विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 3908 1356543 1322230 2026-05-24T04:54:15Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[ब्याँस]] पृष्ठलाई [[व्याँस]]मा सारियो 1322230 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalDarchulaDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = Map of the village development committees in Darchula District |pushpin_map = Nepal Sudurpashchim Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[दार्चुला जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ५६५.३२<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 556 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|29.83|80.69|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] विकास क्षेत्रको [[महाकाली अञ्चल]], [[दार्चुला जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ५५६ रहेको थियो जसमध्ये २५९ पुरुष र २९७ महिला रहेका थिए भने यहाँ १७४ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2019/07/pulationandhousing-census-2011.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref> यो हाल [[व्याँस गाउँपालिका|ब्याँस गाउँपालिका]]मा पर्दछ। यो [[व्याँस गाउँपालिका|ब्याँस गाउँपालिका]]को वडा नम्बर १ हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:दार्चुला जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:दार्चुला जिल्लाका ठाउँहरू]] 8ohdwl2do6wjie7qq8n4ecfgmej6n6p 0 4957 1356576 1356505 2026-05-24T08:56:51Z Bishaldev100 28807 1356576 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = '''श्री मुख्तियार जर्नेल''' | name = भीमसेन थापा | honorific-suffix = | image = Bhimsen-thapa-painting.jpg |imagesize = 300px | caption = भीमसेन थापा, नेपालको मुख्तियार (प्रधानमन्त्री सरह) वि.सं. १८६३ देखि १८९४ सम्म वि.सं. | birth_date = १८३२ श्रावण ९ | death_date = १८९६ साउन ८ (उमेर ६४) | birth_place = बोर्लाङको पीपल थोक गाउँ, [[गोरखा जिल्ला]], [[नेपाल]] | death_place = भीम मुक्तेश्वर, [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | father = [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)]] | mother = सत्यरूपा माया | spouses = | nationality = [[नेपाली]] | children = ललिता देवी पाण्डे, जनक कुमारी पाण्डे, र दीर्घ कुमारी पाण्डे<ref>{{cite book|last1=Paudel|first1=Punya Prasad|title=Aatreya dekhi Paudel samma|date=2006|publisher=Paudel Society for Cultural Promotion|page=101}}</ref> |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको मुख्तियार]] |term_start = १८६३ |term_end = १८९४ |monarch = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] <br> [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] |predecessor = [[रणबहादुर शाह]]<br /><small>मुख्तियारको रूपमा</small> |successor = [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ्ग पाण्डे]] |nickname = | birth_name = | allegiance ={{flag|नेपाल}} | branch =[[नेपाली सेना]] | serviceyears = | rank =[[नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | servicenumber = | unit = | commands = [[प्रधान सेनापति|नेपालका सेनापति]] | battles ='''[[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]''' | battles_label = | awards = '''राष्ट्रिय विभूति''' | relations = महारानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]] (भतिजी),<br />प्र.म. [[माथवरसिंह थापा]] (भतिजा),<br />[[जङ्गबहादुर राणा]] (नाति) | laterwork = }} '''भीमसेन थापा''' (सन् १७७५ अगस्ट – सन् १८३९ अगस्ट ५) [[नेपाल]]को दोस्रो तथा सबैभन्दा लामो समयसम्म पदमा रहेका नेपालका मुख्तियार ([[प्रधानमन्त्री]] सरह) तथा [[नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू|राष्ट्रिय विभूति]] हुन्। राजा [[रणबहादुर शाह]]का हजुरिया (शाही सचिव तथा सल्लाहकार) भएपछि भीमसेन थापाको उदय भएको हो। सन् १८०० मा रणबहादुर अधित्याग गरेर निर्वासित जीवन बिताउन [[भारत]] को [[बनारस|वाराणसी]] जाँदा भीमसेन थापा पनि सँगै गएका थिए।{{sfn|Waller|2004|p=174}}<ref>{{cite web|title=Francis Buchanan-Hamilton And His Pioneering Natural History Collections in Nepal in 1802–1803|url=http://www.nepembassy.org.uk/full_news.php?filename=2012_01_19|accessdate=7 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103182603/http://www.nepembassy.org.uk/full_news.php?filename=2012_01_19 |date=3 November 2014 }}</ref><ref>{{cite web| title=Three maps of Nepal relating to the pioneering natural history collections of Francis Buchanan-Hamilton, 1802-3| url=http://www.linnean.org/The-Society/LinnBlog/December+2013+Maps+of+Nepal| accessdate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231134602/http://www.linnean.org/The-Society/LinnBlog/December%2B2013%2BMaps%2Bof%2BNepal |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Great Game of Mapping the Himalaya |last=Sorkhabi |first=Rasoul |url =https://www.himalayanclub.org/hj/65/3/the-great-game-of-mapping-the-himalaya/ |accessdate= 31 December 2014}}</ref>{{sfnm|Pradhan|2012|1p=14|Nepal|2007|2p=51|Amatya|1978|3p=|Acharya|2012|4pp=35–36}} यसै कृतज्ञताका कारण, [[रणबहादुर शाह]]ले भीमसेन थापालाई नयाँ विस्तारित सरकारमा '''काजी''' (मन्त्री सरहको पद) को पदमा नियुक्त गरे। सन् १८०६ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या उनकै सौतेनी भाइ [[शेरबहादुर शाह]]द्वारा भए पश्चात भीमसेन थापाले ९३ जनाको हत्या गरेर स्वयं आफू '''मुख्तियार''' (प्रधानमन्त्री सरहको पद) बने। भीमसेन थापाको प्रधानमन्त्रीकालमा नेपाल साम्राज्यको निक्कै विस्तार भएको थियो। यसको प्रमाण यसबाट लगाउन सकिन्छ कि त्यस समयमा यस साम्राज्यको सिमाना पश्चिममा [[सतलज नदी|सतलज]] नदी र पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिस्टा]] नदी सम्म पुगेको थियो। तर, सन् १८१४-१८१६ को नेपाललाई विनाशकारी [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|अङ्ग्रेज-नेपाल युद्ध]]मा उनले फसाए, जसको फलस्वरूप नेपालले [[सुगौली सन्धि]] गरेर आफ्नो एक तिहाई जमिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]लाई बुझाउनु परेको थियो। यस युद्धमा पराजयकै कारण नेपालमा [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस रेसिडेन्सी]]को स्थायित्व कायम भएको थियो। सन् १८१६ मा युवावस्थामै राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को मृत्यु तथा उनको उत्तराधिकारी राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] सानै भएको कारण तथा रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]] (रणबहादुर शाहकी कान्छी श्रीमती) तथा केही दरबारियाको समर्थनकै कारण नेपाल अङ्ग्रेज युद्धमा हार भएता पनि भीमसेन थापा शक्तिमै रहेका थिए। सन् १८३२ मा उनको ठुलो समर्थक रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]]को मृत्य तथा राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] युवावस्थामा पुगेपछि भीमसेन थापाको शक्ति स्थिर भएको थियो। मुख्यतया पाण्डेहरू भीमसेन थापालाई [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]को सन् १८०४ मा भएको हत्याको योजनाकार मान्दथे। अनेक षड्यन्त्र र विरोधी दरबारियाहरूको गतिविधिका कारण अन्तत: भीमसेन थापा सन् १८३९ मा जेल हालिए र उनले त्यहिँ आत्महत्या गरे। तर, उनको मृत्यु पश्चात पनि आन्तरिक कलह शान्त भएन र सोको फलस्वरूप [[राणा शासन|राणा शासनकाल]]को उदय भयो। भीमसेन थापालाई लिएर लामो अध्ययन गरेका इतिहासकार त्रिरत्न मानन्धरको निचोड छ, 'भीमसेन थापाले आफू शक्तिशाली हुन् एकपछि अर्को षड्यन्त्र गरे। षड्यन्त्रकै कारण उनी माथिसम्म पुग्न सफल रहे।' त्यसैमा [[बाबुराम आचार्य]]ले लेखेका छन्, 'यस्ता अमानवीय काम गरेर वास्तवमा यिनले आफ्नो पतनको निमित्त खाडल आफैले उसैबेला नै खनिसकेको देखिन्छ।' थापाले शक्तिमा हुँदा धेरै महत्त्वपूर्ण व्यक्ति र तिनको परिवारलाई त्यस्तै निर्दयी मृत्यु दिएका थिए, जुन नियति पछि आफै भोगे।<ref>{{cite book|title=अब यस्तो कहिल्यै नहोस्|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=|date=वि.सं २०२६|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> 'भीमसेन थापाको षड्यन्त्र कोतपर्वभन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय तुलसीराम वैद्य र तीर्थप्रसाद मिश्रले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> त्यसपछि भीमसेन थापा मुख्तियार बने।उनीहरूकै भाषामा, 'यो हत्याकाण्ड नेपालको इतिहासमा राजनीतिक परिवर्तनको घटना थियो। अब राजपरिवारबाट भारदारमा शक्ति र सत्ता हस्तान्तरण भयो। राजपरिवारको भूमिका न्यून हुँदै गयो। नरसंहार गरी सत्तामा आउने परिपाटी देखापर्‍यो। यस्ता घटनाहरू पुनरावृत्ति हुँदै गए।<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-07-27/393048.html|title=इतिहासको एउटा ट्र्याजडी: भीमसेन थापाको आत्महत्या|last=वज्राचार्य|first=हिमेशरत्न|date=साउन ११, २०७१}}</ref> भीमसेन थापालाई धेरै जसो बुद्धिजीवी ठूला राजनीतिज्ञ मान्छन् तर गहिरिएर नेपालको इतिहासको परिशीलन गर्नेहारू उनलाई त्यस कोटिमा राख्दैनन् । <ref name="पन्त">{{cite book|last=पन्त|first=महेशराज|author-link=महेशराज पन्त|year=|title=पृथ्वीनारायण शाह - नायक, प्रतिनायक अनि नायकदेशीय|publisher=पब्लिकेशन नेपा~लय|url=|isbn=|pages=37}}</ref> ==बाल्यकाल== {{see|थापा वंश}} भीमसेन थापाको जन्म वि.सं. १८३२ नौ गतेका दिन [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]]को बोर्लाङको पीपल थोक गाउँमा [[बगाले थापा]]{{sfn|Pradhan|2012|p=23}} [[क्षेत्री]] परिवारमा भएको थियो। [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)]] र सत्यरूपा मायाका जेठा छोरा थिए। उनका हजुरबुवा नेपाल एकीकरणकालका काजी [[वीरभद्र थापा]] थिए। उनी [[बगाले थापा]] क्षत्री कुलका थिए।{{sfn|Pradhan|2012|pp=22-23}} उनका भाइहरू सहोदरमा [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]], [[अमृतसिंह थापा]], [[बख्तावर सिंह थापा]], [[रणवीरसिंह थापा|रणवीर सिंह थापा]] तथा सौतेनीमा [[रणजावर सिंह थापा]] र [[रणबाम सिंह थापा|रणबम सिंह थापा]] थिए। {{sfn|Pradhan|2012|p=22}} ब्रतबन्धको क्रममा सर्वप्रथम भीमसेन थापाको भेट युवराज [[रणबहादुर शाह]]सँग भएको थियो। त्यसबेला उनको उमेर १० वर्षको थियो। एकै उमेरमा शाह र थापाको मित्रताको आधारमा त्यसै बेलामा तयार भएको हो। उनको बाल्यकाल गोर्खामा निकै सुखमय रूपमा बितेको थियो। उनको पढाइको व्यवस्था त्यस बेलाको परिस्थिति अनुरुप मिलाइएको थियो। ==शक्ति उदय: १७९८-१८०४== [[चित्र:Rana Bahadur Shah.jpg|thumb|right|रणबहादुर शाह, नेपालको राजा (१७७७-१८०६)]] [[चित्र:King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) LACMA M.76.129.jpg|right|thumb|राजा गीवार्णयुद्ध विक्रम शाह (१७९७-१८१६)]] ===शाही परिवार=== [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]को जेठो छोरा [[प्रतापसिंह शाह]] (शासनकाल १७७५-१७७७)को अल्पमृत्युको कारण प्रगतिको पथमा रहेको नेपाल राज्य तथा विशाल सत्ता रिक्त हुन् पुग्यो। प्रताप सिंह शाहको मृत्यु हुँदा उनको उत्तराधिकारी छोरा, [[रणबहादुर शाह]] (शासनकाल १७७७-१७९९) मात्रै २ वर्ष ६ महिनाका थिए।{{sfn|Acharya|2012|p=13}} सन् १७८५ सम्म रानी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]] कार्यकारी राज-प्रतिनिधि भएर राज्यसत्ताको काम सम्भालेकी थिइन् पछि [[पृथ्वीनारायण शाह]]को दोस्रो छोरा [[बहादुर शाह]] (शासनकाल १७८५-१७९४)ले राज्यसत्ता सम्भाले।{{sfn|Pradhan|2012|p=10}} राष्ट्रिय प्रशासनको मुद्दालाई प्रमुख नबनाएर दरबारिया विरोधीहरूले यी दुई राज्य-प्रतिनिधिहरूको शाही जीवनलाई मुद्दा बनाए जसको कारण भविष्यमा हुने राज्य प्रतिनिधिको दौडको लागि एक खराब परम्पराको जग बसाल्न पुग्यो। सन् १७८८-१७९२ मा नेपाल- चीन बिचको [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|युद्ध]]को अनिवार्यताको कारण [[बहादुर शाह]]लाई ब्रिटिसको सहयोग माग्नु परेको थियो, जसको कारण सन् १७९२ मा अङ्ग्रेजहरूसँग एक व्यावसायिक सन्धि गर्नु परेको थियो।{{sfn|Pradhan|2012|pp=11–12}} यसै बीच, रणबहादुर शाहको युवावस्था स्नेहको निमित्त विलासितामा खर्च भएको थियो। सन् १७९४ मा रणबहादुरको उमेर पुगेपछि उनले सर्वप्रथम आफ्नो काका [[बहादुर शाह]]लाई सबै सरकारी पदबाट हटाउनुको साथै सरकारलाई पुन:गठित गरे।{{sfn|Acharya|2012|p=14}}{{sfn|Pradhan|2012|p=12}} सन् १७९५ को मध्यमा उनी एक मैथिल ब्राह्मण विधवा कान्तवती झा माथि मन्त्रमुग्ध भए र उसँग विवाह गर्न आतुर रणबहादुरले आफ्नो पछिल्लो विवाहबाट भएको प्रत्यक्ष सन्तानलाई उत्तराधिकारी नबनाई कान्तवतीलाई उनको आधा जातिको छोरा (त्यस समयको हिन्दु कानुन अनुसार)लाई उत्तराधिकारी बनाउने वाचा गरेर विवाह गरे।{{refn|group=टिप्पणी|कान्तवतीसँग विवाह गर्नु अघि रणबहादुरको दुई श्रीमती रहेको थियो। उनको प्रथम श्रीमती राजराजेश्वरी देवी जसबाट उनलाई एक छोरी भएको थियो। उनको दोश्रो श्रीमती सुवर्णप्रभा देवी जसबाट उनलाई दुई छोरा भएको थियो, रणद्योत शाह र शमशेर शाह। रणबहादुर शाहको जेठो छोरा रणद्योत शाह प्रत्यक्ष रूपमा रणबहादुरको उत्तराधिकारी थिए।{{sfn|Acharya|2012|p=16}}}}{{sfn|Pradhan|2012|p=12}}{{sfn|Acharya|2012|pp=16–17}} सन् १७९७ मा, उनले आफ्नो काका जुन एक सेवानिवृत्त जीवन बाँचिरहेका थिए र चीनका नयाँ सम्राटसँग बैठकको बहानामा चीनमा सरणार्थी जीवन बिताउन खोजिरहेका थिए लाई सन् १९७९ फेब्रुअरी १९ मा जेलमा कैद गरे र २३ जुन १७९७ मा उनको हत्या गरे। यस काण्डका कारण रणबहादुर शाह दरबारिया तथा आम जनमानस विशेष गरी ब्राह्मणहरू तथा वैद्यहरूमा कुख्यात बन्ने पुगे।{{sfn|Pradhan|2012|p=12}}{{sfn|Acharya|2012|pp=17–21}} ===वाराणसी निर्वासन: १८००-१८०४=== [[चित्र:Nepaul valley map 1802.jpg|thumb|right|चार्ल्स क्राफोर्डद्वारा बनाइएको काठमाडौँ उपत्यकाको नक्सा (१८०२-१८०३)]] [[बनारस|वाराणसी]]को बसाईको समय उनले [[ब्रिटिस साम्राज्य|बेलायती साम्राज्य]]को नजिकबाट अध्ययन गरे। बेलायती नीति ''फुट र शासन'' (Divide and Rule) अनुसार अङ्ग्रेजले भारतिय राज्यहरू हडपेको तथ्य बुझे। अङ्ग्रेजहरू सर्वप्रथम व्यापार गर्ने बहाना राज्यमा सरण माग्ने र राज्यको सम्पूर्ण ज्ञान प्राप्त गरेपछि आक्रमण गर्दा भारत अङ्ग्रेजको दास भन्न पुगेको तथ्य थाहा पाए। तर राजा रणबहादुर विलासमा चुर थिए र एक बनारसी साहुको थुप्रो ऋण लिई नितर्दा देशकै बदनाम भएको थिए। भीमसेन भने अङ्ग्रेजबारे जानकारी चाहार्दै हिँडेका थिए। उक्त समयमा मुलकाजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] अङ्ग्रेजबारे सम्भवतः अनविज्ञ भई वाणिज्य सन्धि गर्दै थिए। भीमसेनले जानकारी प्राप्त गरेपश्चात वाणिज्य सन्धि खारेज गर्न नेपाल अविलम्ब पुग्नुपर्ने स्थिति देखे। ===काठमाडौं फिर्ता=== ==काजी == ===पश्चिम विस्तार=== ===बासट्ठीहरण=== === भण्डारखाल पर्व (१८६३) === वि.सं. १८६३ वैशाख १४ गते बेलुका काजी त्रिभुवन प्रधानको घरमा कचहरी बोलाइयो। त्यसमा चौतारिया शेरबहादुर शाह तथा काजी नरसिंह गुरुङ आदिलाई अनिवार्य उपस्थित गराउन भीमसेन थापाले आफ्नो मातहतका सेनालाई आदेश दिएका थिए। शाही र अरू भारदार सहजै उक्त कचहरीमा उपस्थित भए। सबैको उपस्थितिमा कचहरी सुरु हुने बेला भीमसेन थापा भने बहाना गरेर बाहिरिए। जुन बेला स्वामी महाराज (रणबहादुर) को उपस्थितिमा कचहरी प्रारम्भ भइरहेको थियो, ठिक त्यसै समयमा काजी भीमसेन थापा 'खाना खान जान्छु' भनी सभास्थलबाट खुरुक्क बाहिरतिर निस्किएका थिए।<ref><nowiki>[[बाबुराम आचार्य]]</nowiki>को पुस्तक 'अब यस्तो कहिल्यै नहोस्‌'</ref> कचहरीमा रणबहादुरले काजी त्रिभुवन प्रधानले १८ हजार रुपैयाँ राज्यकोषबाट झिकेर मासेकोमा चौतारिया शेरबहादुर शाही लगायत त्यहाँ उपस्थित भारदारहरूको पनि संलग्नता रहेको आरोप लगाए। उक्त आरोप आफूमाथि पनि लागेपछि रिसाएका शेरबहादुर शाहीले रणबहादुर शाहलाई आफ्नै तरबार निकालेर प्रहार गरेको इतिहासकारहरूले लेखेका छन्। त्यसपछि तत्कालै शेरबहादुर शाहीलाई पनि त्यही स्थानमा मारियो। अन्य केही भारदार र शेरबहादुर शाहीका अङ्गरक्षक तथा नातेदारहरूको पनि हत्या भयो। त्यसको भोलिपल्ट अन्य भारदारको पनि कुनै पुर्पक्ष नगरी विभिन्न आरोप लगाएर हत्या भयो। शेरबहादुर शाहीको सहयोगी ठानिएका र भीमसेन थापाले रणबहादुर शाहको हत्यामा संलग्न भनी आरोप लगाएका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] लगायतका व्यक्तिका शाखासन्तान समाप्त हुनेगरी साना बालकहरूलाई समेत काटेर मारेको इतिहासकार आचार्यले लेखेका छन्। उनका अनुसार हत्याको क्रम झन्डै दुई सातासम्म चल्यो। त्यसमा १६ महिलालाई सती पठाइएको र झन्डै ७७ पुरूषको हत्या भएको आचार्यले लेखेका छन्।<ref>[https://www.bbc.com/nepali/news-48488494 दरबार हत्याकाण्ड: यी हुन् नेपालमा सत्ता परिवर्तन गराउने चर्चित घटना]</ref> यो हत्याकाण्डले शक्तिशाली बनेका भीमसेन थापाले राजाभन्दा बलियो बनेर झन्डै ३१ वर्ष नेपालको सत्ता सञ्चालन गरे। == मुख्तियार == ===पश्चिम तर्फ विस्तार=== ===६४ सालको पर्व=== {{मुख्य|६४ सालको पर्व}} === नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध === [[चित्र:Bhimsen Thapa of Nepal.jpg|thumb|]] [[चित्र:Clothes_worn_by_Bhimsen_Thapa_1.jpg|alt=|left|thumb|राष्ट्रिय संग्राहलय छाउनीमा रहेको भीमसेन थापाको पोशाक]] राजा [[रणबहादुर शाह]]सँग नेपाल फर्केपछि उनी पहिले नेपालका मन्त्री र पछि प्रधानमन्त्री भए। त्यस पछि उनले ३१ वर्ष सम्म २ राजाहरूको अन्तर्गत प्रधानमन्त्रीको रूपमा काम गरे। उनका सहयोगी (डेप्युटी) काजी [[रणध्वज थापा]] थिए। उनले सन् १८१६ मा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] विरूद्ध [[युद्धको घोषणा]] गरे।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/126371-1500954660.html|title=मुख्त्यार भीमसेन थापाको योगदान|last=देवकोटा|first=चैतन्यराज|date=१० साउन २०७४|website=नागरीक|accessdate=२२ जेठ २०७९}}</ref> विभिन्न कारणहरूले गर्दा त्यस युद्धमा नेपालको हार भयो। युद्धपछि पनि उनले १३ वर्ष सम्म शासन गरे। ===समरजंग कम्पनी === === नीति तथा सुधार === ====सैन्य नीति === त्यस बेलामा उनले थुप्रै सैनिक, कानुनी, सामाजिक तथा आर्थिक सुधारहरू गरे। सैनिकलाई युरोपेली शैलीमा आधुनिकिकरण गरियो। विश्वका विभिन्न भागमा प्रभुत्व बढाउदै गएको बेलायती साम्राज्यवादको विरूद्ध लड्न एसियाली जनएकताको आहृवान गर्ने उनी निकै दूरदर्शी कूटनीतिज्ञ पनि थिए।{{cn}} महान् पूर्वजहरूले शुरू गरेको नेपाल एकीकरणलाई अगाडि बढाएर भीमसेनले नेपालको सीमालाई चारैतिर बढाए। सन् १८६२ मा काजी र त्यसपछि मूलकाजी र जनरल भएका भीमसेन थापाले साम्राज्यवाद विरुद्ध अनवरत सङ्घर्ष गरेर नेपालको सिमाना [[सतलज नदी|सतलज]]सम्म पुर्‍याएका थिए भने यिनकै पालामा पाल्पालाई नेपालमा गाभिएको थियो ====राहदानी नीति ==== ====आर्थिक नीति==== ====सामाजिक नीति==== थुप्रै समाजिक कुरितीहरू हटाइयो। सार्वजनिक प्रशासनमा सुधारहरू गरे। [[धरहरा]], सुन्धारा, बागदरवार, टेकु पुल, थापाथली पुल आदि निर्माण गराए। । सेनाको आधुनिकीकरण, [[राहदानी]] प्रथाको सुरूवात, अनेकौँ सामाजिक सुधार र विकास निर्माणको कार्य गर्न लगाए। === राजा गीर्वाणको मृत्यु र राजेन्द्रको राज्यारोहण === ==पतनको सुरुवात == === ललितत्रिपुरासुन्दरीको मृत्यु र घर झगडा === राजा राजेन्द्र उमेर पुगेपछि र राजमाता [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरासुन्दरी]]को मृत्युपछि शक्ति संतुलानामा परिवर्तन आउन सुरु भयो {{sfn|Nepal|2007|p=103}}{{sfn|Acharya|2012|p=149}} राजमाता [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरासुन्दरी]]को मृत्युपछि भीमसेन थापाको पतन सुरु भएको थियो। वि.सं. १८९४ असार ५ गते भिमसेन थापाबाट फौजी तैनाथी खोसियो भने अर्को महिना उनलाई पदबाट हटाइएको थियो। थापालाई पदच्युत गरिएपछि पाँडे समूहका नाइके [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ्ग पाण्डे]]ले मुलुकको शासन व्यवस्थामा प्रभाव पार्न लागे।<ref name="AN">प्राचीन नेपाल (पृष्ठ-३२ ), बैसाख २०६३, पुरातत्व विभाग</ref> ==मृत्यु== [[चित्र:Picture of bhimsen thapa standing beside a horse.jpg|thumb|मुख्तियार भीमसेनको तस्विर घोडासँगै]] भारदारहरूबीचको गुटबन्दी र दरबारिया षड्यन्त्रमा परेर थापालाई जेलनेलसहित अनेकौ यातना दिई थुनामा राखियो। वि. सं. १८७१/७२ मा अङ्ग्रेजसँगको युद्धमा पराजित र १८७३ मा भएको सुगौली सन्धी पश्चात तथा १८९४ मा राजकुमार देबेन्द्रको हत्याको अभियोग तथा दरवारिया षड्यन्त्रले गर्दा आफ्नो अपमान सहन नसकी भीमसेनले अन्ततः वि.सं. १८९६ मा आत्महत्या गरे। केही इतिहासकारले भीमसेन थापाले काँचले सेरिएर आत्महत्याको प्रयास गरेको पनि भनेका छन्। [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार तत्काल उपचार भएको भए, उनी सजिलै बाँच्ने थिए। राजा रानीकै आदेशमा रगतले लतपतिएको उनको अर्धचेत शरीर विष्णुमती नदीको बगरमा फ्याँकियो। यही स्थितिमा उनी नौ दिनसम्म बाँचे। वर्षादको समय थियो, त्यसै स्थितिमा प्राण त्यागका लागि छटपटाइरहे। अन्ततः साउन १६ मा मृत्युवरण गरे। लासको सम्मानपूर्वक दाहसंस्कार गर्नसमेत दिइएन। खासमा सामान्य तरिकाले पनि जलाउन दिइएन्। बरु स्याल, कुकुर र गिद्धलाई खान दिइयो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-07-27/393048.html|title=इतिहासको एउटा ट्र्याजडी भीमसेन थापाको आत्महत्या|last=वज्राचार्य|first=हिमेशरत्न|date=साउन ११, २०७१|website=कान्तिपुर|publisher=|accessdate=फागुन २, २०७७}}</ref> उनका विरोधीहरू पाण्डे तथा बस्न्यातहरूका कारण उनले पदत्याग गरेका हुन्। भीमसेन थापा प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]को आमा पट्टिको हजुरबुबा थिए। ==आलोचना == ===विर्ता हरण=== {{main|बासठ्ठीहरण|६४ साल पर्व}} ===शक्तिमा आउन विरोधीको दमन=== कांजी [[दामोदर पाँडे]]लाई १८६० चैत ३ गते लुमडी नजिकको घाटमा गिंडियो । काँजी [[दामोदर पाँडे]]का कलिला छोराहरू ललितबम, रणकेशर, गजकेशर पाँडे बिनाकसुर त्यहीँ गिँडिए । टक्सारी भीम खवास र उनका एक छोरालाई विष्णुमती लगेर काटियो । खवासका अर्का एक छोरालाई टौदहको पोखरीमा डुबाएर मारियो भने अर्का छोरालाई तीन दिनसम्म खुट्टामा पासो लगाई रूखमा झुन्डयाउँदा पनि नमरेपछि काटेर मारियो । शङ्खधर खवासलाई खाडल खनी कुमसम्म पुरेर कपालमा खोटो दली आगो लगाई जिउँदै पोलियो । सरदार इन्द्रमान खत्री, द्वारे समनसिंह र सुवेदार मानधनलाई पनि गिँंडियो र भीमसेन थापाको सत्ता आरोहको यात्रा रगतको भेलबाट रंगीन बनाएर सुरु गरियो । महोद्दामकीर्ति र [[दलमर्दन शाह|दलमर्दन]]का नाबालक नाति र छोराहरू [[वीरभद्र शाह|वीरभद्र]], भीमप्रताप, भीमरुद्र र कुलचन्द्र शाहहरूको आँखा फुटाएर उनीहरूलाई भण्डारखालमा कैद गरियो । वीरभद्रहरूको भव्य [[बाग दरबार|वागदरबार]] विसं १८६१ फागुन २८ भीमसेन थापाले कब्जा गरे भने धर्मपथको कुलचन्द्र बसिरहेको भवन [[रङनाथ पौडेल|रंगनाथ पौडेल]] (पण्डित) लाई दिलाइयो । [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ वैशाख बैशाख ७ गते शुक्ल सप्तमी बिहीबारका दिन]] रातको १० बजे आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरी त्रिभुवन खवासको घरमा राती बसेको थियो। आफैँले सहमतिमा बोलाउन लगाएको कचहरीबाट खाना खाने बहानामा निस्किएका भीमसेन थापा रणबहादुर र शेरबहादुरको बीभत्स अवस्था सिर्जना भएपछि मात्रै फर्किए । [[शेरबहादुर शाह]]का दुई जना कमरा केटाहरूलाई तत्कालै काट्न लगाए । [[बिदुर शाह|विदुर शाही]], त्रिभुवन प्रधान, नरसिंह गुरुङ, पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] र उनका भाइ थुनिए र भोलिपल्ट भण्डारखालको बगैँचामा गिँडिए । सत्ता आफ्नो हातमा आएको उन्मादमा भीमसेनले हेलम्बुमा निर्वासित [[महारानी राज राजेश्वरी|राजराजेश्वरी]]लाई आफ्ना अनुत्तरदायी पतिको सतीको चितामा रणबहादुर मरेको नवौँ दिनमा १४ जना सुसारेसहित जलाएर उनको उपस्थितिले आफ्नो हालीमुहालीमा पर्न सक्ने बाधालाई सधैँका लागि पन्छाउन सफल भए <ref>(फ्रान्सिस बुचनान हयामिल्टन, उही, पृ २६१)</ref> । [[पृथ्वीपाल सेन]]सहितका १८ पाल्पाली निरपराध अङ्गरक्षकलाई भण्डारखालको बगैँचामा काटेर लासलाई दाम्लाले घिसारेर विष्णुमतीको बगरमा फाली स्याल, कुकुर, गिद्धलाई खुवाइयो । जगत खवास विष्णुमतीमा काटिए । चौतारा विदुर र [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]का निरपराध पत्नीहरू पोडेलाई भिडाइयो <ref>(आचार्य, बाबुराम–नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त, पृ २८७–२९०) ।</ref><ref>[https://ekantipur.com/koseli/2018/08/11/153395725988514350.html सत्ता–शक्तिको तोड]</ref> ===अङ्ग्रेजसँग युद्ध गर्ने निर्णय=== अङ्ग्रेज संग हुने देखिएपछि अङ्ग्रेज संग युद्ध गर्ने कि नगर्ने भन्ने विषयमा दरबारमा एक सभाको आयोजना गरियो।<ref>{{cite book|title=राष्ट्रिय विभूति अमरसिंह थापा|author=विनोद थापा|page=पृष्ठ ११२|date=वि.सं २०७०|publisher=राष्ट्रिय विभूति अमरसिंह थापा प्रतिष्ठान|isbn=|url=}}</ref> उक्त सभामा धेरै जसो भारदारले अङ्ग्रेज संग युद्ध गर्न नहुने रे व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{cite book|title=नेपाल एकीकरणको इतिहास (बि.सं १८०१-१८७२)|author=त्रिरत्न मानन्धर र अन्य|page=३१६|date=बि.सं २०७७|publisher=पृथ्वीनारायण शाह अनुसन्धान केन्द्र, नेपाली सेना जंगी अड्डा|isbn=|url=}}</ref> त्यतिबेला नेपालले महाकाली देखि पश्चिमतर्फ विजय गरेका राज्यमाथि राम्रो संग नियन्त्रण गर्न सकेको थिएन र ती राज्यका भूतपूर्व राजा र जनताले अङ्ग्रेजलाई नै सहयोग गर्ने सम्भावना थिए। त्यसैले अङ्ग्रेजले दावी गरेको भूमी दिएर भएपनि युद्ध रोक्नुपर्ने उनीहरूको भनाई थियो।<ref>{{cite book|title=History of the Political and Military Transactions in India During the Administration of the Marquess of Hastings 1813-1823|author=Prinsep, Henry T.|page=457-461|date=1824|publisher=Kingsbury, Parbury, London|isbn=|url=https://indianculture.gov.in/rarebooks/history-political-and-military-transactions-india-during-administration-marquess-hastings}}</ref> त्यसै गरी युद्ध गर्ने कि नगर्ने भन्ने विषयमा बुझ्न राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को नामबाट अमरसिंह थापा, [[हस्तदल शाही]], [[बम शाह]] आदीलाई पत्र पनि पठाइयो।<ref>{{cite book|title=अमरसिंह थापा|author=[[सूर्यविक्रम ज्ञावली]]|page=६०|date=वि.