कुनै पुर्पक्ष नगरी विभिन्न आरोप लगाएर हत्या भयो। शेरबहादुर शाहीको सहयोगी ठानिएका र भीमसेन थापाले रणबहादुर शाहको हत्यामा संलग्न भनी आरोप लगाएका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] लगायतका व्यक्तिका शाखासन्तान समाप्त हुनेगरी साना बालकहरूलाई समेत काटेर मारेको इतिहासकार आचार्यले लेखेका छन्। उनका अनुसार हत्याको क्रम झन्डै दुई सातासम्म चल्यो। त्यसमा १६ महिलालाई सती पठाइएको र झन्डै ७७ पुरूषको हत्या भएको आचार्यले लेखेका छन्।<ref>[https://www.bbc.com/nepali/news-48488494 दरबार हत्याकाण्ड: यी हुन् नेपालमा सत्ता परिवर्तन गराउने चर्चित घटना]</ref> यो हत्याकाण्डले शक्तिशाली बनेका भीमसेन थापाले राजाभन्दा बलियो बनेर झन्डै ३१ वर्ष नेपालको सत्ता सञ्चालन गरे। == मुख्तियार == === नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध === [[चित्र:Bhimsen Thapa of Nepal.jpg|thumb|]] [[चित्र:Clothes_worn_by_Bhimsen_Thapa_1.jpg|alt=|left|thumb|राष्ट्रिय संग्राहलय छाउनीमा रहेको भीमसेन थापाको पोशाक]] राजा [[रणबहादुर शाह]]सँग नेपाल फर्केपछि उनी पहिले नेपालका मन्त्री र पछि प्रधानमन्त्री भए। त्यस पछि उनले ३१ वर्ष सम्म २ राजाहरूको अन्तर्गत प्रधानमन्त्रीको रूपमा काम गरे। उनका सहयोगी (डेप्युटी) काजी [[रणध्वज थापा]] थिए। उनले सन् १८१६ मा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] विरूद्ध [[युद्धको घोषणा]] गरे।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/126371-1500954660.html|title=मुख्त्यार भीमसेन थापाको योगदान|last=देवकोटा|first=चैतन्यराज|date=१० साउन २०७४|website=नागरीक|accessdate=२२ जेठ २०७९}}</ref> विभिन्न कारणहरूले गर्दा त्यस युद्धमा नेपालको हार भयो। युद्धपछि पनि उनले १३ वर्ष सम्म शासन गरे। === सुधार === त्यस बेलामा उनले थुप्रै सैनिक, कानुनी, सामाजिक तथा आर्थिक सुधारहरू गरे। सैनिकलाई युरोपेली शैलीमा आधुनिकिकरण गरियो। थुप्रै समाजिक कुरितीहरू हटाइयो। सार्वजनिक प्रशासनमा सुधारहरू गरे। [[धरहरा]], सुन्धारा, बागदरवार, टेकु पुल, थापाथली पुल आदि निर्माण गराए। विश्वका विभिन्न भागमा प्रभुत्व बढाउदै गएको बेलायती साम्राज्यवादको विरूद्ध लड्न एसियाली जनएकताको आहृवान गर्ने उनी निकै दूरदर्शी कूटनीतिज्ञ पनि थिए।{{cn}} महान् पूर्वजहरूले शुरू गरेको नेपाल एकीकरणलाई अगाडि बढाएर भीमसेनले नेपालको सीमालाई चारैतिर बढाए। सन् १८६२ मा काजी र त्यसपछि मूलकाजी र जनरल भएका भीमसेन थापाले साम्राज्यवाद विरुद्ध अनवरत सङ्घर्ष गरेर नेपालको सिमाना [[सतलज नदी|सतलज]]सम्म पुर्‍याएका थिए भने यिनकै पालामा पाल्पालाई नेपालमा गाभिएको थियो। सेनाको आधुनिकीकरण, [[राहदानी]] प्रथाको सुरूवात, अनेकौँ सामाजिक सुधार र विकास निर्माणको कार्य गर्न लगाए। === राजा गीर्वाणको मृत्यु र राजेन्द्रको राज्यारोहण === ==पतनको सुरुवात == === ललितत्रिपुरासुन्दरीको मृत्यु र घर झगडा === राजा राजेन्द्र उमेर पुगेपछि र राजमाता [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरासुन्दरी]]को मृत्युपछि शक्ति संतुलानामा परिवर्तन आउन सुरु भयो {{sfn|Nepal|2007|p=103}}{{sfn|Acharya|2012|p=149}} राजमाता [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरासुन्दरी]]को मृत्युपछि भीमसेन थापाको पतन सुरु भएको थियो। वि.सं. १८९४ असार ५ गते भिमसेन थापाबाट फौजी तैनाथी खोसियो भने अर्को महिना उनलाई पदबाट हटाइएको थियो। थापालाई पदच्युत गरिएपछि पाँडे समूहका नाइके [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ्ग पाण्डे]]ले मुलुकको शासन व्यवस्थामा प्रभाव पार्न लागे।<ref name="AN">प्राचीन नेपाल (पृष्ठ-३२ ), बैसाख २०६३, पुरातत्व विभाग</ref> ==मृत्यु== [[चित्र:Picture of bhimsen thapa standing beside a horse.jpg|thumb|मुख्तियार भीमसेनको तस्विर घोडासँगै]] भारदारहरूबीचको गुटबन्दी र दरबारिया षड्यन्त्रमा परेर थापालाई जेलनेलसहित अनेकौ यातना दिई थुनामा राखियो। वि. सं. १८७१/७२ मा अङ्ग्रेजसँगको युद्धमा पराजित र १८७३ मा भएको सुगौली सन्धी पश्चात तथा १८९४ मा राजकुमार देबेन्द्रको हत्याको अभियोग तथा दरवारिया षड्यन्त्रले गर्दा आफ्नो अपमान सहन नसकी भीमसेनले अन्ततः वि.सं. १८९६ मा आत्महत्या गरे। केही इतिहासकारले भीमसेन थापाले काँचले सेरिएर आत्महत्याको प्रयास गरेको पनि भनेका छन्। [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार तत्काल उपचार भएको भए, उनी सजिलै बाँच्ने थिए। राजा रानीकै आदेशमा रगतले लतपतिएको उनको अर्धचेत शरीर विष्णुमती नदीको बगरमा फ्याँकियो। यही स्थितिमा उनी नौ दिनसम्म बाँचे। वर्षादको समय थियो, त्यसै स्थितिमा प्राण त्यागका लागि छटपटाइरहे। अन्ततः साउन १६ मा मृत्युवरण गरे। लासको सम्मानपूर्वक दाहसंस्कार गर्नसमेत दिइएन। खासमा सामान्य तरिकाले पनि जलाउन दिइएन्। बरु स्याल, कुकुर र गिद्धलाई खान दिइयो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-07-27/393048.html|title=इतिहासको एउटा ट्र्याजडी भीमसेन थापाको आत्महत्या|last=वज्राचार्य|first=हिमेशरत्न|date=साउन ११, २०७१|website=कान्तिपुर|publisher=|accessdate=फागुन २, २०७७}}</ref> उनका विरोधीहरू पाण्डे तथा बस्न्यातहरूका कारण उनले पदत्याग गरेका हुन्। भीमसेन थापा प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]को आमा पट्टिको हजुरबुबा थिए। ==आलोचना == ===विर्ता हरण=== {{main|बासठ्ठीहरण|६४ साल पर्व}} ===शक्तिमा आउन विरोधीको दमन=== कांजी [[दामोदर पाँडे]]लाई १८६० चैत ३ गते लुमडी नजिकको घाटमा गिंडियो । काँजी [[दामोदर पाँडे]]का कलिला छोराहरू ललितबम, रणकेशर, गजकेशर पाँडे बिनाकसुर त्यहीँ गिँडिए । टक्सारी भीम खवास र उनका एक छोरालाई विष्णुमती लगेर काटियो । खवासका अर्का एक छोरालाई टौदहको पोखरीमा डुबाएर मारियो भने अर्का छोरालाई तीन दिनसम्म खुट्टामा पासो लगाई रूखमा झुन्डयाउँदा पनि नमरेपछि काटेर मारियो । शङ्खधर खवासलाई खाडल खनी कुमसम्म पुरेर कपालमा खोटो दली आगो लगाई जिउँदै पोलियो । सरदार इन्द्रमान खत्री, द्वारे समनसिंह र सुवेदार मानधनलाई पनि गिँंडियो र भीमसेन थापाको सत्ता आरोहको यात्रा रगतको भेलबाट रंगीन बनाएर सुरु गरियो । महोद्दामकीर्ति र [[दलमर्दन शाह|दलमर्दन]]का नाबालक नाति र छोराहरू [[वीरभद्र शाह|वीरभद्र]], भीमप्रताप, भीमरुद्र र कुलचन्द्र शाहहरूको आँखा फुटाएर उनीहरूलाई भण्डारखालमा कैद गरियो । वीरभद्रहरूको भव्य [[बाग दरबार|वागदरबार]] विसं १८६१ फागुन २८ भीमसेन थापाले कब्जा गरे भने धर्मपथको कुलचन्द्र बसिरहेको भवन [[रङनाथ पौडेल|रंगनाथ पौडेल]] (पण्डित) लाई दिलाइयो । [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ वैशाख बैशाख ७ गते शुक्ल सप्तमी बिहीबारका दिन]] रातको १० बजे आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरी त्रिभुवन खवासको घरमा राती बसेको थियो। आफैँले सहमतिमा बोलाउन लगाएको कचहरीबाट खाना खाने बहानामा निस्किएका भीमसेन थापा रणबहादुर र शेरबहादुरको बीभत्स अवस्था सिर्जना भएपछि मात्रै फर्किए । [[शेरबहादुर शाह]]का दुई जना कमरा केटाहरूलाई तत्कालै काट्न लगाए । [[बिदुर शाह|विदुर शाही]], त्रिभुवन प्रधान, नरसिंह गुरुङ, पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] र उनका भाइ थुनिए र भोलिपल्ट भण्डारखालको बगैँचामा गिँडिए । सत्ता आफ्नो हातमा आएको उन्मादमा भीमसेनले हेलम्बुमा निर्वासित [[महारानी राज राजेश्वरी|राजराजेश्वरी]]लाई आफ्ना अनुत्तरदायी पतिको सतीको चितामा रणबहादुर मरेको नवौँ दिनमा १४ जना सुसारेसहित जलाएर उनको उपस्थितिले आफ्नो हालीमुहालीमा पर्न सक्ने बाधालाई सधैँका लागि पन्छाउन सफल भए <ref>(फ्रान्सिस बुचनान हयामिल्टन, उही, पृ २६१)</ref> । [[पृथ्वीपाल सेन]]सहितका १८ पाल्पाली निरपराध अङ्गरक्षकलाई भण्डारखालको बगैँचामा काटेर लासलाई दाम्लाले घिसारेर विष्णुमतीको बगरमा फाली स्याल, कुकुर, गिद्धलाई खुवाइयो । जगत खवास विष्णुमतीमा काटिए । चौतारा विदुर र [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]का निरपराध पत्नीहरू पोडेलाई भिडाइयो <ref>(आचार्य, बाबुराम–नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त, पृ २८७–२९०) ।</ref><ref>[https://ekantipur.com/koseli/2018/08/11/153395725988514350.html सत्ता–शक्तिको तोड]</ref> ===अङ्ग्रेजसँग युद्ध गर्ने निर्णय=== अङ्ग्रेज संग हुने देखिएपछि अङ्ग्रेज संग युद्ध गर्ने कि नगर्ने भन्ने विषयमा दरबारमा एक सभाको आयोजना गरियो।<ref>{{cite book|title=राष्ट्रिय विभूति अमरसिंह थापा|author=विनोद थापा|page=पृष्ठ ११२|date=वि.सं २०७०|publisher=राष्ट्रिय विभूति अमरसिंह थापा प्रतिष्ठान|isbn=|url=}}</ref> उक्त सभामा धेरै जसो भारदारले अङ्ग्रेज संग युद्ध गर्न नहुने रे व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{cite book|title=नेपाल एकीकरणको इतिहास (बि.सं १८०१-१८७२)|author=त्रिरत्न मानन्धर र अन्य|page=३१६|date=बि.सं २०७७|publisher=पृथ्वीनारायण शाह अनुसन्धान केन्द्र, नेपाली सेना जंगी अड्डा|isbn=|url=}}</ref> त्यतिबेला नेपालले महाकाली देखि पश्चिमतर्फ विजय गरेका राज्यमाथि राम्रो संग नियन्त्रण गर्न सकेको थिएन र ती राज्यका भूतपूर्व राजा र जनताले अङ्ग्रेजलाई नै सहयोग गर्ने सम्भावना थिए। त्यसैले अङ्ग्रेजले दावी गरेको भूमी दिएर भएपनि युद्ध रोक्नुपर्ने उनीहरूको भनाई थियो।<ref>{{cite book|title=History of the Political and Military Transactions in India During the Administration of the Marquess of Hastings 1813-1823|author=Prinsep, Henry T.|page=457-461|date=1824|publisher=Kingsbury, Parbury, London|isbn=|url=https://indianculture.gov.in/rarebooks/history-political-and-military-transactions-india-during-administration-marquess-hastings}}</ref> त्यसै गरी युद्ध गर्ने कि नगर्ने भन्ने विषयमा बुझ्न राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को नामबाट अमरसिंह थापा, [[हस्तदल शाही]], [[बम शाह]] आदीलाई पत्र पनि पठाइयो।<ref>{{cite book|title=अमरसिंह थापा|author=[[सूर्यविक्रम ज्ञावली]]|page=६०|date=वि.सं २०००|publisher=नेपाल साहित्य सम्मेलन|isbn=|url=}}</ref> तत्कालीन समयमा नेपालको सैनिक शक्ति अङ्ग्रेजको भन्दा कमजोर थियो. त्यसैले अङ्ग्रेजसंग अहिले युद्ध नगरौ, उनीहरूले मागेको बुटवल र स्युराज दिएर युद्ध रोकौं र नेपालले सैनिक सुदृढ गरेपछि आवश्यक परेमा युद्ध गरौला भन्ने सल्लाह अमर सिंहले दरबारमा पत्र पठाएर दिएका थिए। उक्त पत्रको व्यहोरा यस प्रकार थियो,<ref>{{Cite journal |last=थापा |first=विनोद |title=नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध (सन् १८१४-१६) मा बडाकाजी अमरसिंह थापाले अपनाएको नीति |url=https://www.nepalarmy.mil.np/sipahiannual/Sipahi2079 |journal=सिपाही |issue=2079 |pages=38}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''अङ्ग्रेजहरू नेपालभन्दा शक्तिशाली भएकाले नेपालको युद्ध गर्ने उचित अवस्था छैन, यो युद्ध शुरु भएमा निकै लामो र भयङ्कर हुनेछ, त्यसमाथि पनि पश्चिम इलाकाको अवस्था राम्रो छैन, युद्ध भएमा जितेका राज्यका राजाहरूले पनि अङ्ग्रेजहरूलाई नै सहायता गर्नेछन्, अहिलेसम्म हामीले मृगको सिकार मात्र गरेका छौं तर यो लडाइँं भनेको हामीले बाघको सिकार गर्न तयार हुनु हो, युद्ध भनेको अत्यन्त गाह्रो काम हो, रणक्षेत्रमा उत्रेका योद्धालाई मात्र युद्धको मर्मको ज्ञान हुन्छ, साधारण तथा युद्ध अनुभवहीन व्यक्तिलाई युद्धको ज्ञान हुँदैन, यदि अङ्ग्रेजसंग नेपालको युद्ध भयो भने चार पुस्ता देखि आर्जेको नेपालको सम्पूर्ण व्यवस्था बिग्रनेछ, अङ्ग्रेजहरूले माग गरेको भूभाग दिएर भए पनि युद्ध रोकियोस् ।''' <ref>{{cite book|title=इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह (भाग १)|author=योगी नरहरिनाथ|page=५९७-६०१|date=वि.सं २०५५|publisher=|isbn=|url=}}</ref> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> राष्ट्र निर्माणमा आफ्नो ज्यान दिएका, देशको नर-नाडी थाहा पाएका पुरान पाका भाइ-भारदारको कुरा पन्छाएर भीमसेनले अङ्ग्रेजसँग लड्ने निर्णय गरे। आफ्नो देशको अवस्था थाहा नभएका, अल्लारे डिटाहरूलाई जम्मा गरेर बनाइएको भारदारीले गरेको निर्णयले देशको एक-तिहाइ भुभाग गुम्यो। ===जर्नेली सेना र पृथ्वीनारायण शाह्कालीन सेना, दुई थरी सेनाको निर्माण === भिमसेन थापाले दुई थरी सेनाको निर्माण गरे। जर्नेली सेना भनेर फ्रान्स, बेलायत युरोप को नक्कल गरेर एउटा सेना बनाए, भने पृथ्वीनारायण शाह को पाला देखि को सेना समेत नेपालमा बिद्यमान थियो। जर्नेली सेनाको पोशाक युरोपेली सेनाको जस्तै थियो। उनीहरूको तलब स्केल, रासन पानी, सुबिधा सबै राज्यले गर्थ्यो। पूर्व टिस्टा देखि भेरी नदि सम्म जर्नेली सेना खटाइएको थियो। भने पुरानो सेनाले आफै रासन पानी जुटाउनु पर्ने थियो। त्यो भिमसेन थापाको सैन्य क्षेत्रको ठुलो भूल थियो किनभने त्यसले भेरी नदि भन्दा पश्चिममा खटिएका सैनिकहरूलाई निरास बनाएको थियो। ===पाका तथा अनुभवी सेनानायक/ अग्रजको अपमान=== ===सेनाको पदवी भाइ भतिजामा वितरण=== ===जनताको शोषण === गिर्वाणयुद्धको नाममा आफू सर्वेसर्वा हुँदै, भाइभतिजालाई उच्चपदमा आसीन गर्दै उनले लुटको स्वर्ग बनाउन कुनै कसर बाँकी राखेनन्। महेशचन्द्र रेग्मीको भाषामा रणबहादुरसँगै बनारसको निर्वासनबाट चुनदाम पनि नहुनेगरी बेहाल स्थितिमा काठमाडौँ आएका थापाले 'तराईलाई उपनिवेश' मात्रै बनाएनन्, काठमाडौँदेखि गोर्खा, नुवाकोट र पाल्पासम्म हजारौँ रोपनी खेत र दर्जनौं-दर्जन महल बनाए। चतुर खेलाडी थापाले चलाएको युद्ध त पराजित भयो, तर उनको भने पराजय भएन।<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/opinion/2011/03/23/326868.html|title=भीमसेन थापा र 'देशभक्ति’ को त्रासदी|last=महर्जन|first=राजेन्द्र|date=चैत ९, २०६७}}</ref> [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले टिप्पणी गर्दै भनेका छन् "मेरा मावली बा भीमसेन थापाले भेडारूपी जनतामा बाघरूपी शोषक, प्रशासक छाडिदिए । बाघले भेडाको बथानमा पसेर रगत चुसेजस्तै ती प्रशासकले जनशोषण नगरिरहेनन् । भेडाजस्ता सोझा जनतामा बाघरूपी सुब्बा कुलानन्द झा जस्ता चुसाहा शोषक प्रशासकलाई दिए। तिनले बाघले भेडाको रगत चुसेजस्तै जनतालाई सोस्नुसम्म सोसेर धन सोहोरेर सताएर कंगाल पारेकाले जनताले आशीर्वाद दिएनन्। ईश्वरले पनि सहेनन् र भीमसेन थापाले थुनिनुपर्‍यो र अन्त्यमा आफैँ सेरिएर मर्नुपर्‍यो। मेरा मामा माथबर सिंहले त्यसै गरे,भेडाजस्ता जनताउपर बाघरूपी शोषक सुब्बा हीरालाल झा जस्ता प्रशासकलाई दिएर दुनियाँ सताउँदा ईश्वरले पनि सहेनन्, दुनियाँले पनि रुचाएनन्, र माथवरसिंह आफैँ मारिए। काजी अभिमानसिंहले पनि भेडाजस्ता रैतीमाथि बाघरूपी रत्नमान र लक्ष्मीपति जस्ता शोषक प्रशासक छाडिदिए। काजी अभिमानसिंहलाई पनि ईश्वरले सहेनन्, जनताले हेरेनन् र मारिए। गगन सिंहले पनि त्यसै गरे । जनरल [[गगनसिंह खवास]]ले पनि भेडा जस्ता रैतीमाथि बाघरूपी शोषक सिद्धिमानसिंहलाई प्रशासक कारोबारी तुल्याई छाडिदिएका थिए। गगनसिंह खवासलाई पनि ईश्वरले सहेनन्, जनताले पनि चाहेनन् र ऊ पनि मारिए। तिनलाई ईश्वरले पनि सहेनन्, जनताले आशिष पनि दिएनन्, मैले पनि सयजना मान्छे मारेँ, जनतामा बाघ छोडिन । बाघलाई खोरमा थुनेर मासु खुवाएर राखेँ। मैले जनतामाथि बाघ शोषक छाडिन, त्यसैले मलाई ईश्वरले पनि सहे, जनताले पनि आशीर्वाद दिए । यसैले मेरो यो औलाधौला भएको हो ।"<ref>[https://www.kantipurdaily.com/bibidha/2019/04/13/155512268357058035.html अनि जनबल र धनबल विदेशियो:ज्ञानमणि नेपाल चैत ३०, २०७५ कान्तिपुर दैनिक]</ref><ref>[https://nagariknews.nagariknetwork.com/news/31769/ नयाँले सिक्नुपर्ने पुराना शासकका कुरा:ज्ञानमणि नेपाल २० मङि्सर २०७४ नागरिक दैनिक]</ref> ==वंश वृक्ष== {{main|थापा वंश}} {{family tree/start |summary=Bhimsen's father was Amar Singh Thapa and mother Satyarupa Maya. His grandfather was Bir Bhadra Thapa. Bhimsen Thapa had four brothers: Nain Singh, Bhaktawar Singh, Amrit Singh, and Ranbir Singh. From his step-mother, who is unknown, he had two step-brothers: Ranbam and Ranzawar. Bhimsen had one son, who died while infant, and three daughters: Lalita Devi, Janak Kumari and Dirgha Kumari.}} {{family tree | | | | | | | | | | | | | BBT | | BBT=वीरभद्र थापा}} {{family tree | | | | | | | | | | | | | |!| | }} {{family tree | | | | | | | | | SRP |y| AST |~|~|~|~|~|~|~|y| NA | AST=अमरसिंह थापा|SRP=सत्यरुपा माया|NA=?}} {{family tree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|.| | | |,|^|-|-|.| }} {{family tree | BST | | NST | | BwST| | AST | | RST | | RmT | | RwT | BST='''भीमसेन थापा'''|NST=[[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]]|BwST=[[बख्तावर सिंह थापा]]|AST=[[अमृतसिंह थापा]]|RST=[[रणवीरसिंह थापा|रणवीर सिंह थापा]]|RmT=[[रणबाम सिंह थापा|रणबम सिंह थापा]]|RwT=[[रणजावर सिंह थापा]]}} {{family tree | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| }} {{family tree | SON | | LDP | | JKP | | DKP | SON=? (छोरा)|LDP=ललिता देवी पाण्डे|JKP=जनक कुमारी पाण्डे|DKP=दीर्घ कुमारी पाण्डे}} {{family tree/end}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ===टिप्पणी=== {{reflist|group=टिप्पणी}} ===पुस्तक=== *{{citation | last = Pradhan | first = Kumar L. | title = Thapa Politics in Nepal: With Special Reference to Bhim Sen Thapa, 1806–1839 | publisher = Concept Publishing Company | year = 2012 | isbn = 9788180698132 | location = New Delhi | pages = 278 | url = https://books.google.com/books?id=7PP1yElRzIUC&dq=the+assassination+of+rana+bahadur+shah&source=gbs_navlinks_s }} *{{citation |last=Nepal|first=ज्ञानमणी|title=नेपालको महाभारत |publisher=साझा प्रकाशन |language=ne |year=2007 |edition=3rd |page=314 |location=Kathmandu |isbn=9789993325857}} ==बाह्य कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] * [[नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Bhimsen Thapa}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] fkhv60r5zyvm35d69w2pw9yryhmprnd 0 5538 1356463 1351125 2026-05-23T06:15:24Z ~2026-30830-31 78841 sisir gaire 1356463 wikitext text/x-wiki {{सङ्क्षिप्त विवरण|नेपालको एक समाजवादी लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल}} {{Infobox political party | name = {{पृष्ठको नाम}} | flag = Nepali Congress flag.svg{{!}}border | logo = [[File:Nepali Congress alt flag.svg|300px]] | colorcode = Green | president = sisir gaire | presidium = केन्द्रीय कार्यकारी समिति | leader1_title = उपाध्यक्ष | leader1_name = [[विश्वप्रकाश शर्मा]]<br />[[पुष्पा भुसाल|पुष्पा भुसाल गौतम]]<ref>{{Cite book |url=https://www.ratopati.com/story/537732/bishwaprakash-said-i-did-not-become-a-candidate-i-work-day-and-night-to-win-the-partys-candidates |title= विश्वप्रकाशले भने– म उम्मेदवार बन्दिनँ, पार्टीका उम्मेदवार जिताउन अहोरात्र खट्छु|publisher=रातो पाटी |date=२०८२ माघ २|language=[[नेपाली भाषा|नेपाली]]}}</ref> | leader2_title = महामन्त्री | leader2_name = [[प्रदिप पौडेल]]<br />[[गुरुराज घिमिरे]]<ref>{{cite web|title=Central Working Committee|url=http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=26|website=Nepali Congress|access-date=19 April 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608152258/http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=26 |date=8 June 2017 }}</ref> | ideology = [[सामाजिक लोकतन्त्र]]<br/>[[लोकतान्त्रिक समाजवाद]]<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Rishi |date=12 August 2006 |title=NC-NC (D) unity should spur change: Poudel |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nc-nc-d-unity-should-spur-change-poudel |access-date=4 August 2023 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=BP Koirala's socialism: What Nepal needs now for the dream to materialise - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/bp-koirala-socialism-nepal.html |access-date=4 August 2023 |language=en}}</ref><ref name="history">[http://www.nepalicongress.org/files/introduction.php "Nepali Congress, An Introduction"]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208031552/http://www.nepalicongress.org/files/introduction.php|date=8 February 2011}}. Nepali Congress. Retrieved 14 July 2021.</ref><br />[[तेस्रो पक्ष]]<ref name="Acharya"/> | headquarters = वीपी भवन,<br />वीपी नगर, [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]<ref>{{cite web|title=Contacts|url=http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=66|website=Nepali Congress|access-date=8 June 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230416005918/http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=66 |date=16 April 2023 }}</ref> | think_tank = नीति अनुसन्धान तथा तालिम केन्द्र<ref>{{cite web | url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/diaspora/465041-1614152123.html | title=१६ देशमा कांग्रेस केन्द्रीय नीति अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण प्रतिष्ठान विस्तार }}</ref> | regional = [[एसियाको सामाजिक लोकतन्त्र सञ्जाल]]<ref>{{cite web | url=https://socdemasia.com/about | title=About }}</ref> | international = [[समाजवादी इन्टरनेसनल]]<br />[[प्रगतिशील गठबन्धन]] | membership_year = वि.सं २०७७ | membership = {{increase}} ८,७०,१०६ | website = {{url|nepalicongress.org}} | country = नेपाल | abbreviation = नेका | native_name = | leader4_title = प्रवक्ता | leader4_name = [[देवराज चालिसे]] | founder = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] र अन्य | founded = २००६ चैत २७ | merger = {{hlist|[[नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]|[[नेपाल प्रजातान्त्रिक काङ्ग्रेस]]}} | student_wing = [[नेपाल विद्यार्थी सङ्घ]] | youth_wing = [[नेपाल तरुण दल]] | womens_wing = [[नेपाल महिला सङ्घ]] | wing1_title = श्रम सङ्गठन | wing1 = [[नेपाल ट्रेड युनियन काङ्ग्रेस]] | wing2_title = श्रमिक सङ्गठन | wing2 = [[नेपाल कृषक सङ्घ]]<ref>http://www.nepalicongresskavre.org.np/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%98%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AD%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200125032056/http://www.nepalicongresskavre.org.np/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%98%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AD%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87/ |date=2020-01-25 }}</ref> | position = [[केन्द्रवाद|केन्द्र]]<ref>{{Cite news |date=2013-11-28 |title=Nepali Congress wins most votes in elections |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25135595 |access-date=2024-07-16 |work=BBC News |language=en}}</ref> देखि [[दक्षिणपन्थी राजनीति|दक्षिणपन्थी]]<ref>{{cite news|last=Sharma|first=Gopal|title=Nepali Congress leader Deuba elected PM for fourth time|url=https://www.reuters.com/article/us-nepal-politics/nepali-congress-leader-deuba-elected-pm-for-fourth-time-idUSKBN18X1ZY|work=Reuters|access-date=12 January 2018|date=6 June 2017}}</ref> | colours = {{colour box|{{party color|Nepali Congress}}}} | seats1_title = [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]] स्थिति | seats1 = [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची#राष्ट्रिय दलहरू|राष्ट्रिय दल {{small|(द्वितीय)}}]] | seats2_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] | seats2 = {{composition bar|38|275|hex=green}} | seats3_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] | seats3 = {{composition bar|24|59|hex=green}} | seats4_title = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] | seats4 = {{composition bar|176|550|hex=green}} | seats5_title = [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] | seats5 = {{composition bar|4|7|hex=green}} | seats6_title = [[नगरप्रमुख]]/[[अध्यक्ष]] | seats6 = {{composition bar|333|753|hex=green}} | seats7_title = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|वडाध्यक्षहरू]] | seats7 = {{composition bar|13730|35011|hex=green}} | symbol = {{Nepali Congress/meta/symbol|size=100px}} }} {{Nepali Congress sidebar}} '''नेपाली काङ्ग्रेस''' [[नेपाल]]को एक समाजवादी-लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो। यो दलको स्थापना २००६ चैत २७ मा नेपाल राष्ट्रिय काङ्ग्रेस र नेपाल प्रजातान्त्रिक काङ्ग्रेसको एकिकरणबाट भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=काङ्ग्रेसले आफ्नो विधानमा पहिलो पटक राख्यो सुवर्णशम्शेरको नाम|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/71921|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> हाल यस दलको सभापति [[:en:Gagan_Thapa|गगनकुमार थापा]] हुन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री निर्वाचित (फोटोफिचर)|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/72605|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> यो दलको युवा सङ्गठन नेपाल तरुण दल हो भने विद्यार्थी सङ्गठन [[नेपाल विद्यार्थी सङ्घ]] हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेविसङ्घ के हो ?|युआरएल=https://hamrakura.com/news-details/9611/design/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> सदस्यताका आधारमा लगभग १० लाख क्रियाशील सदस्य सहित नेपाली काङ्ग्रेस देशको सबै भन्दा ठूलो पार्टी हो। हाल यो [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] र [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को प्रमुख दल समेत हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रमुख प्रतिपक्षको भूमिकामा कमजोर काङ्ग्रेस|युआरएल=https://onlinemajdoor.com/?p=14815|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन मजदुर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> नेपाली काङ्ग्रेसका प्रधानमन्त्रीहरूले [[राणा वंश|राणा शासन]]को अन्त्य पछि र [[आम निर्वाचन २०१५]] मा, नेपालको पहिलो प्रजातान्त्रिक तवरले निर्वाचित सरकार लगायत पञ्चायत युगको सुरुवातका बीच चारवटा सरकारको नेतृत्व गरेका थिए। नेपाली काङ्ग्रेस बहुमत प्राप्त गर्न सफल एक मात्र नेपाली दल हो जसले ३ चुनावमा बहुमत ल्याएको छ। यसैगरी २ चुनाव बाट यो पहिलो दल बन्न सफल भएको इतिहास छ। [[चित्र:Nc ideology.pdf|thumb|नेपाली काङ्ग्रेसको नीति एवम् वैचारिक आधार]] == इतिहास == === स्थापना === नेपाली काङ्ग्रेस नेपालका पुरानो राजनीतिक दलमध्येको एक हो। [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]ले २००३ असोज १६ मा [[पटना]]बाट प्रकाशित हुने '''द सर्च लाईट''' पत्रिका मार्फत भारतमा रहेका नेपालीहरूलाई सङ्गठित गर्ने उद्देश्यले नेपालीहरूको अखिल भारतीय सङ्गठन निर्माणका निम्ति गरेको आहृवानबाट यसको जन्मको प्रारम्भ भएको पाइन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपीले देखाएको मार्ग|युआरएल=https://nayapatrikadaily.com/news-details/47647/2020-07-21|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२० अप्रिल २०२२}}</ref> [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम]]का योद्धा समेत रहेका [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]को सक्रियतामा कात्तिक १५, २००३ मा [[बनारस]]मा बस्ने नेपालीहरूलाई सङ्गठित गरी बाबु समानका (पिताजी कृष्ण प्रसाद कोइरालाका समकालिन) देवि प्रसाद सापकोटाको सभापतित्वमा अखिल भारतीय नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस नामक संस्थाको [[बनारस]]मा स्थापना भएको थियो। === प्रथम महाधिवेशन- (वि.सं.२००३ माघ १२ र १३) === सङ्गठनको रूपरेखा सिद्धान्त र कार्य प्रणालीको निश्चय गर्न वि.सं. २००३ माघ १२ र १३ गते विषेश गरी प्रवासी जुजारू नेपालीहरू तथा नेपालको कारागार तोडेर आएका [[गणेशमान सिंह]] लगागत नेपाल तथा भारतका विभिन्न स्थानबाट आएका नेपाली प्रतिनिधिहरूको सहभागिता भएको यस समारोहमा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]ले सभापतित्व र डा. [[डिल्लीरमण रेग्मी]]ले झण्डोत्तोलन गरेका थिए। भारतको [[कोलकाता|कलकत्ता]]को भवानीपुर स्थित खालसा हाईस्कूलमा भएको प्रथम महाधिवेशनले यसको नाम परिवर्तन गरी नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस राखेको थियो। भारतका तत्कालिन राष्ट्रपति आचार्य जे.वि. कृपालानी लगायत दर्जनौ भारतीय नेताहरूले शुभकामना सन्देश दिएको यस अधिवेशनले ३३ वर्ष युवा वी.पी. कोइरालालाई कार्यकारी सभापतिमा र नेपाल कारागारमा आजन्म कैद को सजाय भोगेका [[टङ्कप्रसाद आचार्य]]लाई मानार्थ सभापतिमा चयन गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यस्तो छ काङ्ग्रेस महाधिवेशनको इतिहास|युआरएल=https://www.setopati.com/mahadebeshan-bishesh/congres/256405|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेतोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२० अप्रिल २०२२}}</ref> === प्रथम मजदुर हडतालः - (२००३ फागुन २०) === वि.स. २००३ साल फागुन २० गते नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक विराटनगरका औद्यौगिक मजदूरहरूले ऐतिहासिक हडताल सुरु गरेका थिए। त्यसै हडतालमा त्यतिखेर त्यहाँको कारखानामा कार्यरत [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]लाई मजदुरहरूले आफ्नो अध्यक्ष चुनेका थिए।<ref name="Adhikari 2002">{{cite book|last=Adhikari|first=Surya Mani|title=Nepali Congress ko Itihas|publisher=Bhudi Puran Prakashan|year=2002|isbn=978-99933-44-65-0|location=Kathmandu|pages=31–34}}</ref> त्यो आन्दोलनलाई वी. पी.कोइराला र [[गणेशमान सिंह]]को पनि सहयोग र निर्देशन रहेको थियो। पछि हडताल दवाउने सिलसिलामा राणा शासनले उहाँका आमा बहिनीहरू र मजदूर नेताहरू सहित उहाँलाई [[गिरफ्तार]] गरेर थुनेको थियो। उक्त आन्दोलनमा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]], [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]], [[तारिणीप्रसाद कोइराला]], [[मनमोहन अधिकारी]], [[युवराज अधिकारी]] र गेहेन्द्रहरि शर्मालाई २४ दिनको पैदलयात्रा पश्चात काठमाडौँको सुन्दरीजल पुर्‍याइएको थियो। [[राणा वंश|राणा शासन]]बाट भएका ज्यादती तत्काल रोक्न सरकारलाई नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसले ११ चैत, २००३ मा चेतावनी दिएको थियो।<ref>{{Cite book|title=Self-determination & constitution making in Nepal : constituent assembly, inclusion, & ethnic federalism|last=Surendra.|first=Bhandari|isbn=9789812870056|oclc=879347997|date = 28 April 2014}}</ref> === दोस्रो महाधिवेशन (२००४ माघ २०-२२) === नेपालको वैधानिक कानुन २००४ ले जनताको हक, अधिकारको संरक्षण गर्न नसक्ने तथा नजरबन्दमा रहेका नेता कार्यकर्ताको रिहाइ नगरेकाले नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसले यो विधानलाई अस्वीकार गरि आन्दोलनलाई देशव्यापी बनाउने तयारीका साथ बनारसमा २००४ माघ मा दोस्रो महाधिवेशन गरेको थियो। === नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेसको स्थापना (वि.सं.२००४ साउन १) === [[सुवर्ण शमशेर राणा]]को सक्रियतामा [[महेन्द्र विक्रम शाह]]लाई सभापति बनाई वि.सं.२००४ साउन १ मा नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेसको स्थापना भएको थियो।<ref>{{cite web|author=प्रकाश गुरागाई|title=नेपाली काङ्ग्रेस स्थापनाकालमै थिए गुट, फुटको सुरुवात बीपीबाटै|url=https://nepallive.com/story/252389|language=नेपाली |work=|website=|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> यस संस्थाले २००५ पुष १६ मा आफ्नो प्रथम महाधिवेशन [[भारत]]को कलकत्तामा गरेको थियो। नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको जस्तै समान लक्ष्य बोकेका तर शक्ति प्रदर्शन गरेर (हिंसात्मक) भएपनि राणा विरोधी गतिविधि सञ्चालन गर्ने उद्देश्य राखी स्वम्यसेवक दल समेत गठन गरी नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेसको मुख पत्रको रूपमा नेपाल पुकारको प्रकाशन मार्फत जनआन्दोलनको आवश्यकता, मर्म र उद्देश्यका बारेमा आफ्नो धारणाहरू क्रमश: सार्वजनिक गर्दै गएको थियो। नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको १८ फागुन २००५ मा, तेस्रो महाधिवेशन भारतको बिहार राज्यको दरभङ्गामा सम्पन्न भएको थियो भने २७ चैत २००६ मा कलकत्तामा नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको चौथो महाधिवेशन सम्पन्न भएको थियो। यस महाधिवेशमा दुवै पार्टीका प्रतिनिधिहरूको संयुक्त अधिवेशनबाट नेपाली काङ्ग्रेस नामको लोकप्रिय संस्था स्थापना भएको थियो।<ref name=महाधिवेशन>{{cite web|author=|title=नेपाली काङ्ग्रेसको विगतदेखि वर्तमानसम्म : यस्तो छ महाधिवेशनको इतिहास|url=https://www.reportersnepal.com/2021/08/576648|language=नेपाली |work=|website=रिपोटर्स नेपाल|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> === २००७ सालको क्रान्ति === {{मुख्य|सात सालको क्रान्ति}} अहिंसात्मक आन्दोलनबाट जनताको सर्वोच्ता प्राप्त हुन नसक्ने परिस्थितिको मूल्याङ्कन गरी आन्दोलनलाई शशक्त बनाउन नेपाली काङ्ग्रेसले २००७ असोज १० र ११ -२६, मा [[रौतहट जिल्ला]]को सीमानामा रहेको वैरगनीयामा रणनैतिक सम्मेलन आयोजना गरेको थियो। यस सम्मेलनले सशस्त्र क्रान्तिबाट मात्र देशमा परिर्वन सम्भव छ भन्ने ठहर गरी सो क्रान्तिको सर्वोच्च कमाण्डर पार्टी सभापति [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]लाई बनाउदै भित्री रूपले त्यसको सञ्चालनको बागडोर [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] र [[सुवर्ण शमशेर राणा]]लाई जिम्मा लगाएको थियो। २००७ कात्तिक २१ मा शसस्त्र क्रान्तिको पूर्ण तयारी भएको थियो। यसै दिन राजा त्रिभुवनले नाती [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]] वाहेक सपरिवार गद्दीत्याग गरेका थिए। राणाहरूले ज्ञानेन्द्रलाई राजा बनाएका थिए।<ref>{{cite web|author=|title=ज्ञानेन्द्र शाह : नेपालको इतिहासमा दुई पटक राजा हुन पाए|url=https://www.reportersnepal.com/2021/10/599755|language=नेपाली |work=|website=रिपोटर्स नेपाल|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> कात्तिक २४ गते हिमालयन एयरवेजको हवाइ जहाजद्वारा नेपाल चार भन्ज्याङ भित्र र २७ गते नेपालभरि क्रान्तिकारी पर्चाहरू छरिएका थिए। थिरवम मल्ल र पूर्ण सिंहको नेतृत्वमा नेपाली काङ्ग्रेसका क्रान्तिकारी योद्धाहरूले २५ गते राती र २६ विहान [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]मा आक्रमण गरी सफलता प्राप्त गरेका थिए। सयौँ हतियार र लाखौ रूपयाँ सङ्कलन भएतापनि दुर्भाग्यवश क्रान्ति योद्धा [[थिरबम मल्ल]]ले शाहदत प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web|author=रामबहादुर थापा|title=२००७ सालको क्रान्तिका पहिलो शहिद थिरबम मल्ल|url=https://uttarganga.com/2355/|language=नेपाली|work=|website=उत्तरगङ्गा|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927081935/https://uttarganga.com/2355/ |date=27 September 2022 }}</ref> २६ गते नै [[नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना|नेपाली काङ्ग्रेसको सशस्त्र मुक्ति सेना]]ले विराटनगरमा आक्रमण गरेको थियो। त्यैगरी क्रमशः भैरहवा, परासी, नेपालगन्ज आदि ठाउँहरूमा पनि मुक्ति सेनाले आक्रमण गरेका थिए। त्यस क्रान्तिमा नेपाली काङ्ग्रेसले बर्माका नवशासनारुढ समाजवादीहरूबाट र केही अंशमा काश्मीरका शेख अब्दुल्लाबाट हातहतियार प्राप्त गरेका थिए र सो लुकाई छिपाइ तिनलाई भारतको सीमा कटाएर नेपाल प्रवेश गराइएको थियो। पछि राणा, नेपाली काङ्ग्रेस र [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को बीच दिल्लीमा त्रिपक्षीय (मौखिक) सम्झौता भएको थियो जुन [[दिल्ली सम्झौता]]को रूपमा परिचित छ।<ref>{{cite web|author=|title=दिल्ली सम्झौताको आधारमा राजा र प्रजा दुवै स्वतन्त्र|url=https://pahilopost.com/content/-2452.html|language=नेपाली |work=|website=पहिलो पोस्ट|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> === पाँचौँ महाअधिवेशन (जेठ १०-१३, २००९) === क्रान्तिको उपलब्धिको रक्षार्थ जनचेतनाको अभियान कै क्रममा जेठ १०-१३, २००९ मा [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]मा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]लाई सभापतिमा चयन गरी नेपाली काङ्ग्रेसको पाँचौँ महाअधिवेशन सम्पन्न भएको थियो।<ref name=महाधिवेशन/> पाँचौँ महाधिवेसनले थपेको जिम्मेवारी नेपाली काङ्ग्रेसले सरकार मार्फत् पुरा गर्नुपर्ने भएकाले सरकारलाई अनुशासित र जिम्मेवार बनाउनु पर्ने दायित्व पनि पार्टी थियो। त्यसैले केन्द्रीय समितिको निर्णयनुसार सरकारको शुद्धिकरणका लागि केही निर्देशन दियो। विवादको घेरामा परेका मन्त्रीहरूलाई फिर्ता बोलाइएको थियो। [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]को रूपमा नियुक्त [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले पार्टी निर्देशनको अवज्ञा गरेका थिए। विवाद बढ्दै गएकाले विवादको निरूपणका लागि काठमाडौँको विशालनगरमा पार्टी विशेष महासमितिको बैठक बोलाइएको थियो। बैठकमा प्रधानमन्त्री अल्पमतमा परे पछि बैठक बहिस्कार गरेका थिए।<ref>{{cite web|author=|title=नेपाली काङ्ग्रेस विगत, वर्तमान र भविश्य|url=https://bpbichar.com/2019/01/07/5271/|language=नेपाली |work=|website=विपी विचार|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> वि.सं. २००९ साउन ८ गते २४ घण्टाभित्र सरकार छाडेर आउन [[प्रधानमन्त्री]]लाई निर्देशन दिइएको थियो। निर्णय अवज्ञा गरेकाले वि.सं. २००९ साउन १० मा [[मातृकाप्रसाद कोइराला]], [[नारदमणि थुलुङ]] र [[महाविर शमशेर]]लाई राजालाई शक्तिशाली बनाएको, भूमिसुधार कार्यक्रम लागु गर्न नसकेको, भारतलाई अनावश्यक खेल्न दिएको,पार्टी प्रति उत्तरदायी नभई स्वइच्छाचारी सरकार चलाएको आरोपमा पार्टी सदस्यबाट निस्कासित गरिएको थियो। त्यसको लगतै [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले नेपाल प्रजा पार्टी रूपमा नयाँ पार्टी खोलेका थिए भने वि.सं. २००९ साउन २२ मा प्रधानमन्त्रीको पदबाट राजीनामा दिएका थिए। राजाको नेतृत्वमा परामर्शदात्री र नेपाल प्रजा पार्टीको सरकार गठन वि.सं. २००९ साउन ३० मा राजाको नेतृत्वमा परामर्शदात्री सरकारको गठन भएको थियो। राजाको नेतृत्वमा परामर्शदात्री सरकारको विरोधमा नेपाली काङ्ग्रेसले मुलुकव्यापी अभियान चलाएको थियो। वि.सं. २०१० वैशाख, जेठमा नेपालको पूर्वी तराइमा भूमिसुधारका लागि किसान विद्रोह सुरू भयो। मालपोत नबुझाउने घोषणा गरे। यो आन्दोलनको प्रभाव तौलिहवा र पोखरासम्म फैलियो। सरकारले विद्रोह शान्त पार्न नसकेकाले वि.सं. २०१० असार २ गते परामर्शदात्री सरकार विघटन भएको थियो। पुनः नेपाल प्रजा पार्टीका नेताका रूपमा [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]को नेतृत्वमा वि.सं. २०१० असार २ गते नयाँ सरकार बनेको थियो। === दोस्रो सत्याग्रह र छैटौँ महाधिवेशन === लोकतन्त्र जोगाउन नेपाली काङ्ग्रेसले २०११ साल पुस २६ गते आन्दोलनको घोषणा गरेको थियो। यसै सिलसिलामा निम्नलिखित ६ सुत्रीय मागको आधारमा नेपाली काङ्ग्रेसले देशव्यापी सत्याग्रह सुरु गरेको थियो। # शान्ति सुरक्षा कायम होस् - ज्यू धनको रक्षा होस् # नागरिक हक सुरक्षित होस् - स्वतन्त्र न्यायालय कायम होस् # सल्लाहकार सभा धोखा हो - आम निर्वाचन चाँडो होस् # चामलको भाउ सस्तो होस् - महंगी चाँडो हटाइयोस् # मुद्राको नियन्त्रण होस् -नोटको भाउ घटाइयोस् # हाम्रो स्वतन्त्रता गुम्न नपाओस् - देशको इजत बाँची रहोस्। २६ र २७ गते दुई दिनसम्म सत्याग्रह चलेपछि राजकीय परिषदबाट मागहरू पूरा गरिदिने स्वीकृति प्राप्त भएकाले नेपाली काङ्ग्रेसका अध्यक्ष [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]ले "सत्याग्रहको विजय भएकोले" सत्याग्रह स्थगित गर्न आह्वान गरेका थिए। वि.सं. २०१२ माघ १० र ११ मा वीरगन्जमा सुवर्ण शमशेरलाई सभापति बनाई नेपाली काङ्ग्रेसको छैठौँ महाअधिवेशन सम्पन्न भएको थियो।<ref name=महाधिवेशन/> === तेस्रो सत्याग्रह र सातौँ महाधिवेशन === २००७ साल लगत्तै सुरु भएको दरवारीय षड्यन्त्रले संविधान सभाको निर्वाचनलाई अनेक बहानामा टार्दै लगेको ठानेर नेपाली काङ्ग्रेसले बाध्य भएर फेरि एकपल्टै देशव्यापी सत्याग्रहमा उत्रन अग्रसर भएको थियो। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]को निर्वाचन टार्ने नियतबाट रुष्ट भएका विभिन्न पार्टीले समेत नेपाली काङ्ग्रेससँग मिलेर आन्दोलनमा भाग लिन तयार भएका थिए। "निर्वाचनको तिथि तोकियोस्" भन्ने प्रमुख माग राखेर २०१४ साल मार्ग २२ गतेदेखि 'भद्र अवज्ञा आन्दोलनको नामबाट सत्याग्रह सुरु भएको थियो। दुई महिनासम्म चलेको सत्याग्रह आन्दोलनका कारण राजाले बाध्य भई वि.सं.२०१५ फागुन ७ बाट संसदको निर्वाचन गर्ने घोषणा गरेका थिए। नेपाली काङ्ग्रेस संविधान सभाको निर्वाचनको पक्षमा थियो तर परिस्थिति प्रतिकुल रहेको थियो। यस्तो परिस्थितिको निरूपण गर्न तत्काल २०१४ माघमा विरगन्जमा महासमितिको बैठक आयोजना गरी आमनिर्वाचन सम्पन्न गर्न सहयोग गर्ने गरी सत्याग्रह आन्दोलन स्थगित गरेको थियो। परिणामतः तत्कालीन सबै पार्टी सो निर्वाचनमा भाग लिने निर्णय गरेका थिए। निर्वाचन सम्पन्न गराउन नेपाली काङ्ग्रेसका नेता सूवर्ण शमशेरको अध्यक्षतामा विभिन्न पार्टी नेताहरू सम्मिलित भएको मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो। वि.सं. २०१६ वैशाख २५ देखि ३१ सम्म काठमाडौँमा भएको सातौैँ महाअधिवेशनले [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]लाई पुन पार्टीभापति बनाएको थियो।<ref>{{cite web|author=अखिल विश्वकर्मा|title=काङ्ग्रेस कति लोकतान्त्रिक : ७० वर्षमा ७ सभापति, ४ कोइराला मात्र|url=https://www.rajaneeti.com/politics/13801/|language=नेपाली |work=|website=राजनीति|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> == प्रथम आम निर्वाचन र नेपाली काङ्ग्रेसको सरकार == पूर्व निर्धारित कार्यक्रम अनुसार नेपालमा [[आम निर्वाचन २०१५|पहिलो आम निर्वाचन]] २०१५ सालको फागुन ७ गतेबाट प्रारम्भ भएको थियो।<ref name="election3">{{पुस्तक स्रोत |अन्तिम=देवकोटा |प्रथम=ग्रीष्म बहादुर |युआरएल=http://www.madanpuraskar.org/search/monographsview.php?showdetail=&ID=8612 |शीर्षक=नेपालको राजनीतिक दर्पण २ |मिति=१९७६ |प्रकाशक=भट्टराई बन्धु प्रकाशन |भाषा=नेपाली |पृष्ठ=१११}}</ref> त्यसमा नेपाली काङ्ग्रेसले रुख चिह्न लिएर लडेको थियो। जम्मा १०९ सिट मन्धे ७४ सिट प्राप्त गरी नेपाली काङ्ग्रेसले शानदार विजय हासिल गरेको थियो। निर्वाचन पश्चात् २०१६ साल जेठ १३ गते नेपाली काङ्ग्रेसका नेता [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]को प्रधानमन्त्रित्वमा नेपालमा प्रथम जन निर्वाचित सरकारको गठन भएको थियो।<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref> त्यस सरकारको उपप्रधानमन्त्रीमा [[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण शमशेर]] र अन्य वरिष्ठ मन्त्रीहरूमा [[गणेशमान सिंह]], श्री सूर्यप्रसाद उपाध्याय र रामनारायण मिश्र आदि रहेका थिए। प्रथम संसदका सभामुख [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] र उपसभामुख [[महेन्द्रनारायण निधि|महेन्द्र नारायण निधि]] रहेका थिए। == २०१७ सालको प्रतिगामी कदम == २००७ सालको क्रन्तिले निर्धारित गरेको संवैधानिक राजतन्त्रको सीमाभित्र राजाले बस्न नचाहेको र पटक पटक बचन भंग हँदै आएको अनेक उदारण थिए। अन्ततोगत्वा २०१७ साल पुस १ गते पल्टनको प्रयोग गरी नेपाल तरुण दलको सम्मेलन स्थलबाट प्रधानमन्त्री वी.पी कोइराला, मन्त्रीहरू [[गणेशमान सिंह]], सूर्य प्रसाद उपाध्याय तथा सभामुख [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] समेतका नेताहरूलाई गिरफ्तार गरी नेपाल र नेपालीको हित अभिवृद्धिमा सततः संलग्न रही १८ महिना पनि काम गर्न नपाउदै नेपाली काग्रेसको जन निर्वाचित मन्त्री मण्डललाई विघटन मात्र हैन जनताको संसदलाई समेत भंग गरी श्री ५ महेन्द्रले कलिलो प्रजातन्त्र उपर साँधातिक आक्रमण गरे त्यस राष्ट्रघाती काण्डमा नेपालका सबै पार्टी तमाम राजनीतिकायकर्ताहरूलाई हजारैI सङ्ख्यामा गिरफ्तार गरी घोर दमन नीति अपनाइयो संसदीय सरकार भंग गर्दा जनतालाई आफ्नो पक्षमा तान्न जे जति आरोप काङ्ग्रेस सरकार उपर राजाले लगाउन खोजेका थिए ती मध्ये एउटा पनि प्रमाणित आरोप थिएन। अराष्ट्रिय तत्वले प्रोत्साहन पाएको भन्ने जस्तो गम्भिर आरोपलाई कहिल्यै कुनै न्यायीक निकायद्वारा प्रमाणित गराउने हिम्मत राजा महेन्द्रबाट हुन सकेन त्यसबाट स्पस्ट हुन्छ राजाले त्यो कदम केवल आफ्नो असिमीत शक्तिको पिपासा तृप्त गर्ने महत्त्वकांक्षाको परिणाम मात्र थियो। यस्तो प्रतिगामि कदमका सामु पनि आस र त्रासमा अल्झेका कतिपय मै हु भन्ने राजनेता र पार्टि हरूले शिर निहु राएर ठुलो गल्ती गर्न पुगे भने नेपाली काग्रेसले त्यस प्रजातन्त्र विरोधि कदमको डटेर मुकावला गर्ने अठोट गर्‍यो गिरफ्तारीबाट बचेका नेता र कार्यकर्ताहरूले भूमिगत रहेर पर्चा पम्प्लेट र माइकिङद्धरा शाही कदमको विरोध जनाएको मात्र हैन कयौ विरोध प्रदशन पनि आयोजना भए जोशीला युवती हरूले स्वयम राजालाई कालो झन्डा देखाएर आफ्नो आक्रोश व्यक्त गरे त्यस कदमको शशक्त प्रतिकार गर्ने उद्धेश्यले नेपाली काग्रेसका कयै कायकर्ता भारतमा निवासन हुन पुगे उप- प्रधान मन्त्री श्री सुवण शमशेर पहिले नै विदेश जानु भएको थियो त्यो घट्ना पछि उहाँ भारतमै रही प्रतिरोध आन्दोलनको नेतृत्व गर्न लाग्नुभयो राजाले आफ्नो महत्त्वकाक्षाको बाटोमा राजनीतिक पार्टि हरूको अस्तित्व नै बाधक सम्झेर ०१७ साल पुस २२ गते देशका तमाम पार्टी उपर प्रतिबन्धको घोषणा गरे। भारतमै रहनु भएका श्री सुवर्णशमशेरले जनवारी १८ मा एक बक्तव्य प्रकासित गरी राजाको कदमलाई चुनैती दिदै नेपालमा अब शाहि कदमको बिरुद्ध आँधी आउँदैछ भनेर घोषणा गर्नुभयो। जनवारी २४, २५ मा पटनामा सम्पन्न नेपाली काग्रेसको सम्मेलनले पुस १ गते प्रजातन्त्र बिरोधी प्रतिगामी कदमका बिरुद्ध प्रतिरोध आन्दोलन चलाउने निर्णय गर्‍यो। पहिलो चरणमा देशभरि प्रजातन्त्र पुनस्थापना का लागि जनतालाई एक जुट हुन आहृवान गर्दै पर्चा पम्प्लेट आदि द्वारा प्रचारहरू गरिए। नेपाली काङ्ग्रेसका नेता सुवर्णशमशेरको आहृवानमा वि.सं. २०१७ माघ १२ देखि १३ सम्म भारतको पटनामा विशेष सम्मेलन गरी सुवर्णशमशेरलाई कार्यकारणी सभापति र आन्दोलनको कमण्डर चयन। मुलुक व्यापी अहिंसात्कम आन्दोलनको घोषणा। प्रमुख प्रतिपक्षि गोर्खा परिषद् लगायतका साना दलहरूको नेपाली काङ्ग्रेसमा समायोजन। मुलुक व्यापी अहिंसात्कम आन्दोलनका क्रममा २००० भन्दा बढी गिरफ्तार। अहिंसात्कम आन्दोलनबाट परिवर्तन सम्भव नभएकाले सुवर्णशमशेरको नेतृत्वमा वि.सं. २०१८ मङ्सिरबाट शसस्त्र आन्दोलनको घोषणा। दोस्रो चरणमा २०१८/०१९ सालको अवधिमा नेपाली काग्रेसले इलामको च्याङथापु देखि जनकपुर भरतपुर गुल्मी र बझाङ सम्म देशभरी सशस्त्र प्रतिरोध आन्दोलन चलायो जगत प्रकाशजंग शाह, हरि प्रसाद गुरुङ्ग, बुद्धसिं राना, शशेर बहादुर, लालध्वज गुरुङ्ग र ओमजंङ्ग सम्मका अनेकै व्याक्तिहरू मध्य कतिको युद्ध भूमिमा नै विरगती प्राप्त भयो भने कतिलाई गिरफ्तार गरेर राखी सकेपछि जिउदै खाल्डोमा पुर्ने वा मौलामा बाधेर जस्ता अमानुसिक र निशंस तरिकाले मारियो। [[जनकपुर बम काण्ड]]का [[दुर्गानन्द झा]]लाई फासीमा झुण्डायाइयो भने विभिन्न ठाउँबाट पक्रेर दलसिं र अरबिन्द सहित सयै मानिसलाई कठोर यातना र आजीवन कारावाससम्मका सजायहरू दिइए। जती सुकै निर्मम प्रहार खप्नु परेपनि नेपाल आमाको मुहार हसिलो पार्न प्रजातन्त्रको बलीदेदीमा आफुलाई समर्पित गरेका नेपाली काग्रेसका योद्धाहरूले हरेस खाएनन् र पञ्चायती तानाशाहि शक्तिका विरुद्ध सशक्त रूपमा लडी नै रहे। यसै बिच छिमेकि [[भारत-चीन युद्ध|भारत र चीनका बीच युद्ध]] भयो। ततपश्चात चिनिया विदेशमन्त्री चेन यीले नेपाली काग्रेसको प्रतिरोध आन्दोलनलाई लक्षित गरेर "नेपालमा कसैले कुनै भूमिबाट आक्रमण गर्छ भने चीन चुप रहने छैन "भन्ने गम्भीर खालको वक्तव्य दिए। दुई ठुला छिमेकी बीच चलिरहेको छिनारूपटोलीा कहि नेपाल " साढेको जुधान बाछाको मिचाइ "मा पर्ने हो कि भन्ने भय पनि उत्पन्न भयो र आखिर यस्तौ किसिमका विशेष गरी बोहा कारणले गर्दा नेपाली काग्रेसले बाध्य भै सङ्घर्ष स्थगीत गर्नुपर्‍यो। तत्कालिन अन्तराष्ट्रिय परिस्थितिमा (सन् १९६२) भारत चिन विवाद अत्यन्त शिखरमा पुगेको, सामरिक महत्त्वका कारण दुवै देशबाट नेपालको स्वधिनता र भूभाग खतरामा परेकोले राष्ट्रियताको संरक्षणका लागि बाध्य भएर वि.सं. २०१९ कात्तिक २३ मा हतियार विसाएर शसस्त्र आन्दोलन स्थगित गर्दै शान्तिपूर्ण आन्दोलन गर्ने निर्णय। २०२४ जेठ १ देखि ६ (१५ देखि २० मे, १९६७) सम्म भारतको कलकत्तामा बसेको कार्यकारी परिषद्को बैठकले संविधान सभाको निर्वाचन, बन्दी नेताहरूको रिहाई, भूमि सुधारको माध्यमबाट सामाजिक न्याय, ट्रेड युनियन अधिकारको स्थापना लगायतका मागहरू पुरा गराउन कार्यकारणी सभापति सुवर्णशमशेरलाई आवश्यक आन्दोलनको तय गर्न अधिकार प्रत्यायोजन। वि.सं. २०२५ जेठ २ मा कार्यकारणी सभापति सुवर्णशमशेरले राजालाई संबैधानिक विकासका निमित्त सहयोगको प्रस्ताव। राजाको र्सलाही भाषण पश्चात् २०२५ साल शुरु हुँदा नहुँदै नेपाली राजनीतिमा नयाँ पहल कदमीहरू शुरु भए परिणाम स्वरूप " संविधानमा विकाशको आशा राख्दै " राजालाई "सहयोग"को हात बढाउने भन्ने श्री सुवर्ण शमशेर मे १५, १९६८ को वक्तव्य आयो त्यसको एक महिना पछि नजरबन्दमा रहेका र निवासनमा रहेका कार्यकर्ताहरूको आम माफिको क्रम शुरु भयो कात्तिक १४ गते बी.पी र [[गणेशमान सिंह]] रिहा हुनुभयो। देश भित्रका विभिन्न आन्दोलन र ने.वि. सङ्घ श्री शुवर्ण्राम्शेरको नेतृत्वमा नेपाली काग्रेसले भारत भूमिलाई आधार बनाएर सशस्त्र प्रतिरोध आन्दोलन चलाएको थियो भने देश भित्रबाट पनि जनताका विभिन्न वर्ग र विशेषत : युवा विद्यार्थी हरूले ०१८/०१९ सालदेखि नै सरकारले गठन गर्दिने विद्यार्थी सँगठनमा सामावेस नहुने निर्णय गर्दै त्यसको खारेजीको माग गरे। यसैबाट सुरू भएको नेपालको विद्यार्थी आन्दोलन "स्वतन्त्र विद्याथी आन्दोलन" को नामले दश वर्ष जती चलेपछि २०२७ साल बैशाख ६ गते नेपाल विद्यार्थी सङ्घको विधिवत स्थापना भयो। त्यसभन्दा पहिले नेपाल र भारतका विभिन्न भागबाट बनारसमा जम्मा भएका युवाहरूले पहिलेदेखि स्थापित नेपाली विद्यार्थी तथा युवा सङ्घ र नेपाली प्रजातान्त्रिक युवा लीग जस्तै सबै सँगठनहरूलाई एकै ठाउमा गाभी प्रजातान्त्रिक समाजवादी व्यवस्था कायम गराउन युवाहरूलाई सँगठित गर्ने भन्ने थियो। == दोस्रो सशस्त्र प्रतिरोध आन्दोलन == नेपाली काग्रेसले अङ्गालेको सहयोगको नीतिलाई दुवलता ठानी देशका प्रतिगामि तत्वहरूले सुधारका क्रमहरूलाई अगाडि बढाउन आवश्यक ठान्न थाले। उता बि. पि. ले मातृभूमिलाई वर्तमानको प्रसव वेदनाबाट मुक्त पार्न आवश्यक परे शल्यक्रिया पनि गर्नु पर्ने वक्तव्य विराटनगरबाट दिनुभयो। त्यसको लगतै वीपी भारत निवासित हुनु्भयो त्यहाबाट उहाले चिन्तन गनुभयो कि नेपालका शासकको रवैया सहज रूपले प्रजातन्त्रको पनबाहाली गर्ने देखिन्न। त्यसैले शसस्त्र आन्दोलन अनिवार्य छ। वीपीले शसस्त्र क्रान्ति गर्ने घोषणा बेलायतबाट गनु भएको थियो। अनि ०२९/३० सालका अवधिहरूमा नेपाली काग्रेसले पुनः हतियार बन्द आन्दोलनको बाटो अँगाल्यो। त्यसक्रममा हरिपुर काण्डदेखि लिएर बिराटनगर बम काण्ड समेतका अनेक घटनाहरू घटे। [[२०३० को नेपाल विमान अपहरण|२०३० मा विमान अपहरण]] नेपालको इतिहासको पहिलो विमान अपहरण थियो। वी.पी. को आहृवानमा सयकडौ नवयुवकहरू फेरी एक पल्ट आफ्नो प्राणको बाजी राखेर तानाशाही विरुद्ध वीरतापूर्वक सङ्घषमा उत्रिए। त्यस अभियानमा अनेकौ सपूतहरू क्रान्तिको बलीदानीमा सहिद हुन पुगे। त्यस क्रान्तिलाई सघाउ पुर्याउन तरुण दलको पूर्नगठन र तरुण पत्रिकाको प्रकाशन पनि बनारसबाट भएको थियो [[गणेशमान सिंह]] पनि बनारस र [[गोरखपुर]]मा बसी नव युवक हरूलाई प्रेरणा प्रदान गरी राख्नुभएको थियो भने गिरिजाप्रसाद कोइराला पूर्वको मोर्चामा क्रान्तिकारी हरूलाई निदेशित गरी राख्नु भएको थियो। त्यस अबधिभर [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] पाटिका कयौ कायकर्ताका साथ काठमाडौँका नजरबन्दको यातना सही रहनु भएको थियो। == काग्रेसको त्रिकोणत्मक नीति == २०२६ साल देखि २०३३ साल सम्म काग्रेसको त्रिकोणत्मक नीतिमा चलेको देखिन्छ। तत्कालिन अवस्थामा नेपाली काङ्ग्रेसले तीन प्रकारको आन्दोलनको रणनीति लिएको पाइन्छ। जस्मा:- • सूवर्ण शमशेरको नेतृत्वमा राजासँग वार्ता र समझदारी कायम गर्ने, • [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]को नेतृत्वमा अहिंसात्मक र असहयोग आन्दोलन मुलुक भित्रबाटै गर्ने, • वी.पी. कोइरालाको नेतृत्वमा भारतबाट शसस्त्र सङ्घर्ष गर्ने, वि.सं. २०२९ भदौ ९ गते बाट वी.पी. कोइरालाको नेतृत्वमा शसस्त्र संर्घषको सुरूवात, वि.सं. २०३२ मङ्सिर १ (१७ नोभेम्वर १९७५) मा भारतमा सङ्कटकालको घोषणा भएकाले नेपाली आन्दोलनलाई गहिरो प्रभाव, नेताहरू असुरक्षित, भारतको बर्साई असुरक्षित भएकाले वि.सं. २०३२ फागुन १ गते वी.पी. कोइरालाले सन्त नेता [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]लाई कार्यबाहक सभापति नियुक्त गरी स्वदेशबाटै आन्दोलन चर्काउने रणनीति, राष्ट्रिय, अन्तराष्ट्रिय परिस्थितिको मूल्याङ्कन गरी वि.सं. २०३३ पुष १६ मा राष्ट्रियाको संरक्षणका लागि राष्ट्रिय मेलमिलापको नैतिकताको आधारमा प्रजातन्त्र पुनर्स्थापनाको अभियान सञ्चालन गर्न वी.पी. कोइराला, [[गणेशमान सिंह]] लगायतका नेताहरू स्वदेश फिर्ता, == राष्ट्रिय मेलमिलापको नीति == विश्व राजनीतिर विशेष गरी [[दक्षिण एसिया]]मा देखा परेको उथल पुथलको वातावरणले यस क्षेत्रमा एउटा र्सवथा नयाँ परिस्थतीको जन्म भयो यसबाट उत्पन्न हुन सक्ने अनिस्टहरूको सर्न्दर्भमा विचार गरी वी.पी.ले "राष्ट्रिय अस्तित्व" माथि नै प्रश्न चिह्न लाग्न सक्ने अवस्थाको अनुभव गरी २०३३ सालको पैस १६ गते एउटा अपील प्रकासित गरी मुलुकका सबै प्रवाहहरू बिच सामन्जस्य परस्पर समझदारी र एकता चाहिँँएको कुरा अभिव्यक्त गर्दै देशमा राष्ट्रिय एकता र मेलमिलापको आहृवान गनु भयो सोही दिन वि.पी र [[गणेशमान सिंह]] भारत निवासनमा रहेका सुश्री शैलजा आचार्य सहितका कतिपय साथीहरूका साथ शाही नेपाल वायु सेवा निगमको बिमानद्धरा स्वदेश र्फकनुभयो उहाहरूको आगमन बर्सर्ैैेखि एक लौटि सत्ता भोग गरीरहेका प्रतिक्रियाबादि तत्वहरूमा खैलीबैली र उहाहरूलाई गिरफ्तार गरेर मुदा चलाईयो। वी.पी.ले भन्नुभएको थियो -"मेलमिलाप परिस्थतीले निधारण गरेको सङ्घषको एउटा रूप हो"। नेपाली काग्रेसका अध्यक्ष वी.पी. कोइराला बन्दी अबस्थामा नै उपचार्रार्थ अमेरिका पठाइनु भयो उहाबाट फकेर आउदा पटनामा कात्तिकमा भेला भएका हजारै कायकर्ता ([[पटना कन्फ्रेन्स]]) का बीच [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]लाई पाटिको कार्यबाहक अध्यक्ष घोषित गर्नुभयो पछि फागुनमा उपचार्रार्थ वी.पी. पुनः रिहा हुनु भयो र पाटिको महामन्त्रीमा [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] र परशु नारायण चौधरी कार्यवाहक अध्यक्षको सल्लाह अनुसार नियुक्त हुनुभयो। == चुनावी प्रदर्शन == === व्यवस्थापिका निर्वाचन === <graph>{ "legends": [], "scales": [ { "type": "ordinal", "name": "x", "zero": false, "domain": { "data": "chart", "field": "x" }, "padding": 0.2, "range": "width", "nice": true }, { "type": "linear", "name": "y", "domain": { "data": "chart", "field": "y" }, "zero": true, "range": "height", "nice": true }, { "domain": { "data": "chart", "field": "series" }, "type": "ordinal", "name": "color", "range": [ "#008000" ] } ], "version": 2, "marks": [ { "type": "rect", "properties": { "hover": { "fill": { "value": "red" } }, "update": { "fill": { "scale": "color", "field": "series" } }, "enter": { "y": { "scale": "y", "field": "y" }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "y2": { "scale": "y", "value": 0 }, "width": { "scale": "x", "offset": -1, "band": "true" }, "fill": { "scale": "color", "field": "series", "value": "steelblue" } } }, "from": { "data": "chart" } }, { "type": "text", "properties": { "enter": { "baseline": { "value": "middle" }, "align": { "value": "right" }, "text": { "field": "y" }, "y": { "scale": "y", "offset": 4, "field": "y" }, "dy": { "scale": "x", "mult": 0.5, "band": true }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "angle": { "value": -90 }, "fontSize": { "value": 11 }, "fill": { "value": "white" } } }, "from": { "data": "chart" } } ], "height": 200, "axes": [ { "type": "x", "title": "Legislative election", "scale": "x", "format": "d", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "align": { "value": "right" }, "angle": { "value": -40 }, "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false }, { "type": "y", "title": "% of party vote", "scale": "y", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false } ], "data": [ { "format": { "parse": { "y": "number", "x": "integer" }, "type": "json" }, "name": "chart", "values": [ { "y": 37.2, "series": "y", "x": 1959 }, { "y": 37.75, "series": "y", "x": 1991 }, { "y": 33.38, "series": "y", "x": 1994 }, { "y": 37.29, "series": "y", "x": 1999 }, { "y": 21.14, "series": "y", "x": 2008 }, { "y": 25.55, "series": "y", "x": 2013 }, { "y": 32.78, "series": "y", "x": 2017 } ] } ], "width": 280 }</graph> {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|निर्वाचन ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|नेता ! colspan="3" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white" |निर्वाचन क्षेत्र मत ! colspan="3" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white" |प्राप्त मत सूची ! colspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|सीट ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|स्थान ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|गठित सरकार |- !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|# !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|% !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|% परिवर्तन !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|# !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|% !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|% परिवर्तन !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|# !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|+/- |- |[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५]] |[[मातृकाप्रसाद कोइराला]] |६६६,८९८ |३७.२० |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|74|109|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |bgcolor="lightgrey"| |प्रथम |{{yes2|सरकार}} |- |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] |२,७४२,४५२ |३७.७५ |{{Increase}}०.५५ |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|110|205|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Increase}} ३६ |{{Steady}} प्रथम |{{yes2|सरकार}} |- |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |२,५४५,२८७ |३३.३८ |{{Decrease}}४.३७ |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|83|205|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Decrease}} २७ |{{Decrease}} दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] |३,२१४,०६८ |३७.२९ |{{Increase}}३.९१ |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|111|205|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Increase}} २८ |{{Increase}} प्रथम |{{yes2|सरकार}} |- |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |२,३४८,८९० |२२.७९ |{{Decrease}}१४.५० |२,२६९,८८३ |२१.१४ |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|115|575|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Increase}} ४ |{{Decrease}} दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |[[सुशील कोइराला]] |२,६९४,९८३ |२९.९० |{{Increase}}७.०१ |२,४१८,३७० |२५.५५ |{{Increase}}४.४१ | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|196|575|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Increase}} ८१ |{{Increase}} प्रथम |{{yes2|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] र [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]]सँग गठबन्धन सरकार}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |३,५९०,७९३ |३५.७५ |{{Increase}}५.९५ |३,१२८,३८९ |३२.७८ |{{Increase}}७.२३ | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|63|275|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Decrease}} १३३ |{{Decrease}} दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |} === प्रदेश सभा निर्वाचन === [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|प्रदेशसभा निर्वाचन, २०७४]] मा, नेपाली काङ्ग्रेस सबै प्रदेशमा प्रमुख प्रतिपक्ष दलको रूपमा रहेको थियो। {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|प्रदेशसभा ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|निर्वाचन वर्ष ! colspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|मत ! colspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|सीट ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|गठित सरकार |- !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"| # {{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}}मा मतको प्रतिशत !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"| # {{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} मा, मतको प्रतिशत !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"| # !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"| स्थान |- ![[कोशी प्रदेश सभा|कोशी]] | rowspan="7" |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |५८६,२४६ |३३.७६ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|21|93|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[मधेश प्रदेश सभा|मधेश]] |३७०,५५० |२४.११ (प्रथम) |{{Infobox political party/seats|19|107|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |दोश्रो |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[बागमती प्रदेश सभा|बागमती]] |५५९,२४९ |२९.५७ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|22|110|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |तेस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[गण्डकी प्रदेश सभा|गण्डकी]] |३६४,७९७ |३८.१३ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|15|60|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[लुम्बिनी प्रदेश सभा|लुम्बिनी]] |५३०,८४४ |३२.९३ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|19|87|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |तेस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[कर्णाली प्रदेश सभा|कर्णाली]] |१६२,००३ |३२.७८ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|6|40|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |तेस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[सुदूरपश्चिम प्रदेश सभा|सुदूरपश्चिम]] |२९५,७२९ |३७.३८ (प्रथम) |{{Infobox political party/seats|12|53|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |तेस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |} == नेतृत्व == === नेपाली काङ्ग्रेसका सभापतिहरू === * [[मातृकाप्रसाद कोइराला]], २००६ चैत ३०-२००९ जेठ १३ * [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]], २००९ जेठ १३-२०१२ माघ १०, २०१४ जेठ १०-२०३९ साउन ६ * [[सुवर्ण शमशेर राणा]], २०१२ माघ १०-२०१४ जेठ १० * [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]], २०४४ माघ ३-२०४८ पुष २६ * [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]], २०४८ पुष २७-२०६६ चैत ७ * [[सुशील कोइराला]], २०६७ असोज ६-२०७२ माघ २६ * [[शेरबहादुर देउवा]], २०७२ फागुन २४–२०८२ पौष ३० * [[गगन थापा|गगन कुमार थापा]],२०८२ माघ १- हाल === नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू === {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|क्र.सं ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|प्रधानमन्त्री ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|तस्वीर ! colspan="3" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|कार्यकाल ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|व्यवस्थापिका ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|मन्त्रिमण्डल ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|निर्वाचन क्षेत्र |- ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|सुरुवात ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|समाप्ति ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|कार्यकाल |- |१ |[[मातृकाप्रसाद कोइराला]] |[[चित्र:Matrika Prasad Koirala.jpg|frameless|160x160px]] |२००८ मङ्सिर १ |२००९ साउन ३० |{{age in years and days|16 Nov 1951|14 Aug 1952}} |''[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]द्वारा नियुक्त'' |[[मातृकाप्रसाद कोइराला मन्त्रिमण्डल, २००८|मातृकाप्रसाद कोइराला, २००८]] | |- |२ |[[सुवर्ण शमशेर राणा]]{{Efn|मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्षका रूपमा|name=|group=}} |[[चित्र:Subarna_samser_Rana.jpg|frameless|83x83px]] |२०१५ जेठ २ |२०१६ जेठ १३ |{{age in years and days|15 May 1958|27 May 1959}} |''[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]''द्वारा नियुक्त | | |- |३ |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] |[[चित्र:BP Koirala.jpg|frameless|91x91px]] |२०१६ जेठ १३ |२०१७ पुष १२ |{{age in years and days|27 May 1959|26 December 1960}} |[[आम निर्वाचन २०१५ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिमण्डल, २०१६|विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला, २०१६]] |मोरङ विराटनगर पश्चिम |- | rowspan="2" |४ | rowspan="2" |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] | rowspan="2" |[[चित्र:Krishna bhattarai.jpg|frameless|99x99px]] |२०४७ वैशाख ६ |२०४८ जेठ १२ |{{age in years and days|19 April 1990|26 May 1991}} |''[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]''द्वारा नियुक्त | | |- |२०५६ जेठ १७ |२०५६ चैत ९ |{{age in years and days|31 May 1999|22 March 2000}} |[[आम निर्वाचन २०५१ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] | |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |- | rowspan="4" |५ | rowspan="4" |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | rowspan="4" |[[चित्र:The Prime Minister of Nepal, Shri Girija Prasad Koirala being seen off by the Union Minister of Water Resources, Prof. Saif-ud-din Soz at Indira Gandhi International Airport in New Delhi on April 06, 2007 (cropped).jpg|frameless|100x100px]] |२०४८ जेठ १२ |२०५१ मङ्सिर १४ |{{age in years and days|26 May 1991|30 November 1994}} |[[आम निर्वाचन २०५१ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] | |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |- |२०५५ वैशाख २ |२०५६ जेठ १७ |{{age in years and days|15 April 1998|31 May 1999}} | rowspan="2" |[[आम निर्वाचन २०५६ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|चौथो प्रतिनिधि सभा]] | | rowspan="3" |सुनसरी ५ |- |२०५६ चैत ९ |२०५८ साउन ११ |{{age in years and days|22 March 2000|26 July 2001}} | |- |२०६३ वैशाख १२ |२०६५ जेठ १५ |{{age in years and days|25 April 2006|28 May 2008}} |[[नेपालको अन्तरिम व्यवस्थापिका|''अन्तरिम व्यवस्थापिका'']] | |- | rowspan="3" |६ | rowspan="3" |[[शेरबहादुर देउवा]] | rowspan="3" |[[चित्र:Sher Bahadur Deuba 2006.jpg|frameless|97x97px]] |२०५२ भदौ २७ |२०५३ फागुन २९ |{{age in years and days|12 September 1995|12 March 1997}} | rowspan="2" |[[आम निर्वाचन २०५६ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|चौथो प्रतिनिधि सभा]] | | rowspan="3" |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |- |२०५८ साउन ११ |२०५९ असोज १८ |{{age in years and days|26 July 2001|4 October 2002}} | |- |२०७४ जेठ २४ |२०७४ फागुन ३ |{{age in years and days|7 June 2017|15 February 2018}} |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो व्यवस्थापिका संसद]] |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|देउवा, २०७४]] |- |७ |[[सुशील कोइराला]] |[[चित्र:Sushil Koirala Photograph.png|frameless|98x98px]] |२०७० माघ २८ |२०७२ असोज २५ |{{age in years and days|11 February 2014|12 October 2015}} |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो व्यवस्थापिका संसद]] |[[सुशील कोइराला मन्त्रिमण्डल, २०७०|सुशील कोइराला, २०७०]] |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |} === नेपालका मुख्यमन्त्रीहरू === {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|क्र.सं ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|मुख्यमन्त्री ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|तस्वीर ! colspan="3" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|कार्यकाल ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|व्यवस्थापिका ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|मन्त्रिमण्डल ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|निर्वाचन क्षेत्र |- ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|सुरुवात ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|समाप्ति ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|कार्यकाल |- |१ |[[कृष्णचन्द्र नेपाली पोखरेल]] | |२०७८ जेठ २८ |पदबहाल |{{age in years and days|12 June 2021}} |''गण्डकी प्रदेशको प्रदेशसभा'' |[[कृष्ण चन्द्र नेपाली पोखरेल मन्त्रिमण्डल, २०७८|कृष्ण चन्द्र नेपाली, २०७८]] | |- |२ |[[जीवनबहादुर शाही|जीवन बहादुर शाही]] | |२०७८ कात्तिक १७ |पदबहाल |{{age in years and days|3 November 2021}} |''कर्णाली प्रदेशको प्रदेश सभा'' |[[जीवन बहादुर शाही मन्त्रिमण्डल, २०७८|जीवन बाहदुर शाही, २०७८]] | |} {{Notelist}} {{Notelist}} == भातृ सङ्गठनहरू == नेपाली काङ्ग्रेसका भातृ सङ्गठनहरू निम्न उल्लेखित छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भातृ संस्थाहरू|युआरएल=http://www.nepalicongress.org/subdomain|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली काङ्ग्रेस|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> *नेपाल महिला सङ्घ *नेपाल तरुण दल *[[नेपाल विद्यार्थी सङ्घ]] *नेपाल प्रजातन्त्र सेनानी सङ्घ *नेपाल किसान सङ्घ *नेपाल दलित सङ्घ *नेपाल भूतपूर्व सैनिक सङ्घ *नेपाल आदिवासी जनजाति सङ्घ *राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक अपाङ्ग सङ्घ *नेपाल मुस्लिम सङ्घ *नेपाल तामाङ सङ्घ *नेपाल राष्ट्रिय मगर सङ्घ *नेपाल ठाकुर समाज *नेपाल लोकतान्त्रिक खेलकुद सङ्घ ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Nepali Congress|नेपाली काङ्ग्रेस}} ==यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाली काङ्ग्रेसको १४औँ महाधिवेशन]] * [[नेपाली काङ्ग्रेसका प्रदेश कमिटीहरू]] {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] [[श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेस| ]] ccyovk2t0kv157ss609bcwlqotucpgv 1356472 1356463 2026-05-23T07:10:29Z Saroj 31493 [[Special:Contributions/~2026-30830-31|~2026-30830-31]] ([[User talk:~2026-30830-31|वार्तालाप]])द्वारा [[User:Bdfbr|Bdfbr]]द्वारा गरिएको पछिल्लो संशोधनतर्फ उल्टाइएका सम्पादनहरू 1351125 wikitext text/x-wiki {{सङ्क्षिप्त विवरण|नेपालको एक समाजवादी लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल}} {{Infobox political party | name = {{पृष्ठको नाम}} | flag = Nepali Congress flag.svg{{!}}border | logo = [[File:Nepali Congress alt flag.svg|300px]] | colorcode = Green | president = गगन कुमार थापा | presidium = केन्द्रीय कार्यकारी समिति | leader1_title = उपाध्यक्ष | leader1_name = [[विश्वप्रकाश शर्मा]]<br />[[पुष्पा भुसाल|पुष्पा भुसाल गौतम]]<ref>{{Cite book |url=https://www.ratopati.com/story/537732/bishwaprakash-said-i-did-not-become-a-candidate-i-work-day-and-night-to-win-the-partys-candidates |title= विश्वप्रकाशले भने– म उम्मेदवार बन्दिनँ, पार्टीका उम्मेदवार जिताउन अहोरात्र खट्छु|publisher=रातो पाटी |date=२०८२ माघ २|language=[[नेपाली भाषा|नेपाली]]}}</ref> | leader2_title = महामन्त्री | leader2_name = [[प्रदिप पौडेल]]<br />[[गुरुराज घिमिरे]]<ref>{{cite web|title=Central Working Committee|url=http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=26|website=Nepali Congress|access-date=19 April 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608152258/http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=26 |date=8 June 2017 }}</ref> | ideology = [[सामाजिक लोकतन्त्र]]<br/>[[लोकतान्त्रिक समाजवाद]]<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Rishi |date=12 August 2006 |title=NC-NC (D) unity should spur change: Poudel |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nc-nc-d-unity-should-spur-change-poudel |access-date=4 August 2023 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=BP Koirala's socialism: What Nepal needs now for the dream to materialise - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/bp-koirala-socialism-nepal.html |access-date=4 August 2023 |language=en}}</ref><ref name="history">[http://www.nepalicongress.org/files/introduction.php "Nepali Congress, An Introduction"]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208031552/http://www.nepalicongress.org/files/introduction.php|date=8 February 2011}}. Nepali Congress. Retrieved 14 July 2021.</ref><br />[[तेस्रो पक्ष]]<ref name="Acharya"/> | headquarters = वीपी भवन,<br />वीपी नगर, [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]<ref>{{cite web|title=Contacts|url=http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=66|website=Nepali Congress|access-date=8 June 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230416005918/http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=66 |date=16 April 2023 }}</ref> | think_tank = नीति अनुसन्धान तथा तालिम केन्द्र<ref>{{cite web | url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/diaspora/465041-1614152123.html | title=१६ देशमा कांग्रेस केन्द्रीय नीति अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण प्रतिष्ठान विस्तार }}</ref> | regional = [[एसियाको सामाजिक लोकतन्त्र सञ्जाल]]<ref>{{cite web | url=https://socdemasia.com/about | title=About }}</ref> | international = [[समाजवादी इन्टरनेसनल]]<br />[[प्रगतिशील गठबन्धन]] | membership_year = वि.सं २०७७ | membership = {{increase}} ८,७०,१०६ | website = {{url|nepalicongress.org}} | country = नेपाल | abbreviation = नेका | native_name = | leader4_title = प्रवक्ता | leader4_name = [[देवराज चालिसे]] | founder = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] र अन्य | founded = २००६ चैत २७ | merger = {{hlist|[[नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]|[[नेपाल प्रजातान्त्रिक काङ्ग्रेस]]}} | student_wing = [[नेपाल विद्यार्थी सङ्घ]] | youth_wing = [[नेपाल तरुण दल]] | womens_wing = [[नेपाल महिला सङ्घ]] | wing1_title = श्रम सङ्गठन | wing1 = [[नेपाल ट्रेड युनियन काङ्ग्रेस]] | wing2_title = श्रमिक सङ्गठन | wing2 = [[नेपाल कृषक सङ्घ]]<ref>http://www.nepalicongresskavre.org.np/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%98%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AD%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200125032056/http://www.nepalicongresskavre.org.np/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%98%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AD%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87/ |date=2020-01-25 }}</ref> | position = [[केन्द्रवाद|केन्द्र]]<ref>{{Cite news |date=2013-11-28 |title=Nepali Congress wins most votes in elections |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25135595 |access-date=2024-07-16 |work=BBC News |language=en}}</ref> देखि [[दक्षिणपन्थी राजनीति|दक्षिणपन्थी]]<ref>{{cite news|last=Sharma|first=Gopal|title=Nepali Congress leader Deuba elected PM for fourth time|url=https://www.reuters.com/article/us-nepal-politics/nepali-congress-leader-deuba-elected-pm-for-fourth-time-idUSKBN18X1ZY|work=Reuters|access-date=12 January 2018|date=6 June 2017}}</ref> | colours = {{colour box|{{party color|Nepali Congress}}}} | seats1_title = [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]] स्थिति | seats1 = [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची#राष्ट्रिय दलहरू|राष्ट्रिय दल {{small|(द्वितीय)}}]] | seats2_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] | seats2 = {{composition bar|38|275|hex=green}} | seats3_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] | seats3 = {{composition bar|24|59|hex=green}} | seats4_title = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] | seats4 = {{composition bar|176|550|hex=green}} | seats5_title = [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] | seats5 = {{composition bar|4|7|hex=green}} | seats6_title = [[नगरप्रमुख]]/[[अध्यक्ष]] | seats6 = {{composition bar|333|753|hex=green}} | seats7_title = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|वडाध्यक्षहरू]] | seats7 = {{composition bar|13730|35011|hex=green}} | symbol = {{Nepali Congress/meta/symbol|size=100px}} }} {{Nepali Congress sidebar}} '''नेपाली काङ्ग्रेस''' [[नेपाल]]को एक समाजवादी-लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो। यो दलको स्थापना २००६ चैत २७ मा नेपाल राष्ट्रिय काङ्ग्रेस र नेपाल प्रजातान्त्रिक काङ्ग्रेसको एकिकरणबाट भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=काङ्ग्रेसले आफ्नो विधानमा पहिलो पटक राख्यो सुवर्णशम्शेरको नाम|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/71921|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> हाल यस दलको सभापति [[:en:Gagan_Thapa|गगनकुमार थापा]] हुन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री निर्वाचित (फोटोफिचर)|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/72605|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> यो दलको युवा सङ्गठन नेपाल तरुण दल हो भने विद्यार्थी सङ्गठन [[नेपाल विद्यार्थी सङ्घ]] हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेविसङ्घ के हो ?|युआरएल=https://hamrakura.com/news-details/9611/design/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> सदस्यताका आधारमा लगभग १० लाख क्रियाशील सदस्य सहित नेपाली काङ्ग्रेस देशको सबै भन्दा ठूलो पार्टी हो। हाल यो [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] र [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को प्रमुख दल समेत हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रमुख प्रतिपक्षको भूमिकामा कमजोर काङ्ग्रेस|युआरएल=https://onlinemajdoor.com/?p=14815|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन मजदुर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> नेपाली काङ्ग्रेसका प्रधानमन्त्रीहरूले [[राणा वंश|राणा शासन]]को अन्त्य पछि र [[आम निर्वाचन २०१५]] मा, नेपालको पहिलो प्रजातान्त्रिक तवरले निर्वाचित सरकार लगायत पञ्चायत युगको सुरुवातका बीच चारवटा सरकारको नेतृत्व गरेका थिए। नेपाली काङ्ग्रेस बहुमत प्राप्त गर्न सफल एक मात्र नेपाली दल हो जसले ३ चुनावमा बहुमत ल्याएको छ। यसैगरी २ चुनाव बाट यो पहिलो दल बन्न सफल भएको इतिहास छ। [[चित्र:Nc ideology.pdf|thumb|नेपाली काङ्ग्रेसको नीति एवम् वैचारिक आधार]] == इतिहास == === स्थापना === नेपाली काङ्ग्रेस नेपालका पुरानो राजनीतिक दलमध्येको एक हो। [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]ले २००३ असोज १६ मा [[पटना]]बाट प्रकाशित हुने '''द सर्च लाईट''' पत्रिका मार्फत भारतमा रहेका नेपालीहरूलाई सङ्गठित गर्ने उद्देश्यले नेपालीहरूको अखिल भारतीय सङ्गठन निर्माणका निम्ति गरेको आहृवानबाट यसको जन्मको प्रारम्भ भएको पाइन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपीले देखाएको मार्ग|युआरएल=https://nayapatrikadaily.com/news-details/47647/2020-07-21|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२० अप्रिल २०२२}}</ref> [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम]]का योद्धा समेत रहेका [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]को सक्रियतामा कात्तिक १५, २००३ मा [[बनारस]]मा बस्ने नेपालीहरूलाई सङ्गठित गरी बाबु समानका (पिताजी कृष्ण प्रसाद कोइरालाका समकालिन) देवि प्रसाद सापकोटाको सभापतित्वमा अखिल भारतीय नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस नामक संस्थाको [[बनारस]]मा स्थापना भएको थियो। === प्रथम महाधिवेशन- (वि.सं.२००३ माघ १२ र १३) === सङ्गठनको रूपरेखा सिद्धान्त र कार्य प्रणालीको निश्चय गर्न वि.सं. २००३ माघ १२ र १३ गते विषेश गरी प्रवासी जुजारू नेपालीहरू तथा नेपालको कारागार तोडेर आएका [[गणेशमान सिंह]] लगागत नेपाल तथा भारतका विभिन्न स्थानबाट आएका नेपाली प्रतिनिधिहरूको सहभागिता भएको यस समारोहमा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]ले सभापतित्व र डा. [[डिल्लीरमण रेग्मी]]ले झण्डोत्तोलन गरेका थिए। भारतको [[कोलकाता|कलकत्ता]]को भवानीपुर स्थित खालसा हाईस्कूलमा भएको प्रथम महाधिवेशनले यसको नाम परिवर्तन गरी नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस राखेको थियो। भारतका तत्कालिन राष्ट्रपति आचार्य जे.वि. कृपालानी लगायत दर्जनौ भारतीय नेताहरूले शुभकामना सन्देश दिएको यस अधिवेशनले ३३ वर्ष युवा वी.पी. कोइरालालाई कार्यकारी सभापतिमा र नेपाल कारागारमा आजन्म कैद को सजाय भोगेका [[टङ्कप्रसाद आचार्य]]लाई मानार्थ सभापतिमा चयन गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यस्तो छ काङ्ग्रेस महाधिवेशनको इतिहास|युआरएल=https://www.setopati.com/mahadebeshan-bishesh/congres/256405|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेतोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२० अप्रिल २०२२}}</ref> === प्रथम मजदुर हडतालः - (२००३ फागुन २०) === वि.स. २००३ साल फागुन २० गते नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक विराटनगरका औद्यौगिक मजदूरहरूले ऐतिहासिक हडताल सुरु गरेका थिए। त्यसै हडतालमा त्यतिखेर त्यहाँको कारखानामा कार्यरत [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]लाई मजदुरहरूले आफ्नो अध्यक्ष चुनेका थिए।<ref name="Adhikari 2002">{{cite book|last=Adhikari|first=Surya Mani|title=Nepali Congress ko Itihas|publisher=Bhudi Puran Prakashan|year=2002|isbn=978-99933-44-65-0|location=Kathmandu|pages=31–34}}</ref> त्यो आन्दोलनलाई वी. पी.कोइराला र [[गणेशमान सिंह]]को पनि सहयोग र निर्देशन रहेको थियो। पछि हडताल दवाउने सिलसिलामा राणा शासनले उहाँका आमा बहिनीहरू र मजदूर नेताहरू सहित उहाँलाई [[गिरफ्तार]] गरेर थुनेको थियो। उक्त आन्दोलनमा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]], [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]], [[तारिणीप्रसाद कोइराला]], [[मनमोहन अधिकारी]], [[युवराज अधिकारी]] र गेहेन्द्रहरि शर्मालाई २४ दिनको पैदलयात्रा पश्चात काठमाडौँको सुन्दरीजल पुर्‍याइएको थियो। [[राणा वंश|राणा शासन]]बाट भएका ज्यादती तत्काल रोक्न सरकारलाई नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसले ११ चैत, २००३ मा चेतावनी दिएको थियो।<ref>{{Cite book|title=Self-determination & constitution making in Nepal : constituent assembly, inclusion, & ethnic federalism|last=Surendra.|first=Bhandari|isbn=9789812870056|oclc=879347997|date = 28 April 2014}}</ref> === दोस्रो महाधिवेशन (२००४ माघ २०-२२) === नेपालको वैधानिक कानुन २००४ ले जनताको हक, अधिकारको संरक्षण गर्न नसक्ने तथा नजरबन्दमा रहेका नेता कार्यकर्ताको रिहाइ नगरेकाले नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसले यो विधानलाई अस्वीकार गरि आन्दोलनलाई देशव्यापी बनाउने तयारीका साथ बनारसमा २००४ माघ मा दोस्रो महाधिवेशन गरेको थियो। === नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेसको स्थापना (वि.