सं २०००|publisher=नेपाल साहित्य सम्मेलन|isbn=|url=}}</ref> तत्कालीन समयमा नेपालको सैनिक शक्ति अङ्ग्रेजको भन्दा कमजोर थियो. त्यसैले अङ्ग्रेजसंग अहिले युद्ध नगरौ, उनीहरूले मागेको बुटवल र स्युराज दिएर युद्ध रोकौं र नेपालले सैनिक सुदृढ गरेपछि आवश्यक परेमा युद्ध गरौला भन्ने सल्लाह अमर सिंहले दरबारमा पत्र पठाएर दिएका थिए। उक्त पत्रको व्यहोरा यस प्रकार थियो,<ref>{{Cite journal |last=थापा |first=विनोद |title=नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध (सन् १८१४-१६) मा बडाकाजी अमरसिंह थापाले अपनाएको नीति |url=https://www.nepalarmy.mil.np/sipahiannual/Sipahi2079 |journal=सिपाही |issue=2079 |pages=38}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''अङ्ग्रेजहरू नेपालभन्दा शक्तिशाली भएकाले नेपालको युद्ध गर्ने उचित अवस्था छैन, यो युद्ध शुरु भएमा निकै लामो र भयङ्कर हुनेछ, त्यसमाथि पनि पश्चिम इलाकाको अवस्था राम्रो छैन, युद्ध भएमा जितेका राज्यका राजाहरूले पनि अङ्ग्रेजहरूलाई नै सहायता गर्नेछन्, अहिलेसम्म हामीले मृगको सिकार मात्र गरेका छौं तर यो लडाइँं भनेको हामीले बाघको सिकार गर्न तयार हुनु हो, युद्ध भनेको अत्यन्त गाह्रो काम हो, रणक्षेत्रमा उत्रेका योद्धालाई मात्र युद्धको मर्मको ज्ञान हुन्छ, साधारण तथा युद्ध अनुभवहीन व्यक्तिलाई युद्धको ज्ञान हुँदैन, यदि अङ्ग्रेजसंग नेपालको युद्ध भयो भने चार पुस्ता देखि आर्जेको नेपालको सम्पूर्ण व्यवस्था बिग्रनेछ, अङ्ग्रेजहरूले माग गरेको भूभाग दिएर भए पनि युद्ध रोकियोस् ।''' <ref>{{cite book|title=इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह (भाग १)|author=योगी नरहरिनाथ|page=५९७-६०१|date=वि.सं २०५५|publisher=|isbn=|url=}}</ref> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> राष्ट्र निर्माणमा आफ्नो ज्यान दिएका, देशको नर-नाडी थाहा पाएका पुरान पाका भाइ-भारदारको कुरा पन्छाएर भीमसेनले अङ्ग्रेजसँग लड्ने निर्णय गरे। आफ्नो देशको अवस्था थाहा नभएका, अल्लारे डिटाहरूलाई जम्मा गरेर बनाइएको भारदारीले गरेको निर्णयले देशको एक-तिहाइ भुभाग गुम्यो। ===जर्नेली सेना र पृथ्वीनारायण शाह्कालीन सेना, दुई थरी सेनाको निर्माण === भिमसेन थापाले दुई थरी सेनाको निर्माण गरे। जर्नेली सेना भनेर फ्रान्स, बेलायत युरोप को नक्कल गरेर एउटा सेना बनाए, भने पृथ्वीनारायण शाह को पाला देखि को सेना समेत नेपालमा बिद्यमान थियो। जर्नेली सेनाको पोशाक युरोपेली सेनाको जस्तै थियो। उनीहरूको तलब स्केल, रासन पानी, सुबिधा सबै राज्यले गर्थ्यो। पूर्व टिस्टा देखि भेरी नदि सम्म जर्नेली सेना खटाइएको थियो। भने पुरानो सेनाले आफै रासन पानी जुटाउनु पर्ने थियो। त्यो भिमसेन थापाको सैन्य क्षेत्रको ठुलो भूल थियो किनभने त्यसले भेरी नदि भन्दा पश्चिममा खटिएका सैनिकहरूलाई निरास बनाएको थियो। ===पाका तथा अनुभवी सेनानायक/ अग्रजको अपमान=== ===सेनाको पदवी भाइ भतिजामा वितरण=== ===जनताको शोषण === गिर्वाणयुद्धको नाममा आफू सर्वेसर्वा हुँदै, भाइभतिजालाई उच्चपदमा आसीन गर्दै उनले लुटको स्वर्ग बनाउन कुनै कसर बाँकी राखेनन्। महेशचन्द्र रेग्मीको भाषामा रणबहादुरसँगै बनारसको निर्वासनबाट चुनदाम पनि नहुनेगरी बेहाल स्थितिमा काठमाडौँ आएका थापाले 'तराईलाई उपनिवेश' मात्रै बनाएनन्, काठमाडौँदेखि गोर्खा, नुवाकोट र पाल्पासम्म हजारौँ रोपनी खेत र दर्जनौं-दर्जन महल बनाए। चतुर खेलाडी थापाले चलाएको युद्ध त पराजित भयो, तर उनको भने पराजय भएन।<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/opinion/2011/03/23/326868.html|title=भीमसेन थापा र 'देशभक्ति’ को त्रासदी|last=महर्जन|first=राजेन्द्र|date=चैत ९, २०६७}}</ref> [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले टिप्पणी गर्दै भनेका छन् "मेरा मावली बा भीमसेन थापाले भेडारूपी जनतामा बाघरूपी शोषक, प्रशासक छाडिदिए । बाघले भेडाको बथानमा पसेर रगत चुसेजस्तै ती प्रशासकले जनशोषण नगरिरहेनन् । भेडाजस्ता सोझा जनतामा बाघरूपी सुब्बा कुलानन्द झा जस्ता चुसाहा शोषक प्रशासकलाई दिए। तिनले बाघले भेडाको रगत चुसेजस्तै जनतालाई सोस्नुसम्म सोसेर धन सोहोरेर सताएर कंगाल पारेकाले जनताले आशीर्वाद दिएनन्। ईश्वरले पनि सहेनन् र भीमसेन थापाले थुनिनुपर्‍यो र अन्त्यमा आफैँ सेरिएर मर्नुपर्‍यो। मेरा मामा माथबर सिंहले त्यसै गरे,भेडाजस्ता जनताउपर बाघरूपी शोषक सुब्बा हीरालाल झा जस्ता प्रशासकलाई दिएर दुनियाँ सताउँदा ईश्वरले पनि सहेनन्, दुनियाँले पनि रुचाएनन्, र माथवरसिंह आफैँ मारिए। काजी अभिमानसिंहले पनि भेडाजस्ता रैतीमाथि बाघरूपी रत्नमान र लक्ष्मीपति जस्ता शोषक प्रशासक छाडिदिए। काजी अभिमानसिंहलाई पनि ईश्वरले सहेनन्, जनताले हेरेनन् र मारिए। गगन सिंहले पनि त्यसै गरे । जनरल [[गगनसिंह खवास]]ले पनि भेडा जस्ता रैतीमाथि बाघरूपी शोषक सिद्धिमानसिंहलाई प्रशासक कारोबारी तुल्याई छाडिदिएका थिए। गगनसिंह खवासलाई पनि ईश्वरले सहेनन्, जनताले पनि चाहेनन् र ऊ पनि मारिए। तिनलाई ईश्वरले पनि सहेनन्, जनताले आशिष पनि दिएनन्, मैले पनि सयजना मान्छे मारेँ, जनतामा बाघ छोडिन । बाघलाई खोरमा थुनेर मासु खुवाएर राखेँ। मैले जनतामाथि बाघ शोषक छाडिन, त्यसैले मलाई ईश्वरले पनि सहे, जनताले पनि आशीर्वाद दिए । यसैले मेरो यो औलाधौला भएको हो ।"<ref>[https://www.kantipurdaily.com/bibidha/2019/04/13/155512268357058035.html अनि जनबल र धनबल विदेशियो:ज्ञानमणि नेपाल चैत ३०, २०७५ कान्तिपुर दैनिक]</ref><ref>[https://nagariknews.nagariknetwork.com/news/31769/ नयाँले सिक्नुपर्ने पुराना शासकका कुरा:ज्ञानमणि नेपाल २० मङि्सर २०७४ नागरिक दैनिक]</ref> ==वंश वृक्ष== {{main|थापा वंश}} {{family tree/start |summary=Bhimsen's father was Amar Singh Thapa and mother Satyarupa Maya. His grandfather was Bir Bhadra Thapa. Bhimsen Thapa had four brothers: Nain Singh, Bhaktawar Singh, Amrit Singh, and Ranbir Singh. From his step-mother, who is unknown, he had two step-brothers: Ranbam and Ranzawar. Bhimsen had one son, who died while infant, and three daughters: Lalita Devi, Janak Kumari and Dirgha Kumari.}} {{family tree | | | | | | | | | | | | | BBT | | BBT=वीरभद्र थापा}} {{family tree | | | | | | | | | | | | | |!| | }} {{family tree | | | | | | | | | SRP |y| AST |~|~|~|~|~|~|~|y| NA | AST=अमरसिंह थापा|SRP=सत्यरुपा माया|NA=?}} {{family tree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|.| | | |,|^|-|-|.| }} {{family tree | BST | | NST | | BwST| | AST | | RST | | RmT | | RwT | BST='''भीमसेन थापा'''|NST=[[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]]|BwST=[[बख्तावर सिंह थापा]]|AST=[[अमृतसिंह थापा]]|RST=[[रणवीरसिंह थापा|रणवीर सिंह थापा]]|RmT=[[रणबाम सिंह थापा|रणबम सिंह थापा]]|RwT=[[रणजावर सिंह थापा]]}} {{family tree | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| }} {{family tree | SON | | LDP | | JKP | | DKP | SON=? (छोरा)|LDP=ललिता देवी पाण्डे|JKP=जनक कुमारी पाण्डे|DKP=दीर्घ कुमारी पाण्डे}} {{family tree/end}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ===टिप्पणी=== {{reflist|group=टिप्पणी}} ===पुस्तक=== *{{citation | last = Pradhan | first = Kumar L. | title = Thapa Politics in Nepal: With Special Reference to Bhim Sen Thapa, 1806–1839 | publisher = Concept Publishing Company | year = 2012 | isbn = 9788180698132 | location = New Delhi | pages = 278 | url = https://books.google.com/books?id=7PP1yElRzIUC&dq=the+assassination+of+rana+bahadur+shah&source=gbs_navlinks_s }} *{{citation |last=Nepal|first=ज्ञानमणी|title=नेपालको महाभारत |publisher=साझा प्रकाशन |language=ne |year=2007 |edition=3rd |page=314 |location=Kathmandu |isbn=9789993325857}} ==बाह्य कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] * [[नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Bhimsen Thapa}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] 4blq2cllhkcxynhef9wlrjrbfngu3dv 1356577 1356576 2026-05-24T08:57:23Z Bishaldev100 28807 /* =सैन्य नीति */ 1356577 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = '''श्री मुख्तियार जर्नेल''' | name = भीमसेन थापा | honorific-suffix = | image = Bhimsen-thapa-painting.jpg |imagesize = 300px | caption = भीमसेन थापा, नेपालको मुख्तियार (प्रधानमन्त्री सरह) वि.सं. १८६३ देखि १८९४ सम्म वि.सं. | birth_date = १८३२ श्रावण ९ | death_date = १८९६ साउन ८ (उमेर ६४) | birth_place = बोर्लाङको पीपल थोक गाउँ, [[गोरखा जिल्ला]], [[नेपाल]] | death_place = भीम मुक्तेश्वर, [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | father = [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)]] | mother = सत्यरूपा माया | spouses = | nationality = [[नेपाली]] | children = ललिता देवी पाण्डे, जनक कुमारी पाण्डे, र दीर्घ कुमारी पाण्डे<ref>{{cite book|last1=Paudel|first1=Punya Prasad|title=Aatreya dekhi Paudel samma|date=2006|publisher=Paudel Society for Cultural Promotion|page=101}}</ref> |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको मुख्तियार]] |term_start = १८६३ |term_end = १८९४ |monarch = [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] <br> [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] |predecessor = [[रणबहादुर शाह]]<br /><small>मुख्तियारको रूपमा</small> |successor = [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ्ग पाण्डे]] |nickname = | birth_name = | allegiance ={{flag|नेपाल}} | branch =[[नेपाली सेना]] | serviceyears = | rank =[[नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | servicenumber = | unit = | commands = [[प्रधान सेनापति|नेपालका सेनापति]] | battles ='''[[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]''' | battles_label = | awards = '''राष्ट्रिय विभूति''' | relations = महारानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]] (भतिजी),<br />प्र.म. [[माथवरसिंह थापा]] (भतिजा),<br />[[जङ्गबहादुर राणा]] (नाति) | laterwork = }} '''भीमसेन थापा''' (सन् १७७५ अगस्ट – सन् १८३९ अगस्ट ५) [[नेपाल]]को दोस्रो तथा सबैभन्दा लामो समयसम्म पदमा रहेका नेपालका मुख्तियार ([[प्रधानमन्त्री]] सरह) तथा [[नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू|राष्ट्रिय विभूति]] हुन्। राजा [[रणबहादुर शाह]]का हजुरिया (शाही सचिव तथा सल्लाहकार) भएपछि भीमसेन थापाको उदय भएको हो। सन् १८०० मा रणबहादुर अधित्याग गरेर निर्वासित जीवन बिताउन [[भारत]] को [[बनारस|वाराणसी]] जाँदा भीमसेन थापा पनि सँगै गएका थिए।{{sfn|Waller|2004|p=174}}<ref>{{cite web|title=Francis Buchanan-Hamilton And His Pioneering Natural History Collections in Nepal in 1802–1803|url=http://www.nepembassy.org.uk/full_news.php?filename=2012_01_19|accessdate=7 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103182603/http://www.nepembassy.org.uk/full_news.php?filename=2012_01_19 |date=3 November 2014 }}</ref><ref>{{cite web| title=Three maps of Nepal relating to the pioneering natural history collections of Francis Buchanan-Hamilton, 1802-3| url=http://www.linnean.org/The-Society/LinnBlog/December+2013+Maps+of+Nepal| accessdate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231134602/http://www.linnean.org/The-Society/LinnBlog/December%2B2013%2BMaps%2Bof%2BNepal |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite web|title=The Great Game of Mapping the Himalaya |last=Sorkhabi |first=Rasoul |url =https://www.himalayanclub.org/hj/65/3/the-great-game-of-mapping-the-himalaya/ |accessdate= 31 December 2014}}</ref>{{sfnm|Pradhan|2012|1p=14|Nepal|2007|2p=51|Amatya|1978|3p=|Acharya|2012|4pp=35–36}} यसै कृतज्ञताका कारण, [[रणबहादुर शाह]]ले भीमसेन थापालाई नयाँ विस्तारित सरकारमा '''काजी''' (मन्त्री सरहको पद) को पदमा नियुक्त गरे। सन् १८०६ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या उनकै सौतेनी भाइ [[शेरबहादुर शाह]]द्वारा भए पश्चात भीमसेन थापाले ९३ जनाको हत्या गरेर स्वयं आफू '''मुख्तियार''' (प्रधानमन्त्री सरहको पद) बने। भीमसेन थापाको प्रधानमन्त्रीकालमा नेपाल साम्राज्यको निक्कै विस्तार भएको थियो। यसको प्रमाण यसबाट लगाउन सकिन्छ कि त्यस समयमा यस साम्राज्यको सिमाना पश्चिममा [[सतलज नदी|सतलज]] नदी र पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिस्टा]] नदी सम्म पुगेको थियो। तर, सन् १८१४-१८१६ को नेपाललाई विनाशकारी [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|अङ्ग्रेज-नेपाल युद्ध]]मा उनले फसाए, जसको फलस्वरूप नेपालले [[सुगौली सन्धि]] गरेर आफ्नो एक तिहाई जमिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]लाई बुझाउनु परेको थियो। यस युद्धमा पराजयकै कारण नेपालमा [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस रेसिडेन्सी]]को स्थायित्व कायम भएको थियो। सन् १८१६ मा युवावस्थामै राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को मृत्यु तथा उनको उत्तराधिकारी राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] सानै भएको कारण तथा रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]] (रणबहादुर शाहकी कान्छी श्रीमती) तथा केही दरबारियाको समर्थनकै कारण नेपाल अङ्ग्रेज युद्धमा हार भएता पनि भीमसेन थापा शक्तिमै रहेका थिए। सन् १८३२ मा उनको ठुलो समर्थक रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी]]को मृत्य तथा राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] युवावस्थामा पुगेपछि भीमसेन थापाको शक्ति स्थिर भएको थियो। मुख्यतया पाण्डेहरू भीमसेन थापालाई [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]को सन् १८०४ मा भएको हत्याको योजनाकार मान्दथे। अनेक षड्यन्त्र र विरोधी दरबारियाहरूको गतिविधिका कारण अन्तत: भीमसेन थापा सन् १८३९ मा जेल हालिए र उनले त्यहिँ आत्महत्या गरे। तर, उनको मृत्यु पश्चात पनि आन्तरिक कलह शान्त भएन र सोको फलस्वरूप [[राणा शासन|राणा शासनकाल]]को उदय भयो। भीमसेन थापालाई लिएर लामो अध्ययन गरेका इतिहासकार त्रिरत्न मानन्धरको निचोड छ, 'भीमसेन थापाले आफू शक्तिशाली हुन् एकपछि अर्को षड्यन्त्र गरे। षड्यन्त्रकै कारण उनी माथिसम्म पुग्न सफल रहे।' त्यसैमा [[बाबुराम आचार्य]]ले लेखेका छन्, 'यस्ता अमानवीय काम गरेर वास्तवमा यिनले आफ्नो पतनको निमित्त खाडल आफैले उसैबेला नै खनिसकेको देखिन्छ।' थापाले शक्तिमा हुँदा धेरै महत्त्वपूर्ण व्यक्ति र तिनको परिवारलाई त्यस्तै निर्दयी मृत्यु दिएका थिए, जुन नियति पछि आफै भोगे।<ref>{{cite book|title=अब यस्तो कहिल्यै नहोस्|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=|date=वि.सं २०२६|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> 'भीमसेन थापाको षड्यन्त्र कोतपर्वभन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय तुलसीराम वैद्य र तीर्थप्रसाद मिश्रले लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> त्यसपछि भीमसेन थापा मुख्तियार बने।उनीहरूकै भाषामा, 'यो हत्याकाण्ड नेपालको इतिहासमा राजनीतिक परिवर्तनको घटना थियो। अब राजपरिवारबाट भारदारमा शक्ति र सत्ता हस्तान्तरण भयो। राजपरिवारको भूमिका न्यून हुँदै गयो। नरसंहार गरी सत्तामा आउने परिपाटी देखापर्‍यो। यस्ता घटनाहरू पुनरावृत्ति हुँदै गए।<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-07-27/393048.html|title=इतिहासको एउटा ट्र्याजडी: भीमसेन थापाको आत्महत्या|last=वज्राचार्य|first=हिमेशरत्न|date=साउन ११, २०७१}}</ref> भीमसेन थापालाई धेरै जसो बुद्धिजीवी ठूला राजनीतिज्ञ मान्छन् तर गहिरिएर नेपालको इतिहासको परिशीलन गर्नेहारू उनलाई त्यस कोटिमा राख्दैनन् । <ref name="पन्त">{{cite book|last=पन्त|first=महेशराज|author-link=महेशराज पन्त|year=|title=पृथ्वीनारायण शाह - नायक, प्रतिनायक अनि नायकदेशीय|publisher=पब्लिकेशन नेपा~लय|url=|isbn=|pages=37}}</ref> ==बाल्यकाल== {{see|थापा वंश}} भीमसेन थापाको जन्म वि.सं. १८३२ नौ गतेका दिन [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]]को बोर्लाङको पीपल थोक गाउँमा [[बगाले थापा]]{{sfn|Pradhan|2012|p=23}} [[क्षेत्री]] परिवारमा भएको थियो। [[अमरसिंह थापा (सानुकाजी)]] र सत्यरूपा मायाका जेठा छोरा थिए। उनका हजुरबुवा नेपाल एकीकरणकालका काजी [[वीरभद्र थापा]] थिए। उनी [[बगाले थापा]] क्षत्री कुलका थिए।{{sfn|Pradhan|2012|pp=22-23}} उनका भाइहरू सहोदरमा [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]], [[अमृतसिंह थापा]], [[बख्तावर सिंह थापा]], [[रणवीरसिंह थापा|रणवीर सिंह थापा]] तथा सौतेनीमा [[रणजावर सिंह थापा]] र [[रणबाम सिंह थापा|रणबम सिंह थापा]] थिए। {{sfn|Pradhan|2012|p=22}} ब्रतबन्धको क्रममा सर्वप्रथम भीमसेन थापाको भेट युवराज [[रणबहादुर शाह]]सँग भएको थियो। त्यसबेला उनको उमेर १० वर्षको थियो। एकै उमेरमा शाह र थापाको मित्रताको आधारमा त्यसै बेलामा तयार भएको हो। उनको बाल्यकाल गोर्खामा निकै सुखमय रूपमा बितेको थियो। उनको पढाइको व्यवस्था त्यस बेलाको परिस्थिति अनुरुप मिलाइएको थियो। ==शक्ति उदय: १७९८-१८०४== [[चित्र:Rana Bahadur Shah.jpg|thumb|right|रणबहादुर शाह, नेपालको राजा (१७७७-१८०६)]] [[चित्र:King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) LACMA M.76.129.jpg|right|thumb|राजा गीवार्णयुद्ध विक्रम शाह (१७९७-१८१६)]] ===शाही परिवार=== [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]को जेठो छोरा [[प्रतापसिंह शाह]] (शासनकाल १७७५-१७७७)को अल्पमृत्युको कारण प्रगतिको पथमा रहेको नेपाल राज्य तथा विशाल सत्ता रिक्त हुन् पुग्यो। प्रताप सिंह शाहको मृत्यु हुँदा उनको उत्तराधिकारी छोरा, [[रणबहादुर शाह]] (शासनकाल १७७७-१७९९) मात्रै २ वर्ष ६ महिनाका थिए।{{sfn|Acharya|2012|p=13}} सन् १७८५ सम्म रानी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]] कार्यकारी राज-प्रतिनिधि भएर राज्यसत्ताको काम सम्भालेकी थिइन् पछि [[पृथ्वीनारायण शाह]]को दोस्रो छोरा [[बहादुर शाह]] (शासनकाल १७८५-१७९४)ले राज्यसत्ता सम्भाले।{{sfn|Pradhan|2012|p=10}} राष्ट्रिय प्रशासनको मुद्दालाई प्रमुख नबनाएर दरबारिया विरोधीहरूले यी दुई राज्य-प्रतिनिधिहरूको शाही जीवनलाई मुद्दा बनाए जसको कारण भविष्यमा हुने राज्य प्रतिनिधिको दौडको लागि एक खराब परम्पराको जग बसाल्न पुग्यो। सन् १७८८-१७९२ मा नेपाल- चीन बिचको [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|युद्ध]]को अनिवार्यताको कारण [[बहादुर शाह]]लाई ब्रिटिसको सहयोग माग्नु परेको थियो, जसको कारण सन् १७९२ मा अङ्ग्रेजहरूसँग एक व्यावसायिक सन्धि गर्नु परेको थियो।{{sfn|Pradhan|2012|pp=11–12}} यसै बीच, रणबहादुर शाहको युवावस्था स्नेहको निमित्त विलासितामा खर्च भएको थियो। सन् १७९४ मा रणबहादुरको उमेर पुगेपछि उनले सर्वप्रथम आफ्नो काका [[बहादुर शाह]]लाई सबै सरकारी पदबाट हटाउनुको साथै सरकारलाई पुन:गठित गरे।{{sfn|Acharya|2012|p=14}}{{sfn|Pradhan|2012|p=12}} सन् १७९५ को मध्यमा उनी एक मैथिल ब्राह्मण विधवा कान्तवती झा माथि मन्त्रमुग्ध भए र उसँग विवाह गर्न आतुर रणबहादुरले आफ्नो पछिल्लो विवाहबाट भएको प्रत्यक्ष सन्तानलाई उत्तराधिकारी नबनाई कान्तवतीलाई उनको आधा जातिको छोरा (त्यस समयको हिन्दु कानुन अनुसार)लाई उत्तराधिकारी बनाउने वाचा गरेर विवाह गरे।{{refn|group=टिप्पणी|कान्तवतीसँग विवाह गर्नु अघि रणबहादुरको दुई श्रीमती रहेको थियो। उनको प्रथम श्रीमती राजराजेश्वरी देवी जसबाट उनलाई एक छोरी भएको थियो। उनको दोश्रो श्रीमती सुवर्णप्रभा देवी जसबाट उनलाई दुई छोरा भएको थियो, रणद्योत शाह र शमशेर शाह। रणबहादुर शाहको जेठो छोरा रणद्योत शाह प्रत्यक्ष रूपमा रणबहादुरको उत्तराधिकारी थिए।{{sfn|Acharya|2012|p=16}}}}{{sfn|Pradhan|2012|p=12}}{{sfn|Acharya|2012|pp=16–17}} सन् १७९७ मा, उनले आफ्नो काका जुन एक सेवानिवृत्त जीवन बाँचिरहेका थिए र चीनका नयाँ सम्राटसँग बैठकको बहानामा चीनमा सरणार्थी जीवन बिताउन खोजिरहेका थिए लाई सन् १९७९ फेब्रुअरी १९ मा जेलमा कैद गरे र २३ जुन १७९७ मा उनको हत्या गरे। यस काण्डका कारण रणबहादुर शाह दरबारिया तथा आम जनमानस विशेष गरी ब्राह्मणहरू तथा वैद्यहरूमा कुख्यात बन्ने पुगे।{{sfn|Pradhan|2012|p=12}}{{sfn|Acharya|2012|pp=17–21}} ===वाराणसी निर्वासन: १८००-१८०४=== [[चित्र:Nepaul valley map 1802.jpg|thumb|right|चार्ल्स क्राफोर्डद्वारा बनाइएको काठमाडौँ उपत्यकाको नक्सा (१८०२-१८०३)]] [[बनारस|वाराणसी]]को बसाईको समय उनले [[ब्रिटिस साम्राज्य|बेलायती साम्राज्य]]को नजिकबाट अध्ययन गरे। बेलायती नीति ''फुट र शासन'' (Divide and Rule) अनुसार अङ्ग्रेजले भारतिय राज्यहरू हडपेको तथ्य बुझे। अङ्ग्रेजहरू सर्वप्रथम व्यापार गर्ने बहाना राज्यमा सरण माग्ने र राज्यको सम्पूर्ण ज्ञान प्राप्त गरेपछि आक्रमण गर्दा भारत अङ्ग्रेजको दास भन्न पुगेको तथ्य थाहा पाए। तर राजा रणबहादुर विलासमा चुर थिए र एक बनारसी साहुको थुप्रो ऋण लिई नितर्दा देशकै बदनाम भएको थिए। भीमसेन भने अङ्ग्रेजबारे जानकारी चाहार्दै हिँडेका थिए। उक्त समयमा मुलकाजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] अङ्ग्रेजबारे सम्भवतः अनविज्ञ भई वाणिज्य सन्धि गर्दै थिए। भीमसेनले जानकारी प्राप्त गरेपश्चात वाणिज्य सन्धि खारेज गर्न नेपाल अविलम्ब पुग्नुपर्ने स्थिति देखे। ===काठमाडौं फिर्ता=== ==काजी == ===पश्चिम विस्तार=== ===बासट्ठीहरण=== === भण्डारखाल पर्व (१८६३) === वि.सं. १८६३ वैशाख १४ गते बेलुका काजी त्रिभुवन प्रधानको घरमा कचहरी बोलाइयो। त्यसमा चौतारिया शेरबहादुर शाह तथा काजी नरसिंह गुरुङ आदिलाई अनिवार्य उपस्थित गराउन भीमसेन थापाले आफ्नो मातहतका सेनालाई आदेश दिएका थिए। शाही र अरू भारदार सहजै उक्त कचहरीमा उपस्थित भए। सबैको उपस्थितिमा कचहरी सुरु हुने बेला भीमसेन थापा भने बहाना गरेर बाहिरिए। जुन बेला स्वामी महाराज (रणबहादुर) को उपस्थितिमा कचहरी प्रारम्भ भइरहेको थियो, ठिक त्यसै समयमा काजी भीमसेन थापा 'खाना खान जान्छु' भनी सभास्थलबाट खुरुक्क बाहिरतिर निस्किएका थिए।<ref><nowiki>[[बाबुराम आचार्य]]</nowiki>को पुस्तक 'अब यस्तो कहिल्यै नहोस्‌'</ref> कचहरीमा रणबहादुरले काजी त्रिभुवन प्रधानले १८ हजार रुपैयाँ राज्यकोषबाट झिकेर मासेकोमा चौतारिया शेरबहादुर शाही लगायत त्यहाँ उपस्थित भारदारहरूको पनि संलग्नता रहेको आरोप लगाए। उक्त आरोप आफूमाथि पनि लागेपछि रिसाएका शेरबहादुर शाहीले रणबहादुर शाहलाई आफ्नै तरबार निकालेर प्रहार गरेको इतिहासकारहरूले लेखेका छन्। त्यसपछि तत्कालै शेरबहादुर शाहीलाई पनि त्यही स्थानमा मारियो। अन्य केही भारदार र शेरबहादुर शाहीका अङ्गरक्षक तथा नातेदारहरूको पनि हत्या भयो। त्यसको भोलिपल्ट अन्य भारदारको पनि कुनै पुर्पक्ष नगरी विभिन्न आरोप लगाएर हत्या भयो। शेरबहादुर शाहीको सहयोगी ठानिएका र भीमसेन थापाले रणबहादुर शाहको हत्यामा संलग्न भनी आरोप लगाएका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] लगायतका व्यक्तिका शाखासन्तान समाप्त हुनेगरी साना बालकहरूलाई समेत काटेर मारेको इतिहासकार आचार्यले लेखेका छन्। उनका अनुसार हत्याको क्रम झन्डै दुई सातासम्म चल्यो। त्यसमा १६ महिलालाई सती पठाइएको र झन्डै ७७ पुरूषको हत्या भएको आचार्यले लेखेका छन्।<ref>[https://www.bbc.com/nepali/news-48488494 दरबार हत्याकाण्ड: यी हुन् नेपालमा सत्ता परिवर्तन गराउने चर्चित घटना]</ref> यो हत्याकाण्डले शक्तिशाली बनेका भीमसेन थापाले राजाभन्दा बलियो बनेर झन्डै ३१ वर्ष नेपालको सत्ता सञ्चालन गरे। == मुख्तियार == ===पश्चिम तर्फ विस्तार=== ===६४ सालको पर्व=== {{मुख्य|६४ सालको पर्व}} === नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध === [[चित्र:Bhimsen Thapa of Nepal.jpg|thumb|]] [[चित्र:Clothes_worn_by_Bhimsen_Thapa_1.jpg|alt=|left|thumb|राष्ट्रिय संग्राहलय छाउनीमा रहेको भीमसेन थापाको पोशाक]] राजा [[रणबहादुर शाह]]सँग नेपाल फर्केपछि उनी पहिले नेपालका मन्त्री र पछि प्रधानमन्त्री भए। त्यस पछि उनले ३१ वर्ष सम्म २ राजाहरूको अन्तर्गत प्रधानमन्त्रीको रूपमा काम गरे। उनका सहयोगी (डेप्युटी) काजी [[रणध्वज थापा]] थिए। उनले सन् १८१६ मा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] विरूद्ध [[युद्धको घोषणा]] गरे।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/126371-1500954660.html|title=मुख्त्यार भीमसेन थापाको योगदान|last=देवकोटा|first=चैतन्यराज|date=१० साउन २०७४|website=नागरीक|accessdate=२२ जेठ २०७९}}</ref> विभिन्न कारणहरूले गर्दा त्यस युद्धमा नेपालको हार भयो। युद्धपछि पनि उनले १३ वर्ष सम्म शासन गरे। ===समरजंग कम्पनी === === नीति तथा सुधार === ====सैन्य नीति ==== त्यस बेलामा उनले थुप्रै सैनिक, कानुनी, सामाजिक तथा आर्थिक सुधारहरू गरे। सैनिकलाई युरोपेली शैलीमा आधुनिकिकरण गरियो। विश्वका विभिन्न भागमा प्रभुत्व बढाउदै गएको बेलायती साम्राज्यवादको विरूद्ध लड्न एसियाली जनएकताको आहृवान गर्ने उनी निकै दूरदर्शी कूटनीतिज्ञ पनि थिए।{{cn}} महान् पूर्वजहरूले शुरू गरेको नेपाल एकीकरणलाई अगाडि बढाएर भीमसेनले नेपालको सीमालाई चारैतिर बढाए। सन् १८६२ मा काजी र त्यसपछि मूलकाजी र जनरल भएका भीमसेन थापाले साम्राज्यवाद विरुद्ध अनवरत सङ्घर्ष गरेर नेपालको सिमाना [[सतलज नदी|सतलज]]सम्म पुर्‍याएका थिए भने यिनकै पालामा पाल्पालाई नेपालमा गाभिएको थियो ====राहदानी नीति ==== ====आर्थिक नीति==== ====सामाजिक नीति==== थुप्रै समाजिक कुरितीहरू हटाइयो। सार्वजनिक प्रशासनमा सुधारहरू गरे। [[धरहरा]], सुन्धारा, बागदरवार, टेकु पुल, थापाथली पुल आदि निर्माण गराए। । सेनाको आधुनिकीकरण, [[राहदानी]] प्रथाको सुरूवात, अनेकौँ सामाजिक सुधार र विकास निर्माणको कार्य गर्न लगाए। === राजा गीर्वाणको मृत्यु र राजेन्द्रको राज्यारोहण === ==पतनको सुरुवात == === ललितत्रिपुरासुन्दरीको मृत्यु र घर झगडा === राजा राजेन्द्र उमेर पुगेपछि र राजमाता [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरासुन्दरी]]को मृत्युपछि शक्ति संतुलानामा परिवर्तन आउन सुरु भयो {{sfn|Nepal|2007|p=103}}{{sfn|Acharya|2012|p=149}} राजमाता [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरासुन्दरी]]को मृत्युपछि भीमसेन थापाको पतन सुरु भएको थियो। वि.सं. १८९४ असार ५ गते भिमसेन थापाबाट फौजी तैनाथी खोसियो भने अर्को महिना उनलाई पदबाट हटाइएको थियो। थापालाई पदच्युत गरिएपछि पाँडे समूहका नाइके [[रणजङ्ग पाँडे|रणजङ्ग पाण्डे]]ले मुलुकको शासन व्यवस्थामा प्रभाव पार्न लागे।