सं.२००४ साउन १) === [[सुवर्ण शमशेर राणा]]को सक्रियतामा [[महेन्द्र विक्रम शाह]]लाई सभापति बनाई वि.सं.२००४ साउन १ मा नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेसको स्थापना भएको थियो।<ref>{{cite web|author=प्रकाश गुरागाई|title=नेपाली काङ्ग्रेस स्थापनाकालमै थिए गुट, फुटको सुरुवात बीपीबाटै|url=https://nepallive.com/story/252389|language=नेपाली |work=|website=|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> यस संस्थाले २००५ पुष १६ मा आफ्नो प्रथम महाधिवेशन [[भारत]]को कलकत्तामा गरेको थियो। नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको जस्तै समान लक्ष्य बोकेका तर शक्ति प्रदर्शन गरेर (हिंसात्मक) भएपनि राणा विरोधी गतिविधि सञ्चालन गर्ने उद्देश्य राखी स्वम्यसेवक दल समेत गठन गरी नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेसको मुख पत्रको रूपमा नेपाल पुकारको प्रकाशन मार्फत जनआन्दोलनको आवश्यकता, मर्म र उद्देश्यका बारेमा आफ्नो धारणाहरू क्रमश: सार्वजनिक गर्दै गएको थियो। नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको १८ फागुन २००५ मा, तेस्रो महाधिवेशन भारतको बिहार राज्यको दरभङ्गामा सम्पन्न भएको थियो भने २७ चैत २००६ मा कलकत्तामा नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको चौथो महाधिवेशन सम्पन्न भएको थियो। यस महाधिवेशमा दुवै पार्टीका प्रतिनिधिहरूको संयुक्त अधिवेशनबाट नेपाली काङ्ग्रेस नामको लोकप्रिय संस्था स्थापना भएको थियो।<ref name=महाधिवेशन>{{cite web|author=|title=नेपाली काङ्ग्रेसको विगतदेखि वर्तमानसम्म : यस्तो छ महाधिवेशनको इतिहास|url=https://www.reportersnepal.com/2021/08/576648|language=नेपाली |work=|website=रिपोटर्स नेपाल|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> === २००७ सालको क्रान्ति === {{मुख्य|सात सालको क्रान्ति}} अहिंसात्मक आन्दोलनबाट जनताको सर्वोच्ता प्राप्त हुन नसक्ने परिस्थितिको मूल्याङ्कन गरी आन्दोलनलाई शशक्त बनाउन नेपाली काङ्ग्रेसले २००७ असोज १० र ११ -२६, मा [[रौतहट जिल्ला]]को सीमानामा रहेको वैरगनीयामा रणनैतिक सम्मेलन आयोजना गरेको थियो। यस सम्मेलनले सशस्त्र क्रान्तिबाट मात्र देशमा परिर्वन सम्भव छ भन्ने ठहर गरी सो क्रान्तिको सर्वोच्च कमाण्डर पार्टी सभापति [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]लाई बनाउदै भित्री रूपले त्यसको सञ्चालनको बागडोर [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] र [[सुवर्ण शमशेर राणा]]लाई जिम्मा लगाएको थियो। २००७ कात्तिक २१ मा शसस्त्र क्रान्तिको पूर्ण तयारी भएको थियो। यसै दिन राजा त्रिभुवनले नाती [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]] वाहेक सपरिवार गद्दीत्याग गरेका थिए। राणाहरूले ज्ञानेन्द्रलाई राजा बनाएका थिए।<ref>{{cite web|author=|title=ज्ञानेन्द्र शाह : नेपालको इतिहासमा दुई पटक राजा हुन पाए|url=https://www.reportersnepal.com/2021/10/599755|language=नेपाली |work=|website=रिपोटर्स नेपाल|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> कात्तिक २४ गते हिमालयन एयरवेजको हवाइ जहाजद्वारा नेपाल चार भन्ज्याङ भित्र र २७ गते नेपालभरि क्रान्तिकारी पर्चाहरू छरिएका थिए। थिरवम मल्ल र पूर्ण सिंहको नेतृत्वमा नेपाली काङ्ग्रेसका क्रान्तिकारी योद्धाहरूले २५ गते राती र २६ विहान [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]मा आक्रमण गरी सफलता प्राप्त गरेका थिए। सयौँ हतियार र लाखौ रूपयाँ सङ्कलन भएतापनि दुर्भाग्यवश क्रान्ति योद्धा [[थिरबम मल्ल]]ले शाहदत प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web|author=रामबहादुर थापा|title=२००७ सालको क्रान्तिका पहिलो शहिद थिरबम मल्ल|url=https://uttarganga.com/2355/|language=नेपाली|work=|website=उत्तरगङ्गा|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927081935/https://uttarganga.com/2355/ |date=27 September 2022 }}</ref> २६ गते नै [[नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना|नेपाली काङ्ग्रेसको सशस्त्र मुक्ति सेना]]ले विराटनगरमा आक्रमण गरेको थियो। त्यैगरी क्रमशः भैरहवा, परासी, नेपालगन्ज आदि ठाउँहरूमा पनि मुक्ति सेनाले आक्रमण गरेका थिए। त्यस क्रान्तिमा नेपाली काङ्ग्रेसले बर्माका नवशासनारुढ समाजवादीहरूबाट र केही अंशमा काश्मीरका शेख अब्दुल्लाबाट हातहतियार प्राप्त गरेका थिए र सो लुकाई छिपाइ तिनलाई भारतको सीमा कटाएर नेपाल प्रवेश गराइएको थियो। पछि राणा, नेपाली काङ्ग्रेस र [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को बीच दिल्लीमा त्रिपक्षीय (मौखिक) सम्झौता भएको थियो जुन [[दिल्ली सम्झौता]]को रूपमा परिचित छ।<ref>{{cite web|author=|title=दिल्ली सम्झौताको आधारमा राजा र प्रजा दुवै स्वतन्त्र|url=https://pahilopost.com/content/-2452.html|language=नेपाली |work=|website=पहिलो पोस्ट|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> === पाँचौँ महाअधिवेशन (जेठ १०-१३, २००९) === क्रान्तिको उपलब्धिको रक्षार्थ जनचेतनाको अभियान कै क्रममा जेठ १०-१३, २००९ मा [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]मा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]लाई सभापतिमा चयन गरी नेपाली काङ्ग्रेसको पाँचौँ महाअधिवेशन सम्पन्न भएको थियो।<ref name=महाधिवेशन/> पाँचौँ महाधिवेसनले थपेको जिम्मेवारी नेपाली काङ्ग्रेसले सरकार मार्फत् पुरा गर्नुपर्ने भएकाले सरकारलाई अनुशासित र जिम्मेवार बनाउनु पर्ने दायित्व पनि पार्टी थियो। त्यसैले केन्द्रीय समितिको निर्णयनुसार सरकारको शुद्धिकरणका लागि केही निर्देशन दियो। विवादको घेरामा परेका मन्त्रीहरूलाई फिर्ता बोलाइएको थियो। [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]को रूपमा नियुक्त [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले पार्टी निर्देशनको अवज्ञा गरेका थिए। विवाद बढ्दै गएकाले विवादको निरूपणका लागि काठमाडौँको विशालनगरमा पार्टी विशेष महासमितिको बैठक बोलाइएको थियो। बैठकमा प्रधानमन्त्री अल्पमतमा परे पछि बैठक बहिस्कार गरेका थिए।<ref>{{cite web|author=|title=नेपाली काङ्ग्रेस विगत, वर्तमान र भविश्य|url=https://bpbichar.com/2019/01/07/5271/|language=नेपाली |work=|website=विपी विचार|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> वि.सं. २००९ साउन ८ गते २४ घण्टाभित्र सरकार छाडेर आउन [[प्रधानमन्त्री]]लाई निर्देशन दिइएको थियो। निर्णय अवज्ञा गरेकाले वि.सं. २००९ साउन १० मा [[मातृकाप्रसाद कोइराला]], [[नारदमणि थुलुङ]] र [[महाविर शमशेर]]लाई राजालाई शक्तिशाली बनाएको, भूमिसुधार कार्यक्रम लागु गर्न नसकेको, भारतलाई अनावश्यक खेल्न दिएको,पार्टी प्रति उत्तरदायी नभई स्वइच्छाचारी सरकार चलाएको आरोपमा पार्टी सदस्यबाट निस्कासित गरिएको थियो। त्यसको लगतै [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले नेपाल प्रजा पार्टी रूपमा नयाँ पार्टी खोलेका थिए भने वि.सं. २००९ साउन २२ मा प्रधानमन्त्रीको पदबाट राजीनामा दिएका थिए। राजाको नेतृत्वमा परामर्शदात्री र नेपाल प्रजा पार्टीको सरकार गठन वि.सं. २००९ साउन ३० मा राजाको नेतृत्वमा परामर्शदात्री सरकारको गठन भएको थियो। राजाको नेतृत्वमा परामर्शदात्री सरकारको विरोधमा नेपाली काङ्ग्रेसले मुलुकव्यापी अभियान चलाएको थियो। वि.सं. २०१० वैशाख, जेठमा नेपालको पूर्वी तराइमा भूमिसुधारका लागि किसान विद्रोह सुरू भयो। मालपोत नबुझाउने घोषणा गरे। यो आन्दोलनको प्रभाव तौलिहवा र पोखरासम्म फैलियो। सरकारले विद्रोह शान्त पार्न नसकेकाले वि.सं. २०१० असार २ गते परामर्शदात्री सरकार विघटन भएको थियो। पुनः नेपाल प्रजा पार्टीका नेताका रूपमा [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]को नेतृत्वमा वि.सं. २०१० असार २ गते नयाँ सरकार बनेको थियो। === दोस्रो सत्याग्रह र छैटौँ महाधिवेशन === लोकतन्त्र जोगाउन नेपाली काङ्ग्रेसले २०११ साल पुस २६ गते आन्दोलनको घोषणा गरेको थियो। यसै सिलसिलामा निम्नलिखित ६ सुत्रीय मागको आधारमा नेपाली काङ्ग्रेसले देशव्यापी सत्याग्रह सुरु गरेको थियो। # शान्ति सुरक्षा कायम होस् - ज्यू धनको रक्षा होस् # नागरिक हक सुरक्षित होस् - स्वतन्त्र न्यायालय कायम होस् # सल्लाहकार सभा धोखा हो - आम निर्वाचन चाँडो होस् # चामलको भाउ सस्तो होस् - महंगी चाँडो हटाइयोस् # मुद्राको नियन्त्रण होस् -नोटको भाउ घटाइयोस् # हाम्रो स्वतन्त्रता गुम्न नपाओस् - देशको इजत बाँची रहोस्। २६ र २७ गते दुई दिनसम्म सत्याग्रह चलेपछि राजकीय परिषदबाट मागहरू पूरा गरिदिने स्वीकृति प्राप्त भएकाले नेपाली काङ्ग्रेसका अध्यक्ष [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]ले "सत्याग्रहको विजय भएकोले" सत्याग्रह स्थगित गर्न आह्वान गरेका थिए। वि.सं. २०१२ माघ १० र ११ मा वीरगन्जमा सुवर्ण शमशेरलाई सभापति बनाई नेपाली काङ्ग्रेसको छैठौँ महाअधिवेशन सम्पन्न भएको थियो।<ref name=महाधिवेशन/> === तेस्रो सत्याग्रह र सातौँ महाधिवेशन === २००७ साल लगत्तै सुरु भएको दरवारीय षड्यन्त्रले संविधान सभाको निर्वाचनलाई अनेक बहानामा टार्दै लगेको ठानेर नेपाली काङ्ग्रेसले बाध्य भएर फेरि एकपल्टै देशव्यापी सत्याग्रहमा उत्रन अग्रसर भएको थियो। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]को निर्वाचन टार्ने नियतबाट रुष्ट भएका विभिन्न पार्टीले समेत नेपाली काङ्ग्रेससँग मिलेर आन्दोलनमा भाग लिन तयार भएका थिए। "निर्वाचनको तिथि तोकियोस्" भन्ने प्रमुख माग राखेर २०१४ साल मार्ग २२ गतेदेखि 'भद्र अवज्ञा आन्दोलनको नामबाट सत्याग्रह सुरु भएको थियो। दुई महिनासम्म चलेको सत्याग्रह आन्दोलनका कारण राजाले बाध्य भई वि.सं.२०१५ फागुन ७ बाट संसदको निर्वाचन गर्ने घोषणा गरेका थिए। नेपाली काङ्ग्रेस संविधान सभाको निर्वाचनको पक्षमा थियो तर परिस्थिति प्रतिकुल रहेको थियो। यस्तो परिस्थितिको निरूपण गर्न तत्काल २०१४ माघमा विरगन्जमा महासमितिको बैठक आयोजना गरी आमनिर्वाचन सम्पन्न गर्न सहयोग गर्ने गरी सत्याग्रह आन्दोलन स्थगित गरेको थियो। परिणामतः तत्कालीन सबै पार्टी सो निर्वाचनमा भाग लिने निर्णय गरेका थिए। निर्वाचन सम्पन्न गराउन नेपाली काङ्ग्रेसका नेता सूवर्ण शमशेरको अध्यक्षतामा विभिन्न पार्टी नेताहरू सम्मिलित भएको मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो। वि.सं. २०१६ वैशाख २५ देखि ३१ सम्म काठमाडौँमा भएको सातौैँ महाअधिवेशनले [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]लाई पुन पार्टीभापति बनाएको थियो।<ref>{{cite web|author=अखिल विश्वकर्मा|title=काङ्ग्रेस कति लोकतान्त्रिक : ७० वर्षमा ७ सभापति, ४ कोइराला मात्र|url=https://www.rajaneeti.com/politics/13801/|language=नेपाली |work=|website=राजनीति|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> == प्रथम आम निर्वाचन र नेपाली काङ्ग्रेसको सरकार == पूर्व निर्धारित कार्यक्रम अनुसार नेपालमा [[आम निर्वाचन २०१५|पहिलो आम निर्वाचन]] २०१५ सालको फागुन ७ गतेबाट प्रारम्भ भएको थियो।<ref name="election3">{{पुस्तक स्रोत |अन्तिम=देवकोटा |प्रथम=ग्रीष्म बहादुर |युआरएल=http://www.madanpuraskar.org/search/monographsview.php?showdetail=&ID=8612 |शीर्षक=नेपालको राजनीतिक दर्पण २ |मिति=१९७६ |प्रकाशक=भट्टराई बन्धु प्रकाशन |भाषा=नेपाली |पृष्ठ=१११}}</ref> त्यसमा नेपाली काङ्ग्रेसले रुख चिह्न लिएर लडेको थियो। जम्मा १०९ सिट मन्धे ७४ सिट प्राप्त गरी नेपाली काङ्ग्रेसले शानदार विजय हासिल गरेको थियो। निर्वाचन पश्चात् २०१६ साल जेठ १३ गते नेपाली काङ्ग्रेसका नेता [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]को प्रधानमन्त्रित्वमा नेपालमा प्रथम जन निर्वाचित सरकारको गठन भएको थियो।<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref> त्यस सरकारको उपप्रधानमन्त्रीमा [[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण शमशेर]] र अन्य वरिष्ठ मन्त्रीहरूमा [[गणेशमान सिंह]], श्री सूर्यप्रसाद उपाध्याय र रामनारायण मिश्र आदि रहेका थिए। प्रथम संसदका सभामुख [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] र उपसभामुख [[महेन्द्रनारायण निधि|महेन्द्र नारायण निधि]] रहेका थिए। == २०१७ सालको प्रतिगामी कदम == २००७ सालको क्रन्तिले निर्धारित गरेको संवैधानिक राजतन्त्रको सीमाभित्र राजाले बस्न नचाहेको र पटक पटक बचन भंग हँदै आएको अनेक उदारण थिए। अन्ततोगत्वा २०१७ साल पुस १ गते पल्टनको प्रयोग गरी नेपाल तरुण दलको सम्मेलन स्थलबाट प्रधानमन्त्री वी.पी कोइराला, मन्त्रीहरू [[गणेशमान सिंह]], सूर्य प्रसाद उपाध्याय तथा सभामुख [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] समेतका नेताहरूलाई गिरफ्तार गरी नेपाल र नेपालीको हित अभिवृद्धिमा सततः संलग्न रही १८ महिना पनि काम गर्न नपाउदै नेपाली काग्रेसको जन निर्वाचित मन्त्री मण्डललाई विघटन मात्र हैन जनताको संसदलाई समेत भंग गरी श्री ५ महेन्द्रले कलिलो प्रजातन्त्र उपर साँधातिक आक्रमण गरे त्यस राष्ट्रघाती काण्डमा नेपालका सबै पार्टी तमाम राजनीतिकायकर्ताहरूलाई हजारैI सङ्ख्यामा गिरफ्तार गरी घोर दमन नीति अपनाइयो संसदीय सरकार भंग गर्दा जनतालाई आफ्नो पक्षमा तान्न जे जति आरोप काङ्ग्रेस सरकार उपर राजाले लगाउन खोजेका थिए ती मध्ये एउटा पनि प्रमाणित आरोप थिएन। अराष्ट्रिय तत्वले प्रोत्साहन पाएको भन्ने जस्तो गम्भिर आरोपलाई कहिल्यै कुनै न्यायीक निकायद्वारा प्रमाणित गराउने हिम्मत राजा महेन्द्रबाट हुन सकेन त्यसबाट स्पस्ट हुन्छ राजाले त्यो कदम केवल आफ्नो असिमीत शक्तिको पिपासा तृप्त गर्ने महत्त्वकांक्षाको परिणाम मात्र थियो। यस्तो प्रतिगामि कदमका सामु पनि आस र त्रासमा अल्झेका कतिपय मै हु भन्ने राजनेता र पार्टि हरूले शिर निहु राएर ठुलो गल्ती गर्न पुगे भने नेपाली काग्रेसले त्यस प्रजातन्त्र विरोधि कदमको डटेर मुकावला गर्ने अठोट गर्‍यो गिरफ्तारीबाट बचेका नेता र कार्यकर्ताहरूले भूमिगत रहेर पर्चा पम्प्लेट र माइकिङद्धरा शाही कदमको विरोध जनाएको मात्र हैन कयौ विरोध प्रदशन पनि आयोजना भए जोशीला युवती हरूले स्वयम राजालाई कालो झन्डा देखाएर आफ्नो आक्रोश व्यक्त गरे त्यस कदमको शशक्त प्रतिकार गर्ने उद्धेश्यले नेपाली काग्रेसका कयै कायकर्ता भारतमा निवासन हुन पुगे उप- प्रधान मन्त्री श्री सुवण शमशेर पहिले नै विदेश जानु भएको थियो त्यो घट्ना पछि उहाँ भारतमै रही प्रतिरोध आन्दोलनको नेतृत्व गर्न लाग्नुभयो राजाले आफ्नो महत्त्वकाक्षाको बाटोमा राजनीतिक पार्टि हरूको अस्तित्व नै बाधक सम्झेर ०१७ साल पुस २२ गते देशका तमाम पार्टी उपर प्रतिबन्धको घोषणा गरे। भारतमै रहनु भएका श्री सुवर्णशमशेरले जनवारी १८ मा एक बक्तव्य प्रकासित गरी राजाको कदमलाई चुनैती दिदै नेपालमा अब शाहि कदमको बिरुद्ध आँधी आउँदैछ भनेर घोषणा गर्नुभयो। जनवारी २४, २५ मा पटनामा सम्पन्न नेपाली काग्रेसको सम्मेलनले पुस १ गते प्रजातन्त्र बिरोधी प्रतिगामी कदमका बिरुद्ध प्रतिरोध आन्दोलन चलाउने निर्णय गर्‍यो। पहिलो चरणमा देशभरि प्रजातन्त्र पुनस्थापना का लागि जनतालाई एक जुट हुन आहृवान गर्दै पर्चा पम्प्लेट आदि द्वारा प्रचारहरू गरिए। नेपाली काङ्ग्रेसका नेता सुवर्णशमशेरको आहृवानमा वि.सं. २०१७ माघ १२ देखि १३ सम्म भारतको पटनामा विशेष सम्मेलन गरी सुवर्णशमशेरलाई कार्यकारणी सभापति र आन्दोलनको कमण्डर चयन। मुलुक व्यापी अहिंसात्कम आन्दोलनको घोषणा। प्रमुख प्रतिपक्षि गोर्खा परिषद् लगायतका साना दलहरूको नेपाली काङ्ग्रेसमा समायोजन। मुलुक व्यापी अहिंसात्कम आन्दोलनका क्रममा २००० भन्दा बढी गिरफ्तार। अहिंसात्कम आन्दोलनबाट परिवर्तन सम्भव नभएकाले सुवर्णशमशेरको नेतृत्वमा वि.सं. २०१८ मङ्सिरबाट शसस्त्र आन्दोलनको घोषणा। दोस्रो चरणमा २०१८/०१९ सालको अवधिमा नेपाली काग्रेसले इलामको च्याङथापु देखि जनकपुर भरतपुर गुल्मी र बझाङ सम्म देशभरी सशस्त्र प्रतिरोध आन्दोलन चलायो जगत प्रकाशजंग शाह, हरि प्रसाद गुरुङ्ग, बुद्धसिं राना, शशेर बहादुर, लालध्वज गुरुङ्ग र ओमजंङ्ग सम्मका अनेकै व्याक्तिहरू मध्य कतिको युद्ध भूमिमा नै विरगती प्राप्त भयो भने कतिलाई गिरफ्तार गरेर राखी सकेपछि जिउदै खाल्डोमा पुर्ने वा मौलामा बाधेर जस्ता अमानुसिक र निशंस तरिकाले मारियो। [[जनकपुर बम काण्ड]]का [[दुर्गानन्द झा]]लाई फासीमा झुण्डायाइयो भने विभिन्न ठाउँबाट पक्रेर दलसिं र अरबिन्द सहित सयै मानिसलाई कठोर यातना र आजीवन कारावाससम्मका सजायहरू दिइए। जती सुकै निर्मम प्रहार खप्नु परेपनि नेपाल आमाको मुहार हसिलो पार्न प्रजातन्त्रको बलीदेदीमा आफुलाई समर्पित गरेका नेपाली काग्रेसका योद्धाहरूले हरेस खाएनन् र पञ्चायती तानाशाहि शक्तिका विरुद्ध सशक्त रूपमा लडी नै रहे। यसै बिच छिमेकि [[भारत-चीन युद्ध|भारत र चीनका बीच युद्ध]] भयो। ततपश्चात चिनिया विदेशमन्त्री चेन यीले नेपाली काग्रेसको प्रतिरोध आन्दोलनलाई लक्षित गरेर "नेपालमा कसैले कुनै भूमिबाट आक्रमण गर्छ भने चीन चुप रहने छैन "भन्ने गम्भीर खालको वक्तव्य दिए। दुई ठुला छिमेकी बीच चलिरहेको छिनारूपटोलीा कहि नेपाल " साढेको जुधान बाछाको मिचाइ "मा पर्ने हो कि भन्ने भय पनि उत्पन्न भयो र आखिर यस्तौ किसिमका विशेष गरी बोहा कारणले गर्दा नेपाली काग्रेसले बाध्य भै सङ्घर्ष स्थगीत गर्नुपर्‍यो। तत्कालिन अन्तराष्ट्रिय परिस्थितिमा (सन् १९६२) भारत चिन विवाद अत्यन्त शिखरमा पुगेको, सामरिक महत्त्वका कारण दुवै देशबाट नेपालको स्वधिनता र भूभाग खतरामा परेकोले राष्ट्रियताको संरक्षणका लागि बाध्य भएर वि.सं. २०१९ कात्तिक २३ मा हतियार विसाएर शसस्त्र आन्दोलन स्थगित गर्दै शान्तिपूर्ण आन्दोलन गर्ने निर्णय। २०२४ जेठ १ देखि ६ (१५ देखि २० मे, १९६७) सम्म भारतको कलकत्तामा बसेको कार्यकारी परिषद्को बैठकले संविधान सभाको निर्वाचन, बन्दी नेताहरूको रिहाई, भूमि सुधारको माध्यमबाट सामाजिक न्याय, ट्रेड युनियन अधिकारको स्थापना लगायतका मागहरू पुरा गराउन कार्यकारणी सभापति सुवर्णशमशेरलाई आवश्यक आन्दोलनको तय गर्न अधिकार प्रत्यायोजन। वि.सं. २०२५ जेठ २ मा कार्यकारणी सभापति सुवर्णशमशेरले राजालाई संबैधानिक विकासका निमित्त सहयोगको प्रस्ताव। राजाको र्सलाही भाषण पश्चात् २०२५ साल शुरु हुँदा नहुँदै नेपाली राजनीतिमा नयाँ पहल कदमीहरू शुरु भए परिणाम स्वरूप " संविधानमा विकाशको आशा राख्दै " राजालाई "सहयोग"को हात बढाउने भन्ने श्री सुवर्ण शमशेर मे १५, १९६८ को वक्तव्य आयो त्यसको एक महिना पछि नजरबन्दमा रहेका र निवासनमा रहेका कार्यकर्ताहरूको आम माफिको क्रम शुरु भयो कात्तिक १४ गते बी.पी र [[गणेशमान सिंह]] रिहा हुनुभयो। देश भित्रका विभिन्न आन्दोलन र ने.वि. सङ्घ श्री शुवर्ण्राम्शेरको नेतृत्वमा नेपाली काग्रेसले भारत भूमिलाई आधार बनाएर सशस्त्र प्रतिरोध आन्दोलन चलाएको थियो भने देश भित्रबाट पनि जनताका विभिन्न वर्ग र विशेषत : युवा विद्यार्थी हरूले ०१८/०१९ सालदेखि नै सरकारले गठन गर्दिने विद्यार्थी सँगठनमा सामावेस नहुने निर्णय गर्दै त्यसको खारेजीको माग गरे। यसैबाट सुरू भएको नेपालको विद्यार्थी आन्दोलन "स्वतन्त्र विद्याथी आन्दोलन" को नामले दश वर्ष जती चलेपछि २०२७ साल बैशाख ६ गते नेपाल विद्यार्थी सङ्घको विधिवत स्थापना भयो। त्यसभन्दा पहिले नेपाल र भारतका विभिन्न भागबाट बनारसमा जम्मा भएका युवाहरूले पहिलेदेखि स्थापित नेपाली विद्यार्थी तथा युवा सङ्घ र नेपाली प्रजातान्त्रिक युवा लीग जस्तै सबै सँगठनहरूलाई एकै ठाउमा गाभी प्रजातान्त्रिक समाजवादी व्यवस्था कायम गराउन युवाहरूलाई सँगठित गर्ने भन्ने थियो। == दोस्रो सशस्त्र प्रतिरोध आन्दोलन == नेपाली काग्रेसले अङ्गालेको सहयोगको नीतिलाई दुवलता ठानी देशका प्रतिगामि तत्वहरूले सुधारका क्रमहरूलाई अगाडि बढाउन आवश्यक ठान्न थाले। उता बि. पि. ले मातृभूमिलाई वर्तमानको प्रसव वेदनाबाट मुक्त पार्न आवश्यक परे शल्यक्रिया पनि गर्नु पर्ने वक्तव्य विराटनगरबाट दिनुभयो। त्यसको लगतै वीपी भारत निवासित हुनु्भयो त्यहाबाट उहाले चिन्तन गनुभयो कि नेपालका शासकको रवैया सहज रूपले प्रजातन्त्रको पनबाहाली गर्ने देखिन्न। त्यसैले शसस्त्र आन्दोलन अनिवार्य छ। वीपीले शसस्त्र क्रान्ति गर्ने घोषणा बेलायतबाट गनु भएको थियो। अनि ०२९/३० सालका अवधिहरूमा नेपाली काग्रेसले पुनः हतियार बन्द आन्दोलनको बाटो अँगाल्यो। त्यसक्रममा हरिपुर काण्डदेखि लिएर बिराटनगर बम काण्ड समेतका अनेक घटनाहरू घटे। [[२०३० को नेपाल विमान अपहरण|२०३० मा विमान अपहरण]] नेपालको इतिहासको पहिलो विमान अपहरण थियो। वी.पी. को आहृवानमा सयकडौ नवयुवकहरू फेरी एक पल्ट आफ्नो प्राणको बाजी राखेर तानाशाही विरुद्ध वीरतापूर्वक सङ्घषमा उत्रिए। त्यस अभियानमा अनेकौ सपूतहरू क्रान्तिको बलीदानीमा सहिद हुन पुगे। त्यस क्रान्तिलाई सघाउ पुर्याउन तरुण दलको पूर्नगठन र तरुण पत्रिकाको प्रकाशन पनि बनारसबाट भएको थियो [[गणेशमान सिंह]] पनि बनारस र [[गोरखपुर]]मा बसी नव युवक हरूलाई प्रेरणा प्रदान गरी राख्नुभएको थियो भने गिरिजाप्रसाद कोइराला पूर्वको मोर्चामा क्रान्तिकारी हरूलाई निदेशित गरी राख्नु भएको थियो। त्यस अबधिभर [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] पाटिका कयौ कायकर्ताका साथ काठमाडौँका नजरबन्दको यातना सही रहनु भएको थियो। == काग्रेसको त्रिकोणत्मक नीति == २०२६ साल देखि २०३३ साल सम्म काग्रेसको त्रिकोणत्मक नीतिमा चलेको देखिन्छ। तत्कालिन अवस्थामा नेपाली काङ्ग्रेसले तीन प्रकारको आन्दोलनको रणनीति लिएको पाइन्छ। जस्मा:- • सूवर्ण शमशेरको नेतृत्वमा राजासँग वार्ता र समझदारी कायम गर्ने, • [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]को नेतृत्वमा अहिंसात्मक र असहयोग आन्दोलन मुलुक भित्रबाटै गर्ने, • वी.पी. कोइरालाको नेतृत्वमा भारतबाट शसस्त्र सङ्घर्ष गर्ने, वि.सं. २०२९ भदौ ९ गते बाट वी.पी. कोइरालाको नेतृत्वमा शसस्त्र संर्घषको सुरूवात, वि.सं. २०३२ मङ्सिर १ (१७ नोभेम्वर १९७५) मा भारतमा सङ्कटकालको घोषणा भएकाले नेपाली आन्दोलनलाई गहिरो प्रभाव, नेताहरू असुरक्षित, भारतको बर्साई असुरक्षित भएकाले वि.सं. २०३२ फागुन १ गते वी.पी. कोइरालाले सन्त नेता [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]लाई कार्यबाहक सभापति नियुक्त गरी स्वदेशबाटै आन्दोलन चर्काउने रणनीति, राष्ट्रिय, अन्तराष्ट्रिय परिस्थितिको मूल्याङ्कन गरी वि.सं. २०३३ पुष १६ मा राष्ट्रियाको संरक्षणका लागि राष्ट्रिय मेलमिलापको नैतिकताको आधारमा प्रजातन्त्र पुनर्स्थापनाको अभियान सञ्चालन गर्न वी.पी. कोइराला, [[गणेशमान सिंह]] लगायतका नेताहरू स्वदेश फिर्ता, == राष्ट्रिय मेलमिलापको नीति == विश्व राजनीतिर विशेष गरी [[दक्षिण एसिया]]मा देखा परेको उथल पुथलको वातावरणले यस क्षेत्रमा एउटा र्सवथा नयाँ परिस्थतीको जन्म भयो यसबाट उत्पन्न हुन सक्ने अनिस्टहरूको सर्न्दर्भमा विचार गरी वी.पी.ले "राष्ट्रिय अस्तित्व" माथि नै प्रश्न चिह्न लाग्न सक्ने अवस्थाको अनुभव गरी २०३३ सालको पैस १६ गते एउटा अपील प्रकासित गरी मुलुकका सबै प्रवाहहरू बिच सामन्जस्य परस्पर समझदारी र एकता चाहिँँएको कुरा अभिव्यक्त गर्दै देशमा राष्ट्रिय एकता र मेलमिलापको आहृवान गनु भयो सोही दिन वि.पी र [[गणेशमान सिंह]] भारत निवासनमा रहेका सुश्री शैलजा आचार्य सहितका कतिपय साथीहरूका साथ शाही नेपाल वायु सेवा निगमको बिमानद्धरा स्वदेश र्फकनुभयो उहाहरूको आगमन बर्सर्ैैेखि एक लौटि सत्ता भोग गरीरहेका प्रतिक्रियाबादि तत्वहरूमा खैलीबैली र उहाहरूलाई गिरफ्तार गरेर मुदा चलाईयो। वी.पी.ले भन्नुभएको थियो -"मेलमिलाप परिस्थतीले निधारण गरेको सङ्घषको एउटा रूप हो"। नेपाली काग्रेसका अध्यक्ष वी.पी. कोइराला बन्दी अबस्थामा नै उपचार्रार्थ अमेरिका पठाइनु भयो उहाबाट फकेर आउदा पटनामा कात्तिकमा भेला भएका हजारै कायकर्ता ([[पटना कन्फ्रेन्स]]) का बीच [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]लाई पाटिको कार्यबाहक अध्यक्ष घोषित गर्नुभयो पछि फागुनमा उपचार्रार्थ वी.पी. पुनः रिहा हुनु भयो र पाटिको महामन्त्रीमा [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] र परशु नारायण चौधरी कार्यवाहक अध्यक्षको सल्लाह अनुसार नियुक्त हुनुभयो। == चुनावी प्रदर्शन == === व्यवस्थापिका निर्वाचन === <graph>{ "legends": [], "scales": [ { "type": "ordinal", "name": "x", "zero": false, "domain": { "data": "chart", "field": "x" }, "padding": 0.2, "range": "width", "nice": true }, { "type": "linear", "name": "y", "domain": { "data": "chart", "field": "y" }, "zero": true, "range": "height", "nice": true }, { "domain": { "data": "chart", "field": "series" }, "type": "ordinal", "name": "color", "range": [ "#008000" ] } ], "version": 2, "marks": [ { "type": "rect", "properties": { "hover": { "fill": { "value": "red" } }, "update": { "fill": { "scale": "color", "field": "series" } }, "enter": { "y": { "scale": "y", "field": "y" }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "y2": { "scale": "y", "value": 0 }, "width": { "scale": "x", "offset": -1, "band": "true" }, "fill": { "scale": "color", "field": "series", "value": "steelblue" } } }, "from": { "data": "chart" } }, { "type": "text", "properties": { "enter": { "baseline": { "value": "middle" }, "align": { "value": "right" }, "text": { "field": "y" }, "y": { "scale": "y", "offset": 4, "field": "y" }, "dy": { "scale": "x", "mult": 0.5, "band": true }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "angle": { "value": -90 }, "fontSize": { "value": 11 }, "fill": { "value": "white" } } }, "from": { "data": "chart" } } ], "height": 200, "axes": [ { "type": "x", "title": "Legislative election", "scale": "x", "format": "d", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "align": { "value": "right" }, "angle": { "value": -40 }, "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false }, { "type": "y", "title": "% of party vote", "scale": "y", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false } ], "data": [ { "format": { "parse": { "y": "number", "x": "integer" }, "type": "json" }, "name": "chart", "values": [ { "y": 37.2, "series": "y", "x": 1959 }, { "y": 37.75, "series": "y", "x": 1991 }, { "y": 33.38, "series": "y", "x": 1994 }, { "y": 37.29, "series": "y", "x": 1999 }, { "y": 21.14, "series": "y", "x": 2008 }, { "y": 25.55, "series": "y", "x": 2013 }, { "y": 32.78, "series": "y", "x": 2017 } ] } ], "width": 280 }</graph> {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|निर्वाचन ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|नेता ! colspan="3" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white" |निर्वाचन क्षेत्र मत ! colspan="3" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white" |प्राप्त मत सूची ! colspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|सीट ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|स्थान ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|गठित सरकार |- !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|# !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|% !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|% परिवर्तन !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|# !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|% !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|% परिवर्तन !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|# !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|+/- |- |[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५]] |[[मातृकाप्रसाद कोइराला]] |६६६,८९८ |३७.२० |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|74|109|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |bgcolor="lightgrey"| |प्रथम |{{yes2|सरकार}} |- |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] |२,७४२,४५२ |३७.७५ |{{Increase}}०.५५ |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|110|205|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Increase}} ३६ |{{Steady}} प्रथम |{{yes2|सरकार}} |- |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |२,५४५,२८७ |३३.३८ |{{Decrease}}४.३७ |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|83|205|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Decrease}} २७ |{{Decrease}} दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] |३,२१४,०६८ |३७.२९ |{{Increase}}३.९१ |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|111|205|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Increase}} २८ |{{Increase}} प्रथम |{{yes2|सरकार}} |- |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |२,३४८,८९० |२२.७९ |{{Decrease}}१४.५० |२,२६९,८८३ |२१.१४ |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|115|575|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Increase}} ४ |{{Decrease}} दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |[[सुशील कोइराला]] |२,६९४,९८३ |२९.९० |{{Increase}}७.०१ |२,४१८,३७० |२५.५५ |{{Increase}}४.४१ | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|196|575|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Increase}} ८१ |{{Increase}} प्रथम |{{yes2|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] र [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]]सँग गठबन्धन सरकार}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |३,५९०,७९३ |३५.७५ |{{Increase}}५.९५ |३,१२८,३८९ |३२.७८ |{{Increase}}७.२३ | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|63|275|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Decrease}} १३३ |{{Decrease}} दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |} === प्रदेश सभा निर्वाचन === [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|प्रदेशसभा निर्वाचन, २०७४]] मा, नेपाली काङ्ग्रेस सबै प्रदेशमा प्रमुख प्रतिपक्ष दलको रूपमा रहेको थियो। {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|प्रदेशसभा ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|निर्वाचन वर्ष ! colspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|मत ! colspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|सीट ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|गठित सरकार |- !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"| # {{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}}मा मतको प्रतिशत !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"| # {{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} मा, मतको प्रतिशत !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"| # !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"| स्थान |- ![[कोशी प्रदेश सभा|कोशी]] | rowspan="7" |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |५८६,२४६ |३३.७६ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|21|93|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[मधेश प्रदेश सभा|मधेश]] |३७०,५५० |२४.११ (प्रथम) |{{Infobox political party/seats|19|107|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |दोश्रो |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[बागमती प्रदेश सभा|बागमती]] |५५९,२४९ |२९.५७ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|22|110|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |तेस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[गण्डकी प्रदेश सभा|गण्डकी]] |३६४,७९७ |३८.१३ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|15|60|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[लुम्बिनी प्रदेश सभा|लुम्बिनी]] |५३०,८४४ |३२.९३ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|19|87|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |तेस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[कर्णाली प्रदेश सभा|कर्णाली]] |१६२,००३ |३२.७८ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|6|40|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |तेस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[सुदूरपश्चिम प्रदेश सभा|सुदूरपश्चिम]] |२९५,७२९ |३७.३८ (प्रथम) |{{Infobox political party/seats|12|53|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |तेस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |} == नेतृत्व == === नेपाली काङ्ग्रेसका सभापतिहरू === * [[मातृकाप्रसाद कोइराला]], २००६ चैत ३०-२००९ जेठ १३ * [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]], २००९ जेठ १३-२०१२ माघ १०, २०१४ जेठ १०-२०३९ साउन ६ * [[सुवर्ण शमशेर राणा]], २०१२ माघ १०-२०१४ जेठ १० * [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]], २०४४ माघ ३-२०४८ पुष २६ * [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]], २०४८ पुष २७-२०६६ चैत ७ * [[सुशील कोइराला]], २०६७ असोज ६-२०७२ माघ २६ * [[शेरबहादुर देउवा]], २०७२ फागुन २४–२०८२ पौष ३० * [[गगन थापा|गगन कुमार थापा]],२०८२ माघ १- हाल === नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू === {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|क्र.सं ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|प्रधानमन्त्री ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|तस्वीर ! colspan="3" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|कार्यकाल ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|व्यवस्थापिका ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|मन्त्रिमण्डल ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|निर्वाचन क्षेत्र |- ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|सुरुवात ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|समाप्ति ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|कार्यकाल |- |१ |[[मातृकाप्रसाद कोइराला]] |[[चित्र:Matrika Prasad Koirala.jpg|frameless|160x160px]] |२००८ मङ्सिर १ |२००९ साउन ३० |{{age in years and days|16 Nov 1951|14 Aug 1952}} |''[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]द्वारा नियुक्त'' |[[मातृकाप्रसाद कोइराला मन्त्रिमण्डल, २००८|मातृकाप्रसाद कोइराला, २००८]] | |- |२ |[[सुवर्ण शमशेर राणा]]{{Efn|मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्षका रूपमा|name=|group=}} |[[चित्र:Subarna_samser_Rana.jpg|frameless|83x83px]] |२०१५ जेठ २ |२०१६ जेठ १३ |{{age in years and days|15 May 1958|27 May 1959}} |''[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]''द्वारा नियुक्त | | |- |३ |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] |[[चित्र:BP Koirala.jpg|frameless|91x91px]] |२०१६ जेठ १३ |२०१७ पुष १२ |{{age in years and days|27 May 1959|26 December 1960}} |[[आम निर्वाचन २०१५ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिमण्डल, २०१६|विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला, २०१६]] |मोरङ विराटनगर पश्चिम |- | rowspan="2" |४ | rowspan="2" |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] | rowspan="2" |[[चित्र:Krishna bhattarai.jpg|frameless|99x99px]] |२०४७ वैशाख ६ |२०४८ जेठ १२ |{{age in years and days|19 April 1990|26 May 1991}} |''[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]''द्वारा नियुक्त | | |- |२०५६ जेठ १७ |२०५६ चैत ९ |{{age in years and days|31 May 1999|22 March 2000}} |[[आम निर्वाचन २०५१ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] | |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |- | rowspan="4" |५ | rowspan="4" |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | rowspan="4" |[[चित्र:The Prime Minister of Nepal, Shri Girija Prasad Koirala being seen off by the Union Minister of Water Resources, Prof. Saif-ud-din Soz at Indira Gandhi International Airport in New Delhi on April 06, 2007 (cropped).jpg|frameless|100x100px]] |२०४८ जेठ १२ |२०५१ मङ्सिर १४ |{{age in years and days|26 May 1991|30 November 1994}} |[[आम निर्वाचन २०५१ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] | |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |- |२०५५ वैशाख २ |२०५६ जेठ १७ |{{age in years and days|15 April 1998|31 May 1999}} | rowspan="2" |[[आम निर्वाचन २०५६ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|चौथो प्रतिनिधि सभा]] | | rowspan="3" |सुनसरी ५ |- |२०५६ चैत ९ |२०५८ साउन ११ |{{age in years and days|22 March 2000|26 July 2001}} | |- |२०६३ वैशाख १२ |२०६५ जेठ १५ |{{age in years and days|25 April 2006|28 May 2008}} |[[नेपालको अन्तरिम व्यवस्थापिका|''अन्तरिम व्यवस्थापिका'']] | |- | rowspan="3" |६ | rowspan="3" |[[शेरबहादुर देउवा]] | rowspan="3" |[[चित्र:Sher Bahadur Deuba 2006.jpg|frameless|97x97px]] |२०५२ भदौ २७ |२०५३ फागुन २९ |{{age in years and days|12 September 1995|12 March 1997}} | rowspan="2" |[[आम निर्वाचन २०५६ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|चौथो प्रतिनिधि सभा]] | | rowspan="3" |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |- |२०५८ साउन ११ |२०५९ असोज १८ |{{age in years and days|26 July 2001|4 October 2002}} | |- |२०७४ जेठ २४ |२०७४ फागुन ३ |{{age in years and days|7 June 2017|15 February 2018}} |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो व्यवस्थापिका संसद]] |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|देउवा, २०७४]] |- |७ |[[सुशील कोइराला]] |[[चित्र:Sushil Koirala Photograph.png|frameless|98x98px]] |२०७० माघ २८ |२०७२ असोज २५ |{{age in years and days|11 February 2014|12 October 2015}} |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो व्यवस्थापिका संसद]] |[[सुशील कोइराला मन्त्रिमण्डल, २०७०|सुशील कोइराला, २०७०]] |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |} === नेपालका मुख्यमन्त्रीहरू === {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|क्र.सं ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|मुख्यमन्त्री ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|तस्वीर ! colspan="3" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|कार्यकाल ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|व्यवस्थापिका ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|मन्त्रिमण्डल ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|निर्वाचन क्षेत्र |- ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|सुरुवात ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|समाप्ति ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|कार्यकाल |- |१ |[[कृष्णचन्द्र नेपाली पोखरेल]] | |२०७८ जेठ २८ |पदबहाल |{{age in years and days|12 June 2021}} |''गण्डकी प्रदेशको प्रदेशसभा'' |[[कृष्ण चन्द्र नेपाली पोखरेल मन्त्रिमण्डल, २०७८|कृष्ण चन्द्र नेपाली, २०७८]] | |- |२ |[[जीवनबहादुर शाही|जीवन बहादुर शाही]] | |२०७८ कात्तिक १७ |पदबहाल |{{age in years and days|3 November 2021}} |''कर्णाली प्रदेशको प्रदेश सभा'' |[[जीवन बहादुर शाही मन्त्रिमण्डल, २०७८|जीवन बाहदुर शाही, २०७८]] | |} {{Notelist}} {{Notelist}} == भातृ सङ्गठनहरू == नेपाली काङ्ग्रेसका भातृ सङ्गठनहरू निम्न उल्लेखित छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भातृ संस्थाहरू|युआरएल=http://www.nepalicongress.org/subdomain|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली काङ्ग्रेस|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> *नेपाल महिला सङ्घ *नेपाल तरुण दल *[[नेपाल विद्यार्थी सङ्घ]] *नेपाल प्रजातन्त्र सेनानी सङ्घ *नेपाल किसान सङ्घ *नेपाल दलित सङ्घ *नेपाल भूतपूर्व सैनिक सङ्घ *नेपाल आदिवासी जनजाति सङ्घ *राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक अपाङ्ग सङ्घ *नेपाल मुस्लिम सङ्घ *नेपाल तामाङ सङ्घ *नेपाल राष्ट्रिय मगर सङ्घ *नेपाल ठाकुर समाज *नेपाल लोकतान्त्रिक खेलकुद सङ्घ ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Nepali Congress|नेपाली काङ्ग्रेस}} ==यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाली काङ्ग्रेसको १४औँ महाधिवेशन]] * [[नेपाली काङ्ग्रेसका प्रदेश कमिटीहरू]] {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] [[श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेस| ]] ejnhbkbi4gasgyv0jfzvivnkw1t8l9j 0 6404 1356485 1205353 2026-05-23T10:08:07Z Bishaldev100 28807 /* सन्तानहरू */ 1356485 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | image =Pratap Singh Shah.jpg | name = प्रतापसिंह शाह | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | successor = [[रणबहादुर शाह]] | father = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | spouse = [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी शाह]]<br/>माइजु रानी महेश्वरी देवी | birth_date = १८०८ बैशाख ५ | death_date = १८३४ मंसिर ४ (२६ वर्ष) | house = [[शाह वंश]] | house_type =वंश |reign = १८३१ पौष २९ &ndash; १८३४ मंसिर ४ | birth_place =[[गोरखाली|गोर्खा]], [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्य]] (हाल:नेपाल) | death_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] |coronation = १८३१ पौष ३०<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/nepal6.htm Royal Ark]</ref> |mother = नरेन्द्र राज्य लक्ष्मी देवी शाह |religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''प्रताप सिंह शाह''' [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]का जेठा छोरा थिए। २७ वर्षको उमेरमा राजा भएका यिनी पनि पिता झैं चरम महत्त्वाकांक्षी र तेजस्वी थिए। अत्यन्तै छोटो शासनकालमा प्रतापसिंह शाहले केही महत्त्वका काम गरेका हुनाले उनको इतिहासमा राम्रै स्थान मिलेको छ। उनले तिब्बत र भारत संगको व्यापार स्थिर गराइदिए। अङ्ग्रेजहरु मैसूर दमन गर्नमा लागेका मौकामा चितवनलाई आफ्नो अधिकारमा लिए। राज्यको उन्नतिमा योगदान दिने हस्तिहरूलाई पुरस्कृत गरी उनीहरूको हौसला बढाए। तर नेपाल दरबारका पाइनदार पुराना प्रशिक्षित भारदारलाई दुर्बल बनाउनमा उनी अगाडि देखिए।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १९०</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== युवराज प्रतापसिंह शाहलाई शिक्षादिक्षा दिन भनी श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहले [[व्रजनाथ पौड्याल|पं. वज्रनाथ पौडेललाई]] काममा खटाएका थिए। पं वज्रनाथ पौडेल एक आज्ञाकारी विद्धान हुनाले युवराज प्रतापसिंहको शाहको रुचि जता लाग्यो उतै ध्यान दिनु राजकाजका गुरुजीका कर्तव्य सम्झन्थे। <ref name="नेपालको तथ्य इतिहास">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८७|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==राज्यकाल== यिनको समयमा भुवनेश्वर, कविलासी, [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]], तनहुँ , सुमेस्वर जस्ता ठाउँहरू नेपाल राष्ट्रमा गाभिएका थिए । वि.सं. १८३२ मा नेपाल-तिब्बत व्यापारमा वृद्धि गरे । २ वर्ष १० महिना करिब ३ वर्षको छोटो शासन अवधि बित्न नपाउँदै यिनको देहान्त भयो । यिनले सोच-विचार नै नगरी गद्दी ताक्ने आरोपमा भाइ बहादुर शाह र काका [[दलमर्दन शाह]]लाई नजरबन्द राखे । [[बहादुर शाह]]लाई विश्वास गर्न नसक्नु यिनको ठूलो भूल थियो । पृथ्वी नारायण शाहको देहान्तपछि नेपालका राजा भएका थिए तर दुई वर्ष तीन महिनामा नै यिनको देहान्त भएपछि यिनका छोरा [[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]]लाई राजा बनाई [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]] र राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले नायब भई राज्य सञ्चालन गरेका थिए। ==मृत्यु== उनको रक्तस्रावले गर्दा १८३४ मङ्सिर महिनामा मृत्यु भयो। उनको लास सँगै आठओटी केटीहरू सती गए।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ १९०।</ref> प्रतापसिंह शाहको क्रियाकाज दलजित शाहले गरे, गर्नुपर्ने बहादुर शाहले थियो, तर पाएनन् । == सन्तानहरू == {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |नाम ! scope="col" |जन्म !विवाह !मृत्यु ! scope="col" |बच्चाहरु |- ! scope="row" |[[रणबहादुर शाह|युवराजाधिराज रणबहादुर]] |१३ जेठ १८३२ |[[महारानी राज राजेश्वरी|राज राजेश्वरी]]<br/>[[महारानी सुवर्णप्रभा देवी|सुवर्णप्रभा देवी]]<br/>[[कान्तिमतिका देवी]]<br/>[[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]]<br/>''(अरु थप पनि छन्)'' |१४ बैशाख १८६३ |[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|युवराजाधिराज गीर्वाणयुद्ध]] ''(अरु थप पनि छन्)'' |- ! scope="row" |[[बिदुर शाह|अधिराजकुमार विदुरबहादुर]] | | |१४ वैशाख १८६३ | |- ! rowspan="2" scope="row" |[[शेरबहादुर शाह|अधिराजकुमार शेरबहादुर]] | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" |१४ वैशाख १८६३ | |- | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:सन् १७५१ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] {{stub}} 7btj6ki58igiy9joe38t2k1libeb825 0 6406 1356488 1355193 2026-05-23T10:10:24Z Bishaldev100 28807 /* पद त्याग */ 1356488 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | image = | name = बहादुर शाह | title = नायव साहेब [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | predecessor = | successor = | father = [[पृथ्वीनारायण शाह]] | spouse = विद्या लक्ष्मी देवी | birth_date = वि सं १८१४ असार ६ | death_date = वि सं १८५४ असार १५<ref>[https://www.kantipurdaily.com/literature/2016/06/11/20160611181816.html इतिहास अभागी राजकुमार बहादुर शाह]</ref> | royal house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | reign = | birth_place =[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[गोरखा राज्य]] | death_place = आर्यघाट, [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | issue = रिपू मर्दन शाह<br>शत्रु मन्जन शाह | mother = नरेन्द्र राज्य लक्ष्मी देवी | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }}'''बहादुर शाह''' (जन्म: १८१४ वि.सं. - मृत्यु: १८५४ ) वि.सं.[[पृथ्वीनारायण शाह]]का माहिला छोरा र राजनीतिज्ञ थिए। (राजा रणबहादुर शाहले उनलाई लेखेको पत्रमा माहिला काका भनी सम्बोधन गरेका छन्।) उनले आफ्ना पिताले सुरु गरेको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानलाई तीव्र गतिले अघि बढाए । चौतारिया बहादुर शाहको नायाबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> भाउजू [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]] र भतिजा [[रणबहादुर शाह]]को अनेकौ षड्यन्त्र र दाउपेचको शिकार बन्नुपरे तापनि [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को मृत्यु (वि.सं. १८४२) पश्चात् निर्वासनबाट फर्केर नेपाल एकीकरण अभियानमा योगदान दिए।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/859421-1655685337.html?click_from=category|title=बहादुर शाहको त्यो बहादुरी|last=प्रसाई|first=दीर्घराज|date=६ असार २०७९|website=नागरिक|accessdate=१६ आषाढ २०७९}}</ref> तर उनले आफ्ना पिताले स्थापित गरेका केहि नियमहरूलाई उल्लङ्घन गरे। कुनै पनि भारदारलाई नमार्नु भन्ने पृथ्वीनारायण शाहको [[दिव्योपदेश]]को विपरित उनले [[सर्वजीत राना मगर]]लाई मारी भारदारको हत्याको प्रचलन सुरु गरे। भारदारको हत्या गर्ने प्रचलन [[भीमसेन थापा]]को शासनमा चरममा पुगेको थियो।{{sfn|Acharya|1975|p=215}} ३८ वर्षको उमेरमा नेपालका एक सशक्त निर्माता बहादुर शाहको दुर्भाग्यपूर्ण अवसान भयो र नेपालको एकीकरणको महत्वपूर्ण अभियान एकाएक बीचैमा रोकियो।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३० |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> उनको हत्याकाण्ड पछि नेपालको राज्यव्यवस्थामा ठूलो आतंक फैलियो। नेपालको राजदरबार भित्र षड्यन्त्र तथा हत्याकाण्डका शृङ्खला चल्न थाले र नेपाली नागरिक अनेकौं किसिमको विपत्तिको सामना गर्न विवश रहे। राजा [[रणबहादुर शाह]] र [[चौतारिया|चौतारा]] [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]हरूको डरले गर्दा कुनै पनि भारदार पनि यस हत्याकाण्डको सम्बन्धमा चुँसम्म पनि गर्न समर्थ थिएनन् भने सर्वसाधारण नागरिकको त झन् कुरै भएन। आफ्ना विशिष्ट योगदानहरूले गर्दा सुयोग्य पिताका योग्य पुत्रका रुपमा मात्र होइन, नेपाल अधिराज्यका निर्माताका वास्तविक उत्तराधिकारीका रुपमा पनि यिनी लामो समय सम्म नेपालीहरूबीच गर्वका साथ सदा सम्झीईदै रहनेछन्।<ref>{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]] |author=[[बाबुराम आचार्य]] |page=३१ |date=माघ २०७५ |publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स |isbn=978-9937-665-40-7|url=https://thuprai.com/book/aba-yasto-kahilyai-nahos/}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८१४ असारमा भएको हो। उनलाई पहिले फत्तेबहादुर शाह भनिन्थ्यो तर पछि बहादुर शाह मात्र भन्न थालियो। उनको शिक्षा-दीक्षा गोरखा र [[नुवाकोट दरबार]]मा भयो। उनी सामान्य लेखपढ गर्न जान्दथे। सैद्धान्तिक शिक्षा उनले प्रशस्त पाएका थिए। आफ्ना बाबू पृथ्वीनारायण शाहसंगै नुवाकोट दरबारमा कूटनीतिक वातावरणमा बस्ने मौका पाएका हुँदा नेपालका भारदारसँग उनको सम्पर्क नजिकबाट भयो। उनी योग्य र इमानदार भारदारहरूको चयन गर्दथे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १९२</ref> ==पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु पश्चात् == वि.सं. १८३१ माघ १ मा बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु भएपछि युवराज [[प्रतापसिंह शाह]]ले नेपाल अधिराज्यको राजमुकुट धारण गरे। === नजरबन्द === प्रतापसिंह शाहले "बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?" भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार काहीँ दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया विधिपूर्वक सम्पन्न गरे।<ref>चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''</ref> === निर्वासन === दुई दाजुभाइमा मेल नहुँदा चेपेपार धपाइएपछी बहादुर शाह कहिले पाल्पा, कहिले तनहु तिर गइ रहन लागे। त्यहाँ रहंदा ती राज्यसंग सम्पर्क राखी आफ्नो राज्यको हित गर्ने कुरा तिर उनले दृष्टि दिएका थिए। यस विषयमा बहादुर शाह आफ्ना दाजुलाई बराबर पत्र लेखि पठाउँथे। दाजुको हृदय परिवर्तन गराई पाए फर्कने सुरमा उनी थिए। प्रतापसिंह उनलाई यहाँ पस्न चाहि नदिने , उनलाई चाहिने चिजबिज चाहि बराबर पठाइदिने गर्ने भन्ने कुरा उनले लेखेका पत्रले स्पस्ट रुपमा देखाएको छ। <ref name=":1">{{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=३३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> बि.सं १८३३ को शुरुमा बहादुर शाहले तनहुँ बाट प्रतापसिंह शाहलाई "हजुरको हामीले सोझै गरेका थियौ। हजुरले हामीलाई निकाल्नु भयो, हामीले तनहुँको नून खाएका छौ, उनीहरूले जे गराउलान्, सो गरौला, तर हजुरले भलो गर्नु भयो भने हामीले अन्यथा गर्नु हुदैन। आफ्नै मुलुकमा आएर बस्नु छ" भनी पत्र लेखे। त्यसको जवाफामा बि.सं १८३३ श्रावण १५ गते प्रतापसिंह ले "तिमीहरूले गरे अनुसार ओखती गरिएको हो, तिमीहरूले राम्रो चाल चलन गर्यौ भने यो घर तिमीहरूकै हो, यो कुरा मैले अस्तिको चिठीमा पनि लेखेको थिए। तिमीले तनहुँ संग मिलेर लमजुङका राजासंग भेट गरेछु, यसको फल कस्तो हुन्छ पछी थाहा होला, तनहुँ, लम्जुङ कास्की पर्वत प्युठानासंग सन्धि गर्न [[वंशराज पाँडे]]हरूलाई पठाएको छ, उनीहरू गोर्खा आइपुगे " भनी चारपाटे बिछ्यौना तथा मेवा आदि चीजबिज पठाइदिएको कुरा परेको छ।<ref name=":1" /> ===बेतिया निर्वासन र फिर्ता=== पछि राजकुमार बहादुर शाह भारतको बेतियामा गैई त्यहीँ नै निर्वासित जीवन बिताउन थाले। वि.सं १८३४ मार्गमा प्रतापसिंह को २६ वर्षको उमेरमा मृत्यु भयो। त्यसबेला प्रतापसिंह का छोरा रणबहादुर शाह अढाई वर्षका थिए। वि.सं १८३४ मार्ग ९ गते रणबहादुर शाहको भाकाबाट [[दलमर्दन शाह]] र बहादुर शाहलाई "बुबाज्यूलाई पहिले रक्तातिसारको रोग थियो, पछि वात पनि भयो, रोगले च्याप्दै ल्यायो र मंसीर ६ गते सोमबार बिहान उहाँको स्वर्गवास भयो, ८ जना केटीहरू सती गए, क्रियाकर्म गर्न लाग्यौ, नरु शाह, शिव शाह [[भोटु पाँडे]]हरू क्रिया बसेका छन्, तपाईहरूले पनि जूठो बार्नु होला , चोखिएपछी तपाईहरूलाई लिन यहाँबाट मानिस आउँछन् , त्यहाँसम्म त्यही राज गर्नुहवस् " भनी पत्र लेखियो।<ref> {{cite book|title=पूर्णिमा|author=गौतम बज्र बज्राचार्य ; महेशराज पन्त|page=४३ |date=२०२५ बैशाख जेठ असार|publisher=[[संशोधन मण्डल]] |isbn= |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_05_01.pdf}}</ref> ==राजेन्द्रलक्ष्मीको नायबीकाल == प्रतापसिंह शाहको १९३४ मङ्सिरमा मृत्यु भएपछि राजेन्द्रलक्ष्मी नाबालक राजा [[रणबहादुर शाह]]की नयबका रूपमा रहन लागिन्। सर्वप्रथम उनले आफ्नो हात बलियो पार्न चौतारिया दलमर्दन शाह र [[बहादुर शाह]]लाई काठमाडौँ आउन बेतियातिर पत्र लेखेर पठाइन्। प्रतापसिंह शाहको मृत्यु पछि [[व्रजनाथ पौड्याल|वज्रनाथ पण्डित]] राजेन्द्र लक्ष्मीलाई सति पठाएर आफू बालक राजाको नाममा शासन चलाउन चाहन्थे। राजेन्द्र लक्ष्मीले वज्रनाथ पण्डितलाई चारपाटा मुडेर [[चार भञ्ज्याङ|चारभञ्ज्याङ]] कटाइदिइन्। भारदार [[पर्शुराम थापा|परशुराम थापा]]लाई नेलगल्फन्दी हालियो। मैजुकन्यालाई सती पठाइदिइन्।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१९०|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> चौतारियाका छोराहरू बलभद्र शाह र कृष्ण शाहलाई दरबारमा बोलाइन् र बहादुर शाहसँग राजकाजको सल्लाह लिई काम गर्न थालिन्। ===दोस्रो पटक नजरबन्द === बहादुर शाह र [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]को संयुक्त नायबी काल केहि समय राम्ररी चल्यो। क्रमशः बहादुर शाहको योजना नेपालको छिटो एकीकरण गर्नुपर्छ भन्ने थियो भने राजेन्द्र लक्ष्मीको योजना आफ्नो छोरा ठूला हुनेछन् र पछि उनले नै एकीकरण अभियान सञ्चालन गरि अघि बढाउने छन् भन्ने योजना थियो। भारदारहरूले ती कुराहरू सुनेपछि "नेपालको विस्तार र एकीकरण गर्नुपर्छ" भन्ने मत व्यक्त गरे। दरबारका भारदारहरूले बहादुर शाहको पक्ष लिएको थाहा पाएर राजेन्द्र लक्ष्नीले सर्वजित राना मगरलाई प्रभावमा लिएर बहादुर शाहलाई नजरबन्दमा राखिन्। राजगुरु [[गजराज मिश्र|गजराज मिश्रको]] अनुरोधमा उनलाई मुक्त गरियो । बि.सं. १८३५ भदौ १९ मा बहादुर शाहले राजेन्द्रलक्ष्मीलाई नजरबन्द गरे। रानीका समर्थक [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजीत राना]] काटिए। भदौ २१ मा बहादुर शाहले लालमोहर लिई आफू शासक भएको कुरा घोषणा गर्न लगाए।<ref>पूर्णिमा १० अंकको ४७ पृष्ठ</ref> बि.सं. १८३६ एकीकरणको क्रममा बहादुर शाह [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] आक्रमण गर्न गोरखा पुगे। त्यसै बेला असार १० मा राजेन्द्रलक्ष्मी मुक्त भइन्। ===निर्वासन === बहादुर शाह बि.सं. १८३६ असारमा बेतियातिर निर्वासित भए। === मुखत्यार (१८४२-१८४३) === १८४२ मा राजेन्द्रलक्ष्मीले बहादुर शाहलाई बोलाइन्। तर यिनको कुटिल स्वभावदेखि दच्केर बहादुर शाहले सोचविचारमा धेरै समय लगाउँदा अनेक शपथ खाई बहादुर शाह र दलजित शाहलाई बोलाइन्। बहादुर शाह आइन्पुग्दै वंशराज पाँडे काटिए। बहादुर शाह आइपुग्दा एक सुयोग्य भारदार अनाहकमा मारिएको देखेर दिक्क भए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीसँग विरोध गर्ने शक्ति र समय नभएको हुनाले चूपचापसँग उनका आज्ञाकारी मुखत्यार भए।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=38}}</ref> तनहुँमा रहेका नरु शाह, [[अभिमानसिंह बस्न्यात]] र देवदत्त थापा तीन काजीमा मुख्य सेनापति बन्नाका आपसमा विवाद चलिरहेको थियो। [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले स्वरुपसिंह कार्कीलाई मुख्य सेनापति बनाउन चाहेकी थिइन्। तर त्यहाँ [[स्वरुपसिंह कार्की]] थपिँदा द्वेषको मात्रा बढ्ने हुनाले बहादुए शाहले चौतारिया दलजित शाहलाई नै मुख्य सेनापति बनाई पठाए। चौतारा नै पुगेपछि काजीहरूको झगडा मेटिन गइ एकचित्त भएर १८४२ जेठको अन्त्यमा कास्कीमा आक्रमण गरे। तीन दिनको लडाइँ गरि कास्कीमा आफ्नो अधिकार जमाए। त्यहाँका राजा सिद्धिनारायण शाहले आफ्ना सैनिक, हतियार धनदौलत समेत नुवाकोट लगी त्यहाँको राजा अरिदमन शाहसँग मिलेका थिए। कास्की दखल भएको तेस्रो दिन गोरखाली सैन्यले त्यहाँ पनि आक्रमण गरेर कास्की र नुवाकोटका संयुक्त सैन्यलाई हराई नुवाकोट रियासतमा समेत अधिकार जमाए। [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] देखि पूर्वपट्टिका भीरकोट आदि साना साना राजाहरूलाई बहादुर शाहले अभयको वचन दिएर नेपाल राज्यका आश्रयमा आओ भन्ने सन्देश पठाएका थिए। नुवाकोट, ढोर, गरहुँ र पैयुँका राजहरूले [[पर्वत राज्य|पर्वत]]को पक्ष लिए। बहादुर शाहले यी राज्यहरूलाई मिलाई नेपालको सिमाना कालीगण्डकीसम्म पुर्‍याए। कालीगण्डकीसम्म अधिकार भएपछि गण्डकी पारीका चौबीसी रियासतहरूमा अधिकार गर्ने उद्योग बहाफुर शाहले थालिहाले। पृथ्वीनारायण शाहले यी रियासतहरूलाई पश्चिम र उत्तरतिरबाट घेर्नका लागि सल्यान, जाजरकोट र जुम्लाका राजाहरूसँग मित्रसम्बन्ध कायम गरेका थिए। बहाफुर शाहले यस सम्बन्धलाई फेरी मजबुत गराएर पाल्पाली राजा महादत्त सेनसँग पनि एकानमित्र एकानशत्रु मान्ने शर्त गरेर मित्रसम्बन्ध गरे। यो सम्बन्ध बलियो बनाउन १८४२ माघमा पाल्पा गई महदत्त सेनकी छोरीसँग विवाह गरेर आए। राजकुमार बहादुर शाहले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा महादत्त सेनाकी छोरी ( [[पृथ्वीपाल सेन]]की बहिनी) सँग बिहे गरी त्यस राज्यसित वैवाहिक संबन्ध बनाए। <ref name=":13">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=७|date=बि.सं २०२०}}</ref><ref name=":14">{{cite book|author=Hamilton|title=Nepal|url=|publisher=|isbn=|pages=27|date=}}</ref> उनको बिहे सम्बत १८४२ सालको माघ महिनामा भहेको थियो<ref>एक तिथ्यावालीको आधारमा</ref><ref name=":13" /> पर्वत गल्मी आदिका राजहरू पनि यसै तरहसँग आफ्ना अश्रयमा ल्याउने प्रयत्न गर्दा पर्वतका राजाका एक भाइ रमेश मल्ल र गुल्मीका सर्दार शशिधर खत्री आधि केही भारदार र सेनापतिहरू फुटेर नेपालमा आए। तर गुल्मी, अर्घा, खाँची, मुसिकोट, धुरकोट, इस्मा, गलकोट, प्युठाना र दाङका राजाहतू पर्वतका राजा कीर्तिबम मल्लसँग मिकी गोरखाली सैन्यसँग मुकाबिला गर्न तयार भए। यस समयमा राजेन्द्रलक्ष्मीलाई रोगले ग्रस्त गरेको हुनाले हावापानी बदल्न भनी गोरखामा रणबहादुर शाहलाई समेत लिएर बसेकी थिइन्। पाल्पाबाट गोरखा आएर बहादुर शाहले भारदारहरूको [[पँजनी]] गरे। पर्वत राज्य जितेपछि अरु राज्य सजिलैसँग जितिने हुनाले पर्वतलाई दुईतिरबाट आक्रमण गर्ने निश्चय गरी जीव शाह र दामोदर पाँडेलाई नियुक्त गरे। जीव शाहका सहायकमा शिवनारायण खत्री र दामोदर पाँडेका सहायकमा जगजित् पाँडे काजी भए। रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंह थापा आदि सर्दार र कम्पनीहरू यिनै दुई फाँँटमा बाँडिए। रसद र गोलिगट्ठा चलाउने काममा दलजित शाह तनहुँमा बसे। यस युद्धको समयमा बहादुर शाहको गोरखामा नै रहने विचार थियो। तर राजेन्द्रलक्ष्मीले नमान्दा रणबहादुर शाहसमेतलाई लिएर काठमाडौं आए। १८४२ माघमा जीव शाहले रिडीघाटमा कालीगण्डकी तरी गोरखाली सेना गुल्मीमा लागे। सात दिनमा बिना लडाइँले नै यस राज्यमा अधिकार जमाए र चन्द्रकोटमा छावनी बनाए। उनले गुल्मीबाट र दामोदर पाँडेले एकै समयमा पर्वतको राजधानी बेनी शहरमा आक्रमण गर्ने निधो थियो। यसकारन गुल्मी दखल भएको खबर पाउने बित्तिकै गोरखाबाट दामोदर पाँडे पनि रमाना भए। गोरखामा रहेर बहादुर शाहले [[पँजनी|पंजनी]] गर्दा आफ्ना अनुकूलका भारदारहरू भर्ना गरेका हुनाले राजेन्द्रलक्ष्मी भित्रभित्र जलेकी थिइन्। आफ्ना कुटिल स्वभाव अनुसार मनको भाव दबाएर काठमाडौं पुगेर दामोदर पाँडे गोरखाबाट नहिँडेसम्म चूपचाप रहिन्। दामोदर पाँडे रमाना भएको खबर आउनेबित्तिकै १८४२ असारको मध्य तिर रणबहादुर शाहका अङ्गरक्षक सैनिक दलका अफिसर बन्धु रानालाई गुप्त रीतिले अह्राई राजभवन भित्रै बहादुर शाहलाई पक्रेर मुगलानमा गई रहनु भन्ने आज्ञा दिईन्। बर्सातमा तराईको औलो लाग्ने हुनाले दलमर्दन शाहका सिफारिसमा बर्सातभर ललितपुरको फर्पिङ (त्यस समय फर्पिङ ललितपुर मातहत थियो?) शहरमा नजरबन्द रही हिउँद लागेपछि नेपाल छोडे हुन्छ भनी मञ्जुरी दिइन्। काठमाडौंमा भएका बहादुर शाहका गिरफ्तारीले युद्धक्षेत्रमा गएका सेनापतिहरूमा बडो बेचैनी फैलियो। दामोदर पाँडे पोखरामा पुगेर टक्क अडिए। दलजित शाह स्याङ्जा पुगिरहेका थिए। उनले जीव शाह र उनका साथमा रहेका सैन्यलाई आश्वासन दिएर गुल्मीमा थामिराखे। बहादुर शाह नजरबन्द भएको तेह्रौं दिन १८४३ श्रावण २ मा काठमाडौंमा राजेन्द्रलक्ष्मीको मृत्यु भयो। ==नायबी== सन् १७८५ (वि.सं. १८४३ श्रावण २) मा क्षयरोगबाट महारानी राजेन्द्र राज्य लक्ष्मीको काठमाडौँको हनुमानढोका दरबारमा मृत्यु भयो।<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=ऐ.शि. बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |journal=पूर्णिमा |volume=15 |issue=4 |pages=40}}</ref> उनको मृत्युपछि शासनको बागडोर दलमर्दन शाहले लिए। तर राजेन्द्रलक्ष्मीको काजकृया गर्नमा बहादुर शाहको मात्र अधिकार छ भनी गजराज मिश्रले आग्रह गर्दा दलमर्दन शाहले बहादुर शाहलाई बोलाए। १२ वर्षका रणबहादुर शाहले काकालाई देखेर छाँद हाल्दा [[दलमर्दन शाह]]ले शासनको बागडोर उनका हातमा सौपिदिए। राजकुमार बहादुर शाहले रणबहादुरको नायवी ग्रहण गर्दै नेपालको एकिकरण अगाडि बढाए। पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ===चौबीसी अभियान=== बहादुर शाहले मुख्तियारी लिएको खबर पाउनेबित्तिकै जीव शाहले एकातिर शिवनारायण खत्री र अर्कातिर अमरसिंह थापालाइ पठाई ती [[इस्मा राज्य|इस्मा]] र अर्घा रियासतका सैन्यदललाई छिन्नभिन्न पारिदिए। पर्वतमा आक्रमण गर्नका लागि दामोदर पाँडे पनि कालीगण्डकी तीरमा पुगे। इस्मापट्टिबाट जीव शाहले पर्वतभित्र सैन्य हुलेका दिन दामोदर पाँडेले डुङ्गाबाट आफ्नो सैन्य कालीगण्डकी पार गरे। पर्वतको लागि एक हजार जति सैनिक मात्र तयार रहेका थिए। तालिमे र बेतालिमे गोरखाली सैनिक ४ हजार जति पुगिसकेका थिए। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। चौबीसी राज्यहरूको मुटु पर्वत थियो। यो फुटेपछि यसको आडमा रहेका गुल्मी आदि रियासत सोत्तर भई त्यहाँका राजाहरू भागे। प्युठानाका राजा मोतीचन्दले मुकाबिला गर्न सैनिक तयार राखेका थिए। यसै महिनामा जीव शाह र दामोदर पाँडे समेत त्यसतिर बढे। वादीकोटमा नाम मात्रको मुकाबिला गरी प्युठानी सैनिक भाग्दा मोतीचन्द पनि स्युराज गएर पहाड प्रदेश छोडिदिए। [[पाल्पा राज्य]]सँग गरिएको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरु आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो। बहादुर शाहले [[पाल्पा राज्य]]को सहायता लिई काजी जीव शाह, [[दामोदर पाँडे|काजी दामोदर पाँडे]], काजी जगजीत पाँडे, पारथ भण्डारी, [[अमरसिंह थापा|सरदार अमरसिंह थापा]], सुब्बा जोगनारायण मल्ल, प्रबल राना आदिको नेतृत्वमा फौज पठाए। वि सं १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली फौजले जेठ ११ गते गुल्मी, भाद्र २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र आश्विन १४ गते पर्वत विजय गर्‍यो । यसपछी क्रमशः धुरकोट, [[गलकोट राज्य|गलकोट]], मुसिकोट, [[इस्मा राज्य|इस्मा]], दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरी मङ्सिरसम्ममा [[भेरी नदी|भेरी नदि]]सम्मका क्षेत्रहरु एकीकृत गरिए । पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो। ===बाइसी अभियान=== [[भेरी नदी|भेरी नदि]]भन्दा पश्चिमको [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । बहादुर शाहले पश्चिमी क्षेत्रमा एकीकरण अभियान बढाइरहेको समयमा वि सं १८४५ मा [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|नेपाल र तिब्बत बीच युद्ध]] भएकाले [[दामोदर पाँडे]] लगायत्का कतिपय सैनिक अधिकारीहरू तिब्बतसँगको युद्धमा संलग्न भए। वि सं १८४६ मा [[शिवनारायण खत्री]]को नेतृत्वको फौजले [[मुक्तिनाथ]]को बाटो हिमाली क्षेत्र हुँदै [[जुम्ला राज्य|जुम्ला]] माथी आक्रमण गरी सरदार कालू पाँडे ([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) र [[भक्ति थापा|भक्ती थापा]]को सहायताबाट जुम्ला विजय गरियो। सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ। <ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा उत्साव=== १९४३ फागुनमा बहादुर शाहले मित्र राजाहरूलाई बोलाएर बडो उत्सव मनाए। पाल्पाली राजा महादत्त सेनलाई रणबहादुर शाहका हातबाट गहना र हात्ती घोडा आदि पुरस्कार दिई गुल्मी, अर्घा र खाँचीका रियासत सुम्पिदिए। सल्यानी राजा कृष्ण शाहका प्रतिनिधि भएर युवराज रणभीम शाह आएका थिए। यिनलाई रुकुम,मुसिकोट (पल्लो), मालनेटा र फलावांगका साना रियासत र दाङको ठूलो रियासत सुम्पिए। जाजरकोटका राजा गजेन्द्र शाह, भीरकोटका राजा चक्रपति खान, सतहुँ राजा भूपनारायण शाह र रिसिङका राजा वेणीप्रसाद सेनलाई भेरीपारका जाहारी साना रियासत बाँडिदिए। गजेन्द्र शाहले ४ रियासत र अरुले एक एक रियासत पाए। जुम्लाका राजा चक्रसुदर्शन शाहका प्रतिनिधि भएर आएका ज्याम विष्टज्यू आएका थिए। जुम्ला र पर्वतका बीचकोब्टिनीनामक हिमालको बस्ती यिनलाई दिए। ===नेपाल चीन युद्ध === {{main|नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध}} २ जुन १७८९ मा भएको केरुङ सन्धी तिब्बत ले उल्लङ्घन गर्न सुरु गरेपछी युद्धको पुनरावृति हुन गयो । तिब्बतले पूर्वतर्फका नाकाहरू खोल्न नपाउने शर्त भएकोमा सो कुरा नमानी पूर्वतर्फका नाकाहरू खोलिदिदा युद्धको आगो बल्न गयो । ई. १७९१ अगस्ट ६ को दिना तिब्बतको शिगात्से तर्फ युद्धको लागी फौज अठाइयो । नेपालीहरूले सन्धिको उल्लङ्घन भएकोमा ५० [[धार्नी]] सुनको माग गरे । तिब्बतले दिन इन्कार गर्दा नेपालीहरूको दिगर्चाको प्रसिद्ध टासील्हुम्पो गुम्बामा सुनचाँदी जवाह रातहरू उठाउन सफल भए । नेपाली फौजको अगाडी केही नलाग्ने देखेर तिब्बतले मद्दतका लागी चीनका बादशाहसँग अनुरोध गर्‍यो । नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले चिनियाँ सेनापति फुकाङ्गसंग वार्ता गरे । वार्तामा चिनियाँ सेनापतिले नेपालले लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, बन्दी बनाइएका भोटका काजीहरूलाई रिहा गर्ने, स्यामार्पा लामालाई तिब्बत सरकारलाई बुझाउनु पर्ने ३ वटा शर्तहरू राखे । नेपालले २ वटा शर्तहरू स्वीकारे तापनि स्यामार्पा लामालाई सुम्पन्न चाँहदैनथे । ई. १७९२ मा स्यामार्पा लामाको मृत्यु भयो र वार्ताको ढोका खुल्यो । पुनः सेनापतिले ३ वटा शर्तहरू राखे । श्यामार्पा लामाको हाडखोर चिनियाँ सेनापति छेउ बुझाउने, दिगर्चामा लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, ई. १७८८ को सन्धिको सक्कल प्रति चिनियाँ सेनापतिलाई बुझाउने । परन्तु बहादुर शाहले यस बारेमा जवाफ पठाएनन् । यसरी वार्ताले सकारात्मक रूप लिन नसक्दा पुनः युद्ध चर्कने स्थिति देखेर बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे ।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> चिनियाँ सेनापति फूकाङ्गले नेपाली फौजमाथि आक्रमण गर्ने आदेश दिए। यो आक्रमण नेपालको लागि घातक सिद्ध भयो । चिनियाँ फौज बेत्रावतीसम्म आइपुगेकाले काठमाडौंलाई खतरा भई ढुकुटी नै मकवानपुर सारिएका प्रसङ्गहरू उल्लेख छन् । नेपालमा त्रासको माहोल सिर्जना भएको र भोटे/ चीनियाँ सेना पनि आफ्नो मुकामबाट निकै टाढाको दुरी आइपुगेको हुँदा सन्धिको कुरा उठ्यो । यस युद्धमा नेपालको पराजय भएको हुँदा सन्धिमा नेपाललाई निकै तल पारियो । <ref name="nepalaaja.com" /> त्यसपछि नेपालले चिनियाँ शर्तहरू बाध्य भएर मान्नु पन्यो र ई. १७९२ मा नेपाल + तिब्बत + चीनका बीचमा बेत्रावतीमा सन्धि भई युद्धको अन्त्य भयो । <ref name=":32">{{Cite book|title=नेपाल भोट विवाद|last=|first=Triratna Manandhar|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय|year=2041 BS|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=2}}</ref> यस सन्धिले नेपालले आदिकालदेखि प्राप्त गरेको हिमाली क्षेत्रको व्यापारमा एकाधिकार समाप्त गयो ।तिब्वती बजारमा वर्षौंदेखि चालु रहँदै आएको नेपाली मुद्रा बाहेक नयाँ मुद्रालाई प्रतिबन्ध लगायो । तिब्बतमा नेपालको जुन स्थिति थियो । त्यो समाप्त भई चीनले प्राप्त गयो । कुती र केरूङ्गका क्षेत्रमा चिनियाँ अधिकारीले रेखाङ्कन गरेको सिमानालाई मान्न नेपाल बाध्य भयो । प्रत्येक पाँच वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउनु पर्ने भयो । यो सम्झौता नेपालका लागि हानिकारक तथा घातक सिद्ध भए तापनि नेपालले यस सम्झौतालाई उल्लंघन गर्ने कोशिस गरेन । बरू प्रत्येक ५-५ वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउने भयो ।<ref name=":33">{{Cite book|title=ऐतिहासिकपत्र संग्रह, पहिलो भाग|last=ज्ञानमणि नेपाल|first=धनबज्र बज्राचार्य,|publisher=नेपाल सांस्कृतिक परिषद|year=वि.स. २०१४|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=पृ. ७३ ७४}}</ref> बेत्रावतीको सन्धिमा नेपाललाई चीनको अधिनता स्वीकार्नु पर्ने वा कुनै प्रकारको हानि हुने शर्त नरहेकाले नेपालले केही कुरा गुमाउनु परेन यसप्रकार शताब्दीयौं देखि रहेको नेपाल + तिब्बत सम्बन्धमा गतिरोध आउनुको बदला यस सन्धि पश्चात्चीनको संलग्नता पनि बढ्न गई नेपालको कूटनैतिक इतिहासमा नयाँ अध्यायको शुरूआत भएको पाइन्छ ।<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> नेपाल चीनसँग [[बेत्रावती सन्धि]] गर्न बाध्य भयो। यो सन्धिले नेपाललाई चीनको संरक्षित राज्य सरह बनाएको थियो। १८७१-७२ को [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]मा अंग्रेजको बल पुगेको भए नेपाल सरकारलाई सहायक सन्धिका जालामा फसाएर अवध र निजाम राज्यका अवस्थामा ल्याउँथे। बेत्रावती सन्धिमा बहादुर शाहले चीनसँग सम्बन्ध जोडेर यस कुराको बचाउ गरेका थिए। == नीति == === सामाजिक थिति === === अर्थतन्त्र === उनले प्रथमतः पहिले जितिएको सांगापूर्व [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] पश्चिमको पहाडी प्रदेशमां नापी गराउने र मालपोत ठेग्ने काम गरे । यो उनको देशको आम्दानी बढाउने प्रथम प्रयास थियो । २० मुरी माटाको प्रवल जग्गामा रू. ४,दोयममा रू.३ सिममा रू.२ रकम लाइएको छ । लालमोहर स्याहामोहरमा नदेखिएका त्यसै मयावी खाइरहेका जग्गाहरू जफत गरेर लिने र सरकारी गराउने यसमा मुख्य कुरा किटिएका थिए ।<ref name=":2">{{Cite journal |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |date=September 1984 |title=राजकुमार नायब बहादुर शाह र उनले बाँधेका स्थिति |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_83_04.pdf |journal=[[प्राचीन नेपाल]] |volume=८३ |pages=६-१७ }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== सैन्य ==== चीन युद्धताका उनले नेपाली सैनिकलाई तीव्ररूपमा बढाउन थालेका थिए । विदेशबाट विशेषज्ञ झिकाई आफ्ना सैनिकलाई तालीम दिने, हातहतियार गोली गट्ठाहरूको कारखाना खोल्ने काम पनि गरेका थिए । मेगजिन बारुदखाना आदिमा काम गर्नेहरूको तलव भत्ताको पनि व्यवस्था बाँधेका थिए । विशेष कुरा त्यस्ता कामदार कुल्लीहरूको कामको समय तोकिदिएका र विदाका दिनपनि निश्चित गरिदिएका थिए । विदाका दिन पर्वते (खस क्षेत्री )हरूका र [[नेवार जाति|नेवार]]हरूका छुट्टाछुट्टै गरिदिएका थिए । नेवारहरूका स्थानीय चाडपर्व र जात्रामालामा गरी विदाका दिन वढीपरेका थिए । यसरी उनी देशको आर्थिक स्थिति बढाउने सैनिक शक्तिलाई तीव्र पार्दै लैजाने, शस्त्रास्त्रका नयाँ नयाँ कारखाना खोल्ने, नयाँ नयाँ सैनिक भर्ना गर्ने, देशको न्याय व्यवस्थामा सुधार ल्याउने आदि काममा दत्तचित्त हुँदै थिए । <ref name=":2" /> === विदेश सम्बन्ध === ==== चीन ==== ==== ब्रिटिस ==== [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] मा नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे ।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> पृथ्वीनारायण शाहद्वारा निष्कासित केपुचिन पादरीहरूसँग बहादुर शाहले मित्रता कायम गरे तथा भारतस्थित कम्पनी सरकारसित व्यापारिक सम्झौता गरेर बृटिश फौजी मण्डलालाई बोलाएर बृटिश शक्तिसित विशेष सम्पर्क कायम राखे । तर बहादुर शाहको यस अंग्रेज समर्थक नीतिलाई नेपालका भारदारहरूले स्वागत गरेनन् ।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह |author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=page 15|date=|publisher=|isbn=|url=}}</ref> == पतन == === पद त्याग === राजा [[रणबहादुर शाह]] अठार वर्ष पुगेका हुनाले दरबारका चाटुकार एकीकरण विरोधी भारदारहरूले बहादुर शाहका विरुद्ध राजालाई उचाल्न थाले। रणबहादुर शाह, बहादुर शाहका विरुद्ध कारबाही गर्न आफैँले शासन चलाउनु पर्ने कुरा भारदारको मतानुसार सोच्न थाले। रणबहादुर शाह आफ्नो पुनः राज्याभिषेक गराउन चाहन्थे। [[गुल्मी राज्य]]लाई स्वतन्त्रता दिई साला सिद्धिप्रताप शाहलाई राजा बनाउने, [[बिदुर शाह|विदुर शाही]] र [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]लाई चौतारिया पद दिने, कान्तिवतिलाई सकार्ने जस्ता कुरामा विवाद हुँदा बहादुर शाह र रणबहादुर शाहको मनमुटाव भयो। परिणामस्वरूप बहादुर शाहले आफ्नो नायब पद त्याग गरी धर्मकार्यपट्टी लाग्न थाले। त्यसपछि रणबहादुर शाह नेपालको सर्वेसर्वा भए। === मृत्यु === बहादुर शाह जस्ता वीर र सुझबुझ पूर्ण नेतृत्व क्षमता भएकालाई [[रणबहादुर शाह]]को लहडबाजीमा जेलमा हाली मृत्यु गराइयो। बहादुर शाहलाई [[विष्णुमती नदी|बिष्णुमति]]को छेउमा बन्दी बनाइएको थियो। उनले बहादुर शाहको टाउकोमा उमालेको तेल खनाउन लगाए । बहादुर शाहकी पत्नीलाई दुर्ववहार गर्न लगाए। उनलाई भए नभएका कुरा सुनाएर दिक्क पारिएको थियो। उनलाई [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी]]लाई खानामा विष मिसाएर हत्या गरेको जस्ता आरोप लागिएको थियो। यस बखत नवयुवक राजा रणबहादुर शाहले राजकुमार बहादुर शाह माथी मुख्य रूपमा निम्न लिखित आरोप लगाएका थिए:<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=२८-२९|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> # कान्छा चौतारा [[दलमर्दन शाह]]सँग मिली बुबाज्यू महाराज प्रतापसिंह शाहको हत्या गरि टाउको लुकाउने र ढाड झ्यालबाट खसाउने योजना गरेको # मुमामहारानी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]लाई भए-नभएको बात लगाई नेल हाली [[सर्वजीत राना मगर|सर्वजित राना]]लाई कटाएको र मलाई पनि मारी दाखचोकको इनारमा पुर्ने योजना गरेको # मथुरा नामकी एउटी केटीलाई लगाई मेरी मुमालाई बीस खुवाई मार्ने उद्योग गरेको # विवाह गर्न भनी बहादुर शाह गोरखा जाँदा बोर्लाङघाटमा वास परेको दिन मलाई मारी गण्डकी नदीमा बगाउने योजना गरेको # "राजालाई (मलाई) घरबाट निस्कन किन दिइस्" भनी बन्धु रानालाई गाली गरेको # मलाई मार्न मसानको प्रयोग गरेकाले दक्षिण कालीको दर्शन गरेर फर्किदा बाटामा तीन पटकसम्म झाडापखाला तथा बमन भएको # कुकर्मी बहादुर शाहले रातको बीचमा मलाई खोज्दै आएको, यसैबीचमा कुकुरले झम्टन जाँदा अकारण नै कुकुरलाई काटिदिएको # मेरो अनुपस्थितिमा आफ्नो मनखुसीसँग आफ्नै हातले लालमोहरका छाप लगाउने गरेको # मलाई मार्न भनी आधारातमा आएको, "पुनी" नामक धाईले थाहा पाई ढोकामा चुकुल हालेको र यसै रिसले तरबारले ढोकामा हानी फर्किई गएको। # मलाई तीन सलाम गर्ने नगरेको # राजा [[राम शाह|राम शाहका]] पालादेखी चलिआएको मैत्रीसम्बन्धको उपेक्षा गरि तिब्बतसंग अनावश्यक युद्ध गरेर झन्डै देशलाई नै डुबाइदिएको। चीनसँग युद्ध गर्न भनी अंग्रेजहरूसँग मित्रता बढाएको। उनले बन्दी अवस्थामा खान, सुत्न, मनमा लागेको कुरा भन्न र आफन्तलाई भेट्न पनि पाएनन्। वि सं १८५४ आषाढ १४ गते शनिबार को रात राजकुमार बहादुर शाहको गुप्त रूपमा हत्या गरियो। हत्या सम्भवतः गलामा पासो लगाएर गरिएको थियो। तर "कालगतिले नै यिनको मृत्यु भएको हो" भन्ने भान पारी बिहान उज्यालो नहुँदै [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा पुर्याएर यिनको भौतिक शरीरको दाहसंस्कार सम्पन्न गरियो।{{sfn|आचार्य|२०१८|p=३०}} वि सं १८५४ आषाढ १५ गते बहादुर शाहको मृत्यु भएको घोषणा गरियो । चीनमा उनको मृत्युबारे खबर गर्दा छेरौटीले मरेको, भारतीय कम्पनीलाई लेख्ता सिकिस्त बिरामी परेको जस्ता प्रतिवेदन गरेका थिए। बहादुर शाहको मृत्यु सार्वजनिक गरिएन। उनको दाहसंस्कार राजकीय ढाँचाबाट समेत गरिएन। बहादुर शाहका पक्षधरलाई नेपाल असुरक्षित भूमी हुन लाग्यो।<ref name=":0" /> {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} === स्रोत === * {{Citation|author-last=Acharya|author-first=Baburam|journal=Regmi Research Series|title=Some Confusions|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=1966|pages=210-215|publisher=Regmi Research Centre|isbn=|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909193351/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_07.pdf |date=9 September 2024 }} * {{Citation|author-last=आचार्य|author-first=बाबुराम|journal=|title=चवन्न सालको घटना|volume=7|issue=11|date=1 November 1975|origyear=२०१८|pages=210-215|publisher=|isbn=|url=}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:चौतारिया खलक]] [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:निर्वासित नेपालीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] less2tpdew99h26jl7zid9y7wqzd5wj 0 7846 1356446 1354316 2026-05-23T02:33:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356446 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = नम्रता श्रेष्ठ | image = [[File:Namrata Shrestha04.JPG|300px]] | caption = नम्रता चलचित्र मेघाको सुटिङका बखत, फेब्रुअरी २०१३ | birth_name = नम्रता श्रेष्ठ | birth_date ={{birth date and age|1985|6|14|df=y}} | birth_place = [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]], [[नेपाल]] | current address = बतिसपुतली,[[काठमाडौँ]] | occupation =[[मोडल (मानिस)|मोडल]], [[अभिनेत्री]] | years_active =१९९७&nbsp;– हाल सम्म | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | website = | hair = कालो | eyes = गाढा खैरौ | height = {{height|ft=5|in=1}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2015/10/namrata-shrestha-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Namrata Shrestha Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-10-22}}</ref> | measurements = ३२-२४-३४ }} '''नम्रता श्रेष्ठ''' नेपाली [[चलचित्र]] क्षेत्रकी एक चर्चित मोडल र [[अभिनेत्री]] हुन् । उनले सानो संसार, मेरो एउटा साथी छ, छड्के लगायतका चलचित्रमा अभिनय गरेकी छन् । उनी नेपाली चलचित्र जगतमा आउनु भन्दा पुर्व मोडलिङ तथा थिएटरमा लागेकी थिइन् ।<ref>[http://namratashrestha.org/ Namrata Shrestha Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209052757/http://namratashrestha.org/ |date=2014-02-09 }}</ref> ==सुरुवाती जीवन== ==पेशागत जीवनी== ===मोडलिङ=== नम्रता आफ्नो मोडलिङ जीवनमा विभिन्न पत्रिकाको मुख्य पृष्ठमा देखिएकी छिन् ।<ref name="On the Navyaata Magazine's Cover">[http://nepal.fm/namrata-shrestha-navyaata-magazine-cover/ On the Navyaata Magazine's Cover]</ref><ref name="On the Navyaata Magazine's Cover"/><ref>[http://nepal.fm/namrata-shrestha-navyaata-magazine-cover/ नभ्यता पत्रिका]</ref><ref>[http://www.wavemag.com.np/issue/article3042.html On the Wave Magazine's Cover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100723010122/http://www.wavemag.com.np/issue/article3042.html |date=2010-07-23 }}</ref><ref>[http://www.vownepal.com/portal/index.php ''भाउ'' पत्रिका] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120821020644/http://www.vownepal.com/portal/index.php |date=2012-08-21 }}</ref><ref>[http://www.vownepal.com/portal/index.php On the VOW's Cover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120821020644/http://www.vownepal.com/portal/index.php |date=2012-08-21 }}</ref><ref>[http://www.lexlimbu.com/2011/12/wedding-bells-nepals-first-wedding.html lexlimbu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512125323/http://www.lexlimbu.com/2011/12/wedding-bells-nepals-first-wedding.html |date=2012-05-12 }}</ref> नम्रता श्रेष्ठलाई नेपालको उत्कृष्ट ५ मोडेलमा [[कान्तिपुर दैनिक|द काठमाडौँ पोस्ट]] पत्रिकाले सन् २००५ फेब्रुअरी २१ मा घोषणा गरेको थियो । उनी नेपालको लोकप्रिय मनोरन्जक वेबसाइट साइबरसंसारमा पनि ठाउँ पाईसकेकी छिन् । ==चलचित्रहरू== उनका केही प्रमुख चलचित्रहरू निम्न छन् । {| class="wikitable" |- align="center" ! वर्ष ! चलचित्र ! भुमिका ! नोट |- | २००८ | ''[[सानो संसार]]'' | रीतु | |- | २००९ | ''[[मेरो एउटा साथी छ]]'' | शिखा | |- | २०१० | ''[[फस्ट लभ]]'' | अतिथि भुमिका | |- | २०१० | ''एचआईभीएड्स जानकारी'' | | लघु चलचित्र<ref>{{YouTube|ercmdTysqUk}}</ref> |- | २०११ | ''पर्पल डेज''<ref>http://namratashrestha.org/namrata-shrestha-back-into-movies {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625034156/http://namratashrestha.org/namrata-shrestha-back-into-movies/ |date=2016-06-25 }} Namrata Shrestha Back Into Movies</ref> | एकता महत | |- | २०१२ | ''मिस यु''<ref>http://www.nepalichalchitra.com/ Miss U's Official Website</ref> | जस्मिन | |- | २०१२ | ''सूनगाभा'' | अतिथि भुमिका | |- | २०१३ | ''छड्के'' | सोली | |- | २०१३ |''मौन'' | वर्षा | |- | २०१४ |''मेघा'' | मेघा | |- | २०१४ |''[[नोभेम्बर रेन (चलचित्र)|नोभेम्बर रेन]]'' | शीतल | |- | २०१४ | ''ताण्डव'' | | |- |२०१५ |''सौल सिस्टर'' | "माया" |- | २०१५ | ''अधकट्टि'' | नम्रता | 'हे नम्रता' गीतमा विशेष प्रस्तुति |- |२०१६ |''क्लासिक'' | | |- | २०१६ |''होम्वोर्क'' | आयुष्मा | |- ==पुरस्कार र नामांकन== {| class="wikitable" |- !वर्ष !पुरस्कार !श्रेणी !काम !परिणाम |- |२०१४ |इन्फा अवार्ड्स (होंग कोंग) |सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री (महिला) २०१४ |मौन |{{won}}<ref>{{cite web|URL=http://xnepali.net/movies/film-award-infa-2014-nominations-full-list-of-nominations/|title=INFA award nomination full list|publisher=Xnepali.net}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723165148/http://xnepali.net/movies/film-award-infa-2014-nominations-full-list-of-nominations/ |date=2015-07-23 }}</ref><ref>{{cite web|URL=http://www.khabarsite.net/2014/10/aaryan-namrata-win-top-infa-film-award.html?m=1|title=Aaryan namrata win top infa film award|publisher=khabarsite.net}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304025144/http://www.khabarsite.net/2014/10/aaryan-namrata-win-top-infa-film-award.html?m=1 |date=2016-03-04 }}</ref> |- |२०१५ | २०१५ |सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री |[[नोवेम्ब रैन (२०१४ फिल्म)]] |{{nominated}}<ref>{{cite web|URL=http://xnepali.net/movies/top-5-nomination-nefta-award-2015-full-list/|title=Top 5 nomination nefta award 2015 full list|publisher=xnepali.net}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150805000313/http://xnepali.net/movies/top-5-nomination-nefta-award-2015-full-list/ |date=2015-08-05 }}</ref> |- |२०१५ |नेफ्टा अवार्ड्स |Popular actress of the year |[[November Rain (2014 film)]] |{{nominated}}<ref>{{cite web|URL=http://xnepali.net/movies/top-5-nomination-nefta-award-2015-full-list/|title=Top 5 nomination nefta award 2015 full list|publisher=xnepali.net}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150805000313/http://xnepali.net/movies/top-5-nomination-nefta-award-2015-full-list/ |date=2015-08-05 }}</ref> |- |२०१६ |फान अवार्ड्स |सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री |[[क्लासिक (फिल्म)|क्लासिक]] |{{won}}<ref>{{cite web|url =http://www.moviemandu.com/2016/07/02/pashupati-prasad-wins-4-faan-awards-the-complete-winners-list/|title =PASHUPATI PRASAD Wins 4 FAAN Awards, The Complete Winners List|publisher =moviemandu.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160706085955/http://www.moviemandu.com/2016/07/02/pashupati-prasad-wins-4-faan-awards-the-complete-winners-list/ |date=2016-07-06 }}</ref> |- |२०१६ |डिसीने अवार्ड्स |सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री |[[क्लासिक (फिल्म)|क्लासिक]] |{{won}} <ref>{{cite news |url=http://www.onlinekhabar.com/2016/07/456209/|title=‘डी सिने अवार्ड’मा ‘क्लासिक, प्रेमगीत र वडा नम्बर ६’को बर्चस्व(पूर्ण सूचीसहित)|publisher=onlinekhabar.com}}</ref><ref>{{cite news |url =http://www.onlinekhabar.com/2016/08/465821/|title=आर्यन र नम्रता फेरि उत्कृष्ट, ‘क्लासिक’ वर्षकै उत्कृष्ट चलचित्र(फोटो फिचरसहित)|publisher=onlinekhabar.com}}</ref> |- |२०१६ |एनएफडीसी अवार्ड्स २०१६ |सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री |[[क्लासिक (फिल्म)|क्लासिक]] |{{won}}<ref>{{cite news|url=http://www.onlinekhabar.com/2016/08/464400/|title=क्लासिक र प्रेमगीतको चर्को भिडन्त, ‘पशुपति प्रसाद र कबड्डी कबड्डी’ पनि कम छैनन्|publisher=onlinekhabar.com}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.rangakhabar.com/nfdc-award-2073-full-winners-names/|title=एनएफडिसी अवार्डमा ‘क्लासिक’को दबदबा ,अवार्ड थापेपछी के भने त विजेताहरूले ? (भिडियो)|publisher=rangakhabar.