<ref name="AN">प्राचीन नेपाल (पृष्ठ-३२ ), बैसाख २०६३, पुरातत्व विभाग</ref> ==मृत्यु== [[चित्र:Picture of bhimsen thapa standing beside a horse.jpg|thumb|मुख्तियार भीमसेनको तस्विर घोडासँगै]] भारदारहरूबीचको गुटबन्दी र दरबारिया षड्यन्त्रमा परेर थापालाई जेलनेलसहित अनेकौ यातना दिई थुनामा राखियो। वि. सं. १८७१/७२ मा अङ्ग्रेजसँगको युद्धमा पराजित र १८७३ मा भएको सुगौली सन्धी पश्चात तथा १८९४ मा राजकुमार देबेन्द्रको हत्याको अभियोग तथा दरवारिया षड्यन्त्रले गर्दा आफ्नो अपमान सहन नसकी भीमसेनले अन्ततः वि.सं. १८९६ मा आत्महत्या गरे। केही इतिहासकारले भीमसेन थापाले काँचले सेरिएर आत्महत्याको प्रयास गरेको पनि भनेका छन्। [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार तत्काल उपचार भएको भए, उनी सजिलै बाँच्ने थिए। राजा रानीकै आदेशमा रगतले लतपतिएको उनको अर्धचेत शरीर विष्णुमती नदीको बगरमा फ्याँकियो। यही स्थितिमा उनी नौ दिनसम्म बाँचे। वर्षादको समय थियो, त्यसै स्थितिमा प्राण त्यागका लागि छटपटाइरहे। अन्ततः साउन १६ मा मृत्युवरण गरे। लासको सम्मानपूर्वक दाहसंस्कार गर्नसमेत दिइएन। खासमा सामान्य तरिकाले पनि जलाउन दिइएन्। बरु स्याल, कुकुर र गिद्धलाई खान दिइयो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-07-27/393048.html|title=इतिहासको एउटा ट्र्याजडी भीमसेन थापाको आत्महत्या|last=वज्राचार्य|first=हिमेशरत्न|date=साउन ११, २०७१|website=कान्तिपुर|publisher=|accessdate=फागुन २, २०७७}}</ref> उनका विरोधीहरू पाण्डे तथा बस्न्यातहरूका कारण उनले पदत्याग गरेका हुन्। भीमसेन थापा प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]को आमा पट्टिको हजुरबुबा थिए। ==आलोचना == ===विर्ता हरण=== {{main|बासठ्ठीहरण|६४ साल पर्व}} ===शक्तिमा आउन विरोधीको दमन=== कांजी [[दामोदर पाँडे]]लाई १८६० चैत ३ गते लुमडी नजिकको घाटमा गिंडियो । काँजी [[दामोदर पाँडे]]का कलिला छोराहरू ललितबम, रणकेशर, गजकेशर पाँडे बिनाकसुर त्यहीँ गिँडिए । टक्सारी भीम खवास र उनका एक छोरालाई विष्णुमती लगेर काटियो । खवासका अर्का एक छोरालाई टौदहको पोखरीमा डुबाएर मारियो भने अर्का छोरालाई तीन दिनसम्म खुट्टामा पासो लगाई रूखमा झुन्डयाउँदा पनि नमरेपछि काटेर मारियो । शङ्खधर खवासलाई खाडल खनी कुमसम्म पुरेर कपालमा खोटो दली आगो लगाई जिउँदै पोलियो । सरदार इन्द्रमान खत्री, द्वारे समनसिंह र सुवेदार मानधनलाई पनि गिँंडियो र भीमसेन थापाको सत्ता आरोहको यात्रा रगतको भेलबाट रंगीन बनाएर सुरु गरियो । महोद्दामकीर्ति र [[दलमर्दन शाह|दलमर्दन]]का नाबालक नाति र छोराहरू [[वीरभद्र शाह|वीरभद्र]], भीमप्रताप, भीमरुद्र र कुलचन्द्र शाहहरूको आँखा फुटाएर उनीहरूलाई भण्डारखालमा कैद गरियो । वीरभद्रहरूको भव्य [[बाग दरबार|वागदरबार]] विसं १८६१ फागुन २८ भीमसेन थापाले कब्जा गरे भने धर्मपथको कुलचन्द्र बसिरहेको भवन [[रङनाथ पौडेल|रंगनाथ पौडेल]] (पण्डित) लाई दिलाइयो । [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ वैशाख बैशाख ७ गते शुक्ल सप्तमी बिहीबारका दिन]] रातको १० बजे आर्थिक हिनामिना गरेको विषयमा भारदारी कचहरी त्रिभुवन खवासको घरमा राती बसेको थियो। आफैँले सहमतिमा बोलाउन लगाएको कचहरीबाट खाना खाने बहानामा निस्किएका भीमसेन थापा रणबहादुर र शेरबहादुरको बीभत्स अवस्था सिर्जना भएपछि मात्रै फर्किए । [[शेरबहादुर शाह]]का दुई जना कमरा केटाहरूलाई तत्कालै काट्न लगाए । [[बिदुर शाह|विदुर शाही]], त्रिभुवन प्रधान, नरसिंह गुरुङ, पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] र उनका भाइ थुनिए र भोलिपल्ट भण्डारखालको बगैँचामा गिँडिए । सत्ता आफ्नो हातमा आएको उन्मादमा भीमसेनले हेलम्बुमा निर्वासित [[महारानी राज राजेश्वरी|राजराजेश्वरी]]लाई आफ्ना अनुत्तरदायी पतिको सतीको चितामा रणबहादुर मरेको नवौँ दिनमा १४ जना सुसारेसहित जलाएर उनको उपस्थितिले आफ्नो हालीमुहालीमा पर्न सक्ने बाधालाई सधैँका लागि पन्छाउन सफल भए <ref>(फ्रान्सिस बुचनान हयामिल्टन, उही, पृ २६१)</ref> । [[पृथ्वीपाल सेन]]सहितका १८ पाल्पाली निरपराध अङ्गरक्षकलाई भण्डारखालको बगैँचामा काटेर लासलाई दाम्लाले घिसारेर विष्णुमतीको बगरमा फाली स्याल, कुकुर, गिद्धलाई खुवाइयो । जगत खवास विष्णुमतीमा काटिए । चौतारा विदुर र [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]का निरपराध पत्नीहरू पोडेलाई भिडाइयो <ref>(आचार्य, बाबुराम–नेपालको सङ्क्षिप्त वृत्तान्त, पृ २८७–२९०) ।</ref><ref>[https://ekantipur.com/koseli/2018/08/11/153395725988514350.html सत्ता–शक्तिको तोड]</ref> ===अङ्ग्रेजसँग युद्ध गर्ने निर्णय=== अङ्ग्रेज संग हुने देखिएपछि अङ्ग्रेज संग युद्ध गर्ने कि नगर्ने भन्ने विषयमा दरबारमा एक सभाको आयोजना गरियो।<ref>{{cite book|title=राष्ट्रिय विभूति अमरसिंह थापा|author=विनोद थापा|page=पृष्ठ ११२|date=वि.सं २०७०|publisher=राष्ट्रिय विभूति अमरसिंह थापा प्रतिष्ठान|isbn=|url=}}</ref> उक्त सभामा धेरै जसो भारदारले अङ्ग्रेज संग युद्ध गर्न नहुने रे व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{cite book|title=नेपाल एकीकरणको इतिहास (बि.सं १८०१-१८७२)|author=त्रिरत्न मानन्धर र अन्य|page=३१६|date=बि.सं २०७७|publisher=पृथ्वीनारायण शाह अनुसन्धान केन्द्र, नेपाली सेना जंगी अड्डा|isbn=|url=}}</ref> त्यतिबेला नेपालले महाकाली देखि पश्चिमतर्फ विजय गरेका राज्यमाथि राम्रो संग नियन्त्रण गर्न सकेको थिएन र ती राज्यका भूतपूर्व राजा र जनताले अङ्ग्रेजलाई नै सहयोग गर्ने सम्भावना थिए। त्यसैले अङ्ग्रेजले दावी गरेको भूमी दिएर भएपनि युद्ध रोक्नुपर्ने उनीहरूको भनाई थियो।<ref>{{cite book|title=History of the Political and Military Transactions in India During the Administration of the Marquess of Hastings 1813-1823|author=Prinsep, Henry T.|page=457-461|date=1824|publisher=Kingsbury, Parbury, London|isbn=|url=https://indianculture.gov.in/rarebooks/history-political-and-military-transactions-india-during-administration-marquess-hastings}}</ref> त्यसै गरी युद्ध गर्ने कि नगर्ने भन्ने विषयमा बुझ्न राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को नामबाट अमरसिंह थापा, [[हस्तदल शाही]], [[बम शाह]] आदीलाई पत्र पनि पठाइयो।<ref>{{cite book|title=अमरसिंह थापा|author=[[सूर्यविक्रम ज्ञावली]]|page=६०|date=वि.सं २०००|publisher=नेपाल साहित्य सम्मेलन|isbn=|url=}}</ref> तत्कालीन समयमा नेपालको सैनिक शक्ति अङ्ग्रेजको भन्दा कमजोर थियो. त्यसैले अङ्ग्रेजसंग अहिले युद्ध नगरौ, उनीहरूले मागेको बुटवल र स्युराज दिएर युद्ध रोकौं र नेपालले सैनिक सुदृढ गरेपछि आवश्यक परेमा युद्ध गरौला भन्ने सल्लाह अमर सिंहले दरबारमा पत्र पठाएर दिएका थिए। उक्त पत्रको व्यहोरा यस प्रकार थियो,<ref>{{Cite journal |last=थापा |first=विनोद |title=नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध (सन् १८१४-१६) मा बडाकाजी अमरसिंह थापाले अपनाएको नीति |url=https://www.nepalarmy.mil.np/sipahiannual/Sipahi2079 |journal=सिपाही |issue=2079 |pages=38}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''अङ्ग्रेजहरू नेपालभन्दा शक्तिशाली भएकाले नेपालको युद्ध गर्ने उचित अवस्था छैन, यो युद्ध शुरु भएमा निकै लामो र भयङ्कर हुनेछ, त्यसमाथि पनि पश्चिम इलाकाको अवस्था राम्रो छैन, युद्ध भएमा जितेका राज्यका राजाहरूले पनि अङ्ग्रेजहरूलाई नै सहायता गर्नेछन्, अहिलेसम्म हामीले मृगको सिकार मात्र गरेका छौं तर यो लडाइँं भनेको हामीले बाघको सिकार गर्न तयार हुनु हो, युद्ध भनेको अत्यन्त गाह्रो काम हो, रणक्षेत्रमा उत्रेका योद्धालाई मात्र युद्धको मर्मको ज्ञान हुन्छ, साधारण तथा युद्ध अनुभवहीन व्यक्तिलाई युद्धको ज्ञान हुँदैन, यदि अङ्ग्रेजसंग नेपालको युद्ध भयो भने चार पुस्ता देखि आर्जेको नेपालको सम्पूर्ण व्यवस्था बिग्रनेछ, अङ्ग्रेजहरूले माग गरेको भूभाग दिएर भए पनि युद्ध रोकियोस् ।''' <ref>{{cite book|title=इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह (भाग १)|author=योगी नरहरिनाथ|page=५९७-६०१|date=वि.सं २०५५|publisher=|isbn=|url=}}</ref> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> राष्ट्र निर्माणमा आफ्नो ज्यान दिएका, देशको नर-नाडी थाहा पाएका पुरान पाका भाइ-भारदारको कुरा पन्छाएर भीमसेनले अङ्ग्रेजसँग लड्ने निर्णय गरे। आफ्नो देशको अवस्था थाहा नभएका, अल्लारे डिटाहरूलाई जम्मा गरेर बनाइएको भारदारीले गरेको निर्णयले देशको एक-तिहाइ भुभाग गुम्यो। ===जर्नेली सेना र पृथ्वीनारायण शाह्कालीन सेना, दुई थरी सेनाको निर्माण === भिमसेन थापाले दुई थरी सेनाको निर्माण गरे। जर्नेली सेना भनेर फ्रान्स, बेलायत युरोप को नक्कल गरेर एउटा सेना बनाए, भने पृथ्वीनारायण शाह को पाला देखि को सेना समेत नेपालमा बिद्यमान थियो। जर्नेली सेनाको पोशाक युरोपेली सेनाको जस्तै थियो। उनीहरूको तलब स्केल, रासन पानी, सुबिधा सबै राज्यले गर्थ्यो। पूर्व टिस्टा देखि भेरी नदि सम्म जर्नेली सेना खटाइएको थियो। भने पुरानो सेनाले आफै रासन पानी जुटाउनु पर्ने थियो। त्यो भिमसेन थापाको सैन्य क्षेत्रको ठुलो भूल थियो किनभने त्यसले भेरी नदि भन्दा पश्चिममा खटिएका सैनिकहरूलाई निरास बनाएको थियो। ===पाका तथा अनुभवी सेनानायक/ अग्रजको अपमान=== ===सेनाको पदवी भाइ भतिजामा वितरण=== ===जनताको शोषण === गिर्वाणयुद्धको नाममा आफू सर्वेसर्वा हुँदै, भाइभतिजालाई उच्चपदमा आसीन गर्दै उनले लुटको स्वर्ग बनाउन कुनै कसर बाँकी राखेनन्। महेशचन्द्र रेग्मीको भाषामा रणबहादुरसँगै बनारसको निर्वासनबाट चुनदाम पनि नहुनेगरी बेहाल स्थितिमा काठमाडौँ आएका थापाले 'तराईलाई उपनिवेश' मात्रै बनाएनन्, काठमाडौँदेखि गोर्खा, नुवाकोट र पाल्पासम्म हजारौँ रोपनी खेत र दर्जनौं-दर्जन महल बनाए। चतुर खेलाडी थापाले चलाएको युद्ध त पराजित भयो, तर उनको भने पराजय भएन।<ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/opinion/2011/03/23/326868.html|title=भीमसेन थापा र 'देशभक्ति’ को त्रासदी|last=महर्जन|first=राजेन्द्र|date=चैत ९, २०६७}}</ref> [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले टिप्पणी गर्दै भनेका छन् "मेरा मावली बा भीमसेन थापाले भेडारूपी जनतामा बाघरूपी शोषक, प्रशासक छाडिदिए । बाघले भेडाको बथानमा पसेर रगत चुसेजस्तै ती प्रशासकले जनशोषण नगरिरहेनन् । भेडाजस्ता सोझा जनतामा बाघरूपी सुब्बा कुलानन्द झा जस्ता चुसाहा शोषक प्रशासकलाई दिए। तिनले बाघले भेडाको रगत चुसेजस्तै जनतालाई सोस्नुसम्म सोसेर धन सोहोरेर सताएर कंगाल पारेकाले जनताले आशीर्वाद दिएनन्। ईश्वरले पनि सहेनन् र भीमसेन थापाले थुनिनुपर्‍यो र अन्त्यमा आफैँ सेरिएर मर्नुपर्‍यो। मेरा मामा माथबर सिंहले त्यसै गरे,भेडाजस्ता जनताउपर बाघरूपी शोषक सुब्बा हीरालाल झा जस्ता प्रशासकलाई दिएर दुनियाँ सताउँदा ईश्वरले पनि सहेनन्, दुनियाँले पनि रुचाएनन्, र माथवरसिंह आफैँ मारिए। काजी अभिमानसिंहले पनि भेडाजस्ता रैतीमाथि बाघरूपी रत्नमान र लक्ष्मीपति जस्ता शोषक प्रशासक छाडिदिए। काजी अभिमानसिंहलाई पनि ईश्वरले सहेनन्, जनताले हेरेनन् र मारिए। गगन सिंहले पनि त्यसै गरे । जनरल [[गगनसिंह खवास]]ले पनि भेडा जस्ता रैतीमाथि बाघरूपी शोषक सिद्धिमानसिंहलाई प्रशासक कारोबारी तुल्याई छाडिदिएका थिए। गगनसिंह खवासलाई पनि ईश्वरले सहेनन्, जनताले पनि चाहेनन् र ऊ पनि मारिए। तिनलाई ईश्वरले पनि सहेनन्, जनताले आशिष पनि दिएनन्, मैले पनि सयजना मान्छे मारेँ, जनतामा बाघ छोडिन । बाघलाई खोरमा थुनेर मासु खुवाएर राखेँ। मैले जनतामाथि बाघ शोषक छाडिन, त्यसैले मलाई ईश्वरले पनि सहे, जनताले पनि आशीर्वाद दिए । यसैले मेरो यो औलाधौला भएको हो ।"<ref>[https://www.kantipurdaily.com/bibidha/2019/04/13/155512268357058035.html अनि जनबल र धनबल विदेशियो:ज्ञानमणि नेपाल चैत ३०, २०७५ कान्तिपुर दैनिक]</ref><ref>[https://nagariknews.nagariknetwork.com/news/31769/ नयाँले सिक्नुपर्ने पुराना शासकका कुरा:ज्ञानमणि नेपाल २० मङि्सर २०७४ नागरिक दैनिक]</ref> ==वंश वृक्ष== {{main|थापा वंश}} {{family tree/start |summary=Bhimsen's father was Amar Singh Thapa and mother Satyarupa Maya. His grandfather was Bir Bhadra Thapa. Bhimsen Thapa had four brothers: Nain Singh, Bhaktawar Singh, Amrit Singh, and Ranbir Singh. From his step-mother, who is unknown, he had two step-brothers: Ranbam and Ranzawar. Bhimsen had one son, who died while infant, and three daughters: Lalita Devi, Janak Kumari and Dirgha Kumari.}} {{family tree | | | | | | | | | | | | | BBT | | BBT=वीरभद्र थापा}} {{family tree | | | | | | | | | | | | | |!| | }} {{family tree | | | | | | | | | SRP |y| AST |~|~|~|~|~|~|~|y| NA | AST=अमरसिंह थापा|SRP=सत्यरुपा माया|NA=?}} {{family tree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|.| | | |,|^|-|-|.| }} {{family tree | BST | | NST | | BwST| | AST | | RST | | RmT | | RwT | BST='''भीमसेन थापा'''|NST=[[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]]|BwST=[[बख्तावर सिंह थापा]]|AST=[[अमृतसिंह थापा]]|RST=[[रणवीरसिंह थापा|रणवीर सिंह थापा]]|RmT=[[रणबाम सिंह थापा|रणबम सिंह थापा]]|RwT=[[रणजावर सिंह थापा]]}} {{family tree | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| }} {{family tree | SON | | LDP | | JKP | | DKP | SON=? (छोरा)|LDP=ललिता देवी पाण्डे|JKP=जनक कुमारी पाण्डे|DKP=दीर्घ कुमारी पाण्डे}} {{family tree/end}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ===टिप्पणी=== {{reflist|group=टिप्पणी}} ===पुस्तक=== *{{citation | last = Pradhan | first = Kumar L. | title = Thapa Politics in Nepal: With Special Reference to Bhim Sen Thapa, 1806–1839 | publisher = Concept Publishing Company | year = 2012 | isbn = 9788180698132 | location = New Delhi | pages = 278 | url = https://books.google.com/books?id=7PP1yElRzIUC&dq=the+assassination+of+rana+bahadur+shah&source=gbs_navlinks_s }} *{{citation |last=Nepal|first=ज्ञानमणी|title=नेपालको महाभारत |publisher=साझा प्रकाशन |language=ne |year=2007 |edition=3rd |page=314 |location=Kathmandu |isbn=9789993325857}} ==बाह्य कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] * [[नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Bhimsen Thapa}} [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] bfj9434ip8ywz0d3elp29vd8ptpk45w 0 6408 1356538 1217651 2026-05-24T04:51:30Z Bishaldev100 28807 1356538 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | image = King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) (restoration) (cropped).jpg | caption = राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | reign = विसं १८५५ फागुन २८ – १८७३ मङ्सिर ०८ | full name = | succession =[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor =[[रणबहादुर शाह]] | successor =[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] | spouse = सिद्धी लक्ष्मी देवी शाह<br>गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह | issue = | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | father =[[रणबहादुर शाह]] | mother =[[कान्तवती|कान्तिवती]] | birth_date = विसं १८५४ कात्तिक ०६ | birth_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date =१८७३ मङ्सिर ०८ (१९ वर्ष) | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = | coronation = विसं १८५५ फागुन २८<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/nepal6.htm Royal Ark]</ref> | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह''' [[नेपाल]]का [[नेपालका राजा|चौथो राजा]] थिए। वि.सं. १८५४ मा पिता [[रणबहादुर शाह]] र माता कान्तिमतिका सुपुत्रका रूपमा जन्मेका श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह आफ्ना बाबु जीवित हुँदाहुँदै पनि डेढ वर्षको अल्पायुमै नेपालका राजा भएका थिए। वि.सं. १८५५ मा राजा भएका उनको अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यसकारण हार्‍यो नेपालले अङ्ग्रेजसँग युद्ध|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/31/34677/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खबरहब|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> उनको राज्यकालमा त्रयी शासन, दामोदर पाँडेको मृत्युदण्ड, १८६२ मा विर्ताहरण, १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या, १८६४ मा [[६४ सालको पर्व]], १८७०-७२ मा नेपाल अंग्रेज युद्ध, १८७२ मा [[सुगौली सन्धी]] जस्ता घटनाहरू भएका थिए। गीर्वाणयुद्ध विक्रमलाई पठनपाठनको पाठ्यक्रम निर्माण गरी राजगुरु रङ्गनाथ पौडेलले राजविधानसार भन्ने ग्रन्थ तयार गरी पढाउने काम भएको थियो। उनले वि.सं. १८६९ मा प्रकाण्ड विद्वानहरूका सल्लाहले (राजगुरु [[रङ्गनाथ पौडेल]] लगायत) आर्य सनातन धर्मको नीतिनियम कर्म गर्दा हिन्दु परम्परागत शास्त्र विधि नछोडी कर्मको फल पाउनका निमित्त सत्कर्म-रत्नावली नामक ग्रन्थको रचना गरेका थिए।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०३।</ref> उनकाे पालामा सुगाैलि सन्धि भएकाे थियाे । उनकाे निधन सितला राेगका कारण१८७३ मा भएको थियोे । ==मुख्य घटनाहरू== यिनको पालामा नेपालको सिमाना, रणबहादुर शाहको हत्या र सुगौली सन्धी भएका थिए। बेलायती शक्ति र भोटर्फको शक्तिमा व्यापक रूपमा विस्तार भएको अवस्थामा पनि [[भीमसेन थापा]] जस्ता मुख्तियार भएको कारण यिनले शासन गर्न सके। यिनको शासनकालमा भएको [[सुगौली सन्धि]] नेपालको इतिहासमा प्रसिद्ध छ। यिनले ''वीर विक्रम''को उपाधि धारण गरेका थिए। === राज्याभिषेक === रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी [[कान्तवती|कान्तिवती]]को जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको मान्यता दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]]का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>[[धनवज्र वज्राचार्य|धनबज्र बज्राचार्य]] (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। === नेपालको महाभारत === === रणबहादुर शाहको हत्या === === पहिलो भण्डारखाल पर्व === [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]] {{Main|भण्डारखाल पर्व (१८६३)}}वि.सं १८६३ वैशाखमा हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक नियतले [[रणबहादुर शाह]]को हत्याको अनुसन्धानमा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह]], त्रिभुवन खवास, पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] लगायत ९३ जनाको हत्या भयो। आफ्ना प्रायः सबै विरोधीको एकै पटक संहार पूरा गरी काजी [[भीमसेन थापा]] अब नेपाल अधिराज्यका एक मात्र निष्कण्टक [[तानाशाही|अधिनायक]] बने। यिनको स्वेच्छाचारिता माथि अङ्कुश लगाउन सक्ने व्यक्ति नेपालमा अब कोही पनि बाँकी थिएन। यसपछि भीमसेन थापाले बालक राजा श्री ५ [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]बाट मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिको पद पनि प्राप्त गरे। "अब उप्रान्त अधिराज्यका [[चौतारिया|चौतारा]] तथा [[काजी]] सबैले मुखियार भीमसेन थापाले लगाए अह्राए अनुसारका कामकाज गर्नू" भन्ने लालमोहर गराएर, आफ्नो अनुकुल रहेकी स्वामी महाराज [[रणबहादुर शाह]]की नवविवाहिता किशोरी रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]लाई भने [[सती प्रथा|सती]] जान बाट रोकी राजमाताको हैसियत प्रदान गरेर यिनैलाई बालक राजा गीर्वाण युद्ध विक्रमको संरक्षिकाका रूपमा नियुक्त गर्न पनि यिनी सफल भए। === नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध === === सुगौली सन्धि === ==मृत्यु== यिनको मृत्यु अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा विफरको कारणले भएको थियो। उनको मृत्यु भएको १८ दिनसम्म नेपालको राजसिंसासन खाली राखियो र १८ दिन पछि मात्र उनको छोरा युवराज राजेन्द्रको राज्यरोहण गराइयो। {{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|६ कात्तिक|१८५४|८ मङ्सिर|१८७३}} {{S-reg|}} |- {{succession box| title=[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]]| years=१८५५–१८७३| before=[[रणबहादुर शाह]]| after=[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] 8uikm2plo11cdwfdwzactmjjgfu0rkm 14 8653 1356516 1065616 2026-05-23T17:37:31Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:उपन्यासहरू]] हटाइयो; [[श्रेणी:देश अनुसार उपन्यासहरू]] जोडियो 1356516 wikitext text/x-wiki यो [[नेपाल]] देशका उपन्यासहरूको श्रेणी हो। [[नेपाली भाषा]]का उपन्यासहरू को श्रेणी हेर्नको लागि ''[[:श्रेणी:नेपाली भाषाका उपन्यासहरू]]'' त्यहाँ जानुहोस। [[Category:नेपाली साहित्य]] [[Category:नेपाली भाषाका पुस्तकहरू]] [[श्रेणी:देश अनुसार उपन्यासहरू]] 9fbeabw65ynabm56ptgikkkpyhvtyu9 0 9141 1356512 1356507 2026-05-23T16:36:18Z Bishaldev100 28807 1356512 wikitext text/x-wiki १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र [[किपट]] जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref name=":0">नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/ |date=2017-04-23 }}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे।<ref name=":0" /> == घटना == आफू बनारस रहँदा लागेको ऋण तिर्न [[भीमसेन थापा]]को सल्लाहमा ६२ जना बाह्मणहरूले पाएको विर्ता, गुठी र राईहरूको किपट जग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसैलाई नेपालको इतिहासमा 'बासठ्ठी हरण'को नाम दिइएको छ। [[चित्तरञ्जन नेपाली]]को अनुसार<ref>{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=८२}}</ref> रनबहादुर शाहले मुख्तियारी भै शासन भार लिएपछि नेपाल र ब्रिटिस भारत बीच तिक्ततापूर्ण सम्बन्धको परिवेशमा फौजलाई संगठित गर्नेतर्फ सोच्न थाले। तर , त्यस बखत सरजारी कोषको साधारण आयबाट मात्र फौजलाई पुनर्गठन गर्न गरी सगठित गर्न तथा नयाँ ढंगबाट तालीम दिलाउन आवश्यक खर्च पुर्याउन सक्दैनथ्यो। यसर्थ नयाँ आयको स्रोत निकाल्न जरुरी हुन गएको थियो। यसका निमित्त उनले विर्ता हरण गर्ने निश्चय गरे. त्यस बखत अधिकांश जग्गा याँ त देवीदेवताको गुठीमा याँ ब्राह्मणहरूको विर्तामा दरिएको हुन्थ्यो। सोही बिर्ता हरण गर्ने उनले बिचार गरे। तर त्यस बखत अरु काजी सर्दारहरूको पनि बिर्ता नभएको होइन। तर पनि फौज सम्बन्धि काममा खर्च गर्नको निमित्त हरण गर्ने जुन उद्देश्य थियो, त्यसबाट काजी सर्दार आदि फौज उच्च पदाधिकारीहरूकै बिर्ता हरण गरेमा सो उद्देश्य पुरा हुनुको साटो उल्टो प्रतिक्रिया पर्न जाने सम्भावना भएकाले उनीहरूको बिर्तालाई नछोइकन केवल ब्राह्मणहरूको विर्ता र देवदेवताको गुठी मात्र हेरे निर्णय गरिएको हो, जुनकि वीरताबाट आर्जित पनि थिएन। खुसी मनले दिन राजी नभएपछी रणबहादुर शाहले सारा ब्राह्मणहरूको बिर्ता र देवदेवताको गुठी जग्गा हरण गरी, त्यसको आम्दानी फौजमा खर्च गर्ने व्यवस्था गरे। नेपालको इतिहास यस कार्यलाई नै बासठ्ठीहरण भन्दछन्। "बिर्ता हरण"को यो कार्य सम्वत् १८६२ सालमा रणबहादुर शाहले गरेका थिए. बासठ्ठी सालमा हरण गरिएको हुनाले यसलाई "बासठ्ठीहरण" भन्ने चलन चलेको हो। बनारस बाट फर्केर प्रशासन आफ्नो हातमा लिएपछि फौजलाई नयाँ ढंगबाट संगठित गर्नानिमित्त खर्च पुर्याउनको लागि गरेका थिए।<ref>{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=८३|date=बि.सं २०२०}}</ref> यी बिर्ताहरू उनले फौजी कम्पनीका नाममा दर्ता पनि गरेका थिए। यो भारतमा बढ्दै गएको अंग्रेजी उपनिवेशवादी नीतिको विरोधमा नेपालले दर्शाएको प्रतिक्रिया हो।<ref name=":1">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=८४|date=बि.सं २०२०}}</ref> == असर == * वाहुनहरु तथा राई मिलेर [[माझ किरात]]मा विद्रोह ([[६४ साल पर्व]]) * रणबहादुर शाहको हत्या ([[भण्डारखाल पर्व (१८६३)]] * भीमसेन थापाको पतन == बिर्ता सट्टा भर्ना<ref name=":1" /> ==<!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''स्वस्तश्री गिरिराज चक्रचूडामणि नरनारायणोत्यादिविबिध विरुदार्वाल विराज मान मानोन्नत श्री मन्महाराजधिराज श्री श्री श्री महाराज [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] बहादुर सम्सेर्जंग देवानाम् सदा समर विजयिनाम् --''' '''आगे हाम्रा मुलुकाका ब्राह्मणहरूका र देव देवताका पुजाहारी गुठीयार हरूके ६२ सालमा ब्राह्मणहरूका विर्ता देव देवता का गुठीहरण हुनाले दर्बारमा कहिल्यै सुविस्ता हुन्या भयन ती गुठी फोइ बक्स्या सर्कार्को बढीया हुन्याछ भनी श्री [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रायम मिनिस्टर]] यान् [[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|कम्यान्डर इन्चीफ]] जनरल [[जङ्गबहादुर राणा|जंग बहादुर कंवर]] गैर्हले हाम्रा हजूरमा बिंति पार्दा ६२ सालमा जबद भयाको विर्ता गुठी नालामा दरियाका छन् त्यो झिकिबहाल गर्याइ दिनलाई कंपु पल्टन [[कम्पनी (सैन्य इकाई)|कंपनि]] रहन्या भएन कम्पु पल्टन कंपनि नरह्या दुस्मनको प्रबल भाई हिन्दूको कर्म रहोइन जवद भयाको गुठी विर्ता पनि सट्टा पाउन्या कंपु पल्टन कंपनि रही मुलुक थामी हिन्दूको कर्म पनि रहन्या कुराको ताजावीज गरी षत वापत हरियाका र जाँच भै कट्टी भयाका बाहेक ६२ सालामा हरण भयाका तिमीहिरूका विर्ता र देव देवता का गुठी षेत पाषाको मध्येश पहाडका वैरान पर्ती वाझा जामइनमा हाम्रा हुकुमले लाल मोहर भाई बंद भयाका जग्गा र गौचर सन्धी सर्पन पर्न्या जगा बाहिका जगामा सट्टा लिनुभनी जगा अवाद गर्नालाई यथाशक्ति रुपैया बक्सी १९०४ सालका बाली देखि गुठि विर्ताको सट्टा बक्स्यौ षत बापत हरियाका र जाँचभै कट्टि भयाका बाहेक ६२ सालामा हरण भयाका आफ्ना विर्ता र देव देवताका गुठी षेत पाषो जती जती छ षसोषास सदर दफदर षानामा लेषाइ जाँच बुझ गराइ मध्येश पहाडका वैरान पर्तिवांझो जामइनमा हाम्रा हुकुमले लालमोहर भैबंद भयाका जगा र गौचर सन्धी सर्पन पर्न्या वाहेकका जगामा सट्टाली जग्गा अनुसार पायाको षर्च रुपयाले जग्गा आवाद गरी मुगलानीया रयेत ल्याई वसाउनु नेपालका रयेत लैगी नवसाउनु आफ्ना षातिरमा संग हाम्रो जय मनाइ गुठी विर्ता जानि भोग्य गर''' '''इति संवत् १९०३ साम मितिमार्ग वदिद १२ रोज १ शुभम्''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू|नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरु]] * [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)]] ==सन्दर्भ== इतिहासमा [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] l3daxeq4eu8kf2sriqqvnuq8nw2wvh9 0 23507 1356513 1306961 2026-05-23T16:37:05Z Bishaldev100 28807 1356513 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=सेप्टेम्बर २०११}} सामन्य भाषामा [[विर्ता]] भनेजस्तै पूर्बी नेपालको अधिकांश भुमि [[किराँत जाति|किराँत]]हरूको एकलौटी स्वामित्व भएको क्षेत्र अथवा '''किपट''' थियो. परापुर्ब कालमा विभिन्न ठाउमा किपट बनाइ किराँतहरूले धेरै पुस्तासम्म राज्य गरी बसे। कोशी र मेची अञ्चलका पहाडी जिल्लाहरू इलाम, पान्थर, ताप्लेजुङ, तेह्रथुम, संखुवासभा र धनकुटामा विभाजन गरिनु अघि पल्लो किराँत [[लिम्बुवान]] भनिन्थ्यो । नेपाल एकीकरणका बेला समेत लिम्बुवान क्षेत्रलाई किपट प्रणाली अन्तर्गत राखिने सम्झौता भएको थियो । जसमा लिम्बुवान भूमिमाथि लिम्बु जातिको मात्र अधिकार रहेको थियो । उनीहरूले दक्षिणपूर्वी र पूर्वी भागबाट हुने आक्रमणको प्रतिरोध गर्नुपर्ने शर्तमा लिम्बुवान गाभिएको थियो । न्यूनरूपमा कर [[शाहवंश|शाहवंशी]] राजालाई बुझाउनु पर्दथ्यो । जसमा ६० [[मुरी]] फल्ने जग्गा [[रैकर]] गराएपछि सुब्बा नियुक्त गरिन्थ्यो, र सुब्बाहरूले आफ्नो रैती राखी तिरो कर उठाउने प्रचलन सुरुवात भयो ।<ref>{{cite web |url=http://www.mysansar.com/?p=2282 |title=कञ्चन लिम्बू, डिवी आङवुङ, नवीन वनेम: यस्तो छ लिम्बूवानको गौरवमय इतिहास' |publisher=mysansar.com |date=2008-01-22 |accessdate=2010-02-10 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> वि.सं. २०२१ सालमा लिम्बुहरूको पूर्ण अधिकार भएको किपट व्यवस्थामाथि भूमिसुधार ऐन लागू गरियो । पछि सरकारले नापी गरी मालपोत लागू गरेपछि किपटको अस्तित्व सकियो । <ref>http://newsmandu.com/story/142873/{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[६४ सालको पर्व]] ===सन्दर्भ सामग्रीहरू === <references/> [[श्रेणी:भूमि व्यवस्था]] {{stub}} e200xjlcm40k6sqi500x8kess1glphl 0 47419 1356578 1356468 2026-05-24T09:34:19Z Bishaldev100 28807 1356578 wikitext text/x-wiki {{infobox royalty | name = श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह | title = Shri Sahebju<br /> [[His Excellency]]<br />Foreign Minister of Nepal<br />Defence Minister of Nepal | full name = श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह | house = [[शाह वंश]] | type = वंश | father = ''जनरल साहेबज्यु'' Jझरेन्द्र विक्रम शाह | mother = ''साहेबज्यु रानी'' नयन राज्य लक्ष्मी | spouse = ''साहेबज्यु रानी'' लिला राज्यलक्ष्मी | issue = Riddhi Rajya Lakshmi Shah <br />Madhuri Rajya Lakshmi Shah <br />Tarini Bikram Shah | birth_date = {{Birth date|1900|01|20|df=y}}{{citation needed|date=December 2021}} | birth_place = [[Hanuman Dhoka|Hanuman Dhoka Palace]], [[Basantapur, Kathmandu]]{{citation needed|date=December 2021}} | death_date = {{death date and age|1976|5|1|1900|df=yes}}{{citation needed|date=December 2021}} | death_place = [[Chapkaiya Villa Durbar]], [[Birganj]], [[Kingdom of Nepal|Nepal]]{{citation needed|date=December 2021}} | religion = [[हिन्दु]] }} {{Infobox officeholder |office1 = शाही सल्लाहकार परिषद |term_start1 = 1955 |term_end1 = 1956 |monarch1 =[[राजा महेन्द्र]] |office2 = रक्षामन्त्री |term_start2 = 1956 |term_end2 = 1958 |monarch2 =[[राजा महेन्द्र]] |office3 = परराष्ट्र मन्त्री, नेपाल |term_start3 = |term_end3 = |monarch3 =[[राजा महेन्द्र]] |predecessor3 = [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]] |successor3 = [[बिपी कोइराला]] }} '''श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। उनी [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]का नाति तथा [[झरेन्द्र विक्रम शाह]]का छोरा थिए ।<ref>{{Cite web |title=Nepal8 |url=https://www.royalark.net/Nepal/nepal8.htm |access-date=2026-05-23 |website=www.royalark.net}}</ref> उनी [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा २०१२ साल वैशाख १ गते गठीत शाही सल्लाहकार सभाको रोयल एडभाइजर थिए भने [[गुञ्जमान सिंह|गुन्जमान सिंह]] प्रीन्सिपल रोयल एडभाइजर थिए । <ref>२०१२ साल वैशाख २ गतेको गो.प.बाट</ref> यिनी [[टङ्कप्रसाद आचार्य|टंङ्कप्रसाद आचार्यको]] मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री मन्त्री, [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=शाही घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104 |archive-url= |archive-date= |access-date=2021-01-01 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref>, [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुर्वणसम्शेर ज.ब.रा]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा तथा परराष्ट्र<ref>{{Cite report|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=706|title=शूवर्ण शम्सेर जवरा समितिको मन्त्रिहरुको कार्य विभाजन|date=२०१५ जेठ २|publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> भएका थिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका रक्षा मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०० मा जन्म]] {{stub}} 1twqcx7u4type0wzfjpx11mbtqvq3un 1356579 1356578 2026-05-24T09:36:47Z Bishaldev100 28807 1356579 wikitext text/x-wiki {{infobox royalty | name = श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह | title = Shri Sahebju<br /> [[His Excellency]]<br />Foreign Minister of Nepal<br />Defence Minister of Nepal | full name = श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह | house = [[शाह वंश]] | type = वंश | father = ''जनरल साहेबज्यु'' झरेन्द्र विक्रम शाह | mother = ''साहेबज्यु रानी'' नयन राज्य लक्ष्मी | spouse = ''साहेबज्यु रानी'' लिला राज्यलक्ष्मी | issue = Riddhi Rajya Lakshmi Shah <br />Madhuri Rajya Lakshmi Shah <br />Tarini Bikram Shah | birth_date = {{Birth date|1900|01|20|df=y}}{{citation needed|date=December 2021}} | birth_place = [[हनुमानढोका]], [[बसन्तपुर]] | death_date = {{death date and age|1976|5|1|1900|df=yes}}{{citation needed|date=December 2021}} | death_place = छप्कैया दरबार, वीरगञ्ज | religion = [[हिन्दु]] }} {{Infobox officeholder |office1 = शाही सल्लाहकार परिषद |term_start1 = 1955 |term_end1 = 1956 |monarch1 =[[राजा महेन्द्र]] |office2 = रक्षामन्त्री |term_start2 = 1956 |term_end2 = 1958 |monarch2 =[[राजा महेन्द्र]] |office3 = परराष्ट्र मन्त्री, नेपाल |term_start3 = |term_end3 = |monarch3 =[[राजा महेन्द्र]] |predecessor3 = [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]] |successor3 = [[बिपी कोइराला]] }} '''श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। उनी [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]का नाति तथा [[झरेन्द्र विक्रम शाह]]का छोरा थिए ।<ref>{{Cite web |title=Nepal8 |url=https://www.royalark.net/Nepal/nepal8.htm |access-date=2026-05-23 |website=www.royalark.net}}</ref> उनी [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा २०१२ साल वैशाख १ गते गठीत शाही सल्लाहकार सभाको रोयल एडभाइजर थिए भने [[गुञ्जमान सिंह|गुन्जमान सिंह]] प्रीन्सिपल रोयल एडभाइजर थिए । <ref>२०१२ साल वैशाख २ गतेको गो.प.बाट</ref> यिनी [[टङ्कप्रसाद आचार्य|टंङ्कप्रसाद आचार्यको]] मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री मन्त्री, [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=शाही घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104 |archive-url= |archive-date= |access-date=2021-01-01 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref>, [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुर्वणसम्शेर ज.ब.रा]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा तथा परराष्ट्र<ref>{{Cite report|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=706|title=शूवर्ण शम्सेर जवरा समितिको मन्त्रिहरुको कार्य विभाजन|date=२०१५ जेठ २|publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> भएका थिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका रक्षा मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०० मा जन्म]] {{stub}} 0r97u5qcedwn4jww4k5b2gs4p8hn1bv 1356580 1356579 2026-05-24T09:37:14Z Bishaldev100 28807 1356580 wikitext text/x-wiki {{infobox royalty | name = श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह | title = | full name = श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह | house = [[शाह वंश]] | type = वंश | father = ''जनरल साहेबज्यु'' झरेन्द्र विक्रम शाह | mother = ''साहेबज्यु रानी'' नयन राज्य लक्ष्मी | spouse = ''साहेबज्यु रानी'' लिला राज्यलक्ष्मी | issue = Riddhi Rajya Lakshmi Shah <br />Madhuri Rajya Lakshmi Shah <br />Tarini Bikram Shah | birth_date = {{Birth date|1900|01|20|df=y}}{{citation needed|date=December 2021}} | birth_place = [[हनुमानढोका]], [[बसन्तपुर]] | death_date = {{death date and age|1976|5|1|1900|df=yes}}{{citation needed|date=December 2021}} | death_place = छप्कैया दरबार, वीरगञ्ज | religion = [[हिन्दु]] }} {{Infobox officeholder |office1 = शाही सल्लाहकार परिषद |term_start1 = 1955 |term_end1 = 1956 |monarch1 =[[राजा महेन्द्र]] |office2 = रक्षामन्त्री |term_start2 = 1956 |term_end2 = 1958 |monarch2 =[[राजा महेन्द्र]] |office3 = परराष्ट्र मन्त्री, नेपाल |term_start3 = |term_end3 = |monarch3 =[[राजा महेन्द्र]] |predecessor3 = [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]] |successor3 = [[बिपी कोइराला]] }} '''श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। उनी [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]का नाति तथा [[झरेन्द्र विक्रम शाह]]का छोरा थिए ।<ref>{{Cite web |title=Nepal8 |url=https://www.royalark.net/Nepal/nepal8.htm |access-date=2026-05-23 |website=www.royalark.net}}</ref> उनी [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा २०१२ साल वैशाख १ गते गठीत शाही सल्लाहकार सभाको रोयल एडभाइजर थिए भने [[गुञ्जमान सिंह|गुन्जमान सिंह]] प्रीन्सिपल रोयल एडभाइजर थिए । <ref>२०१२ साल वैशाख २ गतेको गो.प.बाट</ref> यिनी [[टङ्कप्रसाद आचार्य|टंङ्कप्रसाद आचार्यको]] मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री मन्त्री, [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=शाही घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104 |archive-url= |archive-date= |access-date=2021-01-01 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref>, [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुर्वणसम्शेर ज.ब.रा]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा तथा परराष्ट्र<ref>{{Cite report|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=706|title=शूवर्ण शम्सेर जवरा समितिको मन्त्रिहरुको कार्य विभाजन|date=२०१५ जेठ २|publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> भएका थिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका रक्षा मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०० मा जन्म]] {{stub}} husoel5zj4qticoem3os1itvqxfjnwb 1356581 1356580 2026-05-24T09:40:18Z Bishaldev100 28807 1356581 wikitext text/x-wiki {{infobox royalty | name = श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह | title = | full name = श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह | house = [[शाह वंश]] | type = वंश | father = ''जनरल साहेबज्यु'' झरेन्द्र विक्रम शाह | mother = ''साहेबज्यु रानी'' नयन राज्य लक्ष्मी | spouse = ''साहेबज्यु रानी'' लिला राज्यलक्ष्मी | issue = Riddhi Rajya Lakshmi Shah <br />Madhuri Rajya Lakshmi Shah <br />Tarini Bikram Shah | birth_date = {{Birth date|1900|01|20|df=y}}{{citation needed|date=December 2021}} | birth_place = [[हनुमानढोका]], [[बसन्तपुर]] | death_date = {{death date and age|1976|5|1|1900|df=yes}}{{citation needed|date=December 2021}} | death_place = छप्कैया दरबार, वीरगञ्ज | religion = [[हिन्दु]] }} {{Infobox officeholder |office1 = शाही सल्लाहकार परिषद |term_start1 = 1955 |term_end1 = 1956 |monarch1 =[[राजा महेन्द्र]] |office2 = रक्षामन्त्री |primeminister2 = [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आइ सिंह]] |term_start2 = 1956 |term_end2 = 1958 |monarch2 =[[राजा महेन्द्र]] |office3 = परराष्ट्र मन्त्री, नेपाल |term_start3 = |term_end3 = |monarch3 =[[राजा महेन्द्र]] |primeminister3 = [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्णशमशेर]] |predecessor3 = [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]] |successor3 = [[बिपी कोइराला]] }} '''श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। उनी [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]का नाति तथा [[झरेन्द्र विक्रम शाह]]का छोरा थिए ।<ref>{{Cite web |title=Nepal8 |url=https://www.royalark.net/Nepal/nepal8.htm |access-date=2026-05-23 |website=www.royalark.net}}</ref> उनी [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा २०१२ साल वैशाख १ गते गठीत शाही सल्लाहकार सभाको रोयल एडभाइजर थिए भने [[गुञ्जमान सिंह|गुन्जमान सिंह]] प्रीन्सिपल रोयल एडभाइजर थिए । <ref>२०१२ साल वैशाख २ गतेको गो.प.बाट</ref> यिनी [[टङ्कप्रसाद आचार्य|टंङ्कप्रसाद आचार्यको]] मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री मन्त्री, [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=शाही घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104 |archive-url= |archive-date= |access-date=2021-01-01 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref>, [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुर्वणसम्शेर ज.ब.रा]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा तथा परराष्ट्र<ref>{{Cite report|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=706|title=शूवर्ण शम्सेर जवरा समितिको मन्त्रिहरुको कार्य विभाजन|date=२०१५ जेठ २|publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> भएका थिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका रक्षा मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०० मा जन्म]] {{stub}} 0qc9u7dwdtpls4tyh5sj5uev1ubjce0 1356582 1356581 2026-05-24T09:46:41Z Bishaldev100 28807 1356582 wikitext text/x-wiki {{infobox royalty | name = श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह | title = | full name = श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह | house = [[शाह वंश]] | type = वंश | father = ''जनरल साहेबज्यु'' झरेन्द्र विक्रम शाह | mother = ''साहेबज्यु रानी'' नयन राज्य लक्ष्मी | spouse = ''साहेबज्यु रानी'' लिला राज्यलक्ष्मी | issue = Riddhi Rajya Lakshmi Shah <br />Madhuri Rajya Lakshmi Shah <br />Tarini Bikram Shah | birth_date = {{Birth date|1900|01|20|df=y}}{{citation needed|date=December 2021}} | birth_place = [[हनुमानढोका]], [[बसन्तपुर]] | death_date = {{death date and age|1976|5|1|1900|df=yes}}{{citation needed|date=December 2021}} | death_place = छप्कैया दरबार, वीरगञ्ज | religion = [[हिन्दु]] }} {{Infobox officeholder |office1 = शाही सल्लाहकार परिषद |term_start1 = 1955 |term_end1 = 1956 |monarch1 =[[राजा महेन्द्र]] |office2 = रक्षामन्त्री |primeminister2 = [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आइ सिंह]] |term_start2 = 1956 |term_end2 = 1958 |monarch2 =[[राजा महेन्द्र]] |office3 = परराष्ट्र मन्त्री, नेपाल |term_start3 = |term_end3 = |monarch3 =[[राजा महेन्द्र]] |primeminister3 = [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्णशमशेर]] |predecessor3 = [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]] |successor3 = [[बिपी कोइराला]] }} '''श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। उनी [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]का नाति तथा [[झरेन्द्र विक्रम शाह]]का छोरा थिए ।<ref>{{Cite web |title=Nepal8 |url=https://www.royalark.net/Nepal/nepal8.htm |access-date=2026-05-23 |website=www.royalark.net}}</ref> उनी [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा २०१२ साल वैशाख १ गते गठीत शाही सल्लाहकार सभाको रोयल एडभाइजर थिए भने [[गुञ्जमान सिंह|गुन्जमान सिंह]] प्रीन्सिपल रोयल एडभाइजर थिए । <ref>२०१२ साल वैशाख २ गतेको गो.प.बाट</ref> यिनी [[टङ्कप्रसाद आचार्य|टंङ्कप्रसाद आचार्यको]] मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री मन्त्री, [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=शाही घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104 |archive-url= |archive-date= |access-date=2021-01-01 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref>, [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुर्वणसम्शेर ज.ब.रा]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा तथा परराष्ट्र<ref>{{Cite report|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=706|title=शूवर्ण शम्सेर जवरा समितिको मन्त्रिहरुको कार्य विभाजन|date=२०१५ जेठ २|publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> भएका थिए। == सम्मान == ;राष्ट्रिय सम्मान * त्रिशक्ति पट्ट, पहिलो श्रेणी * गोरखा दक्षिण बाहु, पहिलो श्रेबी * राजा त्रिभुवन राज्याभिषेक पदक * राजा त्रिभुवन गद्दी आरोहण रजत जयन्ती पदक * राजा महेन्द्र राज्याभिषेक पदक * राजा वीरेन्द्र राज्याभिषेक पदक ;विदेशी सम्मान * Knight Grand Cross of The Most Distinguished Order of St Michael and St George [GCMG] (1961).<ref>{{Cite web|url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/OrderofStMichaelandStGeorge.aspx|title=Royal Gov UK}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका रक्षा मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०० मा जन्म]] {{stub}} e6y1de04tbnxldoxleg6j8sml8p75l2 1356583 1356582 2026-05-24T09:48:28Z Bishaldev100 28807 /* सम्मान */ 1356583 wikitext text/x-wiki {{infobox royalty | name = श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह | title = | full name = श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह | house = [[शाह वंश]] | type = वंश | father = ''जनरल साहेबज्यु'' झरेन्द्र विक्रम शाह | mother = ''साहेबज्यु रानी'' नयन राज्य लक्ष्मी | spouse = ''साहेबज्यु रानी'' लिला राज्यलक्ष्मी | issue = Riddhi Rajya Lakshmi Shah <br />Madhuri Rajya Lakshmi Shah <br />Tarini Bikram Shah | birth_date = {{Birth date|1900|01|20|df=y}}{{citation needed|date=December 2021}} | birth_place = [[हनुमानढोका]], [[बसन्तपुर]] | death_date = {{death date and age|1976|5|1|1900|df=yes}}{{citation needed|date=December 2021}} | death_place = छप्कैया दरबार, वीरगञ्ज | religion = [[हिन्दु]] }} {{Infobox officeholder |office1 = शाही सल्लाहकार परिषद |term_start1 = 1955 |term_end1 = 1956 |monarch1 =[[राजा महेन्द्र]] |office2 = रक्षामन्त्री |primeminister2 = [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आइ सिंह]] |term_start2 = 1956 |term_end2 = 1958 |monarch2 =[[राजा महेन्द्र]] |office3 = परराष्ट्र मन्त्री, नेपाल |term_start3 = |term_end3 = |monarch3 =[[राजा महेन्द्र]] |primeminister3 = [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्णशमशेर]] |predecessor3 = [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]] |successor3 = [[बिपी कोइराला]] }} '''श्री साहेबज्यु पुरेन्द्रविक्रम शाह''' नेपालका पूर्वमन्त्री हुन्। उनी [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]का नाति तथा [[झरेन्द्र विक्रम शाह]]का छोरा थिए ।<ref>{{Cite web |title=Nepal8 |url=https://www.royalark.net/Nepal/nepal8.htm |access-date=2026-05-23 |website=www.royalark.net}}</ref> उनी [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा २०१२ साल वैशाख १ गते गठीत शाही सल्लाहकार सभाको रोयल एडभाइजर थिए भने [[गुञ्जमान सिंह|गुन्जमान सिंह]] प्रीन्सिपल रोयल एडभाइजर थिए । <ref>२०१२ साल वैशाख २ गतेको गो.प.बाट</ref> यिनी [[टङ्कप्रसाद आचार्य|टंङ्कप्रसाद आचार्यको]] मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री मन्त्री, [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा मन्त्री<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=शाही घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104 |archive-url= |archive-date= |access-date=2021-01-01 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref>, [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुर्वणसम्शेर ज.ब.रा]]को मन्त्रीमण्डलमा रक्षा तथा परराष्ट्र<ref>{{Cite report|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=706|title=शूवर्ण शम्सेर जवरा समितिको मन्त्रिहरुको कार्य विभाजन|date=२०१५ जेठ २|publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> भएका थिए। == सम्मान == ;राष्ट्रिय सम्मान * [[त्रिशक्ति पट्ट]], पहिलो श्रेणी * [[गोरखा दक्षिण बाहु]], पहिलो श्रेणी * राजा त्रिभुवन राज्याभिषेक पदक * राजा त्रिभुवन गद्दी आरोहण रजत जयन्ती पदक * राजा महेन्द्र राज्याभिषेक पदक * राजा वीरेन्द्र राज्याभिषेक पदक ;विदेशी सम्मान * Knight Grand Cross of The Most Distinguished Order of St Michael and St George [GCMG] (1961).<ref>{{Cite web|url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/OrderofStMichaelandStGeorge.aspx|title=Royal Gov UK}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका रक्षा मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०० मा जन्म]] {{stub}} re08jtnx8l9qs3t93wi1kwc6txiuxpu 0 81856 1356523 1324413 2026-05-24T03:36:00Z ~2026-30251-26 78776 1356523 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = वाराणसी | native_name = Varanasi | other_name = काशी, बनारस | official_name = काशीका केही पबित्र ठाँऊहरू | image_skyline = Varanasi_collage.png | image_alt = | image_caption = वाराणसी | nickname = भारतको अध्यात्मिक राजधानी | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Uttar Pradesh | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = उत्तर प्रदेश भित्र वाराणसी | latd = 25.28 | longd = 82.96 | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{Flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[प्रदेश|राज्य]] | subdivision_name1 = उत्तर प्रदेश | subdivision_type2 = [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[वाराणसी जिल्ला|वाराणसी]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = ([[भारतीय जनता पार्टी|भाजपा]]) | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 3131 | elevation_footnotes = | elevation_m = 80.71 | population_total = 1,201,815 | population_as_of = २०११ | population_rank = [[भारतका प्रसिद्ध सहरहरूको सूचि |३०औ]] | population_density_km2 = auto | population_metro = 1,435,113 ([[List of million-plus urban agglomerations in India|32nd]]) | population_metro_footnotes = <!-- UA --><ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web | url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | format=PDF | title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=12 May 2014}}</ref> | population_demonym = | population_footnote =<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Cities having population 1 lakh and above |publisher=Government of India |accessdate=12 May 2014}}</ref> | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|आइएसटि]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|पिन]] | postal_code = 221 001 to** (** area code) | area_code_type = टेलीफोन कोड | area_code = 0542 | registration_plate = UP 65 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 0.926 (2011) [[male|♂]]/[[female|♀]] | blank2_name_sec1 = साक्षरता (२०११) | blank2_info_sec1 = 80.12%<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/census/city/153-varanasi.html | title=Varanasi City Census 2011 data | publisher=census2011.co.in | accessdate=11 April 2014}}</ref> | website = {{URL|varanasi.nic.in}} | footnotes = |settlement_type = {{nowrap|[[महानगरीय_क्षेत्र]]}}|translit_lang1 = }} '''वाराणसी''', जसलाई '''काशी''' र '''बनारस'''' पनि भनिन्छ, [[भारत]]को [[उत्तर प्रदेश]] राज्यको [[गङ्गा नदी]]को किनारमा अवस्थित एउटा प्राचीन शहर हो। यो [[हिन्दु धर्म ]]मा एक धेरै महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थल हो, र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म]]हरूका लागि पनि एक तीर्थस्थल हो [१] हिन्दू मान्यता अनुसार यसलाई "अविमुक्त क्षेत्र" भनिन्छ।<ref>{{cite web |last1=Sumit |first1=Shakya |title=Varanasi Me Ghumne Ki Jagah {{!}} वाराणसी में घूमने की जगह |url=https://ghoomteraho.in/varanasi-me-ghumne-ki-jagah/ |website=Ghoomte Raho |publisher=GhoomteRaho |accessdate=30 October 2023 |date=30 अक्टूबर 2023 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218093539/https://ghoomteraho.in/varanasi-me-ghumne-ki-jagah/ |date=18 February 2024 }}</ref> वाराणसी संसारको प्राचीन बसोबास सहरहरू मध्ये एक हो। काशी नरेश (काशीका महाराजा) वाराणसी शहरको मुख्य सांस्कृतिक संरक्षक र सबै धार्मिक गतिविधिहरूको अभिन्न अंग हो।