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160923190744/http://www.rangakhabar.com/nfdc-award-2073-full-winners-names/ |date=2016-09-23 }}</ref> |- |२०१६ |एलजी फिल्म अवार्ड्स |सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री |[[क्लासिक (फिल्म)|क्लासिक]] |{{won}} <ref>{{cite news|url=http://www.onlinekhabar.com/2016/08/472724/|title=डीसीको अवार्डमा नम्रतादेखि साम्राज्ञीको प्रतिस्पर्धा, मनोनयमा ५ फिल्मको वर्चस्व|publisher=onlinekhabar.com}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.onlinekhabar.com/2016/09/475902/|title=नम्रता र दयाहाङ उत्कृष्ट नायक–नायिका, रेखा र अनमोल ‘पपुलर एक्टर’|publisher=onlinekhabar.com}}</ref> |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{Commonscat|Namrata Shrestha|नम्रता श्रेष्ठ}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपाली अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:रङ्गकर्मी]] [[श्रेणी:सन् १९८५ मा जन्म लिएका मानिसहरू]] [[श्रेणी:कामना फिल्म अवार्ड विजेता]] [[श्रेणी:सन् १९८५ मा जन्म]] gkkpxqul6nc867n6pddo27w63i64c4b 0 9141 1356506 1322091 2026-05-23T11:48:31Z Bishaldev100 28807 /* घटना */ 1356506 wikitext text/x-wiki १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/ |date=2017-04-23 }}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे।<ref name=":0" /> == घटना == आफू बनारस रहँदा लागेको ऋण तिर्न [[भीमसेन थापा]]को सल्लाहमा ६२ जना बाह्मणहरूले पाएको विर्ता, गुठी र राईहरूको किपट जग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसैलाई नेपालको इतिहासमा 'बासठ्ठी हरण'को नाम दिइएको छ। [[चित्तरञ्जन नेपाली]]को अनुसार<ref>{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=८२}}</ref> रनबहादुर शाहले मुख्तियारी भै शासन भार लिएपछि नेपाल र ब्रिटिस भारत बीच तिक्ततापूर्ण सम्बन्धको परिवेशमा फौजलाई संगठित गर्नेतर्फ सोच्न थाले। तर , त्यस बखत सरजारी कोषको साधारण आयबाट मात्र फौजलाई पुनर्गठन गर्न गरी सगठित गर्न तथा नयाँ ढंगबाट तालीम दिलाउन आवश्यक खर्च पुर्याउन सक्दैनथ्यो। यसर्थ नयाँ आयको स्रोत निकाल्न जरुरी हुन गएको थियो। यसका निमित्त उनले विर्ता हरण गर्ने निश्चय गरे. त्यस बखत अधिकांश जग्गा याँ त देवीदेवताको गुठीमा याँ ब्राह्मणहरूको विर्तामा दरिएको हुन्थ्यो। सोही बिर्ता हरण गर्ने उनले बिचार गरे। तर त्यस बखत अरु काजी सर्दारहरूको पनि बिर्ता नभएको होइन। तर पनि फौज सम्बन्धि काममा खर्च गर्नको निमित्त हरण गर्ने जुन उद्देश्य थियो, त्यसबाट काजी सर्दार आदि फौज उच्च पदाधिकारीहरूकै बिर्ता हरण गरेमा सो उद्देश्य पुरा हुनुको साटो उल्टो प्रतिक्रिया पर्न जाने सम्भावना भएकाले उनीहरूको बिर्तालाई नछोइकन केवल ब्राह्मणहरूको विर्ता र देवदेवताको गुठी मात्र हेरे निर्णय गरिएको हो, जुनकि वीरताबाट आर्जित पनि थिएन। खुसी मनले दिन राजी नभएपछी रणबहादुर शाहले सारा ब्राह्मणहरूको बिर्ता र देवदेवताको गुठी जग्गा हरण गरी, त्यसको आम्दानी फौजमा खर्च गर्ने व्यवस्था गरे। नेपालको इतिहास यस कार्यलाई नै बासठ्ठीहरण भन्दछन्। "बिर्ता हरण"को यो कार्य सम्वत् १८६२ सालमा रणबहादुर शाहले गरेका थिए. बासठ्ठी सालमा हरण गरिएको हुनाले यसलाई "बासठ्ठीहरण" भन्ने चलन चलेको हो। बनारस बाट फर्केर प्रशासन आफ्नो हातमा लिएपछि फौजलाई नयाँ ढंगबाट संगठित गर्नानिमित्त खर्च पुर्याउनको लागि गरेका थिए।<ref>{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=८३|date=बि.सं २०२०}}</ref> यी बिर्ताहरू उनले फौजी कम्पनीका नाममा दर्ता पनि गरेका थिए। यो भारतमा बढ्दै गएको अंग्रेजी उपनिवेशवादी नीतिको विरोधमा नेपालले दर्शाएको प्रतिक्रिया हो।<ref name=":1">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=८४|date=बि.सं २०२०}}</ref> == असर == * वाहुनहरु तथा राई मिलेर [[माझ किरात]]मा विद्रोह ([[६४ साल पर्व]]) * रणबहादुर शाहको हत्या * भीमसेन थापाको पतन == बिर्ता सट्टा भर्ना<ref name=":1" /> ==<!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''स्वस्तश्री गिरिराज चक्रचूडामणि नरनारायणोत्यादिविबिध विरुदार्वाल विराज मान मानोन्नत श्री मन्महाराजधिराज श्री श्री श्री महाराज [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] बहादुर सम्सेर्जंग देवानाम् सदा समर विजयिनाम् --''' '''आगे हाम्रा मुलुकाका ब्राह्मणहरूका र देव देवताका पुजाहारी गुठीयार हरूके ६२ सालमा ब्राह्मणहरूका विर्ता देव देवता का गुठीहरण हुनाले दर्बारमा कहिल्यै सुविस्ता हुन्या भयन ती गुठी फोइ बक्स्या सर्कार्को बढीया हुन्याछ भनी श्री [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रायम मिनिस्टर]] यान् [[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|कम्यान्डर इन्चीफ]] जनरल [[जङ्गबहादुर राणा|जंग बहादुर कंवर]] गैर्हले हाम्रा हजूरमा बिंति पार्दा ६२ सालमा जबद भयाको विर्ता गुठी नालामा दरियाका छन् त्यो झिकिबहाल गर्याइ दिनलाई कंपु पल्टन [[कम्पनी (सैन्य इकाई)|कंपनि]] रहन्या भएन कम्पु पल्टन कंपनि नरह्या दुस्मनको प्रबल भाई हिन्दूको कर्म रहोइन जवद भयाको गुठी विर्ता पनि सट्टा पाउन्या कंपु पल्टन कंपनि रही मुलुक थामी हिन्दूको कर्म पनि रहन्या कुराको ताजावीज गरी षत वापत हरियाका र जाँच भै कट्टी भयाका बाहेक ६२ सालामा हरण भयाका तिमीहिरूका विर्ता र देव देवता का गुठी षेत पाषाको मध्येश पहाडका वैरान पर्ती वाझा जामइनमा हाम्रा हुकुमले लाल मोहर भाई बंद भयाका जग्गा र गौचर सन्धी सर्पन पर्न्या जगा बाहिका जगामा सट्टा लिनुभनी जगा अवाद गर्नालाई यथाशक्ति रुपैया बक्सी १९०४ सालका बाली देखि गुठि विर्ताको सट्टा बक्स्यौ षत बापत हरियाका र जाँचभै कट्टि भयाका बाहेक ६२ सालामा हरण भयाका आफ्ना विर्ता र देव देवताका गुठी षेत पाषो जती जती छ षसोषास सदर दफदर षानामा लेषाइ जाँच बुझ गराइ मध्येश पहाडका वैरान पर्तिवांझो जामइनमा हाम्रा हुकुमले लालमोहर भैबंद भयाका जगा र गौचर सन्धी सर्पन पर्न्या वाहेकका जगामा सट्टाली जग्गा अनुसार पायाको षर्च रुपयाले जग्गा आवाद गरी मुगलानीया रयेत ल्याई वसाउनु नेपालका रयेत लैगी नवसाउनु आफ्ना षातिरमा संग हाम्रो जय मनाइ गुठी विर्ता जानि भोग्य गर''' '''इति संवत् १९०३ साम मितिमार्ग वदिद १२ रोज १ शुभम्''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू|नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरु]] * भण्डारखाल पर्व (१८६३) ==सन्दर्भ== इतिहासमा [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 6ik66sjsfqx9de8c04k4egqllnkjzah 1356507 1356506 2026-05-23T11:49:04Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1356507 wikitext text/x-wiki १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/ |date=2017-04-23 }}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे।<ref name=":0" /> == घटना == आफू बनारस रहँदा लागेको ऋण तिर्न [[भीमसेन थापा]]को सल्लाहमा ६२ जना बाह्मणहरूले पाएको विर्ता, गुठी र राईहरूको किपट जग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसैलाई नेपालको इतिहासमा 'बासठ्ठी हरण'को नाम दिइएको छ। [[चित्तरञ्जन नेपाली]]को अनुसार<ref>{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=८२}}</ref> रनबहादुर शाहले मुख्तियारी भै शासन भार लिएपछि नेपाल र ब्रिटिस भारत बीच तिक्ततापूर्ण सम्बन्धको परिवेशमा फौजलाई संगठित गर्नेतर्फ सोच्न थाले। तर , त्यस बखत सरजारी कोषको साधारण आयबाट मात्र फौजलाई पुनर्गठन गर्न गरी सगठित गर्न तथा नयाँ ढंगबाट तालीम दिलाउन आवश्यक खर्च पुर्याउन सक्दैनथ्यो। यसर्थ नयाँ आयको स्रोत निकाल्न जरुरी हुन गएको थियो। यसका निमित्त उनले विर्ता हरण गर्ने निश्चय गरे. त्यस बखत अधिकांश जग्गा याँ त देवीदेवताको गुठीमा याँ ब्राह्मणहरूको विर्तामा दरिएको हुन्थ्यो। सोही बिर्ता हरण गर्ने उनले बिचार गरे। तर त्यस बखत अरु काजी सर्दारहरूको पनि बिर्ता नभएको होइन। तर पनि फौज सम्बन्धि काममा खर्च गर्नको निमित्त हरण गर्ने जुन उद्देश्य थियो, त्यसबाट काजी सर्दार आदि फौज उच्च पदाधिकारीहरूकै बिर्ता हरण गरेमा सो उद्देश्य पुरा हुनुको साटो उल्टो प्रतिक्रिया पर्न जाने सम्भावना भएकाले उनीहरूको बिर्तालाई नछोइकन केवल ब्राह्मणहरूको विर्ता र देवदेवताको गुठी मात्र हेरे निर्णय गरिएको हो, जुनकि वीरताबाट आर्जित पनि थिएन। खुसी मनले दिन राजी नभएपछी रणबहादुर शाहले सारा ब्राह्मणहरूको बिर्ता र देवदेवताको गुठी जग्गा हरण गरी, त्यसको आम्दानी फौजमा खर्च गर्ने व्यवस्था गरे। नेपालको इतिहास यस कार्यलाई नै बासठ्ठीहरण भन्दछन्। "बिर्ता हरण"को यो कार्य सम्वत् १८६२ सालमा रणबहादुर शाहले गरेका थिए. बासठ्ठी सालमा हरण गरिएको हुनाले यसलाई "बासठ्ठीहरण" भन्ने चलन चलेको हो। बनारस बाट फर्केर प्रशासन आफ्नो हातमा लिएपछि फौजलाई नयाँ ढंगबाट संगठित गर्नानिमित्त खर्च पुर्याउनको लागि गरेका थिए।<ref>{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=८३|date=बि.सं २०२०}}</ref> यी बिर्ताहरू उनले फौजी कम्पनीका नाममा दर्ता पनि गरेका थिए। यो भारतमा बढ्दै गएको अंग्रेजी उपनिवेशवादी नीतिको विरोधमा नेपालले दर्शाएको प्रतिक्रिया हो।<ref name=":1">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=८४|date=बि.सं २०२०}}</ref> == असर == * वाहुनहरु तथा राई मिलेर [[माझ किरात]]मा विद्रोह ([[६४ साल पर्व]]) * रणबहादुर शाहको हत्या ([[भण्डारखाल पर्व (१८६३)]] * भीमसेन थापाको पतन == बिर्ता सट्टा भर्ना<ref name=":1" /> ==<!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''स्वस्तश्री गिरिराज चक्रचूडामणि नरनारायणोत्यादिविबिध विरुदार्वाल विराज मान मानोन्नत श्री मन्महाराजधिराज श्री श्री श्री महाराज [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] बहादुर सम्सेर्जंग देवानाम् सदा समर विजयिनाम् --''' '''आगे हाम्रा मुलुकाका ब्राह्मणहरूका र देव देवताका पुजाहारी गुठीयार हरूके ६२ सालमा ब्राह्मणहरूका विर्ता देव देवता का गुठीहरण हुनाले दर्बारमा कहिल्यै सुविस्ता हुन्या भयन ती गुठी फोइ बक्स्या सर्कार्को बढीया हुन्याछ भनी श्री [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रायम मिनिस्टर]] यान् [[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|कम्यान्डर इन्चीफ]] जनरल [[जङ्गबहादुर राणा|जंग बहादुर कंवर]] गैर्हले हाम्रा हजूरमा बिंति पार्दा ६२ सालमा जबद भयाको विर्ता गुठी नालामा दरियाका छन् त्यो झिकिबहाल गर्याइ दिनलाई कंपु पल्टन [[कम्पनी (सैन्य इकाई)|कंपनि]] रहन्या भएन कम्पु पल्टन कंपनि नरह्या दुस्मनको प्रबल भाई हिन्दूको कर्म रहोइन जवद भयाको गुठी विर्ता पनि सट्टा पाउन्या कंपु पल्टन कंपनि रही मुलुक थामी हिन्दूको कर्म पनि रहन्या कुराको ताजावीज गरी षत वापत हरियाका र जाँच भै कट्टी भयाका बाहेक ६२ सालामा हरण भयाका तिमीहिरूका विर्ता र देव देवता का गुठी षेत पाषाको मध्येश पहाडका वैरान पर्ती वाझा जामइनमा हाम्रा हुकुमले लाल मोहर भाई बंद भयाका जग्गा र गौचर सन्धी सर्पन पर्न्या जगा बाहिका जगामा सट्टा लिनुभनी जगा अवाद गर्नालाई यथाशक्ति रुपैया बक्सी १९०४ सालका बाली देखि गुठि विर्ताको सट्टा बक्स्यौ षत बापत हरियाका र जाँचभै कट्टि भयाका बाहेक ६२ सालामा हरण भयाका आफ्ना विर्ता र देव देवताका गुठी षेत पाषो जती जती छ षसोषास सदर दफदर षानामा लेषाइ जाँच बुझ गराइ मध्येश पहाडका वैरान पर्तिवांझो जामइनमा हाम्रा हुकुमले लालमोहर भैबंद भयाका जगा र गौचर सन्धी सर्पन पर्न्या वाहेकका जगामा सट्टाली जग्गा अनुसार पायाको षर्च रुपयाले जग्गा आवाद गरी मुगलानीया रयेत ल्याई वसाउनु नेपालका रयेत लैगी नवसाउनु आफ्ना षातिरमा संग हाम्रो जय मनाइ गुठी विर्ता जानि भोग्य गर''' '''इति संवत् १९०३ साम मितिमार्ग वदिद १२ रोज १ शुभम्''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू|नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरु]] * [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)]] ==सन्दर्भ== इतिहासमा [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] ru4qwumu2v8qrcfb04fj6p7aabijuyi 0 31762 1356430 1355214 2026-05-22T16:10:31Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1356430 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = भरतपुर महानगरपालिका वडा नं २५ |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map =[[चित्र:शुक्रनगर.jpg|200px]] |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = शुक्रनगर#चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा शुक्रनगरको अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name1 = [[चितवन जिल्ला]] |subdivision_type2 = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |subdivision_name2 = [[भरतपुर महानगरपालिका]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/bharatpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/86608|title=भरतपुर–२५काे वडाध्यक्षमा काङ्ग्रेसका बागी उम्मेदवार विजयी, एमालेसँग प्रतिस्पर्धा|author=|website=|date=२०७९ जेठ १०|accessdate=९ भदौ २०८१|language=नेपाली|work=शिलापत्र|publisher=}}</ref> |government_type = |leader_title = वडाध्यक्ष |leader_name = छविलाल सापकोटा ([[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 14.16<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 9517 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.58|84.27|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name =वडा कार्यालय |blank_info =शोशी |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ९,५१७ रहेको थियो जसमध्ये ४,५६८ पुरुष र ४,९४९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २,३४८ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> वि.सं २०७१ मङ्सिर १६ मा, साविकका शुक्रनगर, [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] लगायतका गाविसहरू मिलेर [[नारायणी नगरपालिका]] बनेको थियो भने यो गाविस नारायणी नगरपालिकाको ४-६ मा विभाजित थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/327369|शीर्षक=भरतपुर बन्यो महानगरपालिका| भाषा=नेपाली|प्रारूप= |कार्य=रातोपाटी}}</ref>२०७३ फागुन २७ गते नारायणी नगरपालिका [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा गाभिएको थियो।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> साविकको शुकनगर गाविस हालको [[भरतपुर महानगरपालिका]]को वडा नंं. २५ हो। यहाँको क्षेत्रफल १४.१६ वर्ग किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.bharatpurmun.gov.np/ne/content/%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A4%BE-%E0%A5%A8%E0%A5%AB|शीर्षक=वडा २५| प्रकाशक=[[भरतपुर महानगरपालिका]]}}</ref> == वडा विभाजन == {| class="wikitable sortable" |+ शुक्रनगर गाविसको वडा विभाजन र हालको समायोजन |- style="background:#efefef;" ! [[नारायणी नगरपालिका]]को साविक वडा नं. !! साविक गाविस !! साविक गाविसका वडाहरू !! हालको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]को वडा नं. |- | ४ || शुक्रनगर || १–२ || '''२५''' |- | ५ || शुक्रनगर || ४–६,९ || '''२५''' |- | ६ || शुक्रनगर || ३,७–८ || '''२५''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] 5qxftiefkz37e4cgxwwrfqve03galgt 0 31770 1356431 1355222 2026-05-22T16:13:44Z पर्वत सुवेदी 31224 1356431 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = साविक जगतपुर गाविस.png |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा जगतपुरको अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 18.07<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 13498 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.57|84.31|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''जगतपुर''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १३,४९८ रहेको थियो जसमध्ये ६,५४० पुरुष र ६,९५८ महिला रहेका थिए भने यहाँ ३,३८१ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> यो हाल [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा पर्दछ। यसको साविकको १-६ वडाहरू भरतपुर महानगरपालिकाको वडा नम्बर २३ हो भने ७-९ वडाहरू वडा नम्बर २४ हो। == वडा विभाजन == {| class="wikitable sortable" |+ जगतपुर गाविसको वडा विभाजन र हालको समायोजन |- style="background:#efefef;" ! [[नारायणी नगरपालिका]]को साविक वडा नं. !! साविक गाविस !! साविक गाविसका वडाहरू !! हालको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]को वडा नं. |- | १० || जगतपुर || १–२ || '''२३''' |- | ११ || जगतपुर || ३–६ || '''२३''' |- | १२ || जगतपुर || ७–९ || '''२४''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] l08peh22kmh5nvsiw6qwnp1dsad4lol 0 37274 1356432 1336043 2026-05-22T16:42:03Z Bishaldev100 28807 1356432 wikitext text/x-wiki {{More citations needed}} {{शाही घर| |उपनाम = शाह वंश |पुर्ख्यौली थलो = शाह वंशको दाबी अनुसार (बझांग र बाजुरा वरपर थलो मानिएको--> name=Hindu/> {{citation needed}} |प्रतिक = |देश = [[लमजुङ राज्य]], [[गोरखा राज्य]], [[कास्की राज्य]], [[नेपाल अधिराज्य]] |उपाधि = [[शाह]] |संस्थापक = [[यशोब्रम्ह शाह]] |अन्तिम शासक = [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र शाह]] |हालको शिर्ष = विघटन |स्थापना वर्ष = १६औं शताब्दि |विघटन = २८ मे २००८ (२०६३ बैशाख) |धर्म = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] }} {{Royal house| | surname = शाह वंश | native_name = | native_name_lang = ne | other_name = Royal House of Gorkha | type = [[Royal House]] | estates = [[Kingdom of Nepal]] | coat of arms = Coat of Arms of Shah dynasty.gif | country = {{Plainlist| *[[कास्की राज्य]] *[[Kingdom of Lamjung]] *[[Kingdom of Bajhang]] *[[Kingdom of Bhirkot]] *[[Kingdom of Lalitpur|Kingdom of Lalitpur (Patan)]] *Kingdom of Sataunkot *[[Gorkha Kingdom]] *[[Kingdom of Nepal]]}} | titles = {{Plainlist| *King of [[Kingdom of Kaski|Kaski]] *King of [[Kingdom of Lamjung|Lamjung]] *King of [[Kingdom of Lalitpur|Lalitpur (Patan)]] *King of [[Gorkha Kingdom|Gorkha]] *[[King of Nepal]] *[[Raja]] of [[Kingdom of Bajhang|Bajhang]] *[[Raja]] of [[Kingdom of Bhirkot|Bhirkot]]}} | styles = [[श्री ५]] [[महाराजधिराज]] | founder = [[कुलमण्डन खाँ]] |parent house = | final ruler = [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |current head = [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |motto = ''बिद्या मै छ महा शक्ति; कर्म मै छ सुपुजन '' |motto_lang = ne |motto_trans = Great power lies in knowledge; Better worship lies in action | founding year = 15th century | deposition = 28 May 2008 |cadet_branches = [[List of Nepali political clans#Chautariya family (Chandrarup Shah)|Chautariya family]] | notes = }} '''शाह वंश''', जसलाई गोरखाका शाह वा गोरखा राजघराना पनि भनिन्छ, चौबिसे ठकुरी वंशका शासकहरू थिए। उनीहरूले सन् १५५९ देखि १७६८ सम्म गोरखा राज्यको स्थापना र शासन गरे। पछि सन् १७६८ देखि २००८ मे २८ सम्म एकीकृत नेपाल अधिराज्यका शासक बने। == उत्तपत्ति == नेपालमा शाह वंशिय राजाको शुरुवात कहिले र कसरी भयो भन्ने संबन्धमा यस अघि आएका तथ्यहरु बिबादित र अनुसन्धानको विषय भएको देखिन्छ। रामशाहको पालामा लेखिएको गोरखा राजवंशावलीले कुनै ठोस आधार पुष्टी नगरेको तर्कहरू पनि दिन्छन्। प्रचलित वर्णनका आधारमा शाह वंशका पूर्खाहरू भारतको चितौडबाट मुश्लिम आक्रमणबाट बच्न नेपाल पसेका भूपाल राणाजी राव तथा उनका छोराहरू हरिहरसिंह र अजयसिंह थिए ।<ref>http://royalark.net/Nepal/nepal2.htm</ref> तर चितौडगढका गुहिलवंशी [[सिसोदिया]] राजाहरूको वैशमपायन गोत्र हो भने नेपालका शाहवंशको पुरानो गोत्र [[भारद्वाज गोत्र]] (पछि [[पृथ्वीनारायण शाह]]द्वारा परिवर्तित [[कश्यप गोत्र]]) हो। यसरी गोत्र समेत नमिलेको हुंदा यो कुरा पनि तथ्यपरक देखिदैन। नेपालमा शाह बंसको आगमन कहांबाट भयो भन्ने संबन्धमा तथ्यहरु खोज्दै जांदा हाल प्राप्त प्रमाण दस्ताबेजहरु अनुसार सं १४९० सालमा हाल भारतको गडवाल राज्यका राजकुमार शिबराज शाह सैन्य दस्ता सहित अर्घा राज्यमा आई तत्कालिन अर्घाका राजा जिल्ल हराई लाई हराई अर्घाका राजा भएका थिए । अर्घा भन्दा धेरै पछि बि सं १५२४ मा मात्र स्थापना भएको कास्की राज्यका राजा कुलमण्डन खांणले दिल्लिका सम्राटबाट शाह उपाधि लिएको भनाईहरु रहेका छन् । यो कुरा आधारहिन र तत्थ्य परक देखिदैन किन कि सो समयमा दिल्लिमा मुस्लिमहरुको शासन थियो र सो बेला प्रसिद्ध शासक "अलाउद्धिन खिल्जि" को शासन थियो । मुस्लिमहरुले शाह उपाधी दिने कुरा भएन । अर्घाका राजा गडवालबाट आएका क्षेत्रिय राजखलकको सन्तति भएको र सो समयमा अर्घा राज्य निकै शक्तिशाली राज्य भएकोले उनीहरु कै सिको गरी "शाह" थर धारण गरेको देखिन्छ । सन् १४४० देखि सन् १६९४ सम्म दिल्लीमा मुसलमानहरुको राज्य थियो र सो समयमा अलाउद्धिन खिल्जि दिल्लिका सुल्तान थिए । त्यसैले कुलमण्डनले दिल्लि संम्राटबाट शाह उपाधि लिएका कुरा मनगणन्ते कुरा हो, तथ्यहिन हो । त्यसैले कुलमण्डनले शाह उपाधिघारण गरे पछि अर्घा दरवारसंग नातासंबन्ध कायम हुमदै आएको हो । त्यसपछि क्रमश: सो बेला देखि नै गोर्खा दरबार र अर्घा एबं खांची दरबार बीच बिहेबारी चल्ले, कुटुब्बको नाता रहंदै आएको थियो । गोर्खाका राजा राम शाहले अर्घाका राजा ध्वजन शाहका छोरी लिलावतीसंग बिहे गरेको र पछि उनी मनकामना देबिको रुपमा उत्पति भएको भनाईहरु इतिहांसमा प्रसस्त छ भने गोर्खा कै राजा नरभुपाल शाह याने पृथ्विनारायण शाहको बुबाले अर्घालि राजा दलजीत शाहको छोरी चन्द्रप्रभावतीसंग बिहे गरेको र उनीबाट तत्काल छोरा नभएपछी चन्द्रप्रभावतीले नै आफ्नि फुपुकी छोरी (पाल्पाली राजा कि छोरी) कौसल्यावतीसंग बिहे गराई दिएका हुन ।पछि उनीको कोखबाट पृथ्वि नारायाण को जन्म भए पनि हुर्काउने, बढाउने पढाउने , शिक्षा, दिक्षा सबै चन्द्र प्रभावतिले गरेकि हुन् । पछि नेपाल एकोकरण तथा उपत्यका बिजय पछि हुनपनि चन्द्रप्रभावति बसन्तपुर दरदार आई बांकि एकिकरणको काम उनकै सल्लाहा र रणनैतिक कौसल अनुसार गरेको भन्ने तथ्यहरु भेटिन्छ । किन कि तत्कालिन अर्घा राज्य गडवालीको सन्तान भएकोले सैन्य कौसल र रणनैतिक कौसलमा उनीहरु निपुर्ण मानिन्थे । यथार्थ यो हो, शाहका पुर्खा जयन खान नै शाह राजाको आदि पुर्खा हो खान्चा र मिन्चा खान शाहराजाका पुर्खा हुन । जयन खान अघि भारत तीर शाह वंशको पुर्खा निम्न प्रमाणले जोडिदैन जुन तल विस्तृतमा वर्णन सन्दर्भ सामग्री सहित गरिएको छ । पहिले नुवाकोट (स्याङ्जा) मा गएर राज्य गरेका कान्छा (मिचाखान) हुन् । उनिहरूका सन्तान कुलमण्डनले दिल्लीका बादशाहबाट 'शाह' पदवी पाएकाले उनको पालादेखि राजवंशले आफ्नो नामको पछाडी ‘शाह’ जोडेका थिए । वास्शातबमा यो तथ्यमा पनि कुनै सत्यता छैन किनकि तत्कालिन समय १४४० देखि १५०० को अन्तसम्म दिल्लिमा मुसलमानि सुल्तान अलाउद्धिन खिल्जिको शासन थियो । दिल्लि सम्राटको कुरा काल्पनिक र मनगणन्ते हो । समयमा दिल्लि राजाहरूले नेपालमा राजवंशको रूपमा आफूलाई स्थापित गर्ने कार्य मूलत: नेपालको गण्डक क्षेत्रमा गरे । कास्कीमा आफूलाई प्रभावकारी राजखानदानको रूपमा स्थापित गरिसकेपछि त्यसबाट अत्यन्तै प्रभावित बनेका लमजुंगेहरूले आफ्नो राज्यमा राजाको रिक्तता पूरा गर्न कास्कीका राजा कुलमण्डन शाहका छोरा [[यशोब्रम्ह शाह]]लाई मागी आफ्नो राज्यका राजा बनाएका थिए । यसरी गोरखा राजवंशावलीको लेखोट रहेको छ । इतिहासमा सबैभन्दा शक्तिशाली राजाले आफुलाई मगर वा मगारात्को राजा मै हुँ ( दिव्य उपदेश पृष्ठ ८ ) भनेर घोषणा गरेर जातीय पहिचान दिने पृथ्वी नारायाण शाह हुन् | विक्रमाब्दको दशौ शताव्दी पछि कर्णाली प्रदेशका मगरातको मगरहरूले भारतीय ब्राम्हणहरूबाट वैदिक संस्कार र यज्ञोपवित ( जनै ) ग्रहण गरेर आफुलाई ठकुरी भनाउन थालेका हुन भन्ने कुरा इतिहासकार डोर बहादुर विष्टको राय रहेको पाइन्छ l फ्रेन्च इतिहासकार ह्यामिल्टनले गोर्खाको शाह वंश मगर नै हुन् भनेको पाइन्छ | मगर समुदायसँग गोर्खाली राजाको सम्बन्ध पृथ्वीनारायणको जन्म भन्दा पुरानो हो । हेमिल्टन (१८१९) र भेन्सिटार्ट (१८९६)ले पृथ्वीनारायणलाई मगर भनेका छन् । "म मगर हुँ ।" भनेर दरिलो उदाहरण दिदैं पृथ्वीनारायणले आफूलाई मगरातको राजा बताएका छन् (दिव्यउपदेश, पृ.८) । पृथ्वीनारायण अघिका गोर्खाली राजालाई पनि गोर्खा बार्पाकका गुरुङहरू ‘मगरका राजा' भन्थे र टाढा रहन खोज्थे (बाबुराम आचार्य, श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको संक्षिप्त जीवनी, पृ.१०) । पृथ्वीनारायणका ददा (बालबालिकाको हेरचाह गर्नेव्यक्ति) मगर समुदायका सुरथसिंह राना थिए, जोपृथ्वीनारायणले ‘दिव्यउपदेश' दिँदा साथमै थिए (दिव्यउपदेश, पृ. १) । <nowiki></br></nowiki> ठकुरी जाँची डिट्ठा राख्नु, मगर जाँची विचारी थाप्नु, कचहरीपिच्छे एक एक पण्डित राखी शास्त्रबमोजिम अदालतचलाउनु,' उनले भनेका थिए (दिव्य उपदेश, पृ. ८) हर्षबहादुर बुढा मगरको किरात वंश र मगरहरु भन्ने पुस्तकमा पनि ठकुरी र मगर विचमा भएको निकटता स्पष्टसँग उल्लेख गरेका छन् | यसै गरी हरेक मगर विद्वानहरु जस्तै एम.एस. थापा मगर, बमकुमारी बुढा मगर, वि.के. राना मगरको भनाइले पनि ठकुरीहरु र मगरको सम्बन्ध नजिक गराउँछ | एम.एस थापा मगरले राजदरवारको सुगुरको वली दिने चलन भएको बताउँछन र यो सत्य पनि थियो, बहादुर शाहले आफ्नी भाउजू राजेन्द्र लक्ष्मी शाहसँग उनको दाजु सिह प्रताप शाह मरे पछि विवाह प्रस्ताव राख्दा वाहुन र पण्डित वादले झाँगीसकेको दरवारमा भएको तत्कालिन विविध षडयन्त्र मध्ये एउटा यो भाउजु विवाह गर्न पाउनु पर्ने वहादुर शाहको विद्रोहको घटना मुख्य मान्छन ( हिन्दु धर्ममा यस्तो अनमेल विवाह मानिन्छ तर मगर जातिमा यस्तो विवाहको चलन छ ) ऋषिकेश शाहले पनि आफुलाई पृथ्वी नारायण शाहले झैँ मगर वा मगारातको राजा भनेर प्रमाण दिए जस्तो मगर हुँ भनेनन किनकि समय निकै ढिलो भैसकेको थियो तर आफ्नो नाकं हेरर कुरा गर्न बाहुन छेत्रीलाई प्रश्न गर्न चुनौती दिन्थे | यसको अर्थ शाह वंश मगर वा मगर जस्तै नेपाली आदिवासी र जनजाति हुन् भन्ने उनको बलियो तर्क थियो | ==राज्य विस्तार == यशोब्रम्ह शाहका कान्छा छोरा [[द्रव्य शाह]]ले सन् १५५८ मा गोर्खा, [[लिगलिगकोट]]का घले राजवंशलाई समाप्त गरी पूर्वतर्फ शाहवंशीय राज्यविस्तारको वीजरोपण गर्दै सन् १५५९<ref name=UJ/> मा (विसं १६१६)<ref name=hamrogorkha/> गोर्खा राज्यको स्थापना गरेका थिए । तत्कालीन अवस्थामा लिगलिग भन्ने ठाउँमा घलेहरूले राज्य गर्दथे । त्यहाँ प्रत्येक वर्ष विजयादशमिका दिन दौडमा प्रथम हुनेलाई राजा बनाउने प्रचलन थियो । त्यस उत्सवलाई हेर्न उपस्थित भएको बेला द्रव्य शाहले अप्रयाशित रूपमा आक्रमण गरी त्यहाँ आफ्नो प्रभुत्व कायम गरे । लिगलिगकोट माथि विजय भएपछि तुरुन्तै गोरखा आक्रमण गरी १५ दिनसम्म युद्ध भएकोमा गोरखा विजय हुन सकेन । द्रव्य शाह निकै महत्त्वाकांक्षी भएकोले प्रथम पराजयले उनलाई खासै असर पारेको थिएन । भागिरथ पन्त, गणेश पाण्डे, सर्वेश्वर अनाल गङ्गाराम राना, गजानन भट्टराई, केशव बोहोरा, मुरली खवासहरूले उनको उत्साहलाई बढाईरहेका थिए । द्रव्य शाहका सैनिकहरू, थापा, भुसाल, मास्के, रानाहरू समेतले गोरखाका राजाको दरबारलाई घेरी आक्रमण गरे । द्रव्य शाहको हतियारबाट खड्का राजाले विरगति प्राप्त गरे यसप्रकार विसं १६१६ भाद्रमा द्रव्य शाह गोरखाका राजा भए ।<ref name=hamrogorkha>{{cite web|url=http://www.hamrogorkha.com/info.php?cid=79|title=गोरखाको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि|publisher='''hamrogorkha.com'''}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> प्राचीन कालदेखि नै काठमाडौँ कृषि तथा तिब्बत र भारतवीचको व्यापारका निम्ति महत्त्वपूर्ण रहेकाले यसमा धेरैका आँखा लाग्दै आइरहेको थियो । सन् १२८७ मा पश्चिम नेपालको खस राज्यका राजा जितारी मल्लले काठमाडौँ उपत्यकालाई तीन पटक आक्रमण गरेका थिए । यो कार्यलाई शाहवंशीय राजाहरूले पनि निरन्तरता दिए । गोर्खाका राजा नरभूपाल शाहले सन् १७३७ मा काठमाडौँ आक्रमण गरेका थिए । तर उनी यस आक्रमणमा पराजित भए । यस पराजयमा असन्तुष्ट बनेका राजकुमार [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले काठमाडौँ उपत्यकालाई लिन नयाँ रणनीति लिएको देखिन्छ । उनले सन् १७४१ मा काठमाडौँ उपत्यकाको भ्रमण गरे । त्यसवेला काठमाडौँकै सबै भन्दा पुरानो र महत्त्वपूर्ण राज्य भक्तपुरका राजा [[रणजीत मल्ल]]का छोरा राजकुमार [[बीरनरसिं मल्ल]]संग मित लगाई भक्तपुर राज्यलाई मितेर सम्बन्धमा आबद्ध पारे । [[जयप्रकाश मल्ल]]ले पनि उनीसंग मित लगाई [[गोरखा राज्य|गोर्खा राज्य]]संगको सम्बन्ध सुदृढ पार्न चाहेको देखिन्छ । == नेपाल एकिकरण == सन् १७४२ मा २० वर्षको कलिलै उमेरका [[पृथ्वीनारायण शाह]] गोर्खा राज्यमा गद्दिनासिन भएपछि काठमाडौँ लिनु नै उनको प्रमूख कार्यक्रम रहेको देखिन्छ। ==== नुवाकोट ==== त्यसै शिलशिलामा १७४३ मा उनले काठमाडौँ अधिनस्थ राज्य नुवाकोट आक्रमण गरे। यद्यपि यस युद्धमा उनी सफल भएनन् लगत्तै अर्को वर्ष १७४४ मा नुवाकोट माथि आक्रमण गरे। उही वर्षको सेप्टेम्बर २६ का दिन उनले नुवाकोट माथि सान्दार विजय हाँसिल गरे। यो काठमाडौँ विरुद्ध गोर्खाको शक्ति परीक्षण युद्ध थियो। अझ स्पष्ट भन्नुपर्दा यो युद्ध जय प्रकाश मल्लको हैसियत जाँच्ने युद्ध थियो। === उपत्यका === भक्तपुर गोर्खाको मितेरी सम्बन्धमा गाँसिएको राज्य थियो। पाटन अस्थिर राजनीतिका कारण कमजोर राज्य थियो। तसर्थ काठमाडौँ उपत्यका माथिको विजय जय प्रकाश मल्लमाथिको विजयमा निर्भर थियो। काठमाडौँलाई सिधै आक्रमण गर्नु मूर्खता ठान्ने गोर्खाका नवराजाले काठमाडौँ वरिपरिका राज्य र क्षेत्रहरूलाई कब्जा गरे सन् १७४६ मा। एउटा लामो सान्नाटा पछि गोर्खाले अचानक १७५७ मे २८मा कीर्तिपुर आक्रमण गरे। यस युद्धमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]लाई जय प्रकाश मल्लले जिते। किनकि युद्ध नीति जय प्रकाश मल्लको थियो। उनले उपत्यकाका राज्यहरूका सैनिक एकता गरी गोर्खा विरुद्ध युद्ध लडे। पाटन राज्यको अधिनस्थ राज्य कीर्तिपुर सेप्टेम्बर २६, १७६४को युद्धमा पनि विजयी बने। १७६४ ताका उपत्यकाका राज्यहरूको स्थिति १७५७ तिर जस्तो थिएन। राज्यहरू वीच मतभेत विद्यमान थियो। वास्तवमा आपसि फूट र अदुरदर्शिता नै [[मल्ल वंश]]को पतनको मूल कारण बन्यो। १७६५मा गोर्खाले कीर्तिपुर लियो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]को मूल निशाना बाँकी नै थियो। एकातर्फ सन् १७६८ सेप्टेम्बर २५ का दिन इन्द्र जात्राको भोजसंगै काठमाडौँ उपत्यकाकै सबै भन्दा शक्तिशाली राज्यको अन्त भयो भने अर्को तर्फ विशाल नेपालका निम्ति शाहवंशीय राज्यसत्ताको उदय भयो। त्यसपछि अक्टोबर ६, १७६८ मा पाटन र नोवेम्बर १३, १७६९ मा मितेरी सम्बन्धको अन्त गर्दै भक्तपुरमाथि सहज जित हासिले गरे। काठमाडौँमा हारेका जय प्रकाश पाटनमा हारे अनि अन्तमा भक्तपुर राज्यसंगै उनको जीवनको अन्त भयो। भौगोलिक रूपले [[पृथ्वीनारायण शाह]]बाट जग बसालिएको नेपाल एकीकरण बहादुर शाह र राजेन्द्र लक्ष्मीले सम्पन्न gareka thie । तैपनि नेपालको मानाचित्र जंग बहादुर राणाको समयसम्म फेरबदल भइरह्यो। सन् १८१६ को सुगौली सन्धिले १/३ नेपाली भूभागलाई भारतमा मिलायो। जंग बहादुर राणाको नेतृत्वमा १८५७को भारतको सिपाही विद्रोहमा नेपाली जनताले दिएको पसिना रगतको मोल स्वरूप कैलाली, कंचनपुर, दाङ, देउखुरी नेपाललाई फिर्ता भयो। तब बर्तमान नेपालको मानाचित्र १८१६ को हार र १८५७ को विजयले कोरेको देखिन्छ। == एकिकरण पश्चातको नेपाल == {{POV}} [[पृथ्वीनारायण शाह]]द्वारा बसालिएको २४० वर्ष पुरानो शाह वंश जेठ १५, २०६५ का दिन नेपाली जनताको चाहना र वलिदानमा समाप्त हुनगएकोछ। शाह वंशको उदय र पतनको इतिहासमा अब पूर्णविराम लागेको छ। शाह वंशको पतन कसरी हुन गयो त? अब यसको अनुसन्धान र विश्लेषणको जिम्मा इतिहासकारहरूको काँधमा आएको छ। निश्चय नेपालको एकीकरण र त्यसमा शाह राजाहरूको नेतृत्वको योगदानलाई इतिहासले विर्सनेछैनन्। तर एकीकरणसंगै एकीकरणको निरन्तरता आवश्यक पर्ने परिप्रेक्षमा सो हुन नसक्नु नै प्रमुख मुद्दा उठिरहेको आजको अवस्था हो। युद्धमा विजय हुन्छ भने त्यो विजयको कारक नेतृत्व र फौज दुबै हुन्छ। विजयपछि नेतृत्वले फौजलाई कदर नगर्ने हो भने नेतृत्व आफैं खतरामा हुन्छ। शाह वंशको पतन हुनुमा एकीकरण काल तथा त्यसपछिका समयहरूमा शाहवंशीय राजाहरूलाई पसिना र रगत दिने जनताको उपेक्षा नै सबैभन्दा ठूलो कारण देखिन आउँछ। गण्डक क्षेत्रका जनता एकीकरणपछि उपेक्षित बनेका थिए। युद्धमा शहिद बनेका कैंयौं वीर योद्धाहरूको सपना र चाहनाको उपेक्षा गर्दै शाह राजाहरू काठमाडौँ उपत्यकाका दरवारहरूमा विलासी जीवनमा लिप्त बने। केही बर्ग र आसपासेको माध्यमबाट जनतालाई घुमाउन सकिन्छ भन्ने भ्रममा परे। अझ राणा शासकहरू एकीकरण गर्न वलिदान दिने जनताको रगत र पसिनाको उपेक्षा मात्र होइन जनतालाई नांगो खुट्टामा भारी बोक्न लगाउने, अशिक्षाको अन्धकारमा थुनिराख्ने नियतमा उद्दत देखियो। एकीकरणमा गण्डक क्षेत्र मात्र होइन राप्ती क्षेत्र तथा सुदुर पश्चिमका युवाहरूको पसिना रगत बगेको थियो। ती क्षेत्र एकीकरणपछि गण्डक क्षेत्र भन्दा बढि उपेक्षित बने। त्यसरी नै मध्य क्षेत्रका नेवार तथा तामाङजस्ता महत्त्वपूर्ण जातिहरू एकीकरणपछि उपेक्षामा परे। पूर्वका वीर योद्धाहरू त्यसरी नै उपेक्षामा परेको देखियो। तराईबासी उत्तिकै उपेक्षामा परे। मानिसलाई भौतिक सम्पन्नता मात्र होइन सम्मान जनक जीवन महत्त्वपूर्ण हुन्छ। केही जाति र वर्गले बाहेक बाँकी नेपाली जनताले नेपालमा सम्मानजनक जीवन विताउने अवसर पाएनन्। यसको परिणति आज देखिएको छ। नेपालको एकीकरण भयो तर नेपालीको एकीकरण हुन सकेन। भौगोलिक रूपले एकीकरण गरिए पनि भावनात्मक तथा आर्थिक एकीकरण हुन सकेन। आर्थिक भेदभाव, जातिय भेदभाव, साँस्कृतिक भेदभावको कटौति होइन बढावा दिइयो। यसमा राणाहरू आफैं भेदभावका उदाहरण बने। जंग बहादुर स्वयं कुंवरबाट राणामा उक्ले। जात दिने, जात खोस्ने गजबको परम्परा नेपाली जनतामा लादियो। पहाडी मधेशीवीचका भेदभावहरू बढे, जाति-जातिवीचको भेदभावहरू बढे। नेपालीहरूलाई विकास र सद्भावका निम्ति होइन जातीय भेदभावका प्रतिस्पर्धी बनाइए। एक धर्मलाई प्रश्रय, आश्रय अर्कोलाई निम्न, नीच तुल्याइयो। एक संस्कारलाई सम्मान अर्कोलाई तिरस्कार दिइयो। नेपालीहरू नेपालमै परदेशी बने। ठूलो संख्याका नेपालीहरूले आफ्नै देशमा अपनत्वको अनुभूति पाएनन्। आत्मा सम्मान र जन जिविकाका लागि स्वदेश भन्दा विदेशलाई चुम्नु पर्ने स्थिति देखा पर्‍यो। यस्तो विकराल स्थितिमा नेपाली जनताले परिवर्तन खोजेका थिए ।<ref name=UJ>{{cite web|url=http://ebenezer.org.np/client/index2.php?action=history&id=68|title=नेपालमा शाहवंशीय राज्यसत्ताको उदय र पतन, Date: 2008-05-30-यूजे गुरूङ, वीरेन्द्रचोक, काठमाडौँ|publisher='''यूजे गुरूङ'''}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *#[https://www.youtube.com/watch?v=xANQzuzxYiQ युटूबमा नेपालको शाह वंश मगरको वंशज हो भन्ने सम्बन्धी यो भिडियो कति सत्य कति असत्य ?] *#[https://www.youtube.com/watch?v=W3O00Svm620 Youtube Gorkha Shah(Magar)] <br /><references/> {{ढाँचा:नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{गोरखा राज्य}} [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:नेपालको राजतंत्र]] [[श्रेणी:हिन्दु वंशहरू]] [[श्रेणी:नेपालका वंशहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] lh0vj8dg5t8gscvqokegsrz20la40bd 10 42445 1356429 544701 2026-05-22T13:15:28Z Gotitbro 38395 /* */ 1356429 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} | name = पाकिस्तान | top = 37.3 | bottom = 23.4 | left = 60.5 | right = 80.5 | image = Pakistan location map.svg | image1 = Pakistan relief location map.jpg }}<noinclude><!-- -- The above switch-statement branches by text in parameter #1, -- returning the associated value after each equals sign ("="). -->{{Location map/Info}}{{Documentation}} [[Category:Location map by country templates|Pakistan]] [[Category:Pakistan location map templates| ]] </noinclude> e8kx130t083s5kkusf1pyjzbxen3mge 0 47419 1356464 1347921 2026-05-23T06:30:49Z Bishaldev100 28807 1356464 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०१३}} '''पुरेन्द्रविक्रम शाह''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी [[टङ्कप्रसाद आचार्य|टंङ्कप्रसाद आचार्यको]] मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक मन्त्री भएका थिए। उनी [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]का नाति तथा [[झरेन्द्र विक्रम शाह]]का छोरा थिए । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका रक्षा मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०० मा जन्म]] {{stub}} psxkrhprbsq9f4cr040mwcb4w8bwmoy 1356465 1356464 2026-05-23T06:32:12Z Bishaldev100 28807 1356465 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०१३}} '''श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। यिनी [[टङ्कप्रसाद आचार्य|टंङ्कप्रसाद आचार्यको]] मन्त्रीमण्डलमा पहिलोपटक मन्त्री भएका थिए। उनी [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]का नाति तथा [[झरेन्द्र विक्रम शाह]]का छोरा थिए । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका रक्षा मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०० मा जन्म]] {{stub}} eop8j51cspadyj46k9dthwpdd5gasv8 1356466 1356465 2026-05-23T06:44:50Z Bishaldev100 28807 1356466 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०१३}} '''श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। उनी [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]का नाति तथा [[झरेन्द्र विक्रम शाह]]का छोरा थिए । उनी [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा २०१२ साल वैशाख १ गते गठीत शाही सल्लाहकार सभाको रोयल एडभाइजर थिए भने [[गुञ्जमान सिंह|गुन्जमान सिंह]] प्रीन्सिपल रोयल एडभाइजर थिए । <ref>२०१२ साल वैशाख २ गतेको गो.प.बाट</ref> यिनी [[टङ्कप्रसाद आचार्य|टंङ्कप्रसाद आचार्यको]] मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री मन्त्री, [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=शाही घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104 |archive-url= |archive-date= |access-date=2021-01-01 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref>, [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुर्वणसम्शेर ज.ब.रा]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा तथा परराष्ट्र<ref>{{Cite report|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=706|title=शूवर्ण शम्सेर जवरा समितिको मन्त्रिहरुको कार्य विभाजन|date=२०१५ जेठ २|publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> भएका थिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका रक्षा मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०० मा जन्म]] {{stub}} pbckgv408nsf6dq3lzwrvyshst6dtdy 1356468 1356466 2026-05-23T06:52:08Z Bishaldev100 28807 1356468 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०१३}} '''श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। उनी [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]का नाति तथा [[झरेन्द्र विक्रम शाह]]का छोरा थिए ।<ref>{{Cite web |title=Nepal8 |url=https://www.royalark.net/Nepal/nepal8.htm |access-date=2026-05-23 |website=www.royalark.net}}</ref> उनी [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा २०१२ साल वैशाख १ गते गठीत शाही सल्लाहकार सभाको रोयल एडभाइजर थिए भने [[गुञ्जमान सिंह|गुन्जमान सिंह]] प्रीन्सिपल रोयल एडभाइजर थिए । <ref>२०१२ साल वैशाख २ गतेको गो.प.बाट</ref> यिनी [[टङ्कप्रसाद आचार्य|टंङ्कप्रसाद आचार्यको]] मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री मन्त्री, [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=शाही घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104 |archive-url= |archive-date= |access-date=2021-01-01 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref>, [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुर्वणसम्शेर ज.ब.रा]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा तथा परराष्ट्र<ref>{{Cite report|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=706|title=शूवर्ण शम्सेर जवरा समितिको मन्त्रिहरुको कार्य विभाजन|date=२०१५ जेठ २|publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> भएका थिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका रक्षा मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०० मा जन्म]] {{stub}} pp4ed1x5u9rsqcgqdev1dstvgpilqh1 0 48122 1356450 1341203 2026-05-23T04:42:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356450 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = मकैको खेती | author = [[कृष्णलाल अधिकारी]] | country = नेपाल | language = नेपाली | subject = मकैको खेती | set_in = [[नेपाल अधिराज्य]] | publisher = नेपाली भाषा प्रकाशन समिति | pub_date = जुलाई १९२० }} सुव्वा [[कृष्णलाल अधिकारी]] द्वारा लिखित नेपाली खेती किसानी संबन्धित पुस्तक हो। वि.सं. १९४४ माघ २४ गते हालको रामेछाप जिल्लाको कठजोर तिल्पुङ गाउँमा जन्मेका सुव्वा [[कृष्णलाल अधिकारी]] लाई नेपालका प्रथम साहित्यिक/भाषिक शहीद पनि भनिन्छ ।<ref name=":0">{{Cite web|date=2 July 2015|title=The Book on Makai Parba|url=https://www.spotlightnepal.com/2015/07/02/the-book-on-makai-parba/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005165853/https://www.spotlightnepal.com/2015/07/02/the-book-on-makai-parba/|archive-date=5 October 2020|access-date=6 October 2020|website=SpotlightNepal|language=en}}</ref><ref>{{Cite thesis|title=Nepali politics and the rise of Jang Bahadur Rana, 1830–1857.|url=https://eprints.soas.ac.uk/28837/|publisher=SOAS University of London|degree=phd|language=en|first=John|last=Whelpton|access-date=7 October 2020|archive-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007154424/https://eprints.soas.ac.uk/28837/|url-status=live|year=1987|page=320}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201007154424/https://eprints.soas.ac.uk/28837/ |date=7 October 2020 }}</ref> प्रमाणिक अभिलेख अनुसार उहाले वि.सं. १९४६ तिर 'मकैको खेती' नामक पुस्तक लेख्न थाली वि.सं. १९७७मा पूरा गर्नुभएको थियो । ६० पृष्ठको उक्त पुस्तक नक्साल भगवती नजीकै पशुपति छापाखानामा १ हजारप्रति छापिएको थियो। तत्कालिन [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|प्रधान मन्त्री चन्द्र शमशेर]]ले सुव्वा कृष्णलाल अधिकारी लाई 'पुस्तक लेखेर गाथगादी ताकेको' कारण सजाय भै उनको जेलमा नै मृत्यु भएकोले यो पुस्तक प्रकाशन राणा विरोधि अभियानमा 'कोशे ढुगां'को रूपमा गणना गरिन्छ| उहा वि.सं. १९७७ श्रावण ११मा पक्राउ पर्नुभयो र जेल सजाय तोकियो । साथै प्रकाशित पुस्तक मध्य ९९९ प्रति जलाईयो र अप्राप्त १ प्रतिको लागि तोकिएको ५ वर्ष सहित कुल ९ वर्ष जेल सजाय भयो| उन लाई सजाय भएको ७ महिना पछि सुब्बा राममणि आदीको भूमिकासहित [[गोर्खा भाषा प्रकाशिनी समिति|नेपाली भाषा प्रकाशिनी समिति]]द्वारा प्रकाशित कृषि शिक्षावली प्रथम भाग: मकैको खेती गर्ने तरीका अधिकारीकै यही मूल कृतिको संशोधित पुनरावृत्ति हो भन्ने भनाई रहेकोले उक्त १ प्रति षडयन्त्र पुर्वक लुकाईएको अनुमान गर्न सकिन्छ ।<ref name=":3">{{Cite web|last=Pandey|first=Shubhanga|date=6 January 2016|title=A difficult harvest|url=https://www.recordnepal.com/art-letter/a-difficult-harvest/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005170711/https://www.recordnepal.com/art-letter/a-difficult-harvest/|archive-date=5 October 2020|access-date=6 October 2020|website=The Record|language=en-US}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201005170711/https://www.recordnepal.com/art-letter/a-difficult-harvest/ |date=5 October 2020 }}</ref><ref>{{Cite book|last=Rana|first=Pramode Shamshere J. B.|url=https://books.google.com/books?id=PnFuAAAAMAAJ&q=Makaiko+Kheti|title=A Chronicle of Rana Rule|date=1999|publisher=R. Rana|pages=116–117|language=en|asin=B0000CPEKW}}</ref> पुस्तकको भुमिकामा कृष्णलालले उल्लेख गरेका 'बेलायति कुकुर्'ले तत्कालिन ब्रिटिस समुदायलाई इंगित गरेको आरोप लाग्यो भने , पुस्तकमा- "मकै खाने रातो टाउको र कालो टाउको भएको कीरा" भनेर गरिएको उल्लेखलाई राणाहरूले आफूलाई व्यंग्य टानेर पुस्तकलाई प्रतिबन्ध गरे। स्मरण रहोस, चन्द्र शम्शेरले रातो र [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शम्शेर]]ले कालो फ्रेस क्याप (टोपी) लगाउने गर्दथे। यसबाहेक किताबमा वणिर्त 'बालकलाई आफ्नो आमाको दूधबराबर चन्द्रोदयले फाइदा गर्दैन' भन्ने भनाई चन्द्र शमशेर प्रति ठाडो प्रहार हो भन्ने आरोप लागेको थियो । == प्रकाशन == [[चित्र:Krishna_Lal_Adhikari.jpg|left|thumb|264x264px|[[कृष्णलाल अधिकारी]]]] ''मकैको खेती'' , पुरा नाम ''कृषी शिक्षावली, प्रथम भाग मकै को खेति'' , १९७७ मा सार्वजनिक भएको थियो ।<ref name=":32" /><ref name=":6">{{Cite book|last=Uprety|first=Prem Raman|url=https://books.google.com/books?id=KPtGAQAAIAAJ|title=Political Awakening in Nepal: The Search for a New Identity|date=1992|publisher=Commonwealth Publishers|isbn=978-81-7169-190-6|pages=25|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Shrestha|first=Nanda R.|url=https://books.google.com/books?id=qZapDQAAQBAJ&pg=PA43|title=Historical Dictionary of Nepal|date=8 February 2017|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-7770-0|pages=43|language=en}}</ref> एक हजार प्रति छापिएको थियो र प्रकाशन भए लगत्तै यो किताब देशी भर लोकप्रिय भयो।<ref name=":02" /> दुई जना पण्डित - रामहरी अधिकारी र भोजराज काफ्ले - ले प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]लाई यो किताबले "गाथगद्दी ताकेको" कुरा लगाउने काम गरे ।<ref name=":02" /> चन्द्र शमशेरले कृष्णलाल अधिकारिले उनी विरुद्ध "सांकेतिक विरोध गरेको" आरोप लगाए। उक्त पुस्तकमा "बेलायति नश्लको कुकुरको रैथाने कुकुरको तुलनात्मक विश्लेषण " उल्लेख गरिएको थियो .<ref name=":1">{{Cite web|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_50-51.pdf|title=Masculinity and Mimicry: Ranas and Gurkhas|last=Uprety|first=Sanjeev|date=2017–2018|website=Digital Himalaya|pages=106–107|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718160840/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_50-51.pdf|archive-date=18 July 2020|url-status=live|access-date=6 October 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200718160840/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_50-51.pdf |date=18 July 2020 }}</ref> यो विश्लेषणले राणाहरूले आफूलाई व्यंग्य गरिएको रुपमा लिए ।<ref name=":1" /> पुस्तकमा- "मकै खाने रातो टाउको र कालो टाउको भएको कीरा" भनेर गरिएको वर्णनलाई उनीहरूले आफूहरू विरुद्ध गरिएको व्यंग्य सम्झी किनभने चन्द्र शमशेरले रातो र भीम शमशेरले कालो टोपी लगाउने गर्दथे ।<ref name=":02" /> [[चित्र:Sir_Chandra_Shumsher_Jang_Bahadur_Rana_(restoration).jpg|thumb|320x320px|[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]]] On 2 August 1920, Adhikari was sentenced to nine years in prison; his sentence would be reduced to six years if he handed over all 1,000 copies of the book to the government.<ref name=":02" /> Adhikari tried to return all the copies but one had gone missing and he was unable to locate it.<ref name=":02" /><ref name=":11">{{Cite book|last=Serchan|first=Sanjaya|url=https://books.google.com/books?id=-SyOAAAAMAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|title=Democracy, Pluralism, and Change: An Inquiry in the Nepalese Context|date=2001|publisher=Chhye Pahuppe|isbn=978-99933-54-39-0|pages=32|language=en|access-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007155914/https://books.google.com/books?id=-SyOAAAAMAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|archive-date=7 October 2020|url-status=live}}</ref> All of the 999 copies were burnt.<ref name=":11" /><ref>{{Cite web|url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=9004|title=Bad blood- Nepali Times|website=Nepali Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20201005170059/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=9004|archive-date=5 October 2020|url-status=live|access-date=6 October 2020}}</ref> No surviving copies of the book have been found.<ref>{{Cite book|last=Mottin|first=Monica|url=https://books.google.com/books?id=leZNDwAAQBAJ&q=Makaiko+Kheti&pg=PA39|title=Rehearsing for Life: Theatre for Social Change in Nepal|date=9 March 2018|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-41611-5|pages=39|language=en|access-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007155933/https://books.google.com/books?id=leZNDwAAQBAJ&q=Makaiko+Kheti&pg=PA39|archive-date=7 October 2020|url-status=live}}</ref> No court documents survive to indicate how Adhikari defended himself or if he admitted to committing [[treason]].<ref name=":02" /> उनको [[पक्राउ|गिरफ्तारी]] पछी, दुई जना पण्डितलाई स्याबासी र मोरु १,००० सम्मानित गरियो ।<ref name=":10" /> उनका साथीहरूलाई पनि सजाय दिईयो र सरकारी नोकरीबाट मुक्त गरियो । <ref name=":10" /><ref>{{Cite book|last=Mainali|first=Pramod|url=https://books.google.com/books?id=Gl1mAAAAMAAJ&q=Adhikari's+entire+circle+of+friends|title=Milestones of History|date=2006|publisher=Pramod Mainali|isbn=978-99946-960-4-8|pages=6–7|language=en|access-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007155921/https://books.google.com/books?id=Gl1mAAAAMAAJ&q=Adhikari%27s+entire+circle+of+friends|archive-date=7 October 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Jones|first=Derek|url=https://books.google.com/books?id=nzisCQAAQBAJ&pg=PT6137|title=Censorship: A World Encyclopedia|date=1 December 2001|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-79863-4|language=en|access-date=7 October 2020|archive-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007155930/https://books.google.com/books?id=nzisCQAAQBAJ&pg=PT6137|url-status=live}}</ref> सोमनाथ सिग्देललाइ किताबको सम्पादन गरे वापत् रु. ५० जरिवाना गरियो । <ref name=":10" /> वि.सं. १९८० मङ्सिर २५ मा <!-- १९८० मंसीर २५ -->, अधिकारीको कारागारमै क्षयरोगबाट मृत्यु भयो। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1zNMAQAAIAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|title=Nepali Journal of Contemporary Studies|date=2007|publisher=Nepal Centre for Contemporary Studies|pages=40|language=en|access-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007155930/https://books.google.com/books?id=1zNMAQAAIAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|archive-date=7 October 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Pathak|first=Bishnu|url=https://books.google.com/books?id=QTVuAAAAMAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|title=Politics of People's War and Human Rights in Nepal|date=2005|publisher=BIMIPA Publications|isbn=978-99933-939-0-0|pages=112|language=en|access-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007155933/https://books.google.com/books?id=QTVuAAAAMAAJ&q=Krishna+Lal+Adhikari+died|archive-date=7 October 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/6776|title=अनन्तशमशेर थापा क्षेत्रीको शताब्दीअघिको कृषि–पशु क्षेत्र विश्लेषण|website=Himal Khabar|access-date=8 October 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201014124954/https://www.himalkhabar.com/news/6776 |date=14 October 2020 }}</ref> अधिकारीको पक्राउ र मृत्युको यस घटनालाई "[[मकै पर्व]]" को नामले चिनिन्छ।<ref>{{Cite journal|last=Parajuli|first=Lokranjan|date=3 September 2019|title=Where Interests Collided: Examining the Conflictual Relationship between the Nepali State and Its Citizens through the History of Public Libraries|url=https://doi.org/10.1080/00856401.2019.1652880|journal=South Asia: Journal of South Asian Studies|volume=42|issue=5|pages=954–970|doi=10.1080/00856401.2019.1652880|s2cid=203070522|issn=0085-6401|access-date=7 October 2020|archive-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007155949/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2019.1652880|url-status=live}}</ref> Author Ganesh Bhandari wrote that Bhojraj Kafle, who was also working for the Rana government, might have been the real author of the book.<ref name=":7">{{Cite web|url=https://soscbaha.org/wp-content/uploads/2019/11/masculinity_and_mimicry.pdf|title=Masculinity and Mimicry Ranas and Gurkhas|last=Uprety|first=Sanjeev|year=2011|website=Social Science Baha|page=39|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006192809/https://soscbaha.org/wp-content/uploads/2019/11/masculinity_and_mimicry.pdf|archive-date=6 October 2020|url-status=live|access-date=6 October 2020}}</ref> Kafle might have put the blame on Adhikari soon after the controversy.<ref name=":7" /> Following the controversy, all authors were frightened of the word "maize", and the incident discouraged other authors from writing negatively about the Ranas.<ref name=":02" /><ref name=":10" /> In 1920, the book was reprinted without the references to the [[Rana dynasty]], under a new title, ''Krishi Shikshvali''.<ref>{{Cite web|url=http://nepalihimal.com/|title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} कृषि कर्मका प्रारम्भिक ज्ञान|website=nepalihimal.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/|archive-date=10 October 2020|access-date=2020-10-14|url-status=live}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पुस्तकहरू]] 3un5f9d0tvf2dp7v1jbrowe1equg30h 0 52214 1356471 1000488 2026-05-23T07:03:40Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356471 wikitext text/x-wiki सफ्टवेयर स्वतन्त्रता सामाजिक अभियान हो जसमा प्रयोगकर्ताले चाहेको जस्तो गरेर सफ्टवेयर निर्माण गर्न र त्यसलाई चाहे अनुसारको परिमार्जन गर्न सक्दछन्।।<ref>{{cite web |title=Announcement of the GNU project |url=http://www.gnu.org/gnu/initial-announcement.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821035854/http://www.gnu.org/gnu/initial-announcement.html |date=2011-08-21 }}</ref> सफ्टवेयरहरूले स्वतन्त्र सफ्टवेयरको मापदण्ड पूरा गरेको खण्डमा त्यसलाई स्वतन्त्र सफ्टवेयर भनिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} ofkh3qjmv5ba7ljfhsz9a0r0jvdbx6t 0 58228 1356449 1322474 2026-05-23T03:45:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356449 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = प्रियङ्का कार्की | image = Priyanka Karki at Sadanga Premier.jpg | birth_name = प्रियङ्का कार्की | birth_date = {{Birth date and age|1987|02|27}} | nationality = नेपाली | citizenship = नेपाली | birth_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | current address = [[काठमाडौँ]] | occupation = [[अभिनेत्री]], [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | spouse = [[आयुष्मान जोशी|आयुस्मान जोशी]] | children = १ | years_active =२००२&nbsp;– वर्तमान | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | website = {{URL|http://priyankakarky.com}} | hair = कालो | eyes = गाढा खैरौ | height = {{height|m=1.69}} | measurements = ३२-२५-३२ }} '''प्रियङ्का कार्की''' ({{Lang-en|[[:en:Priyanka Karki|Priyanka Karki]]}}) एक नेपाली मोडल तथा [[अभिनेत्री]] हुन्। '''थ्री लभर्स'''बाट उनले नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा कदम राखेकी हुन्।<ref>{{citeweb|url=http://biography.lumbinimedia.com/2017/02/priyanka-karki-biography.html|title=Priyanka Karki Biography|publisher=Lumbini Media}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170718195434/http://biography.lumbinimedia.com/2017/02/priyanka-karki-biography.html |date=2017-07-18 }}</ref><ref name="nepalichalchitra1">{{cite web|author=nepalichalchitra |url=http://nepalichalchitra.com/priyanka-karki-debuting-with-mero-best-friend |title=Priyanka Karki debuting with Mero Best Friend |publisher=Nepali Chalchitra |date=21 January 2012}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== [[File:Priyanka Karki winning INFA Most Popular Actor (Female) 2014.jpg|thumb|300px]] प्रियंकाको जन्म नेपालको राजधानी सहर [[काठमाडौँ]]मा भएको हो। उनका बुवा भुपेन्द्र कार्की हुन् भने आमा रक्षा मल्होत्रा हुन्। उनका एक भाइ प्रणित कार्की छन् जो [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को [[न्युयोर्क सहर|न्यु योर्क]]मा बस्छन्। सन् २००५ मा मिस टिन नेपालको उपाधि जितेपछि कार्की आफ्नो पढाइलाई निरन्तरता दिन अमेरिका गएकी थिइन्। उत्तरी अलाबामा विश्वविद्यालयमा, उनले थिएटरमा नाबालिगको साथ फिल्म र डिजिटल मिडिया उत्पादनमा मेजर गरे र सुम्मा कम लाउडमा स्नातक गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://radiokantipur.com/celebrity/red-carpet/209|title=Priyanka Karki - Star on Red Carpet|work=radiokantipur.com|access-date=१४ मे २०२३}}</ref> == पेशागत जीवनी == === अभिनय जीवन === कार्की अमेरिकाको सानो चलचित्र ‘भुल्ने पो हो की’ मा देखिएकी थिइन् । पछि उनले दयाहाङ राईको विपरित झोलेमा वेश्याको भूमिका निर्वाह गरिन् । झोलेले बक्स अफिसमा १० मिलियन भन्दा बढी कमायो।<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20170728053412/http://www.merocinema.com/news/fullnews/5243/3/4/|title='झोले' करोड क्लब प्रवेश एउटै वर्ष तीन फिल्मले कमाए करोड|work=merocinema.com|access-date=१४ मे २०२३}}</ref> सन् २०१५ मा, उनले [[सौरम राज तुलाधर]] र [[सौगात मल्ल]] संग गैंगस्टर थ्रिलेड सदंगा मा अभिनय गरिन्, जसलाई दर्शकहरु द्वारा सकारात्मक रूप प्राप्त भयो। उनको अर्को ठूलो रिलीज सुरज सिंह ठकुरीको विपरित नाइ नभन्नु ल २ थियो, जसले चार मिलियन रू कमाएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.filmykhabar.com/news/9170/|title=सफलताकासाथ दोस्रो सातामा 'नाईं नभन्नु ल २'|work=Filmykhabar.com|access-date=१४ मे २०२३}}</ref> उनी [[किशोर शिवाकोटी]] र [[आशा भोसले|आशा भोस्ले]]को गीत 'गुराँस फुल्यो बनै भरी' सहित धेरै म्युजिक भिडियोहरूमा पनि देखा परिन्। झोले र नाइ नभान्नु ल २ मा कार्कीको अभिनयले उनलाई उत्कृष्ट अभिनेत्रीको रूपमा अनलाइन फिल्मीखबर पुरस्कार २०१७,<ref name="dcnepalonline1">{{cite web|url=http://www.dcnepalonline.com/news/model-photo.php?nid=119294/|title=DCNepal Photo|publisher=Dcnepalonline.com|date=10 June 2014|access-date=११ मे २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307062727/http://www.dcnepalonline.com/news/model-photo.php?nid=119294%2F|archive-date=७ मार्च २०१६|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307062727/http://www.dcnepalonline.com/news/model-photo.php?nid=119294%2F |date=7 March 2016 }}</ref> सहायक भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नेफ्टा पुरस्कार, सहायक भूमिकामा सर्वश्रेष्ठ अभिनेता (महिला) को लागि आईएनएफए पुरस्कार र आईएनएफए सबैभन्दा लोकप्रिय अभिनेता (महिला)। उनको अर्को रिलिज आवरनले बक्स अफिसमा अघिल्ला चलचित्रहरू जस्तै राम्रो प्रदर्शन गर्न सकेन। व्यापारिक सफलता नभए पनि यसले कार्कीलाई नेपाली संगीत उद्योगमा गायिकाको रूपमा लन्च गर्यो र उनले [[यमबुद्ध|यम बुद्ध]]सँग मिलेर आवरनको मौलिक साउन्डट्र्याक गाउन गइन्।<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20140714185108/http://medianp.com/2014/05/21209/|title=चर्चामा प्रियंकाको गित|work=medianp.com|access-date=१४ जुलाई २०१४}}</ref> कार्कीले अमेरिकामा '''भुल्ने पो हो कि''' भन्ने छोटो फिल्म परियोजना भूमिका निभाएकी थिइन् र दोस्रो फिल्म '''झोले''' मा उनले वेश्याको चरित्रमा भूमिका निभाएकी थिइन्, जुन दयाह्यांग राइले निर्देशन गरेका हुन्।<ref name="merocinema1">{{cite web |url=http://www.merocinema.com/news/fullnews/5243/3/4/ |title='झोले' करोड क्लब प्रवेश &#124; एउटै वर्ष तीन फिल्मले कमाए करोड &#124; Jholay &#124; crore club &#124; Nepalese cinema &#124; Trade |publisher=merocinema.com |date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728053412/http://www.merocinema.com/news/fullnews/5243/3/4/ |date=2017-07-28 }}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == प्रियङ्का कार्कीले २२ वर्षको उमेरमा न्यूयोर्कको ट्रॉयमा बस्ने रोचक मैनालीसँग विवाह गरेकी थिइन् भने दुई वर्षपछि उनीहरुको सम्बन्धविच्छेद भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://nepaliactress.com/priyanka-karki-ex-husband-getting-married/|title=Priyanka Karki ex-husband getting married|work=Nepali actress.com|access-date=१४ मे २०२३}}</ref> वर्षौंको अनुमान पछि, कार्कीले फेब्रुअरी २०२० मा आफ्नो लामो समयको प्रेमी तथा नेपाली चलचित्रका अभिनेता आयुष्मान डीएस जोशीसँग विवाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=http://www.moviemandu.com/ayushman-ds-joshi-priyanka-karki-engaged/|title=Ayushman DS Joshi, Priyanka Karki ENGAGED!!!|work=www.moviemandu.com|access-date=१४ मे २०२३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715181223/http://www.moviemandu.com/ayushman-ds-joshi-priyanka-karki-engaged/ |date=2018-07-15 }}</ref> सेप्टेम्बर २०२१ मा उनले आफ्नो पहिलो बच्चा, एउटी छोरीलाई जन्म दिएकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/priyanka-karki-becomes-a-mother|title=Priyanka Karki becomes a mother|work=Nepalnews|access-date=१४ मे २०२३}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == डिस्कोग्राफी == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | वर्ष ! scope="col" | गीत |- | २०१४ | आवरण |- | २०१५ | लक्की (कभर) फीट नट्टु शाह |- | rowspan="3"| २०१६ | माया त माया हो (कभर) फीट आयुष्मान जोशी |- | स्वतन्त्र (एकल) |- | जस्तै म तिमीलाई हराउने छु (कभर) फीट आयुष्मान जोशी |- |} == पुरस्कारहरू र नामङ्कनहरू == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ ! पुरस्कार ! वर्ष ! कार्य ! श्रेणी ! नतिजा ! सन्दर्भहरू |- !scope="row"|[[कामना फिल्म अवार्ड]] | २०२० | ''नाइ नभन्नु ल ५'' | सहायक भूमिकामा सर्वश्रेष्ठ अभिनेता (महिला) |{{won}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=Kamana Awards 2076 concludes with much fanfare|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/83611/|access-date=२९ जुन २०२०|website=My City|language=en}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- !scope="row"| फिल्म क्रिटिक्स सोसाइटी नेपाल | २०१५ | ''सुन्तली'' | rowspan="5" |सबै भन्दा राम्रो अभिनेत्री |{{won}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=Film Critics Society of Nepal presents awards in seven Categories|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/31296/|access-date=२९ जुन २०२०|website=My City|language=en}}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- !scope="row" rowspan="2" | एनएफडिसी राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार | २०१७ |''छक्का पञ्जा'' |{{won}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=CHHAKKA PANJA Wins 5 NFDC Trophies : See The Complete List|url=http://www.moviemandu.com/chhakka-panja-wins-5-nfdc-trophies-see-the-complete-list/|access-date=२९ जुन २०२०|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629193737/http://www.moviemandu.com/chhakka-panja-wins-5-nfdc-trophies-see-the-complete-list/|archive-date=२९ जुन २०२०|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629193737/http://www.moviemandu.com/chhakka-panja-wins-5-nfdc-trophies-see-the-complete-list/ |date=2020-06-29 }}</ref> |- | २०१५ |''सुन्तली'' |{{won}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news|title='Kabaddi' wins 3rd NFDC National Film Award|work=Republica|url=http://myrepublica.com/lifestyle/story/28068/kabaddi-wins-3rd-nfdc-national-film-award.html|url-status=dead|access-date=२९ जुन २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923060542/http://myrepublica.com/lifestyle/story/28068/kabaddi-wins-3rd-nfdc-national-film-award.html|archive-date=२३ सेप्टेम्बर २०१५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923060542/http://myrepublica.com/lifestyle/story/28068/kabaddi-wins-3rd-nfdc-national-film-award.html |date=2015-09-23 }}</ref> |- !scope="row"| एफएएएन अवार्ड्स | २०१७ |''छक्का पञ्जा'' |{{nom}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=The Rising Nepal: FAAN Award nominees announced|url=http://www.therisingnepal.org.np/news/22604|access-date=२९ जुन २०२०|website=therisingnepal.org.np|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629193930/http://www.therisingnepal.org.np/news/22604|archive-date=२९ जुन २०२०|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629193930/http://www.therisingnepal.org.np/news/22604 |date=2020-06-29 }}</ref> |- !scope="row"| एनईएफटिए फिल्म अवार्ड्स | २०१५ |— |{{won}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=2015-09-28|title=13,000 Nepalese attend NEFTA Awards 2015|url=https://gulf-times.com/story/456773|access-date=२९ जुन 2020|website=Gulf Times|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629201520/https://gulf-times.com/story/456773|archive-date=२९ जुन २०२०|url-status=live}}</ref> |} ==सन्दर्भहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.priyankakarki.com Official Website] *[https://www.facebook.com/pages/Priyanka-Karki/171097065294?ref=br_tf Priyanka Karki Facebook Page] *[http://www.cybernepal.com.np/thumbnail_view.php?gal_id=174 Cybersansar Featured Model] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160203102738/http://www.cybernepal.com.np/thumbnail_view.php?gal_id=174 |date=2016-02-03 }} *[http://forums.nepaliblogger.com/showthread.php/66-Priyanka-Karki-New-Photoshoot-Images Priyanka Karki Pictures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120823021604/http://forums.nepaliblogger.com/showthread.php/66-Priyanka-Karki-New-Photoshoot-Images |date=2012-08-23 }} *[http://www.nepshow.com/2011/12/limelight-with-priyanka-karki-dec-24.html Priyanka Karki interview on ABC's Limelight] *[http://www.youtube.com/watch?v=_SvQK0IKHIs/ Interview with Aaryan Sigdell and Priyanka Karki] *[http://www.fnw.com.np/priyanka-karki-miss-teen-nepal-2005/ Interview with Food and Wine Magazine]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.youtube.com/watch?v=Y-C85ha_oFQ/ Interview with Priyanka Karki on One Day, TV Filmy] *[http://www.bidhatarai.com/2013/04/interaction-with-priyanka-karki.html/ Priyanka talks about her life and career, Bidhata Rai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517152156/http://www.bidhatarai.com/2013/04/interaction-with-priyanka-karki.html |date=2013-05-17 }} *[http://meroyoutube.com/person/priyanka-karki-a10a98b513df Priyanka Karki wiki, bio, facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200417071747/http://meroyoutube.com/person/priyanka-karki-a10a98b513df |date=2020-04-17 }} == यो पनि हेर्नुहोस् == [[नम्रता श्रेष्ठ|■ नम्रता श्रेष्ठ]] [[केकी अधिकारी|■ केकी अधिकारी]] [[ऋचा शर्मा|■ ऋचा शर्मा]] [[निशा अधिकारी|■ निशा अधिकारी]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१९ मा बनाइएका तथा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:कामना फिल्म अवार्ड विजेता]] [[श्रेणी:नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेताहरू]] [[श्रेणी:नेपाली महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:नेपाली टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] 66uti0mk5ot9c96krok9wd6dkep76rs 0 61709 1356443 1356072 2026-05-23T02:16:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356443 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person | name = दीपिका पादुकोण<br>({{en|Deepika Padukone}}) | image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg | imagesize = | caption = सन् २०१८ मा पादुकोण | birth_date = {{birth date|1986|1|5}}<ref>{{cite web|title=Happy 27th b'day Deepika Padukone|trans-title=दीपिका पादुकोण को 27वाँ जन्मदिन मुबारक हो|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130107224248/http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html |date=2013-01-07 }}</ref><ref name="bio">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|trans-title=जीवनी: दीपिका पादुकोण|date=2012-07-23|work=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=2014-12-31 }}</ref> | birth_place = [[कोपनहेगन]], [[डेनमार्क]] | occupation = अभिनेत्री | years_active = २००४–वर्तमान<ref name="summer">{{cite web|last=मेनन|first=सिता|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer |trans-title = इस गर्मी में सफेद जाओ |accessdate=13 अगस्त 2013|date=2005-04-21|work=[[रीडिफ.कॉम]]}}</ref> | spouse = रणवीर सिंह<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|accessdate=2019-02-15}}</ref> | height = {{height|ft=5|in=8}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/11/deepika-padukone-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Deepika Padukone Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-09-27}}</ref> }} '''दीपिका पादुकोण''' ({{IPA-hns|d̪iːpɪkaː pəɖʊkoːɳ|उच्चारण}}; जन्म ५ जनवरी १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री एवं मोडल हुन्। उनी बलिउड चलचित्र उद्योगकी सबैभन्दा चर्चित अभिनेत्रीहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने भारतीय महिला अभिनेत्रीमा पर्छिन्। उनले आफ्नो जीवनयात्रा [[बलिउड]]मा स्थापित गरिसकेकी छिन् र हालसम्म दुई [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरिसकेकी छिन्। पादुकोण, ब्याडमिन्टन खेलाडी [[प्रकाश पादुकोण]]की छोरी हुन। उनको जन्म [[कोपनहेगन]]मा भएको हो र हुर्काई [[बेङ्गलोर]]मा भएको हो। बाल्यवस्थामा उनले राष्ट्रियस्तरको ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप खेलेकी छन् तर फेसन मोडल बन्नका लागि उनले ब्याडमिन्टन खेल छाडेकी थिइन्। मोडलिङ क्षेत्रबाट प्रवेश गरेकी उनले चाँडै चलचित्रमा अभिनय गर्ने अवसर प्राप्त गरिन्। सन् २००६ मा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''मा मुख्य भूमिकामा उनले चलचित्र जगतमा पदार्पण गरिन्। पादुकोण त्यसपछि दोहोरो भूमिकामा उनको पहिलो बलिउड ब्लकबस्टर सन् २००७ मा प्रदर्शित ''[[ओम शान्ति ओम]]''बाट गरिन् जसले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिलाएको थियो। पादुकोणद्वारा अभिनित ''[[लभ आज कल]]'' (२००९) र ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'' (२०१०) चलचित्रमा गरिएको दमदार अभिनयको लागि उनले निकै चर्चा कमाइन्। साथै त्यसै समयमा उनीद्वारा अभिनित ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) र हाँस्य चलचित्र ''[[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]]'' (२०१०) चलचित्रले नकारात्मक समीक्षा पाएको थियो। सन् २०१२ मा प्रदर्शित बक्स अफिस हिट ''[[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]]'' चलचित्रले उनको अभिनय यात्रामा आयाम त थप्यो नै उनको अभिनयलाई सम्मान प्रदान गर्दै विभिन्न पुरस्कार समारोहमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन समेत गराएको थियो। त्यसपछि उनी ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' (२०१३), ''[[चेन्नई एक्सप्रेस]]'' (२०१३) र ''[[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इयर]]'' (२०१४) जस्ता हाँस्य चलचित्र जुन [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने बलिउड चलचित्र]] रहेका थिए त्यस्ता चलचित्रमा मुख्य महिला पात्रको अभिनय गरेर बलिउडमा आफ्नो स्थान जमाइन्। उनले सन् २०१३ मा ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' नामक चलचित्रमा दमदार अभिनय गरेर [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेकी थिइन्। अभिनय क्षेत्र बहेक पादुकोण रङ्गमञ्चमा भाग लिने गरेकी छिन् साथै उनले एक भारतीय पत्रिकाको लागि लेख समेत लेखिसकेकी छिन्। यस बाहेक उनले विभिन्न ब्रान्ड र उत्पादनको लागि स्थायी रूपमा विज्ञापन गर्ने गरेकी छिन्। महिलाको हक तथा अधिकारको लागि पनि उनले बेला बखत आवाज उठाउने गरेकी छिन्। == व्यक्तिगत जीवन र मोडलिङ करियर== दीपिका पादुकोणको जन्म ५ जनवरी १९८६ मा [[डेनमार्क]]को [[कोपनहेगन]]मा भएको हो। उनको जन्म [[कोङ्कणी भाषा|कोंकणी]] भाषी परिवारमा भएको हो।<ref name="bio1">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|accessdate=6 August 2013|date=23 July 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=http://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archivedate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite news|last=Baksi|first=Dibyojyoti|title=Shah Rukh Khan made Deepika Padukone learn Tamil|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|accessdate=18 August 2013|newspaper=Hindustan Times|date=13 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821034850/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx |date=21 August 2013 }}</ref> उनको बुवा, [[प्रकाश पादुकोण|प्रकाश]], एक भूतपूर्व अन्तर्राष्ट्रियस्तरका सम्मानित ब्याडमिन्टन खेलाडी थिए। उनकी आमा उज्जाला एक यात्रु एजेन्ट थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|title=She's the model of success|work=The Star|date=4 August 2008|accessdate=29 August 2013}}{{subscription required|via=Highbeam}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140610213030/http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html |date=10 June 2014 }}</ref> उनकी कान्छी बहिनी अनिसा गोल्फ खेलाडी हुन्।<ref>{{cite news|last=Kaura|first=Neha|title=Deepika’s link-ups don’t bother us, says sister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|accessdate=2 July 2013|newspaper=The Times of India|date=11 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106032230/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry |date=6 January 2014 }}</ref> उनको हजुरबुवा रमेश मैसुर ब्याडमिन्टन सङ्घका प्रशासक थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/an-exciting-tournament/article3185184.ece|title=An exciting tournament|newspaper=The Hindu|date=5 January 2006|accessdate=3 August 2015}}</ref> पादुकोण जब एक वर्षकी थिइन् त्यस समय उनको परिवार [[भारत]]को [[बेङ्गलोर]] बसाइसराई गरे ।<ref name="toi interview">{{cite news|last=Gupta|first=Priya|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|title=Ranbir and I are still friends: Deepika Padukone|accessdate=29 August 2013|date=13 October 2012|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father |date=28 September 2013 }}</ref> उनले बेङ्गलोरको [[सोफिया उच्च विद्यालय]]बाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन [[माउन्ट कार्मेल कलेज, बेङ्गलोर|माउन्ट कार्मेल कलेज]]बाट गरिन्।<ref>{{cite web|title=Just How educated are our Bollywood heroines?: Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#3|publisher=Rediff.com|accessdate=6 August 2013}}</ref> उनी मानविकी संकाय अन्तर्गत [[समाजशास्त्र]] विषयमा [[स्नातक तह|स्नातक]] तहको पढाइ गर्न [[इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय खुल्ला विश्वविद्यालय]]मा भर्ना भइन् तर पछि उनले समयको व्यस्तता तथा मोडलिङ गर्ने समयको अनियमितताले पढाइ स्थगन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Deepika-Padukone-has-not-put-studies-on-back-burner/articleshow/2661901.cms|work=The Times of India|title=Deepika Padukone has not put studies on back-burner|accessdate=6 August 2013|date=30 December 2007|archiveurl=|archivedate=8 June 2015}}</ref> [[File:Padukone with family.jpg|thumb|left|upright=1.3|alt=Deepika Padukone is posing with her father, mother and sister|सन् २०१४ को [[५९औं फिल्मफेयर पुरस्कार]] समारोहमा दीपिका पादुकोण आफ्नो अभिभावक तथा बहिनीसँग]] पादुकोण बच्चा हुँदा कठिन सामाजिक अवस्था स्वीकार गरिन् जसले गर्दा उनको धेरै साथीहरू थिएनन्।<ref name="toi interview"/> उनको जीवनको लक्ष्य ब्याडमिन्टन थियो, जुन उनले युवा उमेरदेखि नै प्रतिस्पर्धात्मक तरिकाले खेल्ने गर्थिन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा पादुकोणले आफ्नो दिनचर्याको बारेमा भनेकी थिइन् "म सधैँ बिहान ५ बजे उठ्थेँ र शारीरिक कसरत गर्न जान्थे, विद्यालय जान्थे, ब्याडमिन्टन खेल्न जान्थे, आफ्नो गृहकार्य गर्थें र सुत्न जान्थेँ।"<ref name="toi interview"/> पादुकोणले विद्यालय अवधिमा ब्याडमिन्टनमा आफ्नो जीवन बनाउन जारी राखिन् र राष्ट्रियस्तरको च्याम्पियनसिपमा भाग लिइन्। उनले राज्यस्तरका बेसबल प्रतियोगितामा पनि आफ्नो सहभागिता जनाइन्।<ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Soumyadipta|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-was-a-state-level-baseball-player-deepika-padukone-1349480|title=I was a state level baseball player: Deepika Padukone|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 August 2013|date=18 February 2010}}</ref> शिक्षा तथा खेल करियरमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित राखिरहेकै बेला पादुकोणले बाल कलाकारको रूपमा समेत कार्य गरिन्। उनी ८ वर्षको उमेरमा एक दुई विज्ञापन अभियानमा देखा परिन्।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|title=The long and short of the ramp|work=The Hindu|accessdate=3 August 2013|date=11 August 2004}}</ref> १० कक्षामा अध्ययन गर्दा उनले आफ्नो ध्यान परिवर्तन गरी फेसन मोडल बन्ने निर्णय गरिन्। <ref name="model">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/613309.cms|title=Smash hit on the ramp|work=The Times of India|first=Asha|last=Chowdary|accessdate=3 August 2013|date=13 April 2004}}</ref> सन् २००४ मा उनले [[प्रसाद बिडापा]]को संरक्षणमा पूर्ण समय मोडल बन्ने कार्यमा लागिन्।<ref name="model"/><ref>{{cite news|last=Malani|first=Gaurav|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|title=Deepika Padukone not a part of race|accessdate=3 August 2013|date=7 December 2011|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194256/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film |date=28 September 2013 }}<br>{{cite news|last=Saran|first=Rhea|title=Venus Rising?|url=http://www.verveonline.com/30/people/verve/venus/excerpt.shtml|accessdate=7 August 2013|work=Verve (magazine)}}</ref> करियरको प्रारम्भिक चरणमा पादुकोणले लिरिल साबुनको टेलिभिजन विज्ञापनले पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यस सँगै उनले विभिन्न ब्रान्ड तथा उत्पादनको लागि मोडलिङ गरिन्।<ref>{{cite news|last=Gahlaut|first=Kanika|url=http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|title=Making a splash|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=12 April 2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBsSbRF|archivedate=27 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Deepika Padukone: Biography|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Deepika-Padukone.htm|publisher=[[Zee News]]|accessdate=7 August 2013}}</ref> सन् २००५ मा, उनले डिजाइनर [[सुनीत वर्मा]]को लागि पहिलो पटक [[लक्मे फेसन विक]]मा भाग लिइन् र [[किङफिसर (बियर)|किङफिसर]] फेसन अवार्डमा ''मोडल अफ द इअर''को अवार्ड जित्न सफल भइन्।<ref>{{cite web|last=Menon|first=Sita|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer|accessdate=3 August 2013|date=21 April 2005|publisher=Rediff.com}}</ref><ref>{{cite news|last=Chowdhury|first=Smita R.|title=Glamour, glitz & grace|url=http://www.telegraphindia.com/1050405/asp/calcutta/story_4572605.asp|accessdate=3 August 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=5 May 2005}}</ref> पादुकोणको प्रसिद्धिमा त्यस समय वृद्धि भयो जब उनलाई २००६ को [[किङफिसर पात्रो|किङफिसर क्यालेन्डर]]मा स्थान दिइयो ।<ref name="meet"/> क्यालेन्डरका डिजाइनरका रूपमा रहेका [[वेन्डेल रोड्रिक्स]]ले पादुकोणमाथि टिप्पणी गर्दै भनेका थिए "[[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]पछि हामीसँग यस्तो सुन्दर र ताजा महिला थिएन्।"<ref>{{cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|title=Young achievers: Deepika Padukone to Aditya Mittal, MS Dhoni to Rabbi Shergill|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=20 February 2006|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBwTlZD|archivedate=27 September 2013}}</ref> रोड्रिक्सले उनलाई गञ्जम ज्वेलरी कक्षामा हेरेका थिए र पछि उनले म्याट्रिक्स एजेन्सीका लागि पादुकोणलाई हस्ताक्षर गर्न भ्याए।<ref>{{cite book|last=Vasudev|first=Shefalee|title=Powder Room|url=http://books.google.com/books?id=DzdfsXQEtqoC&pg=PT61|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-297-3|page=61|year=2012}}</ref> २१ वर्षको उमेरमा पादुकोण [[मुम्बई]] बसाइँ सरिन् र आफ्नो काकीको घरमा बसिन्।<ref name="toi interview"/> त्यसै वर्ष, उनले [[हिमेश रेशमिया]]को म्युजिक भिडियो ''नाम है तेरा'' मा काम गर्ने अवसर पाइन् र त्यसमा गरेको अभिनयले व्यापक पहिचान प्राप्त गरिन्।<ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|title=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=17 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video |date=28 September 2013 }}</ref> पादुकोणले चाँडै चलचित्र भूमिकाको लागि प्रस्ताव प्राप्त गर्न सुरू गरिन्।<ref>{{cite web|title=The hottest heroine in Kannada cinema|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/24sld1.htm|publisher=Rediff.com|date=24 August 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> आफ्नो अभिनयलाई अझ प्रभावकारी बनाउन पादुकोणले [[अनुपम खेर]]को चलचित्र संस्थानमा अभिनय कोर्समा भर्ना भइन्।