<ref name = Goodearth>{{cite book | first = स्वाति | last = मित्रा | title = गुड अर्थ वाराणसी सिटी गाइड | url = https://archive.org/details/goodearthvaranas0000unse | publisher = आयशर गुडार्थ लि. | year = २००२ | isbn = 9788187780045 | page = २१६ }}</ref> वाराणसीको संस्कृतिको गंगा नदी र यसको धार्मिक महत्वसँग अटूट सम्बन्ध छ। यो सहर हजारौं वर्षदेखि भारत विशेष गरी [[उत्तर भारत]]को सांस्कृतिक र धार्मिक केन्द्रको रूपमा रहेको छ। हिन्दुस्तानी शास्त्रीय संगीतको बनारस घरानाको जन्म र विकास वाराणसीमै भएको थियो। वाराणसीमा [[कबीर|कबीर साहेब]] , वल्लभाचार्य, [[सन्त रविदास|रविदास]], [[स्वामी रामानन्दाचार्य|स्वामी रामानन्द]], त्रालङ्गा स्वामी, शिवानन्द गोस्वामी, [[प्रेमचन्द|मुन्शी प्रेमचन्द]], जयशंकर प्रसाद, आचार्य रामचन्द्र शुक्ल, पण्डित [[रवि शंकर]], गिरिजा देवी, पंडित हरिप्रसाद चौरसिया र [[बिस्मिल्ला खाँन|उस्ताद बिस्मिल्ला खान]] आदि लगायत भारतका धेरै दार्शनिक, कवि, लेखक, संगीतकारहरू बसेका छन्। [[तुलसीदास|गोस्वामी तुलसीदास]]ले हिन्दू धर्मको सबैभन्दा सम्मानित मध्येको पुस्तक [[रामचरितमानस]] यहाँ नै लेखेका थिए र [[गौतम बुद्ध]]ले समेत आफ्नो पहिलो उपदेश यहाँ [[सारनाथ]]मा दिएका थिए। वाराणसी चार प्रमुख विश्वविद्यालयहरूको घर हो : [[काशी हिन्दु विश्वविद्यालय|बनारस हिन्दू विश्वविद्यालय]], महात्मा गांधी काशी विद्यापीठ, सेंट्रल इंस्टीट्यूट ऑफ हाइयर टिबेटियन स्टडीज़ र [[सम्पूर्णानन्द संस्कृत विश्वविद्यालय]] । यहाँका बासिन्दाहरू मुख्यतया काशिका [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] बोल्छन्, जुन [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]कै एक बोली हो। वाराणसीलाई प्रायः 'मन्दिरहरूको शहर', 'भारतको धार्मिक राजधानी', 'भगवान शिवको शहर', 'दीपहरूको शहर', 'ज्ञानको शहर' आदि विशेषणहरूद्वारा सम्बोधन गरिन्छ। प्रसिद्ध अमेरिकी लेखक [[मार्क ट्वेन]] लेख्छन्: "बनारस इतिहास भन्दा पुरानो छ, परम्परा भन्दा पुरानो, किम्वदन्ती (लेजेण्ड )भन्दा पुरानो, र एकसाथ राख्दा त्यो संग्रह भन्दा दोब्बर पुरानो छ।"<ref name=bsfw>{{cite book |last=लैनोय|first=रिचर्ड|title=बनारस-सीन फ़्रॉम विदिन|url=https://archive.org/details/benaresseenfromw0000lann|publisher=वॉशींग्टन प्रेस विश्वविद्यालय |pages=ब्लैक फ्लैप|date=अक्टूबर, १९९९|isbn=029597835X | oclc = 42919796 |nopp=true}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9074835/Varanasi |title=वाराणसी|publisher=[[ब्रिटैनिका विश्वकोश]] |accessdate=३ June २००८}}</ref> == इतिहास == पौराणिक कथा अनुसार, काशी शहर [[हिन्दु]] [[भगवान]] [[शिव]] द्वारा लगभग 5000 वर्ष पहिले स्थापना भएको थियो<ref name="bsfw"/>, जसको कारण यो आज एक महत्वपूर्ण तीर्थस्थल हो। यो हिन्दुहरुको पवित्र सप्तपुरी मध्येको एक हो । [[स्कन्द पुराण]], [[रामायण]], [[महाभारत]] र सबैभन्दा पुरानो वेद, [[ऋग्वेद]]लगायत धेरै हिन्दू ग्रन्थहरूमा यो शहरको उल्लेख छ।सामान्यतया, वाराणसी शहर लगभग 3000 वर्ष पुरानो मानिन्छ, तर हिन्दू परम्परा अनुसार, काशी यो भन्दा धेरै पुरानो मानिन्छ।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4784056.stm |title=द रिलीजियस कैपिटल ऑफ हिन्दुइज़्म |first=देबबानी| second = मजूमदार|publisher=[[बिबिसी|बीबीसी]] |date= ७ मार्च २००६|accessdate=२ अप्रैल २००७}}</ref> यो शहर मलमल र रेशमी कपडा, अत्तर, हात्तीको दाँत र शिल्प को लागी एक व्यापार र औद्योगिक केन्द्र भएको छ। [[गौतम बुद्ध]]को समयमा (जन्म ५६७ ईसापूर्व), वाराणसी काशी राज्यको राजधानी थियो। बनारसको दशाश्वमेध घाट नजिकैको शीतला माताको मन्दिर अर्कावंशी क्षत्रियहरूले बनाएका थिए। प्रख्यात चिनियाँ यात्री [[हुयान साङ|ह्वेन त्सांग]]ले यस सहरलाई धार्मिक, शैक्षिक र कलात्मक गतिविधिको केन्द्रको रूपमा वर्णन गर्दै गंगा नदीको किनारमा ५ किलोमिटरसम्म यसको विस्तारको बारेमा लेखेका छन्। आधुनिक काशी राज्य काशी राजा मन्साराम सिंह द्वारा 1725 ईस्वी मा स्थापित भएको थियो। उनका छोरा राजा बलवंत सिंह थिए जसले 1770 ईस्वी सम्म बनारस (काशी) राज्यमा शासन गरे।१४ अगस्ट १७८१ मा वारेन हेस्टिङ्सले बनारसमा आक्रमण गर्दा राजा चेत सिंहले अङ्ग्रेजी सेनासँग लडाइँ गरे र आफ्नो ज्यान जोगाउन वारेन हेस्टिङ्सले बनारसबाट रातको अन्धकारमा नारीको भेषमा भाग्नुपर्‍यो। वारेन हेस्टिङ्सले थप सेना बोलाएर काशीमा फेरि आक्रमण गरे, जसमा राजा चेत सिंह पराजित भए र उनलाई बनारसबाट ग्वालियरमा निर्वासन गर्नुपर्‍यो।राजा चेत सिंह जीवनभर बनारस फर्कन सकेनन् । काशीका राजा चेत सिंहको निर्वासनमा 29 मार्च, 1810 मा ग्वालियरमा मृत्यु भयो। ===विभूतिहरू === प्राचीन कालदेखि नै काशीमा समय-समयमा धेरै महान् व्यक्तित्वहरू देखा परेका वा बसेका छन्। ती मध्ये केही निम्नानुसार छन्: [[कबीर|संत कबीर ]],[[स्वामी रामानन्दाचार्य]] , [[सन्त रविदास]], [[अगस्त्य ऋषि|महर्षि अगस्त्य]] , [[धन्वन्तरी ]], [[गौतम बुद्ध]] , बाबा किनराम , [[रानी लक्ष्मीबाई]] , [[पाणिनि|पाणिनी ]], पार्श्वनाथ , [[पतञ्जलि ]], वल्लभचार्य, शंकराचार्य, [[तुलसीदास]], [[व्यास|महर्षि वेदव्यास]] </div> === प्राचीन काशी === ==== अतिप्राचीन ==== काशी [[गङ्गा नदी]]को किनारमा अवस्थित धेरै पुरानो सहर हो।यो जतिको पुरानो सहरहरू संसारमा कमै छन्। हजारौं वर्षअघि केही छोटो कद र कालो वर्णका मानिसले यस सहरको जग बसालेका थिए। त्यसपछि यहाँ लुगा र चाँदीको व्यापार सुरु भयो । केही समयपछि पश्चिमबाट आएका अग्ला गोराहरूले उनीहरूको सहर खोसे। यिनीहरु महान लडाकु थिए, उनीहरुसँग न घर थियो न अचल सम्पत्ति । उनीहरूले आफूलाई [[आर्य]] अर्थात् श्रेष्ठ र महान भन्थे। आर्यहरूको आफ्नै जात र परिवार थियो।त्यसपछि उनीहरुको एक राजपरिवार पनि काशी आए । त्यतिबेला उनको एक शाही परिवार काशी नजिकैको [[अयोध्या]]मा पनि बसोबास गरेका थिए। जसलाई राजा इक्ष्वाकुको कुल भनिन्छ, अर्थात् [[सूर्यवंश|सूर्यवंशी]] <ref name="उपाध्याय">{{cite book |last = उपाध्याय |first = भगवतशरण |authorlink = |coauthors = |editor = |others = |title = भारत के नगरों की कहानी |origdate = |origyear = |origmonth = |url = http://pustak.org/bs/home.php?bookid=657 |format = अजिल्द |access-date = |edition = |date = २६ |year = २००५ |month = मार्च |publisher = राजपाल एंड सन्स |location = |language = |id = ISBN 81-7028-593-3 |doi = ६५७ |pages = ७२ |chapter = |chapterurl = |quote = पतितपावनी गंगा के तट पर बसी काशी बड़ी पुरानी नगरी है। इतने प्राचीन नगर संसार में बहुत नहीं हैं। आज से हजारों बरस पहले नाटे कद के साँवले लोगों ने इस नगर की नींव डाली थी। तभी यहाँ कपड़े और चाँदी का व्यापार शुरू हुआ। वे नाटे कद के साँवले लोग शान्ति और प्रेम के पुजारी थे। .... |archive-date = 2 अक्तूबर 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111002101319/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=657 |url-status = }}</ref> काशीमा चन्द्रवंशको स्थापना भएको थियो। भरत राजकुलका [[चन्द्रवंश|चन्द्रवंशी]] राजाहरूले काशी नगरमा सयौं वर्षसम्म शासन गरे। काशी त्यसबेला आर्यहरूको पूर्वी सहरहरू मध्येको एक थियो, पूर्वमा तिनीहरूको शासनको सिमाना। त्यसभन्दा पर पूर्वको देश अपवित्र मानिन्थ्यो। ==== महाभारत काल ==== [[चित्र:Benares 1890.jpg|thumb|250px||बनारसको तेल चित्रकला, १८९० ]] [[महाभारत]] कालमा काशी भारतको समृद्ध जिल्ला मध्ये एक थियो। [[महाभारत]]मा वर्णित कथा अनुसार एक स्वयंवरमा [[पाण्डव]] र [[कौरव]]का हजुरबुवा [[भीष्म]]ले काशीका राजाका तीन छोरी [[अम्बा (महाभारत)|अम्बा]], [[अंबिका|अम्बिका]] र [[अम्बालिका]]लाई अपहरण गरेका थिए । यस अपहरणले काशी र [[हस्तिनापुर]] बीचको वैमनस्य निम्त्यायो। कर्णले दुर्योधनको लागि काशी राजकुमारीलाई पनि जबरजस्ती अपहरण गरेको थियो, जसका कारण काशी राजाले महाभारत युद्धमा पाण्डवहरूको पक्षमा लडेका थिए। पछि, गंगाको बाढीले हस्तिनापुरलाई डुबायो, त्यसपछि पाण्डवहरूका वंशजहरू वर्तमान [[प्रयागराज जिल्ला|इलाहाबाद]] जिल्लाको [[यमुना नदी|यमुना]]को किनारमा कौशाम्बीमा नयाँ राजधानी बनाएर बसोबास गरे। उनको राज्यलाई वत्स भनिन्थ्यो र काशीमाथि वत्सको नियन्त्रण थियो। ==== उत्तर वैदिक काल ==== यसपछि ब्रह्मदत्त नामक राजपरिवारले काशीलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिए। त्यस वंशमा महान् विद्वानहरू शासक भए र ज्ञान र विद्वत्ता ब्राह्मणहरूबाट क्षत्रियहरूमा गयो। उनका समकालीन पञ्जाबका कैकेय वंशका राजा अश्वपति थिए। त्यसबेला [[गङ्गा नदी|गंगा]]-[[यमुना नदी|यमुना]] दोआबमा शासन गर्ने [[पाञ्चाल]]हरूमध्ये राजा प्रवाहन जयबलीले पनि आफ्नो ज्ञानको डंका बजाएका थिए। यसै अवधिमा जनकपुर, [[मिथिला]]को विदेहका शासक जनक थिए, जसको दरबारमा [[याज्ञवल्क्य]]जस्ता विद्वान ऋषिहरू र [[वाचक्नवी गार्गी|गार्गी]] जस्ता विद्वान महिलाहरूले शास्त्रहरू अध्ययन गर्थे। उनका समकालीन काशी राज्यका राजा अजातशत्रु थिए।<ref name="उपाध्याय"/>उहाँ आत्मा र ईश्वरको ज्ञानमा अद्वितीय हुनुहुन्थ्यो। त्यसबेला देशमा ब्रह्म र जीवनको सम्बन्ध, जन्म र मृत्यु, लोक र परलोकको बारेमा विचार चलिरहेको थियो । यी विचारहरूलाई [[उपनिषद्]] भनिन्छ। यस कारणले यस अवधिलाई उपनिषद काल पनि भनिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} sgl3mv0ilub4rowh6zhuk27vn1j5tdd 1356524 1356523 2026-05-24T03:41:27Z ~2026-30251-26 78776 /* इतिहास */ 1356524 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = वाराणसी | native_name = Varanasi | other_name = काशी, बनारस | official_name = काशीका केही पबित्र ठाँऊहरू | image_skyline = Varanasi_collage.png | image_alt = | image_caption = वाराणसी | nickname = भारतको अध्यात्मिक राजधानी | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Uttar Pradesh | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = उत्तर प्रदेश भित्र वाराणसी | latd = 25.28 | longd = 82.96 | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{Flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[प्रदेश|राज्य]] | subdivision_name1 = उत्तर प्रदेश | subdivision_type2 = [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[वाराणसी जिल्ला|वाराणसी]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = ([[भारतीय जनता पार्टी|भाजपा]]) | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 3131 | elevation_footnotes = | elevation_m = 80.71 | population_total = 1,201,815 | population_as_of = २०११ | population_rank = [[भारतका प्रसिद्ध सहरहरूको सूचि |३०औ]] | population_density_km2 = auto | population_metro = 1,435,113 ([[List of million-plus urban agglomerations in India|32nd]]) | population_metro_footnotes = <!-- UA --><ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web | url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | format=PDF | title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=12 May 2014}}</ref> | population_demonym = | population_footnote =<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Cities having population 1 lakh and above |publisher=Government of India |accessdate=12 May 2014}}</ref> | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|आइएसटि]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|पिन]] | postal_code = 221 001 to** (** area code) | area_code_type = टेलीफोन कोड | area_code = 0542 | registration_plate = UP 65 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 0.926 (2011) [[male|♂]]/[[female|♀]] | blank2_name_sec1 = साक्षरता (२०११) | blank2_info_sec1 = 80.12%<ref>{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/census/city/153-varanasi.html | title=Varanasi City Census 2011 data | publisher=census2011.co.in | accessdate=11 April 2014}}</ref> | website = {{URL|varanasi.nic.in}} | footnotes = |settlement_type = {{nowrap|[[महानगरीय_क्षेत्र]]}}|translit_lang1 = }} '''वाराणसी''', जसलाई '''काशी''' र '''बनारस'''' पनि भनिन्छ, [[भारत]]को [[उत्तर प्रदेश]] राज्यको [[गङ्गा नदी]]को किनारमा अवस्थित एउटा प्राचीन शहर हो। यो [[हिन्दु धर्म ]]मा एक धेरै महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थल हो, र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म]]हरूका लागि पनि एक तीर्थस्थल हो [१] हिन्दू मान्यता अनुसार यसलाई "अविमुक्त क्षेत्र" भनिन्छ।<ref>{{cite web |last1=Sumit |first1=Shakya |title=Varanasi Me Ghumne Ki Jagah {{!}} वाराणसी में घूमने की जगह |url=https://ghoomteraho.in/varanasi-me-ghumne-ki-jagah/ |website=Ghoomte Raho |publisher=GhoomteRaho |accessdate=30 October 2023 |date=30 अक्टूबर 2023 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218093539/https://ghoomteraho.in/varanasi-me-ghumne-ki-jagah/ |date=18 February 2024 }}</ref> वाराणसी संसारको प्राचीन बसोबास सहरहरू मध्ये एक हो। काशी नरेश (काशीका महाराजा) वाराणसी शहरको मुख्य सांस्कृतिक संरक्षक र सबै धार्मिक गतिविधिहरूको अभिन्न अंग हो।<ref name = Goodearth>{{cite book | first = स्वाति | last = मित्रा | title = गुड अर्थ वाराणसी सिटी गाइड | url = https://archive.org/details/goodearthvaranas0000unse | publisher = आयशर गुडार्थ लि. | year = २००२ | isbn = 9788187780045 | page = २१६ }}</ref> वाराणसीको संस्कृतिको गंगा नदी र यसको धार्मिक महत्वसँग अटूट सम्बन्ध छ। यो सहर हजारौं वर्षदेखि भारत विशेष गरी [[उत्तर भारत]]को सांस्कृतिक र धार्मिक केन्द्रको रूपमा रहेको छ। हिन्दुस्तानी शास्त्रीय संगीतको बनारस घरानाको जन्म र विकास वाराणसीमै भएको थियो। वाराणसीमा [[कबीर|कबीर साहेब]] , वल्लभाचार्य, [[सन्त रविदास|रविदास]], [[स्वामी रामानन्दाचार्य|स्वामी रामानन्द]], त्रालङ्गा स्वामी, शिवानन्द गोस्वामी, [[प्रेमचन्द|मुन्शी प्रेमचन्द]], जयशंकर प्रसाद, आचार्य रामचन्द्र शुक्ल, पण्डित [[रवि शंकर]], गिरिजा देवी, पंडित हरिप्रसाद चौरसिया र [[बिस्मिल्ला खाँन|उस्ताद बिस्मिल्ला खान]] आदि लगायत भारतका धेरै दार्शनिक, कवि, लेखक, संगीतकारहरू बसेका छन्। [[तुलसीदास|गोस्वामी तुलसीदास]]ले हिन्दू धर्मको सबैभन्दा सम्मानित मध्येको पुस्तक [[रामचरितमानस]] यहाँ नै लेखेका थिए र [[गौतम बुद्ध]]ले समेत आफ्नो पहिलो उपदेश यहाँ [[सारनाथ]]मा दिएका थिए। वाराणसी चार प्रमुख विश्वविद्यालयहरूको घर हो : [[काशी हिन्दु विश्वविद्यालय|बनारस हिन्दू विश्वविद्यालय]], महात्मा गांधी काशी विद्यापीठ, सेंट्रल इंस्टीट्यूट ऑफ हाइयर टिबेटियन स्टडीज़ र [[सम्पूर्णानन्द संस्कृत विश्वविद्यालय]] । यहाँका बासिन्दाहरू मुख्यतया काशिका [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] बोल्छन्, जुन [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]कै एक बोली हो। वाराणसीलाई प्रायः 'मन्दिरहरूको शहर', 'भारतको धार्मिक राजधानी', 'भगवान शिवको शहर', 'दीपहरूको शहर', 'ज्ञानको शहर' आदि विशेषणहरूद्वारा सम्बोधन गरिन्छ। प्रसिद्ध अमेरिकी लेखक [[मार्क ट्वेन]] लेख्छन्: "बनारस इतिहास भन्दा पुरानो छ, परम्परा भन्दा पुरानो, किम्वदन्ती (लेजेण्ड )भन्दा पुरानो, र एकसाथ राख्दा त्यो संग्रह भन्दा दोब्बर पुरानो छ।"<ref name=bsfw>{{cite book |last=लैनोय|first=रिचर्ड|title=बनारस-सीन फ़्रॉम विदिन|url=https://archive.org/details/benaresseenfromw0000lann|publisher=वॉशींग्टन प्रेस विश्वविद्यालय |pages=ब्लैक फ्लैप|date=अक्टूबर, १९९९|isbn=029597835X | oclc = 42919796 |nopp=true}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9074835/Varanasi |title=वाराणसी|publisher=[[ब्रिटैनिका विश्वकोश]] |accessdate=३ June २००८}}</ref> == इतिहास == पौराणिक कथा अनुसार, काशी शहर [[हिन्दु]] [[भगवान]] [[शिव]] द्वारा लगभग ५००० वर्ष पहिले स्थापना भएको थियो<ref name="bsfw"/>, जसको कारण यो आज एक महत्वपूर्ण तीर्थस्थल हो। यो हिन्दुहरुको पवित्र सप्तपुरी मध्येको एक हो । [[स्कन्द पुराण]], [[रामायण]], [[महाभारत]] र सबैभन्दा पुरानो वेद, [[ऋग्वेद]]लगायत धेरै हिन्दू ग्रन्थहरूमा यो शहरको उल्लेख छ। सामान्यतया, वाराणसी शहर लगभग ३००० वर्ष पुरानो मानिन्छ, तर हिन्दू परम्परा अनुसार, काशी यो भन्दा धेरै पुरानो मानिन्छ।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4784056.stm |title=द रिलीजियस कैपिटल ऑफ हिन्दुइज़्म |first=देबबानी| second = मजूमदार|publisher=[[बिबिसी|बीबीसी]] |date= ७ मार्च २००६|accessdate=२ अप्रैल २००७}}</ref> यो शहर मलमल र रेशमी कपडा, अत्तर, हात्तीको दाँत र शिल्प को लागी एक व्यापार र औद्योगिक केन्द्र भएको छ। [[गौतम बुद्ध]]को समयमा (जन्म ५६७ ईसापूर्व), वाराणसी काशी राज्यको राजधानी थियो। बनारसको दशाश्वमेध घाट नजिकैको शीतला माताको मन्दिर अर्कावंशी क्षत्रियहरूले बनाएका थिए। प्रख्यात चिनियाँ यात्री [[हुयान साङ|ह्वेन त्सांग]]ले यस सहरलाई धार्मिक, शैक्षिक र कलात्मक गतिविधिको केन्द्रको रूपमा वर्णन गर्दै गंगा नदीको किनारमा ५ किलोमिटरसम्म यसको विस्तारको बारेमा लेखेका छन्। आधुनिक काशी राज्य काशी राजा मन्साराम सिंह द्वारा १७२५ ईस्वी मा स्थापित भएको थियो। उनका छोरा राजा बलवंत सिंह थिए जसले १७७० ईस्वी सम्म बनारस (काशी) राज्यमा शासन गरे। १४ अगस्ट १७८१ मा वारेन हेस्टिङ्सले बनारसमा आक्रमण गर्दा राजा चेत सिंहले अङ्ग्रेजी सेनासँग लडाइँ गरे र आफ्नो ज्यान जोगाउन वारेन हेस्टिङ्सले बनारसबाट रातको अन्धकारमा नारीको भेषमा भाग्नुपर्‍यो। वारेन हेस्टिङ्सले थप सेना बोलाएर काशीमा फेरि आक्रमण गरे, जसमा राजा चेत सिंह पराजित भए र उनलाई बनारसबाट ग्वालियरमा निर्वासन गर्नुपर्‍यो।राजा चेत सिंह जीवनभर बनारस फर्कन सकेनन् । काशीका राजा चेत सिंहको निर्वासनमा २९ मार्च, १८१० मा ग्वालियरमा मृत्यु भयो। ===विभूतिहरू === प्राचीन कालदेखि नै काशीमा समय-समयमा धेरै महान् व्यक्तित्वहरू देखा परेका वा बसेका छन्। ती मध्ये केही निम्नानुसार छन्: [[कबीर|संत कबीर ]],[[स्वामी रामानन्दाचार्य]] , [[सन्त रविदास]], [[अगस्त्य ऋषि|महर्षि अगस्त्य]] , [[धन्वन्तरी ]], [[गौतम बुद्ध]] , बाबा किनराम , [[रानी लक्ष्मीबाई]] , [[पाणिनि|पाणिनी ]], पार्श्वनाथ , [[पतञ्जलि ]], वल्लभचार्य, शंकराचार्य, [[तुलसीदास]], [[व्यास|महर्षि वेदव्यास]] </div> === प्राचीन काशी === ==== अतिप्राचीन ==== काशी [[गङ्गा नदी]]को किनारमा अवस्थित धेरै पुरानो सहर हो।यो जतिको पुरानो सहरहरू संसारमा कमै छन्। हजारौं वर्षअघि केही छोटो कद र कालो वर्णका मानिसले यस सहरको जग बसालेका थिए। त्यसपछि यहाँ लुगा र चाँदीको व्यापार सुरु भयो । केही समयपछि पश्चिमबाट आएका अग्ला गोराहरूले उनीहरूको सहर खोसे। यिनीहरु महान लडाकु थिए, उनीहरुसँग न घर थियो न अचल सम्पत्ति । उनीहरूले आफूलाई [[आर्य]] अर्थात् श्रेष्ठ र महान भन्थे। आर्यहरूको आफ्नै जात र परिवार थियो।त्यसपछि उनीहरुको एक राजपरिवार पनि काशी आए । त्यतिबेला उनको एक शाही परिवार काशी नजिकैको [[अयोध्या]]मा पनि बसोबास गरेका थिए। जसलाई राजा इक्ष्वाकुको कुल भनिन्छ, अर्थात् [[सूर्यवंश|सूर्यवंशी]] <ref name="उपाध्याय">{{cite book |last = उपाध्याय |first = भगवतशरण |authorlink = |coauthors = |editor = |others = |title = भारत के नगरों की कहानी |origdate = |origyear = |origmonth = |url = http://pustak.org/bs/home.php?bookid=657 |format = अजिल्द |access-date = |edition = |date = २६ |year = २००५ |month = मार्च |publisher = राजपाल एंड सन्स |location = |language = |id = ISBN 81-7028-593-3 |doi = ६५७ |pages = ७२ |chapter = |chapterurl = |quote = पतितपावनी गंगा के तट पर बसी काशी बड़ी पुरानी नगरी है। इतने प्राचीन नगर संसार में बहुत नहीं हैं। आज से हजारों बरस पहले नाटे कद के साँवले लोगों ने इस नगर की नींव डाली थी। तभी यहाँ कपड़े और चाँदी का व्यापार शुरू हुआ। वे नाटे कद के साँवले लोग शान्ति और प्रेम के पुजारी थे। .... |archive-date = 2 अक्तूबर 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111002101319/http://pustak.org/bs/home.php?bookid=657 |url-status = }}</ref> काशीमा चन्द्रवंशको स्थापना भएको थियो। भरत राजकुलका [[चन्द्रवंश|चन्द्रवंशी]] राजाहरूले काशी नगरमा सयौं वर्षसम्म शासन गरे। काशी त्यसबेला आर्यहरूको पूर्वी सहरहरू मध्येको एक थियो, पूर्वमा तिनीहरूको शासनको सिमाना। त्यसभन्दा पर पूर्वको देश अपवित्र मानिन्थ्यो। ==== महाभारत काल ==== [[चित्र:Benares 1890.jpg|thumb|250px||बनारसको तेल चित्रकला, १८९० ]] [[महाभारत]] कालमा काशी भारतको समृद्ध जिल्ला मध्ये एक थियो। [[महाभारत]]मा वर्णित कथा अनुसार एक स्वयंवरमा [[पाण्डव]] र [[कौरव]]का हजुरबुवा [[भीष्म]]ले काशीका राजाका तीन छोरी [[अम्बा (महाभारत)|अम्बा]], [[अंबिका|अम्बिका]] र [[अम्बालिका]]लाई अपहरण गरेका थिए । यस अपहरणले काशी र [[हस्तिनापुर]] बीचको वैमनस्य निम्त्यायो। कर्णले दुर्योधनको लागि काशी राजकुमारीलाई पनि जबरजस्ती अपहरण गरेको थियो, जसका कारण काशी राजाले महाभारत युद्धमा पाण्डवहरूको पक्षमा लडेका थिए। पछि, गंगाको बाढीले हस्तिनापुरलाई डुबायो, त्यसपछि पाण्डवहरूका वंशजहरू वर्तमान [[प्रयागराज जिल्ला|इलाहाबाद]] जिल्लाको [[यमुना नदी|यमुना]]को किनारमा कौशाम्बीमा नयाँ राजधानी बनाएर बसोबास गरे। उनको राज्यलाई वत्स भनिन्थ्यो र काशीमाथि वत्सको नियन्त्रण थियो। ==== उत्तर वैदिक काल ==== यसपछि ब्रह्मदत्त नामक राजपरिवारले काशीलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिए। त्यस वंशमा महान् विद्वानहरू शासक भए र ज्ञान र विद्वत्ता ब्राह्मणहरूबाट क्षत्रियहरूमा गयो। उनका समकालीन पञ्जाबका कैकेय वंशका राजा अश्वपति थिए। त्यसबेला [[गङ्गा नदी|गंगा]]-[[यमुना नदी|यमुना]] दोआबमा शासन गर्ने [[पाञ्चाल]]हरूमध्ये राजा प्रवाहन जयबलीले पनि आफ्नो ज्ञानको डंका बजाएका थिए। यसै अवधिमा जनकपुर, [[मिथिला]]को विदेहका शासक जनक थिए, जसको दरबारमा [[याज्ञवल्क्य]]जस्ता विद्वान ऋषिहरू र [[वाचक्नवी गार्गी|गार्गी]] जस्ता विद्वान महिलाहरूले शास्त्रहरू अध्ययन गर्थे। उनका समकालीन काशी राज्यका राजा अजातशत्रु थिए।<ref name="उपाध्याय"/>उहाँ आत्मा र ईश्वरको ज्ञानमा अद्वितीय हुनुहुन्थ्यो। त्यसबेला देशमा ब्रह्म र जीवनको सम्बन्ध, जन्म र मृत्यु, लोक र परलोकको बारेमा विचार चलिरहेको थियो । यी विचारहरूलाई [[उपनिषद्]] भनिन्छ। यस कारणले यस अवधिलाई उपनिषद काल पनि भनिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} 9fnkkuuwpae751lvsyt6heeq3cn3hul 0 98993 1356508 1356503 2026-05-23T13:38:53Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[६४ साल पर्व]] पृष्ठलाई [[६४ सालको पर्व]]मा सारियो 1356503 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | other_name= बाग्यान विद्रोह<br>बाग्यान पर्व | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]] गरी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूको विर्ता, किपट जमिन खोसेपछी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। यसलाई '''बाग्यान विद्रोह''' वा '''बाग्यान पर्व''' पनि भनिन्छ । यस विद्रोहमा सामेल मानिस हेर्दा बाहुन, क्षेत्री, राई, घर्ती सबै भएकाले बासट्ठीहरण र किपटहरणविरुद्ध यो विद्रोह भएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |date=२०७७ माघ १७ |title=जो विद्रोहमा मारिए |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |access-date=2026-05-23 |website=Naya Patrika |language=np}}</ref> संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२०१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=चैत ६, २०८२ |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali|last=मिश्र|first=वाशुदेव}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र योगी नरहरिनाथले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en|date=१४ माघ २०८१|last=दिक्पाल|first=राजकुमार}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=|date=२४ भदौ, २०७४}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] dxdpkfdupjkdv07qm6blp8jj01u7028 1356510 1356508 2026-05-23T13:42:15Z Bishaldev100 28807 1356510 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | other_name= बाग्यान विद्रोह<br>बाग्यान पर्व | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]]मा विर्ता, किपट जमिन खोसिएपछी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। यसलाई '''बाग्यान विद्रोह''' वा '''बाग्यान पर्व''' पनि भनिन्छ । यस विद्रोहमा सामेल मानिस हेर्दा बाहुन, क्षेत्री, राई, घर्ती सबै भएकाले बासट्ठीहरण र किपटहरणविरुद्ध यो विद्रोह भएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |date=२०७७ माघ १७ |title=जो विद्रोहमा मारिए |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |access-date=2026-05-23 |website=Naya Patrika |language=np}}</ref> संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२०१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=चैत ६, २०८२ |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali|last=मिश्र|first=वाशुदेव}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र योगी नरहरिनाथले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en|date=१४ माघ २०८१|last=दिक्पाल|first=राजकुमार}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=|date=२४ भदौ, २०७४}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 7s0orqzkvfzhtxdx57ncrqxvd31s9qu 1356511 1356510 2026-05-23T16:35:37Z Bishaldev100 28807 1356511 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | other_name= बाग्यान विद्रोह<br>बाग्यान पर्व | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]]मा विर्ता, [[किपट]] जमिन खोसिएपछी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। यसलाई '''बाग्यान विद्रोह''' वा '''बाग्यान पर्व''' पनि भनिन्छ । यस विद्रोहमा सामेल मानिस हेर्दा बाहुन, क्षेत्री, राई, घर्ती सबै भएकाले बासट्ठीहरण र किपटहरणविरुद्ध यो विद्रोह भएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |date=२०७७ माघ १७ |title=जो विद्रोहमा मारिए |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |access-date=2026-05-23 |website=Naya Patrika |language=np}}</ref> संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको सिंहावलोकन गरेको खण्डमा अलिकता ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह|स्वामी महाराज]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा ललितत्रिपूरासुन्दरीसँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२०१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे, जुन विद्रोह दबाउन अनेकौँको ज्यान लिइयो। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्तावितलप, छाप, खर्क किपट हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। यसमा लागेका मानिस र दण्डसजायको स्वरुप हेर्दा यो निकै डरलाग्दो भएको बुझिन्छ, तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=चैत ६, २०८२ |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali|last=मिश्र|first=वाशुदेव}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र योगी नरहरिनाथले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en|date=१४ माघ २०८१|last=दिक्पाल|first=राजकुमार}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=|date=२४ भदौ, २०७४}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] qgcjos5ysmw5ujvzbezdqtmi26upoq9 0 103657 1356575 1356486 2026-05-24T08:45:20Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1356575 wikitext text/x-wiki {{for|जङ्गबहादुरको हत्या गर्न षड्यन्त्र गरिएको चर्चित हत्याकाण्ड|भण्डारखाल पर्व}} {{Infobox civilian attack | title = भण्डारखाल पर्व | image = | image_upright = | caption = | location = भण्डारखाल बगैचा, [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|बसन्तपुर दरबार]], काठमाडौं र विष्णुमती नदीको किनार, काठमाडौँ, नेपाल | target = | date = वि.