<ref>{{cite news|title=On course: Deepika Padukone joins Anupam Kher's Film Academy|url=http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|work=India Today|date=11 July 2005|accessdate=6 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC0HxiV|archivedate=27 September 2013}}</ref> रेशमियाको साङ्गीतिक भिडियोमा निर्देशक [[फराह खान]]ले पादुकोणको अभिनय हेरेकी थिइन् जसले गर्दा उनले पादुकोणलाई आफ्नो चलचित्र [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]]मा अभिनेत्रीको रूपमा चयन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref name="meet"/> ==अभिनय करियर== ===चलचित्र सुरूवात र सफलता (२००६–०९)=== पादुकोणले सन् २००६ मा आफू [[इन्द्रजीत लङ्केश]]को निर्देशनमा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''बाट अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्न लागेको बताएकी थिइन्। <ref name="meet">{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Meet Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/2006/mar/14sd1.htm|publisher=Rediff.com|date=14 March 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> उक्त रोमान्टिक हाँस्य चलचित्र [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]] ''[[मनमधुदु]]''को रूपान्तरण रहेको थियो र पादुकोणलाई शीर्ष भूमिकामा अभिनेता [[उपेन्द्र (अभिनेता)|उपेन्द्र]]सँग तय गरिएको थियो । पादुकोण अभिनित कन्नड चलचित्रले उच्च व्यापारिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite news|last=Kumar|first=S.S|title=Ramya in a rush|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ramya-in-a-rush/article3230859.ece|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Hindu|date=29 September 2006}}</ref> [[रिडिफ.कम]]का आरजी विजयसारथीले पादुकोणको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनलाई ''आत्मीय दृश्यमा अझ बढी काम गर्नुपर्छ'' भनी थपेका थिए ।<ref>{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Deepika's Aishwarya is a must watch|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|publisher=Rediff.com|date=15 September 2006|accessdate=3 August 2013}}</ref> सन् २००६ को अन्तसम्ममा फराह खानको ''ह्याप्पी न्यू इअर'' को काम रोकियो र खानले [[पुनर्जन्म]]को कथामा आधारित नाटकीय चलचित्र ''[[ओम शान्ति ओम]]'' (२००७) को लागि पादुकोणलाई चलचित्रमा लिने निर्णय गरिन्। <ref>{{cite web|title='I was pulling SRK's hair out!'|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/10fchat.htm|publisher=Rediff.com|date=10 December 2007|accessdate=6 August 2013}}</ref> [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को पृष्ठभूमिमा तैयार पारिएको यस चलचित्रले सन् १९७० ताका सङ्घर्षरत् अभिनेताको कथा भन्दछ जो आफ्नो प्रेमिकाको हत्याको साक्षी भएर मर्छ र उसको प्रेमिकाको हत्याको बदला लिन पुनर्जन्म लिन्छ। यस चलचित्रको नायकको रूपमा [[साहरुख खान|शाहरूख खान]] एक समर्थकको भूमिकामा रहेका थिए भने पादुकोण दोहोरो भूमिकामा थिइन्।{{mdash}} पहिलो भूमिका शान्तिप्रिया, १९७० को शीर्ष अभिनेत्रीको रूपमा र पछि स्यान्डी, एक इच्छुक अभिनेत्रीको भूमिकामा रूपमा रहेकी थिइन्। उनले भनिन्, "म शाहरूखलाई चलचित्रमा हेरेर ठूली भएकी हुँ र वहाँको म सधैँ अनुशरण गर्थें। वहाँसँग काम गरेर&nbsp;... म ज्यादै खुसी महसुस गरिरहेकी छु। साथै फराहलाई पनि धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले म माथि भरोसा गरेर वहाँसँग मलाई काम गर्ने मौका दिइन्।"<ref>{{cite news|last=Ray|first=Sarit|title=I'm a shy person: Deepika|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=2 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194317/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone |date=28 September 2013 }}</ref> आफ्नो भूमिकाको तयारीको लागि पादुकोणले विभिन्न अभिनेत्रीहरू [[हेलन (अभिनेत्री)|हेलन]] र [[हेमा मालिनी]]को शारीरिक हाउभाउ पढ्न चलचित्र हेरिन्। जुन आजभोलिको अभिनेत्रीभन्दा ''ज्यादै भिन्न'' र ''अधिक मनोरम'' भएको महसुस गरिन ।<ref>{{cite news|last=Thakur|first=Shweta|title=I saw Hema Malini films for '70s look: Deepika|date=17 November 2007|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=10 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005230414/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx |date=5 October 2013 }}</ref> तर, उनको आवाज भने आवाज कलाकार [[मोना घोष शेट्टी]]द्वारा स्वराङ्कित थियो ।<ref name="mona dub">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|title=Why is Deepika's Hindi in Kochadaiiyaan dubbed?|work=The Times of India|date=2 January 2013|accessdate=3 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105062349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan |date=5 January 2014 }}</ref> चलचित्रमा रहेको एक गीत ''धुम ताना'' मा पादुकोण भारतीय शास्त्रीय नृत्यकर्ताको रूपमा आफुलाई ढालेर नृत्य गरिन्। वर्षको चर्चित गीतहरू मध्ये एक साबित भएपछि [[डोर्लिङ किन्डर्सले]]ले भने पादुकोणले दर्शकलाई आफ्नो ''हस्त मुद्रा'' नृत्यले मन्त्रमुग्ध पार्न सफल भइन्।<ref>{{cite book|title=The Book of Dance|url=http://books.google.com/books?id=EzKmKyugOjkC&pg=PA113|date=3 September 2012|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=978-1-4093-2237-5|page=113}}</ref> ''ओम शान्ति ओम'' सन् २००७ को व्यावसायिक सफल चलचित्र बन्न सफल रहयो र चलचित्रले विश्व्यापी {{INRConvert|1.49|b}} कारोबार गरेको थियो ।<ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated|publisher=[[Box Office India]]|accessdate=13 October 2013|date=11 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120708194233/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= |date=8 July 2012 }}</ref> [[बलिउड हङ्गामा]]का [[तरण आदर्श]]ले चलचित्रको समिक्षा गर्दै ''दीपिकाको अभिनयमा एउटा उत्कृष्ट अभिनेत्रीसँग हुनुपर्ने सबै कला भएको भनि भनेका थिए'' ।<ref>{{cite web|last=Adarsh|first=Taran|title=Movie Review: Om Shanti Om|date=7 November 2007|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=18 December 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBYXxYy|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]को वार्षिकोत्सवमा पादुकोणलाई सन् २००८ मा [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिइएको थियो र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] श्रेणीको लागि नामाङ्कन गरिएको थियो।<ref name="heroine">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|title=Top heroines of Bollywood|accessdate=19 July 2013|date=10 May 2013|work=India Today|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC4LXB6|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[File:Padukone in 2009.jpg|thumb|upright=0.9|alt=Deepika Padukone is smiling away from the camera|पादुकोण ''[[लभ आज कल]]'', २००९ को पहिलो दृश्य समारोहमा]] बलिउड हङ्गामाले ''ओम शान्ति ओम'' को सफलताले पादुकोणको अभिनय करियरमा आयाम थपेको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=Tuteja|first=Joginder|title=Exploring the Box Office journey of Deepika Padukone&nbsp;– Part 1|date=2 August 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=10 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBdY9Zu|archivedate=27 September 2013}}</ref> उनले यो सफलतालाई आफ्नो अर्को चलचित्रमा गायत्री (रणवीर कपुरको प्रेमिका)को भूमिकामा एक अस्ट्रेलियाली विद्यार्थी जो क्याब चालकको रूपमा [[यश राज फिल्म्स|यशराज फिल्म्स]]को हाँस्य रोमान्टिक चलचित्र ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) मा अभिनय गरिन्। यो चलचित्रले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Bachna Ae Haseeno scores at box office|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18box.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=20 April 2013}}</ref> तर ''[[आउटलुक (पत्रिका)|आउटलुक]]'' को नम्रता जोशीले पादुकोणको अभिनयलाई सन्तोषजनक नभएको बताएकी थिइन्।।<ref>{{cite news|last=Joshi|first=Namrata|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|title=Movie Review: Bachna Ae Haseeno|accessdate=19 July 2013|date=1 September 2008|work=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBjSin0|archivedate=27 September 2013}}</ref> सन् २००९ को पहिलो चलचित्रको रूपमा पादुकोण र [[अक्षय कुमार]]द्वारा [[निखिल आडवाणी]]को निर्देशनमा कुङ फु हाँस्य कथानक चलचित्र ''[[चाँदनी चौक टु चाइना]]'' रहेको थियो जसमा पादुकोणले भारतीय-चिनियाँ दिदी बहिनीको दोहोरो भूमिका निभाएकी थिइन्। [[वार्नर ब्रोज]]द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले हिन्दी चलचित्रको इतिहासमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सबैभन्दा बढी सिनेमाघरमा प्रदर्शित गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Anderson|first=Jason|title=Chandni Chowk to China: Kung fusion hustle|url=http://www.thestar.com/entertainment/2009/01/16/chandni_chowk_to_china_kung_fusion_hustle.html|work=[[Toronto Star]]|date=16 January 2009|accessdate=6 August 2013}}</ref> पादुकोणले आफ्नो भूमिकको लागि जापानी मार्सल आर्ट्स [[जुजुत्सु]]बाट सिखेकी थिइन् र आफ्नो सबै आक्रमक दृश्य आफैंले गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=Deepika's unbelievable stunt!|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/26slid1-deepika-unbelievable-stunt.htm?zcc=rl|publisher=Rediff.com|date=26 November 2008|accessdate=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Lalwani|first=Vickeya|title=Yes, I'm dating Ranbir: Deepika|date=15 March 2008|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|work=The Times of India|accessdate=3 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012195823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj |date=12 October 2013 }}</ref> तर अपेक्षा गरिएको ठिक विपरित यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|554.7|m}} कमाइ गर्न सक्यो जबकि यस चलचित्रको निर्माण लागत {{INRConvert|800|m}} थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=348&catName=TGlmZXRpbWUgV29ybGR3aWRlIEluIFVTICQ=|title=Top Lifetime Grossers Worldwide (US $)|publisher=Box Office India|accessdate=11 November 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D |date=2 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Amit|last2=Verma Ambwani|first2=Meenakshi|title=Chandni Chowk to China crosses Rs 33 cr at local box office|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|work=[[The Economic Times]]|date=20 January 2009|accessdate=6 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng |date=5 March 2016 }}</ref> चलचित्र विश्लेषकहरूले पादुकोणको अभिनयलाई सामान्यत मन पराएनन्।<ref>{{cite web|title=Chandni Chowk To China (2009)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Strout|first=Justin|title=Ham Samurai|date=15 January 2009|url=http://www2.orlandoweekly.com/film/review.asp?rid=14086|work=[[Orlando Weekly]]|accessdate=29 April 2011}}</ref> त्यसै वर्ष पादुकोणले नाटकीय चलचित्र ''[[बिल्लु]]'' (''लभ मेरा हिट हिट'' नामक गीत) मा आयटम डान्स गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4|title=Item Number in 'Billoo Barber'|publisher=[[MSN]]|date=6 January 2009|accessdate=2 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314143005/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4 |date=14 March 2012 }}</ref> त्यस लगतै उनी [[सैफअली खान|सैफ अली खान]]सँग रोमान्टिक नाट्य चलचित्र '' [[लभ आज कल]]'' मा अभिनय गरिन् जसको कथाकार र निर्देशक [[इम्तियाज अली (निर्देशक)|इम्तियाज अली]] थिए। यस चलचित्रले युवाहरूको बदलिदो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरेको थियो। यस चलचित्रमा पादुकोणले एक सुदृढ सोच भएकी महिला मीरा पण्डेको भूमिका चरित्रार्थ गरेकी थिइन्। यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|1.2|b}}को कारोबार गरेको थियो। ''लभ आज कल'' ले सन् २००९ को सबैभन्दा बढी पैसा कमाउने तेस्रो चलचित्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेको थियो।<ref name="top"/> ''[[डेली न्यूज एन्ड एनालायसिस]]'' का अनिरूद्ध गुहाले पादुकोणको बारे उल्लेख गर्दै ''अहिलेसम्म अभिनय गरेका चार चलचित्रहरू मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन '' गरेको भनी लेखेका थिए भने ''द टाइम्स अफ इन्डिया'' का बलिउड विशेशज्ञ [[निखत काजमी]]ले पादुकोणको अभिनयलाई ''उत्कृष्ट र दृढ'' भनी व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite news|last=Guha|first=Aniruddha|title=Review: Love Aaj Kal is the perfect date movie|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-love-aaj-kal-is-the-perfect-date-movie-1278796|work=Daily News and Analysis|date=31 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|title=Love Aaj Kal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Love-Aaj-Kal/movie-review/4838891.cms|work=The Times of India|date=30 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref> यस चलचित्रको लागि पादुकोणले [[५५औँ फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नामाङ्कन पाएकी थिइन्।<ref name="bollywoodhungama1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=27 April 2011}}</ref> ===करियर सङ्घर्ष (२०१०–११)=== सन् २०१० मा पादुकोणको पाँच चलचित्र प्रदर्शित भएको थियो। उनको पहिलो भूमिका विजय लालवाणीको [[मनोबैज्ञानिक रोमाञ्चकारी]] चलचित्र ''कार्तिक कलिङ कार्तिक'' थियो जसमा पादुकोणले एक हरेस खाइसकेको व्यक्ति ([[फरहान अख्तर]]द्वारा अभिनित) जो प्रत्येक विहान एक संदिग्ध फोन पाएर विभिन्न परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिको सहयोगी प्रेमिकाको भूमिका गरिन्। [[भराइटी (पत्रिका)|भराइटी]] पत्रिकाका डेरेक एलेले चलचित्रलाई समीक्षा गर्दै चलचित्रको कथाबस्तुले दर्शकमाझ छाप छोड्न नसकेको र पादुकोणको &nbsp;...निरीह भूमिकाले पनि चलचित्र सफल नभएको तर्क थपेका थिए ।<ref>{{cite news|last=Elley|first=Derek|title=Review: "Karthik Calling Karthik"|url=http://variety.com/2010/film/reviews/karthik-calling-karthik-1117942367/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=8 March 2010|accessdate=16 July 2013}}</ref> व्यवसायिक रूपमा चलचित्र असफल भएको थियो।<ref name="bo2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box office India|accessdate=14 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA%3D%3D |date=14 October 2013 }}</ref> सो वर्ष उनको सबैभन्दा व्यवसायिक सफल चलचित्र [[साजिद खान]]को हाँस्यप्रधान चलचित्र [[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]] थियो जसले {{INRConvert|1.15|b}}को कारोबार गर्न सफल भएको थियो। यस चलचित्रमा उनी [[अक्षय कुमार]], [[रितेश देशमुख]], [[लारा दत्ता]], [[अर्जुन रामपाल]], [[जिया खान]] र [[बोमन इरानी]]सँग चित्रित गरिएका थिए।<ref name="top"/> [[राजा सेन]]ले चलचित्रलाई "खराब अभिनयको चाड" र पादुकोणद्वारा कमजोर अभिनय भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=Sen|first=Raja|title=Gags that'll make you gag|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-housefull-is-painful/20100430.htm|publisher=Rediff.com|date=30 April 2010|accessdate=14 September 2013}}</ref> [[File:Deepika Padukone at an event.jpg|thumb|left|upright|alt=Deepika Padukone is sitting on a chair and smiling at the camera|पादुकोण ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'', २०१० को कार्यक्रममा]] {{-}} == प्रमुख चलचित्रहरू== {{main|दीपिका पादुकोण फिल्मोग्राफी}} * [[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]] (सन् २००६) * [[ओम शान्ति ओम]] (सन् २००७) * [[बच्ना ए हसिनो]] (सन् २००८) * [[लभ आज कल]] (सन् २००९) * [[लफङ्गे परिन्दे]] (सन् २०१०) * [[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]] (सन् २०१२) * [[ये जवानी है दीवानी]] (सन् २०१३) * [[चेन्नई एक्सप्रेस]] (सन् २०१३) * [[गोलियों की रासलीला राम-लीला]] (सन् २०१३) * [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]] (सन् २०१४) * [[पीकू]] (सन् २०१५) * [[बाजीराव मस्तानी]] == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Deepika Padukone|दीपिका पादुकोण}} * {{IMDb name|id=2138653}} * {{Twitter|deepikapadukone|दीपिका पादुकोण}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार}} {{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि आइफा अवार्ड}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि स्क्रिन अवार्ड}} {{कमन्सश्रेणी|Deepika Padukone}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Padukone, Deepika | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian actor | DATE OF BIRTH = 5 January 1986 | PLACE OF BIRTH = [[Copenhagen]], Denmark | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका महिला मोडलहरू]] ifahjbbsxpt7p06exlkfda50dpnwilv 0 62625 1356447 1219305 2026-05-23T03:03:16Z ~2026-30810-09 78835 1356447 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = म्यानचेस्टर सिटी | current = | image = | fullname = म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब | nickname = 'सिटी,द सिटीजन्स र द स्काई ब्लुज' | founded = सन १८९४ अप्रिल १६ | ground = [[सिटी अफ म्यानचेस्टर स्टेडियम]] | capacity = ५५,०९७<ref>{{cite web |url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |title=Premier League Handbook Season 2013/14 |format=PDF |accessdate=17 August 2013 |work=[[Premier League]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131132636/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/handbooks/premier-league-handbook-2013-14.pdf |date=31 January 2016 }}</ref> | owner = [[द सिटी फुटबल ग्रुप]] | chairman = [[खाल्दुन अल मुबारक]] | ceo = | manager = | league = [[प्रिमियर लिग]] | season = | pattern_la1 = _mancity2223h | pattern_b1 = _mancity2223h | pattern_ra1 = _mancity2223h | pattern_sh1 = _mancity2223h | pattern_so1 = _mancity2223hl | leftarm1 = 78BCFF | body1 = 78BCFF | rightarm1 = 78BCFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 78BCFF | pattern_la2 = _mancity2223a | pattern_b2 = _mancity2223a | pattern_ra2 = _mancity2223a | pattern_sh2 = _mancity2223a | pattern_so2 = _mancity2223al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _mancity2223t | pattern_b3 = _mancity2223t | pattern_ra3 = _mancity2223t | pattern_sh3 = _mancity2223t | pattern_so3 = _mancity2223tl | leftarm3 = D3FE7A | body3 = D3FE7A | rightarm3 = D3FE7A | shorts3 = 384157 | socks3 = D3FE7A }} '''म्यानचेस्टर सिटी''' फुटबल क्लब [[म्यानचेस्टर]]मा स्थापना गरिएको अङ्ग्रेजी व्यावसायिक फुटबल क्लब हो । म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लबलाई पहिला '''सेंट मार्क (वेस्ट गोर्टोन)''' को रूपमा सन् १८८० मा स्थापना गरिएको थियो पछि सन् १८८७ मा '''आर्डविक एसोसिएशन फुटबल क्लब'''को रूपमा रुपान्तरण गरियो र पछि यसलाई सन् १८९४ मा '''म्यानचेस्टर सिटी क्लब'''को रूपमा पूर्णरुप दिईयो । क्लबले सन् २००३ पछि आफ्नो सबै घरेलु म्याच [[सिटी अफ म्यानचेस्टर स्टेडियम]]मा खेल्दै आएको छ । क्लबको इतिहास हेर्दा सबैभन्दा सफल अवधि सन् १९६० को दशक र सन् १९७० को दशक रूपमा लिन सकिन्छ , त्यति बेला क्लबले '''लिग च्याम्पियनशिप''' र '''लिग कप''' जितेको थियो । सन् १९८१ पछि क्लबको प्रदर्शनमा क्रमशः उतार चढाव हुदैं गयो र सन् १९९८ तिर उसको प्रदर्शन तेश्रो स्तरमा झर्यो । सन् २००८ मा क्लबलाई आबु धाबी युनाइटेड ग्रूपले खरिद गर्यो र यो त्यसपछि संसारकै सबैभन्दा महँगो क्लबको सुचीमा सामेल हुन पुग्यो । यसकै फलस्वरूप: क्लबले ४४ वर्षपछि सन् २०१२ मा [[प्रिमियर लिग]]को उपाधि जित्न सफल भयो । आफ्नो स्थापना यता, यस क्लबले ९ लिग उपाधी, ७ एफ ए कप्, ८ लिग कप, ६ एफ ए कम्युनिटी सिल्ड, एक युएफा च्याम्पियन्स लिग, १ युरोइयन कप विनर कप, १ युएफा सुपर कप र १ [[फिफा क्लब विश्वकप|फिफा क्लब विश्वकप्]]([[२०२३ फिफा क्लब विश्वकप|२०२३]]) जितेको छ। ==इतिहास== == वर्ष खेलाडी == {| | width="1" |&nbsp; | valign="top" | {| class="wikitable" ! style="background:silver;" |वर्ष ! style="background:silver; width:170px;" |खेलाडी |- |२०००–०१ |{{flagicon|Australia}} [[Danny Tiatto]] |- |२००१–०२ |{{flagicon|Algeria}} [[Ali Benarbia]] |- |२००२–०३ |{{flagicon|France}} [[Sylvain Distin]] |- |२००३–०४ |{{flagicon|England}} [[Shaun Wright-Phillips]] |- |२००४–०५ |{{flagicon|Ireland}} [[Richard Dunne]] |- |२००५–०६ |{{flagicon|Ireland}} [[Richard Dunne]] |- |२००६–०७ |{{flagicon|Ireland}} [[Richard Dunne]] |- |२००७–०८ |{{flagicon|Ireland}} [[Richard Dunne]] |- |२००८–०९ |{{flagicon|Ireland}} [[Stephen Ireland]] |- |२००९–१० |{{flagicon|Argentina}} [[कार्लोस तेवेझ]] |} | width="1" |&nbsp; | valign="top" | {| class="wikitable" ! style="background:silver;" |वर्ष ! style="background:silver; width:170px;" |खेलाडी |- |२०१०–११ |{{flagicon|Belgium}} [[Vincent Kompany]] |- |२०११–१२ |{{flagicon|Argentina}} [[सर्जियो अग्वेरो]] |- |२०१२–१३ |{{flagicon|Argentina}} [[Pablo Zabaleta]] |- |२०१३–१४ |{{flagicon|Côte d'Ivoire}} [[Yaya Touré]] |- |२०१४–१५ |{{flagicon|Argentina}} [[सर्जियो अग्वेरो]] |- |२०१५–१६ |{{flagicon|Belgium}} [[केभिन डि ब्रोइना]] |- |२०१६–१७ |{{flagicon|Spain}} [[डेभिड सिल्भा]] |- |२०१७–१८ |{{flagicon|Belgium}} [[केभिन डि ब्रोइना]] |- |२०१८–१९ |{{flagicon|Portugal}} [[बेर्नादो सिल्भा]] |- |२०१९–२० |{{flagicon|Belgium}} [[केभिन डि ब्रोइना]] |} | width="1" |&nbsp; | valign="top" | {| class="wikitable" ! style="background:silver;" |वर्ष ! style="background:silver; width:170px;" |खेलाडी |- |२०२०–२१ |{{flagicon|Portugal}} [[Rúben Dias]] |- |२०२१–२२ |{{flagicon|Belgium}} [[केभिन डि ब्रोइना]] |- |२०२२–२३ |{{flagicon|Norway}} [[अर्लिङ हल्यान्ड]] |} |} {{clear}}Sources:<ref>{{cite web |last=Percival |first=Adam |title=50 years of MCFC Player of the Year: Part 1 |url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/june/50-years-of-mcfc-player-of-the-year-part-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618080916/https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/june/50-years-of-mcfc-player-of-the-year-part-1 |archive-date=18 June 2021 |access-date=21 April 2021 |website=www.mancity.com}}</ref><ref>{{cite web |last=Clayton |first=David |title=50 years of MCFC Player of the Year: Part 2 |url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/june/50-years-of-mcfc-player-of-the-year-part-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618094445/https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/june/50-years-of-mcfc-player-of-the-year-part-2 |archive-date=18 June 2021 |access-date=21 April 2021 |website=www.mancity.com}}</ref><ref>{{cite web |last=Clayton |first=David |title=50 years of MCFC Player of the Year: Part 3 |url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/june/50-years-of-mcfc-player-of-the-year-part-3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618092015/https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/june/50-years-of-mcfc-player-of-the-year-part-3 |archive-date=18 June 2021 |access-date=21 April 2021 |website=www.mancity.com}}</ref><ref>{{cite web |last=Clayton |first=David |title=50 years of MCFC Player of the Year: Part 4 |url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/june/50-years-of-mcfc-player-of-the-year-part-4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220516/https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/june/50-years-of-mcfc-player-of-the-year-part-4 |archive-date=22 December 2017 |access-date=21 April 2021 |website=www.mancity.com}}</ref><ref>{{cite web |last=Pollard |first=Rob |title=50 years of MCFC player of the year: Part 5 |url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/june/50-years-of-mcfc-player-of-the-year-part-5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202214242/https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/june/50-years-of-mcfc-player-of-the-year-part-5 |archive-date=2 December 2020 |access-date=21 April 2021 |website=www.mancity.com}}</ref> ==रेकर्ड== ==रङ्गशाला== एतिहाद रङ्गशाला == महत्वपूर्ण व्यवस्थापकहरू == ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist|2}} {{Commonscat|Manchester City FC}} [[श्रेणी:फुटबल]] [[श्रेणी:फुटबल क्लबहरू]] [[श्रेणी:खेलकुद]] [[श्रेणी:प्रिमियर लिग फुटबल क्लबहरू]] qp2mwfxjzcwupwdyrkr9kmp7kjxrw9h 0 70144 1356433 1307189 2026-05-22T16:43:06Z Bishaldev100 28807 /* नेपाल */ 1356433 wikitext text/x-wiki [[File:Raja Ravi Varma, Puddukotta Durbar.jpg|thumb|330px|दरवारमा राजा तथा अन्य]] '''महाराजा''' ([[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]: महाराज वा महाराजा पनि भन्ने गरिन्छ) एउटा संस्कृत शीर्षक हो जसलाई "महान राजा" वा "उच्च राजा" भन्ने गरिन्छ ।<ref name="sharma1989">{{Citation | title=A political history of the imperial Guptas: from Gupta to Skandagupta | author=Tej Ram Sharma | year=1989 | isbn=81-7022-251-6 | publisher=Concept Publishing Company | url=http://books.google.com/books?id=fWVZWjNAcAgC | quote=''... Literally Maharaja means 'a great king' ...''}}</ref> व्यावहारिक रूप महाराजाकै वरावर शीर्षक '''राणा''' वा '''महाराणा'''लाई पनि दिइएको छ। त्यस्तै महिला समकक्ष शीर्षक '''महारानी''' एउटा महाराजा वा महाराणाको स्वास्नी हुन्छ वा कुनै महिलाले एउटा सत्तारूढ राज्यमाथि राज्य गरीरहेको अवस्थामा पनि सोलाई '''महारानी''' भनिन्छ। एउटा महाराजाकी विधवा एउटा '''राजमाता'''को रूपमा जानिन्छ ।<ref>Hansdev Patel (1998) ''Royal Families and Palaces of Gujarat''. Scorpion Cavendish. ISBN 1-900269-20-1.</ref> ==व्युत्पत्ति== {{ठुटो}} ==भारतीय उप-महाद्वीप == ===शासकको उपाधी === ===राजमाता=== ===चक्रवर्ती=== ===चक्रवर्तिनी === === युवराज === === युवारानी === ===राजकुमार === ===राजकुमारी=== === मानार्थ प्रयोग === === नेपाल === [[File:Rana Bdr Shah.jpg|thumb|[[श्री ५|श्री ५]] महाराजधिराज रणबहादुर शमशेर जङ्ग देवानम सदा समरविजयिनाम]] नेपालको गोर्खा राजाले [[श्री ५]] महाराजधिराज '''राजा मध्येका महान् राजा''' उपाधी धारण गर्थे। राणा प्रधानमन्त्रीहरूले [[श्री|श्री ३]] महाराजको उपाधी पाएका थिए। ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} [[श्रेणी:शाही उपाधी]] ixjs0ma1zehk8fsiof1ic85jrzoppep 0 74043 1356437 1312421 2026-05-22T23:12:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356437 wikitext text/x-wiki '''अद्वयतारकोपनिषद''' [[यजुर्वेद|शुक्ल यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। == विवरण == {{ठुटो}} == यो पनि हेर्नुहोस् == {{उपनिषद}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] k3qjvvmmwjd89ob9r60ksmdsoy3ihpt 0 74044 1356438 1312422 2026-05-22T23:12:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356438 wikitext text/x-wiki '''अध्यात्मोपनिषद''' [[यजुर्वेद|शुक्ल यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। == विवरण == {{ठुटो}} == यो पनि हेर्नुहोस् == {{उपनिषद}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] la2xwqjch2xrk960jnty9chkhxbkcdt 0 74058 1356435 1312420 2026-05-22T23:10:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356435 wikitext text/x-wiki '''अक्षि उपनिषद''' [[यजुर्वेद|कृष्ण यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। == विवरण == {{ठुटो}} == यो पनि हेर्नुहोस् == {{उपनिषद}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] fyy4ktfbvrtphfolzrql2tmbg769clv 0 74059 1356439 1312426 2026-05-22T23:22:52Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356439 wikitext text/x-wiki '''अमृतनादोपनिषद''' [[यजुर्वेद|कृष्ण यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] m4yfv0bue3hwil3z0y5sf7jxdfk3bnq 0 74083 1356436 1312419 2026-05-22T23:11:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356436 wikitext text/x-wiki '''अथर्वशिर''' [[अथर्ववेद|अथर्ववेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। == विवरण == {{ठुटो}} == यो पनि हेर्नुहोस् == {{उपनिषद}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] j4u4e9js05rjnbp31dd70m3kfzf59tm 0 83360 1356445 1188203 2026-05-23T02:19:28Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356445 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = दुर्गा खोटे | native_name = दुर्गा खोटे | native_name_lang = Marathi | image = Durga Khote Amar Jyoti.jpg | imagesize = | caption = दुर्गा खोटे ''[[अमर ज्योति]]मा'' (१९३६) | birth_name = | birth_date = {{Birth date|mf=yes|1905|1|14}} <!-- Do not add flag icons to place of birth/death, per [[WP:FLAG]] --> | birth_place = [[मुम्बई]], [[भारत]] | death_date = {{death date and age|mf=yes|1991|9|22|1905|1|14}} | death_place = [[मुम्बई]],भारत | occupation = अभिनेत्री , | years_active = 1931−1983 | spouse = | othername = | filmfareawards = }} '''दुर्गा खोटे''' (जनवरी १४,१९०५ सेप्टेम्बर) कुनै जमनामा [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र]] र मराठी चलचित्रकी प्रसिद्ध [[अभिनेत्री]] थिइन। उनले अनेक हिट फिल्ममा शानदार अभिनय गरेकी छिन् । आरम्भिक फिल्महरूमा नायिकाको भूमिका गरे पछि उनी चरित्र अभिनेत्रीको भूमिकामा दर्शकहरू समक्ष आएकी थिइन । == व्यक्तिगत जीवन == दुर्गा खोटेको बाल्यकाल सामान्य रहयो । उनले आफ्नो इच्छाले विवाह गरे पनि उनको घरेलु जीवन दुखमय रहेको थियो । आफ्नो पतिको कारण निकै दुःख पाएकी उनलाई जून सुख मिल्नु पर्ने आफ्ना सन्तानबाट मात्र प्राप्त भएको थियो ।तर पनि नारीको धैर्यता भएकी उनले जीवन पति संगै व्यतीत गरेकी थिइन् । मराठी भाषामा लेखिएको उनको आत्मकथा "मी दुर्गा खोटे"मा उनले आफ्नो जीवनको ममर्स्पशी घटनाहरू विस्तारसँग व्यक्त गरेकी छिन् । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Durga Khote}} * {{IMDb name|id=0451862}} * [http://www.bollango.com/cgi-bin/akf_search.tcl?key=movie&actor=durga+khote Durga Khote filmography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005032946/http://www.bollango.com/cgi-bin/akf_search.tcl?key=movie&actor=durga+khote |date=2011-10-05 }} * [http://www.cs.colostate.edu/~malaiya/music_hist.html Film music history - First section titled ''Until 1935''] * [http://www.rediff.com/millenni/gautam.htm Mention of her role in theatre and ads] {{FilmfareAwardBestSupportingActress}} [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मुम्बईका अभिनेत्रीहरू]] h81l5xkx1cwc81k3l440m6w09t93pr9 0 87506 1356504 1321234 2026-05-23T11:42:19Z Bishaldev100 28807 1356504 wikitext text/x-wiki नेपालको इतिहास विभिन्न हत्याकाण्ड तथा पर्वहरूले भरिएका छन् | नेपालमा भएका विभिन्न हत्याकाण्डहरूको सूची निम्न रहेका छन् : == १. वासठ्ठीहरण == {{main|बासठ्ठीहरण}} वि. संं.१८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले ब्राह्मणहरुको विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ । ===६४ सालको पर्व=== {{main|६४ साल पर्व}} बासठ्ठीहरण गरी माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। यसलाई बाग्यान विद्रोह वा बाग्यान पर्व पनि भनिन्छ । यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए। ==२. कोत पर्व== {{मुख्य|कोत पर्व}}कोतपर्व नेपालको इतिहासमा सबैभन्दा दोश्रो ठूलो हत्याकाण्ड हो । यो काण्डले तत्कालिन नेपालको अस्थिर राजनीतिलाई १०३ वर्षे राणा शासनतिर सुम्पेको थियो । यही काण्डले [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर]]को उदय भएको थियो । वि.सं. १९०३ भदौ ३१ गते राति पूर्व महारानी [[राज्यलक्ष्मी देवी|राज्यलक्ष्मी]]को प्रिय पात्र तथा मन्त्रिपरिषद्का सदस्य [[गगन सिंह ]]को रहस्यमय ढङ्गले गरिएको हत्यारा पत्ता लगाउन महारानीको आदेशले वि.सं. १९०३ भाद्र ३२ गते शनिबार राति सबै भारदारहरूलाई कोतको परिसरमा जम्मा हुने आदेश अनुसार कोतमा भेला भए । == ३. [[भण्डारखाल पर्व]] == {{मुख्य|भण्डारखाल पर्व}}'''भण्डारखाल पर्व''' वि.सं. १९०३ कात्तिक १२ गते रानी राज्यलक्ष्मीले [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]लाई विष खुवाई हत्या गर्नका लागि रचिएको पर्व नै भण्डारखाल पर्व हो। पुतली नानी र पण्डित विजयराजले यस कुराको सूचना जङ्गबहादुरलाई दिएपछि उनी मारिनबाट जोगिए। उल्टै जङ्गबहादुरले वीरध्वज बस्नेतलगायतका १५ भन्दा बढीको हत्या गरे र रानी २१ लाख रूपैयाँ र गरगहना लिई बनारस गइन् । == ४. [[अलौ पर्व]] == {{मुख्य|अलौ पर्व}}'''अलौ पर्व''' वि.सं. १९०४ साउन महिनामा राजा राजेन्द्रको समयमा उनी बनारसबाट फर्केर नेपाल आउँदा वीरगञ्ज नजीकै [[अलौ]] भन्ने ठाउँमा जङ्गबहादुर राणााको हातबाट सत्ता फर्काउन गरिएको सैनिक विद्रोहको प्रयासको उपज हो । ==अन्य पर्व== # [[३८ सालको पर्व]] # [[४२ सालको पर्व]] # गेहेन्द्र शम्शेर काण्ड # [[मकैको खेती|मकै पर्व]] # [[चर्खा प्रचारमा प्रतिबन्ध]] # [[लाइब्रेरी पर्व]] # [[वसन्त शमशेर पर्व|बसन्त शम्शेर पर्व]] #[[प्रचण्ड गोर्खा पर्व]] #[[महावीर स्कूल काण्ड]] #[[बिस्ट पर्व]] ==पञ्चायत काल== # [[जनकपुर बम काण्ड]] # कच्छे पर्व # [[झोडा काण्ड]] # [[पिस्कर हत्याकाण्ड]] #[[टिम्बुरबोटे काण्ड]] #[[सुखानी हत्याकाण्ड]] #[[छिन्ताङ हत्याकाण्ड]] #[[सेक्टर काण्ड]] ==बहुदलीय संसदीय व्यवस्था कालिन== # [[दासढुंगा दुर्घटना]] == माओबादी युद्ध == # दोरम्बा घटना # दाङ आक्रमण # बेनी आक्रमण # बाँदरमुडे काण्ड # [[दरबार हत्याकाण्ड|दरबार हत्या काण्ड]] == [[मधेश आन्दोलन २०७२]] == ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरु]] *[[नेपालको इतिहासका प्रमुख युद्धहरु]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] oykrum4aiyusm2i85r9x6c842r2jotg 0 90297 1356444 1309270 2026-05-23T02:18:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356444 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = दिपेन्द्र के खनाल | native_name = Dipendra K Khanal |image = |caption = |birth_date = {{birth date and age|df=y|1982|04|03}} |birth_place = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[नेपाल]] |occupation = निर्देशक, निर्माता | citizenship = नेपाली | known_for = [[पशुपति प्रसाद]]<br/>[[चपली हाईट २]] | salary = |yearsactive = }} '''दिपेन्द्र के खनाल''' नेपाली चलचित्र क्षेत्रका बहुप्रसिद्ध चलचित्र निर्देशक तथा निर्माता हुन् ।<ref name=moviemandu>{{cite web|url=http://www.moviemandu.com/2016/08/14/exclusive-dpendra-k-khanal-highest-paid-director-in-nepal/|title=Dpendra K. Khanal -Highest Paid Director In Nepal|publisher=moviemandu.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111025715/http://www.moviemandu.com/2016/08/14/exclusive-dpendra-k-khanal-highest-paid-director-in-nepal/ |date=2017-01-11 }}</ref> उनी नेपाली चलचित्र उद्योगका सबैभन्दा चर्चित निर्देशकहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने नेपाली पुरुष निर्देशकमा पर्छन् ।<ref>{{cite news |url=http://celebritynepal.com/cinema/director/dipendra-k-khanal-prifile-biography|title=Dipendra K.Khanal|publisher=celebritynepal.com}}</ref> == बाल्यकाल == == व्यक्तिगत जीवन == == प्रमुख चलचित्रहरू == == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्माताहरू]] [[श्रेणी:कामना फिल्म अवार्ड विजेता]] [[श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म]] [[श्रेणी:खस जाति]] 3ng5eurb43aqbbwhcd4505xt81frzyd 0 98933 1356460 1334973 2026-05-23T05:45:37Z Bishaldev100 28807 /* विषयसूची */ 1356460 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- |italic title = (see above) --> | name =अब यस्तो कहिल्यै नहोस् | image =अब यस्तो कहिल्यै नहोस्.jpg | image_caption = | author = [[बाबुराम आचार्य]] | title_orig = | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = [[नेपाल]] | language = [[नेपाली]] | series = | subject = इतिहास | genre = | publisher = [[श्रीकृष्ण आचार्य]] | publisher2 = [[काष्ठमण्डप प्रिन्टिङ प्रेस]] | pub_date = २०५५ | english_pub_date = | media_type = | pages = १८५<ref>http://www.madanpuraskar.org/search/monographsview.php?showdetail=&ID=15679</ref> | awards = | isbn = 978-9937-665-40-7 | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = | wikisource = }} ‘'''अब यस्तो कहिल्यै नहोस्'''’ इतिहास शिरोमणि [[बाबुराम आचार्य]]का ऐतिहासिक लेखहरूको सँगालो हो। बडामहाराजधिराज [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वीनारायण शाहको]] मृत्यु पश्चात वि.सं. १८३१ देखि १९५८ सम्म नेपालमा सत्ता संघर्षका अनेकन् पर्व भए। ती पर्वमा भएका हत्या, हिंसा र षड्यन्त्रका तानाबानाबारे इतिहासकार बाबुराम आचार्यले आफ्नो पुस्तकमा सविस्तार व्याख्या गरेका छन्। २०१५ सालको आसपासमा लेखिएका यी लेखहरूमा राजकुमार नायब [[बहादुर शाह]] देखि प्राइममिनिस्टर श्री ३ [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देव शम्सेर]]का पालासम्मका विभिन्न षड्यन्त्रका घटनाहरूको बारेमा जानकारी पाइन्छ। विशेषगरी [[बहादुर शाह]]को हत्या, [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]को उदय र अवसान, माथवरसिंह थापाको उदय र हत्या, जंगबहादुर कुँवर राणाको उदय र राणा शासनको प्रारम्भिक विकासक्रमका बारेमा एकदमै महत्त्वपूर्ण जानकारीहरु यसमा समेटिएका छन् । पुस्तकमा बहादुर शाहको हत्या, रणबहादुर शाहको हत्याकाण्ड, भिमसेन थापाको उदय र अस्त, इतिहासका [[कोत पर्व|कोतपर्व]], [[भण्डारखाल पर्व]] र [[अलौ पर्व|अलौपर्व]], लगायत अन्य केहि कम सुनिएका राणाशाही विरुद्धको अठतीस सालको असफल षडयन्त्र, [[४२ सालको पर्व]] र [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देव शमशेर]] विरुद्धको [[राज्यविप्लव|कु]] जस्ता घटनाको बारेमा पनि चर्चा गरिएको छ। भिमसेन थापाको बारेमा इतिहासले धेरै राम्रा कुराहरु गाएको भएपनि उनले शक्ति हात पार्नका लागि गरेका हत्याहरूको विवरण इतिहासहरूमा पाइँदैन। त्यस्तै उनको मृत्युको हकमा पनि अनेक भनाइहरु पाइन्छ। यसमा पुरानो विष मुद्दालाई बल्झाएर पाँडेहरूले षडयन्त्र गरी आत्महत्या गर्न बाध्य तुल्याएको तर उनी ९ दिनसम्म तड्पिएर विष्णुमतिको किनारमा अन्तिम स्वास फेरेको भन्ने उल्लेख छ। इतिहासका यी घटनाहरूको लेखहरू [[रेडियो नेपाल]]का लागि उनीद्वारा लेखिएको ‘स्क्रिप्ट’हरू हुन्, जुन पछि उनको चिनारी बन्यो । <ref>{{Cite web |last=सिम्खडा |first=ध्रुव |title=इतिहासशिरोमणि बाबुराम आचार्यलाई सम्झाइरहने- अब यस्तो कहिल्यै नहोस् ! (भिडियाे) |url=https://shilapatra.com/detail/132457/ |access-date=2026-01-01 |website=शिलापत्र |language=ne}}</ref> इतिहासकार बाबुराम आचार्यद्वारा लिखित पुस्तक ‘अब यस्तो कहिल्यै नहोस्’ वि.सं. २०५५ सालमा प्रकाशित भएको थियो। धेरैले बडो चाखपूर्वक पढेको सो पुस्तकको चर्चा सेलाउन पनि पाएको थिएन, वि.सं. ०५८ सालमा [[दरबार हत्याकाण्ड|राजदरबार हत्याकाण्ड]]मा तत्कालीन [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]को वंशनाश भयो। इतिहास दोहोरियो । == विषयसूची == {| class="wikitable sortable" |+ |- !# !विषयसूची !घटना वर्णन !रचनाकाल |- |१ |चवन्न सालको घटना |[[बहादुर शाह|बहादुर शाहको हत्या]] |वि.सं. २०१८ |- |२ |साठी सालको पर्व |[[दामोदर पाँडे|दामोदर पाँडेको]] हत्या |वि.सं. २०१८ |- |३ |बयासठ्ठी साल पर्व |[[रणबहादुर शाह|रणबहादुर शाहको]] हत्या |वि.सं २०२६ |- |४ |छयान्नब्बे सालको घटना |[[भीमसेन थापा|भीमसेन थापाको अन्त्य]] |वि.सं. २०१६ |- |५ |दूई सालको घटना |[[माथवरसिंह थापा|माथवरसिंह थापाको]] हत्या |वि.सं. २०१८ |- |६ |कोतपर्व |[[कोत पर्व|कोतपर्व]] |वि.सं. २०१८ |- |७ |भण्डारखाल पर्व |[[भण्डारखाल पर्व]] |वि.सं. २०१७ |- |८ |अलौ पर्व |[[अलौ पर्व]] |वि.सं. २०१६ |- |९ |अठ्तीस साल पर्व |[[३८ सालको पर्व|अठ्तीस साल पर्व]] |वि.सं. २०१३ |- |१० |बयालीस साल पर्व |[[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दिप सिँह राणाको]] हत्या [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर]] र [[खड्ग शमशेर जङ्गबहादुर राणा|खड्ग शमशेर]]को मनमुटाव |वि.सं. २०१५ |- |११ |अन्ठाउन्न साल पर्व |[[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देव शमशेर]] विरुद्धको [[राज्यविप्लव|कु]] |वि.सं. २०१८ |} ==गल्तीहरु== पुस्तकका कमजोर पक्षमा मितिहरु नेपाली र अंग्रेजी लेख्ने क्रममा भएका गल्तीहरु सम्पूर्ण रूपले सच्चिएका छैनन्। एकाध बाहेक इतिहास लेखनको आधार प्रष्ट रूपमा उल्लेख गरिएका छैनन्। जे होस् ‘अब यस्तो कहिल्यै नहोस्’ पढ्नै पर्ने पुस्तक मध्येको एक पुस्तक हो। <ref>{{Cite news|url=https://randompilgrimat.blogspot.com/2016/12/blog-post_30.html|title=अब यस्तो कहिल्यै नहोस्ः बाबुराम आचार्य|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215215137/https://randompilgrimat.blogspot.com/2016/12/blog-post_30.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215215137/https://randompilgrimat.blogspot.com/2016/12/blog-post_30.html |date=2021-12-15 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली साहित्य]] ngrjbpa4qipe16sia9xeutwloyjgsri 0 98993 1356493 1307075 2026-05-23T10:43:46Z Bishaldev100 28807 /* पृष्ठभुमी */ 1356493 wikitext text/x-wiki '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]] गरी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए।नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == रणबहादुर शाहले औपचारिक रुपमा बहादुर शाहलाई नायब पदबाट हटाई राज्याधिकार लिएर मनखुशी गर्न थाले। पश्चिमतर्फ राष्ट्र एकीकरण लडाइँ, भोटसँगको दुई पटकक युद्ध र चीनसँगको लडाइँ लड्दा ढुकुटी रित्तो थियो तर रणबहादुर शाहलाई काका बहादुर शाहले धन मासेको वा राखेको शंका भयो। रणबहादुर शाहले आफूले गरेको, भनेको कुरा नमान्ने भनी [[बहादुर शाह]]लाई भए नभएको राजद्रोहको झूटो अभियोग लगाई जेलमा कैद गरे। रणबहादुर शाहले परम्परा विपरीत ब्राह्मण कन्या कान्तिवतिसँग प्रतिलोम प्रेमविवाह गरी त्यसबाट जन्मने सन्तानलाई राजगद्दी दिने कबोल गरे। कान्तिवती क्षयरोगले ग्रसित भएपछि रणबहादुर शाहले मठमन्दिर र देवीदेवता भाकल गर्न थाले तर अवस्था सुधार भएन। कान्तिवतिले आफ्नो पुत्र गीर्वाणयुद्ध विक्रमलाई राजगद्दी भएको हेर्ने इच्छा व्यक्त गरेपछि डेढ वर्षका शिशुलाई राजा बनाउने, तीन–चार वर्षका बालकलाई मुख्य चौतरिया घोषित गर्ने, २४ वर्षको उमेरमा जोगी हुन राजकाज त्याग्ने काम गरे। [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई ६४ साल पर्वको नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। सबैलाई मार्ने, मुड्ने, सर्वस्व गर्ने, मास्ने आदि दण्डसजाय गरियो। तिनको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। बाहुनलाई मृत्युदण्ड दिनु नहुने नियम भएकोले उनीहरू चारपाटा मुडिए, सर्वस्वहरण, जात पतित गरिए। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए। अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ। नेपाल कुलका भएकाले पीताम्बर उपाध्याय (पीतांपाध्या) बारे केही कुरा श्रुतिपरम्पराबाट र कागतलिखत छ। केहरसिंह थापाले पीतांपाध्याको सर्वस्व गर्न खोज्दा उनका दाजुभाइले अंश नै नभएको जनाइदिए। त्यसपछि सर्वस्वको कारबाही त्यतिकै रोकिएर रह्यो। पछि सबै दाजुभाइ–इष्टमित्र मिलेर नेपाल ब्राह्मणको सिक्तेल कुशबिर्ताको खर्कको रूपमा रहेको सल्लेनी निजको अंश देखाइदिए। पीताम्बरको जवदी अर्थात् सर्वस्वमा परेर रैकरमा परिणत भएको सो ठाउँबाट धेरै पछि भीमसेन थापाको अन्तिम कालतिर मुखिया चामुनारायण नेपालमार्फत रकमकलम असुलतहसिल हुन लाग्यो। पीताम्बर नेपाललाई वाग्यान लागेर अंश सर्वस्वमा परे तापनि दाजुभाइहरूले बहिष्कार गरेनन्, बरु आ–आफ्ना अंश बाँडीचुँडी गरेर उनलाई दिन थाले। सल्लेनी खर्कलाई चाहिं उनको अंश देखाई सर्वस्वमा पारी रैकर गराए।<ref>{{Cite web |last=पर्व |first=ज्ञानमणि नेपाल-६४ साल |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=६४ साल पर्व}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] i9sznif6qrxfi54fb2s9lvawhdludmz 1356494 1356493 2026-05-23T10:55:29Z Bishaldev100 28807 1356494 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | Image_Name = | Image_Caption = | Location = माँझकिरात, नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]] गरी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई ६४ साल पर्वको नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। सबैलाई मार्ने, मुड्ने, सर्वस्व गर्ने, मास्ने आदि दण्डसजाय गरियो। तिनको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। बाहुनलाई मृत्युदण्ड दिनु नहुने नियम भएकोले उनीहरू चारपाटा मुडिए, सर्वस्वहरण, जात पतित गरिए। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए। अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ। नेपाल कुलका भएकाले पीताम्बर उपाध्याय (पीतांपाध्या) बारे केही कुरा श्रुतिपरम्पराबाट र कागतलिखत छ। केहरसिंह थापाले पीतांपाध्याको सर्वस्व गर्न खोज्दा उनका दाजुभाइले अंश नै नभएको जनाइदिए। त्यसपछि सर्वस्वको कारबाही त्यतिकै रोकिएर रह्यो। पछि सबै दाजुभाइ–इष्टमित्र मिलेर नेपाल ब्राह्मणको सिक्तेल कुशबिर्ताको खर्कको रूपमा रहेको सल्लेनी निजको अंश देखाइदिए। पीताम्बरको जवदी अर्थात् सर्वस्वमा परेर रैकरमा परिणत भएको सो ठाउँबाट धेरै पछि भीमसेन थापाको अन्तिम कालतिर मुखिया चामुनारायण नेपालमार्फत रकमकलम असुलतहसिल हुन लाग्यो। पीताम्बर नेपाललाई वाग्यान लागेर अंश सर्वस्वमा परे तापनि दाजुभाइहरूले बहिष्कार गरेनन्, बरु आ–आफ्ना अंश बाँडीचुँडी गरेर उनलाई दिन थाले। सल्लेनी खर्कलाई चाहिं उनको अंश देखाई सर्वस्वमा पारी रैकर गराए।<ref>{{Cite web |last=पर्व |first=ज्ञानमणि नेपाल-६४ साल |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] f0yzrxmx2xlwbf4jw7s5qyv9bxwib23 1356495 1356494 2026-05-23T10:56:17Z Bishaldev100 28807 1356495 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात, नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]] गरी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई ६४ साल पर्वको नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। सबैलाई मार्ने, मुड्ने, सर्वस्व गर्ने, मास्ने आदि दण्डसजाय गरियो। तिनको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। बाहुनलाई मृत्युदण्ड दिनु नहुने नियम भएकोले उनीहरू चारपाटा मुडिए, सर्वस्वहरण, जात पतित गरिए। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए। अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ। नेपाल कुलका भएकाले पीताम्बर उपाध्याय (पीतांपाध्या) बारे केही कुरा श्रुतिपरम्पराबाट र कागतलिखत छ। केहरसिंह थापाले पीतांपाध्याको सर्वस्व गर्न खोज्दा उनका दाजुभाइले अंश नै नभएको जनाइदिए। त्यसपछि सर्वस्वको कारबाही त्यतिकै रोकिएर रह्यो। पछि सबै दाजुभाइ–इष्टमित्र मिलेर नेपाल ब्राह्मणको सिक्तेल कुशबिर्ताको खर्कको रूपमा रहेको सल्लेनी निजको अंश देखाइदिए। पीताम्बरको जवदी अर्थात् सर्वस्वमा परेर रैकरमा परिणत भएको सो ठाउँबाट धेरै पछि भीमसेन थापाको अन्तिम कालतिर मुखिया चामुनारायण नेपालमार्फत रकमकलम असुलतहसिल हुन लाग्यो। पीताम्बर नेपाललाई वाग्यान लागेर अंश सर्वस्वमा परे तापनि दाजुभाइहरूले बहिष्कार गरेनन्, बरु आ–आफ्ना अंश बाँडीचुँडी गरेर उनलाई दिन थाले। सल्लेनी खर्कलाई चाहिं उनको अंश देखाई सर्वस्वमा पारी रैकर गराए।<ref>{{Cite web |last=पर्व |first=ज्ञानमणि नेपाल-६४ साल |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] o533tjlchj12ckdl5s0cra2rbj79emx 1356496 1356495 2026-05-23T11:03:56Z Bishaldev100 28807 /* विद्रोह */ 1356496 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात, नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]] गरी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई ६४ साल पर्वको नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। सबैलाई मार्ने, मुड्ने, सर्वस्व गर्ने, मास्ने आदि दण्डसजाय गरियो। तिनको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको आदेश अनुुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले निर्मम दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=2019-06-03 |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए। अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=पर्व |first=ज्ञानमणि नेपाल-६४ साल |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] e1l9i7dzyjsd4jgevmy2vsowadfkkbt 1356497 1356496 2026-05-23T11:08:51Z Bishaldev100 28807 /* दण्ड-सजाय */ 1356497 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात, नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]] गरी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई ६४ साल पर्वको नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। सबैलाई मार्ने, मुड्ने, सर्वस्व गर्ने, मास्ने आदि दण्डसजाय गरियो। तिनको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको आदेश अनुुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले निर्मम दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=2019-06-03 |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref>{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=पर्व |first=ज्ञानमणि नेपाल-६४ साल |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 1dx8fp8nz45xwrukihtp677p0lytvwk 1356498 1356497 2026-05-23T11:21:36Z Bishaldev100 28807 /* विद्रोह */ 1356498 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात, नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]] गरी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=2019-06-03 |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र योगी नरहरिनाथले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=पर्व |first=ज्ञानमणि नेपाल-६४ साल |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 6num2irttt34e8kq27wygh8692n9mlp 1356499 1356498 2026-05-23T11:22:21Z Bishaldev100 28807 1356499 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]] गरी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=2019-06-03 |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र योगी नरहरिनाथले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=पर्व |first=ज्ञानमणि नेपाल-६४ साल |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] awy5n1ts92tksu76f0ry00lroxznq5p 1356500 1356499 2026-05-23T11:25:17Z Bishaldev100 28807 1356500 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]] गरी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। यसलाई '''बाग्यान विद्रोह''' वा '''बाग्यान पर्व''' पनि भनिन्छ । संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=2019-06-03 |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र योगी नरहरिनाथले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=पर्व |first=ज्ञानमणि नेपाल-६४ साल |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 4pb76tg5s5j8xl1am2exdw7e2w1k6j9 1356501 1356500 2026-05-23T11:29:18Z Bishaldev100 28807 1356501 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]] गरी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। यसलाई '''बाग्यान विद्रोह''' वा '''बाग्यान पर्व''' पनि भनिन्छ । यस विद्रोहमा सामेल मानिस हेर्दा बाहुन, क्षेत्री, राई, घर्ती सबै भएकाले बासट्ठीहरण र किपटहरणविरुद्ध यो विद्रोह भएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |date=२०७७ माघ १७ |title=जो विद्रोहमा मारिए |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |access-date=2026-05-23 |website=Naya Patrika |language=np}}</ref> संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=2019-06-03 |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र योगी नरहरिनाथले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=पर्व |first=ज्ञानमणि नेपाल-६४ साल |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] db58t8j77amk05v1p1yvdeoliwkalux 1356502 1356501 2026-05-23T11:30:54Z Bishaldev100 28807 1356502 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | other_name= बाग्यान विद्रोह<br>बाग्यान पर्व | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]] गरी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। यसलाई '''बाग्यान विद्रोह''' वा '''बाग्यान पर्व''' पनि भनिन्छ । यस विद्रोहमा सामेल मानिस हेर्दा बाहुन, क्षेत्री, राई, घर्ती सबै भएकाले बासट्ठीहरण र किपटहरणविरुद्ध यो विद्रोह भएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |date=२०७७ माघ १७ |title=जो विद्रोहमा मारिए |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |access-date=2026-05-23 |website=Naya Patrika |language=np}}</ref> संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=2019-06-03 |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र योगी नरहरिनाथले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=पर्व |first=ज्ञानमणि नेपाल-६४ साल |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] rowhllkl6yh87j8x8tldn1rxr14vkqc 1356503 1356502 2026-05-23T11:37:20Z Bishaldev100 28807 1356503 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | other_name= बाग्यान विद्रोह<br>बाग्यान पर्व | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]] गरी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। यसलाई '''बाग्यान विद्रोह''' वा '''बाग्यान पर्व''' पनि भनिन्छ । यस विद्रोहमा सामेल मानिस हेर्दा बाहुन, क्षेत्री, राई, घर्ती सबै भएकाले बासट्ठीहरण र किपटहरणविरुद्ध यो विद्रोह भएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |date=२०७७ माघ १७ |title=जो विद्रोहमा मारिए |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |access-date=2026-05-23 |website=Naya Patrika |language=np}}</ref> संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२०१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=चैत ६, २०८२ |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali|last=मिश्र|first=वाशुदेव}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र योगी नरहरिनाथले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en|date=१४ माघ २०८१|last=दिक्पाल|first=राजकुमार}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=|date=२४ भदौ, २०७४}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] dxdpkfdupjkdv07qm6blp8jj01u7028 0 100538 1356475 1356340 2026-05-23T08:10:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356475 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग | image = | image_size = 200 | caption = Match programme cover | event = [[२००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] | team1association = {{flagicon|GER|size=30px}} | team1score = १ | team2 = [[रियल म्याड्रिड]] | team2association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team2score = २ | date = १५ मे २००२ | stadium = हाम्प्डेन पार्क | city = ग्लाज्गो<ref name="hampdenpark">{{cite news |first=सिन |last=स्मिथ|title=ग्लास्गो |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1984838.stm |work=बिबिसी स्पोर्ट्स |publisher=बिबिसी |date=13 May 2002 |accessdate=31 December 2010 }}</ref> | man_of_the_match1a = [[जिनेदीन जिदेन]] (रियल म्याड्रिड)<ref name="attendance"/> | referee = युर्स मियर ([[स्विट्जरल्यान्ड]])<ref name="ursmeier">{{cite journal |first=म्याथ्युज |last=लिन्ड्से |title=Meier the man for job |journal=इभिनिङ टाइम्स |date=13 May 2002 |volume= |issue= |pages=52 |publisher=ProQuest Archiver |url=https://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |accessdate=31 December 2010 }}{{subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104221231/http://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |date=4 November 2012 }}</ref> | attendance = ५०,४९९<ref name="attendance">{{cite book |year=2017 |chapter=2. Finals |chapter-url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/89/2285689_DOWNLOAD.pdf |chapter-format=पिडिएफ |title=युइएफए च्याम्पियन्स लिगको तथ्याङ्क |location= नियोन , स्विजरल्यान्ड|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |page=1 |access-date=22 April 2017}}</ref> | weather = हल्का बादल, <br />{{convert|15|°C|°F}}<ref>{{cite web|url=http://www.wunderground.com/history/airport/EGPF/2002/5/15/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|title=मैसमको इतिहास|website=www.wunderground.com}}</ref> | previous = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]] | next = [[२००३ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००३]] }} '''२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २००१-२००२ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला स्विट्जरल्यान्डको ग्लाज्गो सहरमा अवस्थित हम्प्डेन पार्कमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको बायर ०४ लिभरकुसेन र स्पेनी क्लब रियल म्याड्रिड बिच भएको थियो । यो खेल १५ जुन २००२ मा भएको थियो जसमा रियल म्याड्रिड लिभरकुसेनलाई २ को बिरुद्ध १ गोल अन्तरले हराएको थियो । ==खेलको तथ्याङ्क== {{col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+पहिलो हाप<ref name="half time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_hr.pdf |title= पहिलो आधा समयको तथ्याङ्क |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=31 December 2010}}</ref> |-पहिलो !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोलहरू || १ || २ |- |जम्मा सट || ५ || ६ |- |लक्षमा लागेको सटहरू || ३ || ३ |- |बलमा नियन्त्रण || ४२% || ५८% |- |कर्नक किक || ३ || १ |- |फल || ८ ||१९ |- |अफसाइड || ३ || २ |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+दोश्रो हाप<ref name="full time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_fr.pdf |title=फुट टाइम रिपोर्ट |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=1 September 2010}}</ref> |- दोस्रो हाप !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोल || ० || ० |- |जम्मा सट || ८ || ६ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ३ || ४ |- |बलमा नियन्त्रण || ५४% || ४६% |- |कर्नर किक || ३ || ४ |- |फल || ९ || २५ |- |अफसाइड || ० || ० |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |- |+सबै !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर ०४ लिभरमुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेको गोल ||१ || २ |- |जम्मा सट || १३ || १२ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ६ || ९ |- |Ball possession || ४८% || ५२% |- |कर्नर किक || ६ || ५ |- |फल || १७ || ४४ |- |अफसाइड || ३ || ३ |- |पहेंलो कार्ड || ० || २ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-end}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20020606170756/http://www.uefa.com/competitions/UCL/INDEX.html २००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 2wkvl5i48bicvm7hzgwisj2di80xasf 0 102857 1356442 1337786 2026-05-23T01:09:54Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356442 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = गोर्जियस | type = एकल | cover = | caption = | artist = [[टेलर स्विफ्ट]] | album = [[रेपुटेसन (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|रेपुटेसन]] | released = १२ जनवरी २०१८ | format = {{hlist|डिजिटल डाउनलोड|स्ट्रिमिङ मिडिया}} | recorded = | studio = | venue = | genre = [[पप सङ्गीत|पप]] | length = {{duration|m=3|s=29}} | label = [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] | writer = {{hlist|[[टेलर स्विफ्ट]]|[[म्याक्स मार्टिन]]|[[सेलब्याक (रेकर्ड निर्माता)|सेलब्याक]]}} | producer = {{hlist|[[म्याक्स मार्टिन]]|[[सेलब्याक (रेकर्ड निर्माता) | सेलब्याक]]}} | prev_title = [[न्यु इयर्स डे (टेलर स्विफ्टको गीत)|न्यु इयर्स डे]] | prev_year = २०१७ | next_title = [[डेलिकेट (टेलर स्विफ्टको गीत)|डेलिकेट]] | next_year = २०१८ | misc = }} "'''गोर्जियस'''" अमेरिकी गायिका तथा गीतकार [[टेलर स्विफ्ट]]को गीत हो जुन उनको छैटौँ स्टुडियो एल्बम [[रेपुटेसन (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|रेपुटेसन]] लागि रेकर्ड गराइएको थियो। यस गीतलाई रेपुटेसन एल्बमको एकलको गीतको रूपमा सन् २० अक्टोबर २०१७ मा [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] रेकर्डस्द्वारा सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीतले अमेरिकाको आधिकारिक चार्ट कम्पनी [[बिलबोर्ड हट १००]] मा १३ औँ स्थान र बेलायती आधिकारिक चार्ट कम्पनीमा १५ औँ स्थान ओगट्न सफल भएको थियो। सन् १२ जनवरी २०१८ मा यस गीत चौँथो युरोपेली एकल र रेपुटेसन एल्बमको पाँचौँ एकल गीतको रूपमा सार्वजनिक भएको थियो। ==पृष्ठभूमि र सार्वजनिक== १३ अक्टोबर २०१७ मा आयोजना गरिएको एक समारोहमा स्विफ्टले उनका विभिन्न देशमा रहेका १००अौँ अनुयायीहरू माझ उनको छैटौँ स्टुडियो एल्बम रेपुटेसनका केही गीतहरूको प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=http://www.elle.com/culture/music/a13021709/taylor-swift-just-hosted-her-first-reputation-listening-party-in-london/|title=टेलर स्विफ्टले लण्डनमा कार्यक्रम आयोजना गरिन्|last=मेकलडन|first=एमी|date=October 14, 2017|website=एलि पत्रिका|access-date=October 20, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020083914/http://www.elle.com/culture/music/a13021709/taylor-swift-just-hosted-her-first-reputation-listening-party-in-london/ |date=October 20, 2017 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.etonline.com/taylor-swift-holds-first-secret-reputation-listening-party-fans-uk-and-swifties-are-freaking-out|title=टेलर स्विफ्टको रेपुटेसन एल्बमको एक कार्यक्रम|last=ड्रायस|first=जेनिफर|date=October 13, 2017|website=इन्टरटेन्मेन्ट विक्ली|access-date=October 20, 2017}}</ref> १९ अक्टोबरमा स्विफ्टले आफ्नो व्यक्तिगत इन्टाग्रामा खाता मार्फत रेपुटेसनको नयाँ एकल गीतको रूपमा "गोर्जियस" गीत सार्वजनिक गर्ने घोषणा गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=http://www.elle.com/culture/music/a13052130/taylor-swift-gorgeous-song-teaser/|title=टेलर स्विफ्टले रेपुटेसन एल्बमको एकल गीत सार्वजनिक गरिने घोषणा गरिन्|last=बेली|first=एलिसा|date=October 19, 2017|website=एलि पत्रिका |access-date=October 20, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/8006607/taylor-swift-gorgeous-new-track|title=टेलर स्विफ्टको गोर्जियस गीत|last=केर्सन|first=सिरा|date=October 19, 2017|website=बिलबोरड पत्रिका|access-date=October 20, 2017}}</ref> [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]ले व्याख्या गरे अनुसार यस गीतको केही भागहरूमा बच्चाको आवाज हालिएको थियो। यस गीतलाई त्यस अर्को दिन बिज्ञापन एकलको रूपमा सार्वजनिक गरिएको थियो र त्यही दिन गीतको सार लेखिएको एक भिडियो पनि प्रसारण गरिएको थियो।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/gorgeous-single/id1298641074|title=गोर्जियस गीत|last=|first=|date=|website=''आइट्युन्स''|access-date=October 20, 2017}}</ref> यो गीत स्विफ्टले खास गरी उनको प्रेमी जो एलनको सम्बोधनमा लेखेकी हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.vevo.com/watch/taylor-swift/gorgeous-(lyric-video)/USCJY1750017|title=गोर्जियस - टेलर स्विफ्ट|date=October 20, 2017|website=''भिभो''|access-date=October 20, 2017}}</ref> यस गीतमा बच्चाको आवाज पनि समावेश गराइएको थियो जुन गायक जोम्स रोनल्डकी छोरीको थियो भन्ने कुरा पछि खुलाइएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/8031174/taylor-swift-blake-lively-ryan-reynolds-daughter-gorgeous|title=जोर्जियस गीतमा बच्चाको आवाज समावेश|work=बिलबोर्ड|access-date=November 10, 2017}}</ref> जनवरी २०१९ का अनुसार यस गीतको आधिकारिक सार लेखिएको भिडियोले युट्युबमा ९५ मिलियन अवलोकन प्राप्त गरेको छ। ==रचना== टेलर स्विफ्टलले यस गीतलाई रेकर्ड निर्माताहरू म्याक्स मार्टिन र सेलब्याकको साझेदारीमा रचना गरेकी हुन्।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://listen.tidal.com/album/80219066|title=टेलर स्विफ्टको गोर्जियस गीत|date=October 20, 2017|website=''टाइडल''|access-date=October 20, 2017}}</ref> यस गीतलाई एक [[पप सङ्गीत|पप]] सङ्गीत गीतको रूपमा वर्णन गरिएको छ। यस गीत मार्फत स्विफ्टले आफ्नो प्रेमीलाई उनको माया र मायाको रुचिको वर्णन गरेकी छन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2017/10/20/taylor-swift-drops-new-single-gorgeous-from-upcoming-album-reputation/#2025ba95fdb8|title=टेलर स्विफ्टले रेपुटेसन एल्बमबाट एक नयाँ गीत सार्वजनिक गरिन् '|last=म्याकइनटायर|first=ह्युग|date=October 20, 2017|website=फोर्बस्|access-date=October 20, 2017}}</ref> युएसए टुडेका मेभ म्याकडेर्मोटका अनसार यस गीतको राखिएको पृष्ठभूमि आवाज केइटी पेरीको केही गीतसँग मिल्दो जुल्दो छ। एलि पत्रिका अनुसार यस गीत एक युवकलाई दर्शाउन खोजिएको छ जुन हाल स्विफ्टका प्रेमी बेलायती अभिनेता जो एलन हुन्।<ref>{{Cite web|url=http://www.elle.com/culture/music/a13053421/taylor-swift-gorgeous-song-lyrics/|title=टेलर स्विफ्ट र जो एलनको प्रेम कहानी|last=बेइली|first=एलिस|date=October 20, 2017|website=एलि पत्रिका|access-date=October 20, 2017}}</ref> यस गीत ९२ बिट प्रति मिनेटको अवधिका रचिएको छ जहाँ स्विफ्टको स्वर c३ देखि f५ सम्म फैलिएको छ।<ref>{{Cite web|url=http://www.musicnotes.com/sheetmusic/mtd.asp?ppn=MN0178954|title=टेलर स्विफ्ट - गोर्जियस |website=म्युजिक नोट डटकम|access-date=October 21, 2017}}</ref> ==चार्ट प्रस्तुति== संयुक्त राज्यको आधिकारिक चार्ट कम्पनी [[बिलबोर्ड हट १००]]मा यस गीतले १३अौँ स्थानमा आउँदै चार्ट प्रवेश गरेको थियो र त्यसको साथसाथै यस गीतले स्ट्रिमिङ सङ चार्टमा १६.९ मिलियन पटक बजाएपछि चार्टमा १६अौँ ओगट्न सफल भएको थियो भने तात्कालिक समयमा यसले गीतले ६८.००० प्रतिलिपीहरू बिक्री गरेको थियो। यो गीत डिजिटल सङ चार्टमा शीर्ष स्थान हासिल गर्ने स्विफ्टको व्यक्तिगत १४अौँ गीत बनेको थियो।<ref>{{cite journal|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8015123/taylor-swift-gorgeous-rihanna-digital-song-sales-number-one|title=टेलर स्विफ्टको गोर्जियस गीत डिजिटल चार्टको शीर्ष स्थानमा|first=ग्रे|last=ट्रस्ट|date=October 30, 2017|accessdate=November 9, 2017|magazine=बिलबोर्ड}}</ref> अस्ट्रेलियाको आधिकारिक चार्ट कम्पनी एरिया चार्टमा यस गीत ९अौँ स्थानमा आउन सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/news/2017/week-five-at-1-for-post-malone-s-rockstar|title=पोस्ट मेलन र २१ स्याभेजको रकस्टार गीत चार्टको शीर्ष स्थानमा|publisher=अस्ट्रेलिया रेकर्ड उद्योग सङ्घ|date=October 28, 2017|accessdate=November 9, 2017}}</ref> बेलायतको आधिकारिक चार्टमा यस गीत १५अौँ स्थानमा आउन सफल भएको थियो। ==प्रत्यक्ष प्रस्तुति== स्विफ्टले गोर्जियस गीत क्रमश बि९६ सिकागो र २०१७ पेप्सी जङ्गल बेस गरी दुई छुट्टाछुट्टै कार्यक्रममा ७ डिसेम्बर २०१७ मा पहिलो पटक प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.chicagotribune.com/entertainment/ct-ent-jingle-bash-review-allstate-1209-story.html|title=जङ्गल ब्यास कार्यक्रममा टेलर स्विफ्ट र ब्याक स्ट्रिटब्वाइज|last=केलिन|first=जोसुवा|work=सिकागो ट्रुब्युन|date=December 8, 2017|accessdate=December 11, 2017}}</ref> स्विफ्टले [[लन्डन|लण्डन]]मा आयोजित जङ्गल बेल २०१७ नाम एक कार्यक्रममा पनि प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.capitalfm.com/artists/taylor-swift/performances/jingle-bell-ball-2017-set-list/|title=टेलर स्विफ्टले दिइन् एक ठूलो प्रत्यक्ष प्रस्तुति|work=क्यापिटल रेडियो|date=December 10, 2017|accessdate=December 11, 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.ie/entertainment/music/taylor-swift-wows-the-crowd-at-bbcs-biggest-weekend-36951941.html|title=टेलर स्विफ्टको प्रत्यक्ष प्रस्तुति|work=Independent.ie|access-date=June 23, 2018|language=en}}</ref> यस गीतलाई स्विफ्टले आफ्नो रेपुटेसन विश्व भ्रमणका बेलामा विभिन्न देशका सहरहरूमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite news|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8455216/taylor-swift-reputation-tour-set-list |title=टेलर स्विफ्टको रेपुटेसन विश्व भ्रमण|work= [[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|location=अमेरिका|accessdate=29 November 2018|archivedate= 22 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180522091658/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8455216/taylor-swift-reputation-tour-set-list|deadurl=no}}</ref> ==कर्मचारीहरू== *[[टेलर स्विफ्ट]]&nbsp;– स्वर, [[गीतकार|लेखक]] र पृष्ठभूमि स्वर *म्याक्स मार्टिन&nbsp;– [[गीतकार|सह- गीतकार]], निर्माता, प्रोगामिङ, सामग्री व्यवस्थापन *सेलब्याक&nbsp;– रेकर्ड निर्माता, किबोर्ड *माइकल एलबर्ट&nbsp;– इन्जिनियर *सर्बन गिनि&nbsp;– समायोजन *जोन हेन्स&nbsp;– समायोजनमा सहयोग *रेन्डि मिरिल&nbsp;– मास्टरिङ ==चार्ट== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! चार्ट (२०१७–१८) ! शीर्ष <br> स्थान |- {{singlechart|Australia|९|artist=टेलर स्विफ्ट|song=गोर्जियस|rowheader=true|accessdate=२ मे २०१८}} |- {{singlechart|Austria|३२|artist=टेलर।स्विफ्ट|song=गोर्जियस|rowheader=true|accessdate=१ नोभेम्बर २०१७}} |- {{singlechart|Flanders Tip|१|artist=टेलर स्विफ्ट|song=गोर्जियस|rowheader=true|accessdate=१८ नोभेम्बर २०१७}} |- {{singlechart|Wallonia Tip|१७|artist=टेलर स्विफ्ट|song=गर्जियस|rowheader=true|accessdate=१८ डिसेम्बर २०१७}} |- {{singlechart|Canada|९|artist=टेलर स्विफ्ट|rowheader=true|accessdate=३१ अक्टोबर २०१७}} |- {{singlechart|Billboardcanadahotac|४५|artist=टेलर स्विफ्ट|rowheader=true|accessdate=१५ नोभेम्बर २०१७}} |- {{singlechart|Czechdigital|२४|year=2017|week=४३|rowheader=true|accessdate=७ नोभेम्बर २०१७}} |- {{singlechart|Germany2|४५|id=1702838|artist=टेलर स्विफ्ट|song=गोर्जियस|rowheader=true|accessdate=२७ अक्टोबर २०१७}} |- {{singlechart|Hungarysingle|९|year=2017|week=४३|artist=टेलर स्विफ्ट|song=गर्जियस|rowheader=true|accessdate=२ नोभेम्बर २०१७}} |- {{singlechart|Hungarystream|२३|year=2017|week=४३|artist=टेलर स्विफ्ट|song=गोर्जियस|rowheader=true|accessdate=२ नोभेम्बर २०१७}} |- ! scope="row"| {{झण्डा|आयरल्यान्ड}} (आरआइएमए)<ref>{{cite web|url=http://irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Singles|title=आरआइएमए – आइरिस चार्ट|publisher=आयरल्यान्ड रेकर्ड उद्योग सङ्घ|accessdate=२८ अक्टोबर २०१७}}</ref> | १८ |- {{singlechart|Italy|६६|artist=टेलर स्विफ्ट|song=गोर्जियस|rowheader=true|accessdate=२ मे २०१८}} |- {{singlechart|Billboardjapanhot100|५२|artist=टेलर स्विफ्ट|rowheader=true|accessdate=२१ नोभेम्बर २०१७}} |- ! scope="row"| {{झण्डा|लेबनान}} (लेबनान टप २०)<ref>{{cite web|url=http://www.olt20.com/Taylor_Swift|title=टेलर स्विफ्ट - लेबनान टप २० आधिकारिक चार्ट|publisher=लेबनान टप २०|date=२७ नोभेम्बर २०१७|accessdate=१ डिसेम्बर २०१७}}</ref> | १५ |- ! scope="row"| {{झण्डा|मलेसिया}} (आरआइएम)<ref>{{cite web|url=http://www.rim.org.my/main/images/stories/RIM/chart/43_i_domestic.pdf|title=मलेसिया आधिकारिक चार्ट|work=मलेसिया रेकर्ड उद्योग सङ्घ|accessdate=३ नोभेम्बर २०१७}}</ref> | ८ |- {{singlechart|Dutch100|६०|artist=टेलर स्विफ्ट|song=गोर्जियस|rowheader=true|accessdate=२८ अक्टोबर २०१७}} |- {{singlechart|New Zealand|१९|artist=टेलर स्विफ्ट|song=गोर्जियस|rowheader=true|accessdate=२ मे २०१८}} |- {{singlechart|Norway|२८|artist=Taylor Swift|song=Gorgeous|rowheader=true|accessdate=२ मे २०१८}} |- ! scope="row"| {{झण्डा चिन्ह|Philippines}} [[फिलिपिन्स]] (फिलिपिन्स हट १००)<ref>{{cite web|url=http://billboard.ph/billboardph-hot-100-november-13/|title=बिलबोर्ड पिएच हट १००|work=बिलबोर्ड फिलिपिन्स|accessdate=१४ नोभेम्बर २०१७}}</ref> | १३ |- {{singlechart|Portugal|४०|artist=टेलर स्विफ्ट|song=गोर्जियस|rowheader=true|accessdate=४ नोभेम्बर २०१७}} |- {{singlechart|Scotland|१२|date=20171027|rowheader=true|accessdate=२८ अक्टोबर २०१७}} |- {{singlechart|Slovakdigital|१७|year=2017|week=43|rowheader=true|accessdate=७ नोभेम्बर २०१७}} |- ! scope="row"| {{flagicon|Slovenia}} [[स्लोभेनिया]](स्लोटप ५०)<ref>{{cite web|url=https://www.slotop50.si/Glasbene-lestvice/Tedenske-lestvice/?year=2018&week=3|title=स्लोटप ५० – स्लोभेनिया आधिकारिक चार्ट कम्पनी|publisher=slotop50.si|accessdate=३० अगस्ट २०१८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180718144517/https://www.slotop50.si/Glasbene-lestvice/Tedenske-lestvice/?year=2018&week=3 |date=2018-07-18 }}</ref> | २६ |- {{singlechart|Sweden|४१|artist=टेलर स्विफ्ट|song=गोर्जियस|rowheader=true|accessdate=२ मे २०१८}} |- {{singlechart|Switzerland|४६|artist=टेलर स्विफ्ट|song=गर्जियस|rowheader=true|accessdate=३० अक्टोबर २०१७}} |- {{singlechart|UK|१५|date=20171027|rowheader=true|accessdate=२८ अक्टोबर २०१७}} |- {{singlechart|Billboardhot100|१३|artist=टेलर स्विफ्ट|rowheader=true|accessdate=३१ अक्टोबर २०१७}} |} ==प्रमाणपत्र== {|class="wikitable sortable" ! देश (कम्पनी) ! प्रमाणपत्र ! बिक्री |- | {{AUS}} (एरिया)<ref >{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/SinglesAccreds2018.htm|title=टेलर स्विफ्ट - एरिया चार्ट इतिहास |author=|date=८ नोभेम्बर २०१८|work=अस्ट्रेलिया रेकर्ड उद्योग सङ्घ|accessdate=}}</ref> | प्लेटिनम [[File:Platinum record icon.svg|25px|right]] | ७०,००० |- | {{UK}} (बिपिआई)<ref >{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/|title= अमेरिकी एकल प्रमाणपत्र|author=|date=|work=अमेरिकी रेकर्ड उद्योग सङ्घ|accessdate=२७ जुलाई २०१८}}</ref> | सिलभर [[File:Silver record icon.svg|25px|right]] | २००,००० |- | {{USA}} (आआइएए)<ref >{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|title=बेलायत एकल प्रमाणपत्रहरू|author=|date=|work=बेलायती फोनोग्राफीक उद्योग|accessdate=११ डिसेम्बर २०१७}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20181021092428/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/ |date=2018-10-21 }}</ref> | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|25px|right]] | ५००,००० |- |} ==सार्वजनिक इतिहास== {| class="wikitable plainrowheaders" !क्षेत्र !मिति !ढाँचा !लेबल !{{abbr|सन्दर्भ}} |- ! scope="row" |[[File:Rotating earth (large).gif|25px]] विभिन्न | २० अक्टोबर २०१७ |{{hlist|डिजिटल डाउनलोड|स्ट्रिमिङ मिडिया}} |rowspan="2"|[[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] | |- ! scope="row" | {{UK}} | १२ जनवरी २०१८ | समकालीन हिट रेडियो | <ref name="bbcuk">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/radio1/playlist |title=बीबीसी – रेडियो १ – |publisher=बीबीसी रेडियो १ |accessdate=२० जनवरी २०१८ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180112164557/http://www.bbc.co.uk/radio1/playlist |archivedate=१२ जनवरी २०१८}}</ref> |} ==सन्दर्भ सामग्री== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{YouTube|EUoe7cf0HYw|"गोर्जियस"}} [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टका गीतहरू]] [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टद्वारा लिखित गीतहरू]] iitx0w6si44uuu6mwqlk8ultx78vufe 0 103657 1356486 1322278 2026-05-23T10:08:42Z Bishaldev100 28807 /* नरसंहार */ 1356486 wikitext text/x-wiki {{for|जङ्गबहादुरको हत्या गर्न षड्यन्त्र गरिएको चर्चित हत्याकाण्ड|भण्डारखाल पर्व}} {{Infobox civilian attack | title = भण्डारखाल पर्व | image = | image_upright = | caption = | location = भण्डारखाल बगैचा, [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|बसन्तपुर दरबार]], काठमाडौं र विष्णुमती नदीको किनार, काठमाडौँ, नेपाल | target = | date = वि.सं. १८६३ वैशाख १४ गते पछि २ हप्ता सम्म | time = | timezone = | coordinates = | type = [[राजनैतिक हत्या]] (गम्भीर राजद्रोहको आरोपमा मृत्युदण्ड) | weapons = [[तरबार]] [[खुँडा]] [[राइफल]] [[खुकुरी]] | fatalities = काजी त्रिभुवन खवास (प्रधान) <br> ''चौतारिया '' [[शेरबहादुर शाह]] <br> [[काजी ]] [[नरसिंह गुरुङ]] <br> पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] सहित ९३ | injuries = | perp = [[भीमसेन थापा]] र गुट; [[नेपाल सरकार]]का सहयोगीहरू }} '''भण्डारखाल पर्व''' वि.सं १९०३ वैशाखमा [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक हत्याकाण्ड थियो । यस हत्याकान्डको मुख्य नाइके भिमसेन थापा थिए । हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक नियतले [[रणबहादुर शाह]]को हत्याको अनुसन्धानमा चौतारिया शेरबहादुर शाहका गुटका भारदारहरूलाई मृत्युदण्ड दिइयो। यस घटनाको सुरुवात काजी त्रिभुवन खवास (प्रधान)को बेलायतीसंगको सम्बन्धमाथि छानबिन भयो। बेलायती नक्स मिसनको स्थापना हुनुमा दोषी ठहरिएपछि काजी त्रिभुवनले चौतारिया शेरबहादुर शाह, काजी नरसिंह गुरुङ लगायत सबैको पोल खोलिदिए। यस घटना पछी राजपरिवारबाट भारदारमा शक्ति र सत्ता हस्तान्तरण भयो। राजपरिवारको भूमिका न्यून हुँदै गयो। नरसंहार गरी सत्तामा आउने परिपाटी देखापर्‍यो। यस्ता घटनाहरू पुनरावृत्ति हुँदै गए। अन्ततोगोत्वा यस्तै हत्याकाण्डबाट [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]] सत्तामा आए। यस अर्थमा भीमसेन थापा जङ्गबहादुरका मार्गदर्शक देखिन्छन्। <ref name=":0" /> ==राजकचहरी== नेपालको राज्यकोषबाट [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]ले रु. १८,०००/- झिकी भ्रष्टाचार गरेको कुरा खुल्यो र खजाञ्ची त्रिभुवन खवास पनि त्यस दोषका भागी भए। वि. सं. १८६३ बैशाख १४ गते राती त्रिभुवन खवासको घरमा भारदारी कचहरी बस्यो। राज्यकोषका हर्ताकर्ता त्रिभुवन खवास ज्यादै चलाख र सम्पन्न परिवारका थिए। उनै त्रिभुवन खवासले राज्यकोषबाट रकम हिनामिना गरी भ्रष्टाचार बढाएको प्रमाण प्राप्त भएकाले त्यस्को छानबिन गर्न राजकचहरी बस्नु परेको थियो।<ref>{{Cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|last=|first=प्रा.डा.[[राजाराम सुवेदी]]|publisher=साझा प्रकाशन|year=२०६१|location=काठमाडौँ|page=१९४}}</ref> मानिसको ज्यान लिने कुरा परेमा राती सभा बोलाउने परम्परा नेपालमा भएकाले त्यसो गरिएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> === रणबहादुर शाहको हत्या === [[रणबहादुर शाह]]ले त्रिभुवन खवासलाई काट्ने र शेरबहादुर शाहका आँखा फोर्ने आदेश दिए। त्यति छलफल भएर बेलुकीको खाना खाने बनेर भीमसेन थापा चौतारिया रणोद्योत शाहको भान्छामा गए। शेरबहादुरले रिसको झोकमा रणबहादुर शाहलाई तरबार प्रहार गरे। थिलोथिलो गरी काटिएका रणबहादुर शाहले अंगरक्षक बालनरसिंह कुँवरलाई पुकारे।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२०२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> तत्कालै राजाका अंगरक्षक [[बालनरसिंह कुँवर]]ले तलवार झिकी पूर्व राजाका हत्यारा शेरबहादुरलाई काट्दा शेरबहादुरको पनि मृत्यु भयो। यसमा [[बम शाह]]को बालनरसिंहप्रति समर्थन देखिन्छ। राजकुमार रणोद्योत शाहका घरमा खाना खान गएका तत्कालीन काजी [[भीमसेन थापा]]ले घटनाको अनुसन्धान सुरु गरे। दोषी ठहरिएकालाई भण्डरखाल बगैंचामा मृत्युदण्ड दिइयो; जसमा ९३ जना परे। मृत्यदण्ड पाउनेहरू मुख्यतय शेरबहादुर शाह पक्षका भारदारहरू थिए जसमा काजी त्रिभुवन खवास र काजी नरसिंह गुरुङ थिए। == नरसंहार == शेरबहादुर शाहीका दुई अंगरक्षक तत्काल काटिए। र, शृङ्खलाबद्ध हत्या सुरु भयो। काजी त्रिभुवन प्रधान र नरसिह गुरुङ थुनिए। शेरबहादुर शाहीका दाजु विदुर शाही नजरबन्दमा परे। पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] र उनका भाइ त [[पाटन दरवार|पाटन दरबार]]मा नजरबन्दमा राखिएका थिए। यस दुर्दान्त घटनासँग उबीहरूको कुनै लेनादेना थिएन। रातमै निरपराध उनीहरूलाई त्यहाँबाट झिकाइयो। [[हेलम्बु]]मा निर्वासित जीवन बिताइरहेकी महारानी राजराजेश्वरीलाई पनि जतिसक्दो चाँडो त्यहाँबाट राजधानी काठमाडौँ मा ल्याउन भनी रातैमा रिसल्लाहरू त्यतातर्फ दौडाइए। चौतारा [[विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको केकस्तो हात थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]]का नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।। <ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको लासलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा [[गिद्ध]]हरूलाई खुवाइयो। चौतारा विदुर शाह तथा शेरबहादुर शाह दुवै भाइका निरपराध श्रीमती एवम् छोरीहरू अमानवीय तरिकाले बलपूर्वक पोडेहरूलाई सुम्पिए। त्यसको अर्को दिन १३ अरू भारदार मारिए। राजराजेश्वरी १४ सुसारेहरूसँगै सति जान बाध्य पारिइन्। यसरी दुई सातासम्म लगातार हत्या शृङ्खला चलेको थियो, जसमा १६ महिला र ७७ पुरुषले ज्यान गुमाए, [[बाबुराम आचार्य]]ले मृत्यु हुनेको संख्या यही टिपाएका छन्। 'यो हत्याकाण्ड [[कोत पर्व|कोतपर्व]]भन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय [[तुलसीराम वैद्य]] र [[तीर्थप्रसाद मिश्र]]ले लेखेका छन्। <ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> ==त्यस पश्चात्== आफ्ना प्रायः सबै विरोधीको एकै पटक संहार पूरा गर्‍ काजी [[भीमसेन थापा]] अब नेपाल अधिराज्यका एक मात्र निष्कण्टक [[तानाशाही|अधिनायक]] बने। यिनको स्वेच्छाचारिता माथी अङ्कुश लगाउन सक्ने व्यक्ति नेपालमा अब कोही पनि बाँकी थिएन। यसपछी भीमसेन थापाले बालक राजा श्री ५ [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]बाट मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिको पद पनि प्राप्त गरे। "अब उप्रान्त अधिराज्यका [[चौतारिया|चौतारा]] तथा [[काजी]] सबैले मुखियार भीमसेन थापाले लगाए अह्राए अनुसारका कामकाज गर्नू" भन्ने लालमोहर गराएर, आफ्नो अनुकुल रहेकी स्वामी महाराज [[रणबहादुर शाह]]की नवविवाहिता किशोरी रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]लाई भने [[सती प्रथा|सती]] जान बाट रोकी राजमाताको हैसियत प्रदान गरेर यिनैलाई बालक राजा गीर्वाण युद्ध विक्रमको संरक्षिकाका रुपमा नियुक्त गर्न पनि यिनी सफल भए। उनीहरूकै भाषामा, 'यो हत्याकाण्ड नेपालको इतिहासमा राजनीतिक परिवर्तनको घटना थियो। अब राजपरिवारबाट भारदारमा शक्ति र सत्ता हस्तान्तरण भयो। राजपरिवारको भूमिका न्यून हुँदै गयो। नरसंहार गरी सत्तामा आउने परिपाटी देखापर्‍यो। यस्ता घटनाहरू पुनरावृत्ति हुँदै गए। अन्ततोगोत्वा यस्तै हत्याकाण्डबाट [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]] सत्तामा आए। यस अर्थमा भीमसेन थापा जङ्गबहादुरका मार्गदर्शक देखिन्छन्।' <ref name=":0">{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-07-27/393048.html|title=इतिहासको एउटा ट्र्याजडी भीमसेन थापाको आत्महत्या|last=वज्राचार्य|first=हिमेशरत्न|date=साउन ११, २०७१|website=कान्तिपुर|publisher=|accessdate=फागुन २, २०७७}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू|नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:काठमाडौँको इतिहास]] r3ipnt2ogkrw9ngo8kkc11el49s5m4e 0 104328 1356489 1333734 2026-05-23T10:10:47Z Bishaldev100 28807 /* हत्या */ 1356489 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name =पृथ्वीपाल सेन | title =राजाधिराज | image = | caption = | reign = | full name = | predecessor =महादत्त सेन | successor =[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]<br>१८७१ मा पाल्पा नेपालमा गाभियो | spouse = | issue = | dynasty = | father =महादत्त सेन | mother = | birth_date = | birth_place =तानसेन, [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]] भण्डारखाल, [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = विष्णुमती नदीमा स्याल गिद्धलाई लुछाइयो | house = [[सेन वंश]] | house-type =वंश | coronation = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''पृथ्वीपाल सेन''' [[पाल्पा राज्य]]का अन्तिम राजा थिए । उनी महादत्त सेनको पुत्र थिए । महादत्त सेनको देहावसानपछि साल १८५० मा पृथ्वीपाल सेन पाल्पाका राजा भए । पृथ्वीपाल ओजस्वी राजा थिए । उनी प्रतापी, तेजस्वी र प्रकाण्ड व्यक्तित्वका धनी थिए । बचपनदेखि नै अवधका नवाबको विलासी जीवन, कम्पनी सरकारको निरन्तर बढोत्तरी र [[नेपालको एकीकरण|गोरखाली राज्यविस्तार]]को अविरल क्रम देखेका उनी अनुभवी र चतुर थिए । किन्तु, सहजै विश्वास गर्ने र तुरुन्तै प्रसन्न हुने आशुतोष स्वभावले गर्दा उनी जीवनमा ठूलो धोका र घातको सिकार भए ।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==नेपाल एकिकरणमा योगदान== राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा पृथ्वीपाल सेनकी बहिनीसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरी पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। पाल्पा राज्यको सहयोगमा विस्तार भएको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ==रणबहादुर शाहको षड्यन्त्र र कैद== पाल्पाको राजगद्दीमा बसेको एक वर्ष भित्रै विसं १८५९ मा [[रणबहादुर शाह]]ले [[गुल्मी राज्य]] पाल्पाको अधिनबाट खोसेर स्वतन्त्र राज्य घोषित गरी आफ्ना जेठान सिद्धिप्रताप शाहलाई त्यहाँको राजा बनाएका थिए।<Ref>हेमिल्टन </ref> त्यसपछि सोझा प्रकृतिका राजा पृथ्वीपाल सेनले पटक पटक रणबहादुरको षड्यन्त्र परि धेरै सास्ती पाए।<ref>पाल्पाको इतिहास र संस्कृति: कर्णबहादुर बानियाँ पृष्ठ १५</ref> रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी कान्तिवतीको जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>धनबज्र बज्राचार्य (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। बहादुर शाहका समर्थक पृथ्वीपाल सेनलाई बहिनीसँग बिहे गर्ने बाहानामा काठमाडौँ बोलाई पाटन दरबारमा कैद गरियो।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०१ ।</ref> ==हत्या== १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे । [[भीमसेन थापा]]ले शत्रुको दमन गर्ने क्रममा [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ मा]] पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेनको टाउको काटेर हत्या गरियो र साथमा तानसेनबाट आएका १८ जना अंगरक्षक पनि मारिए । त्यसदिन रातभर र अर्को दिन बिहानसम्म अनेकौं निर्दोष भारदारहरूको निर्मम हत्या भइरह्यो । पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए । राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुरको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको के कस्तो भुमीका थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन र यिनका १८ जना निरपराध पाल्पाली अंगरक्षक पनि भण्डारखाल बगैंचामा काटिए। दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको शवलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा गिद्धहरूलाई खुवाइयो। == सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:पाल्पाको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका मानिसहरू]] 59eu8vsovjc2cugk0usnii63h8bm15q 0 104392 1356474 1315394 2026-05-23T07:37:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356474 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Suhana Thapa.jpg | caption = | birth_name = सुहाना थापा | birth_date = {{birth date and age|१९९८|५|८|df=y}} | birth_place = [[नेपाल]] | years_active = | spouse = | occupation = [[अभिनेत्री]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | parents = सुनिल कुमार थापा</br>[[झरना थापा]] | residence = [[काठमाडौँ]], नेपाल | nationality = {{flagicon|Nepal}} नेपाली | awards = | website = | other names = }} '''सुहाना थापा''' नेपाली चलचित्र जगतमा स्थापित नायिका हुन। उनलाई नेपाली चलचित्र जगतमा उदाउदो तारा (Rising star) को उपनामले चिनिन्छ। उनी सर्वप्रथम बि.सं. २०७६ सालमा प्रदर्शन भएको नेपाली कथानक चलचित्र ए मेरो हजुर ३ बाट नेपाली चलचित्र जगतमा स्थापित भएकि थिइन। त्यसतै क्रमश बि.सं. २०७९ सालमा प्रदर्शन भएको नेपाली कथानक चलचित्र ए मेरो हजुर ४ ले उनिलाई नेपाली फिल्मी जगतमा उदाउदो तारा ( Rising Star) को उपनाम दिन सक्ने थप तथ्य प्राप्त भएको छ। हालको समयमा उनी नेपाली फिल्मी जगतमा स्थापित नेपाली कथानक चलचित्र भागवत गीताको तयारीमा छिन। यस चलचित्रको प्रमुख भूमिकामा दयाहाङ राई र सुहाना थापा आबद्ध हुने प्रबल सम्भावना देखिन्छ। ==प्रारम्भिक जीवन== सुहाना थापाको जन्म सन् १९९६ मे ८ मा काठमाडौँमा भएको थियो। उनी नेपाली चलचित्र क्षेत्रकी पूर्व चर्चित नायिका [[झरना थापा]]कि छोरी हुन्। उनले आफ्नो अध्ययन संयुक्त राज्य [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]मा गरेकी थिइन्। उनले व्यवस्थापन संकायमा स्नातक गरेकी छिन्। उनको पारिवारिक पृष्ठभूमि चलचित्र क्षेत्रसँग नजिक रहेकै कारण पनि उनलाई नेपाली चलचित्रमा आउन महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको थियो। ==चलचित्र जीवन== सुहाना थापाले आफ्नो चलचित्र जीवनको सुरुवात [[ए मेरो हजुर ३]] नामक नेपाली कथानक चलचित्रबाट गरेकि थिइन्। उनले आफ्नो पहिलो चलचित्रमा [[अनमोल केसी]]सँग मुख्य भूमिकाका रूपमा अभिनन गरेकी थिइन्<ref>{{Cite news|url=https://www.clickonnepal.com/2018/10/12/13695|title=सुहाना थापा र अनमोलको ‘ए मेरो हजुर ३’ को फस्टलुक रिलिज|date=2018-10-12|access-date=2018-11-05|language=en-US}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181105202858/https://www.clickonnepal.com/2018/10/12/13695 |date=2018-11-05 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.filmykhabar.com/news/16367/|title=अनमोल-सुहानाको ‘ए मेरो हजुर ३’ फर्स्टलुक रिलिज|website=www.filmykhabar.com|access-date=2018-11-05}}</ref>। उनी चलचित्रमा आर्याको भूमिकामा रहेकी थिइन्<ref>{{Cite web|url=http://www.moviemandu.com/anmol-kc-roped-in-for-a-mero-hajur-3-to-pair-with-jharana-thapas-daughter-suhana/|title=Anmol KC Roped In For A MERO HAJUR 3 {{!}} To Pair With Jharana Thapa’s Daughter Suhana|website=www.moviemandu.com|language=en-US|access-date=2018-11-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180528082359/http://www.moviemandu.com/anmol-kc-roped-in-for-a-mero-hajur-3-to-pair-with-jharana-thapas-daughter-suhana/ |date=2018-05-28 }}</ref>। उक्त चलचित्र उनको आफ्नो पारिवारिक नेपाली चलचित्र ब्यानर '''सुहाना इन्टरटेन्टमेन्ट''' को निर्माणमा बनेको थियो। ==प्रमुख चलचित्रहरू== *''सुहाना थापाले अभिनय गरेकी चलचित्रहरू:-'' {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" !चलचित्रहरू!!वर्ष!!भूमिका!!कैफियत |- |[[ए मेरो हजुर ३]] |२०१९ (२०७६) |आर्या |पहिलो चलचित्र |- |[[ए मेरो हजुर ४]] |२०२० (२०७९) | | |} ==अवार्डहरू== ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य सुत्र== {{Commons cat|Suhana Thapa|सुहाना थापा}} *[https://m.facebook.com/suhanithapa38 सुहाना थापाको आधिकारिक पेसबुक प्रोफाइल] *[https://www.instagram.com/____suhanathapa____/ सुहाना थापाको आधिकारिक इन्स्टाग्राम प्रोफाइल] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९६ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] [[श्रेणी:कामना फिल्म अवार्ड विजेता]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्माताहरू]] [[श्रेणी:नेपाली महिला चलचित्र निर्माताहरू]] gtpxftmbe6ujvl1dyfz11u5r6uer1vr 0 105032 1356448 1205097 2026-05-23T03:21:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356448 wikitext text/x-wiki '''पहिलो पुस्ता'''ले ताररहित सेलुलर प्रविधि (मोबाइल दूरसञ्चार)को पहिलो पीढी भन्ने जनाउँछ। यीनीहरू एक [[अनुरूप सङ्केत|अनुरूप]] दूरसञ्चार मानकहरू हुन् जो सन् १९८० मा स्थापना गरिएको थियो र यो [[दोस्रो पुस्ता]], एक [[अङ्कीय सङ्केत]] नआइञ्जेलसम्म सेवामा रहेको थियो। दुईवटा मोबाइल सेलुलर प्रणाली, पहिलो पुस्ता र दोस्रो पुस्ता बीच मुख्य फरक भनेको पहिलो पुस्ताले अनुरूप सङ्केतको प्रयोग गर्दछ भने दोस्रो पुस्ताले अङ्कीय सङ्केतको प्रयोग गर्दछ। दुबै प्रणालीहरूले रेडियो टावरहरू समक्ष जडान गर्नका लागि अङ्कीय सङ्केतको प्रयोग गर्दछन् जुन हामीले हेडसेट मार्फत सुन्ने गर्छौं र दोस्रो पुस्तामा बाँकी रहेका टेलिफोन प्रणालीमा, सम्पर्कको बेलामा आवाज आँफै अङ्कीय सङ्केतको सङ्केतिक शब्दमा परिणत हुन्छ तर पहिलो पुस्ता भने उच्च आवृतिमा मात्रै परिणत हुन्छ जसमा सामान्यतया १५० मेगाहर्ज वा माथिका आवृतिहरू पर्दछन्। स्वभाविक रूपमा, अनुरूप सङ्केत भन्दा अङ्कीय सङ्केतको प्रयोगमा फाइदा भनेको दोस्रो पुस्ताको सञ्जालले विश्वभरि पहिलो पुस्ताको सञ्जाललाई हटाएको छ। यस्तै एक मानक हो नोर्डिक मोबाइल टेलिफोन (एनएमटी) जुन चाहिँ पूर्वी युरोपका देशहरू जस्तै [[स्विट्जरल्यान्ड|स्विट्जरल्याण्ड]], [[नेदरल्याण्डस्]] पूर्वी युरोप र [[रुस]]मा प्रयोगमा आएको थियो। यसमा अरू, जस्तै उन्नत मोबाइल फोन प्रणाली (एएमपिएस) [[उत्तर अमेरिका]] र [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]]मा<ref>{{cite web|url=http://www.amta.org.au/default.asp?Page=142|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080417135000/http://www.amta.org.au/default.asp?Page=१४२|title=एएमटिए|archivedate=१७ अप्रिल २००८|work=एएमटिए डटओआरजी डट एयु}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929152923/http://www.amta.org.au/default.asp?Page=142 |date=2009-09-29 }}</ref> प्रयोग गरिन्छ भने पूर्ण पहुँच सञ्चार प्रणाली (टिएसिएस) भने [[संयुक्त अधिराज्य]]मा , सि-४५० चाहिँ पश्चिम जर्मनी, [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] र [[दक्षिण अफ्रिका]]मा प्रयोग गरिन्छ। रोडियोकम २००० [[फ्रान्स]]मा, टिएमए [[स्पेन]]मा, र आरटिएमआई [[इटाली]]मा प्रयोग गरिन्छ। [[जापान]]मा भने बहु प्रणालीहरू रहेका छन्। तीनवटा मानकहरू टिजेट-८०१, टिजेट-८०२, टिजेट-८०३ लाई एनटिटि (निपोन टेलिग्राफ र टेलिफोन निगम)ले विकास गरेको थियोे।<ref name="answers.com">{{cite web|url=http://www.answers.com/topic/ddi|title=एनसर्स - जीवनका प्रश्नहरूको उत्तर दिनको विश्वको सबैभन्दा विश्वासी ठाउँ र|work=एन्सर्स डटकम}}</ref> जहाँकी यसको प्रतिस्पर्धी प्रणालीलाई भने दैनि डेनडेन प्लानिङ, इङ्कले सञ्चालन गर्दछ जुन जापान पूर्ण पहुँच सञ्चार प्रणालीले एक मानको रूपमा प्रयोग गर्दछ। पहिलो पुस्ता प्रविधि भन्दा पहिलेको प्रविधि भनेको मोबाइल रेडियो टेलिफोन हो। == इतिहास == रेडियो टेलिफोन अझ विकास हुँदै गयो र पहिलो पुस्ताको नामले चिनिन थाल्यो। १९८० मा पहिलो अनुरूप सञ्चार मानक परिचित भएको थियो जसको आवाज वाहेक २८ देखि ५६ किलोबाइट प्रतिसेकेण्ड गतिसम्म डाटामा पहुँच पुगेको थियो। सबैभन्दा पहिलो व्यवसायीक स्वचलित सेलुलर सञ्जाल (पहिलो पुस्ता), सन् १९७९ मा [[जापान]]मा निपोन टेलिग्राफ एण्ड टेलिफोन (एनटिटि) ले सुरुवात गरेको थियो। यो सुरुमा महानगरीय क्षेत्र, [[टोकियो]]मा सुरुवात गरिएको थियो र पाँच वर्षपछि, एनटिटिले उक्त सञ्जाललाई राष्ट्रव्यापी रूपमा फैलाउँदै जापानभरि यो सुविधा विस्तार गर्दै देशव्यापी रूपमा पहिलो सञ्जाल बनेको थियो। सन् १९८१ मा, लगत्तै एनएमटी प्रणाली डेनमार्क, फिनल्यान्ड, नर्वे र स्वीडेनमा सुरुवात गरिएको थियो। एनएमटी अन्तर्राष्ट्रिय रोमिङ सुविधा भएको पहिलो मोबाइल फोन सञ्जाल हो। पहिलो पहिलो पुस्ता सञ्जाल अमेरिकामा सिकागोमा आधारित अमेरिटेक हो जसको सुरुवात सन् १९८३ मा गरिएको थियो र यसले डाइनाट्याक मोबाइल फोनको प्रयोग गरेको थियो। त्यसपछि विभिन्न देशहरू जस्तै क्यानडा, बेलायत र मेक्सिकोले मध्य १९८० सम्म यही सञ्जालको प्रयोग गरेका थिए। सन् १९८० तिर विश्वभर यो प्रविधि परिचित बनेको थियो। सन् २०१८ सम्म, सिमित एनएमटी सेवा [[रुस]]मा मात्रै सञ्चालनमा रहेको छ जुन हाल एकमात्र पहिलो पुस्ताको सञ्जाल हो। == मुख्य आलोचना == * अनुरूप सङ्केतहरू हस्तक्षेपबाट सजिलै प्रभावित हुन सक्छन् जसले गर्दा सम्पर्क गुणस्तर घट्ने गर्दछ। * अनुरूप सङ्केतहरू साधारण हस्तक्षेपमा पनि नराम्रो हुन सक्ने सम्भावना धेरै हुन्छ जसले सम्पर्क हुँदा धेरै स्पस्ट आवाज सुनिँदैन। * डाउनलोड र उर्ध्वभरण गरी एकदमै न्यून। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[मोबाइल फोन पुस्ताहरूको सूची]] * [[दोस्रो पुस्ता]] * [[तेस्रो पुस्ता]] * [[साढे तेस्रो पुस्ता]] * [[चौथो पुस्ता]] * [[साढे चौथो पुस्ता]] * [[पाँचौ पुस्ता]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * शब्दावली: [https://archive.is/20130103094947/http://www.javvin.com/wireless/1G.html पहिलो पुस्ता - पहिलो पुस्ता ताररहित प्रविधि] * शब्दावली: [http://myphonefactor.in/2012/02/mobile-generations/ पहिलो पुस्ता प्रविधिको विवरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524181133/http://myphonefactor.in/2012/02/mobile-generations/ |date=2019-05-24 }} {{s-start}} {{s-bef|before=[[मोबाइल रेडियो टेलिफोन|शून्य पुस्ता]]}} {{s-ttl|title=[[मोबाइल टेलिफोनी|मोबाइल टेलिफोन पुस्ता]] |years=}} {{s-aft|after=[[दोस्रो पुस्ता]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:जापानी आविष्कारहरू]] [[श्रेणी:मोबाइल दूरसञ्चारहरू]] c09f589wcshiz20r70gfl4guhdaggnk 0 105396 1356491 1331766 2026-05-23T10:11:41Z Bishaldev100 28807 /* चौतारा -काजी परिषद् */ 1356491 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = श्री चौतरा |name = शेरबहादुर शाह |image = |caption = |birth_date= |death_date = वि.सं. १८६३ वैशाख १४ |father = राजा [[प्रतापसिंह शाह]] |mother = मैजुकन्या |religion = [[हिन्दु]] |office = चौतरा |relations = |allegiance = {{flag|नेपाल}} |spouse = |children = }}'''शेरबहादुर शाह''' राजा [[प्रतापसिंह शाह]] र मैजुकन्याका पुत्र थिए। उनी राजा [[रणबहादुर शाह]]का भाइ थिए। वि.सं. १८६३ बैशाख १४ गते राती त्रिभुवन खवासको घरमा भारदारी कचहरी बसेको बेलामा [[रणबहादुर शाह|मुख्तियार रणबहादुर शाह]]ले शेरबहादुर शाहका आँखा फोर्ने आदेश दिएका थिए। शेरबहादुर शाहले रिसको झोकमा रणबहादुर शाहलाई तरबार प्रहार गरे। रणबहादुरका अंगरक्षक [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर]]ले शेरबहादुर शाहलाई ढाले र घिच्रो रेटे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १९४, प्रा.डा.[[राजाराम सुवेदी]], साझा प्रकाशन २०६१</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== राजा प्रतापसिंह शाहको मृत्यु हुँदा उनी गर्भमा थिए। उनको जन्म पछि उनकी आमा मैजुकन्यालाई [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]ले सति पठाइ दिइन्। ==भारदारी == ===रणबहादुर शाहको भारदारीसभा=== राजकुमार [[बहादुर शाह]]लाई मुख्तियार पदबाट पदच्युत गरि राजा रणबहादुर शाहका तर्फबाट नयाँ भारदारी गठन भयो। यस स्थितिमा राजा रणबहादुर शाहद्वारा आफ्ना अनौरस राजु विदुर शाह र भाइ शेरबहादुर शाहलाई संयुक्त रुपमा प्रमुख चौतारा पद प्रदान गरिए। === चौतारा -काजी परिषद् === रणबहादुर शाहले नाबालक राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को शासन सञ्चालनको निमित्त आफ्नै सुविधा अनुसारको काजी परिषद्को गठन गरेका थिए। उक्त काजी परिषद्मा ३ वर्षका जेठा छोरा रणोद्योत शाहलाई मुख्य चौतरा पदमा नियुक्त गरेर अर्को छोरा शम्शेर शाह, सौताने भाइहरू- [[बिदुर शाह|विदुर शाही]] र शेरबहादुर शाहीलाई पनि सामान्य चौतरामा उनले नियुक्त गरेका थिए। श्री कृष्ण शाह, [[बलभद्र शाह]], [[बम शाह]], ज्यान शाहहरूलाई पनि चौतरियामा नियुक्त गरेका थिए। [[कीर्तिमान सिंह बस्न्यात|कीर्तिमानसिंह]], [[दामोदर पाँडे]], [[रणजीत पाँडे]], रणवम पाँडे, नरसिंह गुरुङ, त्रिभुवन प्रधान (खवास) आदि ठूला जमातलाई नाबालक राजाको शासन संचालनमा सहयोग रहोस् भनेर काजी परिषद्मा सामेल गराएका थिए।<ref>[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_32_02_06.pdf ओझेलमा परेका काजी दामोदर पाँडे] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802032534/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_32_02_06.pdf |date=2019-08-02 }}</ref> == १८६३ बैशाख १४ को भारदारी कचहरी == {{मुख्य|भण्डारखाल पर्व (१८६३)}} वि.सं. १८६३ वैशाख १४ गते बेलुका काजी त्रिभुवन प्रधानको घरमा कचहरी बोलाइयो। त्यसमा चौतारिया शेरबहादुर शाह तथा काजी नरसिंह गुरुङ आदिलाई अनिवार्य उपस्थित गराउन [[भीमसेन थापा]]ले आफ्नो मातहतका सेनालाई आदेश दिएका थिए। शाही र अरू भारदार सहजै उक्त कचहरीमा उपस्थित भए। सबैको उपस्थितिमा कचहरी सुरु हुने बेला [[भीमसेन थापा]] भने बहाना गरेर बाहिरिएको बाबुराम आचार्यको पुस्तक '[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्|अब यस्तो कहिल्यै नहोस्‌']]मा उल्लेख छ। जुन बेला स्वामी महाराज (रणबहादुर) को उपस्थितिमा कचहरी प्रारम्भ भइरहेको थियो, ठिक त्यसै समयमा काजी भीमसेन थापा 'खाना खान जान्छु' भनी सभास्थलबाट खुरुक्क बाहिरतिर निस्किएका थिए।<ref>बाबुराम आचार्यको पुस्तक 'अब यस्तो कहिल्यै नहोस्‌'</ref> कचहरीमा रणबहादुरले काजी त्रिभुवन प्रधानले १८ हजार रुपैयाँ राज्यकोषबाट झिकेर मासेकोमा चौतारिया शेरबहादुर शाही लगायत त्यहाँ उपस्थित भारदारहरूको पनि संलग्नता रहेको आरोप लगाए। उक्त आरोप आफूमाथि पनि लागेपछि रिसाएका शेरबहादुर शाहीले रणबहादुर शाहलाई आफ्नै तरबार निकालेर प्रहार गरेको इतिहासकारहरूले लेखेका छन्। त्यसपछि तत्कालै शेरबहादुर शाहीलाई पनि त्यही स्थानमा मारियो। अन्य केही भारदार र शेरबहादुर शाहीका अङ्गरक्षक तथा नातेदारहरूको पनि हत्या भयो। त्यसको भोलिपल्ट अन्य भारदारको पनि कुनै पुर्पक्ष नगरी विभिन्न आरोप लगाएर हत्या भयो। शेरबहादुर शाहीको सहयोगी ठानिएका र भीमसेन थापाले रणबहादुर शाहको हत्यामा संलग्न भनी आरोप लगाएका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] लगायतका व्यक्तिका शाखा सन्तान समाप्त हुनेगरी साना बालकहरूलाई समेत काटेर मारेको इतिहासकार आचार्यले लेखेका छन्। उनका अनुसार हत्याको क्रम झन्डै दुई सातासम्म चल्यो। त्यसमा १६ महिलालाई सती पठाइएको र झन्डै ७७ पुरूषको हत्या भएको आचार्यले लेखेका छन्।<ref>[https://www.bbc.com/nepali/news-48488494 दरबार हत्याकाण्ड: यी हुन् नेपालमा सत्ता परिवर्तन गराउने चर्चित घटना]</ref> यो हत्याकाण्डले शक्तिशाली बनेका भीमसेन थापाले राजाभन्दा बलियो बनेर झन्डै ३१ वर्ष नेपालको सत्ता सञ्चालन गरे। == सन्तान == ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:चौतारिया]] [[श्रेणी:चौतारिया खलक]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] hszbdkca7np5h5b1k0rg6w1so75a9be 0 106863 1356440 1279719 2026-05-23T00:18:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356440 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = कल इट ह्वाट यु वान्ट | cover = Taylor Swift - Call It What You Want.png | alt = | type = प्रचारक एकल | artist = [[टेलर स्विफ्ट]] | album = [[रेपुटेसन (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|रेपेटेसन]] | released = {{Start date|2017|11|03}} | format = {{hlist|डिजिटल डाउनलोड|स्ट्रिमिङ सञ्जाल}} | recorded = | studio = | genre = [[पप सङ्गीत|सिन्थ-पप]] | length = {{duration|m=3|s=24}} | label = [[बिग मेसिन रेकर्ड्स|बिग मेसिन]] | writer = {{hlist|टेलर स्विफ्ट|ज्याक एण्टोनअफ}} | producer = {{hlist|ज्याक एण्टोनअफ| टेलर स्विफ्ट}} | chronology = [[टेलर स्विफ्ट]] promotional singles | prev_title = [[यु आर इन लभ (टेलर स्विफ्टको गीत)|यु आर इन लभ]] | prev_year = २०१५ | next_title = [[द आर्चर (गीत)|द आर्चर]] | next_year = २०१९ | misc = {{External music video | type = song | header = शब्द सहितको श्रव्य दृश्य | 1 = {{YouTube|V54CEElTF_U|"कल इट ह्वाट यु वान्ट"}} }} }} '''"कल इट ह्वाट यु वान्ट'''" अमेरिकी गायिका तथा गीतकार [[टेलर स्विफ्ट]]को गीत हो जुन उनको छैटौँ स्टुडियो एल्बम [[रेपुटेसन (टेलर स्विफ्टको एल्बम)|रेपुटेसन]] लागि रेकर्ड गराइएको थियो। यस गीतलाई रेपुटेसन एल्बमको प्रचारक एकलको गीतको रूपमा सन् ३ नोभेम्बर २०१७ का दिन [[बिग मेसिन रेकर्ड्स]]द्वारा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/8022883/taylor-swift-call-it-what-you-want-song-listen|title=Taylor Swift Debuts 'Call It What You Want': Watch Lyric Video|last=Brandle|first=Lars|date=November 3, 2017|website=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|access-date=November 3, 2017}}</ref> टेलर स्विफ्टलले यस गीतलाई रेकर्ड निर्माताहरू ज्याक एण्टोनअफसँगको साझेदारीमा रचना गरेकी हुन्। यस गीतले अमेरिकाको आधिकारिक चार्ट कम्पनी [[बिलबोर्ड हट १००]] मा २७औँ स्थान र बेलायती आधिकारिक चार्ट कम्पनीमा २९औँ स्थान ओगट्न सफल भएको थियो। यस गीतले विश्लेषकहरू द्वारा मिश्रित समीक्षा प्राप्त गरेको थियो। == सार्वजनिक == १३ अक्टोबर २०१७ मा आयोजना गरिएको एक समारोहमा स्विफ्टले उनका विभिन्न देशमा रहेका १००औँ अनुयायीहरू माझ उनको छैटौँ स्टुडियो एल्बम रेपुटेसनका केही गीतहरूको प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=http://www.elle.com/culture/music/a13021709/taylor-swift-just-hosted-her-first-reputation-listening-party-in-london/|title=Taylor Swift Just Hosted Her First 'Reputation' Listening Party in London|last=Mackleden|first=Amy|date=October 14, 2017|website=[[Elle (magazine)|Elle]]|access-date=October 20, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020083914/http://www.elle.com/culture/music/a13021709/taylor-swift-just-hosted-her-first-reputation-listening-party-in-london/ |date=October 20, 2017 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.etonline.com/taylor-swift-holds-first-secret-reputation-listening-party-fans-uk-and-swifties-are-freaking-out|title=Taylor Swift Holds First Secret 'Reputation' Listening Party for Fans in the UK and Swifties Are Freaking Out|last=Drysdale|first=Jennifer|date=October 13, 2017|website=[[Entertainment Weekly#Website|Entertainment Weekly]]|access-date=October 20, 2017}}</ref> १९ अक्टोबरमा स्विफ्टले आफ्नो व्यक्तिगत [[इन्स्टाग्राम]] खाता मार्फत रेपुटेसनको नयाँ एकल गीतको रूपमा "गोर्जियस" गीत सार्वजनिक गर्ने घोषणा गरेकी थिइन्। सन् २०१७ स्विफ्टले आफ्नो आधिकारिक ट्विटर र इन्स्टाग्राम खातामा गीतको केही अंश सार्वजनिक गर्दै उनले घोषणा गरिन् कि उनले छैटौँ साङ्गीतिक सङ्गालोको तेस्रो प्रचारक एकलको रूपमा "कल इट ह्वाट यु वान्ट" सार्वजनिक गरिने छ। यस गीत ३ नोभेम्बर २०१७ को दिन आधिकारिक शब्दको श्रव्ण दृश्यका साथ स्विफ्टको आधिकारिक [[युट्युब]] खातामा सार्वजनिक गरिएको थियो। यस गीतले आधिकारिक शब्द रहेको श्रव्य दृश्यले पनि विश्लेषकहरू द्वारा मिश्रित समीक्षा प्राप्त गरेको थियो। == संरचना == "कल इट ह्वाट यु वान्ट" गीतलाई एक सिन्थ-पप रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/50-best-songs-of-2017-w512456/taylor-swift-call-it-what-you-want-w512477|title=50 Best Songs of 2017|work=[[Rolling Stone]]|author1=Christopher R. Weingarten|author2=Brittany Spanos|author3=Charles Aaron|author4=Simon Vozick-Levinson|author5=Maura Johnston|author6=Will Hermes|author7=Rob Sheffield|date=November 29, 2017}}</ref> टेलर स्विफ्टलले यस गीतलाई रेकर्ड निर्माताहरू ज्याक एण्टोनअफसँगको साझेदारीमा रचना गरेकी हुन्।<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/8023178/-taylor-swift-call-it-what-you-want-jack-antonoff-making-of-song-twitter |title=Jack Antonoff Shares Some Insight Into the Making of Taylor Swift's 'Call It What You Want' |last=Iasimone |first=Ashley |date=November 5, 2017 |website=Billboard |access-date=November 14, 2017}}</ref> उनको अनुसार कल इट ह्वाट यु वान्ट गीत विश्वभर सार्वजनिक गर्नु मेरा लागि सम्मानको विषय हो।<ref>{{Cite web|url=https://www.spin.com/2017/11/taylor-swift-call-it-what-you-want-review/|title=Okay, Sure, Taylor Swift’s “Call It What You Want” Isn’t So Bad|last=Gordon|first=Jeremy|date=November 3, 2017|website=[[Spin (magazine)|Spin]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=November 14, 2017}}</ref> एण्टोनअफले यस गीतलाई अनुयायीहरू माझ सुन्नका लागि सिफारिस गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://www.spotontrack.com/track/call-it-what-you-want/34664197|title=Spot On Track - The Spotify Tracker|website=www.spotontrack.com|language=en|access-date=2018-02-18}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस गीत ८२ बिट प्रति मिनेटको अवधिका रचिएको छ जहाँ स्विफ्टको स्वर E३ देखि C♯५ सम्म फैलिएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.musicnotes.com/sheetmusic/mtd.asp?ppn=MN0179411|title=Taylor Swift "Call It What You Want" Sheet Music in A Major (transposable) - Download & Print|last=Swift|first=Taylor|website=Musicnotes.com|access-date=2018-02-18}}</ref> == प्रशंसा == यस गीतले विश्लेषकहरू द्वारा मिश्रित समीक्षा प्राप्त गरेको थियो।<ref name="1_EW">{{Citation | date=November 3, 2017 | title=Taylor Swift fans have intense reactions to new love song: 'I'm crying' | magazine=[[Entertainment Weekly]] | url=http://ew.com/music/2017/11/03/taylor-swift-fan-reactions-call-it-what-you-want/ | accessdate=February 2, 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180203005833/http://ew.com/music/2017/11/03/taylor-swift-fan-reactions-call-it-what-you-want/ |date=February 3, 2018 }}</ref> यस गीतलाई अमेरिकी पत्रिका रोलिङ स्टोनले सन् २०१७ को उत्कृष्ट २० गीतको सूचीमा सूचीकृत गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.vulture.com/2017/11/review-taylor-swift-call-it-what-you-want.html |title=The Anesthetic Lift of Taylor Swift’s ‘Call It What You Want’ |last=Guan |first=Frank |date=November 3, 2017 |website=[[Vulture.com|Vulture]] |access-date=November 14, 2017}}</ref> इण्टरटेन्मेण्ट विक्लीका अनुसार यस गीत जसमा स्विफ्टले भनिन् "म पहिले भन्दा अहिले राम्रो गर्दैछु"।<ref name="1_USAToday">{{Citation | date=November 3, 2017 | title=Taylor Swift's new song 'Call It What You Want' is the musical equivalent of the heart-eyes emoji | magazine=[[USA Today]] | url= https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/11/03/taylor-swifts-call-it-what-you-want/828074001/ | accessdate=February 2, 2018 }}</ref> युएसए टुडेले यसलाई सकारात्मक समीक्षा दिँदै सार्वजनिक गर्‍यो यो हालका अन्य एकल भन्दा बढी दबिएको छ र यो गायिकको नयाँ युगको सबैभन्दा र अविश्वसनीय प्रेम गीत हो। कम्प्लेक्स पत्रिकाको राय छ कि यो गीत उनीबाट पहिलो सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="1_Complex">{{Citation | date=November 7, 2017 | title=Taylor Swift Finally Made a Great 'Reputation' Song | magazine=[[Complex (magazine)|Complex]] | url=http://www.complex.com/music/2017/11/taylor-swift-call-it-what-you-want-is-good | accessdate=February 2, 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180203011252/http://www.complex.com/music/2017/11/taylor-swift-call-it-what-you-want-is-good |date=February 3, 2018 }}</ref> "कल इट ह्वाट यु वान्ट" गीत वास्तवमै राम्रो छ र साथै यसले बदला बयानलाई ठूलो प्रभावमा पुर्‍यायो।<ref name="1_Spin">{{Citation | date=November 3, 2017 | title=Okay, Sure, Taylor Swift’s “Call It What You Want” Isn’t So Bad | magazine=[[Spin Magazine]] | url=https://www.spin.com/2017/11/taylor-swift-call-it-what-you-want-review/ | accessdate=February 2, 2018 }}</ref> स्पिन म्यागजिनले यसलाई पनि राम्रो समीक्षा दिएर भन्यो कि यो हालका अन्य सामग्रीहरू भन्दा धेरै राम्रो छ। == व्यवसायीक प्रस्तुति == यस गीतले अमेरिकाको आधिकारिक चार्ट कम्पनी [[बिलबोर्ड हट १००]] मा २७औँ स्थान पर्दै साङ्गीतिक तालिका प्रवेश गरेको थियो भने तात्कालिक समयमा यस गीतका ६८,००० प्रतिलिपीहरू बिक्री भएको थियो। यो गीत बिलबोर्ड चार्ट प्रवेश गर्ने रेपुटेसनका अन्य गीत [[लुक ह्वाट यु मेड मी डु]], [[ ...रेडि फर इट?]] र [[गोर्जियस (टेलर स्विफ्टको गीत)|गोर्जियस]] पछि चार्टमा अटाएको थियो।<ref>{{cite magazine|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8031452/taylor-swift-fourth-digital-song-sales-no-1-reputation-call-it-what-you-want|title=Taylor Swift Notches Fourth Digital Song Sales No. 1 From 'Reputation' With 'Call It What You Want'|magazine=Billboard|last=Trust|first=Gary|date=November 13, 2017|accessdate=November 14, 2017}}</ref> अष्ट्रेलियाको आधिकारिक चार्ट कम्पनीमा यो गीत १६औँ स्थानमा र बेलायती आधिकारिक चार्ट कम्पनीमा २९औँ स्थान ओगट्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/news/2017/seven-weeks-at-the-top-for-post-malone-s-rockstar|title=Seven weeks at the top for Post Malone's Rockstar|publisher=Australian Recording Industry Association|date=November 11, 2017|accessdate=November 14, 2017}}</ref> == शब्द समावेश श्रव्य दृश्य == "कल इट ह्वाट यु वान्ट" गीतको आधिकारिक शब्द सहितको श्रव्य दृश्य स्विफ्टको आधिकारिक भिभो र युट्युब खाता मार्फत सन् २०१७ नोभेम्बर २ का दिन सार्वजनिक गरिएको थियो। यस श्रव्य दृश्यमा स्विफ्टको घरेलु दृश्यहरूको छोटो झलक र स्विफ्टका तस्वीरहरू समावेश गरिएको छ। यस गीत सार्वजनिक भएको २४ घण्टामै ५० लाख पटक हेरिएको थियो। सन् २०१९ जुनका अनुसार यस गीतको आधिकारिक शब्द समावेश श्रव्य दृश्यलाई युट्युबमा ६ करोड पटक अवलोकन गरिएको छ। == प्रत्यक्ष प्रस्तुति == स्विफ्टले १० नोभेम्बर २०१७ का दिन यस गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति सिरियसएक्सएम फिशबोबल सत्रको समयमा दिएकी थिइन्।<ref name=siriusxm>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8031285/taylor-swift-siriusxm-call-it-what-you-want-new-years-day-american-girl|title=Taylor Swift Treats Lucky Fans to Intimate Acoustic Set at SiriusXM|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|last=Stubblebine|first=Allison|date=November 10, 2017|accessdate=November 21, 2017}}</ref> एक दिन पछि स्विफ्टले स्याटर्‍डे नाइट लाइभको ४३औँ संस्करणमा रेडि फर इटसँग यस गीतको पनि प्रत्यक्ष प्रस्तुत दिएकी थिइन्। स्विफ्टले यस गीत उनको रेपुटेसन विश्व भ्रमणका बेला पनि विश्वव्यापी रूपमा विभिन्न स्थानहरूमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref name=snl>{{cite web|url=http://www.nme.com/news/music/taylor-swift-saturday-night-live-reputation-performances-2158643|title=Watch Taylor Swift perform two tracks from ‘Reputation’ on ‘Saturday Night Live’|work=[[NME]]|last=Moore|first=Sam|date=November 12, 2017|accessdate=November 21, 2017}}</ref> == तालिका == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! तालिका (२०१७–१८) ! शीर्ष<br>स्थान |- ! scope="row"| {{झण्डा|अस्ट्रेलिया}} (एरिया चार्ट)<ref>{{cite web|url=http://www.ariacharts.com.au/charts/singles-chart|title=ARIA Australian Top 50 Singles|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|date=November 11, 2017|accessdate=November 11, 2017}}</ref> | १६ |- {{singlechart|Austria|४३|artist=Taylor Swift|song=Call It What You Want|rowheader=true|accessdate=November 15, 2017}} |- {{singlechart|Canada|२४|artist=Taylor Swift|rowheader=true|accessdate=November 14, 2017}} |- {{singlechart|France|७६|artist=Taylor Swift|song=Call It What You Want|rowheader=true|accessdate=November 11, 2017}} |- {{singlechart|Germany2|९९|songid=1706017|artist=Taylor Swift|song=Call It What You Want|rowheader=true|accessdate=November 12, 2017}} |- {{singlechart|Hungarysingle|५|year=2017|week=45|artist=Taylor Swift|rowheader=true|accessdate=November 16, 2017}} |- ! scope="row"| {{झण्डा|आयरल्यान्ड}} (आइरिस रेकर्डेड म्युजिक सङ्घ)<ref>{{cite web|url=http://irma.ie/index.cfm?page=irish-charts&chart=Singles|title=IRMA – Irish Charts|publisher=[[Irish Recorded Music Association]]|accessdate=November 11, 2017}}</ref> | ४४ |- ! scope="row"| {{झण्डा|मलेसिया}} (मलेसिया रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ)<ref>{{cite web|url=http://www.rim.org.my/main/images/stories/RIM/chart/45_i_domestic.pdf|title=Top 20 Most Streamed International & Domestic Singles in Malaysia : Week 45 (3/11/2017 – 9/11/2017)|publisher=[[Recording Industry Association of Malaysia]]|accessdate=16 November 2017}}</ref> | १३ |- ! scope="row"| {{झण्डा|न्युजिल्यान्ड}} (रेकर्डेड म्युजिक एनजेड)<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4413|title=NZ Top 40 Singles Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=October 30, 2017|accessdate=November 11, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027131548/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4413 |date=October 27, 2017 }}</ref> | ३४ |- ! scope="row"| {{झण्डा|फिलिपिन्स}} (फिलिपिन्स हट १००)<ref>{{cite web|url=http://billboard.ph/billboardph-hot-100-november-27/|title=BillboardPH Hot 100|work=[[Billboard Philippines]]|accessdate=November 27, 2017}}</ref> | २७ |- {{singlechart|Portugal|६५|artist=Taylor Swift|song=Call It What You Want|rowheader=true|accessdate=November 17, 2017}} |- {{singlechart|Switzerland|९७|artist=Taylor Swift|song=Call It What You Want|rowheader=true|accessdate=November 13, 2017}} |- {{singlechart|UK|२९|date=20171111|rowheader=true|accessdate=November 11, 2017}} |- {{singlechart|Billboardhot100|२७|artist=Taylor Swift|rowheader=true|accessdate=November 13, 2017}} |} == प्रमाणपत्र == {| class="wikitable" |- ! देशहरू ! प्रमाणपत्र ! बिक्री |- | {{AUS}} (एरिया) | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]]<ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=http://www.aria.com.au/pages/SinglesAccreds2018.htm|title=टेलर स्विफ्टको कल इट ह्वाट यु वान्ट|publisher=एरिया|date=३१ डिसेम्बर २०१८}}</ref> | + ३५,००० |- | {{USA}} (आरआइएए) | गोल्ड [[File:Gold record icon.svg|30px|center]] <ref>{{cite web|language=अङ्ग्रेजी|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Taylor+Swift&ti=Call+It+What+You+Want#search_section |title=टेलर स्विफ्टको कल इट ह्वाट यु वान्ट गीत गीत|publisher=आरआइएए|date=१३ मार्च २०१८}}</ref> | + ५,००,००० |- |} == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} {{Taylor Swift songs}} [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टका गीतहरू]] [[श्रेणी:टेलर स्विफ्टद्वारा लिखित गीतहरू]] lab34lf0wifjbscw1cef4epcuuugmg5 0 112681 1356457 1354665 2026-05-23T05:27:36Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1356457 wikitext text/x-wiki '''श्री''' प्रत्येक पुरुषको नामको अगाडि लगाइने सम्मानजनक शब्द हो। यसको अतिरिक्त यस शब्दले हिन्दू देवी [[लक्ष्मी]]को पर्यायको रूपमा तथा सम्पत्ति, सम्पदा धन इत्यादिको पर्यायको रूपमा पनि जनाउँदछ। श्री शब्दको उपयोग जीवित मनुष्यको अगाडि सम्मानपूर्वक गरिन्छ। यस बाहेक पनी, अजर अमर मनुष्य वा देवी देवताको अगाडि पनि सम्मान पूर्वक लगाइन्छ । ==पुनरावृत्ति== * श्री: प्रत्येक पुरुष * श्री १: सन्तान, पत्नी * श्री २: आफ्ना कामदार * श्री ३: [[राणा वंश|कास्कीका महाराज, राणा प्रधानमन्त्री]], आत्मिय मित्र * श्री ४: शत्रु पक्ष * [[श्री ५]]: [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका महराजधिराज]], राजपरिवारका सदस्य * श्री ६: आमा, बाबु र गुरु * श्री १०८: [[महन्त]], [[योगी]], [[सन्यास आश्रम|सन्यासी]] लाई * श्री १००८: शकंराचार्य ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[श्रीमती‎]] *[[सर]] [[श्रेणी:हिन्दू ग्रन्थ]] [[श्रेणी:लक्ष्मी]] rcx42zjzdfsk9he7eqovzblk361dul3 4 120717 1356434 1355224 2026-05-22T20:48:50Z ListeriaBot 52294 Wikidata list updated [V2] 1356434 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item (COUNT(distinct ?sitelink) as ?count) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . ?item wdt:P27 wd:Q837 . ?sitelink schema:about ?item . FILTER NOT EXISTS { ?wne schema:about ?item . ?wne schema:inLanguage "ne" } MINUS {?item wdt:P106 wd:Q10833314} } GROUP BY ?item ORDER BY DESC(?count) |columns=number:#,label:Article,description,p106,p569,p570,p18,item |thumb=100 |links=red }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Article ! description ! व्यवसाय ! जन्म मिति ! देहान्त मिति ! तस्वीर ! item |- | style='text-align:right'| 1 | [[Shilshila Acharya]] | | [[उद्यमी]]<br/>[[environmental scientist]] | data-sort-value="1901" | 20th century | | [[चित्र:Shilshila acharya 2 cropped.jpg|center|100px]] | [[:d:Q131389521|Q131389521]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[भूमिका गिरी]] | एक नेपाली लोक गायिका हुन् | [[गायक]] | | | | [[:d:Q94413431|Q94413431]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[सपना रोका मगर]] | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-10 | | | [[:d:Q102271811|Q102271811]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[दावा याङ्जुम शेर्पा]] | नेपाली पर्वतारोही सहयोगी | [[पर्वतारोही सहयोगी]] | data-sort-value="1990" | 1990 | | [[चित्र:Dawa Yangzum Sherpa 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q64406217|Q64406217]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[गीता शाही]] | नेपाली अभिनेत्री र मोडल | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1984" | 1984-02-03 | | [[चित्र:Gita Shahi 2.jpg|center|100px]] | [[:d:Q37467229|Q37467229]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[तेजश्री थापा]] | मानव अधिकारकर्मी, वकिल र खोजकर्ता | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]]<br/>[[अधिवक्ता]]<br/>[[लेखक]] | data-sort-value="1966" | 1966-11-10 | data-sort-value="2019" | 2019-03-26 | | [[:d:Q62581438|Q62581438]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[शान्ति मिश्र]] | नेपाली लाइब्रेरियन तथा लेखक (१९३८–२०१९) | [[लेखक]]<br/>[[librarian]]<br/>[[अनुवादक]]<br/>[[lecturer]]<br/>[[historian]] | data-sort-value="1938" | 1938-06-22 | data-sort-value="2019" | 2019-05-15 | [[चित्र:Shanti Mishra graduation.jpg|center|100px]] | [[:d:Q94508889|Q94508889]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[पासाङ ल्हामु शेर्पा अकिता]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | | [[:d:Q27975671|Q27975671]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[पेम्बा डोमा शेर्पा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-07 | data-sort-value="2007" | 2007-05-22 | [[चित्र:Pemba Doma Sherpa.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4357604|Q4357604]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[मोतिलक्ष्मी उपासिका]] | | [[लेखक]]<br/>[[कवि]] | data-sort-value="1909" | 1909-06-30 | data-sort-value="1997" | 1997 | [[चित्र:Moti laxmi upasika.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16013979|Q16013979]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[सङ्गीता मगर]] | नेपाली महिला अधिकारकर्मी | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1995" | 1990s | | | [[:d:Q63384810|Q63384810]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[सरस्वती चौधरी]] | नेपाली महिला एथलेटिक्स खेलाडी | [[sprinter]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-12 | | | [[:d:Q68973687|Q68973687]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[उषा शेरचन]] | | [[कवि]]<br/>[[lyricist]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-22 | | [[चित्र:Usha Sherchan1.JPG|center|100px]] | [[:d:Q110983836|Q110983836]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[नाङ्सल तामाङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-28 | | | [[:d:Q18175685|Q18175685]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[केल्साङ चुकी तेथोङ]] | अभिनेत्री र चलचित्र निर्देशक | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र कलाकार]]<br/>[[गायक]] | data-sort-value="1957" | 1957-11 | | [[चित्र:CHUCKIE KESLANG TETHONG.jpg|center|100px]] | [[:d:Q3194932|Q3194932]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[अधिराजकुमारी प्रेरणा]] | नेपाली अधिराजकुमारी | [[शाही सदस्य]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-20 | | | [[:d:Q4202325|Q4202325]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[करुणा भण्डारी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-24 | | | [[:d:Q47089258|Q47089258]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[सङ्गीता श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला चलचित्र निर्देशक | [[चलचित्र निर्देशक]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-16 | | [[चित्र:Sangita Shrestha 02.jpg|center|100px]] | [[:d:Q56190200|Q56190200]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[उपासना सिंह ठकुरी]] | | [[अभिनेता]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-20 | | | [[:d:Q61778826|Q61778826]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[धनकुमारी बज्राचार्य]] | कुमारी | [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] | | | | [[:d:Q68005618|Q68005618]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[सोनिया भट्ट]] | नेपाली जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-04 | | | [[:d:Q107456052|Q107456052]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[Nimdoma Sherpa]] | | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1991" | 1991 | | | [[:d:Q16762305|Q16762305]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[दिलमाया कार्की]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-05<br/>1988-08-05 | | | [[:d:Q20895958|Q20895958]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[Srijana Regmi]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1992" | 1992-12-28 | | | [[:d:Q23796629|Q23796629]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[निशा रावल]] | नेपाली तेक्वान्दो खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | data-sort-value="1995" | 1995-09-11 | | [[चित्र:Olynisharawal.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24678840|Q24678840]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[Samita Bajracharya]] | | [[schoolchild]] | | | [[चित्र:Kumari.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27990214|Q27990214]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[Laxmi Kunwar]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1989" | 1989-03-29 | | | [[:d:Q28718095|Q28718095]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[रेणु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1963" | 1963-06-19 | | | [[:d:Q3425614|Q3425614]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[चन्द्रकला थापा]] | नेपाली खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1980" | 1980-09-02 | | | [[:d:Q5071283|Q5071283]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[मिङ किपा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | | [[:d:Q6864647|Q6864647]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[नगमा श्रेष्ठ]] | मिस नेपाल प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-10 | | | [[:d:Q6958877|Q6958877]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Chandra Kumari Gurung]] | | | data-sort-value="1956" | 1956 | | | [[:d:Q16166617|Q16166617]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[देवु थापा]] | ओलम्पिक जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-07 | | | [[:d:Q16215125|Q16215125]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[रोनाली अमात्य]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-18 | | [[चित्र:Ronali Amatya.png|center|100px]] | [[:d:Q51757185|Q51757185]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[Khandro Lhamo]] | | [[चिकित्सक]] | data-sort-value="1914" | 1914 | data-sort-value="2003" | 2003-03-30 | [[चित्र:Dilgo Khyentse Family.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59877941|Q59877941]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[रवीना देसराज श्रेष्ठ]] | नेपाली बैंकर तथा पब्लिक फिगर | [[banker]]<br/>[[अभिनेता]] | data-sort-value="1970" | 1970-04-27 | | | [[:d:Q62570956|Q62570956]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[Bandana Nepal]] | | [[dancer]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | | [[:d:Q96059398|Q96059398]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[Sonika Manandhar]] | | [[environmentalist]]<br/>[[programmer]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-17 | | [[चित्र:Sonika Manandhar UN Award Speech.jpg|center|100px]] | [[:d:Q104420892|Q104420892]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[रोशनी रसाइली]] | नेपाली गायीका | [[गायक]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-05 | | [[चित्र:Singer roshani rasaili.jpg|center|100px]] | [[:d:Q120496223|Q120496223]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[मणिकला राई]] | नेपाली अल्ट्राम्याराथन धावक | [[अल्ट्राम्याराथन धावक]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-27 | | [[चित्र:Manikala Rai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20127296|Q20127296]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[Princess Shanti Singh of Nepal]] | | | data-sort-value="1941" | 1941-11-20 | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009742|Q21009742]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[Princess Jayanti of Nepal]] | | [[सामाजिक कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-04 | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009741|Q21009741]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[Princess Shova Shahi of Nepal]] | | | data-sort-value="1949" | 1949-01-13 | | [[चित्र:Statiefoto van Koninklijke familie, voorste rij HM, Koning Nepal, Koningin Nepal, Bestanddeelnr 920-2634 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q21067412|Q21067412]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[सोनी राजभण्डारी]] | मिस नेपाल २०१४ प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1989" | 1989 | | | [[:d:Q23883481|Q23883481]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[Raj Kumari Pandey]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-13 | | | [[:d:Q29995877|Q29995877]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[प्रेक्ष्या शाह]] | नेपाल शाह वंशीय सदस्य | | data-sort-value="1952" | 1952-01-19 | data-sort-value="2001" | 2001-11-12 | | [[:d:Q3910252|Q3910252]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[मोनी मुलेपती]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | [[चित्र:41214461 everestlarga.jpg|center|100px]] | [[:d:Q6899850|Q6899850]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[सुष्मा जोशी]] | नेपाली लेखिका | [[लेखक]]<br/>[[director]]<br/>[[कलाकार]] | data-sort-value="1973" | 1973-05-26 | | [[चित्र:Sushma Joshi.jpg|center|100px]] | [[:d:Q7648973|Q7648973]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[बिभाश्वरी राई]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1970" | 1970-03-25 | | | [[:d:Q11854223|Q11854223]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[सोफिया शाह]] | पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-09 | | | [[:d:Q16239784|Q16239784]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[प्रिया सिग्देल]] | सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-08 | | | [[:d:Q51756966|Q51756966]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[कञ्चन अमात्य]] | महिला मानव अधिकारकर्मी | [[social entrepreneur]] | data-sort-value="1996" | 1996 | | | [[:d:Q53870564|Q53870564]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[प्रदिप्ता अधिकारी]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1996" | 1996-06-03 | | | [[:d:Q64009491|Q64009491]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[Shova Kumari Lama]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-17 | | [[चित्र:Shova Kumari Lama (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015981|Q64015981]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[करिमा बेगम]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1976" | 1976-03-23 | | [[चित्र:Karima Begam (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64063158|Q64063158]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[रुबी कर्ण]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1981" | 1981-07-06 | | [[चित्र:Rubi Karna (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64133042|Q64133042]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[Prashna Shakya]] | | [[गायक]] | | | [[चित्र:Prashna Shakya.png|center|100px]] | [[:d:Q64746550|Q64746550]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[हसिमा खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Hasima Khatun (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911139|Q67911139]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[सृजना सुब्बा]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q93439703|Q93439703]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[Sanu Siva]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | data-sort-value="2020" | 2020 | | [[:d:Q107026786|Q107026786]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[बेलमाया नेपाली]] | | [[documentary filmmaker]] | | | | [[:d:Q109283523|Q109283523]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[Preeti Rai]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="2004" | 2004 | | [[चित्र:Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png|center|100px]] | [[:d:Q125429179|Q125429179]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[Manita Shrestha Pradhan]] | | [[जुडोका]] | data-sort-value="1999" | 1999-06-01 | | | [[:d:Q127690896|Q127690896]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[सम्पदा घिमिरे]] | नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[marketer]]<br/>[[climate activist]]<br/>[[yogini]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | | [[:d:Q130289252|Q130289252]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[Luna Luitel]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-03 | | [[चित्र:Luna Luitel Miss Nepal World 2025 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q136031827|Q136031827]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[Supriya Maskey]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-17 | | | [[:d:Q16240366|Q16240366]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[Lily Thapa]] | | [[अभियानी]] | | | | [[:d:Q16886068|Q16886068]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[प्रिन्सा श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला मोडल | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-11 | | | [[:d:Q19661026|Q19661026]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[सीता कुमारी राई]] | नेपाली खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-16 | | | [[:d:Q19830111|Q19830111]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[Princess Princep Shah of Nepal]] | | | data-sort-value="1930" | 1930-03-16 | data-sort-value="1982" | 1982-05-22 | | [[:d:Q21070386|Q21070386]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[सुशीला सिंह]] | | [[न्यायाधीश|न्यायधिश]] | | data-sort-value="2020" | 2020-05-22 | | [[:d:Q21459157|Q21459157]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[Nilu Doma Sherpa]] | | [[चलचित्र निर्देशक]] | data-sort-value="1985" | 1985 | data-sort-value="2017" | 2017-07-01 | [[चित्र:Nilu Doma Sherpa, Filmmaker, IVLP participant from Nepal (27700381796).png|center|100px]] | [[:d:Q23769975|Q23769975]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[बिनिता बराल]] | | [[अभिनेता]] | data-sort-value="1989" | 1989-10-08 | | [[चित्र:Binita Baral actress.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27924720|Q27924720]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[अञ्जुकुमारी बिष्ट]] | | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q31314642|Q31314642]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[देवीमाया पनेरू]] | नेपाली महिला धावक | [[sprinter]] | data-sort-value="1978" | 1978-08-25 | | | [[:d:Q32381507|Q32381507]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[Tisa Shakya]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="2003" | 2003-02-04 | | | [[:d:Q33320546|Q33320546]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[कान्छीमाया कोजु]] | नेपाली एथलेटिक्स खेलाडी | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-03 | | | [[:d:Q42667977|Q42667977]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[पार्वती थापा]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q43120853|Q43120853]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[जनक कुमारी चालिसे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6150649|Q6150649]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[देविका बन्दना]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | | | | [[:d:Q16197783|Q16197783]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[नयना शाक्य]] | ओलम्पिक पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1982" | 1982-05-10 | | | [[:d:Q16222041|Q16222041]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[सम्पदा मल्ल]] | | [[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[लेखक]] | data-sort-value="1987" | 1987-02-19 | | | [[:d:Q16231931|Q16231931]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[दुर्गा पौडेल]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-21 | | | [[:d:Q44783325|Q44783325]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[सुजाता परियार]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1973" | 1973-02-15 | | | [[:d:Q44802020|Q44802020]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[सिता देवी यादव]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q45086943|Q45086943]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[सोभा आले]] | नेपाल महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टिम | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-29 | | | [[:d:Q47087984|Q47087984]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[अनिता श्रेष्ठ]] | नेपाली खेल सुटर | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[खेल सुटर]] | | | | [[:d:Q48869417|Q48869417]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[Nishma Gurung]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1980" | 1980-03-11 | | | [[:d:Q48869749|Q48869749]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[रमा सिंह]] | नेपाली टेलिभिजन व्यक्तित्व र महिला फुटबल खेलाडी | [[फुटबल खेलाडी]] | | | [[चित्र:Rama Singh.jpg|center|100px]] | [[:d:Q51655395|Q51655395]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[शशिला महर्जन]] | नेपाली जीवरासायनिक शास्त्री | [[biochemist]]<br/>[[biotechnologist]] | | | | [[:d:Q51845108|Q51845108]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[Anju Kumari]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-12 | | [[चित्र:Anju Kumari (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015754|Q64015754]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[भीमा यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-29 | | [[चित्र:Bhima Yadav (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64039326|Q64039326]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[निलम देवी भुमिहारनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1954" | 1954-05-08 | | [[चित्र:Nilam Devi Bhumiharin (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64117314|Q64117314]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[शशिकला दाहाल]] | | | data-sort-value="1957" | 1957-05-28 | | | [[:d:Q66486498|Q66486498]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[अनिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-08-13 | | | [[:d:Q67867869|Q67867869]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[असिया देवी थरुनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1957" | 1957-05-13 | | | [[:d:Q67868468|Q67868468]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[गीता कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1971" | 1971 | | [[चित्र:Gita Kumari Yadav.jpg|center|100px]] | [[:d:Q67871177|Q67871177]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[जगतारेण देवी सुडिन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Jaktarain Devi Sah Sudin (2).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911690|Q67911690]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[मन्जु कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q67915651|Q67915651]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[मन्जु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-11 | | | [[:d:Q67915719|Q67915719]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[Chandra Kala Lamgade]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]<br/>[[javelin thrower]] | data-sort-value="1993" | 1993-09-10 | | | [[:d:Q80046291|Q80046291]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[रानी कुमारी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1979" | 1979-10-26 | | | [[:d:Q105942772|Q105942772]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[Surita Kumari Shah]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-03 | | | [[:d:Q105942922|Q105942922]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[गिता राना]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-10 | | | [[:d:Q106003615|Q106003615]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] | | [[किसान|कृषक]] | data-sort-value="1937" | 1937 | data-sort-value="2020" | 2020-01-25 | [[चित्र:Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg|center|100px]] | [[:d:Q106811256|Q106811256]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[Sarita Neupane]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q107026755|Q107026755]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[Chandra Kanta Devi Malla]] | | [[शिक्षक]]<br/>[[educator]] | data-sort-value="1897" | 1897 | data-sort-value="1986" | 1986 | | [[:d:Q109332415|Q109332415]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[Saru Limbu]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-06 | | | [[:d:Q113040053|Q113040053]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[Sabita Dangol]] | | [[कलाकार]]<br/>[[चित्रकार]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | [[चित्र:Sabita Dangol Contemporary Artist from Nepal WikiProfile.jpg|center|100px]] | [[:d:Q116250871|Q116250871]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[Bidya Chamling Rai]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471294|Q117471294]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[Indu Kadariya]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123382520|Q123382520]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[Sony Pakhrin]] | | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-02 | | | [[:d:Q131698540|Q131698540]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[Sarita Gurung]] | | [[philanthropist]]<br/>[[सामाजिक कार्यकर्ता]] | | | [[चित्र:SaritaGurung.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16256873|Q16256873]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[ज्ञानकुमारी छन्त्याल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1953" | 1953 | data-sort-value="2020" | 2020-07-01 | | [[:d:Q17385735|Q17385735]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[राधा ज्ञवाली]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | | [[:d:Q17386003|Q17386003]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[निज्मा खुतान]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q17386175|Q17386175]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[शिक्षा श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-09 | | | [[:d:Q18171093|Q18171093]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[पुनम गुरुङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1992" | 1992-10-17 | | | [[:d:Q18175684|Q18175684]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[Shashi Kumary Adhikary]] | | | | | | [[:d:Q19917629|Q19917629]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[पूर्ण शोभा चित्रकार]] | नेपाली महिला शान्तिकर्मी | | | | [[चित्र:4MSP Lusaka 2013 ©CMC (9967354346).jpg|center|100px]] | [[:d:Q19921542|Q19921542]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[Indu Devi Thapaliya]] | | [[Esperantist]] | data-sort-value="1962" | 1962-06-20 | | [[चित्र:Indu Devi Thapaliya.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20479334|Q20479334]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[Nirjala Tamrakar]] | | [[sport cyclist]] | data-sort-value="1979" | 1979-08-24 | | [[चित्र:Worldcup France 2012.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24898424|Q24898424]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[Bhagawati Khatri]] | | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | | [[:d:Q27907431|Q27907431]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[रोजिना श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1994" | 1994-03-19 | | [[चित्र:Rojina Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110052|Q30110052]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[सहारा बस्नेत]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | | | [[चित्र:Sahara Basnet.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110208|Q30110208]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[मदन कुमारी शाह (गरिमा शाह)]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q44148576|Q44148576]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[रञ्जु कुमारी झा]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-07 | | [[चित्र:Ranju Kumari Jha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q44271483|Q44271483]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[सुजना श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-05 | | | [[:d:Q1342014|Q1342014]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[Sara Devi Tamang]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1984" | 1984-06-04 | | | [[:d:Q2224151|Q2224151]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[अमिशा बस्नेत]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-19 | | | [[:d:Q4746814|Q4746814]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[सरिता श्रेष्ठ]] | नेपाली चिकित्सक | [[चिकित्सक]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-07 | | [[चित्र:Dr Sarita Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4794239|Q4794239]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[दामा कुमारी शर्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5211861|Q5211861]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[धर्मशिला चापागाईं]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1973" | 1973-01-18 | | | [[:d:Q5269249|Q5269249]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[दुर्गा कुमारी बि.क]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5316379|Q5316379]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[हसिना मिया]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5679156|Q5679156]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[जुन कुमारी रोका]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6311490|Q6311490]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[लीला कुमारी भण्डारी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6547472|Q6547472]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[निलम केसी खँड्का]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7036868|Q7036868]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[फूलमाया क्याप्छाकी]] | | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1980" | 1980-11-24 | | | [[:d:Q7187340|Q7187340]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[फूलमती देवी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7188331|Q7188331]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[पूर्णाकुमारी सुवेदी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7261334|Q7261334]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[रेनु चन्द]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7313568|Q7313568]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[रुपा सोसी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7380185|Q7380185]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[सदिच्छा श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-23 | | | [[:d:Q7397907|Q7397907]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[सरला रेग्मी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7423017|Q7423017]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[सबकी देवी दास तात्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7442335|Q7442335]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[सीतादेबी बौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7531571|Q7531571]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[सुष्मा शर्मा घिमिरे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7648977|Q7648977]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[उर्मिला अर्याल]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7900743|Q7900743]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[सरिता डङ्गोल]] | नेपाली चित्रकार | [[चित्रकार]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[:d:Q11305353|Q11305353]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[योग माया]] | नेपाली अभियन्ता, समाजसेविका | [[अभियानी]] | data-sort-value="1861" | 1861 | data-sort-value="1942" | 1942 | | [[:d:Q12011003|Q12011003]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[अप्साना गिरी]] | नेपाली महिला एस्पेरान्तोभाषी | [[Esperantist]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-21 | data-sort-value="2008" | 2008-01-02 | | [[:d:Q12345243|Q12345243]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[मिनाक्षी झा]] | संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-07 | | | [[:d:Q13184904|Q13184904]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[काशी पौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16191006|Q16191006]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[सलमा खातुन मिकरानी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-25 | | | [[:d:Q16215941|Q16215941]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[रुना प्रधान]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1984" | 1984-12-05 | | | [[:d:Q16223375|Q16223375]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[लिला कुमारी बगाले सोमई]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16239920|Q16239920]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[निर्जला राउत]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-13 | | | [[:d:Q44274982|Q44274982]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[लक्ष्मी कुमारी चौधरी]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-03 | | | [[:d:Q44279370|Q44279370]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[दुलारी देवी]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1970" | 1970 | data-sort-value="2017" | 2017-03-23 | | [[:d:Q44789020|Q44789020]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[ईश्वरी न्यौपाने]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:सांसद ईश्वरी न्यौपाने Ishwari Neupane.jpg|center|100px]] | [[:d:Q45004136|Q45004136]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[शोभा गौचन]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1993" | 1993-04-18 | | | [[:d:Q46902413|Q46902413]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[सरस्वती कुमारी चौधरी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-28 | | | [[:d:Q47087995|Q47087995]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[Rejina Uprety]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]] | | | [[चित्र:Rejina Uprety (cropped).jpeg|center|100px]] | [[:d:Q47464928|Q47464928]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[स्नेहा श्रेष्ठ]] | | [[basketball player]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-01<br/>1995-01-21 | | | [[:d:Q50717791|Q50717791]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[Thinley Lhamo]] | | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Shambhala (Premiere Berlinale 2024) 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q54958039|Q54958039]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[Sabita Rajbhandari]] | | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | | | | [[:d:Q56318222|Q56318222]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[सुवेक्षा खड्का]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1994" | 1994 | | [[चित्र:Subeksha Khadka.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59656231|Q59656231]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[नैनकला ओझा]] | | | | | | [[:d:Q66370970|Q66370970]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[Bodhmaya Kumari Yadav]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q66391512|Q66391512]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[विना पोखरेल]] | | | | | | [[:d:Q66606785|Q66606785]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[कलिला खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Kalila Khatun PP.jpg|center|100px]] | [[:d:Q66659072|Q66659072]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[थारु, शिवानी सिंह]] | | [[television presenter]]<br/>[[उपन्यासकार]]<br/>[[पत्रकार]]<br/>[[नाटककार]] | | | | [[:d:Q66860332|Q66860332]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[बबिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-18 | | | [[:d:Q67868805|Q67868805]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[Bechi Lungeli]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-28 | | | [[:d:Q67869573|Q67869573]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[चमेली देवी दास]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-07 | | | [[:d:Q67870449|Q67870449]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[Fuliya Devi Saday]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-06-03 | | | [[:d:Q67871104|Q67871104]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[किरण कुमारी राई]] | नेपाल राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-01 | | | [[:d:Q67915184|Q67915184]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[निरा कुमारी शाह]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-12 | | | [[:d:Q67935365|Q67935365]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[दिलकुमारी रावल थापा]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | | | | | [[:d:Q69524324|Q69524324]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[केशरी चौधरी]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-25 | | | [[:d:Q96249806|Q96249806]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[शेषकला पाण्डे]] | समाजसेवी | | | | | [[:d:Q106205604|Q106205604]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[पूर्णिमा श्रेष्ठ]] | | [[photographer]]<br/>[[photojournalist]] | | | | [[:d:Q109324620|Q109324620]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[पल्पसा डङ्गोल]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Palpasa Dangol.jpg|center|100px]] | [[:d:Q109389899|Q109389899]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[Monalisha Khamboo]] | | [[chess player]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | | [[:d:Q109419600|Q109419600]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[आशा मगराती]] | नेपाली कलाकार | [[अभिनेता]]<br/>[[casting director]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[पटकथाकार]] | | | [[चित्र:Actress Asha Magrati at 81st Venice International Film Festival for Pouja, Sir EDITED.jpg|center|100px]] | [[:d:Q110620940|Q110620940]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[Kamala Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q110700869|Q110700869]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[Kamala Sen-Khatri]] | | | | | | [[:d:Q113585474|Q113585474]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[Nirmala Sharma]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[पत्रकार]] | data-sort-value="1958" | 1958-08-29 | | [[चित्र:Nirmala Sharma2.JPG|center|100px]] | [[:d:Q113729137|Q113729137]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[Kanta Rizal]] | | [[diplomat]] | | | [[चित्र:Kanta Rizal (GPOHZ0 2834) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q115764140|Q115764140]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[लक्ष्मी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q115857024|Q115857024]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[Chanda Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Chanda Karki.png|center|100px]] | [[:d:Q115857184|Q115857184]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[Maya Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471297|Q117471297]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[Sabina Bajagain]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117824504|Q117824504]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[Nilam Karn]] | | [[banker]]<br/>[[Wikimedian]]<br/>[[Wikipedian]] | | | [[चित्र:Nilam Karn And Biplab Anand - Hyderabad 2023-04-28 7865 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q121503206|Q121503206]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[सुनमाया बुढा]] | नेपाली महिला धाविका | [[धावक]] | data-sort-value="1998" | 1998 | | | [[:d:Q123690167|Q123690167]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[Sheila Dixit Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123945408|Q123945408]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[Nimsari Rajbanshi]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q124006702|Q124006702]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[बबिना भट्टराई]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-17 | | [[चित्र:Babina bhattarai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q124396920|Q124396920]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[बन्दना झाँगड]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q128784714|Q128784714]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[शुक माया तामाङ]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-09 | | [[चित्र:Hon'able Minister Shuk Maya Tamang.jpg|center|100px]] | [[:d:Q130266573|Q130266573]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[Ashmina Ranjit]] | | [[interdisciplinary artist]] | data-sort-value="1966" | 1966 | | | [[:d:Q133226301|Q133226301]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱚᱞᱤ]] | | [[मनोरञ्जनकर्ता]]<br/>[[contemporary folk singer]]<br/>[[रेडियो व्यक्तित्व]]<br/>[[समाचार प्रस्तोता]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[गायक]] | | | [[चित्र:Komal oli.jpg|center|100px]] | [[:d:Q133759654|Q133759654]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[Auxiliary nurse midwife]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-20 | | | [[:d:Q138664900|Q138664900]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[गौरी कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1972" | 1972-01-19 | | | [[:d:Q138798005|Q138798005]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[नीतिमा भण्डारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ तथा उद्यमी | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[उद्यमी]] | data-sort-value="1982" | 1982-07-17 | | | [[:d:Q138798022|Q138798022]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[Sahara Sharma]] | | [[चलचित्र निर्माता]] | | | | [[:d:Q139583451|Q139583451]] |} {{Wikidata list end}} 2eo8mzzuzzfmpgvmkpcr44c0zh504c3 0 123117 1356425 1318477 2026-05-22T12:38:06Z Bishaldev100 28807 1356425 wikitext text/x-wiki '''अविश्वास प्रस्ताव''' (वैकल्पिक रूपमा अविश्वासको मत) संसदीय प्रक्रियामा पारम्परिक रूपमा विपक्षीद्वारा (कुनै अवस्थामा सरकारलाई समर्थन दिएको दलबाट नै) [[संसद]]मा सरकारलाई गिराउने वा कमजोर गर्ने उद्देश्यले पेश गरिने एक संसदीय प्रस्ताव हो। यस प्रस्तावलाई एक नयाँ संसदीय मतदानद्वारा पारित वा अस्वीकृत गरिन्छ।