सं. १८६३ वैशाख १४ गते पछि २ हप्ता सम्म | time = | timezone = | coordinates = | type = [[राजनैतिक हत्या]] (गम्भीर राजद्रोहको आरोपमा मृत्युदण्ड) | weapons = [[तरबार]] [[खुँडा]] [[राइफल]] [[खुकुरी]] | fatalities = काजी त्रिभुवन खवास (प्रधान) <br> ''चौतारिया '' [[शेरबहादुर शाह]] <br> [[काजी ]] [[नरसिंह गुरुङ]] <br> पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] सहित ९३ | injuries = | perp = [[भीमसेन थापा]] र गुट; [[नेपाल सरकार]]का सहयोगीहरू }} '''भण्डारखाल पर्व''' वि.सं १९०३ वैशाखमा [[हनुमानढोका सङ्ग्रहालय|हनुमानढोका]]को भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक हत्याकाण्ड थियो । यस हत्याकान्डको मुख्य नाइके भिमसेन थापा थिए । हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक नियतले [[रणबहादुर शाह]]को हत्याको अनुसन्धानमा चौतारिया शेरबहादुर शाहका गुटका भारदारहरूलाई मृत्युदण्ड दिइयो। यस घटनाको सुरुवात काजी त्रिभुवन खवास (प्रधान)को बेलायतीसंगको सम्बन्धमाथि छानबिन भयो। बेलायती नक्स मिसनको स्थापना हुनुमा दोषी ठहरिएपछि काजी त्रिभुवनले चौतारिया शेरबहादुर शाह, काजी नरसिंह गुरुङ लगायत सबैको पोल खोलिदिए। यस घटना पछी राजपरिवारबाट भारदारमा शक्ति र सत्ता हस्तान्तरण भयो। राजपरिवारको भूमिका न्यून हुँदै गयो। नरसंहार गरी सत्तामा आउने परिपाटी देखापर्‍यो। यस्ता घटनाहरू पुनरावृत्ति हुँदै गए। अन्ततोगोत्वा यस्तै हत्याकाण्डबाट [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]] सत्तामा आए। यस अर्थमा भीमसेन थापा जङ्गबहादुरका मार्गदर्शक देखिन्छन्। <ref name=":0" /> ==राजकचहरी== नेपालको राज्यकोषबाट [[शेरबहादुर शाह|शेरबहादुर शाही]]ले रु. १८,०००/- झिकी भ्रष्टाचार गरेको कुरा खुल्यो र खजाञ्ची त्रिभुवन खवास पनि त्यस दोषका भागी भए। वि. सं. १८६३ बैशाख १४ गते राती त्रिभुवन खवासको घरमा भारदारी कचहरी बस्यो। राज्यकोषका हर्ताकर्ता त्रिभुवन खवास ज्यादै चलाख र सम्पन्न परिवारका थिए। उनै त्रिभुवन खवासले राज्यकोषबाट रकम हिनामिना गरी भ्रष्टाचार बढाएको प्रमाण प्राप्त भएकाले त्यस्को छानबिन गर्न राजकचहरी बस्नु परेको थियो।<ref>{{Cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|last=|first=प्रा.डा.[[राजाराम सुवेदी]]|publisher=साझा प्रकाशन|year=२०६१|location=काठमाडौँ|page=१९४}}</ref> मानिसको ज्यान लिने कुरा परेमा राती सभा बोलाउने परम्परा नेपालमा भएकाले त्यसो गरिएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २०१</ref> === रणबहादुर शाहको हत्या === [[रणबहादुर शाह]]ले त्रिभुवन खवासलाई काट्ने र शेरबहादुर शाहका आँखा फोर्ने आदेश दिए। त्यति छलफल भएर बेलुकीको खाना खाने बनेर भीमसेन थापा चौतारिया रणोद्योत शाहको भान्छामा गए। शेरबहादुरले रिसको झोकमा रणबहादुर शाहलाई तरबार प्रहार गरे। थिलोथिलो गरी काटिएका रणबहादुर शाहले अंगरक्षक बालनरसिंह कुँवरलाई पुकारे।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२०२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> तत्कालै राजाका अंगरक्षक [[बालनरसिंह कुँवर]]ले तलवार झिकी पूर्व राजाका हत्यारा शेरबहादुरलाई काट्दा शेरबहादुरको पनि मृत्यु भयो। यसमा [[बम शाह]]को बालनरसिंहप्रति समर्थन देखिन्छ। राजकुमार रणोद्योत शाहका घरमा खाना खान गएका तत्कालीन काजी [[भीमसेन थापा]]ले घटनाको अनुसन्धान सुरु गरे। दोषी ठहरिएकालाई भण्डरखाल बगैंचामा मृत्युदण्ड दिइयो; जसमा ९३ जना परे। मृत्यदण्ड पाउनेहरू मुख्यतय शेरबहादुर शाह पक्षका भारदारहरू थिए जसमा काजी त्रिभुवन खवास र काजी नरसिंह गुरुङ थिए। == नरसंहार == शेरबहादुर शाहीका दुई अंगरक्षक तत्काल काटिए। र, शृङ्खलाबद्ध हत्या सुरु भयो। काजी त्रिभुवन प्रधान र नरसिह गुरुङ थुनिए। शेरबहादुर शाहीका दाजु विदुर शाही नजरबन्दमा परे। पाल्पाली राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] र उनका भाइ त [[पाटन दरवार|पाटन दरबार]]मा नजरबन्दमा राखिएका थिए। यस दुर्दान्त घटनासँग उबीहरूको कुनै लेनादेना थिएन। रातमै निरपराध उनीहरूलाई त्यहाँबाट झिकाइयो। [[हेलम्बु]]मा निर्वासित जीवन बिताइरहेकी महारानी राजराजेश्वरीलाई पनि जतिसक्दो चाँडो त्यहाँबाट राजधानी काठमाडौँ मा ल्याउन भनी रातैमा रिसल्लाहरू त्यतातर्फ दौडाइए। चौतारा [[विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको केकस्तो हात थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]]का नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।। <ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको लासलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा [[गिद्ध]]हरूलाई खुवाइयो। चौतारा विदुर शाह तथा शेरबहादुर शाह दुवै भाइका निरपराध श्रीमती एवम् छोरीहरू अमानवीय तरिकाले बलपूर्वक पोडेहरूलाई सुम्पिए। त्यसको अर्को दिन १३ अरू भारदार मारिए। राजराजेश्वरी १४ सुसारेहरूसँगै सति जान बाध्य पारिइन्। यसरी दुई सातासम्म लगातार हत्या शृङ्खला चलेको थियो, जसमा १६ महिला र ७७ पुरुषले ज्यान गुमाए, [[बाबुराम आचार्य]]ले मृत्यु हुनेको संख्या यही टिपाएका छन्। 'यो हत्याकाण्ड [[कोत पर्व|कोतपर्व]]भन्दा पनि घटिया थियो, यसमा राति सुतिरहेका बालक र वृद्धलाई पनि छाडिएन,' इतिहासकारद्वय [[तुलसीराम वैद्य]] र [[तीर्थप्रसाद मिश्र]]ले लेखेका छन्। <ref>{{cite book|title=आधुनिक नेपालको राजनैतिक इतिहास (१७६८–१८४६ ई.)|author=तुलसीराम वैद्य र तीर्थ मिश्र|page=|date=२०५४|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र कीर्तिपुर|isbn=|url=}}</ref> ==त्यस पश्चात्== आफ्ना प्रायः सबै विरोधीको एकै पटक संहार पूरा गर्‍ काजी [[भीमसेन थापा]] अब नेपाल अधिराज्यका एक मात्र निष्कण्टक [[तानाशाही|अधिनायक]] बने। यिनको स्वेच्छाचारिता माथी अङ्कुश लगाउन सक्ने व्यक्ति नेपालमा अब कोही पनि बाँकी थिएन। यसपछी भीमसेन थापाले बालक राजा श्री ५ [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]बाट मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिको पद पनि प्राप्त गरे। "अब उप्रान्त अधिराज्यका [[चौतारिया|चौतारा]] तथा [[काजी]] सबैले मुखियार भीमसेन थापाले लगाए अह्राए अनुसारका कामकाज गर्नू" भन्ने लालमोहर गराएर, आफ्नो अनुकुल रहेकी स्वामी महाराज [[रणबहादुर शाह]]की नवविवाहिता किशोरी रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]लाई भने [[सती प्रथा|सती]] जान बाट रोकी राजमाताको हैसियत प्रदान गरेर यिनैलाई बालक राजा गीर्वाण युद्ध विक्रमको संरक्षिकाका रुपमा नियुक्त गर्न पनि यिनी सफल भए। उनीहरूकै भाषामा, 'यो हत्याकाण्ड नेपालको इतिहासमा राजनीतिक परिवर्तनको घटना थियो। अब राजपरिवारबाट भारदारमा शक्ति र सत्ता हस्तान्तरण भयो। राजपरिवारको भूमिका न्यून हुँदै गयो। नरसंहार गरी सत्तामा आउने परिपाटी देखापर्‍यो। यस्ता घटनाहरू पुनरावृत्ति हुँदै गए। अन्ततोगोत्वा यस्तै हत्याकाण्डबाट [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]] सत्तामा आए। यस अर्थमा भीमसेन थापा जङ्गबहादुरका मार्गदर्शक देखिन्छन्।' <ref name=":0">{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-07-27/393048.html|title=इतिहासको एउटा ट्र्याजडी भीमसेन थापाको आत्महत्या|last=वज्राचार्य|first=हिमेशरत्न|date=साउन ११, २०७१|website=कान्तिपुर|publisher=|accessdate=फागुन २, २०७७}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू|नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू]] * [[६४ सालको पर्व]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:काठमाडौँको इतिहास]] 01wexuyr27awor1z2qg5ucxx3qpyniu 0 104328 1356525 1356489 2026-05-24T03:50:48Z ~2026-30251-26 78776 1356525 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name =पृथ्वीपाल सेन | title =राजाधिराज | image = | caption = | reign = | full name = | predecessor =महादत्त सेन | successor =[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]<br>१८७१ मा पाल्पा नेपालमा गाभियो | spouse = | issue = | dynasty = | father =महादत्त सेन | mother = | birth_date = | birth_place =तानसेन, [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]] भण्डारखाल, [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = विष्णुमती नदीमा स्याल गिद्धलाई लुछाइयो | house = [[सेन वंश]] | house-type =वंश | coronation = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''पृथ्वीपाल सेन''' [[पाल्पा राज्य]]का अन्तिम राजा थिए । उनी महादत्त सेनको पुत्र थिए । महादत्त सेनको देहावसानपछि साल १८५० मा पृथ्वीपाल सेन पाल्पाका राजा भए । पृथ्वीपाल ओजस्वी राजा थिए । उनी प्रतापी, तेजस्वी र प्रकाण्ड व्यक्तित्वका धनी थिए । बाल्यकालदेखि नै अवधका नवाबको विलासी जीवन, कम्पनी सरकारको निरन्तर बढोत्तरी र [[नेपालको एकीकरण|गोरखाली राज्यविस्तार]]को अविरल क्रम देखेका उनी अनुभवी र चतुर थिए । किन्तु, सहजै विश्वास गर्ने र तुरुन्तै प्रसन्न हुने आशुतोष स्वभावले गर्दा उनी जीवनमा ठूलो धोका र घातको सिकार भए ।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==नेपाल एकिकरणमा योगदान== राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा पृथ्वीपाल सेनकी बहिनीसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरी पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। पाल्पा राज्यको सहयोगमा विस्तार भएको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ==रणबहादुर शाहको षड्यन्त्र र कैद== पाल्पाको राजगद्दीमा बसेको एक वर्ष भित्रै विसं १८५९ मा [[रणबहादुर शाह]]ले [[गुल्मी राज्य]] पाल्पाको अधिनबाट खोसेर स्वतन्त्र राज्य घोषित गरी आफ्ना जेठान सिद्धिप्रताप शाहलाई त्यहाँको राजा बनाएका थिए।<Ref>हेमिल्टन </ref> त्यसपछि सोझा प्रकृतिका राजा पृथ्वीपाल सेनले पटक पटक रणबहादुरको षड्यन्त्र परि धेरै सास्ती पाए।<ref>पाल्पाको इतिहास र संस्कृति: कर्णबहादुर बानियाँ पृष्ठ १५</ref> रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी कान्तिवतीको जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>धनबज्र बज्राचार्य (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। बहादुर शाहका समर्थक पृथ्वीपाल सेनलाई बहिनीसँग बिहे गर्ने बाहानामा काठमाडौँ बोलाई पाटन दरबारमा कैद गरियो।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०१ ।</ref> ==हत्या== १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे । [[भीमसेन थापा]]ले शत्रुको दमन गर्ने क्रममा [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ मा]] पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेनको टाउको काटेर हत्या गरियो र साथमा तानसेनबाट आएका १८ जना अंगरक्षक पनि मारिए । त्यसदिन रातभर र अर्को दिन बिहानसम्म अनेकौं निर्दोष भारदारहरूको निर्मम हत्या भइरह्यो । पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए । राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुरको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको के कस्तो भुमीका थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन र यिनका १८ जना निरपराध पाल्पाली अंगरक्षक पनि भण्डारखाल बगैंचामा काटिए। दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको शवलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा गिद्धहरूलाई खुवाइयो। == सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:पाल्पाको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका मानिसहरू]] 190dlhnm79odtu4bau8009vhd01nwpr 1356526 1356525 2026-05-24T03:54:43Z ~2026-30251-26 78776 1356526 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name =पृथ्वीपाल सेन | title =राजाधिराज | image = | caption = | reign = | full name = | predecessor =महादत्त सेन | successor =[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]<br>१८७१ मा पाल्पा नेपालमा गाभियो | spouse = | issue = | dynasty = | father =महादत्त सेन | mother = | birth_date = | birth_place =तानसेन, [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]] भण्डारखाल, [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = [[विष्णुमती नदी]]मा स्याल गिद्धलाई लुछाइयो | house = [[सेन वंश]] | house-type =वंश | coronation = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''पृथ्वीपाल सेन''' [[पाल्पा राज्य]]का अन्तिम राजा थिए । उनी महादत्त सेनको पुत्र थिए । महादत्त सेनको देहावसानपछि साल १८५० मा पृथ्वीपाल सेन पाल्पाका राजा भए । पृथ्वीपाल ओजस्वी राजा थिए । उनी प्रतापी, तेजस्वी र प्रकाण्ड व्यक्तित्वका धनी थिए । बाल्यकालदेखि नै अवधका नवाबको विलासी जीवन, कम्पनी सरकारको निरन्तर बढोत्तरी र [[नेपालको एकीकरण|गोरखाली राज्यविस्तार]]को अविरल क्रम देखेका उनी अनुभवी र चतुर थिए । किन्तु, सहजै विश्वास गर्ने र तुरुन्तै प्रसन्न हुने आशुतोष स्वभावले गर्दा उनी जीवनमा ठूलो धोका र घातको सिकार भए ।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==नेपाल एकिकरणमा योगदान== राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा पृथ्वीपाल सेनकी बहिनीसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरी पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। पाल्पा राज्यको सहयोगमा विस्तार भएको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ==रणबहादुर शाहको षड्यन्त्र र कैद== पाल्पाको राजगद्दीमा बसेको एक वर्ष भित्रै विसं १८५९ मा [[रणबहादुर शाह]]ले [[गुल्मी राज्य]] पाल्पाको अधिनबाट खोसेर स्वतन्त्र राज्य घोषित गरी आफ्ना जेठान सिद्धिप्रताप शाहलाई त्यहाँको राजा बनाएका थिए।<Ref>हेमिल्टन </ref> त्यसपछि सोझा प्रकृतिका राजा पृथ्वीपाल सेनले पटक पटक रणबहादुरको षड्यन्त्र परि धेरै सास्ती पाए।<ref>पाल्पाको इतिहास र संस्कृति: कर्णबहादुर बानियाँ पृष्ठ १५</ref> रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी कान्तिवतीको जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>धनबज्र बज्राचार्य (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। बहादुर शाहका समर्थक पृथ्वीपाल सेनलाई बहिनीसँग बिहे गर्ने बाहानामा काठमाडौँ बोलाई पाटन दरबारमा कैद गरियो।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०१ ।</ref> ==हत्या== १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे । [[भीमसेन थापा]]ले शत्रुको दमन गर्ने क्रममा [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ मा]] पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेनको टाउको काटेर हत्या गरियो र साथमा तानसेनबाट आएका १८ जना अंगरक्षक पनि मारिए । त्यसदिन रातभर र अर्को दिन बिहानसम्म अनेकौं निर्दोष भारदारहरूको निर्मम हत्या भइरह्यो । पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए । राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुरको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको के कस्तो भुमीका थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन र यिनका १८ जना निरपराध पाल्पाली अंगरक्षक पनि भण्डारखाल बगैंचामा काटिए। दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको शवलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा गिद्धहरूलाई खुवाइयो। == सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:पाल्पाको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका मानिसहरू]] soj1o1wb2vmmq3g5zz2qhcdfhwwkuvw 1356527 1356526 2026-05-24T03:57:11Z ~2026-30251-26 78776 1356527 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name =पृथ्वीपाल सेन | title =राजाधिराज | image = | caption = | reign = | full name = | predecessor =महादत्त सेन | successor =[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]<br>१८७१ मा पाल्पा नेपालमा गाभियो | spouse = | issue = | dynasty = | father =महादत्त सेन | mother = | birth_date = | birth_place =तानसेन, [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]] भण्डारखाल, [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = [[विष्णुमती नदी]]मा स्याल गिद्धलाई लुछाइयो | house = [[सेन वंश]] | house-type =वंश | coronation = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''पृथ्वीपाल सेन''' [[पाल्पा राज्य]]का अन्तिम राजा थिए । उनी महादत्त सेनको पुत्र थिए । महादत्त सेनको देहावसानपछि साल १८५० मा पृथ्वीपाल सेन पाल्पाका राजा भए । पृथ्वीपाल ओजस्वी राजा थिए । उनी प्रतापी, तेजस्वी र प्रकाण्ड व्यक्तित्वका धनी थिए । बाल्यकालदेखि नै अवधका नवाबको विलासी जीवन, कम्पनी सरकारको निरन्तर बढोत्तरी र [[नेपालको एकीकरण|गोरखाली राज्य विस्तार]]को अविरल क्रम देखेका उनी अनुभवी र चतुर थिए । किन्तु, सहजै विश्वास गर्ने र तुरुन्तै प्रसन्न हुने आशुतोष स्वभावले गर्दा उनी जीवनमा ठूलो धोका र घातको सिकार भए ।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==नेपाल एकिकरणमा योगदान== राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा पृथ्वीपाल सेनकी बहिनीसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरी पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। पाल्पा राज्यको सहयोगमा विस्तार भएको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ==रणबहादुर शाहको षड्यन्त्र र कैद== पाल्पाको राजगद्दीमा बसेको एक वर्ष भित्रै विसं १८५९ मा [[रणबहादुर शाह]]ले [[गुल्मी राज्य]] पाल्पाको अधिनबाट खोसेर स्वतन्त्र राज्य घोषित गरी आफ्ना जेठान सिद्धिप्रताप शाहलाई त्यहाँको राजा बनाएका थिए।<Ref>हेमिल्टन </ref> त्यसपछि सोझा प्रकृतिका राजा पृथ्वीपाल सेनले पटक पटक रणबहादुरको षड्यन्त्र परि धेरै सास्ती पाए।<ref>पाल्पाको इतिहास र संस्कृति: कर्णबहादुर बानियाँ पृष्ठ १५</ref> रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी कान्तिवतीको जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>धनबज्र बज्राचार्य (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। बहादुर शाहका समर्थक पृथ्वीपाल सेनलाई बहिनीसँग बिहे गर्ने बाहानामा काठमाडौँ बोलाई पाटन दरबारमा कैद गरियो।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०१ ।</ref> ==हत्या== १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे । [[भीमसेन थापा]]ले शत्रुको दमन गर्ने क्रममा [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ मा]] पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेनको टाउको काटेर हत्या गरियो र साथमा तानसेनबाट आएका १८ जना अंगरक्षक पनि मारिए । त्यसदिन रातभर र अर्को दिन बिहानसम्म अनेकौं निर्दोष भारदारहरूको निर्मम हत्या भइरह्यो । पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए । राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुरको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको के कस्तो भुमीका थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन र यिनका १८ जना निरपराध पाल्पाली अंगरक्षक पनि भण्डारखाल बगैंचामा काटिए। दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको शवलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा गिद्धहरूलाई खुवाइयो। == सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:पाल्पाको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका मानिसहरू]] cr0yrpdo17mjjdj8b4178m7t7wis6oe 1356529 1356527 2026-05-24T04:40:51Z Bishaldev100 28807 1356529 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name =पृथ्वीपाल सेन | title =[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]का महाराजाधिराज | image = | caption = | reign = | full name = | predecessor =महादत्त सेन | successor =[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]<br>१८७१ मा पाल्पा नेपालमा गाभियो | spouse = | issue = | dynasty =[[सेन वंश]] | father =महादत्त सेन | mother = | birth_date = | birth_place =तानसेन, [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]] भण्डारखाल, [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = [[विष्णुमती नदी]]मा स्याल गिद्धलाई लुछाइयो | house = [[सेन वंश]] | house-type =वंश | coronation = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''पृथ्वीपाल सेन''' [[पाल्पा राज्य]]का अन्तिम राजा थिए । उनी महादत्त सेनको पुत्र थिए । महादत्त सेनको देहावसानपछि साल १८५० मा पृथ्वीपाल सेन पाल्पाका राजा भए । पृथ्वीपाल ओजस्वी राजा थिए । उनी प्रतापी, तेजस्वी र प्रकाण्ड व्यक्तित्वका धनी थिए । बाल्यकालदेखि नै अवधका नवाबको विलासी जीवन, कम्पनी सरकारको निरन्तर बढोत्तरी र [[नेपालको एकीकरण|गोरखाली राज्य विस्तार]]को अविरल क्रम देखेका उनी अनुभवी र चतुर थिए । किन्तु, सहजै विश्वास गर्ने र तुरुन्तै प्रसन्न हुने आशुतोष स्वभावले गर्दा उनी जीवनमा ठूलो धोका र घातको सिकार भए ।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==नेपाल एकिकरणमा योगदान== राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा पृथ्वीपाल सेनकी बहिनीसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरी पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। पाल्पा राज्यको सहयोगमा विस्तार भएको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ==रणबहादुर शाहको षड्यन्त्र र कैद== पाल्पाको राजगद्दीमा बसेको एक वर्ष भित्रै विसं १८५९ मा [[रणबहादुर शाह]]ले [[गुल्मी राज्य]] पाल्पाको अधिनबाट खोसेर स्वतन्त्र राज्य घोषित गरी आफ्ना जेठान सिद्धिप्रताप शाहलाई त्यहाँको राजा बनाएका थिए।<Ref>हेमिल्टन </ref> त्यसपछि सोझा प्रकृतिका राजा पृथ्वीपाल सेनले पटक पटक रणबहादुरको षड्यन्त्र परि धेरै सास्ती पाए।<ref>पाल्पाको इतिहास र संस्कृति: कर्णबहादुर बानियाँ पृष्ठ १५</ref> रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी कान्तिवतीको जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>धनबज्र बज्राचार्य (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। बहादुर शाहका समर्थक पृथ्वीपाल सेनलाई बहिनीसँग बिहे गर्ने बाहानामा काठमाडौँ बोलाई पाटन दरबारमा कैद गरियो।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०१ ।</ref> ==हत्या== १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे । [[भीमसेन थापा]]ले शत्रुको दमन गर्ने क्रममा [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ मा]] पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेनको टाउको काटेर हत्या गरियो र साथमा तानसेनबाट आएका १८ जना अंगरक्षक पनि मारिए । त्यसदिन रातभर र अर्को दिन बिहानसम्म अनेकौं निर्दोष भारदारहरूको निर्मम हत्या भइरह्यो । पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए । राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुरको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको के कस्तो भुमीका थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन र यिनका १८ जना निरपराध पाल्पाली अंगरक्षक पनि भण्डारखाल बगैंचामा काटिए। दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको शवलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा गिद्धहरूलाई खुवाइयो। == सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:पाल्पाको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका मानिसहरू]] ts0bolkni2lca61uptx2kyzbw9mzzsh 1356532 1356529 2026-05-24T04:42:48Z Bishaldev100 28807 1356532 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name =पृथ्वीपाल सेन | title =[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]का महाराजाधिराज | image = | caption = | reign =१८५३-१८६१ | full name = | predecessor =महादत्त सेन | successor =अन्तिम राजा<br>१८७१ मा पाल्पा नेपालमा गाभियो | spouse = | issue = | dynasty =[[सेन वंश]] | father =महादत्त सेन | mother = | birth_date = | birth_place =तानसेन, [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]] भण्डारखाल, [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = [[विष्णुमती नदी]]मा स्याल गिद्धलाई लुछाइयो | house = [[सेन वंश]] | house-type =वंश | coronation = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''पृथ्वीपाल सेन''' [[पाल्पा राज्य]]का अन्तिम राजा थिए । उनी महादत्त सेनको पुत्र थिए । महादत्त सेनको देहावसानपछि साल १८५० मा पृथ्वीपाल सेन पाल्पाका राजा भए । पृथ्वीपाल ओजस्वी राजा थिए । उनी प्रतापी, तेजस्वी र प्रकाण्ड व्यक्तित्वका धनी थिए । बाल्यकालदेखि नै अवधका नवाबको विलासी जीवन, कम्पनी सरकारको निरन्तर बढोत्तरी र [[नेपालको एकीकरण|गोरखाली राज्य विस्तार]]को अविरल क्रम देखेका उनी अनुभवी र चतुर थिए । किन्तु, सहजै विश्वास गर्ने र तुरुन्तै प्रसन्न हुने आशुतोष स्वभावले गर्दा उनी जीवनमा ठूलो धोका र घातको सिकार भए ।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==नेपाल एकिकरणमा योगदान== राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा पृथ्वीपाल सेनकी बहिनीसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरी पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। पाल्पा राज्यको सहयोगमा विस्तार भएको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ==रणबहादुर शाहको षड्यन्त्र र कैद== पाल्पाको राजगद्दीमा बसेको एक वर्ष भित्रै विसं १८५९ मा [[रणबहादुर शाह]]ले [[गुल्मी राज्य]] पाल्पाको अधिनबाट खोसेर स्वतन्त्र राज्य घोषित गरी आफ्ना जेठान सिद्धिप्रताप शाहलाई त्यहाँको राजा बनाएका थिए।<Ref>हेमिल्टन </ref> त्यसपछि सोझा प्रकृतिका राजा पृथ्वीपाल सेनले पटक पटक रणबहादुरको षड्यन्त्र परि धेरै सास्ती पाए।<ref>पाल्पाको इतिहास र संस्कृति: कर्णबहादुर बानियाँ पृष्ठ १५</ref> रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी कान्तिवतीको जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>धनबज्र बज्राचार्य (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। बहादुर शाहका समर्थक पृथ्वीपाल सेनलाई बहिनीसँग बिहे गर्ने बाहानामा काठमाडौँ बोलाई पाटन दरबारमा कैद गरियो।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०१ ।</ref> ==हत्या== १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे । [[भीमसेन थापा]]ले शत्रुको दमन गर्ने क्रममा [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ मा]] पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेनको टाउको काटेर हत्या गरियो र साथमा तानसेनबाट आएका १८ जना अंगरक्षक पनि मारिए । त्यसदिन रातभर र अर्को दिन बिहानसम्म अनेकौं निर्दोष भारदारहरूको निर्मम हत्या भइरह्यो । पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए । राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुरको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको के कस्तो भुमीका थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन र यिनका १८ जना निरपराध पाल्पाली अंगरक्षक पनि भण्डारखाल बगैंचामा काटिए। दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको शवलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा गिद्धहरूलाई खुवाइयो। == सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:पाल्पाको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका मानिसहरू]] 12ftnvew8znyfxmcqzds6zm4ev6ij7g 1356541 1356532 2026-05-24T04:53:45Z Bishaldev100 28807 1356541 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name =पृथ्वीपाल सेन | title =[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]का महाराजाधिराज | image = | caption = | reign =१८५३-१८६१ | full name = | predecessor =महादत्त सेन | successor =अन्तिम राजा<br>१८७१ मा पाल्पा नेपालमा गाभियो | spouse = | issue = | dynasty =[[सेन वंश]] | father =महादत्त सेन | mother = | birth_date = | birth_place =तानसेन, [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]] भण्डारखाल, [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = [[विष्णुमती नदी]]मा स्याल गिद्धलाई लुछाइयो | house = [[सेन वंश]] | house-type =वंश | coronation = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''पृथ्वीपाल सेन''' [[पाल्पा राज्य]]का अन्तिम राजा थिए । उनी महादत्त सेनको पुत्र थिए । महादत्त सेनको देहावसानपछि साल १८५० मा पृथ्वीपाल सेन पाल्पाका राजा भए । पृथ्वीपाल ओजस्वी राजा थिए । उनी प्रतापी, तेजस्वी र प्रकाण्ड व्यक्तित्वका धनी थिए । बाल्यकालदेखि नै अवधका नवाबको विलासी जीवन, कम्पनी सरकारको निरन्तर बढोत्तरी र [[नेपालको एकीकरण|गोरखाली राज्य विस्तार]]को अविरल क्रम देखेका उनी अनुभवी र चतुर थिए । किन्तु, सहजै विश्वास गर्ने र तुरुन्तै प्रसन्न हुने आशुतोष स्वभावले गर्दा उनी जीवनमा ठूलो धोका र घातको सिकार भए ।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==नेपाल एकिकरणमा योगदान== राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा पृथ्वीपाल सेनकी बहिनीसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरी पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। पाल्पा राज्यको सहयोगमा विस्तार भएको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ==रणबहादुर शाहको षड्यन्त्र र कैद== पाल्पाको राजगद्दीमा बसेको एक वर्ष भित्रै विसं १८५९ मा [[रणबहादुर शाह]]ले [[गुल्मी राज्य]] पाल्पाको अधिनबाट खोसेर स्वतन्त्र राज्य घोषित गरी आफ्ना जेठान सिद्धिप्रताप शाहलाई त्यहाँको राजा बनाएका थिए।<Ref>हेमिल्टन </ref> त्यसपछि सोझा प्रकृतिका राजा पृथ्वीपाल सेनले पटक पटक रणबहादुरको षड्यन्त्र परि धेरै सास्ती पाए।<ref>पाल्पाको इतिहास र संस्कृति: कर्णबहादुर बानियाँ पृष्ठ १५</ref> रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी कान्तिवतीको जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>धनबज्र बज्राचार्य (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। बहादुर शाहका समर्थक पृथ्वीपाल सेनलाई बहिनीसँग बिहे गर्ने बाहानामा काठमाडौँ बोलाई पाटन दरबारमा कैद गरियो।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०१ ।</ref> ==हत्या== १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे । [[भीमसेन थापा]]ले शत्रुको दमन गर्ने क्रममा [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ मा]] पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेनको टाउको काटेर हत्या गरियो र साथमा तानसेनबाट आएका १८ जना अंगरक्षक पनि मारिए । त्यसदिन रातभर र अर्को दिन बिहानसम्म अनेकौं निर्दोष भारदारहरूको निर्मम हत्या भइरह्यो । पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए । राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुरको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको के कस्तो भुमीका थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन र यिनका १८ जना निरपराध पाल्पाली अंगरक्षक पनि भण्डारखाल बगैंचामा काटिए। दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको शवलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा गिद्धहरूलाई खुवाइयो। == सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:पाल्पाको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका मानिसहरू]] 579t17vapp5zpr5vl0jivp0fl902d1u 1356542 1356541 2026-05-24T04:54:03Z Bishaldev100 28807 1356542 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name =पृथ्वीपाल सेन | title =[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]का महाराजाधिराज | image = | caption = | reign =१८५३-१८६१ | full name = | predecessor =महादत्त सेन | successor =अन्तिम राजा<br>१८७१ मा पाल्पा नेपालमा गाभियो | spouse = | issue = | dynasty =[[सेन वंश]] | father =महादत्त सेन | mother = | birth_date = | birth_place =तानसेन, [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]] भण्डारखाल, [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = [[विष्णुमती नदी]]मा स्याल गिद्धलाई लुछाइयो | house = [[सेन वंश]] | house-type =वंश | coronation = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''पृथ्वीपाल सेन''' [[पाल्पा राज्य]]का अन्तिम राजा थिए । उनी महादत्त सेनको पुत्र थिए । महादत्त सेनको देहावसानपछि साल १८५० मा पृथ्वीपाल सेन पाल्पाका राजा भए । पृथ्वीपाल ओजस्वी राजा थिए । उनी प्रतापी, तेजस्वी र प्रकाण्ड व्यक्तित्वका धनी थिए । बाल्यकालदेखि नै अवधका नवाबको विलासी जीवन, कम्पनी सरकारको निरन्तर बढोत्तरी र [[नेपालको एकीकरण|गोरखाली राज्य विस्तार]]को अविरल क्रम देखेका उनी अनुभवी र चतुर थिए । किन्तु, सहजै विश्वास गर्ने र तुरुन्तै प्रसन्न हुने आशुतोष स्वभावले गर्दा उनी जीवनमा ठूलो धोका र घातको सिकार भए ।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==नेपाल एकिकरणमा योगदान== राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा पृथ्वीपाल सेनकी बहिनीसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरी पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। पाल्पा राज्यको सहयोगमा विस्तार भएको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ==रणबहादुर शाहको षड्यन्त्र र कैद== पाल्पाको राजगद्दीमा बसेको एक वर्ष भित्रै विसं १८५९ मा [[रणबहादुर शाह]]ले [[गुल्मी राज्य]] पाल्पाको अधिनबाट खोसेर स्वतन्त्र राज्य घोषित गरी आफ्ना जेठान सिद्धिप्रताप शाहलाई त्यहाँको राजा बनाएका थिए।<Ref>हेमिल्टन </ref> त्यसपछि सोझा प्रकृतिका राजा पृथ्वीपाल सेनले पटक पटक रणबहादुरको षड्यन्त्र परि धेरै सास्ती पाए।<ref>पाल्पाको इतिहास र संस्कृति: कर्णबहादुर बानियाँ पृष्ठ १५</ref> रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी कान्तिवतीको जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>धनबज्र बज्राचार्य (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। बहादुर शाहका समर्थक पृथ्वीपाल सेनलाई बहिनीसँग बिहे गर्ने बाहानामा काठमाडौँ बोलाई पाटन दरबारमा कैद गरियो।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०१ ।</ref> ==हत्या== १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे । [[भीमसेन थापा]]ले शत्रुको दमन गर्ने क्रममा [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ मा]] पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेनको टाउको काटेर हत्या गरियो र साथमा तानसेनबाट आएका १८ जना अंगरक्षक पनि मारिए । त्यसदिन रातभर र अर्को दिन बिहानसम्म अनेकौं निर्दोष भारदारहरूको निर्मम हत्या भइरह्यो । पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए । राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुरको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको के कस्तो भुमीका थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन र यिनका १८ जना निरपराध पाल्पाली अंगरक्षक पनि भण्डारखाल बगैंचामा काटिए। दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको शवलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा गिद्धहरूलाई खुवाइयो। == सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:पाल्पाको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका मानिसहरू]] m8qt7egyrem9ctr0udhxdfzibfa8ii6 1356546 1356542 2026-05-24T04:55:20Z Bishaldev100 28807 1356546 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name =पृथ्वीपाल सेन | succession =[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]का महाराजाधिराज | image = | caption = | reign =१८५३-१८६१ | full name = | predecessor =महादत्त सेन | successor =अन्तिम राजा<br>१८७१ मा पाल्पा नेपालमा गाभियो | spouse = | issue = | dynasty =[[सेन वंश]] | father =महादत्त सेन | mother = | birth_date = | birth_place =तानसेन, [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]] भण्डारखाल, [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = [[विष्णुमती नदी]]मा स्याल गिद्धलाई लुछाइयो | house = [[सेन वंश]] | house-type =वंश | coronation = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''पृथ्वीपाल सेन''' [[पाल्पा राज्य]]का अन्तिम राजा थिए । उनी महादत्त सेनको पुत्र थिए । महादत्त सेनको देहावसानपछि साल १८५० मा पृथ्वीपाल सेन पाल्पाका राजा भए । पृथ्वीपाल ओजस्वी राजा थिए । उनी प्रतापी, तेजस्वी र प्रकाण्ड व्यक्तित्वका धनी थिए । बाल्यकालदेखि नै अवधका नवाबको विलासी जीवन, कम्पनी सरकारको निरन्तर बढोत्तरी र [[नेपालको एकीकरण|गोरखाली राज्य विस्तार]]को अविरल क्रम देखेका उनी अनुभवी र चतुर थिए । किन्तु, सहजै विश्वास गर्ने र तुरुन्तै प्रसन्न हुने आशुतोष स्वभावले गर्दा उनी जीवनमा ठूलो धोका र घातको सिकार भए ।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==नेपाल एकिकरणमा योगदान== राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा पृथ्वीपाल सेनकी बहिनीसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरी पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। पाल्पा राज्यको सहयोगमा विस्तार भएको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ==रणबहादुर शाहको षड्यन्त्र र कैद== पाल्पाको राजगद्दीमा बसेको एक वर्ष भित्रै विसं १८५९ मा [[रणबहादुर शाह]]ले [[गुल्मी राज्य]] पाल्पाको अधिनबाट खोसेर स्वतन्त्र राज्य घोषित गरी आफ्ना जेठान सिद्धिप्रताप शाहलाई त्यहाँको राजा बनाएका थिए।<Ref>हेमिल्टन </ref> त्यसपछि सोझा प्रकृतिका राजा पृथ्वीपाल सेनले पटक पटक रणबहादुरको षड्यन्त्र परि धेरै सास्ती पाए।<ref>पाल्पाको इतिहास र संस्कृति: कर्णबहादुर बानियाँ पृष्ठ १५</ref> रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी कान्तिवतीको जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>धनबज्र बज्राचार्य (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। बहादुर शाहका समर्थक पृथ्वीपाल सेनलाई बहिनीसँग बिहे गर्ने बाहानामा काठमाडौँ बोलाई पाटन दरबारमा कैद गरियो।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०१ ।</ref> ==हत्या== १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे । [[भीमसेन थापा]]ले शत्रुको दमन गर्ने क्रममा [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ मा]] पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेनको टाउको काटेर हत्या गरियो र साथमा तानसेनबाट आएका १८ जना अंगरक्षक पनि मारिए । त्यसदिन रातभर र अर्को दिन बिहानसम्म अनेकौं निर्दोष भारदारहरूको निर्मम हत्या भइरह्यो । पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए । राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुरको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको के कस्तो भुमीका थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन र यिनका १८ जना निरपराध पाल्पाली अंगरक्षक पनि भण्डारखाल बगैंचामा काटिए। दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको शवलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा गिद्धहरूलाई खुवाइयो। == सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:पाल्पाको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका मानिसहरू]] 7ld9vcot7mpeeo6jwi4iwljy6rspx2r 1356574 1356546 2026-05-24T08:44:42Z Bishaldev100 28807 /* हत्या */ 1356574 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name =पृथ्वीपाल सेन | succession =[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]का महाराजाधिराज | image = | caption = | reign =१८५३-१८६१ | full name = | predecessor =महादत्त सेन | successor =अन्तिम राजा<br>१८७१ मा पाल्पा नेपालमा गाभियो | spouse = | issue = | dynasty =[[सेन वंश]] | father =महादत्त सेन | mother = | birth_date = | birth_place =तानसेन, [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | death_date =१८६३ बैशाख १४ | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]] भण्डारखाल, [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = [[विष्णुमती नदी]]मा स्याल गिद्धलाई लुछाइयो | house = [[सेन वंश]] | house-type =वंश | coronation = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''पृथ्वीपाल सेन''' [[पाल्पा राज्य]]का अन्तिम राजा थिए । उनी महादत्त सेनको पुत्र थिए । महादत्त सेनको देहावसानपछि साल १८५० मा पृथ्वीपाल सेन पाल्पाका राजा भए । पृथ्वीपाल ओजस्वी राजा थिए । उनी प्रतापी, तेजस्वी र प्रकाण्ड व्यक्तित्वका धनी थिए । बाल्यकालदेखि नै अवधका नवाबको विलासी जीवन, कम्पनी सरकारको निरन्तर बढोत्तरी र [[नेपालको एकीकरण|गोरखाली राज्य विस्तार]]को अविरल क्रम देखेका उनी अनुभवी र चतुर थिए । किन्तु, सहजै विश्वास गर्ने र तुरुन्तै प्रसन्न हुने आशुतोष स्वभावले गर्दा उनी जीवनमा ठूलो धोका र घातको सिकार भए ।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==नेपाल एकिकरणमा योगदान== राजकुमार [[बहादुर शाह]]ले पश्चिम नेपालको शक्तिशाली [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा राज्य]]का राजा पृथ्वीपाल सेनकी बहिनीसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गरी पश्चिम पर्वत देखि गुल्मी, अर्घा, खांची, रूकुम प्युठान, सल्यान, जाजरकोट, दैलेख, दुल्लु, जुम्ला, डोटी, अछाम, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], हुदै कुमाउ गढवाल हुदै [[सतलज नदी]] पारी गोरखाली पुगेका थिए। पाल्पा राज्यको सहयोगमा विस्तार भएको [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]]को अभियानमा बहादुर शाहको नेतृत्वकाललाई स्वर्णकाल मानिन्छ। ==रणबहादुर शाहको षड्यन्त्र र कैद== पाल्पाको राजगद्दीमा बसेको एक वर्ष भित्रै विसं १८५९ मा [[रणबहादुर शाह]]ले [[गुल्मी राज्य]] पाल्पाको अधिनबाट खोसेर स्वतन्त्र राज्य घोषित गरी आफ्ना जेठान सिद्धिप्रताप शाहलाई त्यहाँको राजा बनाएका थिए।<Ref>हेमिल्टन </ref> त्यसपछि सोझा प्रकृतिका राजा पृथ्वीपाल सेनले पटक पटक रणबहादुरको षड्यन्त्र परि धेरै सास्ती पाए।<ref>पाल्पाको इतिहास र संस्कृति: कर्णबहादुर बानियाँ पृष्ठ १५</ref> रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी कान्तिवतीको जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>धनबज्र बज्राचार्य (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। बहादुर शाहका समर्थक पृथ्वीपाल सेनलाई बहिनीसँग बिहे गर्ने बाहानामा काठमाडौँ बोलाई पाटन दरबारमा कैद गरियो।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०१ ।</ref> ==हत्या== {{मुख्य|भण्डारखाल पर्व (१८६३)}} १८६३ साल वैशाख १४ गते राति त्रिभुवन काजीको घरमा कचहरी बसिरहेको समयमा भाइ [[शेरबहादुर शाह]]ले स्वामी महाराज रणबहादुरलाई काटे । [[भीमसेन थापा]]ले शत्रुको दमन गर्ने क्रममा [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|१८६३ मा]] पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेनको टाउको काटेर हत्या गरियो र साथमा तानसेनबाट आएका १८ जना अंगरक्षक पनि मारिए । त्यसदिन रातभर र अर्को दिन बिहानसम्म अनेकौं निर्दोष भारदारहरूको निर्मम हत्या भइरह्यो । पाटन दरबारमा थुनामा रहेका पाल्पाली राजा र उनका भाइ चौतरिया रणबहादुर सेनलाई बाँधेर घिच्याउँदै भण्डारखालमा ल्याइयो । भीमसेन थापाले पाल्पाली राजालाई रणबहादुर शाहको हत्याको षड्यन्त्रमा संलग्न रहेको झुटो दोषारोपण गरे । राजा अवध्य हुन्छन् भनी पृथ्वीपाललाई मार हान्न कोही तयार भएन । तर, त्यही अलमलका बीच एक जना विराज विष्ट नाम गरेको अर्दली ‘म काट्छु’ भन्दै कस्सिएर आयो । उसले ४७ वर्षीय राजा पृथ्वीपाल र भाइ रणबहादुर सेनलाई काट्यो । भनिन्छ, काट्नुअघि राजालाई अपार यातना दिइएको थियो । पाल्पाली राजा काट्ने अर्दली विराज विष्टलाई भीमसेन थापाले लप्टनको दर्जा दिए । राजा पृथ्वीपाल सेन, चौतरिया रणबहादुर सेन र १८ जना पाल्पाली राजाका नातेदार र सैनिकको लास दाम्लाले बाँधेर घिसार्दै विष्णुमतीको किनारमा मिल्क्याइयो । निर्दोष पाल्पाली राजा, राजकुमारहरू र सैनिकहरूको सदगत गर्न पनि दिइएन ।<ref>{{cite book|title=ती सैनिक|author=[[मोहन थापा ]]|page=|date=2070 BS|publisher=श्रीमती शारदादेवी खड्का|isbn=978-9937-2-7485-2|url=}}</ref> रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि चौतारा [[बिदुर शाह|विदुर शाह]], काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ, राजा पृथ्वीपाल सेन तथा यिनका भाइ चौतारा रणबहादुर सेन समेत कडाइका साथ कैदमा परिसकेका थिए।<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=75|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> रणबहादुरको हत्यामा उनीहरूको हात थियो कि थिएन र थियो भने कसकसको के कस्तो भुमीका थियो भन्ने कुराको कुनै छनबिन तथा पुर्पक्ष नै नगरी भोलिपल्ट नै राजभवन भित्र कै भण्डारखालको बगैंचामा यिनीहरू सबै काटिए। चौतारा विदुर शाहीका नाबालक छोराहरू सम्मले पनि बोल्ने अवसर पाएनन् र काटिए। काजी त्रिभुवन प्रधान र काजी नरसिंह गुरुङका छोराहरू मात्र होइनन्, नातिहरू पनि [[विष्णुमती नदी]]मा पुर्यायी काटिए। पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन र यिनका १८ जना निरपराध पाल्पाली अंगरक्षक पनि भण्डारखाल बगैंचामा काटिए। दाहसंस्कार गर्न समेत नदिई यिनीहरू सबैको शवलाई अमानवीय व्यवहार गर्दै दाम्लोले घिसार्न लगाई विष्णुमती नदीको बगरमा फाल्न लगाएर स्याल तथा गिद्धहरूलाई खुवाइयो। == सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:पाल्पाको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाल्पा जिल्लाका मानिसहरू]] 43t4crubafzjwiy8k66a05uunwc685l 3 116831 1356537 909908 2026-05-24T04:50:03Z पर्वत सुवेदी 31224 अधिसूचना: शीघ्र मेटाउने नामाङ्कन [[:जोकाही]]। 1356537 wikitext text/x-wiki {{ढाँचा:नमस्ते|realName=|name=Chandralal2001}} -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्ने]]) १५:२७, ५ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय) ==[[:जोकाही]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[Image:Information icon4.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} नमस्कार, विकिपिडियामा तपाईँलाई [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। यस [[:जोकाही]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले१|ले१]] मापदण्ड अन्तर्गत '''कुनै सन्दर्भ नभएको''' वा '''विषय पहिचान गर्न पर्याप्त सन्दर्भको कमी भएको''' जनाउदछ। [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|कुनै सन्दर्भ नभएका]] सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटिन सक्छ। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:जोकाही|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%9C%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A5%80|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। <!-- Template:Db-nocontext-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:३५, २४ मे २०२६ (नेपाली समय) g1ke4vcysimejrq0995bl74v5jysnis 8 118758 1356519 944285 2026-05-23T17:53:39Z Saroj 31493 [[en:Special:Permalink/1241009567|enwiki]] अनुसार 1356519 javascript text/javascript /* _____________________________________________________________________________ * | | * | === WARNING: GLOBAL GADGET FILE === | * | Changes to this page affect many users. | * | Please discuss changes on the talk page or on [[WT:Gadget]] before editing. | * |_____________________________________________________________________________| * */ /** * Prosesize * Documentation at en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prosesize * Rewrite of [[User:Dr_pda/prosesize.js]]. */ 'use strict'; ( function () { function sizeFormatter( size ) { var nbsp = "\xA0"; // Equivalent to &nbsp; if ( size > 10240 ) { return ( Math.round( size / 1024 ) + nbsp + 'kB' ); } else { return ( size + nbsp + 'B' ); } } function sizeElement( id, text, size, extraText ) { return $( '<li>' ) .prop( 'id', id ) .append( $( '<b>' ).text( text ), document.createTextNode( ' ' + sizeFormatter( size ) + ( extraText || '' ) ) ); } function getRevisionSize( proseValue ) { var Api = new mw.Api(); function appendResult( size ) { var wikiValue = sizeElement( 'wiki-size', 'Wiki text:', size ); proseValue.before( wikiValue ); } if ( mw.config.get( 'wgAction' ) === 'submit' ) { // Get size of text in edit box // eslint-disable-next-line no-jquery/no-global-selector appendResult( $( '#wpTextbox1' ).textSelection( 'getContents' ).length ); } else if ( mw.config.get( 'wgIsArticle' ) ) { // Get revision size from API Api.get( { action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'size', revids: mw.config.get( 'wgRevisionId' ), formatversion: 2 } ).then( function ( result ) { appendResult( result.query.pages[ 0 ].revisions[ 0 ].size ); } ); } } function getFileSize( proseHtmlValue ) { // HTML document size not well defined for preview mode or section edit if ( mw.config.get( 'wgAction' ) !== 'submit' ) { $.get( location ).then( function ( result ) { var fsize = sizeElement( 'total-size', 'HTML document size:', result.length ); proseHtmlValue.before( fsize ); } ); } } function getLength( id ) { var i; var textLength = 0; for ( i = 0; i < id.childNodes.length; i++ ) { if ( id.childNodes[ i ].nodeType === Node.TEXT_NODE ) { textLength += id.childNodes[ i ].nodeValue.length; } else if ( id.childNodes[ i ].nodeType === Node.ELEMENT_NODE && ( id.childNodes[ i ].id === 'coordinates' || id.childNodes[ i ].className.indexOf( 'emplate' ) !== -1 ) ) { // special case for {{coord}} and {{fact}}-like templates // Exclude from length, and don't set background yellow id.childNodes[ i ].className += ' prosesize-special-template'; } else if (id.childNodes[ i ].tagName !== 'STYLE') { // Exclude style tags textLength += getLength( id.childNodes[ i ] ); } } return textLength; } function getRefMarkLength( id, html ) { var i; var textLength = 0; for ( i = 0; i < id.childNodes.length; i++ ) { if ( id.childNodes[ i ].nodeType === Node.ELEMENT_NODE && id.childNodes[ i ].className === 'reference' ) { textLength += ( html ) ? id.childNodes[ i ].innerHTML.length : getLength( id.childNodes[ i ] ); } } return textLength; } function main() { var prosePromise, proseValue, refValue, refHtmlValue, proseHtmlValue; // eslint-disable-next-line no-jquery/no-global-selector var parserOutput = $( '#mw-content-text .mw-parser-output' ); // eslint-disable-next-line no-jquery/no-global-selector var prevStats = $( '#document-size-stats' ); // eslint-disable-next-line no-jquery/no-global-selector var prevHeader = $( '#document-size-header' ); var proseSize = 0; var proseSizeHtml = 0; var refmarksize = 0; var refmarkSizeHtml = 0; var wordCount = 0; var refSize = 0; var refSizeHtml = 0; var header = $( '<span>' ) .prop( 'id', 'document-size-header' ) .html( 'Document statistics <small>(<a href="//en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prosesize">more information</a>)</small>:' ); var output = $( '<ul>' ) .prop( 'id', 'document-size-stats' ); var combined = $( '<div>' ) .prop( 'id', 'document-size' ) .append( header, output ); if ( parserOutput.length === 0 ) { return; } if ( prevStats.length ) { // If statistics already exist, turn them off and remove highlighting prevStats.remove(); prevHeader.remove(); parserOutput.children( 'p' ).removeClass( 'prosesize-highlight' ); } else { // Use prosesize API to get a more accurate prose size account // The calculations below are left in for the highlighting prosePromise = $.getJSON( 'https://prosesize.toolforge.org/api/' + mw.config.get( 'wgServerName' ) + '/' + encodeURIComponent( mw.config.get( 'wgPageName' ) ) + '?revision=' + mw.config.get( 'wgRevisionId' ) ); // Calculate prose size and size of reference markers ([1] etc) parserOutput.children( 'p' ).each( function () { $( this ).addClass( 'prosesize-highlight' ); proseSize += getLength( this ); proseSizeHtml += this.innerHTML.length; refmarksize += getRefMarkLength( this, false ); refmarkSizeHtml += getRefMarkLength( this, true ); wordCount += this.innerHTML.replace( /(<([^>]+)>)/ig, '' ).split( ' ' ).length; } ); // Calculate size of references (i.e. output of <references/>) parserOutput.find( 'ol.references' ).each( function () { refSize = getLength( this ); refSizeHtml = this.innerHTML.length; } ); proseSize -= refmarksize; function show_output() { proseValue = sizeElement( 'prose-size', 'Prose size (text only):', proseSize, ' (' + wordCount + ' words) "readable prose size"' ); refValue = sizeElement( 'ref-size', 'References (text only):', refSize + refmarksize ); refHtmlValue = sizeElement( 'ref-size-html', 'References (including all HTML code):', refSizeHtml + refmarkSizeHtml ); proseHtmlValue = sizeElement( 'prose-size-html', 'Prose size (including all HTML code):', proseSizeHtml - refmarkSizeHtml ); output.append( proseHtmlValue, refHtmlValue, proseValue, refValue ); parserOutput.prepend( combined ); getFileSize( proseHtmlValue ); getRevisionSize( proseValue ); } // Add the relevant outputs once we have fetched the prose size. prosePromise.then( function( data ) { if ( mw.config.get( 'wgIsArticle' ) ) { // Tool doesn't work on previews proseSize = data.prose_size; wordCount = data.word_count; } show_output(); }, // If tool is down fallback to our prose count show_output ); } } if ( !mw.config.get( 'wgCanonicalSpecialPageName' ) ) { $.ready.then( function () { /** * Depending on whether in edit mode or preview/view mode, * show the approppiate response upon clicking the portlet link */ var func, $portlet, notEnabled = false; if ( mw.config.get( 'wgAction' ) === 'edit' || ( mw.config.get( 'wgAction' ) === 'submit' && document.getElementById( 'wikiDiff' ) ) ) { notEnabled = true; func = function () { mw.notify( 'You need to preview the text for the prose size script to work in edit mode.' ); }; } else if ( [ 'view', 'submit', 'historysubmit', 'purge' ].indexOf( mw.config.get( 'wgAction' ) ) !