<ref>{{Cite web|url=http://www.parliament.uk/documents/upload/M07.pdf|title=माइक्रोसफ्ट वर्ड - M07 - Parliamentary Elections.doc|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325012443/http://www.parliament.uk/documents/upload/M07.pdf|archivedate=२५ मार्च २००९|accessdate=२६ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> == इतिहास == पहिलो अविश्वास प्रस्ताव सन् १७८२ मार्चमा पेश गरिएको थियो जब [[अमेरिकी क्रान्ति|अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध]]मा योर्कटाउनमा बेलायतको हारको खबर प्राप्त थियो भने [[बेलायतको संसद]]ले वर्तमान मन्त्रीहरूलाई अब विश्वास गरिँदैन भनेर मत दिएका थिए। १९औँ शताब्दीको प्रारम्भमा [[रोर्वट पिल|रोबर्ट पिल]] जस्ता प्रधानमन्त्रीहरूलाई संसदीय बहुमत बिना शासन गर्ने प्रयास असफल साबित भएपछि १९औँ शताब्दीको मध्यसम्म बेलायतमा अविश्वासको प्रस्तावबाट सरकार ढाल्ने क्षमता दृढतापूर्वक स्थापित भएको थियो। [[संयुक्त अधिराज्य]]मा ११ जना [[बेलायती प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]हरू अविश्वासको प्रस्ताव मार्फत पदमुक्त भएका थिए। सन् १९२५ पश्चात् अविश्वास प्रस्तावबाट प्रधानमन्त्रीबाट पदमुक्त भएको व्यक्ति [[जेम्स क्यालेगन|जेम्स क्यालेघान]] हुन्। आधुनिक समयमा दुई दलीय प्रजातान्त्रिक देशमा कुनै पनि अविश्वास प्रस्ताव पारित हुनु एक अपेक्षाकृत दुर्लभ घटना मानिन्छ। लगभग सबै मामिलामा एक बहुसङ्ख्यक दलको लागि अविश्वास प्रस्ताव पराजित गर्न अनुशासन नै पर्याप्त हुन्छ। जुन मामिलामा अविश्वास प्रस्ताव पारित हुन्छ, त्यसमा सामान्यतया त्यो मामिलामा सत्तारुढ दलको सामान्य बहुमत हुन्छ र उप-चुनाव वा दलबदलद्वारा सरकार ढल्न सक्छ, जस्तो सन् १९७९ मा बेलायतमा क्यालेघान सरकार एक मत नपुगेर ढलेको थियो जसबाट ब्रिटेनमा आम चुनाव सम्पन्न भएपछि [[मार्गरेट थ्याचर]]को सरकार चुनिएकोो थियो। अविश्वास प्रस्ताव बहुदलीय प्रणा‍लीहरूमा सामान्य हुन्छ जसमा एक अल्पसङेख्यक दललाई [[गठबन्धन सरकार]] बनाउन पर्छ। यो एक यस्तो स्थितिमा पैदा हुन सक्छ जसमा कयौँ अल्पकालिक सरकारहरू बन्छन्, किनकी दलीय ढाँचा साना दलको सरकार बनाउने साधनको बिना एक सरकार ढाल्ने क्षमता दिन्छ। फ्रान्सको चौँथो गणतन्त्र र जर्मनीको वेमर गणतन्त्रको अस्थिरताको लागि यस्तो स्थितिलाई नै कारण मानिन्छ। यसै स्थिति हालको दिनमा सन् १९५० को दशक देखि सन् १९९० को दशकको बीचमा [[इटाली]], [[इजरायल]] र जापानमा देखिएको थियो। यस स्थितिसँग सामना गर्न फ्रान्सका जनताले [[फ्रान्सको राष्ट्रपति|फ्रान्समा राष्ट्रपति]]लाई भारी कार्यकारी शक्ति दिएपछि राष्ट्रपतिलाई अविश्वास प्रस्तावबाट प्रतिरक्षा हासिल हुन सकेेेेको थियो। सन् २००८ मा क्यानडामा निर्वाचित अल्पमत सरकारको प्रधानमन्त्री [[स्टिफन हार्प]]ले [[क्यानडा]]का गभर्नर जनरल माइकल जिनसँग संसद स्थगित गर्ने अनुरोध गरेका थिए। अनुरोध स्वीकार गरिएपछि यसबाट क्यानडाका प्रधानमन्त्रीलाई विपक्षद्वारा प्रस्तुत हुने अविश्वास प्रस्तावमाथिको संभावित मतदानमा ढिलाई गर्ने सुविधा प्राप्त भएको थियो। == सङ्क्षिप्त विवरण == सामान्यरूपमा जब संसदमा अविश्वास प्रस्ताव पारित हुन्छ वा विश्वास मत लिन प्रधानमन्त्री असफल हुन्छन्, तब सरकारले दुई तरिकाबाट प्रतिक्रिया व्यक्त गर्न सक्छ: * राजीनामा दिने * संसद भङ्ग गर्ने र नयाँ निर्वाचनको घोषणा गर्ने === राष्ट्रपति प्रणाली === [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपति प्रणाली]] अन्तर्गत व्यवस्थापिकामा कहिले काँही अविश्वास प्रस्ताव पेश गरिन्छ। सन् १९५० मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको विदेश सचिव डिन एचेसन विरुद्ध अविश्वासको प्रस्ताव गरिएको थियो भने अमेरिकी महान्याधिवक्ता अल्बर्टो गोन्जालिस विरुद्ध पनि प्रस्ताव पेश गर्ने प्रयास भएको थियो तर यी प्रस्तावहरूको प्रतीकात्मक प्रभाव मात्र रहेको थियो। राष्ट्रपती शासन प्रणालीमा पनि सामान्यतया महाभियोगको प्रक्रिया हुन्छ जसद्वारा कुनै पनि कार्यकारी या न्यायिक अधिकारीलाई बर्खास्त गर्न सकिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:सरकार]] 1nsu5nbnrghbdiefcu065ogwfmbjcvk 0 123408 1356441 1349586 2026-05-23T00:52:13Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356441 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|विकिपिडिया सूची लेख}} {{see also|जनसङ्ख्या अनुसार देश तथा आश्रित क्षेत्रहरूको सूची}} [[File:Fuller_projection_with_largest_countries.svg|thumb|300px|फुलर नक्सा क्षेत्रफल अनुसार, विश्वका ३० सबैभन्दा ठूला देशहरू]] यो विश्वका देशहरू र तिनीहरूद्वारा शासित क्षेत्रहरूको कुल क्षेत्रफलको तथ्याङ्क प्रस्तुत गरिएको विस्तृत सूची हो। यस सूचीमा प्रविष्टिहरूमा आइएसओ ३१६६-१ मानकका प्रविष्टिहरू समावेश छन्, तर यसमा मात्र सीमित छैनन्, जसमा सार्वभौम राज्यहरू र आश्रित क्षेत्रहरू समावेश छन्। यसमा संयुक्त राष्ट्र सङ्घका १९३ सदस्य राष्ट्रहरू र दुई पर्यवेक्षक राष्ट्रहरूलाई दर्जा दिइएको छ। आंशिक रूपमा मान्यता प्राप्त गरेका देशहरूलाई आइएसओ ३१६६-१ मा वरियतामा राखिएको छैन र तथापि उक्त देशहरूलाई यस सूचीमा समावेश गरिएको छ। त्यस्ता आंशिक रूपमा मान्यता प्राप्त राज्यका क्षेत्रहरू प्राय:जसो अवस्थामा एउटै इलाकाको दावा गर्ने व्यापक रूपमा मान्यता प्राप्त राज्यहरूका क्षेत्रहरूमा पनि समावेश गरिएका छन्। यस सूचीमा अन्टार्कटिका महादेशका केही भागहरू वा युरोपेली सङ्घ{{efn|[[युरोपेली सङ्घ]] एक अधिराष्ट्रिय सङ्घ हो। यसले ४२,३६,३५१ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ।,<ref name="ciastats">{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/area/country-comparison |title = Country Comparisons – Area |date = 6 July 2023 |website = CIA |access-date = 8 July 2023 |archive-date = 4 February 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210204222711/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/area/country-comparison |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204222711/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/area/country-comparison |date=4 February 2021 }}</ref> र यदि यसलाई समावेश गरियो भने (विश्वको कुल भूमि क्षेत्रफलको ३.०%) सहित सातौँ स्थानमा रहनेछ।}} जस्ता संस्थाहरूको व्यक्तिगत देशको दावी समावेश गरिएको छैन, जसमा केही हदसम्म सार्वभौमिकता छ तर आफूलाई सार्वभौम देश वा आश्रित इलाका ठान्दैनन्। यस सूचीमा क्षेत्र तीन मापनहरू समावेश छन्:<ref name="ciastats"/> *कुल क्षेत्रफल: अन्तर्राष्ट्रिय सीमा र तटबन्धभित्र पर्ने भूमि र जल क्षेत्रको योग। *भूमि क्षेत्र: जल क्षेत्र बाहेक अन्तर्राष्ट्रिय सीमा र तटरेखा भित्रको सबै भूमिको कुल क्षेत्र।<ref>{{cite web|author=Central Intelligence Agency|title=Definitions and notes: Location|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/docs/notesanddefs.html#2144|work=The World Factbook|publisher=Government of the United States|access-date=30 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108195156/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/docs/notesanddefs.html#2144 |date=8 January 2019 }}</ref> *जल क्षेत्र : अन्तर्राष्ट्रिय सीमा र तटबन्धभित्र पर्ने सबै अन्तर्देशिय जल निकाय (ताल, जलाशय र नदी)को सतही क्षेत्रको योग। तटीय आन्तरिक जलाशयलाई समावेश गर्न सकिन्छ। अन्यथा उल्लेख नगरेसम्म प्रादेशिक समुद्र समावेश गरिएको छैन। सन्निकट क्षेत्रहरू र विशेष आर्थिक क्षेत्रहरू समावेश गरिएका छैनन्। अन्यथा उल्लेख नगरेसम्म [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]को तथ्याङ्क विभागबाट तथ्याङ्क लिइएको छ। [[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]] प्रायः संयुक्त राष्ट्र सङ्घका विभिन्न विभागहरू असहमत हुँदा प्रयोग गरिन्छ। प्रत्येक प्रविष्टिका लागि अन्य स्रोतहरू र विवरणहरू सम्बन्धित टिप्पणीमा निर्दिष्ट गर्न सकिन्छ। {| style=margin:100 |- style=vertical-align:top | [[File:Countries by area 2025.svg|center|thumb|upright=4|क्षेत्रफल अनुसार विश्वका देशहरू]] |} == क्षेत्रफल अनुसार देश तथा आश्रित क्षेत्रहरूको सूची == {{sticky header}}{{table alignment}} {| class="wikitable sortable sticky-header col2left" {{right}} ! !! style=width:18em | देश / आश्रित क्षेत्र ! style=width:9.7em data-sort-type="number" | जम्मा<br/>{{km2}} (माइल^२) ! style=width:9.7em data-sort-type="number" | भूमि क्षेत्र<br/>{{km2}} (माइल^२) ! style=width:7.5em data-sort-type="number" | जल क्षेत्र<br/>{{km2}} (माइल^२) ! data-sort-type="number" | %<br/>पानी !! class="unsortable" | |- | {{ntsh|0}} – || '''{{noflag|[[पृथ्वी]]}}''' || {{km2 mi2|510072000}} || {{km2 mi2|148940000}} || {{km2 mi2|361132000}} || ७०.८ || |- | {{nts|1}} || {{झण्डा|रुस}} || {{km2 mi2|17098246}} || {{km2 mi2|16376870}} || {{km2 mi2|721380}} || ४.२ || {{efn|विश्वको सबैभन्दा ठूलो देश, जसले [[अन्तरमहादेशीय देशहरूको सूची#एसिया र युरोप|दुई महादेशहरू]] र उत्तरी [[युरेसिया]]को अधिकांश भाग ओगटेको छ; विश्वको कुल भूभागको लगभग १/९ भाग यसमा पर्दछ। रूसको [[युरोपेली रूस|युरोपेली भाग]] लगभग ४,०००,००० {{km2}} छ, जुन [[युरोप]]को कुल भूभागको लगभग ४०% हो, जसले रूसलाई युरोपको [[क्षेत्रफल अनुसार युरोपेली देशहरूको सूची|सबैभन्दा ठूलो देश]] बनाउँछ; र यसको [[साइबेरिया|एसियाली भाग]], जसले [[उत्तर एसिया|उत्तरी एसिया]] सबैलाई समेट्छ जसको क्षेत्रफल लगभग १३,१००,००० {{km2}} छ, जसले रूसलाई [[एसिया]]मा [[क्षेत्रफल अनुसार एसियाली देशहरूको सूची|सबैभन्दा ठूलो देश]] बनाउँछ।}} |- | {{hs|1vend}} – || ''{{noflag|[[अन्टार्क्टिका|कुमेरू महादेश]]}}'' || {{km2 mi2|14200000}} || {{km2 mi2|14200000}} || ० || ० || {{efn|98% of the land area is covered by [[ice]] and [[snow]]. The following countries have [[territorial claims in Antarctica]]: [[Argentine Antarctica|Argentina]] (969,000 {{km2}}), [[Australian Antarctic Territory|Australia]] (5,896,500 {{km2}}), [[Antártica Chilena Province|Chile]] (1,250,000 {{km2}}), [[Adélie Land|France]] (432,000 {{km2}}), [[Ross Dependency|New Zealand]] (450,000 {{km2}}), [[Queen Maud Land|Norway]] (including [[Peter I Island]]) (2,500,000 {{km2}}) and [[British Antarctic Territory|United Kingdom]] (1,395,000 {{km2}}), which to some extent overlap. The area from {{coor d Antarctic|90|W}} to {{coor d Antarctic|150|W}} (2,100,000 {{km2}}) is unclaimed territory. These areas normally have no human inhabitants except scientists.}} |- | {{nts|2}} || {{झण्डा|क्यानडा}} || {{km2 mi2|9984670}} || {{km2 mi2|9093507}} || {{km2 mi2|891163}} || ८.९ || {{efn|Largest country completely in the [[Western Hemisphere]] by total area (second-largest by land area after the [[United States]]); with the largest surface area of water; largest contiguous country in North America. Total area and water area figures include area covered by freshwater only and do not include internal waters (non-freshwater) of about 1,600,000 {{km2}}, nor territorial waters of 200,000 {{km2}}.<ref>{{cite web |url = https://www150.statcan.gc.ca/n1/pub/11-402-x/2010000/chap/geo/tbl/tbl07-eng.htm |title = Land and freshwater area, by province and territory |author = Statistics Canada |website = www.statcan.gc.ca |access-date = 9 January 2024 |archive-date = 9 December 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231209055601/https://www150.statcan.gc.ca/n1/pub/11-402-x/2010000/chap/geo/tbl/tbl07-eng.htm |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231209055601/https://www150.statcan.gc.ca/n1/pub/11-402-x/2010000/chap/geo/tbl/tbl07-eng.htm |date=9 December 2023 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dfo-mpo.gc.ca/oceans/marinezones-zonesmarines/index-eng.html|title=Canada's Ocean Estate|author=Fisheries and Oceans Canada|website=www.dfo-mpo.gc.ca|access-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307062818/https://www.dfo-mpo.gc.ca/oceans/marinezones-zonesmarines/index-eng.html|archive-date=7 March 2016}}</ref>}} |- | rowspan=2 | {{nowrap| {{nts|3}}/4}}<br/>{{efn|The [[United Nations Statistics Division]], the ''[[The World Factbook|CIA World Factbook]]'', and the ''[[Encyclopædia Britannica]]'' all rank the United States ahead of China in total area. However, the figures used by each source ''include'' coastal and territorial waters for the United States but ''exclude'' coastal and territorial waters for China. China's coastal and territorial water figures are unknown (no official publication) and thus cannot be added into China's total area figure. But ''Encyclopædia Britannica'' specifies the United States' area excluding coastal and territorial waters as 9,525,067 {{km2}},<ref name="US britan">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/facts/United-States |title=United States |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=4 December 2017 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927011311/https://www.britannica.com/facts/United-States |url-status=live }}</ref> less than the figure given for China's area by any of the three sources. Therefore, while it can be determined that China has a larger area excluding coastal and territorial waters, it is unclear which country has a larger area including coastal and territorial waters.}} | {{झण्डा|चीन}} || {{km2 mi2|9596960}} || {{km2 mi2|9326410}} || {{km2 mi2|270550}} || २.८ || {{efn|Largest country entirely in Asia, and second-largest country in the world by land area. Excludes [[Taiwan]], [[Sino-Indian border dispute|disputed territories with India]], and [[South China Sea Islands|disputed islands in the South China Sea]]. Figures for total area and water area also exclude all coastal and territorial waters.<ref name="ciastats"/>}} |- | {{left}} {{झण्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}} || {{right}} {{km2 mi2|9525067}} || {{km2 mi2|9147593}} || {{km2 mi2|377424}} || ४.० || {{efn|Figures are from the U.S. Census and include "inland" water and "Great Lakes" water, but exclude coastal and territorial water.<ref>{{cite web |url = https://www.census.gov/geographies/reference-files/2010/geo/state-area.html |title = State Area Measurements and Internal Point Coordinates |date = 2010 |website = census.gov |access-date = 20 February 2024}}</ref> [[NOAA]] cites the Great Lakes as an example of internal water,<ref>"Examples of internal waters include rivers, canals, and lakes, including The Great Lakes." {{cite web |url = https://www.noaa.gov/maritime-zones-and-boundaries#internal |title = Maritime Zones and Boundaries |date = 15 February 2024 |website = noaa.gov |access-date = 20 February 2024}}</ref> but the federal government sometimes treats the Great Lakes as "high seas".<ref>"a number of U.S. federal court decisions have treated the Great Lakes as “high seas” for purposes of federal admiralty and maritime jurisdiction as well as for federal criminal jurisdiction." {{cite web |url = https://www.noaa.gov/general-counsel/gc-international-section/great-lakes |title = The Great Lakes |date = 20 March 2023 |website = noaa.gov |access-date = 20 February 2024}}</ref>}} |- | {{nts|5}} || {{झण्डा|ब्राजिल}} || {{km2 mi2|8510346}} || {{km2 mi2|8460415}} || {{km2 mi2|55352}} || ०.६ || {{efn|Data are from the CIA. Largest country in [[South America]], and largest country in the [[Southern Hemisphere]], even discounting its territory north of the equator.}} |- | {{nts|6}} || {{झण्डा|अस्ट्रेलिया}} || {{km2 mi2|7741220}} || {{km2 mi2|7682300}} || {{km2 mi2|58920}} || ०.८ || {{efn|Data are from the CIA. [[Geoscience Australia]] gives an official total of 7,668,287 {{km2}}.<ref>{{cite web |url = https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories |title = Land areas of States and Territories |website = ga.gov.au |date = 27 June 2014 |access-date = 15 January 2024 |archive-date = 18 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories |url-status = live }}</ref> Largest country in [[Oceania]]. Figures exclude [[States and territories of Australia#External territories|external territories]].<ref>{{cite web |title = Remote Offshore Territories |url = https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/remote-offshore-territories |website = ga.gov.au |date = 27 June 2014 |access-date = 15 January 2024 |archive-date = 15 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240115161552/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/remote-offshore-territories |url-status = live }}</ref> and the [[Australian Antarctic Territory]] (5,896,500 {{km2}}).}} |- | {{nts|7}} || {{झण्डा|भारत}} || {{km2 mi2|3287263}} || {{km2 mi2|2973190}} || {{km2 mi2|314070}} || ९.६ || {{efn|Includes [[List of territorial disputes#Asia|disputed territories]] not under Indian control but claimed by India.}} |- | {{nts|8}} || {{झण्डा|अर्जेन्टिना}} || {{km2 mi2|2780400}} || {{km2 mi2|2736690}} || {{km2 mi2|43710}} || १.६ || {{efn|Data are from the CIA. Largest [[Spanish language|Spanish]]-speaking country and second-largest country in [[South America]]. Excludes claims on [[Argentine Antarctica]] (969,000 {{km2}}), on [[Falkland Islands|Malvinas/Falkland Islands]] (12,173 {{km2}}) and on [[South Georgia and the South Sandwich Islands]] (3,903 {{km2}}).}} |- | {{nts|9}} || {{झण्डा|कजाख्स्तान}} || {{km2 mi2|2724910}} || {{km2 mi2|2699700}} || {{km2 mi2|25202}} || ०.९ || {{efn|Largest [[landlocked country]]. Transcontinental country located in [[Asia]] and [[Europe]].}} |- | {{nts|10}} || {{झण्डा|अल्जेरिया}} || {{km2 mi2|2381741}} || {{km2 mi2|2381741}} || ० || ० || {{efn|[[अफ्रिका]]को सबैभन्दा ठूलो देश; [[अरब देश]] र [[भूमध्यसागरीय खाडी]]मा पनि सबैभन्दा ठूलो देश हो। आन्तरिक पानीको क्षेत्रफल आधिकारिक रूपमा ० को रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref>{{cite report |title=Global Forest Resources Assessment 2015: Country Report Algeria |language=fr |url=http://www.fao.org/3/a-az147f.pdf |page=12 |publisher=[[खाद्य तथा कृषि सङ्गठन]] |access-date=29 December 2015 |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222083508/https://www.fao.org/3/a-az147f.pdf |url-status=live }}</ref>}} |- | {{nts|11}} || {{झण्डा|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो}} || {{km2 mi2|2344858}} || {{km2 mi2|2267048}} || {{km2 mi2|77810}} || ३.३ || {{efn|दोस्रो ठूलो [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]] बोल्ने देश। [[मध्य अफ्रिका|मध्य]] र [[उप-सहारा अफ्रिका]] मा सबैभन्दा ठूलो देश हो। अफ्रिकाको दोस्रो ठूलो देश, सबैभन्दा ठूलो [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]] बोल्ने सहर ([[किन्सासा]]) हो। तथ्याङ्क [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]बाट लिइएको हो।}} |- | {{hs|end}} – || ''{{झण्डा चिन्ह|डेनमार्क}} [[डेनमार्क अधिराज्य]]'' || {{km2 mi2|2210573}} || {{km2 mi2|2209913}} || {{km2 mi2|660}} || ०.० || {{efn|[[ग्रिनल्यान्ड]], [[फरोई टापु]] र मुख्यभूमि [[डेनमार्क]]को कुल क्षेत्रहरू समावेश छ। तथ्याङ्क [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]बाट लिइएको हो।।}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|ग्रिनल्यान्ड}} ([[डेनमार्क]]) || {{km2 mi2|2166086}} || {{km2 mi2|2166086}} || ० || ० || {{efn|विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[टापु]], [[डेनमार्क अधिराज्य]]को सबैभन्दा ठूलो क्षेत्र, र विश्वको सबैभन्दा ठूलो बसोबास भएको [[आश्रित क्षेत्र|गैर-सार्वभौम क्षेत्र]] हो। कुल १,७५५,६३६ {{km2}} (८१%) भू-भाग [[बरफ]]ले ढाकिएको छ; बरफ-मुक्त क्षेत्र ४१०,४५० {{km2}} बराबर छ। तथ्याङ्क [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]बाट लिइएको हो।}} |- | {{nts|12}} || {{झण्डा|साउदी अरब}} || {{km2 mi2|2149690}} || {{km2 mi2|2149690}} || ० || ० || {{efn|Data are from the CIA.|name="ciadata"}} |- | {{nts|13}} || {{झण्डा|मेक्सिको}} || {{km2 mi2|1964375}} || {{km2 mi2|1943950}} || {{km2 mi2|20425}} || १.० || |- | {{nts|14}} || {{झण्डा|इन्डोनेसिया}} || {{km2 mi2|1904569}} || {{km2 mi2|1811569}} || {{km2 mi2|93000}} || ४.९ || {{efn|[[एसिया]] र [[ओसिनिया]]मा अवस्थित अन्तरमहादेशीय देश। [[दक्षिणपूर्वी एसिया]]को सबैभन्दा ठूलो देश। क्षेत्रफल र जनसङ्ख्याको आधारमा विश्वको सबैभन्दा ठूलो [[टापु देश]]। तथ्याङ्क [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]बाट लिइएको हो। }} |- | {{nts|15}} || {{झण्डा|सुडान}} || {{km2 mi2|1861484}} || {{km2 mi2|1731671}} || {{km2 mi2|129813}} || ७.० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|16}} || {{झण्डा|लिबिया}} || {{km2 mi2|1759540}} || {{km2 mi2|1759540}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|17}} || {{झण्डा|इरान}} || {{km2 mi2|1648195}} || {{km2 mi2|1531595}} || {{km2 mi2|116600}} || ७.१ || {{efn|तथ्याङ्क [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]बाट लिइएको हो।<ref name="ciastats"/> [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]ले १,६२८,७५० {{km2}}को आँकडा सूचीबद्ध गरेको छ, जसले केवल जमिनको क्षेत्रफललाई जनाउँछ।}} |- | {{nts|18}} || {{झण्डा|मङ्गोलिया}} || {{km2 mi2|1564116}} || {{km2 mi2|1557507}} || {{km2 mi2|6609}} || ०.४ || |- | {{nts|19}} || {{झण्डा|पेरू}} || {{km2 mi2|1285216}} || {{km2 mi2|1279996}} || {{km2 mi2|5220}} || ०.४ || |- | {{nts|20}} || {{झण्डा|चाड}} || {{km2 mi2|1284000}} || {{km2 mi2|1259200}} || {{km2 mi2|24800}} || १.९ || {{efn|Largest landlocked country in Africa.}} |- | {{nts|21}} || {{झण्डा|नाइजर}} || {{km2 mi2|1267000}} || {{km2 mi2|1266700}} || {{km2 mi2|300}} || ० || |- | {{nts|22}} || {{झण्डा|अङ्गोला}} || {{km2 mi2|1246700}} || {{km2 mi2|1246700}} || ० || ० || |- | {{nts|23}} || {{झण्डा|माली}} || {{km2 mi2|1240192}} || {{km2 mi2|1220190}} || {{km2 mi2|20000}} || १.६ || |- | {{nts|24}} || {{झण्डा|दक्षिण अफ्रिका}} || {{km2 mi2|1219090}} || {{km2 mi2|1214470}} || {{km2 mi2|4620}} || ०.४ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|25}} || {{झण्डा|कोलोम्बिया}} || {{km2 mi2|1138910}} || {{km2 mi2|1038700}} || {{km2 mi2|100210}} || ८.८ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|26}} || {{झण्डा|इथियोपिया}} || {{km2 mi2|1104300}} || {{km2 mi2|1096570}} || {{km2 mi2|7730}} || ०.७ || {{efn|[[इलेमी त्रिकोण]] (१४,००० {{km2}}) बाहेक। तथ्याङ्क [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]बाट लिइएको हो।}} |- | {{nts|27}} || {{झण्डा|बोलिभिया}} || {{km2 mi2|1098581}} || {{km2 mi2|1083300}} || {{km2 mi2|15280}} || १.४ || |- | {{nts|28}} || {{झण्डा|मौरिटानिया}} || {{km2 mi2|1030700}} || {{km2 mi2|1030700}} || {{km2 mi2|0}} || ० || |- | {{nts|29}} || {{झण्डा|इजिप्ट}} || {{km2 mi2|1001450}} || {{km2 mi2|995450}} || {{km2 mi2|6000}} || ०.६ || {{efn|[[एसिया]] र [[अफ्रिका]] मा अवस्थित अन्तरमहादेशीय देश। तथ्याङ्क [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]बाट लिइएको हो।}} |- | {{nts|30}} || {{झण्डा|तान्जानिया}} || {{km2 mi2|947303}} || {{km2 mi2|885800}} || {{km2 mi2|61500}} || ६.५ || |- | {{nts|31}} || {{झण्डा|नाइजेरिया}} || {{km2 mi2|923768}} || {{km2 mi2|910770}} || {{km2 mi2|13000}} || १.४ || |- | {{nts|32}} || {{झण्डा|भेनेजुएला}} || {{km2 mi2|912050}} || {{km2 mi2|882050}} || {{km2 mi2|30000}} || ३.३ || {{efn|[[गुयाना-भेनेजुएला क्षेत्रीय विवाद]] (१६०,००० {{km2}}) मा दावीहरू समावेश गर्दैन। तथ्याङ्क [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]बाट लिइएको हो।}} |- | {{nts|33}} || {{झण्डा|पाकिस्तान}} || {{km2 mi2|882363}} || {{km2 mi2|857143}} || {{km2 mi2|25220}} || २.९ || {{efn|तथ्याङ्क [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]बाट लिइएको हो।<ref name="ciastats"/> पाकिस्तानद्वारा प्रशासित विवादित क्षेत्रहरूको लागि सामान्य रूपमा दिइएका तथ्याङ्कहरूसँग पूरक गरिएको छ: [[आजाद कश्मीर]] (१३,२९७ {{km2}})<ref>{{cite book |url = https://books.google.com/books?id=g09bDwAAQBAJ |title = Kashmir: History, Politics, Representation |date = 2018 |isbn = 978-1-107-18197-7 |access-date = 18 January 2024 |last1 = Zutshi |first1 = Chitralekha |publisher = Cambridge University Press |archive-date = 18 February 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240218174520/https://books.google.com/books?id=g09bDwAAQBAJ |url-status = live }}</ref> र [[गिलगित बल्तिस्तान]] (७२,९७१ {{km2}})मा,<ref>{{cite web |url = https://unpo.org/article/15483 |title = Gilgit Baltistan: Impact Of Climate Change On Biodiversity |date = 11 February 2013 |website = unpo.org |access-date = 18 January 2024 |archive-date = 18 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240118070033/https://unpo.org/article/15483 |url-status = live }}</ref> जग्गा भएको अनुमान गरिएको छ।}} |- | {{nts|34}} || {{झण्डा|नामिबिया}} || {{km2 mi2|824292}} || {{km2 mi2|823290}} || {{km2 mi2|1002}} || ०.१ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|35}} || {{झण्डा|मोजाम्बिक}} || {{km2 mi2|799380}} || {{km2 mi2|786380}} || {{km2 mi2|13000}} || १.६ || |- | {{nts|36}} || {{झण्डा|टर्की}} || {{km2 mi2|783562}} || {{km2 mi2|769632}} || {{km2 mi2|13930}} || १.८ || {{efn|तथ्याङ्क [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]बाट लिइएको हो। [[एसिया]] र [[युरोप]]मा अवस्थित अन्तरमहादेशीय देश।}} |- | {{nts|37}} || {{झण्डा|चिली}} || {{km2 mi2|756102}} || {{km2 mi2|743812}} || {{km2 mi2|12290}} || १.६ || {{efn|[[अन्टार्क्टिकामा चिलीको दावी|अन्टार्क्टिकामा दावीहरू]] समावेश गर्दैन। तथ्याङ्क [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]]बाट लिइएको हो।}} |- | {{nts|38}} || {{झण्डा|जाम्बिया}} || {{km2 mi2|752612}} || {{km2 mi2|743390}} || {{km2 mi2|9220}} || १.२ || |- | {{nts|39}} || {{झण्डा|म्यानमार}} || {{km2 mi2|676578}} || {{km2 mi2|653508}} || {{km2 mi2|23070}} || ३.४ || |- | {{nts|40}} || {{झण्डा|अफगानिस्तान}} || {{km2 mi2|652864}} || {{km2 mi2|652230}} || {{km2 mi2|630}} || ०.१ || |- | {{nts|41}} || {{झण्डा|दक्षिण सुडान}} || {{km2 mi2|644329}} || || || || {{efn|तथ्याङ्क [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]] र<ref name="ciastats"/>दक्षिण सुडानको आधिकारिक साइटबाट लिइएको हो।<ref>{{cite web |url = https://www.ssnbss.org/ |title = The National Bureau of Statistics |access-date = 18 January 2024 |archive-date = 4 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240104140223/https://www.ssnbss.org/ |url-status = live }}</ref>[[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]को तथ्याङ्क विभागले ६५८,८४१ को आँकडा दिन्छ, जबकि संयुक्त राष्ट्र सङ्घको खाद्य तथा कृषि सङ्गठनले १,९८० {{km2}}को जल क्षेत्र र केवल ६३१,९३० {{km2}} को जमिन क्षेत्रको तथ्याङ्क दिन्छ। शैक्षिक लेखहरूले ६१९,००० {{km2}}<ref>{{cite journal |url = https://isprs-annals.copernicus.org/articles/IV-4-W2/23/2017/isprs-annals-IV-4-W2-23-2017.html |title = Applying Thiessen Polygon Catchment Areas and Gridded Population Weights to Estimate Conflict-drive Population Changes in South Sudan |date = 19 October 2017 |journal = ISPRS Annals of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences |doi = 10.5194/isprs-annals-IV-4-W2-23-2017 |doi-access = free |access-date = 18 January 2024 |last1 = Jordan |first1 = L. |volume = IV-4-W2 |pages = 23–30 |bibcode = 2017ISPAn44W2...23J |archive-date = 18 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240118201723/https://isprs-annals.copernicus.org/articles/IV-4-W2/23/2017/isprs-annals-IV-4-W2-23-2017.html |url-status = live | issn = 2196-6346 }}</ref> देखि ६५८,८४२ {{km2}} बीच फरक फरक योग दिन्छन्।<ref>{{cite journal |url = https://dergipark.org.tr/en/pub/ejar/issue/81751/1410470 |title = The Challenges and Prospects of South Sudan Agriculture |date = 26 December 2023 |journal = Eurasian Journal of Agricultural Research |volume = 7 |issue = 2 |pages = 101–108 |access-date = 18 January 2024 |last1 = Kose |first1 = Musa |last2 = Kongas |first2 = Kuyu |archive-date = 18 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240118201723/https://dergipark.org.tr/en/pub/ejar/issue/81751/1410470 |url-status = live }}</ref>}} |- | {{nts|42}} || {{झण्डा|फ्रान्स}} || {{km2 mi2|643801}} || {{km2 mi2|640427}} || {{km2 mi2|3374}} || ०.५ || {{efn|Figures include [[metropolitan France]] (in Europe) as well as the five [[overseas departments and regions of France|overseas regions]]. This does not include [[New Caledonia]], the five autonomous [[overseas collectivity|overseas collectivities]], and the two uninhabited territories (the [[French Southern and Antarctic Lands|French Southern Territories]] and [[Clipperton Island]]). The [[Institut national de la statistique et des études économiques]] (National Institute for Statistics and Economic Studies), gives an area figure of 632,702 {{km2}}.<ref>{{cite web |url = https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=METRO-1+FE-1+METRO-1 |title = Territory comparator |access-date = 12 January 2024 |archive-date = 13 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240113032154/https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=METRO-1+FE-1+METRO-1 |url-status = live }}</ref> Largest country in the European Union.}} |- | {{nts|43}} || {{झण्डा|सोमालिया}} || {{km2 mi2|637657}} || {{km2 mi2|627340}} || {{km2 mi2|10320}} || १.६ || {{efn|[[सोमालिल्यान्ड]] समावेश।}} |- | {{nts|44}} || {{झण्डा|मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र}} || {{km2 mi2|622984}} || {{km2 mi2|622984}} || ० || ० || |- | {{nts|45}} || {{झण्डा|युक्रेन}} || {{km2 mi2|603550}} || {{km2 mi2|579330}} || {{km2 mi2|24220}} || ४.० || {{efn|Data are from the CIA. Includes the [[Russian-occupied territories of Ukraine]].}} |- | {{nts|46}} || {{झण्डा|माडागास्कर}} || {{km2 mi2|587041}} || {{km2 mi2|581540}} || {{km2 mi2|5501}} || ०.९ || |- | {{nts|47}} || {{झण्डा|बोत्स्वाना}} || {{km2 mi2|582000}} || {{km2 mi2|566730}} || {{km2 mi2|15000}} || २.६ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|48}} || {{झण्डा|केन्या}} || {{km2 mi2|580367}} || {{km2 mi2|569140}} || {{km2 mi2|11227}} || १.९ || {{efn|Data are from the CIA. The UN Statistics department gives a figure of 591,958 {{km2}} which may include part of [[Lake Victoria]].}} |- | {{hs|end}} – || ''{{झण्डा|फ्रान्स}} ([[महानगरीय फ्रन्स|महानगरीय]])'' || {{km2 mi2|551500}} || {{km2 mi2|549970}} || {{km2 mi2|1530}} || ०.३ || {{efn|[[Metropolitan France]] (the part of [[France]] located in Europe). Data are from the CIA.}} |- | {{nts|49}} || {{झण्डा|थाइल्यान्ड}} || {{km2 mi2|513120}} || {{km2 mi2|510890}} || {{km2 mi2|2230}} || ०.४ || |- | {{nts|50}} || {{झण्डा|स्पेन}} || {{km2 mi2|505370}} || {{km2 mi2|498980}} || {{km2 mi2|6390}} || १.३ || |- | {{nts|51}} || {{झण्डा|तुर्कमेनिस्तान}} || {{km2 mi2|488100}} || {{km2 mi2|469930}} || {{km2 mi2|18170}} || ३.७ || |- | {{nts|52}} || {{झण्डा|क्यामेरून}} || {{km2 mi2|475650}} || {{km2 mi2|472710}} || {{km2 mi2|2730}} || ०.६ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|53}} || {{झण्डा|पपुवा न्युगिनी}} || {{km2 mi2|462840}} || {{km2 mi2|452860}} || {{km2 mi2|9980}} || २.२ || |- | {{nts|54}} || {{झण्डा|यमन}} || {{km2 mi2|455503}} || {{km2 mi2|455503}} || ० || ० || {{efn| Figure is from Yemen's Ministry of Water and Environment.<ref name="area">{{cite web|url=https://ye.chm-cbd.net/sites/ye/files/2022-05/NSES.pdf|title=THE NATIONAL STRATEGY FOR ENVIRONMENTAL SUSTAINABILITY 2005-2015 AND NATIONAL ENVIRONMENTAL ACTION PLAN 2005-2010|publisher=Republic of Yemen Ministry of Water and Environment Environment Protection Agency}}</ref> May not include territory ceded by Saudi Arabia in the [[Treaty of Jeddah (2000)|Jeddah Treaty]] due to the [[Saudi–Yemen barrier]]. The CIA gives a much larger figure of 527,968 {{km2}}.}} |- | {{nts|55}} || {{झण्डा|स्विडेन}} || {{km2 mi2|450295}} || {{km2 mi2|407284}} || {{km2 mi2|40142}} || ९.० || {{efn|Data by the World Factbook.<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sweden/#geography|title=Sweden|date=16 March 2024|publisher=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov|access-date=16 March 2024|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sweden#geography|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110083823/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sweden#geography |date=10 January 2021 }}</ref>}} |- | {{nts|56}} || {{झण्डा|उज्बेकिस्तान}} || {{km2 mi2|447400}} || {{km2 mi2|425400}} || {{km2 mi2|22000}} || ४.९ || |- | {{nts|57}} || {{झण्डा|मोरोक्को}} || {{km2 mi2|446550}} || {{km2 mi2|446300}} || {{km2 mi2|250}} || ०.१ || {{efn|Does not include the disputed [[Western Sahara]], shown separately. If the whole of Western Sahara is included (which Morocco controls approximately two-thirds of), the area would be 710,800 {{km2}} and the rank would be #39.}} |- | {{nts|58}} || {{झण्डा|इराक}} || {{km2 mi2|438317}} || {{km2 mi2|437367}} || {{km2 mi2|950}} || ०.२ || {{efn|Data are from the CIA. The UN figure of 435,052 {{km2}} excludes the three autonomous provinces of [[Iraqi Kurdistan]].}} |- | {{nts|59}} || {{झण्डा|पाराग्वे}} || {{km2 mi2|406752}} || {{km2 mi2|397300}} || {{km2 mi2|9452}} || २.३ || |- | {{nts|60}} || {{झण्डा|जिम्बाब्वे}} || {{km2 mi2|390757}} || {{km2 mi2|386850}} || {{km2 mi2|3910}} || १.० || |- | {{nts|61}} || {{झण्डा|नर्वे}} || {{km2 mi2|386224}} || {{km2 mi2|366704}} || {{km2 mi2|19520}} || ५.१ || {{efn|Data are from the CIA. The [[Norway|Kingdom of Norway]], including [[Jan Mayen]] and [[Svalbard]], but excluding [[Bouvet Island]] and the [[territorial claims in Antarctica|Antarctic territorial claims]] of ''[[Peter I Island]]'' and ''[[Queen Maud Land]]''.}} |- | {{nts|62}} || {{झण्डा|जापान}} || {{km2 mi2|377915}} || {{km2 mi2|364485}} || {{km2 mi2|13430}} || ३.६ || {{efn|Data are from the CIA. The [[Geospatial Information Authority of Japan]] gives a total of 377,975 {{km2}}.<ref>{{cite web |title=Area Survey by Prefectures, Cities, Towns and Villages in Japan |url=https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO-title.htm |publisher=[[Geospatial Information Authority of Japan]] |access-date=8 July 2021 |language=ja |date=29 June 2023 |archive-date=1 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101044323/https://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO-title.htm |url-status=live }}</ref>}} |- | {{nts|63}} || {{झण्डा|जर्मनी}} || {{km2 mi2|357581}} || {{km2 mi2|349390}} || {{km2 mi2|7860}} || २.२ || {{efn|Before the 1990 [[German reunification]], [[West Germany]] was 248,577 {{km2}} and [[East Germany]] was 108,333 {{km2}}.}} |- | {{nts|64}} || {{झण्डा|गणतन्त्र कङ्गो}} || {{km2 mi2|342000}} || {{km2 mi2|341500}} || {{km2 mi2|500}} || ०.१ || |- | {{nts|65}} || {{झण्डा|फिनल्यान्ड}} || {{km2 mi2|338145}} || {{km2 mi2|303815}} || {{km2 mi2|34330}} || १०.२ || {{efn|Includes [[Åland]] (1,552 {{km2}}). Data are from the CIA.}} |- | {{nts|66}} || {{झण्डा|भियतनाम}} || {{km2 mi2|331340}} || {{km2 mi2|313429}} || {{km2 mi2|17801}} || ५.४ || |- | {{nts|67}} || {{झण्डा|मलेसिया}} || {{km2 mi2|330621}} || {{km2 mi2|329432}} || {{km2 mi2|1190}} || ०.४ || |- | {{hs|end}} – || ''{{झण्डा|नर्वे}} (मुख्यभूमि)'' || {{km2 mi2|323802}} || {{km2 mi2|304282}} || {{km2 mi2|19520}} || ६.० || {{efn|Data are from the CIA. Excluding [[Bouvet Island]] (49 {{km2}}), [[Jan Mayen]] (377 {{km2}}), and [[Svalbard]] (62,045 {{km2}}), shown separately, and the [[territorial claims in Antarctica|Antarctic territorial claims]] of ''[[Peter I Island]]'' (154 {{km2}}) and ''[[Queen Maud Land]]'' (2,700,000 {{km2}}).}} |- | {{nts|68}} || {{झण्डा|आइभोरी कोस्ट}} || {{km2 mi2|322462}} || {{km2 mi2|318000}} || {{km2 mi2|4460}} || १.४ || |- | {{nts|69}} || {{झण्डा|पोल्यान्ड}} || {{km2 mi2|312685}} || {{km2 mi2|304255}} || {{km2 mi2|8430}} || ३.७ || |- | {{nts|70}} || {{झण्डा|ओमान}} || {{km2 mi2|309500}} || {{km2 mi2|309500}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|71}} || {{झण्डा|इटाली}} || {{km2 mi2|302068}} || {{km2 mi2|295717}} || {{km2 mi2|6350}} || २.१ || |- | {{nts|72}} || {{झण्डा|फिलिपिन्स}} || {{km2 mi2|300000}} || {{km2 mi2|298170}} || {{km2 mi2|1830}} || ०.६ || {{efn|The UN and CIA agree on the figure of exactly 300 thousand {{km2}}, but some academic sources give a much higher total of 343,448 {{km2}}.<ref>{{cite journal |title = "I Want to See a Drowning-Free Philippines": A Qualitative Study of the Current Situation, Key Challenges and Future Recommendations for Drowning Prevention in the Philippines |date = 2021 |journal = International Journal of Environmental Research and Public Health |doi = 10.3390/ijerph18020381 |doi-access = free |last1 = Guevarra |first1 = Jonathan P. |last2 = Franklin |first2 = Richard C. |last3 = Peden |first3 = Amy E. |volume = 18 |issue = 2 |page = 381 |pmid = 33419053 |pmc = 7825393 }}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.dlsu.edu.ph/wp-content/uploads/dlsu-research-congress-proceedings/2013/SEE/SEE-I-007.pdf |title = Land Use Efficiency in Southern Philippines Provinces |date = 2013 |website = dlsu.edu.ph/ |access-date = 18 January 2024 |archive-date = 18 February 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240218174705/https://www.dlsu.edu.ph/wp-content/uploads/dlsu-research-congress-proceedings/2013/SEE/SEE-I-007.pdf |url-status = live }}</ref>}} |- | {{nts|73}} || {{झण्डा|इक्वेडर}} || {{km2 mi2|283561}} || {{km2 mi2|276841}} || {{km2 mi2|6720}} || २.४ || {{efn|Data are from the CIA, which includes the [[Galápagos Islands]] (7,880 {{km2}}).<ref name="ciastats"/> UN figures give a total of 257,215 {{km2}}.}} |- | {{nts|74}} || {{झण्डा|बुर्किना फासो}} || {{km2 mi2|274200}} || {{km2 mi2|273800}} || {{km2 mi2|400}} || ०.२ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|75}} || {{झण्डा|न्युजिल्यान्ड}} || {{km2 mi2|268838}} || {{km2 mi2|264537}} || {{km2 mi2|4301}} || १.६ || {{efn|Data are from the CIA. Figures exclude the [[Cook Islands]], [[Niue]], and [[Tokelau]], shown separately, as well as the Antarctic claim of [[Ross Dependency]].}} |- | {{nts|76}} || {{झण्डा|गाबोन}} || {{km2 mi2|267668}} || {{km2 mi2|257670}} || {{km2 mi2|10000}} || ३.७ || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|पश्चिमी सहारा}} || {{km2 mi2|266000}} || {{km2 mi2|266000}} || ० || ० || {{efn|{{Western Sahara-note}}}} |- | {{nts|77}} || {{झण्डा|गिनी}} || {{km2 mi2|245857}} || {{km2 mi2|245717}} || {{km2 mi2|140}} || ०.१ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|78}} || {{झण्डा|संयुक्त अधिराज्य}} || {{km2 mi2|244376}} || {{km2 mi2|242741}} || {{km2 mi2|1635}} || ०.७ || {{efn|Data is from the UK [[Office for National Statistics]] as supplied to the UN.<ref name="ONS Standard Area Measurement">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |title=Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK |author=<!--Not stated--> |date=31 May 2024 |website=[[ONS Open Geography Portal|Open Geography Portal]] |publisher=Office for National Statistics |access-date=7 June 2024 }}</ref> Excludes the three [[Crown Dependencies]] (768 {{km2}}) or the 14 [[British Overseas Territories]] (1,742,857 {{km2}}), each shown separately.}} |- | {{nts|79}} || {{झण्डा|युगान्डा}} || {{km2 mi2|241550}} || {{km2 mi2|200520}} || {{km2 mi2|41030}} || १७.० || |- | {{nts|80}} || {{झण्डा|घाना}} || {{km2 mi2|238537}} || {{km2 mi2|227533}} || {{km2 mi2|11000}} || ४.६ || |- | {{nts|81}} || {{झण्डा|रोमानिया}} || {{km2 mi2|238398}} || {{km2 mi2|230080}} || {{km2 mi2|8320}} || ३.५ || |- | {{nts|82}} || {{झण्डा|लाओस}} || {{km2 mi2|236800}} || {{km2 mi2|230800}} || {{km2 mi2|6000}} || २.५ || {{efn|Only landlocked country in [[Southeast Asia]].}} |- | {{nts|83}} || {{झण्डा|गुयाना}} || {{km2 mi2|214969}} || {{km2 mi2|196850}} || {{km2 mi2|18120}} || ८.४ || |- | {{nts|84}} || {{झण्डा|बेलारुस}} || {{km2 mi2|207600}} || {{km2 mi2|202900}} || {{km2 mi2|4700}} || २.३ || {{efn|Data are from the CIA. Largest [[landlocked country]] in [[Europe]].}} |- | {{nts|85}} || {{झण्डा|किर्गिस्तान}} || {{km2 mi2|199949}} || {{km2 mi2|191800}} || {{km2 mi2|8150}} || ४.१ || |- | {{nts|86}} || {{झण्डा|सेनेगल}} || {{km2 mi2|196712}} || {{km2 mi2|192530}} || {{km2 mi2|4180}} || २.१ || |- | {{nts|87}} || {{flagicon image|Flag of the Syrian revolution.svg}} [[सिरिया]]|| {{km2 mi2|185180}} || {{km2 mi2|183630}} || {{km2 mi2|1550}} || ०.८ || {{efn|Includes the parts of the [[Golan Heights]] (1,295 {{km2}}) occupied by [[Israel]].}} |- | {{nts|88}} || {{झण्डा|कम्बोडिया}} || {{km2 mi2|181035}} || {{km2 mi2|176520}} || {{km2 mi2|4520}} || २.५ || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|सोमालिल्यान्ड}} || {{km2 mi2|177000}} || || || || {{efn|Somaliland is claimed in whole by [[Somalia]].<ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/news/world-africa-14115069 |title = Somaliland profile |date = 2 January 2024 |website = BBC |access-date = 18 January 2024 |archive-date = 16 December 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216233149/https://www.bbc.com/news/world-africa-14115069 |url-status = live }}</ref>}} |- | {{nts|89}} || {{झण्डा|उरुग्वे}} || {{km2 mi2|176215}} || {{km2 mi2|175015}} || {{km2 mi2|1200}} || ०.७ || |- | {{nts|90}} || {{झण्डा|सुरिनाम}} || {{km2 mi2|163820}} || {{km2 mi2|156000}} || {{km2 mi2|7820}} || ४.८ || {{efn|Smallest country in [[South America]].}} |- | {{nts|91}} || {{झण्डा|ट्युनिसिया}} || {{km2 mi2|163610}} || {{km2 mi2|155360}} || {{km2 mi2|8250}} || ५.० || |- | {{nts|92}} || {{झण्डा|बङ्गलादेश}} || {{km2 mi2|148460}} || {{km2 mi2|130170}} || {{km2 mi2|18290}} || १२.३ || {{efn|Area according to [[Bangladesh Bureau of Statistics]] is 147,570 {{km2}}.<ref>{{cite web |url = https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/da60336f_6399_4573_b903_6a137aef7805/2022-09-01-08-57-770ed16219162249611768b8dcd9de5d.pdf |title = Bangladesh Selected Statistics |date = 1 July 2022 |website = bbs.gov.bd |access-date = 8 July 2023 |archive-date = 8 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230708211142/https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/da60336f_6399_4573_b903_6a137aef7805/2022-09-01-08-57-770ed16219162249611768b8dcd9de5d.pdf |url-status = live }}</ref>}} |- | {{nts|93}} || {{झण्डा|नेपाल}} || {{km2 mi2|147181}} || {{km2 mi2|143350}} || {{km2 mi2|3830}} || २.६ || {{efn|The Government of Nepal gives its area as 147,516 {{km2}}, which includes an additional 335 square kilometers of disputed territory under Indian administration.<ref>{{cite web |title = Government unveils new political map including Kalapani, Lipulekh and Limpiyadhura inside Nepal borders |url = https://kathmandupost.com/national/2020/05/20/government-unveils-new-political-map-including-kalapani-lipulekh-and-limpiyadhura-inside-nepal-borders |website = kathmandupost.com |access-date = 20 May 2020 |archive-date = 4 January 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230104090716/https://kathmandupost.com/national/2020/05/20/government-unveils-new-political-map-including-kalapani-lipulekh-and-limpiyadhura-inside-nepal-borders |url-status = live }}</ref>}} |- | {{nts|94}} || {{झण्डा|ताजिकिस्तान}} || {{km2 mi2|144100}} || {{km2 mi2|141510}} || {{km2 mi2|2590}} || १.८ || |- | {{nts|95}} || {{झण्डा|ग्रीस}} || {{km2 mi2|131957}} || {{km2 mi2|128900}} || {{km2 mi2|1310}} || २.३ || |- | {{nts|96}} || {{झण्डा|निकाराग्वा}} || {{km2 mi2|130373}} || {{km2 mi2|120340}} || {{km2 mi2|10030}} || ७.७ || {{efn|Largest country in [[Central America]].}} |- | {{nts|97}} || {{झण्डा|उत्तर कोरिया}} || {{km2 mi2|120538}} || {{km2 mi2|120410}} || {{km2 mi2|130}} || ०.१ || {{efn|Excludes claim on South Korea.}} |- | {{nts|98}} || {{झण्डा|मलावी}} || {{km2 mi2|118484}} || {{km2 mi2|94080}} || {{km2 mi2|24404}} || २०.६ || {{efn|Data are from the CIA. The UN Statistics division gives an area of 94,552 {{km2}} which may exclude parts of [[Lake Malawi]] considered integral by some definitions.}} |- | {{nts|99}} || {{झण्डा|इरित्रिया}} || {{km2 mi2|117600}} || {{km2 mi2|101000}} || {{km2 mi2|16600}} || १४.१ || {{efn|Data are from the CIA. The UN FAO gives land and water figures of 121041 {{km2}} and 589 {{km2}}, respectively.}} |- | {{nts|100}} || {{झण्डा|बेनिन}} || {{km2 mi2|114763}} || {{km2 mi2|112760}} || {{km2 mi2|2000}} || १.७ || |- | {{nts|101}} || {{झण्डा|होन्डुरस}} || {{km2 mi2|112492}} || {{km2 mi2|111890}} || {{km2 mi2|600}} || ०.५ || |- | {{nts|102}} || {{झण्डा|लाइबेरिया}} || {{km2 mi2|111369}} || {{km2 mi2|96320}} || {{km2 mi2|15049}} || १३.५ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|103}} || {{झण्डा|बुल्गेरिया}} || {{km2 mi2|110879}} || {{km2 mi2|108489}} || {{km2 mi2|2390}} || २.२ || {{efn|Data are from the CIA. Largest country in the [[Balkans]] by continental area within the Balkans.}} |- | {{nts|104}} || {{झण्डा|क्युबा}} || {{km2 mi2|109884}} || {{km2 mi2|103800}} || {{km2 mi2|6080}} || ५.५ || {{efn|Largest country in the [[West Indies]].}} |- | {{nts|105}} || {{झण्डा|ग्वाटेमाला}} || {{km2 mi2|108889}} || {{km2 mi2|107160}} || {{km2 mi2|1730}} || १.६ || |- | {{nts|106}} || {{झण्डा|आइसल्यान्ड}} || {{km2 mi2|103000}} || {{km2 mi2|100830}} || {{km2 mi2|2170}} || २.१ || |- | {{nts|107}} || {{झण्डा|दक्षिण कोरिया}} || {{km2 mi2|100432}} || {{km2 mi2|97600}} || {{km2 mi2|2800}} || २.८ || {{efn|Excludes claim on North Korea.}} |- | {{nts|108}} || {{झण्डा|हङ्गेरी}} || {{km2 mi2|93025}} || {{km2 mi2|91260}} || {{km2 mi2|1770}} || १.९ || |- | {{nts|109}} || {{झण्डा|पोर्तगाल}} || {{km2 mi2|92225}} || {{km2 mi2|91606}} || {{km2 mi2|620}} || ०.७ || |- | {{nts|110}} || {{झण्डा|जोर्डन}} || {{km2 mi2|89318}} || {{km2 mi2|88794}} || {{km2 mi2|524}} || ०.६ || |- | {{nts|111}} || {{झण्डा|सर्बिया}} || {{km2 mi2|88499}} || {{km2 mi2|88499}} || ० || ० || {{efn|Figures are official and include Serbia's claim on [[Kosovo]]. The 2023 Statistical Yearbook describes its figure as "provisional" and "land area".<ref>{{cite web |url = https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/PdfE/G20232056.pdf |title = Statistical Yearbook 2023 |date = 2023 |website = stat.gov.rs |access-date = 18 January 2024 |archive-date = 5 February 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240205200328/https://publikacije.stat.gov.rs/G2023/PdfE/G20232056.pdf |url-status = live }}</ref> The UN FAO estimates some 900 {{km2}} of water area. The CIA gives separate figures for Serbia (77,474 {{km2}}) and Kosovo (10,877 {{km2}}).<ref name="ciastats"/>}} |- | {{nts|112}} || {{झण्डा|अजरबैजान}} || {{km2 mi2|86600}} || {{km2 mi2|82650}} || {{km2 mi2|3950}} || ४.६ || {{efn|Largest country in the [[Caucasus]]. Transcontinental country located in [[Asia]] and [[Europe]].}} |- | {{nts|113}} || {{झण्डा|अस्ट्रिया}} || {{km2 mi2|83878}} || {{km2 mi2|82520}} || {{km2 mi2|1359}} || १.६ || |- | {{nts|114}} || {{झण्डा|संयुक्त अरब इमिरेट्स}} || {{km2 mi2|83600}} || {{km2 mi2|82880}} || {{km2 mi2|720}} || ०.९ || {{efn|Total figure is official sum of provinces, land area is official<ref>{{cite web |url = https://u.ae/en/about-the-uae/fact-sheet |title = Fact sheet |website = u.ae |access-date = 20 January 2024 |archive-date = 18 November 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231118101755/https://u.ae/en/about-the-uae/fact-sheet |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231118101755/https://u.ae/en/about-the-uae/fact-sheet |date=18 November 2023 }}</ref> and water area is implied, excluding some of the reported 27,625 {{km2}} of "territorial water". The UN replicates the land-only figure while the CIA reports 83,600 {{km2}} of land and no water.<ref name="ciastats"/>}} |- | {{nts|115}} || {{झण्डा|चेक गणतन्त्र}} || {{km2 mi2|78871}} || {{km2 mi2|77187}} || {{km2 mi2|1684}} || २.१ || |- | {{nts|116}} || {{झण्डा|पानामा}} || {{km2 mi2|75320}} || {{km2 mi2|74180}} || {{km2 mi2|1143}} || १.५ || |- | {{nts|117}} || {{झण्डा|सिएरा लियोन}} || {{km2 mi2|72300}} || {{km2 mi2|72180}} || {{km2 mi2|120}} || ०.२ || |- | {{nts|118}} || {{झण्डा|आयरल्यान्ड}} || {{km2 mi2|70273}} || {{km2 mi2|68883}} || {{km2 mi2|1390}} || २.० || {{efn|The figure shown is for the [[Republic of Ireland]]; the [[Ireland|island of Ireland]] is 84,421 {{km2}}.<ref>{{cite web |url=http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |title=Geography of Ireland |access-date=15 October 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091124012641/http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |archive-date=24 November 2009 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091124012641/http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |date=24 November 2009 }}</ref>}} |- | {{nts|119}} || {{झण्डा|जर्जिया}} || {{km2 mi2|69700}} || {{km2 mi2|69490}} || {{km2 mi2|210}} || ०.३ || {{efn|Transcontinental country located in [[Asia]] and [[Europe]]. The figure shown includes [[Abkhazia]] (8,665 {{km2}})<ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/news/world-europe-18175030 |title = Abkhazia profile |date = 28 August 2023 |website = BBC |access-date = 13 January 2024 |archive-date = 31 August 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230831002827/https://www.bbc.com/news/world-europe-18175030 |url-status = live }}</ref> and [[South Ossetia]] (3,900 {{km2}}),<ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/news/world-europe-18269210 |title = South Ossetia profile |date = 28 August 2023 |website = BBC |access-date = 13 January 2024 |archive-date = 29 July 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180729082549/https://www.bbc.com/news/world-europe-18269210 |url-status = live }}</ref> both ''[[de facto]]'' independent from Georgia.}} |- | {{nts|120}} || {{झण्डा|श्रीलङ्का}} || {{km2 mi2|65610}} || {{km2 mi2|61860}} || {{km2 mi2|3750}} || ५.७ || |- | {{nts|121}} || {{झण्डा|लिथुआनिया}} || {{km2 mi2|65286}} || {{km2 mi2|62610}} || {{km2 mi2|2680}} || ४.१ || |- | {{nts|122}} || {{झण्डा|लात्भिया}} || {{km2 mi2|64594}} || {{km2 mi2|62230}} || {{km2 mi2|2370}} || ३.७ || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|स्वालबार्ड}} ([[नर्वे]]) || {{km2 mi2|62045}} || {{km2 mi2|62045}} || ० || ० || {{efn|The UN gives a combined area for Svalbard and [[Jan Mayen]] as 62,422 {{km2}}. The separate figures shown are from the CIA World Factbook.<ref name="ciastats"/>}} |- | {{nts|123}} || {{झण्डा|टोगो}} || {{km2 mi2|56785}} || {{km2 mi2|54390}} || {{km2 mi2|2400}} || ४.२ || |- | {{nts|124}} || {{झण्डा|क्रोएसिया}} || {{km2 mi2|56594}} || {{km2 mi2|55974}} || {{km2 mi2|620}} || १.१ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|125}} || {{झण्डा|बोस्निया र हर्जगोभिना}} || {{km2 mi2|51209}} || {{km2 mi2|51200}} || {{km2 mi2|10}} || ०.० || |- | {{nts|126}} || {{झण्डा|कोस्टा रिका}} || {{km2 mi2|51100}} || {{km2 mi2|51060}} || {{km2 mi2|40}} || ०.१ || |- | {{nts|127}} || {{झण्डा|स्लोभाकिया}} || {{km2 mi2|49035}} || {{km2 mi2|48080}} || {{km2 mi2|950}} || १.९ || |- | {{nts|128}} || {{झण्डा|डोमिनिकन गणतन्त्र}} || {{km2 mi2|48670}} || {{km2 mi2|48320}} || {{km2 mi2|350}} || ०.७ || |- | {{nts|129}} || {{झण्डा|एस्टोनिया}} || {{km2 mi2|45339}} || {{km2 mi2|42388}} || {{km2 mi2|2840}} || ६.३ || |- | {{nts|130}} || {{झण्डा|डेनमार्क}} || {{km2 mi2|42947}} || {{km2 mi2|42434}} || {{km2 mi2|660}} || १.५ || {{efn|Includes [[Denmark|Denmark proper]] only, but excludes the [[autonomous administrative division|autonomous territories]] in the [[Danish Realm|Kingdom of Denmark]], shown separately.}} |- | {{nts|131}} || {{झण्डा|नेदरल्यान्ड}} || {{km2 mi2|41865}} || {{km2 mi2|33893}} || {{km2 mi2|7650}} || १९.० || {{efn|Data are from the CIA<ref name="ciastats"/> and are for Netherlands proper, which includes the [[Caribbean Netherlands]]. May include coastal water. Excludes [[Aruba]], [[Curaçao]] and [[Sint Maarten]]. The [[Kingdom of the Netherlands]] totals to 42,201 {{km2}}.}} |- | {{nts|132}} || {{झण्डा|स्विट्जरल्यान्ड}} || {{km2 mi2|41291}} || {{km2 mi2|39510}} || {{km2 mi2|1781}} || ४.३ || |- | {{nts|133}} || {{झण्डा|भुटान}} || {{km2 mi2|38394}} || {{km2 mi2|38140}} || {{km2 mi2|250}} || ०.७ || |- | {{nts|134}} || {{झण्डा|गिनी-बिसाउ}} || {{km2 mi2|36125}} || {{km2 mi2|28120}} || {{km2 mi2|8010}} || २२.२ || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|ताइवान}} || {{km2 mi2|35980}} || {{km2 mi2|32260}} || {{km2 mi2|3720}} || १०.३ || {{efn|Data are from the CIA. Excludes claim on [[mainland China]]. Taiwan's official figure is 36,197 {{km2}} of land area.<ref>{{cite web |url = https://www.taiwan.gov.tw/content_1.php |title = Natural Taiwan |website = taiwan.gov.tw |access-date = 19 January 2024 |archive-date = 13 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240113054855/https://www.taiwan.gov.tw/content_1.php |url-status = live }}</ref>}} |- | {{nts|135}} || {{झण्डा|मोल्दोभा}} || {{km2 mi2|33847}} || {{km2 mi2|32970}} || {{km2 mi2|880}} || २.६ || {{efn|The figure shown includes the area of [[Transnistria]] (4,163 {{km2}}), which is ''[[de facto]]'' independent from Moldova.}} |- | {{nts|136}} || {{झण्डा|बेल्जियम}} || {{km2 mi2|30528}} || {{km2 mi2|30280}} || {{km2 mi2|250}} || ०.८ || |- | {{nts|137}} || {{झण्डा|लेसोथो}} || {{km2 mi2|30355}} || {{km2 mi2|30355}} || ० || ० || |- | {{nts|138}} || {{झण्डा|आर्मेनिया}} || {{km2 mi2|29743}} || {{km2 mi2|28470}} || {{km2 mi2|1270}} || ४.३ || |- | {{nts|139}} || {{झण्डा|सोलोमोन टापु}} || {{km2 mi2|28896}} || {{km2 mi2|27990}} || {{km2 mi2|910}} || ३.१ || |- | {{nts|140}} || {{झण्डा|अल्बानिया}} || {{km2 mi2|28748}} || {{km2 mi2|27400}} || {{km2 mi2|330}} || १.१ || |- | {{nts|141}} || {{झण्डा|भूमध्यरेखीय गिनी}} || {{km2 mi2|28051}} || {{km2 mi2|28051}} || ० || ० || |- | {{nts|142}} || {{झण्डा|बुरुन्डी}} || {{km2 mi2|27834}} || {{km2 mi2|25680}} || {{km2 mi2|2150}} || ७.७ || |- | {{nts|143}} || {{झण्डा|हाइटी}} || {{km2 mi2|27750}} || {{km2 mi2|27560}} || {{km2 mi2|190}} || ०.७ || |- | {{nts|144}} || {{झण्डा|रुवान्डा}} || {{km2 mi2|26338}} || {{km2 mi2|24670}} || {{km2 mi2|1670}} || ६.३ || |- | {{nts|145}} || {{झण्डा|उत्तर म्यासेडोनिया}} || {{km2 mi2|25713}} || {{km2 mi2|25220}} || {{km2 mi2|490}} || १.९ || |- | {{nts|146}} || {{झण्डा|जिबुती}} || {{km2 mi2|23200}} || {{km2 mi2|23180}} || {{km2 mi2|20}} || ०.१ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|147}} || {{झण्डा|बेलिज}} || {{km2 mi2|22965}} || {{km2 mi2|22810}} || {{km2 mi2|160}} || ०.७ || |- | {{nts|148}} || {{झण्डा|इजरायल}} || {{km2 mi2|21937}} || {{km2 mi2|21497}} || {{km2 mi2|440}} || २.१ || {{efn|Data are from the CIA. The UN/[[Israel Central Bureau of Statistics]] figure of 22,072 {{km2}} includes the [[Golan Heights]] (1,200 {{km2}}) and [[East Jerusalem]] (70 {{km2}}), which are not internationally recognised as part of Israel.}} |- | {{nts|149}} || {{झण्डा|एल साल्भादोर}} || {{km2 mi2|21041}} || {{km2 mi2|20720}} || {{km2 mi2|320}} || १.५ || {{efn|Smallest country on the [[Americas|American continent]].}} |- | {{nts|150}} || {{झण्डा|स्लोभेनिया}} || {{km2 mi2|20273}} || {{km2 mi2|20151}} || {{km2 mi2|122}} || ०.६ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|न्यु क्यालेडोनिया|FLNKS}} ([[फ्रान्स]]) || {{km2 mi2|18575}} || {{km2 mi2|18275}} || {{km2 mi2|300}} || १.६ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|151}} || {{झण्डा|फिजी}} || {{km2 mi2|18272}} || {{km2 mi2|18272}} || ० || ० || |- | {{nts|152}} || {{झण्डा|कुवेत}} || {{km2 mi2|17818}} || {{km2 mi2|17818}} || ० || ० || |- | {{nts|153}} || {{झण्डा|एस्वातिनी}} || {{km2 mi2|17363}} || {{km2 mi2|17200}} || {{km2 mi2|160}} || ०.९ || |- | {{nts|154}} || {{झण्डा|पूर्वी टिमोर}} || {{km2 mi2|14874}} || {{km2 mi2|14874}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|155}} || {{झण्डा|बहामस}} || {{km2 mi2|13880}} || {{km2 mi2|10010}} || {{km2 mi2|3870}} || २७.८ || |- | {{nts|156}} || {{झण्डा|मोन्टेनेग्रो}} || {{km2 mi2|13812}} || {{km2 mi2|13452}} || {{km2 mi2|360}} || २.६ || |- | {{nts|157}} || {{झण्डा|भानुअटु}} || {{km2 mi2|12189}} || {{km2 mi2|12189}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|फल्कल्यान्ड टापु}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|12173}} || {{km2 mi2|12173}} || ० || ० || |- | {{nts|158}} || {{झण्डा|कतार}} || {{km2 mi2|11586}} || {{km2 mi2|11586}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|159}} || {{झण्डा|गाम्बिया}} || {{km2 mi2|11295}} || {{km2 mi2|10120}} || {{km2 mi2|1180}} || १०.४ || {{efn|Smallest country in continental [[Africa]].}} |- | {{nts|160}} || {{झण्डा|जमैका}} || {{km2 mi2|10991}} || {{km2 mi2|10830}} || {{km2 mi2|160}} || १.५ || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|कोसोभो}} || {{km2 mi2|10887}} || {{km2 mi2|10887}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|161}} || {{झण्डा|लेबनान}} || {{km2 mi2|10452}} || {{km2 mi2|10230}} || {{km2 mi2|220}} || २.१ || |- | {{nts|162}} || {{झण्डा|साइप्रस}} || {{km2 mi2|9251}} || {{km2 mi2|9241}} || {{km2 mi2|10}} || ०.१ || {{efn|Includes the largely unrecognized but ''[[de facto]]'' independent [[Northern Cyprus]] (3,355 {{km2}}), the [[United Nations Buffer Zone in Cyprus|UN buffer zone]] (346 {{km2}}) and [[Akrotiri and Dhekelia]] (254 {{km2}}).<ref name="ciastats"/>}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|पोर्तो रिको}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) || {{km2 mi2|9100}} || {{km2 mi2|8868}} || 232 (89) || २.५ || <ref name= "Geography">{{Cite web |url= https://www.census.gov/geographies/reference-files/2010/geo/state-area.html |title= State Area Measurements and Internal Point Coordinates |website= United States Census Bureau |access-date=24 February 2024}}</ref> |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|अबखाजिया}} || {{km2 mi2|8665}} || || || || {{efn|Abkhazia is claimed in whole by [[Georgia (country)|Georgia]], and has [[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|limited international recognition]].<ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/news/world-europe-18175030 |title = Abkhazia profile |website = BBC |date = 28 August 2023 |access-date = 3 January 2024 |archive-date = 31 August 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230831002827/https://www.bbc.com/news/world-europe-18175030 |url-status = live }}</ref>}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|फ्रान्सेली दक्षिणी क्षेत्रहरू}} ([[फ्रान्स]]) || {{km2 mi2|7747}} || {{km2 mi2|7668}} || {{km2 mi2|80}} || १.० || {{efn|Excludes claim on [[Adélie Land]] in Antarctica. Data are from the CIA.}} |- | {{nts|163}} || {{झण्डा|प्यालेस्टाइन}} || {{km2 mi2|6020}} || {{km2 mi2|6025}} || ० || ० || {{efn|The CIA gives the areas of the [[West Bank]] and the [[Gaza Strip]] separately as 5,860 {{km2}} and 360 {{km2}} respectively. The figure for the West Bank includes [[East Jerusalem]] and [[Green Line (Israel)|Jerusalem No Man's Land]], but excludes [[Mount Scopus]].<ref name="ciastats"/> The UN source differs by 200 {{km2}} and may exclude the area of the Dead Sea pertaining to the West Bank.}} |- | {{nts|164}} || {{झण्डा|ब्रुनाई}} || {{km2 mi2|5765}} || {{km2 mi2|5270}} || {{km2 mi2|500}} || ८.७ || |- | {{nts|165}} || {{झण्डा|ट्रिनिडाड र टोबागो}} || {{km2 mi2|5127}} || {{km2 mi2|5127}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|फ्रान्सेली पोलिनेसिया}} ([[फ्रान्स]]) || {{km2 mi2|4167}} || {{km2 mi2|3827}} || {{km2 mi2|340}} || ८.२ || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|ट्रान्सनिस्ट्रिया}} || {{km2 mi2|4163}} || || || || {{efn|Transnistria is claimed in whole by [[Moldova]], and has [[International recognition of Transnistria|limited international recognition]]}} |- | {{nts|166}} || {{झण्डा|केप भर्ड}} || {{km2 mi2|4033}} || {{km2 mi2|4033}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|दक्षिण जर्जिया तथा दक्षिण स्यान्डविच टापु}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|3903}} || {{km2 mi2|3903}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|दक्षिण ओसेटिया}} || {{km2 mi2|3900}} || || || || {{efn|South Ossetia is claimed in whole by [[Georgia (country)|Georgia]].<ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/news/world-europe-18269210 |title = South Ossetia profile |date = 28 August 2023 |website = BBC |access-date = 18 January 2024 |archive-date = 29 July 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180729082549/https://www.bbc.com/news/world-europe-18269210 |url-status = live }}</ref>}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|उत्तरी साइप्रस}} || {{km2 mi2|3355}} || || || || {{efn|Academic articles most frequently give the figure shown,<ref>{{cite journal |last1 = Kliot |last2 = Mansfield |date = August 1997 |title = The political landscape of partition: The case of Cyprus |journal = Political Geography |volume = 16 |issue = 6 |pages = 495–521 |doi = 10.1016/S0962-6298(96)00020-0 |url = https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0962629896000200 |access-date = 16 January 2024 |archive-date = 18 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240118070033/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0962629896000200 |url-status = live }}</ref> while an official brochure gives 3,248 {{km2}}.<ref>{{cite web |url = https://mfa.gov.ct.tr/wp-content/uploads/2023/07/brosuren.pdf |title = Facts on the Turkish Republic of Northern Cyprus |website = mfa.gov.ct.tr |access-date = 16 January 2024 |archive-date = 16 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240116204943/https://mfa.gov.ct.tr/wp-content/uploads/2023/07/brosuren.pdf |url-status = live }}</ref> Turkish Republic of Northern Cyprus is a [[self-declared]] state recognised only by [[Turkey]].}} |- | {{nts|167}} || {{झण्डा|सामोआ}} || {{km2 mi2|2842}} || {{km2 mi2|2780}} || {{km2 mi2|10}} || ०.४ || |- | {{nts|168}} || {{झण्डा|लक्जेम्बर्ग}} || {{km2 mi2|2586}} || {{km2 mi2|2574}} || {{km2 mi2|16}} || ०.६ || |- | {{hs|end}} – || ''{{flagicon image|Flag.svg}} [[बिर ताविल]] || {{km2 mi2|2060}} || {{km2 mi2|2060}} || ० || ० || |- | {{nts|169}} || {{झण्डा|मौरिसस}} || {{km2 mi2|2040}} || {{km2 mi2|2030}} || {{km2 mi2|10}} || ०.५ || {{efn|Data are from the CIA. The UN figure of 1,969 {{km2}} excludes the [[Agaléga|Agaléga Islands]] and [[St. Brandon|Saint Brandon]] (Cargados Carajos).}} |- | {{nts|170}} || {{झण्डा|कोमोरोस}} || {{km2 mi2|1861}} || {{km2 mi2|1861}} || ० || ० || {{efn|All figures are from the UN FAO. The CIA<ref name="ciastats"/> and the UN Statistics department give an area of 2,235 {{km2}}, which includes [[Mayotte]] (374 {{km2}}), an [[overseas departments and regions of France|overseas department and region]] of [[French Fifth Republic|France]].}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|ओलान्द द्वीप}} ([[फिनल्यान्ड]]) || {{km2 mi2|1581}} || {{km2 mi2|1553}} || {{km2 mi2|28}} || 1.8 || {{efn|[[Åland]] is an autonomous region of [[Finland]], and thus is a part of the [[European Union]].<ref>{{cite web |url = https://www.norden.org/en/information/about-aland |title = About Åland |website = norden.org |access-date = 3 January 2024 |archive-date = 1 March 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220301194904/https://www.norden.org/en/information/about-aland |url-status = live }}</ref>}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|फरोई टापु}} ([[डेनमार्क]]) || {{km2 mi2|1393}} || {{km2 mi2|1393}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|हङकङ}} ([[चीन]]) || {{km2 mi2|1114}} || {{km2 mi2|1050}} || {{km2 mi2|60}} || ५.४ || {{efn|UN figures are given, including only land and internal water. Official figures include "sea area" of 1640 {{km2}}.<ref>{{cite web|url=https://www.landsd.gov.hk/en/resources/mapping-information/hk-geographic-data.html|title=Lands Department – Hong Kong Geographic Data|website=www.landsd.gov.hk|access-date=10 June 2021|archive-date=31 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331083925/https://www.landsd.gov.hk/en/resources/mapping-information/hk-geographic-data.html|url-status=live}}</ref>}} |- | {{nts|171}} || {{झण्डा|साओ तोमे र प्रिन्सिपी}} || {{km2 mi2|964}} || {{km2 mi2|964}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|तुर्क्स र काइकोस टापु}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|948}} || {{km2 mi2|948}} || ० || ० || |- | {{nts|172}} || {{झण्डा|किरिबाटी}} || {{km2 mi2|811}} || {{km2 mi2|811}} || ० || ० || {{efn|Data are from the CIA. The UN figure of 726 {{km2}} excludes 84 {{km2}} of uninhabited islands.}} |- | {{nts|173}} || {{झण्डा|बहराइन}} || {{km2 mi2|778}} || {{km2 mi2|778}} || ० || ० || {{efn|The CIA gives a figure of 760 {{km2}} and no water,<ref name="ciastats"/> the UN Statistics division has 778 {{km2}}, the UN FAO has 790 {{km2}} and no water, while Bahrain's official figure is 786.5 {{km2}} excluding territorial water.<ref>{{cite web |url = https://www.bahrain.bh/wps/wcm/connect/bnp_en/about%20the%20kingdom/about%20bahrain/related%20topics/facts%20and%20figures |title = Facts & Figures |website = data.gov.bh |access-date = 3 January 2024 |archive-date = 3 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240103190112/https://www.bahrain.bh/wps/wcm/connect/bnp_en/about%20the%20kingdom/about%20bahrain/related%20topics/facts%20and%20figures |url-status = live }}</ref>}} |- | {{nts|174}} || {{झण्डा|डोमिनिका}} || {{km2 mi2|750}} || {{km2 mi2|750}} || ० || ० || |- | {{nts|175}} || {{झण्डा|टोङ्गा}} || {{km2 mi2|747}} || {{km2 mi2|720}} || {{km2 mi2|30}} || ४.० || |- | {{nts|176}} || {{झण्डा|सिङ्गापुर}} || {{km2 mi2|736}} || {{km2 mi2|726}} || {{km2 mi2|10}} || १.४ || {{efn|Data from the [[Singapore Department of Statistics]].<ref>{{cite web |title=Environment – Latest Data |date=31 January 2023 |publisher=Singapore Department of Statistics |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |access-date=15 May 2023 |archive-date=19 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719053602/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190719053602/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/society/environment/latest-data |date=19 July 2019 }}</ref>}} |- | {{nts|177}} || {{झण्डा|माइक्रोनेसिया}} || {{km2 mi2|702}} || {{km2 mi2|700|3}} || ० || ० || |- | {{nts|178}} || {{झण्डा|सेन्ट लुसिया}} || {{km2 mi2|616}} || {{km2 mi2|610}} || {{km2 mi2|10}} || १.६ || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|आइजल अफ म्यान}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|572}} || {{km2 mi2|570}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|ग्वाम}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) || {{km2 mi2|541}} || {{km2 mi2|540}} || ० || ० || |- | {{nts|179}} || {{झण्डा|एन्डोरा}} || {{km2 mi2|468}} || {{km2 mi2|468}} || ० || ० || {{efn|[[European microstates|European microstate]].}} |- | {{nts|180}} || {{झण्डा|पलाउ}} || {{km2 mi2|459}} || {{km2 mi2|459}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|उत्तरी मारिआना टापु}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) || {{km2 mi2|457}} || {{km2 mi2|457}} || ० || ० || |- | {{nts|181}} || {{झण्डा|सेसेल्स}} || {{km2 mi2|457}} || {{km2 mi2|457}} || ० || ० || {{efn|Smallest country in [[Africa]].}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|कुरासाओ}} ([[नेदरल्यान्ड]]) || {{km2 mi2|444}} || {{km2 mi2|444}} || ० || ० || {{efn|Data are from official statistics.<ref>{{cite web |url = https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/question-and-answer/what-are-the-different-parts-of-the-kingdom-of-the-netherlands |title = What are the different parts of the Kingdom of the Netherlands? |website = government.nl |date = 12 September 2017 |access-date = 16 January 2024 |archive-date = 4 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240104032847/https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/question-and-answer/what-are-the-different-parts-of-the-kingdom-of-the-netherlands |url-status = live }}</ref> |name="neth"}} |- | {{nts|182}} || {{झण्डा|एन्टिगुआ र बर्बुडा}} || {{km2 mi2|442}} || {{km2 mi2|442}} || ० || ० || |- | {{nts|183}} || {{झण्डा|बार्बाडोस}} || {{km2 mi2|431}} || {{km2 mi2|431}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|हर्ड टापु र म्याकडोनल्ड टापु}} ([[अस्ट्रेलिया]]) || {{km2 mi2|412}} || {{km2 mi2|412}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा चिन्ह|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} [[सेन्ट हेलेना, एसेन्सन र ट्रिस्टन डा चुन्हा]] ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|394}} || {{km2 mi2|394}} || ० || ० || {{efn|Comprising [[Saint Helena]] (122 {{km2}}), [[Ascension Island]] (88 {{km2}}), and [[Tristan da Cunha]] (184 {{km2}}). Data are from the CIA.}} |- | {{nts|184}} || {{झण्डा|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स}} || {{km2 mi2|389}} || {{km2 mi2|389}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|यान माइएन}} ([[नर्वे]]) || {{km2 mi2|377}} || {{km2 mi2|377}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|संयुक्त राज्य भर्जिन टापु}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) || {{km2 mi2|347}} || {{km2 mi2|347}} || ० || ० || |- | {{nts|185}} || {{झण्डा|ग्रेनाडा}} || {{km2 mi2|345}} || {{km2 mi2|340}} || ० || ० || |- | {{nts|186}} || {{झण्डा|माल्टा}} || {{km2 mi2|315}} || {{km2 mi2|315}} || ० || ० || {{efn|[[European microstates|European microstate]]. Smallest [[European Union]] member state.}} |- | {{nts|187}} || {{झण्डा|माल्दिभ्स}} || {{km2 mi2|300|3}} || {{km2 mi2|300|3}} || ० || ० || {{efn|Smallest country in [[Asia]].}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|बोनेयर}} ([[नेदरल्यान्ड]]) || {{km2 mi2|288}} || {{km2 mi2|288}} || ० || ० || {{efn|name="neth"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|केम्यान टापु}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|264}} || {{km2 mi2|240}} || {{km2 mi2|24}} || ९.१ || |- | {{nts|188}} || {{झण्डा|सेन्ट किट्स र नेभिस}} || {{km2 mi2|261}} || {{km2 mi2|261}} || ० || ० || {{efn|Smallest country in the [[Americas]] and the [[Western Hemisphere]].}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|नियु}} || {{km2 mi2|260}} || {{km2 mi2|260}} || ० || ० || {{efn|Niue, in [[associated state|free association]] with [[New Zealand]], has [[foreign relations of Niue|limited international recognition]]}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा चिन्ह|Akrotiri and Dhekelia}} [[अक्रोटिरी र धेकेलिया]] ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|254}} || || || || {{efn|Comprises Akrotiri ({{km2|123}}) and Dhekelia ({{km2|131}}),<ref name="ciastats"/> together making up 3% of the island of [[Cyprus]].}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|सेन्ट पियर र मिक्लोँ|local}} ([[फ्रान्स]]) || {{km2 mi2|242}} || {{km2 mi2|230}} || {{km2 mi2|10}} || ४.२ || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|कुक टापु}} || {{km2 mi2|236}} || {{km2 mi2|236}} || ० || ० || {{efn|The Cook Islands, in [[associated state|free association]] with [[New Zealand]], has [[foreign relations of the Cook Islands|limited international recognition]]}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|अमेरिकी सामोआ}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) || {{km2 mi2|199}} || {{km2 mi2|199}} || ० || ० || |- | {{nts|189}} || {{झण्डा|मार्सल टापु}} || {{km2 mi2|181}} || {{km2 mi2|180}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|अरुबा}} ([[नेदरल्यान्ड]]) || {{km2 mi2|180}} || {{km2 mi2|180}} || ० || ० || {{efn|name="neth"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|इस्टर टापु}} ([[चिली]]) || {{km2 mi2|163}} || {{km2 mi2|163}} || ० || ० || {{efn|Various sources give figures between 161 {{km2}}<ref>{{cite web |url = https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/46785/2020_Book_KnowledgeForGovernance.pdf |title = Knowledge for Governance |date = 2020 |website = oapen.org |access-date = 12 January 2024 |archive-date = 12 May 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230512003015/https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/46785/2020_Book_KnowledgeForGovernance.pdf |url-status = live }}</ref> and 166 {{km2}}.<ref>{{cite journal |url = https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0341816205000937 |title = History, origin and extent of soil erosion on Easter Island (Rapa Nui) |date = 31 October 2005 |journal = Catena |doi = 10.1016/j.catena.2005.06.011 |access-date = 12 January 2024 |last1 = Mieth |first1 = Andreas |last2 = Bork |first2 = Hans-Rudolf |volume = 63 |issue = 2–3 |pages = 244–260 |bibcode = 2005Caten..63..244M |archive-date = 12 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240112182916/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0341816205000937 |url-status = live }}</ref>}} |- | {{nts|190}} || {{झण्डा|लिस्टेनस्टाइन}} || {{km2 mi2|160}} || {{km2 mi2|160}} || ० || ० || {{efn|[[European microstates|European microstate]].}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|बेलायती भर्जिन टापु}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|151}} || {{km2 mi2|151}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|वालिस र फुतुना|local}} ([[फ्रान्स]]) || {{km2 mi2|142}} || {{km2 mi2|142}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|क्रिसमस टापु}} ([[अस्ट्रेलिया]]) || {{km2 mi2|135}} || {{km2 mi2|135}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|जर्सी}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|116}} || {{km2 mi2|116}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|मोन्टसेराट}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|103}} || {{km2 mi2|100}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|एङ्गुइला}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|91}} || {{km2 mi2|91}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा चिन्ह|Bailiwick of Guernsey|name=Guernsey}} [[गुर्न्जी]] ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|78}} || {{km2 mi2|78}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{nts|191}} || {{झण्डा|सान मारिनो}} || {{km2 mi2|61}} || {{km2 mi2|61}} || ० || ० || {{efn|[[European microstates|European microstate]].}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|बेलायती हिन्द महासागरीय क्षेत्र}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|60|2}} || {{km2 mi2|60|2}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|बर्मुडा}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|54}} || {{km2 mi2|54}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{Flagicon image|Local flag of the Collectivity of Saint Martin.svg}} [[सेन्ट मार्टिन (फ्रान्स)|सेन्ट मार्टिन]] ([[फ्रान्स]]) || {{km2 mi2|53}} || {{km2 mi2|53}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा चिन्ह|Bouvet Island}} [[बोउभेट टापु]] ([[नर्वे]]) || {{km2 mi2|49}} || {{km2 mi2|49}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|पिटकेर्न टापु}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|47}} || {{km2 mi2|47}} || ० || ० || {{efn|The figure shown is from the CIA Factbook, and includes [[Henderson Island (Pitcairn Islands)|Henderson]], [[Ducie Island|Ducie]], and [[Oeno Island]].<ref name="ciastats"/> The UN figure is 5 {{km2}}, and only includes area for Pitcairn island itself, the only inhabited island in the group.}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|नोर्फोक टापु}} ([[अस्ट्रेलिया]]) || {{km2 mi2|36}} || {{km2 mi2|36}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|सिन्ट मार्टिन}} ([[नेदरल्यान्ड]]) || {{km2 mi2|34}} || {{km2 mi2|34}} || ० || ० || {{efn|name="neth"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा चिन्ह|United States Minor Outlying Islands}} [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको साना बाह्य टापुहरू]] ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) || {{km2 mi2|34}} || {{km2 mi2|34}} || ० || ० || {{efn|Includes CIA figures of Wake Island,<ref>{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/wake-island/ |title = Wake Island |date = 17 January 2024 |website = cia.gov |access-date = 19 January 2024 |archive-date = 20 January 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210120170347/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/wake-island/ |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120170347/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/wake-island/ |date=20 January 2021 }}</ref> Navassa Island<ref>{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/navassa-island/ |title = Navassa Island |date = 17 January 2024 |website = cia.gov |access-date = 19 January 2024 |archive-date = 27 January 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210127010047/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/navassa-island/ |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127010047/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/navassa-island/ |date=27 January 2021 }}</ref> and all of the [[United States Pacific Island Wildlife Refuges]].<ref name="USPI NWR">{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states-pacific-island-wildlife-refuges/ |title = United States Pacific Island Wildlife Refuges |date = 22 December 2022 |website = cia.gov |access-date = 19 January 2024 |archive-date = 8 April 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220408014336/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states-pacific-island-wildlife-refuges/ |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408014336/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states-pacific-island-wildlife-refuges/ |date=8 April 2022 }}</ref> May exclude some lagoon water or classify lagoon water as land.}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|मकाउ}} ([[चीन]]) || {{km2 mi2|33}} || {{km2 mi2|33}} || ० || ० || |- | {{nts|192}} || {{झण्डा|टुभालु}} || {{km2 mi2|26}} || {{km2 mi2|26}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|सेन्ट बार्तेलेमी|local}} ([[फ्रान्स]]) || {{km2 mi2|22}} || {{km2 mi2|20}} || ० || ० || |- | {{nts|193}} || {{झण्डा|नाउरू}} || {{km2 mi2|21}} || {{km2 mi2|20}} || ० || ० || {{efn|Smallest [[island country]], and smallest country that is not a [[city-state]].}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा चिन्ह|Sint Eustatius}} [[सिन्ट एउस्टाटिउस]] ([[नेदरल्यान्ड]]) || {{km2 mi2|21}} || || || || {{efn|name="neth"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|कोकोस (किलिङ) टापु}} ([[अस्ट्रेलिया]]) || {{km2 mi2|14}} || {{km2 mi2|14}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|साबा}} ([[नेदरल्यान्ड]]) || {{km2 mi2|13}} || || || || {{efn|name="neth"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|टोकेलाउ}} ([[न्युजिल्यान्ड]]) || {{km2 mi2|12}} || {{km2 mi2|12}} || ० || ० || |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|जिब्राल्टार}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) || {{km2 mi2|6.8|2|d}} || {{km2 mi2|6.8|2|d}} || ० || ० || {{efn|Land figure is official<ref>{{cite web |url = https://www.gibraltar.gov.gi/statistics/key-indicators |title = Key indicators |website = gibraltar.gov.gi |access-date = 9 July 2023 |archive-date = 6 March 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230306051806/https://www.gibraltar.gov.gi/statistics/key-indicators |url-status = live }}</ref> while the CIA states zero water area.<ref name="ciastats"/>}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|क्लिपर्टन टापु}} ([[फ्रान्स]]) || {{km2 mi2|6|2|d}} || {{km2 mi2|2|2|d}} || {{km2 mi2|4|2|d}} || ६६.७ || {{efn|The CIA gives a total area of 6 {{km2}} and no water, but ''Britannica'' gives a land area of 2 {{km2}}<ref>{{cite web |url = https://www.britannica.com/place/Clipperton-Island |title = Clipperton Island |date = 27 September 2023 |website = britannica.com |access-date = 9 January 2024 |archive-date = 4 May 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220504205134/https://www.britannica.com/place/Clipperton-Island |url-status = live }}</ref> and ''Coral Reefs'' has given a water area of 4 {{km2}}.<ref>{{cite journal |last1 = Charpy |last2 = Rodier |display-authors = etal |date = 2010 |title = Clipperton, a possible future for atoll lagoons |url = https://link.springer.com/article/10.1007/s00338-010-0627-0 |journal = Coral Reefs |volume = 29 |issue = 3 |pages = 771–783 |doi = 10.1007/s00338-010-0627-0 |bibcode = 2010CorRe..29..771C |s2cid = 44581800 |access-date = 9 January 2024 |archive-date = 9 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240109202817/https://link.springer.com/article/10.1007/s00338-010-0627-0 |url-status = live }}</ref>}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|आसमोर र कार्टियर टापु}} ([[अस्ट्रेलिया]]) || {{km2 mi2|5|2|d}} || {{km2 mi2|5|2|d}} || ० || ० || {{efn|name="ciadata"}} |- | {{hs|end}} – || {{झण्डा|कोरल समुद्री टापु}} ([[अस्ट्रेलिया]]) || {{km2 mi2|3|2|d}} || {{km2 mi2|3|2|d}} || ० || ० || {{efn|The CIA gives an estimate of less than 3 {{km2}}.<ref name="ciastats"/> The territory comprises many low atolls and reefs, spanning some 780,000 {{km2}} of territorial water.}} |- | {{hs|end}} – || ''{{flagicon image|Flag.svg}} [[स्पार्ट्ली टापु]] ([[स्पार्ट्ली टापु विवाद|विवाद]])'' || {{km2 mi2|2|2|d}} || {{km2 mi2|2|2|d}} || ० || ० || <ref>"Natural land area in the Spratly Islands does not exceed 2 {{km2}}" {{cite book |url = https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780081008539000269 |title = Chapter 26 – The Spratly Islands |date = 2019 |doi = 10.1016/B978-0-08-100853-9.00026-9 |access-date = 18 January 2024 |last1 = Carmen |first1 = Ma. |last2 = Ablan-Lagman |first2 = A. |pages = 583–591 |isbn = 978-0-08-100853-9 |s2cid = 134987358 |archive-date = 18 January 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240118201723/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780081008539000269 |url-status = live }}</ref> |- | {{nts|194}} || {{झण्डा|मोनाको}} || {{km2 mi2|2|2|d}} || {{km2 mi2|2|2|d}} || ० || ० || {{efn|[[European microstates|European microstate]]. Smallest [[United Nations]] member state.<ref>{{cite web |url = https://monacodc.org/monacohome.html |title = Key Facts About Monaco |date = 2020 |website = Embassy of Monaco in Washington DC |access-date = 28 October 2023 |archive-date = 8 November 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231108002054/https://monacodc.org/monacohome.html |url-status = live }}</ref>}} |- | {{nts|195}} || {{झण्डा|भ्याटिकन सिटी}} || {{km2 mi2|0.49|2|d}} || {{km2 mi2|0.49|2|d}} || ० || ० || {{efn|[[European microstates|European microstate]]. Smallest country in the world. The [[:it:Calendario Atlante De Agostini|De Agostini Atlas Calendar]] listed the area of Vatican City as 0.44 {{km2}} in its 1930 edition<ref>[https://books.google.com/books?id=JqlIZ70Jn9gC&q=vaticano De Agostini Atlas Calendar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016055707/https://books.google.com/books?id=JqlIZ70Jn9gC&q=vaticano |date=16 October 2022 }}, 1930, p. 99. {{in lang|it}}</ref> but corrected it to 0.49 {{km2}} in its 1945–46 edition.<ref name=agostini1945>[https://books.google.com/books?id=ZpJXsBX_6uUC&q=vaticano De Agostini Atlas Calendar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016055707/https://books.google.com/books?id=ZpJXsBX_6uUC&q=vaticano |date=16 October 2022 }}, 1945–46, p. 128. {{in lang|it}}</ref> The figure of 0.44&nbsp;{{km2}} is still widely cited by many sources despite its inaccuracy.}} |} == टिप्पणीहरू == {{reflist|30em|group="टिप्पणी"}} <references group="lower-alpha"/> <references group="टिप्पणीहरू" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[https://www.listofcountriesoftheworld.com/area-land.html क्षेत्रफल अनुसार विश्वका देशहरू] [[श्रेणी:भूगोलसँग सम्बन्धित सूचीहरू]] [[श्रेणी:क्षेत्रफल अनुसार सूची]] [[श्रेणी:भूगोल अनुसार देश|क्षेत्रफल]] [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय वरियता|क्षेत्रफल]] 1vgjgffbstaug13qbrjeiqs2bbbrwus 10 124382 1356428 1059958 2026-05-22T13:15:06Z Gotitbro 38395 /* */ rv LTA 1356428 wikitext text/x-wiki {{TFAIMAGE|Pakistan location map.svg}} '''पाकिस्तानको प्रशासनिक एकाई'''ले, [[पाकिस्तान]]को प्रशासनमा भूमिका निर्वाह गर्ने उपराष्ट्रिय प्रशासनिक विभाजनलाई जनाउँछ। यो देशको चार प्रदेश र एक सङ्घीय प्रदेशहरू मिलेर बनेको छ प्रदेशहरूमा [[बलुचिस्तान, पाकिस्तान|बलुचिस्तान]], [[पञ्जाब, पाकिस्तान|पञ्जाब]], सिन्ध, [[खैबर पख्तुनख्वा]] र सङ्घीय प्रशासित [[इस्लामाबाद राजधानी क्षेत्र]] पर्दछ। साथै पाकिस्तानले कश्मीरको विवादित क्षेत्रमा पनि : [[गिल्गित-बल्तिस्तान]] र [[आजाद कश्मीर|आजाद जम्मु र कश्मीर]] गरि दुई स्वायत्त प्रदेशहरूको व्यवस्था गरेको छ। [[गिल्गित-बल्तिस्तान]] नोभेम्बर २०२० मा, पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री [[इमरान खान]]ले [[गिल्गित-बल्तिस्तान]]को जनताको माग अनुसार, २०२० को सभा निर्वाचन पश्चात्, यसलाई अस्थायी प्रदेश बनाउने घोषणा गरेका थिए। छिमेकी देश [[भारत]]सँग चलिरहेको कश्मीर विवादका कारण, यसले [[लद्दाख]] र जम्मू र कश्मीरका सङ्घ शासित प्रदेशहरूमाथि पनि सार्वभौमिकताको दावा गरेको छ, तर सन् १९४७–१९४८ मा [[भारत]]बाट स्वतन्त्र भएदेखि र त्यसपछिको युद्धदेखि यसले कुनै पनि क्षेत्रमाथि प्रशासनिक अधिकार प्रयोग गरेको छैन। [[पाकिस्तान]]का सबै प्रदेश र क्षेत्रहरू विभाजनमा विभाजित छन्, जसलाई जिल्लाहरूमा अझ उपविभाजन गरिएको छ, र त्यसपछि तहसील, जसलाई फेरि सङ्घ परिषदहरूमा अझ उपविभाजन गरिएको छ।{{TFAFULL|पाकिस्तानको प्रशासनिक एकाइ}} {{TFArecentlist| * [[टाङ्गाइल जिल्ला]] * [[पोखरा महानगरपालिका]] * [[सुनौलो लङ्गुर]] }} {{TFAfooter|Month=फागुन|Year=२०७८}} gm5ibvbkcfd0odb2govfvfefcylhtn5 0 129300 1356454 1296926 2026-05-23T05:18:38Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356454 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | full name = Sheikh Mohamed bin Zayed bin Sultan bin Zayed bin Khalifa bin Shakhbout bin Theyab bin Issa bin Nahyan bin Falah bin Yas<ref>{{cite web |url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/h-h-sheikh-mohamed-bin-zayed-al-nahyan |title=H. H. Sheikh Mohamed bin Zayed Al Nahyan - The Official Portal of the UAE Government |publisher=U.ae |date= |accessdate=2022-07-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220715095114/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/h-h-sheikh-mohamed-bin-zayed-al-nahyan |date=2022-07-15 }}</ref> <br /> [[Arabic]]: محمد بن زايد بن سلطان بن زايد بن خليفة بن شخبوط بن ذياب بن عيسى بن نهيان بن فلاح بن ياس | image = Mohamed bin Zayed Al Nahyan - 2024 (cropped).jpg | caption = Mohamed in 2024 | succession = संयुक्त अरब इमिरेट्सको तेस्रो राष्ट्रपति {{Infobox officeholder/office | termstart = १४ मै २०२२ | vicepresident = [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम]]<br>[[मन्सुर बिन जायद अल नाह्यान]] | primeminister =[[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम]] | predecessor = [[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]] }} | succession1 = अबुधाबीका शासक | reign1 = २०२२ मे १३ – present | predecessor1 = [[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]] | successor1 = | spouse = {{marriage|[[Salama bint Hamdan Al Nahyan]]|1980}} | issue = {{plainlist| * Sheikha Mariam * [[खालिद बिन मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान|शेख खालिद]] * Sheikha Shamsa * Sheikh Theyab * Sheikh Hamdan * Sheikha Fatima * Sheikha Shamma * Sheikh Zayed * Sheikha Hassa * Amina (adopted) * Salha (adopted) }} | father = [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]] | mother = [[Fatima bint Mubarak Al Ketbi]] | birth_date = {{Birth date and age|1961|3|11|df=y}} | birth_place = [[अल ऐन]], Trucial States {{labeldata|Education|[[Royal Military Academy Sandhurst]]}} | module = {{Infobox military person | embed=yes |allegiance = संयुक्त अरब इमिरेट्स |branch = संयुक्त अरब इमिरेट्स वायु सेना |serviceyears = १९७९-हालसम्म |rank = [[w:General|जनरल]] |servicenumber = <!-- Do not use data from primary sources such as service records --> |unit = |commands = [[कमान्डर-इन-चिफ]]<br />[[चिफ अफ स्टाफ]] of [[Union Defence Force (UAE)|the Armed Forces]]<br />Deputy [[Chief of Staff]] of [[Union Defence Force (UAE)|the Armed Forces]]<br />[[Commander]] of [[United Arab Emirates Air Force|the Air Force and Air Defence]] |battles_label = |battles = |website = {{twitter|mohamedbinzayed}} <br />{{Instagram|mohamedbinzayed}} }} }} [[शेख]] '''मोहम्मद बिन जायद अल नाह्यान''' {{Post-nominals|country=GBR|GCMG}} ( {{Lang-ar|مُحَمّد بِن زَايد آل نَهيَان|Moḥamed bin Zāyed Āl Nahyān}} ; जन्म: ११ मार्च १९६१), बोलचाल को रूपमा '''MBZ''' नामले चिनिन्छ, <ref>{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2018/10/jamal-khashoggi-and-us-saudi-relationship/572905|title=A Fatal Abandonment of American Leadership|last=Rhodes|first=Ben|date=12 October 2018|work=[[The Atlantic]]|access-date=13 October 2018|language=en-US}}</ref> [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]को तेस्रो राष्ट्रपति तथा [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबु धाबी]]का शासक हुन् । मोहम्मद [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान|शेख जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]]का तेस्रो छोरा हुन्। उनका पिता युएईका पहिलो राष्ट्रपति र [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबु धाबी]]का शासक थिए। जायेदको नोभेम्बर २००४ मा मृत्यु भयो र उनको जेठो छोरा मोहम्मदका सौतेनी भाइ शेख खलिफा बिन जायद उनको पदका उत्तराधिकारी बने। जनवरी २०१४ मा खलिफालाई स्ट्रोक हुँदा, मोहम्मद यूएई नीति निर्माणको लगभग हरेक पक्षलाई नियन्त्रण गर्दै अबु धाबीको ''वास्तविक'' शासक बने,। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zfCKDwAAQBAJ|title=Divided Gulf: The Anatomy of a Crisis|date=2019|page=78}}</ref> उनलाई अबु धाबीको युवराजको रूपमा अबु धाबीको एमिरेटको दैनिक निर्णय गर्ने जिम्मा दिइएको थियो। <ref>{{Cite web|url=http://www.middleeasteye.net/news/uae-leader-returns-home-after-lengthy-unexplained-absence-1631506189|title=UAE leader returns after lengthy unexplained absence|website=[[Middle East Eye]]|accessdate=27 September 2017}}</ref> शिक्षाविद्हरूले मोहम्मदलाई तानाशाही शासनको बलियो नेताको रूपमा चित्रण गरेका छन्। <ref name=":6">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zfCKDwAAQBAJ|title=Divided Gulf: The Anatomy of a Crisis|date=2019}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wrtjzQEACAAJ|title=From Sheikhs to Sultanism: Statecraft and Authority in Saudi Arabia and the UAE|date=2021}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.npr.org/2019/06/06/730339596/uaes-prince-mohammed-bin-zayed-s-growing-influence-on-the-u-s|title=UAE's Prince Mohammed Bin Zayed's Growing Influence On The U.S.|website=NPR.org|language=en|accessdate=13 July 2021}}</ref> <ref name=":0" /> २०१९ मा, ''[[न्यू योर्क टाइम्स]]ले'' उनलाई सबैभन्दा शक्तिशाली अरब शासक र पृथ्वीमा सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्तिहरू मध्ये एकको रूपमा नाम दिए। <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/01/09/magazine/united-arab-emirates-mohammed-bin-zayed.html|title=Mohammed bin Zayed's Dark Vision of the Middle East's Future|last=Worth|first=Robert F.|date=9 January 2020|work=The New York Times|access-date=12 January 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> <ref name="MBZ">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/06/02/world/middleeast/crown-prince-mohammed-bin-zayed.html?module=inline|title=The Most Powerful Arab Ruler Isn't M.B.S. It's M.B.Z.|last=D. Kirkpatrick|first=David|date=2 June 2019|work=The New York Times}}</ref> उनलाई ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' द्वारा २०१९ को सबैभन्दा प्रभावशाली १०० व्यक्तिको रूपमा पनि नाम दिइएको थियो। <ref>{{Cite news|url=https://gulfnews.com/uae/government/mohammad-bin-zayed-named-among-times-100-most-influential-people-2019-1.1555562753143|title=Mohammad Bin Zayed named among Time's 100 most influential people 2019|last=Al Serka|first=Mariam M.|date=18 April 2019|work=[[Gulf News]]}}</ref> २०२२ मे १३ मा शेख खलिफाको मृत्यु पछि, मोहम्मद अबु धाबीको शासक बने; <ref name="wam1">{{Cite news|url=https://www.wam.ae/en/details/1395303047003|title=Mohamed bin Zayed, Sheikhs perform funeral prayer for late UAE President|date=2022-05-13|work=[[Emirates News Agency]]|access-date=2022-10-05|language=en}}</ref> उनी भोलिपल्ट संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भए। <ref name="wam2">{{Cite news|url=https://www.wam.ae/en/details/1395303047321|title=Federal Supreme Council elects Mohamed bin Zayed as UAE President|date=2022-05-14|work=[[Emirates News Agency]]|access-date=2022-10-05|language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:Presidents of the United Arab Emirates}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६१ मा जन्म]] {{श्रेणी:संयुक्त अरब इमिरेट्सका राष्ट्रपतिहरू}} [[श्रेणी:संयुक्त अरब इमिरेट्सका राष्ट्रपतिहरू]] litgtjeq1hjj7xbb42sfz75jevadz30 0 139081 1356459 1351845 2026-05-23T05:34:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356459 wikitext text/x-wiki {{ढाँचा:Military units}} '''लेफ्टिनेन्ट जनरल''' धेरै देशहरूमा प्रयोग हुने [[सेना|सैन्य]] पद हो। यो श्रेणी [[जनरल अधिकारी|पुरानो युरोपेली प्रणाली]] उत्पन्न भएको हो। यस पदको उत्पत्ति मध्य युगमा भएको थियो, जहाँ लेफ्टिनेन्ट जनरलको उपाधि युद्धको मैदानमा सेकेन्ड-इन-कमान्ड राखिएको थियो, जो सामान्यतया कप्तान जनरल अधीनमा थिए। आधुनिक सेनाहरूमा, लेफ्टिनेन्ट जनरल सामान्यतया [[जनरल अधिकारी|जनरल]] (वा कर्नल जनरल) भन्दा सीधा तलको र [[मेजर जनरल]] भन्दा माथिको पद हो । नौसेनामा यो पद भाइस एडमिरलको बराबर हुन्छ, र छुट्टै पद संरचना भएको वायु सेनामा, यो एयर मार्शलको बराबर हुन्छ। [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा, लेफ्टिनेन्ट जनरलको दर्ज्यानि चिन्हमा तीन तारा हुन्छ । त्यसैले पनि '''लेफ्टिनेन्ट जनरल'''लाई [[तीन तारे जनरल]] भनिन्छ। लेफ्टिनेन्ट जनरलले सामान्यतया तीन सेना [[डिभिजन (सैन्य)|डिभिजन]]हरू मिलेर बनेको ६० हजार देखी ७० हजार सेना भएको आर्मी कर्प्सलाई कमान्ड गर्दछ। == चिन्ह == === सेना === <gallery class="center"> चित्र:ALB-Army-OF-8.svg|{{lang|sq|Gjeneral lejtant}}<ref name="Albanian_Army">{{cite web |title=GRADAT, FORCA TOKËSORE |url=https://aaf.mil.al/images/pdf/gradat_FT.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428065132/https://aaf.mil.al/images/pdf/gradat_FT.pdf |archive-date=28 April 2021 |access-date=25 May 2021 |website=aaf.mil.al |language=sq }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428065132/https://aaf.mil.al/images/pdf/gradat_FT.pdf |date=28 April 2021 }}</ref> ([[Albanian Army]]) चित्र:Angola-Army-OF-8.svg|{{lang|pt|Tenente-general}}<ref name="Angola_Army">{{cite web |title=Postos do Exército |url=https://faa.ao/exe/posto_exe |access-date=27 June 2021 |website=faa.ao |publisher=Angolan Army |language=pt }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210630164549/https://faa.ao/exe/posto_exe |date=30 June 2021 }}</ref> ([[Angolan Army]]) चित्र:Argentina-Army-OF-9.svg|{{lang|es|Teniente general}}<ref name="Argentina_Army">{{cite web |date=14 February 2018 |title=Grados |url=https://www.argentina.gob.ar/ejercito/grados |access-date=27 May 2021 |website=argentina.gob.ar |publisher=Government of Argentina |language=es}}</ref> (अर्जेन्टिनी सेना) चित्र:Armenia-Army-OF-7.svg|{{lang|hy|գեներալ-լեյտենանտ}} {{lang|hy-Latn|General-leytenant}}<ref name="Armenia">{{cite web |date=15 November 2017 |title=ԶԻՆՎՈՐԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂԻ ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿԻ ՄԱՍԻՆ |url=https://www.arlis.am/documentview.aspx?docid=117633 |access-date=3 June 2021 |website=arlis.am |publisher=Legal information system of Armenia |language=hy}}</ref> ([[Armenian Ground Forces]]) चित्र:Australian_Army_OF-8.svg|Lieutenant general<ref name="Australia">{{cite web |title=Badges of rank |url=https://www.defence.gov.au/images/Badges_of_rank.pdf |access-date=31 May 2021 |website=defence.gov.au |publisher=Department of Defence (Australia)}}</ref> (अष्ट्रेलिया सेना) चित्र:Genlt OF8-Rockkragen AT.png|{{lang|de|Generalleutnant}}<ref name="Austria_Army">{{cite web |title=Dienstgrade |url=https://www.bundesheer.at/abzeichen/dienstgrade.shtml# |access-date=25 May 2021 |website=bundesheer.at |publisher=Federal Ministry of Defence (Austria) |language=de }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514012327/https://www.bundesheer.at/abzeichen/dienstgrade.shtml |date=14 May 2023 }}</ref> ([[Austrian Federal Army|Austrian Army]]) चित्र:General-leytenant_AzSQ.svg|{{lang|az|General-leytenant}}<ref name="Azerbaijan">{{cite web |date=25 June 2001 |title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri hərbi qulluqçularının hərbi geyim forması və fərqləndirmə nişanları haqqında Əsasnamə |url=https://mod.gov.az//images/pdf/854d34d118da32783a511172925270d7.pdf |access-date=16 February 2021 |website=mod.gov.az |publisher=Ministry of Defense |pages=64–70 |language=az}}</ref> ([[Azerbaijani Land Forces]]) चित्र:Bangladesh-army-OF-8.svg|Lieutenant general {{lang|bn|লেফটেন্যান্ট জেনারেল}}<ref name="Bangladesh_Army">{{cite web |title=Ranks & insignia |url=https://joinbangladesharmy.army.mil.bd/home/page/ranks-insignia |access-date=11 October 2020 |website=joinbangladesharmy.army.mil.bd}}</ref> ([[बङ्गलादेशी सेना|बङ्गलादेश]]) चित्र:Post-Soviet-Army-OF-7.svg|{{lang|be|Ґенэрал-лейтэнант}} {{lang|be-Latn|G̀jeneral-liejtenant}}<ref name="Belarus">{{cite web |title=Указ Президента Республики Беларусь от 21.07.2009 N 388 "О военной форме одежды, знаках различия по воинским званиям и внесении дополнений в Указ Президента Республики Беларусь от 9 июня 2006 г. N 383" |url=http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/republic09/text814.htm |access-date=30 May 2021 |website=pravo.levonevsky.org/ |publisher=Government of Belarus |language=ru}}</ref> ([[Belarusian Ground Forces]]) चित्र:Army-BEL-OF-08.svg|{{lang|nl-BE|Luitenant-generaal}} ([[Belgian Land Component]]) चित्र:15.Bhutan_Army-LG.svg|{{lang|dz|གུང་ བློན་ གོང མ །}} Lieutenant general<ref name="Bhutan">{{cite web |title=Army ranks |url=http://www.rba.bt/rank |archive-url=https://web.archive.org/web/20150105122449/http://www.rba.bt/rank |archive-date=5 January 2015 |access-date=14 July 2021 |website=rba.bt |publisher=Royal Bhutan Army }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150105122449/http://www.rba.bt/rank |date=5 January 2015 }}</ref> ([[शाही भुटान सेना]]) चित्र:Rank_insignia_of_Генерал-лейтенант_of_the_Bulgarian_Army.png|{{lang|bg|Генерал-лейтенант}} {{lang|bg-Latn|General-leytenant}}<ref name="Bulgaria">{{cite web |date=12 May 2009 |title=ЗАКОН ЗА ОТБРАНАТА И ВЪОРЪЖЕНИТЕ СИЛИ НА РЕПУБЛИКА БЪЛГАРИЯ |url=https://www.lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 |access-date=25 May 2021 |website=lex.bg |language=bg |location=Глава седма. ВОЕННА СЛУЖБА }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230525090426/https://lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 |date=25 May 2023 }}</ref> ([[Bulgarian Land Forces]]) चित्र:Botswana-Army-OF-8.svg|Lieutenant general<ref name="Botswana">{{Cite web |title=Ranks |url=http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/State-President/Botswana-Defence-Force-BDF/About-the-BDF1/Ranks-and-Insignia/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826111806/http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/State-President/Botswana-Defence-Force-BDF/About-the-BDF1/Ranks-and-Insignia/ |archive-date=26 August 2016 |access-date=22 September 2016 |publisher=Government of Botswana}}</ref> ([[Botswana Ground Force]]) चित्र:18.RBrLF-LG.svg|{{lang|ms|Leftenan jeneral}}<ref name="Brunei_Army">{{cite web |date=16 December 2013 |title=Akta angkatan bersenjata diraja Brunei (Penggal 149) |url=http://www.agc.gov.bn/AGC%20Images/LAWS/Gazette_PDF/2013/BM/b088.pdf |access-date=14 July 2021 |website=agc.gov.bn |pages=1999–2000 |language=ms}}</ref> ([[Royal Brunei Land Forces]]) चित्र:Blank.svg|{{lang|fr|Lieutenant-général}} {{lang|rn|Riyetena jenerai}}<ref name="Burundi">{{cite web |title=Loi organique N°1/ 04 du 20 février 2017 portant Missions, Organisation, Composition, Instruction, Conditions de service et Fonctionnement de la Force de Défense Nationale du Burundi |url=http://fdnb.bi/sites/default/files/loi-04-2017.pdf |access-date=27 June 2021 |website=fdnb.bi/ |publisher=Government of Burundi |page=45 |language=fr }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221108234145/https://fdnb.bi/sites/default/files/loi-04-2017.pdf |date=8 November 2022 }}</ref> ([[Burundi Army]]) चित्र:Canadian_Army_OF-8.svg|Lieutenant-general {{lang|fr|Lieutenant-général}}<ref name="Canada">{{cite web |date=23 November 2017 |title=Ranks and appointment |url=https://www.canada.ca/en/services/defence/caf/military-identity-system/rank-appointment-insignia.html |access-date=28 May 2021 |website=canada.ca |publisher=Government of Canada}}</ref> ([[Canadian Army]]) चित्र:DR_Congo_Army_OF-8.svg|{{lang|fr|Lieutenant-général}} ([[Land Forces of the Democratic Republic of the Congo|Land Forces of the DR Congo]]) चित्र:CzArmy_2011_OF8-Generalporucik_shoulder.svg|{{lang|cs|Generálporučík}}<ref name="Czech_Republic">{{cite web |date=2018 |title=Ranks |url=https://www.army.cz/scripts/detail.php?id=49065 |access-date=26 May 2021 |website=army.cz |publisher=Ministry of Defence of the Czech Republic}}</ref> ([[Czech Land Forces]]) चित्र:Denmark-Army-OF-8-M11.svg|{{lang|da|Generalløjtnant}}<ref name="Denmark_Army">{{cite web |date=2018 |title=Hærens Gradstegn |url=https://forsvaret.dk/globalassets/fko---forsvaret/dokumenter/gradstegn/-harens-gradstegn-.pdf |access-date=26 May 2021 |website=[[forsvaret.dk]] |publisher=Danish Defence |language=da}}</ref> ([[Royal Danish Army]]) चित्र:Capona_Teniente_General_Ejercito_Nacional.svg|{{lang|es|Teniente general}}<ref name="DominicanRepublic_Officers">{{cite web |title=Insignias |url=https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&sl=96 |access-date=28 May 2021 |website=mide.gob.do |publisher=Ministry of Defense (Dominican Republic) |language=es }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226162440/https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&sl=96 |date=26 February 2021 }}</ref> ([[Dominican Army]]) चित्र:Estonia-Army-OF-8.svg|{{lang|et|Kindralleitnant}}<ref name="Estonia_Army">{{cite web |title=Sümboolika: Maaväe Auastmed |url=https://mil.ee/kaitsevagi/kaitsevae-symboolika/#t-maavae-auastmed |access-date=26 May 2021 |website=mil.ee |publisher=Estonian Defence Forces |language=et}}</ref> ([[Estonian Land Forces]]) चित्र:Kenraaliluutnantti_M05.svg|{{lang|fi|Kenraaliluutnantti}} {{lang|sv|Generallöjtnant}}<ref name="Finland">{{cite web |title=Sotilasarvot Puolustusvoimissa |url=https://puolustusvoimat.fi/sotilasarvot |access-date=26 May 2021 |website=puolustusvoimat.fi |publisher=Finnish Defence Forces |language=fi}}</ref> ([[Finnish Army]]) चित्र:15.Gambian_Army-LG.svg|Lieutenant general ([[Gambian National Army]]) चित्र:Georgia-Army-OF-8.svg|{{lang|ka|გენერალ ლეიტენანტი}} {{lang|ka-Latn|General leit’enant’i}}<ref name="Georgia">{{cite web |title=სამხედრო წოდებები და ინსიგნიები |trans-title=Military Ranks and Insignia |url=https://mod.gov.ge/ge/page/34/samxedro-wodebebi-da-insigniebii |access-date=12 March 2018 |website=mod.gov.ge |publisher=Ministry of Defense of Georgia |language=ka}}</ref> ([[Georgian Land Forces]]) चित्र:HD_H_63_Generalleutnant.svg|{{lang|de|Generalleutnant}}<ref name="Germany_Army">{{cite web |title=Dienstgradabzeichen Heer |url=https://www.bundeswehr.de/de/aktuelles/mediathek/dienstgradabzeichen-heer-69056 |access-date=30 May 2021 |website=bundeswehr.de |publisher=Bundeswehr |language=de }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230629133026/https://www.bundeswehr.de/de/aktuelles/mediathek/dienstgradabzeichen-heer-69056 |date=29 June 2023 }}</ref> ([[जर्मन सेना]]) चित्र:15-Ghana_Army-LG.svg|Lieutenant general ([[Ghana Army]]) चित्र:14._Guinea-Bissau_LG.svg|{{lang|pt|Tenente-general}} ([[Military of Guinea-Bissau|Army of Guinea-Bissau]]) चित्र:Haiti-Army-OF-8.svg|{{lang|fr|Lieutenant-général}} ([[Armed Forces of Haiti|Haitian Army]]) चित्र:Lieutenant_General_of_the_Indian_Army.svg|Lieutenant general {{lang|hi|लेफ्टिनेंट - जनरल}}<ref name="India_Army">{{cite web |title=Indian Army Rank Badges |url=https://www.indianarmy.nic.in/Site/FormTemplete/frmTempSimple.aspx?MnId=eONNmmCN+tNKI1W4lLePYA==&ParentID=07brfiSEictrT4pH/Ap2MDmEuFrOV7w+937sVMAJv7E= |access-date=27 May 2021 |website=indianarmy.nic.in |publisher=Indian Army}}</ref> ([[भारतीय सेना]]) चित्र:21-TNI_Army-LG.svg|{{lang|id|Letnan jenderal}}<ref name="Indonesia">{{cite web |title=Pangkat Harian |url=https://www.tni.mil.id/pages-39-pangkat-harian.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124202839/https://www.tni.mil.id/pages-39-pangkat-harian.html |archive-date=24 November 2020 |access-date=4 June 2021 |website=tni.mil.id |publisher=Indonesian National Armed Forces |language=id}}</ref> ([[Indonesian Army]]) चित्र:Ireland-Army-OF-8.svg|Lieutenant-general {{lang|ga|Leifteanant-ghinearál}}<ref name="Ireland_Army">{{cite web |title=Army Rank Markings |url=http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/Army_Rank_Markings_01.png |archive-url=https://web.archive.org/web/20160425021608/http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/Army_Rank_Markings_01.png |archive-date=25 April 2016 |access-date=26 May 2021 |website=military.ie |publisher=Defence Forces (Ireland) }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160425021608/http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/Army_Rank_Markings_01.png |date=25 April 2016 }}</ref> ([[Irish Army]]) चित्र:IT-Army-OF8.svg|{{lang|it|Tenente Generale}}<ref name="Italy_Army">{{cite web |title=i gradi dell'Esercito Italiano - distintivi di incarico e funzionali |url=http://www.esercito.difesa.it/root/equipaggiamenti/gradi_270906.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100801094145/http://www.esercito.difesa.it/root/equipaggiamenti/gradi_270906.pdf |archive-date=1 August 2010 |access-date=30 May 2021 |website=esercito.difesa.it |publisher=Italian Army |language=it}}</ref> ([[Italian Army]]) चित्र:Jamaica-Army-OF-8_(new).svg|Lieutenant general<ref name="Jamaica">{{cite web |date=2019 |title=BADGES OF RANK |url=https://www.jdfweb.com/badges-of-rank/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820143541/https://www.jdfweb.com/badges-of-rank/ |archive-date=20 August 2020 |access-date=16 November 2019 |website=Official Jamaica Defence Force Website}}</ref> ([[Jamaica Defence Force|Jamaican Army]]) चित्र:18-RKGF-LG.svg|{{lang|kk|Генерал-лейтенант}} {{lang|kk-Latn|General-leytenant}}<ref name="Kazakhstan">{{cite web |date=25 August 2011 |title=Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері, басқа да әскерлері мен әскери құралымдары әскери қызметшілерінің әскери киім нысаны және айырым белгілері туралы |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100000144 |access-date=29 May 2021 |website=adilet.zan.kz |publisher=Ministry of Justice (Kazakhstan) |language=kk}}</ref> ([[Kazakh Ground Forces]]) चित्र:15._Kenyan_Army_LG.svg|Lieutenant general<ref>{{cite web |title=KDF Ranks |url=https://mod.go.ke/kdf-ranks/#1604604085917-4b478bbb-9515 |access-date=29 May 2021 |website=mod.go.ke |publisher=Ministry of Defence - Kenya}}</ref> ([[Kenya Army]]) चित्र:Kosovo-Army-OF-8.svg|{{lang|sq|Gjeneral lejtnant}}<ref name="Kosovo">{{cite web |title=Emblems and Ranks |url=https://mod.rks-gov.net/?page=2,310 |access-date=30 May 2021 |website=mod.rks-gov.net |publisher=Ministry of Defence}}</ref> ([[Kosovo Security Force]]) चित्र:LV-Army-OF8.png|{{lang|lv|Ģenerālleitnants}}<ref name="Latvia">{{cite web |title=Pakāpju iedalījums |url=https://www.mil.lv/lv/aktivais-dienests/dienesta-gaita/dienesta-pakapes/pakapju-iedalijums |access-date=26 May 2021 |website=mil.lv/lv |publisher=Latvian National Armed Forces |language=lv}}</ref> ([[Latvian Land Forces]]) चित्र:Blank.svg|Lieutenant general<ref name="Lesotho">{{cite web |title=Ranks in the Army |url=http://www.ldf.gov.ls/ranks.html |access-date=5 May 2021 |publisher=Lesotho Defence Force }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601224631/http://www.ldf.gov.ls/ranks.html |date=1 June 2023 }}</ref> ([[Lesotho Army]]) चित्र:Liberia-Army-OF-8.svg|Lieutenant general<ref name="Liberia">{{cite web |date=3 September 2008 |title=Defense Act of 2008 |url=http://www.vertic.org/media/National%20Legislation/Liberia/LR_Defense%20Act%20of%202008.pdf |access-date=20 November 2017 |page=8}}</ref> ([[Armed Forces of Liberia|Liberian Ground Forces]]) चित्र:21-Lithuania_Army-LG.svg|{{lang|lt|Generolas leitenantas}}<ref name="Lithuania">{{cite web |title=Karių laipsnių ženklai |url=http://kariuomene.kam.lt/lt/kariuomenes_atributika/kariu_laipsniu_zenklai_3554.html |access-date=26 May 2021 |website=kariuomene.kam.lt |publisher=Ministry of National Defence (Lithuania) |language=lt}}</ref> ([[Lithuanian Land Forces]]) चित्र:15._Malawi_Army_-_LG.svg|Lieutenant general ([[Malawi Army]]) चित्र:Malaysia-army-OF-8.svg|{{lang|ms|Leftenan jeneral}}<ref name="Malaysia_Officer">{{cite web |title=Pangkat |url=http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429231449/http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |archive-date=29 April 2020 |access-date=4 June 2021 |website=mafhq.mil.my |publisher=Malaysian Armed Forces |language=ms }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429231449/http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |date=29 April 2020 }}</ref> ([[Malaysian Army]]) चित्र:Mongolian_Army-LTG-service.svg|{{lang|mn|Дэслэгч генерал}} {{lang|mn-Latn|Deslegch gyenyeral}} ([[Mongolian Ground Force|Mongolian Ground Forces]]) चित्र:Mozambique-Army-OF-7.svg|{{lang|pt|Tenente general}} ([[Mozambique Defence Armed Forces|Mozambican Army]]) चित्र:15-Namibia_Army-LG.svg|Lieutenant general ([[Namibian Army]]) चित्र:Nl-landmacht-luitenant_generaal.svg|{{lang|nl|Luitenant-generaal}}<ref name="Netherlands">{{cite web |date=19 December 2016 |title=De rangonderscheidingstekens van de krijgsmacht |url=https://www.defensie.nl/binaries/defensie/documenten/brochures/2021/01/15/rangen-krijgsmacht/rangonderscheidingstekens.pdf |access-date=18 March 2021 |publisher=Ministry of Defence (Netherlands) |language=nl}}</ref> ([[Royal Netherlands Army]]) चित्र:19.Nepalese_Army-LG.svg|Lieutenant general {{lang|ne|रथी}}<ref name="Nepal">{{cite web |author1=Nepali Army |author-link1=Nepali Army |title=Nepali Army Rank Structure |url=https://www.nepalarmy.mil.np/page/ranks |access-date=25 August 2018 |website=Nepalarmy.mil.np |publisher=Nepali Army}}</ref> ([[नेपाली सेना]]) चित्र:New_Zealand-Army-OF-8.svg|Lieutenant-general<ref name="NewZealand">{{cite web |title=Badges of Rank |url=https://www.nzdf.mil.nz/corporate-documents/badges-of-rank/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703193648/https://www.nzdf.mil.nz/corporate-documents/badges-of-rank/ |archive-date=3 July 2020 |access-date=11 June 2021 |website=nzdf.mil.nz |publisher=New Zealand Defence Force}}</ref> ([[New Zealand Army]]) चित्र:Nigeria-Army-OF-8.svg|Lieutenant general ([[Nigerian Army]]) चित्र:Norway-army-OF-8.svg|{{lang|no|Generalløytnant}}<ref name="Norway">{{cite web |date=4 February 2021 |title=Militære grader |url=https://www.forsvaret.no/om-forsvaret/uniformer-grader-medaljer/grader |access-date=26 May 2021 |website=forsvaret.no |publisher=Norwegian Armed Forces |language=no}}</ref> ([[Norwegian Army]]) चित्र:OF-8_PakistanArmy.svg|Lieutenant general {{lang|ur|لیفٹیننٹ جنرل}}<ref name="Pakistan_Army">{{cite web |date=26 January 2021 |title=Pakistan Army Ranks with Salary and Insignia |url=https://pakistanforces.com/pakistan-army-ranks/ |access-date=27 May 2021 |website=pakistanforces.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126212724/https://pakistanforces.com/pakistan-army-ranks/ |date=26 January 2021 }}</ref> ([[पाकिस्तानी सेना]]) चित्र:PA_Lt._Gen.png|Lieutenant general ([[Philippine Army]]) चित्र:Army-POR-OF-08.svg|{{lang|pt|Tenente-general}}<ref name="Portugal_Army">{{cite web |title=POSTOS E DISTINTIVOS EXÉRCITO |url=http://antigo.mdn.gov.pt/defesa/Simbolos/exercito.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100301024102/http://antigo.mdn.gov.pt/defesa/Simbolos/exercito.htm |archive-date=1 March 2010 |access-date=30 May 2021 |website=antigo.mdn.gov.pt |language=pt}}</ref> ([[Portuguese Army]]) चित्र:Romania-Army-OF-8.svg|{{lang|ro|General-locotenent}}<ref name="Romania">{{cite web |title=Grade militare (Military ranks) |url=https://www.defense.ro/foto/album6 |access-date=1 February 2021 |website=defense.ro |publisher=Romanian Defence Staff |language=ro}}</ref> ([[Romanian Land Forces]]) चित्र:Russia-Army-OF-7-2010.svg|{{lang|ru|Генера́л-лейтена́нт}} {{lang|ru-Latn|Generál-leytenánt}}<ref name="Russia_Army">{{cite web |date=12 March 2010 |title=Указ Президента Российской Федерации от 11 марта 2010 года № 293 "О военной форме одежды, знаках различия военнослужащих и ведомственных знаках отличия" |url=https://rg.ru/2010/03/12/forma-dok.html |access-date=26 May 2021 |website=rg.ru |publisher=Российской газеты |language=ru}}</ref> ([[Russian Ground Forces]]) चित्र:15-Rwanda_Army-LG.svg|Lieutenant general<ref name="Rwanda">{{cite web |title=RDF Insignia |url=https://www.mod.gov.rw/rdf/insignia |access-date=12 June 2021 |website=mod.gov.rw |publisher=Government of the Republic of Rwanda }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250701171742/https://www.mod.gov.rw/rdf/insignia |date=1 July 2025 }}</ref> ([[Rwanda Defence Force|Rwandan Land Forces]]) चित्र:Blank.svg|Lieutenant general ([[Sierra Leone Army]]) चित्र:10-RSA-OF08.svg|Lieutenant general<ref name="Singapore">{{cite web |title=SAF Rank Insignias |url=https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/about-us/saf-rank-insignias |access-date=7 June 2021 |website=mindef.gov.sg |publisher=Ministry of Defence (Singapore) }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419120802/https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/about-us/saf-rank-insignias |date=19 April 2018 }}</ref> ([[Singapore Army]]) चित्र:Army-SVK-OF-08.svg|{{lang|sk|Generálporučík}}<ref name="Slovakia">{{cite web |title=Označenie vojenských hodností príslušníkov Ozbrojených síl Slovenskej republiky od 1.1.2016 |trans-title=Designation of military ranks of members of the Armed Forces of the Slovak Republic from 1.1.2016 |url=http://www.vhu.sk/oznacenie-vojenskych-hodnosti-prislusnikov-ozbrojenych-sil-slovenskej-republiky-od-112016/ |access-date=12 April 2021 |website=vhu.sk |publisher=Military History Institute |language=sk}}</ref> ([[Ground Forces of the Slovak Republic|Slovak Ground Forces]]) चित्र:Spain-Army-OF-8.svg|{{lang|es|Teniente general}}<ref name="Spain">{{cite web |title=Army Ranks & Insignia |url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/personal/divisas-empleos.html |access-date=30 May 2021 |website=ejercito.defensa.gob.es |publisher=Ministry of Defence (Spain)}}</ref> ([[Spanish Army]]) चित्र:Sri_Lanka-army-OF-8.svg|Lieutenant general<ref name="SriLanka_Army">{{cite web |date=January 2019 |title=Dress Regulation PDF - Part I |url=https://www.army.lk/sites/all/themes/bootstrap/common/images/images2/downloads/Dress-regulation-2019-PART-I.pdf |access-date=20 May 2021 |website=army.lk |publisher=Sri Lanka Army |pages=10-4–10-11}}</ref> ([[Sri Lanka Army]]) चित्र:SAA-OF-8.svg|Lieutenant general<ref name="SouthAfrica_Army">{{cite web |title=Uniform: Rank insignia |url=http://www.army.mil.za/aboutus/uniform/rankinsignia.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020110337/http://www.army.mil.za/aboutus/uniform/rankinsignia.htm |archive-date=20 October 2020 |access-date=29 May 2021 |website=army.mil.za |publisher=Department of Defence (South Africa)}}</ref> ([[South African Army]]) चित्र:Blank.svg|Lieutenant general ([[South Sudan Army]]) चित्र:Blank.svg|Lieutenant general ([[Umbutfo Eswatini Defence Force|Eswatini Army]]) चित्र:Sweden-Field-OF-8_(2019).svg|{{lang|sv|Generallöjtnant}}<ref name="FMgrader2019">{{cite web |date=2019-10-01 |title=Nya gradbeteckningar införs |url=https://www.forsvarsmakten.se/sv/aktuellt/2019/10/nya-gradbeteckningar-infors/ |access-date=2019-10-02 |publisher=Försvarsmakten}}</ref> ([[Swedish Army]]) चित्र:Tajikistan-Army-OF-7.png|{{lang|tg|Генерал-лейтенант}} {{lang|tg-Latn|General-lejtenant}}<ref name="Tajikistan">{{cite web |date=13 April 2017 |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ЎҲДАДОРИИ УМУМИИ ҲАРБӢ ВА ХИЗМАТИ ҲАРБӢ |url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |access-date=2 June 2021 |website=majmilli.tj |publisher=The National Assembly of the Republic of Tajikistan |language=tg }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171022032326/https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |date=22 October 2017 }}</ref> ([[Tajik National Army]]) चित्र:16-Tanzania_Army-LG.svg|Lieutenant general {{lang|sw|Luteni jenerali}} ([[Tanzania People's Defence Force|Tanzanian Army]]) चित्र:Timor-Leste-Army-OF-8.svg|{{lang|pt|Tenente-general}} ([[Timor Leste Defence Force|Timor-Leste Army]]) चित्र:Post-Soviet-Army-OF-7.svg|{{lang|tk|General-leýtenant}}<ref name="Turkmenistan">{{cite web |title=TÜRKMENISTANYŇ KANUNY Harby borçlulyk we harby gulluk hakynda (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 2010 ý., № 3, 58-nji madda) (Türkmenistanyň 01.10.2011 ý. № 234-IV Kanuny esasynda girizilen üýtgetmeler we goşmaçalar bilen) |trans-title=LAW OF TURKMENISTAN On military service and military service (Information of the Mejlis of Turkmenistan, 2010, No. 3, Article 58) (as amended by the Law of Turkmenistan of October 1, 2011 No. 234-IV) |url=https://milligosun.gov.tm/storage/file/04-harby-borclulyk-we-harby-gulluk-hakynda-ky9J0pKxTQ.pdf |access-date=2 June 2021 |website=milligosun.gov.tm |publisher=Ministry of Defense (Turkmenistan) |pages=28–29 |language=tk}}</ref> ([[Turkmen Ground Forces]]) चित्र:Uganda-Army-OF-8.svg|Lieutenant general<ref name="Uganda_Army">{{cite journal |date=18 September 2019 |title=Uganda Peoples' Defence Forces Act |url=https://www.updf.go.ug/Gazette.pdf |journal=The Uganda Gazette |publisher=Uganda Printing and Publishing Corporation |volume=CXII |issue=46 |pages=1851–1854 |access-date=29 May 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210814162155/https://www.updf.go.ug/Gazette.pdf |date=14 August 2021 }}</ref> ([[Uganda People's Defence Force|Ugandan Army]]) चित्र:Погон_генерал-лейтенанта_ЗСУ_(2020).svg|{{lang|uk|Генерал-лейтенант}} {{lang|uk-Latn|Heneral-leytenant}}<ref name="Ukraine">{{cite web |date=13 December 2017 |title=НАКАЗ 20.11.2017 № 606 |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z1502-17#Text |access-date=2 June 2021 |website=zakon.rada.gov.ua |publisher=Ministry of Justice of Ukraine |language=uk}}</ref> ([[Ukrainian Ground Forces]]) चित्र:British_Army_OF-8.svg|Lieutenant-general<ref name="UK_Army">{{cite web |title=Rank structure |url=https://www.army.mod.uk/who-we-are/our-people/ranks/ |access-date=27 May 2021 |website=army.mod.uk |publisher=British Army}}</ref> ([[British Army]]) चित्र:US_Army_O9_(Army_greens).svg|Lieutenant general<ref name="US_Army">{{cite web |title=U.S. Army Ranks |url=https://www.army.mil/ranks/ |access-date=27 May 2021 |website=army.mil |publisher=United States Army}}</ref> लुटेनेन्ट जनरल ([[संयुक्त राज्य अमेरिकी सेना|United States Army]]) चित्र:Blank.svg|{{lang|es|Teniente general}}<ref name="Uruguay">{{cite book|editor1-last=Hudson|editor1-first=Rex A.|editor2-last=Meditz|editor2-first=Sandra W.|title=Uruguay: A Country Study|date=1992|publisher=Federal Research Division, Library of Congress|isbn=0-8444-0737-2|pages=222–223|edition=2nd|url=https://www.marines.mil/portals/1/Publications/Uruguay%20Study_3.pdf?ver=2012-10-11-163307-517|access-date=13 June 2021|chapter=Chapter 5. National Security}}</ref> ([[National Army (Uruguay)|National Army of Uruguay]]) चित्र:Uzbekistan-army-OF-7.svg|{{lang|uz|General-leytenant}}<ref name="Uzbekistan">{{cite web |date=12 September 2019 |title=O'zbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni o'tash tartibi to'g'risida |url=https://lex.uz/docs/-4513434 |access-date=3 June 2021 |website=lex.uz |publisher=Ministry of Justice of the Republic of Uzbekistan |language=uz}}</ref> ([[Uzbek Ground Forces]]) चित्र:Blank.svg|Lieutenant general ([[Zambian Army]]) चित्र:Zimbabwe-Army-OF-8.svg|Lieutenant general ([[Zimbabwe National Army]]) </gallery> === वायु सेना === <gallery class="center"> चित्र:US_Air_Force_O9_shoulderboard.svg|लुटेनेन्ट जनरल (संयुक्त राज्य वायुसेना) </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:सेनाको पद-संरचना]] g9e2oz4hs5yzsblb073f3npgvldo9r7 0 140524 1356462 1356421 2026-05-23T06:13:29Z Bishaldev100 28807 /* मन्त्रिपरिषद् */ 1356462 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक मन्त्रिपरिद्}} {{Infobox government cabinet |incumbent= |jurisdiction = नेपाल |flag = Flag of Nepal (1743–1962).svg |total_number=११ सदस्य |caption=कुँवर इन्द्रजीत सिंह |date_formed=२०१४ साउन ११ |date_dissolved=२०१४ कार्तिक २९ |government_head_title=प्रधानमन्त्री |government_head=[[कुँवर इन्द्रजीत सिंह]] |state_head_title=राजा |state_head=[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |former_members_number= |image=KI Singh.jpg |legislature_status= |political_party=[[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]] |legislature_term= |budget= |election= |last_election= |opposition_party= |opposition_leaders= |previous=[[टङ्कप्रसाद आचार्य मन्त्रिपरिषद्]] |successor=[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्]] }} २०१४ साउन ११ मा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त गरेपछि [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह]]ले सरकार गठन गरेका थिए। उनले सोही दिन राजीनामा दिएका [[टङ्कप्रसाद आचार्य]]को स्थान लिएका थिए।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=शाही घोषणा|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-01-01|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Shakoor|first=Farzana|title=Indo-Nepal Dispute |date=1989|url=https://www.jstor.org/stable/41393894|journal=Pakistan Horizon|volume=42|issue=3/4|pages=68–80|jstor=41393894 |issn=0030-980X}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last=Mishra|first=S. G.|title=Royal Coup 1960 in Nepal |date=1982|url=https://www.jstor.org/stable/44141318|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=43|pages=754–765|jstor=44141318 |issn=2249-1937}}</ref> सेनालाई आफ्नो हातमा लिई राजालाई उनकै पुर्खाजस्तो फेरी खोपीको देउता बनाउने योजना के आई सिंहको थियो। नर शमशेरले यो कुरा राजालाई जानकारी गराए। त्यसपछि २०१४ कार्तिक २९ मा राजा महेन्द्रले मन्त्रिपरिषद् विघटन गरेका थिए।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=शाही घोषणा|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1111|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-01-01|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> == मन्त्रिपरिषद् == {| class="wikitable" !मन्त्रालय !मन्त्री !पदभार ग्रहण !पद छोडेको |- |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]''' [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[कुँवर इन्द्रजीत सिंह]] |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |[[पुरेन्द्रविक्रम शाह]] |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |उद्योग तथा वाणिज्य मन्त्री |परशुरामभक्त माथेमा |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री मालपोत मन्त्री डा. |सिबी सिंह |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री |डम्बरबहादुर सिंह |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |वन विभाग मन्त्री |रामधिन महतो |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |योजना मन्त्री |जीवराज शर्मा |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य]] मन्त्री |कुलबहादुर लिम्बू |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |खाद्य तथा कृषि मन्त्री |[[भूपालमान सिंह कार्की|भुपालमान सिंह कार्की]] |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |सार्वजनिक निर्माण तथा सञ्चार मन्त्री |पद्मनरसिंह राना |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा]] मन्त्री स्थानीय स्वायत्त प्रशासन मन्त्री |[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] 3nk0ipbwr05yo0ktf11wastvhgf6ebz 1356467 1356462 2026-05-23T06:46:23Z Bishaldev100 28807 1356467 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक मन्त्रिपरिद्}} {{Infobox government cabinet |incumbent= |jurisdiction = नेपाल |flag = Flag of Nepal (1743–1962).svg |total_number=११ सदस्य |caption=कुँवर इन्द्रजीत सिंह |date_formed=२०१४ साउन ११ |date_dissolved=२०१४ कार्तिक २९ |government_head_title=प्रधानमन्त्री |government_head=[[कुँवर इन्द्रजीत सिंह]] |state_head_title=राजा |state_head=[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |former_members_number= |image=KI Singh.jpg |legislature_status= |political_party=[[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]] |legislature_term= |budget= |election= |last_election= |opposition_party= |opposition_leaders= |previous=[[टङ्कप्रसाद आचार्य मन्त्रिपरिषद्]] |successor=[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्]] }} २०१४ साउन ११ मा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त गरेपछि [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह]]ले सरकार गठन गरेका थिए। उनले सोही दिन राजीनामा दिएका [[टङ्कप्रसाद आचार्य]]को स्थान लिएका थिए।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=शाही घोषणा|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-01-01|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Shakoor|first=Farzana|title=Indo-Nepal Dispute |date=1989|url=https://www.jstor.org/stable/41393894|journal=Pakistan Horizon|volume=42|issue=3/4|pages=68–80|jstor=41393894 |issn=0030-980X}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last=Mishra|first=S. G.|title=Royal Coup 1960 in Nepal |date=1982|url=https://www.jstor.org/stable/44141318|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=43|pages=754–765|jstor=44141318 |issn=2249-1937}}</ref> सेनालाई आफ्नो हातमा लिई राजालाई उनकै पुर्खाजस्तो फेरी खोपीको देउता बनाउने योजना के आई सिंहको थियो। नर शमशेरले यो कुरा राजालाई जानकारी गराए। त्यसपछि २०१४ कार्तिक २९ मा राजा महेन्द्रले मन्त्रिपरिषद् विघटन गरेका थिए।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=शाही घोषणा|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1111|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-01-01|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> == मन्त्रिपरिषद् == {| class="wikitable" !मन्त्रालय !मन्त्री !पदभार ग्रहण !पद छोडेको |- |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]''' [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[कुँवर इन्द्रजीत सिंह]] |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |[[पुरेन्द्रविक्रम शाह]] |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |उद्योग तथा वाणिज्य मन्त्री |परशुरामभक्त माथेमा |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री मालपोत मन्त्री डा. |सिबी सिंह |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री |डम्बरबहादुर सिंह |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |वन विभाग मन्त्री |रामधिन महतो |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |योजना मन्त्री |जीवराज शर्मा |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य]] मन्त्री |कुलबहादुर लिम्बू |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |खाद्य तथा कृषि मन्त्री |[[भूपालमान सिंह कार्की|भुपालमान सिंह कार्की]] |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |सार्वजनिक निर्माण तथा सञ्चार मन्त्री |[[पद्यनरसिंह राणा]] |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा]] मन्त्री स्थानीय स्वायत्त प्रशासन मन्त्री |[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] |२०१४ साउन ११ |२०१४ कार्तिक २९ |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] jx0atff8xd7tvro1po5sxaq2fqgw9fs 0 140650 1356424 1321495 2026-05-22T12:36:04Z Bishaldev100 28807 1356424 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet |incumbent= |jurisdiction=नेपाल |flag=Flag_of_Nepal.svg |total_number=५१ |caption=शेरबहादुर देउवा |date_formed=२०५२ भदौ २७ |date_dissolved=२०५३ फागुन २७ |government_head_title=प्रधानमन्त्री |government_head=[[शेरबहादुर देउवा]] |state_head_title=राजा |state_head=[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र]] |former_members_number= |image=Sherbahadurdeuba.jpg |political_parties = {{Unbulleted list|{{Color box|{{party color|Nepali Congress}}|border=darkgray}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]] <br> {{Color box|{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}|border=darkgray}} [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] <br> {{Color box|{{party color|Nepal Sadbhawana Party}}|border=darkgray}} [[नेपाल सद्भावना पार्टी]] <br> {{Color box|{{party color|Independent}}|border=darkgray}} [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]}} |legislature_status = [[बहुमतको सरकार|बहुमत]] [[गठबन्धन सरकार|(गठबन्धन)]] <br/> ११२ / २०५ (५५%){{Composition_bar/advanced |divisionname= |total = 205 |boxwidth = 123 |party1 = 88 |partycolor1 = {{party color|Nepali Congress}} |party2 = 20 |partycolor2 = {{party color|Rastriya Prajatantra Party}} |party3 = 3 |partycolor3 = {{party color|Nepal Sadbhawana Party}} |party4 = 1 |partycolor4 = {{party color|Independent}} }} |legislature_term = [[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|२०५१–२०५६]] |budget= |election=[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |opposition_party={{Unbulleted list | {{Color box|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}|border=darkgray}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]}} |opposition_leaders=[[मनमोहन अधिकारी]] |previous=[[मनमोहन अधिकारी मन्त्रिपरिषद्]] |successor=[[तेस्रो लोकेन्द्रबहादुर चन्द मन्त्रिपरिषद्]] }} '''पहिलो शेरबहादुर देउवा मन्त्रिपरिषद्''' २०५२ भदौ २७ मा गठन भएको थियो।<ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17407 |title=शेरबहादूरको सिफारिशमा मन्त्रीपरिषद् गठन गरी कार्य बिभाजन गरेको |date=२०५२ भदौ २७ |publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref> [[मनमोहन अधिकारी]]ले [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा समर्थन गुमाएपछि उनले [[तल्लो सदन]] विघटन गर्न सिफारिस गरेका थिए। तर, [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]ले प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना गरी [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]ले २०५२ भदौ २६ मा [[नेपाली काङ्ग्रेस]] संसदीय दलका नेता [[शेरबहादुर देउवा]]लाई [[प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त गरेका थिए। उनलाई [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] र [[नेपाल सद्भावना पार्टी]]ले समर्थन गरेका थिए।<ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17406 |title=शेरबहादूर देउवालाई प्रधानमन्त्री पदमा नियूक्त गरेको|date=२०५२ भदौ २६ |publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref> २०५२ असोज ६ र फेरि २०५२ मङ्सिर २७ मा मन्त्रिपरिषद् विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17412 |title=प्रधानमन्त्रीको सिपारीसमा हेरफेर र कार्य बिभाजन गरेको|date=२०५२ असोज ६ |publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17452 |title=राज्य मन्त्री र सहायक मन्त्रीको कार्य बिभाजन गरेको|date=२०५२ मङ्सिर २७ |publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref> २०५३ जेठ २८ र २०५३ पुष २४ मा मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठन गरिएको थियो।<ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17715 |title=प्रधान मन्त्रीको सिफारीसमा हेरफेर र कार्य बिभाजन समेत गरेको |date=२०५३ जेठ २८ |publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17857 |title=श्री ५ महाराजधिराजका प्रमूख सचिवालय राजदरबारको विज्ञप्ति|publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref> [[अविश्वास प्रस्ताव|अविश्वासको प्रस्ताव]]मा पराजित भएपछि देउवाले २०५३ पुष २४ मा प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा दिएक थिए र [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]]को नियुक्तिपछि २०५३ फागुन २७ मा मन्त्रिपरिषद् विघटन गरिएको थियो। == मन्त्रिपरिषद् == === विस्तार (पहिलो पटक) === {| class="wikitable" !मन्त्रालय !मन्त्री ! colspan="2"| दल !पद सम्हालेको !पद छोडेको |- |[[नेपालको प्रधानमन्त्री]] राजदरबार मामिला [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |[[शेरबहादुर देउवा]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ भदौ २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम]] |[[बलबहादुर राई]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा भू-संरक्षण]] |[[शेख इद्रिश]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ मङ्सिर ११ |- |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि]] |पद्मसुन्दर लावती |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ मङ्सिर १२ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग]] |ढुण्डीराज शास्त्री |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ भदौ २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] |चिरञ्जीवी वाग्ले |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार]] |[[बलराम घर्ती मगर]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |स्थानीय विकास मन्त्री | rowspan="2" |[[खुमबहादुर खड्का]] | {{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes|rowspan=2}} |२०५२ भदौ २७ |२०५२ असोज ६ |- |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा]] मन्त्री |[[गोविन्दराज जोशी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] |[[पशुपति शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पशुपति शमशेर राणा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] |चक्रप्रसाद बास्तोला |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[रामशरण महत]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |31 July 1996 |- |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|निर्माण तथा यातायात]] |[[विजयकुमार गच्छदार]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य]] मन्त्री |[[अर्जुननरसिंह केसी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|वाणिज्य]] |फतेहसिंह थारू |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ भदौ २७ |२०५३ पुस २४ |- |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन तथा न्याय]] |[[भीमबहादुर तामाङ]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] | rowspan="2" |[[कमल थापा]] | {{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes|rowspan=2}} |२०५२ भदौ २७ |२०५२ असोज ६ |- |स्थानीय विकास मन्त्री |२०५२ असोज ६ |२०५३ मङ्सिर २६ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|आपूर्ति]] |[[गजेन्द्रनारायण सिंह]] |{{party name with color|नेपाल सद्भावना पार्टी|full=yes}} |२०५२ भदौ २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमिसुधार तथा व्यवस्था]] |[[बुद्धिमान तामाङ]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला तथा समाज कल्याण]] |लीला कोइराला |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, खेलकुद तथा संस्कृति]] |[[बलबहादुर केसी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सामान्य प्रशासन]] |[[विमलेन्द्र निधि]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|जनसङ्ख्या तथा वातावरण]] |[[प्रकाशमान सिंह]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|संसदीय मामिला]] |[[नरहरि आचार्य]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- | colspan="5" |'''राज्यमन्त्रीहरू''' |- |स्थानीय विकास राज्यमन्त्री |रामकृष्ण आचार्य |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ जेठ २८ |- |बिना विभागीय राज्यमन्त्री |[[शरतसिंह भण्डारी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ जेठ २८ |- | colspan="5" |'''सहायक मन्त्रीहरू''' |- |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार]] सहायकमन्त्री |शान्ति शमशेर राणा |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ जेठ २८ |- |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमिसुधार तथा व्यवस्था]] सहायकमन्त्री |प्रेमबहादुर भण्डारी |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ जेठ २८ |- |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि]] सहायकमन्त्री |महेन्द्र राय |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ जेठ २८ |- |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] सहायकमन्त्री |सर्वेन्द्रनाथ शुक्ल |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ जेठ २८ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|वाणिज्य]] सहायकमन्त्री |राजीव पराजुली |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ जेठ २८ |- |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] सहायकमन्त्री |[[चिनकाजी श्रेष्ठ]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग]] सहायकमन्त्री |गोपालजी जङ्ग शाही |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा]] सहायकमन्त्री |हस्तबहादुर मल्ल |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] सहायकमन्त्री |दीपकप्रकाश बास्तोला |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|निर्माण तथा यातायात]] सहायकमन्त्री |गणेशबहादुर खड्का |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|जनसङ्ख्या तथा वातावरण]] सहायकमन्त्री |छविप्रसाद देवकोटा |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला तथा समाज कल्याण]] सहायकमन्त्री |दुर्योधन चौधरी |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] सहायकमन्त्री |रामचन्द्रप्रसाद कुशवाहा |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य]] सहायकमन्त्री |सुरेशचन्द्र दास |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा भू-संरक्षण]] सहायकमन्त्री |मीनबहादुर खत्री |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, खेलकुद तथा संस्कृति]] सहायकमन्त्री |पाल्टेन गुरुङ |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम]] सहायकमन्त्री |ज्योतेन्द्रमोहन चौधरी |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |} === मन्त्रिपरिषद् हेरफेर === {| class="wikitable" !मन्त्रालय !मन्त्री !colspan="2"|दल !पद सम्हालेको !पद छोडेको |- |[[नेपालको प्रधानमन्त्री]] राजदरबार मामिला मन्त्री [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |[[शेरबहादुर देउवा]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ भदौ २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम]] मन्त्री |[[बलबहादुर राई]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, खेलकुद तथा संस्कृति]] मन्त्री |[[शेख इद्रिश]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ मङ्सिर ११ |- |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि]] मन्त्री |पद्मसुन्दर लावती |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ मङ्सिर १२<ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17814 |title=कृषि मन्त्री पद्मसुन्दर लावतीले आफ्नो पदबाट राजीनामा स्वीकृत गरेको|date=२०५३ मङ्सिर १२ |publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग]] मन्त्री |ढुण्डीराज शास्त्री |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ भदौ २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] मन्त्री |चिरञ्जीवी वाग्ले |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|आवास तथा भौतिक योजना]] मन्त्री |बलराम घर्ती मगर |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री |[[खुमबहादुर खड्का]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा]] मन्त्री |[[गोविन्दराज जोशी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] मन्त्री |[[पशुपति शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पशुपति शमशेर राणा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |चक्रप्रकाद बास्तोला |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- | rowspan="2" |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री | rowspan="2" |[[रामशरण महत]] | {{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes|rowspan=2}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ साउन १६<ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17741 |title=डा रामशरण महतले आफ्नो पदबाट स्वीकृत गरेको |date=२०५३ साउन १६ |publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref> |- |२०५३ कात्तिक १<ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17772 |title=डा रामवरण महतललाई मन्त्री पदमा अर्थ मन्त्रालयको कार्यभार सम्हाल्न तोकेको|date=२०५३ कात्तिक १ |publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> |२०५३ फागुन २७ |- |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|निर्माण तथा यातायात]] मन्त्री |[[विजयकुमार गच्छदार]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य]] मन्त्री |[[अर्जुननरसिंह केसी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|वाणिज्य]] मन्त्री |फतेहसिंह थारू |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ भदौ २७ |२०५३ पुस २४ |- |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन तथा न्याय]] मन्त्री |भीमबहादुर तामाङ |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |स्थानीय विकास मन्त्री |[[कमल थापा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ मङ्सिर २६<ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17819 |title=स्थानिय बिकास मन्त्रालयको कार्यभार शेरबहादुर देउवाले सम्हाल्नू भएको|date=२०५३ मङ्सिर २६ |publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|आपूर्ति]] मन्त्री |[[गजेन्द्रनारायण सिंह]] |{{party name with color|नेपाल सद्भावना पार्टी|full=yes}} |२०५२ भदौ २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमिसुधार तथा व्यवस्था]] मन्त्री |[[बुद्धिमान तामाङ]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला तथा समाज कल्याण]] मन्त्री |लीला कोइराला |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, खेलकुद तथा संस्कृति]] मन्त्री |[[बलबहादुर केसी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सामान्य प्रशासन]] मन्त्री |[[विमलेन्द्र निधि]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|जनसङ्ख्या तथा वातावरण]] मन्त्री |[[प्रकाशमान सिंह]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|संसदीय मामिला]] मन्त्री |[[नरहरि आचार्य]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |रामकृष्ण आचार्य |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ जेठ २८ |२०५३ पुस ८<ref name=":0">{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17862 |title=प्रबिधि मन्त्रालयको कार्यभार शेरबहादूर देउवाले सम्हाल्नू भएको|date=२०५३ पुस ८ |publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref> |- |बिना विभागीय मन्त्री |[[शरतसिंह भण्डारी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ जेठ २८ |२०५३ फागुन २७ |- | colspan="5" |'''राज्यमन्त्रीहरू''' |- |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि]] राज्यमन्त्री |प्रेमबहादुर भण्डारी |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ जेठ २८ |२०५३ पुस ८<ref name=":0" /> |- |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|आवास तथा भौतिक योजना]] राज्यमन्त्री |शान्ति शमशेर राणा |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ जेठ २८ |२०५३ पुस २४ |- |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमिसुधार तथा व्यवस्था]] राज्यमन्त्री |महेन्द्र राय |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ जेठ २८ |२०५३ पुस २४ |- |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] राज्यमन्त्री |[[सर्वेन्द्रनाथ शुक्ल]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ जेठ २८ |२०५३ पुस २<ref name=":1">{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17829 |title=आपूर्ती मन्त्री अनिल अन्सारीले आफ्नो पदबाट राजिनामा स्वीकृत गरेको |date=२०५३ पुस २ |publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref> |- |स्थानीय विकास राज्यमन्त्री |राजीव पराजुली |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ जेठ २८ |२०५३ पुस ८<ref name=":0" /> |- | colspan="5" |'''सहायक मन्त्रीहरू''' |- |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|आवास तथा भौतिक योजना]] सहायकमन्त्री |विष्णुविक्रम थापा |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ जेठ २८ |२०५३ पुस ८ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|वाणिज्य]] सहायकमन्त्री |खोभारी राय |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ जेठ २८ |२०५३ पुस २४<ref name=":0" /> |- |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] सहायकमन्त्री |[[चिनकाजी श्रेष्ठ]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ पुस २४ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग]] सहायकमन्त्री |गोपालजी जङ्ग शाही |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ पुस २४ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा]] सहायकमन्त्री |हस्तबहादुर मल्ल |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ पुस २४ |- |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] सहायकमन्त्री |दीपकप्रकाश बास्कोटा |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ पुस २४ |- |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|निर्माण तथा यातायात]] सहायकमन्त्री |गणेशबहादुर खड्का |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ पुस २४ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|जनसङ्ख्या तथा वातावरण]] सहायकमन्त्री |छविप्रसाद देवकोटा |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ पुस २४ |- |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला तथा समाज कल्याण]] सहायकमन्त्री |दुर्योधन चौधरी |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ पुस २४ |- |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] सहायकमन्त्री |रामचन्द्रप्रसाद कुशवाहा |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य]] सहायकमन्त्री |सुरेशचन्द्र दास |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा भू-संरक्षण]] सहायकमन्त्री |मीनबहादुर खत्री |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ पुस २४ |- |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, खेलकुद तथा संस्कृति]] सहायकमन्त्री |पाल्टेन गुरुङ |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ पुस २४ |- |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम]] सहायकमन्त्री |ज्योतेन्द्रमोहन चौधरी |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ पुस २४ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|आपूर्ति]] सहायकमन्त्री |अनिश अन्सारी |{{party name with color|नेपाल सद्भावना पार्टी|full=yes}} |२०५२ |२०५३ पुस २<ref name=":1" /> |} === मन्त्रिपरिषद् हेरफेर === {| class="wikitable" !मन्त्रालय !मन्त्री !colspan="2"|दल !पद सम्हालेको !पद छोडेको |- |[[नेपालको प्रधानमन्त्री]] राजदरबार मामिला मन्त्री [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |[[शेरबहादुर देउवा]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ भदौ २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम]] मन्त्री |[[बलबहादुर राई]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग]] मन्त्री |ढुण्डीराज शास्त्री |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ भदौ २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] मन्त्री |चिरञ्जीवी वाग्ले |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|आवास तथा भौतिक योजना]] मन्त्री |बलराम घर्ती मगर |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री |[[खुमबहादुर खड्का]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा]] मन्त्री |[[गोविन्दराज जोशी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] मन्त्री |[[पशुपति शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पशुपति शमशेर राणा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |चक्रप्रसाद बास्तोला |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[रामशरण महत]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ कात्तिक १ |२०५३ फागुन २७ |- |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|निर्माण तथा यातायात]] मन्त्री |[[विजयकुमार गच्छदार]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य]] मन्त्री |[[अर्जुननरसिंह केसी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि]] मन्त्री |फतेहसिंह थारू |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन तथा न्याय]] मन्त्री |[[भीमबहादुर तामाङ]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |स्थानीय विकास मन्त्री |[[कमल थापा]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|आपूर्ति]] मन्त्री |[[गजेन्द्रनारायण सिंह]] |{{party name with color|नेपाल सद्भावना पार्टी|full=yes}} |२०५२ भदौ २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमिसुधार तथा व्यवस्था]] मन्त्री | rowspan="2" |[[बुद्धिमान तामाङ]] | {{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes|rowspan=2}} |२०५२ असोज ६ |२०५३ फागुन २७ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला तथा समाज कल्याण]] मन्त्री |लीला कोइराला |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, खेलकुद तथा संस्कृति]] मन्त्री |[[बलबहादुर केसी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सामान्य प्रशासन]] मन्त्री |[[विमलेन्द्र निधि]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|जनसङ्ख्या तथा वातावरण]] मन्त्री |[[प्रकाशमान सिंह]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|संसदीय मामिला]] मन्त्री |[[नरहरी आचार्य]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|वाणिज्य]] मन्त्री |रामकष्ण आचार्य |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |बिना विभागीय मन्त्री |[[शरतसिंह भण्डारी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ जेठ २८ |२०५३ फागुन २७ |- |[[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा भू-संरक्षण]] मन्त्री |मोतिप्रसाद पहडी |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- | colspan="5" |'''राज्यमन्त्रीहरू''' |- |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] राज्यमन्त्री |शान्ति शमशेर राणा |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि]] राज्यमन्त्री |प्रेमबहादुर भण्डारी |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमिसुधार तथा व्यवस्था]] राज्यमन्त्री |महेन्द्र राय |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ जेठ २८ |२०५३ फागुन २७ |- |राज्यमन्त्री स्थानीय विकास राज्यमन्त्री |राजीव पराजुली |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] राज्यमन्त्री |[[चिनकाजी श्रेष्ठ]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग]] राज्यमन्त्री |गोपालजी जङ्ग शाही |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा]] राज्यमन्त्री |हस्तबहादुर मल्ल |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] राज्यमन्त्री |दीपकप्रकाश बास्कोटा |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|जनसङ्ख्या तथा वातावरण]] राज्यमन्त्री |छविप्रसाद देवकोटा |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] राज्यमन्त्री |पाल्टेन गुरुङ |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम]] राज्यमन्त्री |अनिश अन्सारी |{{party name with color|नेपाल सद्भावना पार्टी|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|वाणिज्य]] राज्यमन्त्री |विष्णुविक्रम थापा |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा भू-संरक्षण]] राज्यमन्त्री |भक्तबहादुर रोकाय |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- | colspan="5" |'''सहायक मन्त्रीहरू''' |- |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|निर्माण तथा यातायात]] सहायकमन्त्री |गणेशबहादुर खड्का |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|आपूर्ति]] सहायकमन्त्री |दुर्योधन चौधरी |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] सहायकमन्त्री |रामचन्द्रप्रसाद कुशवाहा |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य]] सहायकमन्त्री |सुरेशचन्द्र दास |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५२ मङ्सिर २७ |२०५३ फागुन २७ |- |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सामान्य प्रशासन]] सहायकमन्त्री |मीनबहादुर खत्री |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, खेलकुद तथा संस्कृति]] सहायकमन्त्री |ज्योतेन्द्रमोहन चौधरी |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|विज्ञान तथा प्रविधि]] सहायकमन्त्री |मिर्जा दिलशाद बेग |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५५ असार १५ |- |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला तथा समाज कल्याण]] सहायकमन्त्री |नरेशबहादुर सिंह |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५३ पुस २४ |२०५३ फागुन २७ |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] {{नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू}} 4jhsnii32gv8sjttik0yy10yph0l156 0 140883 1356473 1353722 2026-05-23T07:11:28Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356473 wikitext text/x-wiki [[चित्र:17.Nepalese_Army-BG.svg|अङ्गुठाकार|286x286पिक्सेल|[[नेपाली सेना]]मा ब्रिगेडियर जनरल ( सहायक रथी) को चिन्ह]] '''ब्रिगेडियर जनरल''' वा '''ब्रिगेड जनरल''' धेरै देशहरूमा प्रयोग हुने सैन्य दर्जा हो। यो सामान्यतया [[कर्नल|कर्णेल]] भन्दा माथि र [[मेजर जनरल]] वा डिभिजनल जनरल भन्दा तलको दर्जा हो। फिल्ड कमाण्डमा नियुक्त हुँदा, ब्रिगेडियर जनरलको कमान्डमा सामान्यतया ४,००० सेना (दुई [[रेजिमेन्ट]] वा चार [[बटालियन]] ) सम्मिलित ब्रिगेड हुन्छन्। == देश अनुसार == === बंगलादेश === २००१ भन्दा पहिले, [[राष्ट्रमण्डल|राष्ट्रमण्डल राष्ट्रहरू]]को सैन्य श्रेणी संरचना अनुरूप, [[बङ्गलादेशी सेना|बंगलादेश सेनामा]] '''ब्रिगेडियर''' दर्जा थियो। २००१ मा बंगलादेश सेनाले '''ब्रिगेडियर जनरल'''को दर्जा सुरु गर्‍यो, यद्यपि "ग्रेड ब्रिगेडियरको बराबर रह्यो", र "एक-तारे " को रूपमा वर्गीकृत भए पनि, ब्रिगेडियर जनरललाई [[जर्नेल|जनरल अधिकारी]] मानिदैन – सबैभन्दा तल्लो श्रेणीको जनरल [[मेजर जनरल]] हुन्छ। ब्रिगेडियर जनरल बंगलादेश नौसेनाको कमोडोर र बंगलादेश वायुसेनाको एयर कमोडोरको बराबर हो। यसलाई अझै पनि ''ब्रिगेडियर'' भनिन्छ। === फ्रान्स === [[चित्र:De_Gaulle-OWI.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|266x266पिक्सेल|दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा चार्ल्स डे गौले आफ्नो {{Lang|fr|Général de Brigade}} वर्दीमा]] फ्रान्सले "ब्रिगेड जनरल" ({{Lang|fr|général de brigade}} ) को दर्जा प्रयोग गर्दछ। सबै फ्रान्सेली जनरल अफिसरहरू जस्तै, फ्रान्सेली ब्रिगेड जनरललाई "जनरल" भनिन्छ; उदाहरणका लागि जनरल चार्ल्स डे गौले ब्रिगेड जनरल थिए। === नेपाल === {{मुख्य|नेपालको सैन्य दर्जा}} [[नेपाली सेना]]मा ब्रिगेडियर जनरललाई सहायक रथी भनिन्छ । === संयुक्त राज्य अमेरिका === [[संयुक्त राज्य अमेरिकी सेना|संयुक्त राज्य सेना]], संयुक्त राज्य वायु सेना, संयुक्त राज्य मरीन कोर, र संयुक्त राज्य अन्तरिक्ष बलमा, ब्रिगेडियर जनरल एक-तारे [[जर्नेल|जनरल अधिकारी]] हो। यो अन्य वर्दीधारी सेवाहरूमा रियर एडमिरलको दर्जा बराबर हुन्छ। == चिन्ह == === सेना चिन्ह === <gallery class="center"> File:Argentina-Army-OF-7.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Argentine Army]])<ref name="Argentina_Army">{{cite web |title=Grados |url=https://www.argentina.gob.ar/ejercito/grados |website=argentina.gob.ar |date=14 February 2018 |publisher=Government of Argentina |access-date=27 May 2021 |language=es}}</ref> File:Bangladesh-army-OF-6.svg|Brigadier general<br />{{small|({{lang-bn|ব্রিগেডিয়ার জেনারেল|Brigēḍiẏāra jēnārēla}})}}<br />([[बङ्गलादेशी सेना|बङ्गलादेश सेना]])<ref name="Bangladesh_Army">{{cite web |title=Ranks & insignia |url=https://joinbangladesharmy.army.mil.bd/home/page/ranks-insignia |website=joinbangladesharmy.army.mil.bd |access-date=11 October 2020}}</ref> File:13.BDF-BG.svg|Brigadier general<br />([[Barbados Regiment]]) File:Belize-Army-OF-7.svg|Brigadier general<br />([[Belize Defence Force]]) File:blank.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Benin Armed Forces|Benin Army]])<ref name="Benin">{{cite web |title=LOI N° 2005-43 DU 26 JUIN 2006 |url=https://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/ELECTRONIC/94851/111467/F-404511779/BEN-94851.pdf |website=ilo.org |publisher=National Assembly (Benin) |access-date=13 June 2021 |pages=19-20, 35-36 |language=fr |date=26 June 2006}}</ref> File:GenBrigEB.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Bolivian Army]])<ref>{{Cite tweet |author=Ministry of Defense (Bolivia) |author-link=Ministry of Defense (Bolivia) |user=mindefbolivia |number=1204529006906945544 |date=10 December 2019 |title=Conoce la jerarquía de los grados del #Ejército |language=es |access-date=28 May 2021}}</ref> File:Brazil-Army-OF-7.svg|{{lang|pt-BR|General de brigada}}<br />([[Brazilian Army]])<ref name="Brazil_Army">{{cite web |title=Postos e Graduações - Exército |url=https://www.eb.mil.br/postos-e-graduacoes/-/asset_publisher/DQlwhsMH8YR7/content/exercito?inheritRedirect=false&redirect=https%3A%2F%2Fwww.eb.mil.br%3A443%2Fpostos-e-graduacoes%3Fp_p_id%3D101_INSTANCE_DQlwhsMH8YR7%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26p_p_col_id%3Dcolumn-1%26p_p_col_count%3D1 |website=eb.mil.br |publisher=Brazilian Army |access-date=7 May 2021 |language=pt }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507081505/https://www.eb.mil.br/postos-e-graduacoes/-/asset_publisher/DQlwhsMH8YR7/content/exercito?inheritRedirect=false&redirect=https%3A%2F%2Fwww.eb.mil.br%3A443%2Fpostos-e-graduacoes%3Fp_p_id%3D101_INSTANCE_DQlwhsMH8YR7%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26p_p_col_id%3Dcolumn-1%26p_p_col_count%3D1 |date=7 May 2021 }}</ref> File:16.RBrLF-BG.svg|{{lang|ms|Brigedier jeneral}}<br />([[Royal Brunei Land Force]])<ref name="Brunei_Army">{{cite web |title=Akta angkatan bersenjata diraja Brunei (Penggal 149) |url=http://www.agc.gov.bn/AGC%20Images/LAWS/Gazette_PDF/2013/BM/b088.pdf |website=agc.gov.bn |access-date=14 July 2021 |pages=1999–2000 |language=ms |date=16 December 2013}}</ref> File:15. Burkina Faso Army - BG.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Burkina Faso Armed Forces|Burkina Faso Ground Forces]])<ref name="BurkinaFaso1">{{cite web |title=LOI N° 037-2016/AN PORTANT CONDITIONS D'AVANCEMENT DES PERSONNELS D'ACTIVE DES FORCES ARMEES NATIONALES |url= |date=2015 |access-date=3 June 2021 |pages=17–21 |language=fr |archive-date=31 August 2021 |archive-url= |url-status=dead }}</ref> File:Blank.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />{{small|({{lang-rn|Jenerai wa birigade}})}}<br />([[Burundi Army]])<ref name="Burundi">{{cite web |title=Loi organique N°1/ 04 du 20 février 2017 portant Missions, Organisation, Composition, Instruction, Conditions de service et Fonctionnement de la Force de Défense Nationale du Burundi |url=http://fdnb.bi/sites/default/files/loi-04-2017.pdf |website=fdnb.bi/ |publisher=Government of Burundi |access-date=27 June 2021 |page=45 |language=fr }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221108234145/https://fdnb.bi/sites/default/files/loi-04-2017.pdf |date=8 November 2022 }}</ref> File:Cameroon-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Cameroon Armed Forces|Cameroon Ground Forces]]) File:Canadian Army OF-6.svg|Brigadier-general<br />{{small|({{lang-fr|Général de brigade}})}}<br />([[Canadian Army]])<ref name="Canada">{{cite web |title=Ranks and appointment |url=https://www.canada.ca/en/services/defence/caf/military-identity-system/rank-appointment-insignia.html |website=canada.ca |date=23 November 2017 |publisher=Government of Canada |access-date=28 May 2021}}</ref> File:16.CAGF-BG.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Central African Armed Forces|Central African Ground Forces]]) File:Chile-Army-OF-7.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Chilean Army]])<ref name="Chile_Army">{{cite web |url=http://www.ejercito.cl/grados-y-distintivos.php |title=Distintivos de grados |access-date=2012-01-20 |website=ejercito.cl |publisher=Chilean Army |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120051649/http://www.ejercito.cl/grados-y-distintivos.php |archive-date=2012-01-20 }}</ref> File:Colombia-Army-OF-6.svg|{{lang|es|Brigadier general}}<br />([[Colombian National Army]])<ref name="Colombia_Army">{{cite book |title=RGE 4-20.1: Reglamento de Uniformes, Insignias y Distinciones |publisher=National Army of Colombia |location=Colombia |pages=301–331 |edition=7th |url=https://drive.google.com/file/d/1Unzse7pR7eJe3cJcNcEpV9ouphDSn3uU/view |access-date=28 May 2021 |language=es |chapter=Capítulo V: Insignias militares}}</ref> File:DR Congo Army OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Land Forces of the Democratic Republic of the Congo|Land Forces of the DR Congo]]) File:14-ROCongo Army-BG.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Armed Forces of the Republic of the Congo|Congolese Ground Forces]])<ref name="RepublicoftheCongo">{{cite web |title=Grades appellations distinctions |url=https://defense.gouv.cg/gradesappellationsdistinctions/ |website=defense.gouv.cg |publisher=Ministry of National Defense (Republic of the Congo) |access-date=7 June 2021 |language=fr }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018120630/https://defense.gouv.cg/gradesappellationsdistinctions/ |date=18 October 2020 }}</ref> File:Cuba-Army-OF-6.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Cuban Revolutionary Army]])<ref name="Cuba_Army&AirForce">{{cite web |title=Grados militares |url=https://www.minfar.gob.cu/far/grados-militares?field_clasificacion_value=tropas |website=minfar.gob.cu |publisher=Ministry of the Revolutionary Armed Forces (Cuba) |access-date=28 May 2021 |language=es}}</ref> File:Djibouti-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Djiboutian Army]]) File:Capona General de Brigada Ejercito Nacional.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Dominican Army]])<ref name="DominicanRepublic_Officers">{{cite web |title=Insignias |url=https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&sl=96 |website=mide.gob.do |publisher=Ministry of Defense (Dominican Republic) |access-date=28 May 2021 |language=es |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226162440/https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&sl=96 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226162440/https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&sl=96 |date=26 February 2021 }}</ref> File:15.ECA-BG.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Ecuadorian Army]])<ref name="Ecuador">{{cite web |title=Resolución No. MRL-2012 |url=https://www.trabajo.gob.ec/wp-content/plugins/download-monitor/download.php?id=887&force=1 |website=trabajo.gob.ec |publisher=Government of Ecuador |access-date=29 May 2021 |language=es |date=2012}}</ref> File:E 4 16 GB.png|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Salvadoran Army]])<ref name="ElSalvador">{{cite web |title=Grados Militares |url=https://www.fuerzaarmada.mil.sv/?page_id=734 |website=fuerzaarmada.mil.sv |publisher=Ministry of National Defense of El Salvador. |access-date=29 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153314/https://www.fuerzaarmada.mil.sv/?page_id=734 |archive-date=4 March 2021 |language=es }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304153314/https://www.fuerzaarmada.mil.sv/?page_id=734 |date=4 March 2021 }}</ref> File:13. EGLF-BG.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Armed Forces of Equatorial Guinea|Army of Equatorial Guinea]]) File:15.EA-BG.svg|{{lang|am|ብርጋዴር ጄኔራል}}<br />{{lang|am-Latn|Birigadēri jēnērali}}<br />([[Ethiopian Ground Forces]])<ref name="Ethiopia_ranks">{{cite AV media |date=6 December 2020 |title=Wetaderawī ma'iregochi # fana k'elemati |script-title=am:ወታደራዊ ማዕረጎች # ፋና ቀለማት |trans-title=Military titles #Fana Colors |language=am |url=https://www.youtube.com/watch?v=4I4XFzgwEio&ab_channel=FanaTelevision |access-date=21 December 2021 |location=YouTube |publisher=Fana Television}}</ref> File:France-Army-OF-6 Sleeve.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[French Army]])<ref name="France_Army">{{cite book |title=Instruction N° 10300/DEF/EMAT/LOG/ASH |date=13 June 2005 |publisher=Staff of the French Army |url=https://rescue18.fr/wp-content/uploads/2020/02/INSTRUCTION-N-10300_DEF_EMAT_LOG_ASH-DEF_DCCAT_LOG_REG.pdf |access-date=30 May 2021 |language=fr}}</ref> File:20.GLF-BG.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Gabonese Army]]) File:13.Gambian Army-BG.svg|Brigadier general<br />([[Gambian National Army]]) File:Guatemala-army-OF-6.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Guatemalan Army]])<ref name="Guatemala">{{cite web |title=Grados Militares |url=https://www.mindef.mil.gt/grados_militares/grados_militares.html |website=mindef.mil.gt |publisher=Ministry of Defence (Guatemala) |access-date=29 May 2021 |language=es |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516165430/https://www.mindef.mil.gt/grados_militares/grados_militares.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516165430/https://www.mindef.mil.gt/grados_militares/grados_militares.html |date=16 May 2021 }}</ref> File:Mali-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Republic of Guinea Armed Forces|Guinea Ground Forces]]) File:12. Guinea-Bissau BG.svg|{{lang|pt|Brigadeir-general}}<br />([[Military of Guinea-Bissau|Army of Guinea-Bissau]]) File:HON-army-OF-6.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Armed Forces of Honduras|Honduran Army]])<ref name="Honduras">{{cite book |last1=Flores |first1=Edmundo |editor1-last=Merrill |editor1-first=Tim |title=Honduras: a country study |series=Area Handbook |date=1995 |publisher=Library of Congress |location=Washington, D.C. |lccn=94043036 |pages=232–233 |edition=3rd |url=https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.hondurascountrys00merr_0/?sp=278 |access-date=21 October 2021 |chapter=National Security}}</ref> File:19-TNI Army-BG.svg|{{lang|id|Brigadir jenderal}}<br />([[Indonesian Army]])<ref name="Indonesia">{{cite web |title=Pangkat Harian |url=https://www.tni.mil.id/pages-39-pangkat-harian.html |website=tni.mil.id |access-date=4 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124202839/https://www.tni.mil.id/pages-39-pangkat-harian.html |publisher=Indonesian National Armed Forces |archive-date=24 November 2020 |language=id}}</ref> File:Ivory Coast-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Armed Forces of the Republic of Ivory Coast|Ivory Coast Ground Forces]])<ref name="IvoryCoast">{{cite web |title=GRADES / APPELLATIONS / DISTINCTIONS |url=http://www.defense.gouv.ci/culture/grades |website=defense.gouv.ci |publisher=Ministère de la Défense |access-date=23 September 2020 |language=fr}}</ref> File:Liberia-Army-OF-6.svg|Brigadier general<br />([[Armed Forces of Liberia|Liberian Ground Forces]])<ref name="Liberia">{{cite web |url=http://www.vertic.org/media/National%20Legislation/Liberia/LR_Defense%20Act%20of%202008.pdf |title=Defense Act of 2008 |date=3 September 2008 |page=8 |access-date=20 November 2017}}</ref> File:Madagascar-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Madagascar People's Armed Forces|Madagascar Ground Forces]])<ref name="Madagascar">{{cite web |title=LOI N° 96-029 portant Statut Général des Militaires |url=http://www.defense.gov.mg/wp-content/uploads/2020/06/LOI-96-029.pdf |website=defense.gov.mg |publisher=Ministry of Defence (Madagascar) |access-date=10 July 2021 |pages=2 |language=fr |date=15 November 1996 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210710195555/http://www.defense.gov.mg/wp-content/uploads/2020/06/LOI-96-029.pdf |date=10 July 2021 }}</ref> File:Malaysia-army-OF-6.svg|{{lang|ms|Brigedier jeneral}}<br />([[Malaysian Army]])<ref name="Malaysia_Officer">{{cite web |title=Pangkat |url=http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |website=mafhq.mil.my |publisher=Malaysian Armed Forces |access-date=4 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429231449/http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |archive-date=29 April 2020 |language=ms }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429231449/http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |date=29 April 2020 }}</ref> File:13.Mali Army-BG.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Mali Army]])<ref name="Mali">{{cite web|title=2011 - Plaquette sur les insignes et blasons des Forces Armées du Mali|url=http://www.memoriamali.com/webdossier/2011-parcours-historique-de-la-region-de-segou/|language=fr|date=23 April 2011 |access-date=17 October 2020 }}</ref> File:Mexico army OF6.svg|{{lang|es|General brigadier}}<br />([[Mexican Army]])<ref name="Mexico_Army&AirForce" /> File:Mexico army OF7.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />(Mexican Army)<ref name="Mexico_Army&AirForce" /> File:Mongolian Army-BRG-service.svg|{{lang|mn|Бригадын генерал}}<br />{{lang|mn-Latn|Brigadyn gyenyeral}}<br />([[Mongolian Ground Force]])<ref name="Mongolia">{{cite web |author1=Chief of General Staff |author1-link=Chief of General Staff (Mongolia) |title=Order of the Chief of the General Staff: Number A / 595 |date=25 November 2019 |website=gsmaf.gov.mn |pages=20–26 |url=https://www.gsmaf.gov.mn/gsmaf/onePost/1331 |access-date=18 September 2021 |language=mn}}</ref> File:17-Moroccan Army-BG.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Royal Moroccan Army]])<ref name="Morocco">{{cite book |last1=Ehrenreich |first1=Frederich |editor1-last= Nelson |editor1-first=Harold D. |title=Morocco: a country study |series=Area Handbook |date=1985 |location=Washington, D.C. |lccn=85600265 |pages=350–351 |edition=5th |chapter=National Security}}</ref> File:17.Nepalese Army-BG.svg|Brigadier general<br />{{small|({{lang-ne|सहायक रथी|Sahaayak rathee}})}}<br />([[Nepalese Army]])<ref name="Nepal">{{cite web |author1=Nepali Army |author-link1=Nepali Army |title=Nepali Army Rank Structure |url=https://www.nepalarmy.mil.np/page/ranks |website=Nepalarmy.mil.np |publisher=Nepali Army |access-date=25 August 2018}}</ref> File:14-Nicaragua Army-BG.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Nicaraguan Army]])<ref name="Nicaragua">{{cite web |title=Insignias de Grados Militares |url=https://www.ejercito.mil.ni/contenido/ejercito/grados/grados.html |website=ejercito.mil.ni |publisher=Nicaraguan Armed Forces |access-date=29 May 2021 |language=es}}</ref> File:Blank.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Niger Army]])<ref name="Niger">{{cite web |author1=Bureau international des droits des enfants |title=État des Lieux: Formation des forces de défense et de sécurité sur les droit de l'enfant au Niger |url=http://www.ibcr.org/wp-content/uploads/2016/07/%C3%89tat-des-lieux-Niger.pdf |access-date=28 September 2020 |page=34 |language=fr |date=December 2012}}</ref> File:Nigeria-Army-OF-6.svg|Brigadier general<br />([[Nigerian Army]])<ref name="Nigeria">{{cite book |last1=Smaldone |first1=Joseph P. |editor1-last=Metz |editor1-first=Helen Chapin |editor1-link=Helen Chapin Metz |title=Nigeria: a country study |series=Area Handbook |date=1992 |publisher=Library of Congress |location=Washington, D.C. |lccn=92009026 |pages=296–297 |edition=5th |url=https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.nigeriacountryst00metz_0/?sp=340 |access-date=21 October 2021 |chapter=National Security}}</ref> File:Paraguay-Army-OF-7.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Paraguayan Army]])<ref name="Paraguay">{{cite book |last1=Cooke |first1=Melinda W. |editor1-last=Hanratty |editor1-first=Dennis M. |editor2-last=Meditz |editor2-first=Sandra W. |title=Paraguay: A Country Study |series=Area Handbook Series |date=1990 |edition=2nd |publisher=Library of Congress |pages=216–217 |chapter-url=https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.paraguaycountrys00hanr_0/?sp=252 |access-date=5 October 2021 |chapter=Chapter 5: National Security |lccn=89600299}}</ref> File:Peru-Army-OF-7.svg|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Peruvian Army]])<ref name="Peru">{{cite web |title=Grados Militares |url=https://www.ccffaa.mil.pe/cultura-militar/grados-militares/ |website=ccffaa.mil.pe |publisher=Joint Command of the Armed Forces of Peru |access-date=29 May 2021 |language=es}}</ref> File:PA Brig. Gen.png|Brigadier general<br />([[Philippine Army]])<ref name="Philippines_Army">{{cite web |title=Ranks and insignia |url=http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html |website=army.mil.ph |publisher=Philippine Army |access-date=20 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100428163644/http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html |archive-date=28 April 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701065232/http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html |date=1 July 2012 }}</ref> File:13-Rwanda Army-BG.svg|Brigadier general<br />([[Rwanda Defence Force|Rwandan Land Forces]])<ref name="Rwanda">{{cite web |title=RDF Insignia |url=https://www.mod.gov.rw/rdf/insignia |website=mod.gov.rw |publisher=Government of the Republic of Rwanda |access-date=12 June 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250701171742/https://www.mod.gov.rw/rdf/insignia |date=1 July 2025 }}</ref> File:Senegal-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Armed Forces of Senegal|Senegalese Army]]) File:08-RSA-OF06.svg|Brigadier general<br />([[Singapore Army]])<ref name="Singapore">{{cite web |title=SAF Rank Insignias |url=https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/about-us/saf-rank-insignias |website=mindef.gov.sg |publisher=Ministry of Defence (Singapore) |access-date=7 June 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419120802/https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/about-us/saf-rank-insignias |date=19 April 2018 }}</ref> File:SAA-OF-6.svg|Brigadier general<br />([[South African Army]])<ref name="SouthAfrica_Army">{{cite web |title=Uniform: Rank insignia |url=http://www.army.mil.za/aboutus/uniform/rankinsignia.htm |website=army.mil.za |publisher=Department of Defence (South Africa) |access-date=29 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020110337/http://www.army.mil.za/aboutus/uniform/rankinsignia.htm |archive-date=20 October 2020}}</ref> File:14-Tanzania Army-BG.svg|{{lang|sw|Brigedia jenerali}}<br />([[Tanzania People's Defence Force|Tanzanian Army]]) File:Timor-Leste-Army-OF-6.svg|{{lang|pt|Brigadeiro-general}}<br />([[Timor Leste Defence Force|Timor-Leste Army]]) File:Togo-Army-OF-6.svg|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />([[Togolese Armed Forces|Togolese Army]])<ref name="Togo">{{cite web |title=Journal officiel de la république togolaise |date=12 February 2008 |volume=5 |url=http://jo.gouv.tg/sites/default/files/annee/2008/jo%202008-5.pdf |access-date=16 June 2021 |language=fr}}</ref> File:TaT-Army-OF-6.svg|Brigadier general<br />([[Trinidad and Tobago Regiment]])<ref name="Trinidad&Tobago_Officer">{{cite web |title=Rank Chart (Commissioned Officers) |url=http://69.0.195.188/HQ/Our-Organisation/Ranks-Chart-(Commissioned-Officers).aspx |website=69.0.195.188 |publisher=Trinidad and Tobago Defence Force |access-date=27 May 2021 }}{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> File:Grade Terre tunisienne O8.png|{{lang|fr|Général de brigade}}<br />{{small|({{lang-ar|أمير لواء|'amir liwa'}})}}<br />([[Tunisian Army]]) File:US Army O7 (Army greens).svg|Brigadier general<br />([[संयुक्त राज्य अमेरिकी सेना|United States Army]])<ref name="US_Army">{{cite web |title=U.S. Army Ranks |url=https://www.army.mil/ranks/ |website=army.mil |publisher=United States Army |access-date=27 May 2021}}</ref> File:GBEJB-GNB.png|{{lang|es|General de brigada}}<br />([[Venezuelan Army]])<ref name="Venezuela_Officer1">{{cite web |title=Grados de Generales y Almirantes |url=http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-generales-y-almirantes/ |website=ejercito.mil.ve |publisher=Government of Venezuela |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717185821/http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-generales-y-almirantes/ |archive-date=17 July 2019 |date=28 August 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717185821/http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-generales-y-almirantes/ |date=17 July 2019 }}</ref> File:blank.svg|Brigadier general<br />([[Zambian Army]]) </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:सेनाको पद-संरचना]] 6rvuw0y0gi0ovghlnm5c8vuw5lhw9pe 0 141208 1356469 1351999 2026-05-23T06:55:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356469 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = प्रधानमन्त्री | body = संयुक्त अरब इमिरेट्स | native_name = {{lang|ar|رئيس مجلس الوزراء دولة الإمارات العربية المتحدة}} | flag = File:Flag of the United Arab Emirates.svg | flagsize = 150px | flagborder = yes | flagcaption = Flag of the United Arab Emirates | insignia = Emblem of the United Arab Emirates.svg | insigniasize = 70px | insigniacaption = Emblem of the UAE | image = Mohammed bin Rashid Al Maktoum (15-02-2021) (cropped).jpg | incumbent = [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम]] | department = [[Federal_government_of_the_United_Arab_Emirates#Executive_branch|Executive branch of the Federal Government of the United Arab Emirates]]<br>[[Cabinet of the United Arab Emirates]] | style = [[महामहिम]], [[शेख]] | member_of = [[Cabinet of the United Arab Emirates]] | reports_to = [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | residence = Zabeel Palace | seat = [[Dubai]] | appointer = [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति]]<ref name="uaepm">{{Cite web|url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/the-uae-cabinet|title=The UAE Cabinet - the Official Portal of the UAE Government}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230512011830/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/the-uae-cabinet |date=2023-05-12 }}</ref> | appointer_qualified = | termlength = | salary = [[संयुक्त अरब इमिरेट्स दिराम|दिराम]] 80,000 monthly<ref name="uaefederallaw">{{cite web|url=https://elaws.moj.gov.ae/UAE-MOJ_LC-En/00_CABINET/UAE-LC-En_1977-01-10_00012_Kait.html?val=EL1|title=Federal Law No. 12 of 1977: On The Determination Of The Pays Of The Prime Minister, Deputy Prime Minister And Ministers|date=5 July 2018|website=elaws.moj.gov.ae}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224224639/https://elaws.moj.gov.ae/UAE-MOJ_LC-En/00_CABINET/UAE-LC-En_1977-01-10_00012_Kait.html?val=EL1 |date=2021-02-24 }}</ref> | formation = 9 December 1971 | inaugural = [[Rashid bin Saeed Al Maktoum]] | deputy = [[Deputy Prime Minister of the United Arab Emirates]] | website = {{Official website|https://sheikhmohammed.ae/en-us}} | incumbentsince = 11 February 2006 }}'''संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्री''' [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]को संघीय सरकारको [[सरकार प्रमुख]] हुन्। संयुक्त अरब इमिरेट्सको संविधानमा उल्लेख नभए पनि, <ref>[http://www.helplinelaw.com/law/uae/constitution01.php UAE constitution,rev. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117043826/https://www.helplinelaw.com/law/uae/constitution01.php |date=2022-11-17 }}</ref> दुबईको शासक युएइको प्रधानमन्त्री र उपराष्ट्रपति हुने अभ्यास छ। पहिलो प्रधानमन्त्री [[शेख]] [[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम|मकतूम बिन रसिद अल मकतौम]] थिए। उनले ९ डिसेम्बर १९७१ मा पदभार ग्रहण गरेका थिए । उनले २५ अप्रिल १९७९ मा पद छोडे र उनका बुबा संयुक्त अरब इमिरेट्सका उपराष्ट्रपति शेख रशिद बिन सईद अल मकतूम प्रधानमन्त्री बने। त्यसपछिका प्रत्येक प्रधानमन्त्रीले उपराष्ट्रपतिको पद पनि सम्हालेका छन् । ७ अक्टोबर १९९० मा शेख रशिद बिन सईद अल मकतूमको मृत्यु भएपछि उनका छोरा शेख [[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम|मकतूम बिन रसिद अल मकतौम]] दोस्रो पटक प्रधानमन्त्री बने । ११ फेब्रुअरी २००६ मा [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलियाको]] गोल्ड कोस्ट भ्रमणको क्रममा शेख [[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम|मकतूम बिन राशिद अल मकतूमको]] मृत्यु भएपछि, उनका कान्छो भाइ शेख [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम|मोहम्मद बिन राशिद अल मकतूम]], वर्तमान प्रधानमन्त्री, उक्त पदमा नियुक्त भए । प्रधानमन्त्रीले राजधानी [[अबुधाबी|अबु धाबीमा]] हप्तामा एक पटक बस्ने मन्त्रिपरिषद् बैठकको अध्यक्षता गर्छन्। == सूची (१९७१–वर्तमान) == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |{{Abbr|No.|Number}} ! rowspan="2" |चित्र ! rowspan="2" |नाम<br /><br />(जन्म-मृत्यु) ! colspan="3" |पदावधि ! rowspan="2" |उप-प्रधानमन्त्री (s) ! rowspan="2" |टिप्पणी |- !सुरु !अन्त्य !पदावधि |- !1 |[[चित्र:Maktoum_bin_Rashid_Al_Maktoum.jpg|126x126पिक्सेल]] |[[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम]]<br /><br />{{Lang|ar|مكتوم بن راشد آل مكتوم}}<br /><br />{{Small|(1943–2006)}} |९ डिसेम्बर १९७१ |३० अप्रिल १९७९ |{{Age in years and days|9 December 1971|30 April 1979}} |Hamdan bin Rashid Al Maktoum<br />(1971–1973)<br /><br />[[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]]<br />(1974<ref>{{Cite web |title=The late H. H. Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan - The Official Portal of the UAE Government |url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/hh-sheikh-khalifa-bin-zayed-al-nahyan |website=u.ae |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241112055229/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/hh-sheikh-khalifa-bin-zayed-al-nahyan |date=2024-11-12 }}</ref>–1977)<br /><br />Hamdan bin Mohammed Al Nahyan<br />(1977–1979) |<ref name="uaepm">{{Cite web|url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/the-uae-cabinet|title=The UAE Cabinet - the Official Portal of the UAE Government}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230512011830/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/the-uae-cabinet |date=2023-05-12 }}</ref> |- !2 |[[चित्र:His_Highness_Rashid_bin_Saeed_Al_Maktoum.png|154x154पिक्सेल]] |Rashid bin Saeed Al Maktoum<br /><br />{{Lang|ar|راشد بن سعيد آل مكتوم}}<br /><br />{{Small|(1912–1990)}} |30 April 1979 |7 October 1990<br /><br /><small>(Died in office)</small> |{{Age in years and days|30 April 1979|7 October 1990}} |Hamdan bin Mohammed Al Nahyan &<br /><br /> Maktoum bin Rashid Al Maktoumm<br />(1979–1990) |<ref name="uaepm" /> |- !3 |[[चित्र:Maktoum_bin_Rashid_Al_Maktoum.jpg|126x126पिक्सेल]] |[[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम]]<br /><br />{{Lang|ar|مكتوم بن راشد آل مكتوم}}<br /><br />{{Small|(1943–2006)}} |7 October 1990 |4 January 2006<br /><br /><small>(Died in office)</small> |{{Age in years and days|7 October 1990|4 January 2006}} |Sultan bin Zayed Al Nahyan<br />(1990–2009) &<br /><br /> Hamdan bin Zayed Al Nahyan<br />(1997–2009) | |- !4 |[[चित्र:Official_welcoming_ceremony_for_VP,_PM_of_the_UAE_was_held,_2012_07_(cropped).jpg|125x125पिक्सेल]] |[[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम]]<br /><br />{{Lang|ar|محمد بن راشد آل مكتوم}}<br /><br />{{Small|(1949–)}} |11 February 2006 |Incumbent |{{Age in years and days|2006|2|11}} |Saif bin Zayed Al Nahyan &<br /><br /> [[मन्सुर बिन जायद अल नाह्यान]]<br />(2009–present)<br /><br />Maktoum bin Mohammed Al Maktoum <br /> (2021–present) | |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|संयुक्त अरब इमिरेट्सका राष्ट्रपति]] * संयुक्त अरब इमिरेट्स को उपराष्ट्रपति == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} {{प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:देश अनुसार प्रधानमन्त्रीहरूको सूची]] fqp8q1nwdujidxhvad8x1xubhlkel63 0 148763 1356470 1343751 2026-05-23T07:02:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356470 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | width = | partof = [[मध्य पूर्व सङ्कट (सन् २०२३–वर्तमान)]] | image = {{Location map+ | Middle East4 | width = 300 | float = center | border = infobox | caption = प्रहार गरिएका स्थानहरू:<br />[[File:Blue pog.svg|8px|link=]] [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[इजरायल]]<br />[[File:Red pog.svg|8px|link=]] [[इरान]] र [[हिजबुल्लाह]]<ref name="Mohamed">{{Cite web |first1=Edna |last1=Mohamed |first2=Federica |last2=Marsi |title=US and Israel attack Iran; explosions heard in Israel |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026 |website=Al Jazeera English}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=The Second Day of the U.S.–Israel and Iran War: Rising Civilian Casualties|url=https://www.en-hrana.org/the-second-day-of-the-u-s-israel-and-iran-war-rising-civilian-casualties/|website=HRANA}}</ref> | places = {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|35.688|51.389}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|34.64|50.87}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|34.3|47.066}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|35.832|50.991}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|32.652|51.675}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|38.073|46.296}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|37.54|45.07}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|33.638|46.422}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|33.487|48.353}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|33.51|36.34}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|27.135|57.078}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|25.653|57.782}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|29.59|52.58}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|28.91|50.82}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|25.29|60.64}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|32.38|48.40}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|36.22|59.64}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|27.196|56.288}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|33.991|51.423}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|31.318|48.671}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|37.338|46.054}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|37.942|47.529}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|38.243|48.298}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|32.867|44.214}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|36.229|43.954}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|31.825|36.790}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|28.936|47.794}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|29.231|47.970}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|25.118|51.316}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|24.241|54.552}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|24.201|55.273}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|24.705|46.686}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|24.061|47.562}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|32.082|34.779}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|26.205|50.615}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|19.67|57.72}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|32.79|34.98}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|31.74|34.98}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|34.59|32.98}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Blue pog.svg | coordinates = {{coord|33.85|35.51}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|33.20|35.57}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|33.26|44.23}}}} {{Location map~ | Middle East4 | mark = Red pog.svg | coordinates = {{coord|26.691|50.096}}}} }} | image_upright = | alt = | caption = | date = २८ फेब्रुअरी २०२६ – वर्तमान ({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=28|year1=2026}}) | place = [[पश्चिम एसिया]] (मुख्यतः [[फारसको खाडी]] र ऐतिहासिक पूर्व-भूमध्यसागरीय क्षेत्रहरू) | coordinates = | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | mapframe = | territory = | status = जारी{{Bulleted list|[[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|अली खामेनेई]] सहित [[सन् २०२६ को इरानी द्वन्द्वका क्रममा मारिएका इरानी अधिकारीहरूको सूची|इरानी सरकारी अधिकारीहरूको हत्या]]|सर्वोच्च नेता र अन्य सरकारी अधिकारीहरूको हत्यापछि अन्तरिम नेतृत्व परिषद्को स्थापना|[[हर्मुज जलसन्धि]] कथित रूपमा [[इस्लामी क्रान्तिकारी सुरक्षा फौज]]द्वारा बन्द गरिएको}} | combatants_header = | combatant1 = {{झण्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}}<br />{{झण्डा|इजरायल}} ---- '''रक्षात्मक मात्र:'''<br>{{tree list}} *{{झण्डा|बहराइन}}{{efn|name=fn1|इरानद्वारा आक्रमण गरिएको।}} *{{flagicon image|Roj emblem.svg|border=no}} इरानी कुर्दिस्तानका राजनीतिक शक्तिहरूको गठबन्धन **{{flagicon image|Official flag of the PDKI.png}} इरानी कुर्दिस्तानको लोकतान्त्रिक पार्टी<ref name="KurdishOppTargeted">{{cite news|title=Strikes, power cuts, uncertainty: US-Israel war with Iran impacts Kurdistan Region|url=https://thenewregion.com/posts/4723|website=The New Region|date=1 March 2026|access-date=1 March 2026}}</ref> **{{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg}} कुर्दिस्तान स्वतन्त्रता पार्टी<ref name="KurdishOppTargeted" /> *{{झण्डा|फ्रान्स}}<ref name=FranceGermanyUK>{{Cite news|title=France, Germany, UK ready to take 'defensive action' against Iran|url=https://www.france24.com/en/live-news/20260301-france-germany-uk-ready-to-take-defensive-action-against-iran|work=France24|access-date=1 March 2026|date=1 March 2026|language=en}}</ref> *{{झण्डा|जर्मनी}}<ref name=FranceGermanyUK/> *{{झण्डा|युनान}}<ref>{{cite web|url=https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1296727/greece-deploys-frigates-and-f-16s-to-cyprus-amid-rising-security-tensions/|title=Greece deploys frigates and F-16s to Cyprus amid rising security tensions|language=en|date=2 March 2026|access-date=2 March 2026|work=Ekathimerini}}</ref> *{{झण्डा|इराक}}{{efn|दुवै युद्धरत पक्षहरूद्वारा विभिन्न स्थानमा आक्रमण गरिएको।}} **{{झण्डा|कुर्दिस्तान क्षेत्र}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|जोर्डन}}{{efn|name=fn2|इरानी क्षेप्यास्त्रको प्रभाव, यद्यपि जानाजानी लक्षित गरिएको होइन।}} *{{झण्डा|कुवेत}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|ओमान}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|कतार}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|साउदी अरब}}{{efn|name=fn1}} *{{झण्डा|सिरिया}}{{efn|name=fn2}} *{{झण्डा|संयुक्त अरब इमिरेट्स}}{{efn|इरानद्वारा आक्रमण गरिएको}} *{{झण्डा|संयुक्त अधिराज्य}}{{efn|बेलायती विमानहरूले अमेरिका र इजरायलको पक्षमा "रक्षात्मक अभियान"मा भाग लिएका थिए।}} **[[अक्रोत्तिरी र धेकेलिया]]{{efn|ड्रोनद्वारा आक्रमण गरिएको।}} {{tree list/end}} | combatant2 = {{झण्डा|इरान}}<br />{{ubl|प्रतिरोधको अक्ष |{{tree list}} **{{झण्डा|यमन}} सर्वोच्च राजनीतिक परिषद् ***{{झण्डा|Houthis}} **{{झण्डा|Hezbollah}} (२ मार्च देखि) **{{झण्डा|Popular Mobilization Forces}} {{tree list/end}}}} | combatant2a = | commander1 = {{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[डोनाल्ड ट्रम्प]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[जेडी भ्यान्स]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[मार्को रुबियो]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[पिट हेगसेथ]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[ड्यान केन]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[ब्राड कुपर]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[केनेथ विल्सबाक]]<br />{{झण्डा चिन्ह|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[डेरिल काउडल]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[बेन्जामिन नेतन्याहु]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[इजरायल काट्ज]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[डेभिड बार्निया]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[इयाल जामिर]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[तामिर यादाई]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[टोमर बार]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[स्लोमी बाइन्डर]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} [[इत्जिक कोहेन (अधिकारी)|इत्जिक कोहेन]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इजरायल}} से कालफेर<br /> | strength1 = | strength2 = | notes = | campaignbox = | commander2 = {{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अली खामेनेई]]{{Assassinated|अली खामेनीको हत्या}}<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[मसुद पेजेस्कियान]]<br />{{flagicon|इरान}} [[गोलम-हुसेन मोहसेनी-इजेई]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अब्बास अराघची]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अहमद वाहिदी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अजिज नासिरजादेह]]{{Assassinated}}<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अली लारिजानी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अलिरेजा अराफी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अब्दोलरहिम मौसावी]]{{Assassinated}}<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अली अब्दुल्लाही]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अमिर हतामी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[मोहम्मद पाकपुर]]{{Assassinated}}<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[माजिद मौसावी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अलिरेजा ताङसिरी]]<br />{{झण्डा चिन्ह|इरान}} [[अली शामखानी]]{{Assassinated}}<br />{{flagicon|Houthis}} [[अब्दुल-मलिक अल-हुथी]]<br />{{flagicon|Hezbollah}} [[नैम कासिम]] | casualties1 = {{flagdeco|USA}} ४ सैनिक मारिए, ५ घाइते<ref>{{cite web|url= https://www.newsnationnow.com/world/fourth-us-service-members-dies-iran-us-israel-strikes/|title= Fourth US service members dies following Iran strikes|date=2 March 2026|access-date=2 March 2026|agency=News Nation}}</ref><br />३ एफ-१५इ विमान नष्ट (मैत्रीपूर्ण आक्रमण)<ref>{{cite web|title=Three U.S. F-15s Involved in Friendly Fire Incident in Kuwait; Pilots Safe|url=https://www.centcom.mil/MEDIA/PRESS-RELEASES/Press-Release-View/Article/4418568/three-us-f-15s-involved-in-friendly-fire-incident-in-kuwait-pilots-safe/|date=2 March 2026|website=CENTCOM|access-date=2 March 2026}}</ref><br />{{flagdeco|Israel}} १२ जना मारिए, ११ बेपत्ता,<ref name="Mohamed"/> ७७७ घाइते<ref>{{cite web |first=Lahav |last=Harkov |date=1 March 2026 |url=https://jewishinsider.com/2026/03/iran-war-update-missile-strikes-israel-casualties/ |title=At least 12 killed in Iranian missile strikes in Israel since start of war |website=Jewish Insider}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/health-ministry-says-777-people-hospitalized-since-start-of-iran-war/|title=Health Ministry says 777 people hospitalized since start of Iran war}}</ref> | casualties2 = {{झण्डा चिन्ह|इरान}} ४८ नेताहरू मारिएका (अमेरिकाको अनुसार)<ref>{{cite news |title=Trump says 48 leaders killed in strikes on Iran, in Fox News interview |url=https://www.reuters.com/world/us/trump-says-48-leaders-killed-strikes-iran-fox-news-interview-2026-03-01/ |access-date=1 March 2026 |publisher=Reuters |date=1 March 2026}}</ref><br />९ युद्धपोतहरू डुबाइए (अमेरिकाको अनुसार)<ref>{{cite news |url=https://www.wral.com/news/ap/693bc-trump-says-9-iranian-warships-have-been-sunk/ |title=Trump says 9 Iranian warships have been sunk|agency=Associated Press|website=WRAL-TV|first1=Jon|last1=Gambrell|first2=Melanie|last2=Lidman|first3=Josh|last3=Boak|first4=Eric|last4=Tucker|date=1 March 2026|access-date=1 March 2026}}</ref><br />कम्तिमा १ एफ-४ र २ नर्थरोप एफ-५ विमानहरू नष्ट<ref>[https://understandingwar.org/research/middle-east/iran-update-evening-special-report-march-1-2026/ Iran Update Evening Special Report, March 1, 2026]</ref></br>''इरानी रेड क्रिसेन्ट सोसाइटीका अनुसार:''<ref name="Mohamed"/><br />५५५ जना मारिएका (कम्तिमा १५० सर्वसाधारण सन् २०२६ को मिनाब विद्यालय हवाई हमलामा मारिएका),<ref>{{cite tweet |user=lcmporter |number=2028391879092396351 |author=Lizzie Porter |title=555 people have been killed in US and Israeli attacks across Iran, the country's Red Crescent Society said. |date=2026-03-02 |access-date=2026-03-02}}</ref><br />७४७ घाइते</br><hr>{{Flagicon|Popular Mobilization Forces}} ४ लडाकुको मृत्यु, ३ घाइते<ref>{{cite web|title=Iran-Backed Iraqi Militia Says Four Fighters Killed in US-Israeli Airstrike as Protests Erupt Across Iraq|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/897171/iran-backed-iraqi-militia-says-four-fighters-killed-in-us-israeli-airstrike-as-protests-erupt-across-iraq}}</ref><hr>{{झण्डा चिन्ह|लेबनान}} ३१ जनाको मृत्यु, १४९ घाइते<ref name="AlJazeeraLebanon">{{cite news |url=https://aje.news/wwomw4?update=4354237 |title=Israeli air attacks on Lebanon kill at least 31, wound dozens more: Health Ministry |work=Al Jazeera}}</ref> | casualties3 = {{flagdeco|UAE}} [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]मा ३ जनाको मृत्यु र ५८ अन्य घाइते<ref>{{cite news |title=Three killed and 58 injured as UAE intercepts Iranian drones targeting the country |url=https://gulfnews.com/uae/three-killed-and-58-injured-as-uae-intercepts-iranian-drones-targeting-the-country-1.500459740 |access-date=1 March 2026 |website=Gulf News |date=1 March 2026}}</ref><br />{{flagdeco|Kuwait}} [[कुवेत]]मा १ जनाको मृत्यु र ३२ अन्य घाइते<ref>{{cite news |title=الصحة: حالة وفاة واحدة و32 إصابة على خلفية التطورات الراهنة في المنطقة |url=https://kuwaitnews.com/124270/ |access-date=1 March 2026 |website=Kuwait News |date=1 March 2026 |trans-title=Health Ministry: One death and 32 injuries reported due to current developments in the region}}</ref><br />{{flagdeco|Qatar}} [[कतार]]मा १६ जना घाइते<ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ministry of Interior announces 8 new injuries resulting from Iranian attack |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/01/03/2026/ministry-of-interior-announces-8-new-injuries-resulting-from-iranian-attack |access-date=1 March 2026 |website=The Peninsula Newspaper |language=en |agency=QNA}}</ref><br />{{flagdeco|Jordan}} [[जोर्डन]]मा ५ जना घाइते<ref>{{Cite web |last=Akour |first=Omar |title=Jordanian police say 5 people injured by falling shrapnel after Iranian projectiles were intercepted in the kingdom's airspace |url=https://apnews.com/live/us-israel-strikes-iran-khamenei-03-01-2026#0000019c-aae6-d9be-a19f-aefee3e40000 |access-date=1 March 2026 |website=AP News |language=en}}</ref><br />{{flagdeco|Bahrain}}[[बहराइन]]मा १ जनाको मृत्यु र ६ अन्य घाइते<br />{{flagdeco|Oman}} [[ओमान]]मा १ जना घाइते<br />{{flagdeco|China}} १ चिनियाँ नागरिकको [[इरान]]मा मृत्यु भएको<ref>{{cite news |title=China says one citizen dead in Iran conflict, more than 3,000 evacuated |url=https://www.reuters.com/world/china/china-says-one-citizen-dead-iran-conflict-more-than-3000-evacuated-2026-03-02/ |access-date=2 March 2026 |website=Reuters |date=2 March 2026}}</ref><br/ >{{flagdeco|Pakistan}} १ पाकिस्तानी नागरिकको मृत्यु संयुक्त अरब इमिरेट्समा भएको<ref>{{cite web|title=Pakistani citizen dies as UAE intercepts Iranian missile amid US, Israel strikes|url=https://tribune.com.pk/story/2595065/pakistani-citizen-dies-as-uae-intercepts-iranian-missile-amid-us-israel-strikes|date=28 February 2026|website=The Express Tribune|access-date=2 March 2026}}</ref><br/ > {{flagdeco|नेपाल}} संयुक्त अरब इमिरेट्समा १ नेपालीको मृत्यु <ref>{{Cite news |date=२० फागुन २०८२ |title=इरानी हमलाबाट एक जना नेपालीको मृत्यु : युएईको रक्षा मन्त्रालय|url= https://nepalkhabar.com/society/267011-2026-3-1-19-42-58 |work=नेपाल खबर |language=नेपाली}}</ref><br />[[हर्मुज जलसन्धि]]मा १ जना मारिएका र ४ अन्य घाइते भएका<ref name="TOI020326">{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Three tankers damaged in Gulf and one seafarer killed as US-Iran conflict escalates |url=https://www.timesofisrael.com/three-tankers-damaged-in-gulf-and-one-seafarer-killed-as-us-iran-conflict-escalates/ |access-date=2 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en |issn=0040-7909}}</ref><br /> | conflict = सन् २०२६ को इरान द्वन्द्व | units3 = ''{{Center|[[सन् २०२६ को इरानी द्वन्द्व युद्ध क्रम|युद्ध क्रम हेर्नुहोस्]]}}'' }} सन् २०२६ फेब्रुअरी २८ का दिन [[इजरायल]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले [[इरान]]का विभिन्न स्थानहरूमा एकैसाथ समन्वयात्मक आक्रमण सुरु गरेपछि यसले एउटा ठूलो द्वन्द्व निम्त्याएको थियो। यस आक्रमणले उच्च पदस्थ अधिकारीहरू सहित सैन्य सुरक्षालाई निशाना बनाएको थियो र यसको उद्देश्य सत्ता परिवर्तन गराउनु थियो।<ref name="Sanger-2026">{{Cite news |last=Sanger |first=David E. |date=28 February 2026 |title=For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/us/politics/trump-iran-attack.html |url-access=subscription |access-date=1 March 2026}}</ref> यस आक्रमणमा परी [[इरान]]का द्वितीय [[इरानको सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]], [[अली खामेनेई]]ले समेत [[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|ज्यान गुमाएका]] थिए।<ref>{{Cite web |title=Iranian state TV announces death of Iran's Supreme Leader Ali Khamenei |url=https://www.middleeasteye.net/news/iranian-state-tv-announces-death-irans-supreme-leader-ali-khamenei |access-date=28 February 2026 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> आक्रमण हुनुभन्दा अघि [[ओमान]]को मध्यस्थतामा अप्रत्यक्ष आणविक वार्ता भएतापनि उक्त वार्ता कुनै सम्झौता बिनानै समाप्त भएको थियो।<ref>{{cite news |title=US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-iran-nuclear-talks-resume-geneva-against-backdrop-military-threat-2026-02-26/ |access-date=26 February 2026 |work=reuters}}</ref> त्यसपछि संयुक्त राज्य अमेरिकाले सन् २००३ को इराक आक्रमण यताकै सबैभन्दा ठूलो सैन्य परिचालन मध्य पूर्वमा गरेको थियो।<ref name="Seligman-2026">{{Cite news |first1=Lara|last1=Seligman|first2=Michael R.|last2=Gordon|first3=Alexander|last3=Ward|first4=Shelby|last4=Holliday|date=19 February 2026|title=U.S. Gathers the Most Air Power in the Mideast Since the 2003 Iraq Invasion|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-gathers-the-most-air-power-in-the-mideast-since-the-2003-iraq-invasion-98ced89f|archive-url=https://web.archive.org/web/20260219013958/https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-gathers-the-most-air-power-in-the-mideast-since-the-2003-iraq-invasion-98ced89f|archive-date=19 February 2026|access-date=1 March 2026|work= The wall streat journal|language=en}}</ref> यसको सुरुवात अमेरिका र इजरायलले इरानका सहरहरू [[तेहरान]], [[इस्फहान]], [[कोम]], [[कराज]] र [[केर्मानसाह]]मा गरेको संयुक्त आक्रमणबाट भएको थियो। यस आक्रमण मार्फत इरानका [[इरानको सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]] [[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|अली खामेनेईको हत्या]] गरिएको र उनको निवास पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारिएको थियो। सर्वोच्च नेताका साथसाथै इरानको [[सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्]]का पूर्व प्रमुख [[अली सामखानी]] र अन्य धेरै इरानी अधिकारीहरू पनि मारिएका थिए।<ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=28 February 2026 |title=Satellite image shows destruction of Khamenei's compound |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/satellite-image-shows-destruction-of-khameneis-compound/ |access-date=28 February 2026 |work=The times of isreal |language=en |issn=0040-7909}}</ref> प्रतिशोधस्वरूप, इरानले इजरायललाई लक्षित गर्नुका साथै<ref name="Boxerman-2026">{{Cite news |last1=Boxerman |first1=Aaron |last2=Pager |first2=Tyler |last3=Fassihi |first3=Farnaz |last4=Bergman |first4=Ronen |date=28 February 2026 |title=U.S.-Led Strike on Iran: Live Updates as Trump Calls for Government Overthrow |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en |issn=0362-4331}}</ref> [[फारसको खाडी]] क्षेत्रभरि आफ्ना दर्जनौँ ड्रोन र [[प्राक्षेपिक क्षेप्यास्त्र]]हरू प्रहार गरी त्यसको प्रमुख निशाना [[जोर्डन]], [[कुवेत]],<ref name="Smoke seen in Bahrain">{{Cite AV media |url=https://apnews.com/video/smoke-seen-over-manama-doha-and-kuwait-city-39297a607e944aa2988a92d34efd6c5a |title=Smoke seen in Bahrain, Qatar and Kuwait as Iran retaliates against strikes |language=en |access-date=28 February 2026 |work=AP News}}</ref> [[बहराइन]],<ref name="Smoke seen in Bahrain" /> [[कतार]],<ref name="Smoke seen in Bahrain" /> [[इराक]],<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Kurdistan Announces Safety, Supply and Power Measures as Missiles Intercepted Over Erbil |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/896910/slug |access-date=28 February 2026 |website=Kurdistan24 |language=en}}</ref> [[साउदी अरब]] र [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]मा रहेका अमेरिकी सैन्य आधार शिविरहरूलाई बनाइएको थियो।<ref>{{Cite news |last1=Piper |first1=Imogen |last2=Kelly |first2=Meg |last3=Ley |first3=Jarrett |last4=Ducroquet |first4=Simon |date=28 February 2026 |title=See where U.S., Israeli strikes have hit Iran and where Iran has retaliated |url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2026/02/28/where-us-attack-iran-images-video/ |access-date=1 March 2026 |newspaper=The Washington Post |language=en |issn=0190-8286}}</ref> इरानले कुवेत र संयुक्त अरब इमिरेट्सका अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलहरू सहित नागरिक उड्डयन सुविधाहरूमा समेत आक्रमण गरेको प्रतिवेदनहरू सार्वजनिक भएका थिए।<ref>{{cite web |title=Dubai airport, iconic Burj Al Arab hotel damaged in Iranian missile strikes |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/four-injured-after-incident-dubai-international-airport-dubai-media-office-says-2026-02-28/ |website=Reuters |access-date=1 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=إصابة 4 أشخاص في حادث بمطار دبي الدولي |url=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1855878-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D8%B4%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A6%D9%84%D9%8A |language=ar |website=Sky News Arabia |date=1 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=إصابة 4 أشخاص إثر حادث في مطار دبي الدولي |language=अरबी |url=https://www.factjo.com/news/133437 |website=FactJo |access-date=1 March 2026}}</ref> [[यमन]]मा आधारित [[हुथी]]हरूले लाल सागरमा आफ्नो आक्रमण पुनः सुरु गर्ने घोषणा गरेका थिए।<ref>{{cite news |last=Bennett |first=Tom |title=Iran says it has hit US base in Bahrain, as it launches strikes across region |url=https://www.bbc.com/news/articles/c204px4zddro |work=BBC News |date=28 February 2026 |access-date=28 February 2026}}</ref><ref name="The Times of Israel-2026">{{Cite news |agency=Associated Press |date=28 February 2026 |title=Iranian-backed Houthis say they'll resume attacks on Israel and on shipping routes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-backed-houthis-say-theyll-resume-attacks-on-israel-and-on-shipping-routes/ |access-date=28 February 2026 |work=The Times of Israel |language=en|issn=0040-7909}}</ref> [[हर्मुज जलसन्धि]]लाई इरानद्वारा बन्द गरिएपछि विश्वव्यापी तेल र ग्यास ढुवानीमा अवरोध पुगेको थियो।<ref>{{cite news |last1=Elliott |first1=Rebecca F. |last2=Eavis |first2=Peter |title=Oil Shipments in Persian Gulf Already Disrupted by Iran Attack |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/business/energy-environment/oil-gas-iran-attack.html |work=The New York Times |date=28 February 2026}}</ref> ट्रम्पले यस सैन्य अभियानको उद्देश्य इरानको क्षेप्यास्त्र र सैन्य क्षमता नष्ट गर्ने, इरानलाई आणविक हतियार प्राप्त गर्नबाट रोक्ने र अन्ततः त्यहाँको शासन सत्ता ढाल्नु रहेको घोषणा गरेका थिए।<ref name="Magid-2026">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=28 February 2026 |title=Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government' |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/ |access-date=28 February 2026 |work=The Times of Israel |language=en|issn=0040-7909}}</ref> मार्च १ का दिन ट्रम्पले यी उद्देश्यहरू पूरा हुन एक महिना वा सोभन्दा कम समय लाग्ने बताएता पनि<ref>{{Cite web |title=Trump says Iran war may last 'four weeks or so' |url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/trump-says-iran-war-may-last-four-weeks-or-so |access-date=1 March 2026 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> विश्लेषकहरूले भने परिवर्तन भइरहने यस्ता उद्देश्यहरू तोकिएको समय सीमाभित्र पूरा हुन सक्नेमा प्रश्न उठाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=Donald Trump's Iran objectives: What can be achieved? |url=https://www.dw.com/en/donald-trumps-iran-objectives-what-can-be-achieved/a-76166558 |access-date=1 March 2026 |website=dw.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Six key lines from Trump's statement on Iran strikes |url=https://www.bbc.com/news/articles/c620d3nnw80o |access-date=1 March 2026 |website=BBC |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Trump: 'Freedom' for Iran is goal of 'major military operation' |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2026/02/28/trump-iran-war-regime-change-freedom/ |access-date=1 March 2026 |newspaper=The Washington Post |language=en |issn=0190-8286}}</ref> यी आक्रमणहरूप्रति अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रियाहरू मिश्रित रहेका छन्। विश्वभरि नै आक्रमणको समर्थनमा उत्सव र आक्रमणको विरोधमा प्रदर्शनहरू आयोजना गरिएका र यसैको प्रतिक्रियास्वरूप विभिन्न स्थानमा गोलीकाण्डका घटनाहरू समेत भएका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistan-police-fire-tear-gas-protesters-outside-us-consulate-reuters-witness-2026-03-01/ |title=Crowds worldwide rage or celebrate after Iran strikes; 23 killed in Pakistan |publisher=Reuters}}</ref> [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]] र धेरै तटस्थ देशहरूले मध्य पूर्वको स्थिरतामा दखल पुर्‍याएको भन्दै सुरुवाती आक्रमणहरूको निन्दा गरेका थिए भने अन्य केहीले भने यस क्षेत्रका अमेरिकी सहयोगीहरूमाथि इरानले गरेको प्रतिशोधात्मक आक्रमणको आलोचना गरेका थिए।<ref name="BBC News-2026c">{{Cite news |date=28 February 2026 |title=How the world has reacted to US and Israeli strikes on Iran |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yj9kr31y7o |access-date=28 February 2026 |work=BBC News |language=en}}</ref> यस सैन्य अभियानका आलोचकहरूले यसलाई अमेरिकी कानुन विपरित अवैध र अन्तर्राष्ट्रिय कानुन अन्तर्गत इरानको सार्वभौमिकताको उल्लङ्घनको रूपमा समेत वर्णन गरेका छन्।<ref>{{Cite magazine |last=Schneid |first=Rebecca |date=28 February 2026 |title=How the World Is Reacting to the Attack on Iran |url=https://time.com/7381811/iran-war-world-leaders-reaction-russia-china-europe/ |access-date=1 March 2026 |magazine=Time |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260412130753/https://time.com/7381811/iran-war-world-leaders-reaction-russia-china-europe/ |date=12 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=US, Israel defend strikes at UN as Iran alleges 'war crime' |url=https://www.philstar.com/world/2026/03/01/2511286/us-israel-defend-strikes-un-iran-alleges-war-crime |access-date=2 March 2026 |website=Philstar.com}}</ref> == टिप्पणीहरू == {{टिप्पणीसूची}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} 9ks8pvmzdrcw7q1xqye40t70sj50jjz 0 149890 1356451 1355369 2026-05-23T04:59:16Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक महत्त्व */ 1356451 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Prithvi Narayan Shah 1960 (restoration).png|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|[[पृथ्वीनारायण शाह]], [[गोरखा राज्य]]का राजा, जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक महत्त्व == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ। [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो। २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} 6lu675u3a4arhcyrxvibwokqy7ktq59 1356452 1356451 2026-05-23T05:12:36Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक महत्त्व */ 1356452 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Prithvi Narayan Shah 1960 (restoration).png|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|[[पृथ्वीनारायण शाह]], [[गोरखा राज्य]]का राजा, जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक महत्त्व == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया बिदुर साह''' '''६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]]''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ। [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो। २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} 4x0a54reh45t9qddt8f5ibjwx85hd45 1356453 1356452 2026-05-23T05:17:43Z Bishaldev100 28807 1356453 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक महत्त्व == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया बिदुर साह''' '''६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]]''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ। [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो। २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} 1szmhngp74dlr3o1jsr5fvt7unjjezf 1356455 1356453 2026-05-23T05:22:21Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक महत्त्व */ 1356455 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक महत्त्व == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही ६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया बिदुर साह ६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ। [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो। २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ash76z7bw1cnt7whb8zv0vpmi3ko9dn 1356456 1356455 2026-05-23T05:23:05Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक महत्त्व */ 1356456 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक महत्त्व == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही ६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया बिदुर साह<br> ६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ। [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो। २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} 5ma1cgey0ov7erp1t831yd88zra8aj9 1356458 1356456 2026-05-23T05:28:35Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक महत्त्व */ 1356458 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक महत्त्व == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया बिदुर साह<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ। [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो। २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} f8a3caku9v4epx24s14hdhpuntws4bl 1356476 1356458 2026-05-23T09:40:10Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक महत्त्व */ 1356476 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक महत्त्व == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया बिदुर साह<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ।<ref>{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}</ref> [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो। २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} elsultey4j8vqsz1lsdkg1xg2zrnaz4 1356477 1356476 2026-05-23T09:41:00Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1356477 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक महत्त्व == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया बिदुर साह<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ।<ref>{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}</ref> [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो। २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाहवंश]] mwk5bzcc7lbhtx6zhpqkx9ohtezjqic 1356492 1356477 2026-05-23T10:12:12Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक महत्त्व */ 1356492 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक महत्त्व == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ।<ref>{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}</ref> [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो। २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाहवंश]] 3p4joyf618px6h9ok1wyid171r7uln5 3 150280 1356426 2026-05-22T13:00:49Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1356426 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Ashaswuज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,७४९]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Ashaswu|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:४५, २२ मे २०२६ (नेपाली समय) caktu34yj4xe3kzzvjzrl7y53rd3bb9 3 150281 1356427 2026-05-22T13:06:20Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1356427 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Ashaswiज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,७४९]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Ashaswi|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:५१, २२ मे २०२६ (नेपाली समय) nwe0ogcp7vmjmbz3qc0r8i4agw88ew8 3 150282 1356461 2026-05-23T06:00:18Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1356461 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Vola karkiज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,७४९]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Vola karki|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:४५, २३ मे २०२६ (नेपाली समय) j1888pru4vv3mx4lomirpnhl6y2n4ag 0 150283 1356478 2026-05-23T09:50:33Z Saroj 31493 नयाँ लेख 1356478 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = बेटर देन द मुभिज | image = Better than the movies.jpg | caption = पहिलो संस्करण हार्डकभर | author = [[लिन पेन्टर]] | cover_artist = सारा क्रिच | language = अङ्ग्रेजी | genre = [[युवा वयस्क साहित्य|युवा वयस्क]], [[समकालीन रोमान्स]] | publisher = [[साइमन एन्ड सुस्टर]] | pub_date = मे ४, २०२१ | isbn = 9781534467620 | pages = ३६८ | followed_by = नथिङ लाइक द मुभिज | set_in = [[नेब्रास्का]] }} '''''बेटर देन द मुभिज''''' अमेरिकी लेखिका [[लिन पेन्टर]]द्वारा लेखिएको [[युवा वयस्क रोमान्स]] उपन्यास हो। यो ४ मे २०२१ मा [[साइमन एन्ड सुस्टर]]द्वारा प्रकाशित गरिएको थियो।<ref>{{cite web |title=Better Than the Movies |url=https://www.simonandschuster.com/books/Better-Than-the-Movies/Lynn-Painter/Better-Than-the-Movies/9781534467620 |website=[[Simon & Schuster]] |access-date=17 March 2026}}</ref> यो सन् २०२२ मा यसको पेपरब्याक संस्करणको प्रकाशनसँगै बुकटक मार्फत लोकप्रियता हासिल गरेको थियो।<ref name=Lima>{{cite web |last1=Lima |first1=Mariana |title=Lynn Painter: Get to Know Your New Favorite BookTok Author |url=https://www.hercampus.com/school/casper-libero/lynn-painter-get-to-know-your-new-favorite-booktok-author/ |website=[[Her Campus]] |access-date=17 March 2026}}</ref><ref name=Q&A>{{cite web |last1=Jones |first1=Iyana |title=Q & A with Lynn Painter |url=https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/childrens/childrens-authors/article/96028-q-a-with-lynn-painter.html |website=[[Publishers Weekly]] |access-date=17 March 2026}}</ref> == प्रतिक्रिया == सन् २०२२ मा, यस पुस्तकले यसको पेपरब्याक संस्करणको प्रकाशनसँगै लोकप्रियतामा ठूलो वृद्धि प्राप्त गर्‍यो, जसको श्रेय पेन्टरले हेली फामलाई दिएकी थिइन्, जसले यसलाई "आफूले अहिलेसम्म पढेको सबैभन्दा राम्रो रोमान्स पुस्तक" भनेकी थिइन्।<ref name=Q&A /><ref>{{cite web |last1=Pham |first1=Haley |title=I read as many books as possible in 24 hours... |url=https://youtube.com/watch?v=sFLNKm_yFgg?si=jU16nXYzTKjoj3Us&t=703 |website=[[YouTube]] |access-date=17 March 2026}}</ref> २०२६ मार्चसम्म, यसले मासिक ''न्युयोर्क टाइम्स'' को युवा वयस्क पेपरब्याक बेस्ट सेलरहरूको मासिक सूचीमा ४० महिना बिताइसकेको छ।<ref>{{cite web |title=Young Adult Paperback- March 01, 2026 |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2026/03/01/young-adult-paperback-monthly/ |website=[[The New York Times]] |access-date=17 March 2026}}</ref> यसले दुई महिना पहिलो स्थानमा बिताएको थियो।<ref>{{cite web |title=Young Adult Paperback- March 01, 2025 |url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2025/03/01/young-adult-paperback-monthly/ |website=[[The New York Times]] |access-date=17 March 2026}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:अमेरिकी उपन्यासहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषाका उपन्यासहरू]] h3dwlkc3ww1nwqabwua2173ce3uoayh 6 150284 1356479 2026-03-18T02:23:51Z en>TAnthony 0 /* Licensing */ 1356479 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale | Description = First edition hardback cover art of the 2021 book Better Than the Movies by Lynn Painter | Author = Lynn Painter | Source = https://www.goodreads.com/book/show/55710822-better-than-the-movies | Article = Better Than the Movies | Purpose = To serve as the primary means of visual identification of the top of the article dedicated to the work in question. | Replaceability = As a book cover, the image is not replaceable by free content; any other image that shows the packaging of the book would also be copyrighted, and any version that is not true to the original would be inadequate for identification or commentary. | Minimality = Used once in the article as a low-resolution file. | Commercial = The use of a low resolution image of a work's cover will not impact the commercial viability of the work. <!--Optional/expert fields--> | Date = | Publication = | Replaceability_text = | Other information = }} == Licensing == {{Non-free book cover|image_has_rationale=yes|category=Young adult fiction book cover images}} 76b4b72sfn1v4io53oc994ysj2xqvkx 1356480 1356479 2026-05-23T09:51:43Z Saroj 31493 [[:en:File:Better_than_the_movies.jpg]] बाट १ संशोधन(हरू) 1356479 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale | Description = First edition hardback cover art of the 2021 book Better Than the Movies by Lynn Painter | Author = Lynn Painter | Source = https://www.goodreads.com/book/show/55710822-better-than-the-movies | Article = Better Than the Movies | Purpose = To serve as the primary means of visual identification of the top of the article dedicated to the work in question. | Replaceability = As a book cover, the image is not replaceable by free content; any other image that shows the packaging of the book would also be copyrighted, and any version that is not true to the original would be inadequate for identification or commentary. | Minimality = Used once in the article as a low-resolution file. | Commercial = The use of a low resolution image of a work's cover will not impact the commercial viability of the work. <!--Optional/expert fields--> | Date = | Publication = | Replaceability_text = | Other information = }} == Licensing == {{Non-free book cover|image_has_rationale=yes|category=Young adult fiction book cover images}} 76b4b72sfn1v4io53oc994ysj2xqvkx 1356481 1356480 2026-05-23T09:52:18Z Saroj 31493 Saroj ले [[चित्र:Better than the movies.jpg]] अपलोड गरेका छन् 1356479 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale | Description = First edition hardback cover art of the 2021 book Better Than the Movies by Lynn Painter | Author = Lynn Painter | Source = https://www.goodreads.com/book/show/55710822-better-than-the-movies | Article = Better Than the Movies | Purpose = To serve as the primary means of visual identification of the top of the article dedicated to the work in question. | Replaceability = As a book cover, the image is not replaceable by free content; any other image that shows the packaging of the book would also be copyrighted, and any version that is not true to the original would be inadequate for identification or commentary. | Minimality = Used once in the article as a low-resolution file. | Commercial = The use of a low resolution image of a work's cover will not impact the commercial viability of the work. <!--Optional/expert fields--> | Date = | Publication = | Replaceability_text = | Other information = }} == Licensing == {{Non-free book cover|image_has_rationale=yes|category=Young adult fiction book cover images}} 76b4b72sfn1v4io53oc994ysj2xqvkx 1356482 1356481 2026-05-23T09:52:56Z Saroj 31493 // Edit via Wikiplus 1356482 wikitext text/x-wiki == Summary == {{Non-free use rationale | Description = First edition hardback cover art of the 2021 book Better Than the Movies by Lynn Painter | Author = Lynn Painter | Source = https://www.goodreads.com/book/show/55710822-better-than-the-movies | Article = बेटर देन द मुभिज | Purpose = To serve as the primary means of visual identification of the top of the article dedicated to the work in question. | Replaceability = As a book cover, the image is not replaceable by free content; any other image that shows the packaging of the book would also be copyrighted, and any version that is not true to the original would be inadequate for identification or commentary. | Minimality = Used once in the article as a low-resolution file. | Commercial = The use of a low resolution image of a work's cover will not impact the commercial viability of the work. <!--Optional/expert fields--> | Date = | Publication = | Replaceability_text = | Other information = }} == Licensing == {{Non-free book cover|image_has_rationale=yes|category=Young adult fiction book cover images}} qq2r0v0t4hruupg94rt8xuzi01ig89g 0 150285 1356483 2026-05-23T10:06:59Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1311835626|Bidur Bahadur Shah]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1356483 wikitext text/x-wiki '''बिदुर शाह ('''बिदुरबहादुर शाह, विदुर शाह) [[रणबहादुर शाह]]को शासनकालमा [[चौतारिया]]को रूपमा रहेका एक भारदार हुन् । == जीवनी == बिदुरबहादुर शाहको जन्म [[हनुमान ढोका]] राजा [[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिंह शाह]] र मैजु रानी मनेश्वरी देवीबाट भएको थियो। उनकी आमा [[नेवार जाति|नेवार]] परिवारकी र राजाकी भित्रीया थिइन्।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KoNT6tjk9mQC|title=A History of Nepal|date=17 February 2005}}</ref> [[बहादुर शाह]]लाई हटाएपछी बनेको भारदारीसभामा रणबहादुर शाहले विदुर शाह र [[शेरबहादुर शाह]]लाई चौतारिया बनाएका थिए। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gnJuAAAAMAAJ|title=Kings and Political Leaders of the Gorkhali Empire, 1768–1814|date=1995}}</ref> शेरबहादुर शाहले रणबहादुरलाई काटेपछी विदुरा शाह नजरबन्दमा राखिए।<ref name=":0">{{Cite web |last=Banarjee |first=Gautam |date=19 March 2021 |title=The Night of Assassination |url=https://risingnepaldaily.com/detour/the-night-of-assassination |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210324193621/https://risingnepaldaily.com/detour/the-night-of-assassination |archive-date=24 March 2021 |access-date=20 November 2021 |website=The Rising Nepal |language=en}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्यामा हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको केकस्तो हात थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा विदुर शाह, काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन हरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] q3y7zr4mh2filc5ubgu7d5wvo66tdi0 1356484 1356483 2026-05-23T10:07:19Z Bishaldev100 28807 1356484 wikitext text/x-wiki '''बिदुर शाह ('''बिदुरबहादुर शाह, विदुर शाह) [[रणबहादुर शाह]]को शासनकालमा [[चौतारिया]]को रूपमा रहेका एक भारदार हुन् । == जीवनी == बिदुरबहादुर शाहको जन्म [[हनुमान ढोका]] राजा [[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिंह शाह]] र मैजु रानी मनेश्वरी देवीबाट भएको थियो। उनकी आमा [[नेवार जाति|नेवार]] परिवारकी र राजाकी भित्रीया थिइन्।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KoNT6tjk9mQC|title=A History of Nepal|date=17 February 2005}}</ref> [[बहादुर शाह]]लाई हटाएपछी बनेको भारदारीसभामा रणबहादुर शाहले विदुर शाह र [[शेरबहादुर शाह]]लाई चौतारिया बनाएका थिए। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gnJuAAAAMAAJ|title=Kings and Political Leaders of the Gorkhali Empire, 1768–1814|date=1995}}</ref> शेरबहादुर शाहले रणबहादुरलाई काटेपछी विदुरा शाह नजरबन्दमा राखिए।<ref name=":0">{{Cite web |last=Banarjee |first=Gautam |date=19 March 2021 |title=The Night of Assassination |url=https://risingnepaldaily.com/detour/the-night-of-assassination |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210324193621/https://risingnepaldaily.com/detour/the-night-of-assassination |archive-date=24 March 2021 |access-date=20 November 2021 |website=The Rising Nepal |language=en}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्यामा हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको केकस्तो हात थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा विदुर शाह, काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन हरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] tn2f3i47ihj31j6fqboap41rpv9fb1r 0 150286 1356487 2026-05-23T10:08:57Z Bishaldev100 28807 [[बिदुर शाह]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1356487 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[बिदुर शाह]] s25a3iq7amxe4uriqgts4iouhhkakyo