== -1 ) { func = main; } if ( func ) { $portlet = $( mw.util.addPortletLink( 'p-tb', '#', 'Page size', 't-page-size', 'Calculate page and prose size' ) ); if ( notEnabled ) { $portlet.addClass( 'prosesize-portlet-link-edit-mode' ); } $portlet.on( 'click', function ( e ) { e.preventDefault(); if ( window.ve && ve.init && ve.init.target && ve.init.target.active ) { mw.notify( 'Prosesize does not work with the Visual Editor.' ); } else { func(); } } ); } } ); } }() ); dg9upr2nz8c1otkiyznhr826umlexqi 8 118759 1356520 944290 2026-05-23T17:54:56Z Saroj 31493 उद्यतन गरियो 1356520 css text/css /* _____________________________________________________________________________ * | | * | === WARNING: GLOBAL GADGET FILE === | * | Changes to this page affect many users. | * | Please discuss changes on the talk page or on [[WT:Gadget]] before editing. | * |_____________________________________________________________________________| * */ .prosesize-highlight { background-color: yellow; color:black; } .prosesize-portlet-link-edit-mode:first-child { color:black; } .prosesize-special-template { background-color: none; } #document-size { margin-top: 0.5em; } 47x54n4r9d228bkkwmkmjn0vu9g8cdb 14 119644 1356517 977215 2026-05-23T17:37:36Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:उपन्यासहरू]] हटाइयो; [[श्रेणी:देश अनुसार उपन्यासहरू]] जोडियो 1356517 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:देश अनुसार उपन्यासहरू]] su7bzpe0v1aj3hr1h8yf46mnhge4i9t 0 135064 1356573 1169869 2026-05-24T07:17:15Z Symphonicallyu 77742 1356573 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system | name = सिंहली लिपि | altname = {{lang|si|සිංහල අක්ෂර මාලාව}}<br/>''सिंहला अक्षर मालव'' | type = [[अक्षरात्मक लिपि]] | languages = [[सिंहली भाषा|सिंहली]], [[पाली भाषा|पाली]], [[संस्कृत]] | creator = | date = | published = | time = सन् ३००–वर्तमान | fam1 = [[ब्राह्मी लिपि]] | sisters = [[तमिल ब्राह्मी लिपि|तमिल ब्राह्मी]], [[गुप्त लिपि|गुप्त]], [[भट्टिप्रोलु लिपि|भट्टिप्रोलु]], [[कदम्ब लिपि|कदम्ब]], [[तोचरियन लिपि|तोचरियन]] | children = | sample = Sinhala aksharamalawa.png }} '''सिंहली लिपि''' ({{lang-si|සිංහල අක්ෂර මාලාව|सिंहली अक्षर मालव}}) एक [[अक्षरात्मक लिपि]] हो जुन [[सिंहली जाति|सिंहली जनता]] र [[श्रीलङ्का|श्रीलङ्का]]का अधिकांश श्रीलङ्कालीहरूले [[सिंहली भाषा]]का साथै [[पाली भाषा|पाली]] र [[संस्कृत भाषा]]हरू लेख्न प्रयोग गर्छन्। सिंहली अक्षर मालव, [[ब्राह्मी लिपि|ब्राह्मि लिपि]]हरू मध्ये एक, प्राचीन भारतीय ब्राह्मी लिपिको वंशज हो। यो [[ग्रन्थ लिपि]]सँग पनि सम्बन्धित छ।<ref name="masica">{{cite book|last1=Masica|first1=Colin P.|title=The Indo-Aryan Languages|date=1993|page=143}}</ref> == इतिहास == सिंहली लिपि ब्राह्मी व्युत्पन्न हो र ईपूर्व तेस्रो शताब्दीमा [[उत्तर भारत|उत्तरी भारत]]बाट आयात गरिएको मानिन्छ। यो एक जटिल तरिकामा विकसित भयो, आंशिक रूपमा स्वतन्त्र तर विभिन्न चरणहरूमा दक्षिण भारतीय लिपिहरूबाट पनि कडा रूपमा प्रभावित, प्रारम्भिक ग्रन्थ लिपिबाट स्पष्ट रूपमा प्रभावित। ईपूर्व छैठौं शताब्दीका भाँडाहरू [[अनुराधापुरा|अनुराधापुर]]मा प्राकृत वा सिंहली प्राकृतमा लिथिक ब्राह्मी शिलालेखहरू सहित फेला परेका छन्। यसले भारतीय मुख्य भूमिमा सिलोन ब्राह्मीले ब्राह्मीलाई प्रभाव पारेको थियो कि भनेर बहसको कारण बनाइएको छ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iHHzP4uVpn4C&q=anuradhapura+brahmi&pg=PA119|title=The Archaeology of Seafaring in Ancient South Asia|last=Ray|first=Himanshu Prabha|date=2003-08-14|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521011099|language=en}}</ref> आधुनिक सिंहलीहरू १३औँ शताब्दीमा देखा पर्‍यो र व्याकरण पुस्तक ''सिदत संगारा''को रचनाद्वारा चिह्नित छ। सन् १७३६ मा, डचहरू टापुमा सिंहली टाइपको साथ छाप्ने पहिलो थिए। नतिजाको प्रकारले ताडका पातहरूमा प्रयोग हुने देशी सिंहली लिपिको विशेषताहरू पछ्याएको छ। डच सिर्जना गरिएको प्रकार फेसनमा मोनोलाइनर र ज्यामितिय थियो, प्रारम्भिक कागजातहरूमा शब्दहरू बीच कुनै पृथकीकरण बिना।<ref name="diringer">{{cite book|last1=Diringer|first1=David|title=Alphabet a key to the history of mankind|date=1948|page=389}}</ref> सिंहली यस लिपिमा लेखिएको मुख्य भाषा हो, तर श्रीलङ्का मलय लेख्नको लागि यसको प्रयोगको दुर्लभ उदाहरणहरू अभिलेख गरिएको छ।<ref name="Nordhoff2009">{{Cite book|author=Nordhoff S|title=A grammar of Upcountry Sri Lanka Malay|publisher=LOT Publications|place=Utrecht|pages=35|url=https://www.lotpublications.nl/a-grammar-of-upcountry-sri-lanka-malay-a-grammar-of-upcountry-sri-lanka-malay|isbn=978-94-6093-011-9|date=2009}}</ref> == वर्णमाला == ===स्वर=== {| class="wikitable" cellpadding=4 |- | අ || ආ || ඇ || ඈ || ඉ || ඊ || උ || ඌ || ඔ || ඕ || එ || ඒ |- | अ || आ || ऍ || ऐ || इ || ई || उ || ऊ || ऒ || ओ || ऎ || ए |} ===व्यञ्जन=== {| class="wikitable" cellpadding=4 |- class="shadow" align="center" style="font-size: x-large" | ක || class="dark" | ඛ || ග || class="dark" | ඝ || class="dark" | ඞ || ඟ |- align="center" | क || ख || ग || घ || ङ || ंग |- class="shadow" align="center" style="font-size: x-large" | ච || class="dark" | ඡ || ජ || class="dark" | ඣ || class="dark" | ඤ |- align="center" | च || छ || ज || झ || ञ |- class="shadow" align="center" style="font-size: x-large" | ට || class="dark" | ඨ || ඩ || class="dark" | ඪ || ණ || ඬ |- align="center" | ट || ठ || ड || ढ || ण || ण्ड |- class="shadow" align="center" style="font-size: x-large" | ත || class="dark" | ථ || ද || class="dark" | ධ || class="dark" | න || ඳ |- align="center" | त || थ || द || ध || न || न्द |- class="shadow" align="center" style="font-size: x-large" | ප || class="dark" | ඵ || බ || class="dark" | භ || ම || ඹ |- align="center" | प || फ || ब || भ || म || म्ब |- class="shadow" align="center" style="font-size: x-large" | ය || ර|| ල || ව || class="dark" | ළ |- align="center" | य || र || ल || व || ळ |- class="shadow" align="center" style="font-size: x-large" | class="dark" | ශ || class="dark" | ෂ || ස || හ || class="dark" | ෆ |- align="center" | श || ष || स || ह || fa /fa/ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू]] 025awgqdom48oevw4l1j6z5ngkmnqvq 0 150260 1356521 1356417 2026-05-23T18:12:21Z CommonsDelinker 144 Cockroach_Janta_Party_(icon).png हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Yann|Yann]]ले per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Cockroach Janta Party (icon).png|]] को कारणले हटाएका कारण । 1356521 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian political party | abbreviation = CJP | logo = | colorcode = #690A22 | president = [[अभिजीत दिप्के]] | founder = अभिजीत दिप्के | foundation = {{Start date and age|2026|05|16|df=y}} | position = [[केन्द्र-वाम राजनीति|केन्द्र-वाम]] | ideology = {{ubl|[[राजनीतिक व्यंग्य]]|[[युवा अधिकार]]|[[सत्ताविरोधी आन्दोलन|सत्ताविरोधी]]|[[धर्मनिरपेक्षता]]|[[समाजवाद]]}} | slogan = ''आलसी तथा बेरोजगारहरूको आवाज'' | colours = {{color box|#690A22}} प्लम चिज | website = {{URL|https://cockroachjantaparty.org}} }} '''ककरोच जनता पार्टी''' ('''CJP'''; {{lit|साङ्ला जनताको पार्टी}}) भारतको एक [[राजनीतिक व्यंग्य|व्यंग्यात्मक राजनीतिक आन्दोलन]] हो, जसको स्थापना १६ मे २०२६ मा [[अभिजीत दिप्के]]द्वारा गरिएको थियो। दिप्के यसअघि [[आम आदमी पार्टी]]सँग राजनीतिक सञ्चार रणनीतिकारका रूपमा आबद्ध थिए।<ref name="bt_dipke">{{cite web |title=Who is Abhijeet Dipke? Founder of Cockroach Janta Party |url=https://www.businesstoday.in |website=Business Today |date=18 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref><ref name="telegraph">{{cite web |title=CJI may clarify but Cockroach Janta Party is ready for dissent, one laugh at a time |url=https://www.telegraphindia.com/india/cji-surya-kant-may-clarify-but-cockroach-janta-party-is-ready-for-dissent-one-laugh-at-a-time/cid/2161212 |website=The Telegraph India |date=18 May 2026 |access-date=19 May 2026}}</ref><ref name="indiatoday">{{cite web |title=Cockroach Janta Party debuts, admits two TMC MPs within 2 days |url=https://www.indiatoday.in/india/story/cockroach-janta-party-40000-members-mahua-moitra-kirti-azad-gen-z-convention-2913347-2026-05-18 |website=India Today |date=18 May 2026 |access-date=19 May 2026}}</ref><ref name="bbc_news">{{cite news |title=Indian politics has acquired an unusual mascot: the cockroach |url=https://www.bbc.com/news/articles/cz72y11jjq1o |work=BBC News |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> यो आन्दोलन १५ मे २०२६ मा [[भारतका प्रधान न्यायाधीश]] [[सूर्यकान्त]]ले बेरोजगार युवाहरूलाई “ककरोच” तथा “समाजका परजीवी” सँग तुलना गरेको भनिएको टिप्पणीको व्यंग्यात्मक प्रतिक्रियाका रूपमा उदाएको थियो।<ref name="boom">{{cite web |title=The Cockroach Janta Party: How A CJI Comment Became A Movement |url=https://www.boomlive.in/explainers/the-cockroach-janta-party-how-a-cji-comment-became-a-movement-31586 |website=BOOM Fact Check |date=18 May 2026 |access-date=19 May 2026}}</ref> समाचारहरूका अनुसार, ककरोच जनता पार्टीका समर्थकहरूले [[बिहार]]को आगामी [[बाँकिपुर विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|बाँकिपुर विधानसभा]] उपनिर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्ने सम्भावना विचार गरिरहेका थिए।<ref name="boom" /> स्थापनाको केही दिनभित्रै यस आन्दोलनले ३ लाख ५० हजारभन्दा बढी सदस्यता दर्ता तथा सामाजिक सञ्जालमा १ करोड ८० लाख अनुयायी प्राप्त गरेको बताइएको थियो।<ref>{{cite news |title=Cockroach Janta Party explodes online after top judge's remark; CJP gains 3.7 million followers in 24 hours |url=https://www.tribuneindia.com/news/india/cockroach-janta-party-top-judges-comment-sparks-viral-satire-protest/ |work=The Tribune |date=20 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> यस आन्दोलनले अफलाइन गतिविधिहरूमा पनि सहभागिता जनाएको थियो, जहाँ स्वयंसेवकहरूले ककरोचको पोशाक लगाएर प्रदर्शन तथा सरसफाइ अभियानहरू सञ्चालन गरेका थिए।<ref name="bbc_news" /> यो आन्दोलन [[भारत निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता गरिएको छैन। == उत्पत्ति == १५ मे २०२६ मा [[भारतको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]मा भएको सुनुवाइका क्रममा प्रधान न्यायाधीश [[सूर्यकान्त]]ले टिप्पणी गर्दै भनेका थिए: “ककरोचजस्ता युवाहरू छन्, जसले कुनै रोजगारी पाउँदैनन् वा पेशागत क्षेत्रमा कुनै स्थान बनाउँदैनन्। तीमध्ये केही मिडियामा जान्छन्, केही सामाजिक सञ्जालतर्फ जान्छन्, [[सूचनाको अधिकार ऐन, २००५|आरटीआई]] कार्यकर्ता वा अन्य अभियन्ता बन्छन्, अनि सबैमाथि आक्रमण गर्न थाल्छन्।”<ref name="boom" /> त्यसको भोलिपल्ट अभिजीत दिप्केले [[एक्स (सामाजिक सञ्जाल)|एक्स]] (पूर्व ट्विटर) मा “सबै ‘ककरोच’ हरूका लागि एउटा मञ्च” सुरु गरिएको घोषणा गरेका थिए। उनले सदस्य बन्नका लागि बेरोजगार, आलसी, अत्यधिक अनलाइन रहने, तथा व्यावसायिक रूपमा गुनासो गर्न सक्ने क्षमता हुनुपर्ने मापदण्ड उल्लेख गरेका थिए।<ref name="nationalherald">{{cite web |title=Laugh if you like but cockroaches uniting, joining 'Cockroach Janta Party' in droves |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/laugh-if-you-want-but-cockroaches-uniting-joining-cockroach-janata-party-in-droves |website=National Herald |date=18 May 2026 |access-date=19 May 2026}}</ref> पार्टीको वेबसाइट ‘Cockroach Janta Party’<ref>{{cite web |title=Cockroach Janta Party |url=http://cockroachjantaparty.org}}</ref> १६ मे २०२६ मा “आलसी तथा बेरोजगारहरूको आवाज” भन्ने नारासहित सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="telegraph" /> ४८ घण्टाभित्रै यस आन्दोलनले ४० हजारभन्दा बढी दर्ता सदस्य भएको दाबी गरेको थियो, जबकि पछिल्ला प्रतिवेदनहरूले यो सङ्ख्या ७० हजार नाघेको उल्लेख गरेका थिए।<ref name="timesnow">{{cite web |title=What Is Cockroach Janta Party? Manifesto Creates Buzz |url=https://www.timesnownews.com/viral/cockroach-janta-party-5-point-manifesto-creates-buzz-mahua-moitra-kirti-azad-reacts-abhijeet-dipke-article-154349051 |website=Times Now |date=19 May 2026 |access-date=19 May 2026}}</ref> {{As of|2026|5|22|df=yes|post=,}} आन्दोलनको इन्स्टाग्राम खातामा १ करोड ९५ लाखभन्दा बढी अनुयायी देखिएका थिए।<ref>{{cite web |title=Cockroach Janta Party |url=https://www.instagram.com/cockroachjantaparty |website=Instagram}}</ref> त्यस दिनको प्रारम्भमै उक्त खाताले १ करोड ८० लाख अनुयायी पार गर्दै भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) तथा [[भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस]]का आधिकारिक खाताहरूलाई उछिनेको थियो।<ref>{{cite web |title=14 million followers and counting: Cockroach Janta Party beats BJP, Congress on Instagram |url=https://www.deccanherald.com/india/14-million-followers-and-counting-cockroach-janta-party-beats-bjp-congress-on-instagram-4011060 |website=Deccan Herald |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> यस आन्दोलनको एक्स खातामा पनि २ लाखभन्दा बढी अनुयायी रहेका थिए।<ref name="bbc_news" /><ref>{{cite web |title=Cockroach Janta Party |url=https://x.com/CJP_2029 |website=X}}</ref> सुरुवात भएको ७८ घण्टाभित्रै इन्स्टाग्राम खाताले ३० लाख अनुयायी पार गरेको बताइएको थियो भने पाँच दिनभन्दा कम अवधिमा १ करोड अनुयायी पार गर्दै सत्तारुढ [[भारतीय जनता पार्टी]]को आधिकारिक इन्स्टाग्राम खातालाई समेत उछिनेको थियो।<ref name="it_celebs">{{cite web |last=Kateel |first=Avinash |title=Cockroach party beats BJP on the 'gram with 10 million followers in 5 days |url=https://www.indiatoday.in/india/story/cockroach-janta-party-10-million-followers-on-instagram-bjp-followers-cji-remarks-genz-youth-2914805-2026-05-21 |website=India Today |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> यस आन्दोलनले अनलाइन फाराममार्फत ३ लाख ५० हजारभन्दा बढी सदस्य दर्ता गरेको पनि बताइएको थियो।<ref name="theprint_bhatia">{{cite web |title=Hotmail co-founder Sabeer Bhatia backs Cockroach Janta Party, says supports movement '100 per cent' |url=https://theprint.in/feature/sabeer-bhatia-hotmail-cockroach-janta-party/2936233/ |website=ThePrint |date=20 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> यस आन्दोलनले अफलाइन गतिविधिहरूमा पनि विस्तार गरेको थियो, जहाँ स्वयंसेवकहरूले ककरोचको पोशाक लगाएर सरसफाइ अभियान तथा विरोध प्रदर्शनहरूमा सहभागिता जनाएका थिए।<ref name="bbc_news" /> पछि यो आन्दोलन [[पश्चिम बंगाल]], [[बिहार]], [[मध्य प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[जम्मू र कश्मीर]], तथा [[हिमाञ्चल प्रदेश]] लगायतका विभिन्न राज्यहरूमा फैलिएको बताइएको थियो।<ref name="aljazeera">{{cite news |title=Cockroach Janata Party: Top Indian judge's comment sparks satire protest |url=https://www.aljazeera.com/features/2026/5/20/cockroach-janata-party-top-indian-judges-comment-sparks-satire-protest |work=Al Jazeera |date=20 May 2026 |access-date=20 May 2026}}</ref> == सूर्यकान्तको प्रतिक्रिया == विवाद बढेपछि प्रधान न्यायाधीश [[सूर्यकान्त]]ले १६ मे २०२६ मा स्पष्टीकरण जारी गर्दै आफ्ना टिप्पणीहरूलाई गलत रूपमा उद्धृत गरिएको बताएका थिए। उनले आफ्नो आलोचना विशेष रूपमा [[नक्कली डिग्री|नक्कली तथा फर्जी डिग्री]] प्रयोग गरेर कानुनी पेशामा प्रवेश गरेका व्यक्तिहरूतर्फ लक्षित रहेको र सामान्य बेरोजगार युवाहरूप्रति नभएको स्पष्ट पारे। उनले भने, “म वर्तमान तथा भविष्यका हाम्रो मानव स्रोतप्रति मात्र होइन, भारतका प्रत्येक युवाप्रति गर्व गर्छु। म उनीहरूलाई विकसित भारतका स्तम्भका रूपमा देख्छु।”<ref name="boom" /> दिप्केले [[एक्स (सामाजिक सञ्जाल)|एक्स]]मा उक्त स्पष्टीकरणप्रति प्रतिक्रिया जनाउँदै लेखेका थिए, “मेरो प्रधानमन्त्रीसँग वैचारिक मतभेद हुन सक्छ, तर प्रधान न्यायाधीशलाई उहाँको अपमान गर्ने अधिकार छैन। वैध डिग्री नभएको आधारमा कसैलाई आफ्नै नागरिकलाई ‘परजीवी’ भन्न अधिकार प्राप्त हुँदैन।”<ref name="boom" /> ''India Today'' सँगको अन्तर्वार्तामा दिप्केले प्रधान न्यायाधीशको टिप्पणी विशेष रूपमा पीडादायी भएको बताएका थिए, किनभने ती टिप्पणी संविधानका संरक्षकबाट आएका थिए, जसको जिम्मेवारी अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको रक्षा गर्नु हो। उनले भने, “हाम्रो अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको रक्षा गर्न बसेको व्यक्ति केवल आफ्नो विचार राखेकै कारण हामीलाई ककरोच र परजीवीसँग तुलना गरिरहेको छ। यदि यस्तो टिप्पणी सत्तारूढ दलका अरू कसैले गरेको भए... यति ठूलो विवाद सिर्जना हुने थिएन।”<ref name="it_celebs" /> == अन्तर्निहित मुद्दाहरू == ककरोच जनता पार्टीको सुरुआत प्रधान न्यायाधीश [[सूर्यकान्त]]को टिप्पणीप्रतिको व्यंग्यात्मक प्रतिक्रियाका रूपमा भएको थियो, तर भारतीय युवामाझ यसको तीव्र विस्तारले विश्लेषक तथा टिप्पणीकारहरूले औँल्याएका गहिरा संरचनात्मक समस्याहरूलाई पनि प्रतिबिम्बित गरेको छ।<ref name="newsaz">{{cite web |title='Cockroach Janta Party': Indian judge's remark sparks massive movement |url=https://news.az/news/cockroach-janta-party-indian-judges-remark-sparks-massive-movement |website=News.az |date=19 May 2026 |access-date=20 May 2026}}</ref> === बेरोजगारी === भारतमा स्नातक तहको बेरोजगारी दर २९.१ प्रतिशत रहेको छ, जुन विद्यालय नपढेका व्यक्तिहरूको तुलनामा नौ गुणा बढी हो। देशले हरेक वर्ष ८० लाखभन्दा बढी स्नातक उत्पादन गरे पनि अर्थतन्त्रले उनीहरूलाई समेट्न पर्याप्त रोजगारी सिर्जना गर्न सकेको छैन।<ref name="newsaz"/> CJP को सदस्यता मापदण्डमा पनि बेरोजगारीलाई उल्लेख गरिएको छ, जसमा आवेदक “बलपूर्वक, इच्छाअनुसार वा सिद्धान्तका आधारमा बेरोजगार” हुनुपर्ने भनिएको छ।<ref name="dailyjagran">{{cite web |title=Cockroach Janta Party: Millions Of 'Parasites' Unite For Satirical Movement Of The 'Democratic And Lazy' |url=https://www.magzter.com/stories/dhnews/Jagran+English/Cockroach+Janta+Party-Millions-Of-Parasites-Unite-For-Satirical-Movement-Of-The-Democratic-And-Lazy-newsid-n712959262 |website=The Daily Jagran |date=20 May 2026 |access-date=20 May 2026}}</ref> === परीक्षाको प्रश्नपत्र चुहावट === CJP को स्थापना हुनुभन्दा अघिल्लो सातामा [[National Eligibility cum Entrance Test (Undergraduate)|नेशनल एलिजिबिलिटी कम इन्ट्रान्स टेस्ट]] (NEET-UG) को [[NEET 2026 Paper leak|प्रश्नपत्र चुहावट]]पछि परीक्षा रद्द गरिएसँगै देशव्यापी प्रदर्शनहरू भएका थिए। उक्त परीक्षा पुनः २१ जुन २०२६ मा सञ्चालन गर्ने तय गरिएको थियो।<ref name="mathrubhumi">{{cite web |title='Haan Main Hoon Cockroach': Viral NEET paper leak protest song sparks buzz as 'CJP' trends |url=https://english.mathrubhumi.com/news/india/cockroach-janta-party-neet-2026-protest-song-wdolda0z |website=Mathrubhumi English |date=19 May 2026 |access-date=20 May 2026}}</ref> CJP ले “Haan Main Hoon Cockroach” शीर्षकको विरोध गीत सार्वजनिक गरेको थियो, जसमा NEET प्रश्नपत्र चुहावट, विद्यार्थीमाथिको दबाब तथा परीक्षा प्रणालीप्रतिको आक्रोशलाई प्रत्यक्ष रूपमा उल्लेख गरिएको थियो।<ref name="mathrubhumi"/> पार्टीको घोषणापत्रमा “NEET तथा [[केन्द्रीय माध्यमिक शिक्षा बोर्ड|CBSE]] जस्ता परीक्षा घोटालाका पीडित प्रत्येक विद्यार्थी” सँग ऐक्यबद्धता जनाएको उल्लेख छ।<ref name="nationalherald"/> === सम्पत्ति असमानता तथा पक्षपोषी पूँजीवाद === भारतमा सम्पत्तिको अत्यधिक केन्द्रीकरण रहेको छ, जहाँ आलोचकहरूले पछिल्लो दशकमा निर्माण गरिएको आर्थिक संरचनाले मुख्यतः [[गौतम अडानी]] तथा [[मुकेश अम्बानी]] जस्ता उद्योगपतिहरूलाई फाइदा पुर्‍याएको आरोप लगाएका छन्।<ref name="rahul">{{cite web |title=A ferocious economic storm will hit ordinary people, small biz: Rahul Gandhi |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/a-ferocious-economic-storm-will-hit-ordinary-people-small-biz-rahul-gandhi/articleshow/131209132.cms |website=The Economic Times |date=19 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> CJP लाई समर्थन गरेका अभियन्ता-वकिल [[प्रशान्त भूषण]]ले भारतको “अर्थतन्त्र तथा समाज अम्बानी र अडानीजस्ता पक्षपोषी पूँजीपतिहरूको फाइदाका लागि रगत बगाइरहेको” बताएका थिए।<ref name="newsaz"/> CJP को घोषणापत्रले अडानी समूह तथा रिलायन्स इन्डस्ट्रिजको स्वामित्वमा रहेका सञ्चार संस्थाहरूको लाइसेन्स रद्द गर्न तथा “गोदी मिडिया”का प्रस्तोताहरूको बैंक खातामाथि अनुसन्धान गर्न माग गरेको थियो। पार्टीले गुमनाम चन्दा वा निर्वाचन बन्ड स्वीकार नगर्ने पनि उल्लेख गरेको थियो।<ref name="nationalherald"/> === न्यायिक अवकाशपछिका नियुक्ति तथा संस्थागत विश्वास === भारतका पूर्व प्रधान न्यायाधीशहरूले अवकाशपछि सरकारी पद स्वीकार गर्ने अभ्यासप्रति व्यापक आलोचना भएको छ। पूर्व प्रधान न्यायाधीश रञ्जन गोगोईले अवकाशपछि १६ हप्तामै राज्यसभाको सिट स्वीकार गरेका थिए भने पूर्व प्रधान न्यायाधीश पी. सतासिवम केरला राज्यका राज्यपाल बनेका थिए।<ref name="gavai">{{cite web |title=Indian CJ, colleagues publicly pledge to refuse post-retirement jobs |url=https://www.dailymirror.lk/front-page/Indian-CJ-colleagues-publicly-pledge-to-refuse-post-retirement-jobs/238-310954 |website=Daily Mirror |date=7 June 2025 |access-date=21 May 2026}}</ref> हालका प्रधान न्यायाधीश बी.आर. गवईले यस्ता अवकाशपछिका नियुक्तिहरूले “गम्भीर नैतिक प्रश्नहरू उठाउने” तथा “भविष्यका सरकारी नियुक्तिको सम्भावनाले न्यायिक निर्णय प्रभावित भएको आभास दिन सक्ने” बताएका थिए।<ref name="telegraphgavai">{{cite web |title=CJI Gavai flags ethical concerns over judges taking government jobs after retirement |url=https://www.telegraphindia.com/india/chief-justice-of-india-gavai-flags-ethical-concerns-over-judges-taking-government-jobs-after-retirement-prnt/cid/2106180 |website=The Telegraph India |date=5 June 2025 |access-date=21 May 2026}}</ref> CJP को पहिलो घोषणापत्र मागले यही विषयलाई सम्बोधन गर्दै अवकाशप्राप्त प्रधान न्यायाधीशहरूलाई राज्यसभा सिट दिन प्रतिबन्ध लगाउन माग गरेको थियो।<ref name="nationalherald"/> यसले भारतका उच्च न्यायिक अधिकारीहरूलाई राजनीतिक पदद्वारा पुरस्कृत गरिने व्यापक धारणालाई प्रतिबिम्बित गरेको थियो, जसले न्यायपालिका र कार्यपालिकाबीचको सीमालाई अस्पष्ट बनाउने भनिएको छ।<ref name="sinarharian">{{cite web |title='Parti Lipas' cetus gelombang sindiran politik di India |url=https://www.sinarharian.com.my/article/780770/global/parti-lipas-cetus-gelombang-sindiran-politik-di-india |website=Sinar Harian |date=19 May 2026 |access-date=20 May 2026}}</ref> प्रशान्त भूषणले प्रधान न्यायाधीश कान्तको टिप्पणीले “अभियन्ता तथा युवाहरूप्रतिको गहिरो पूर्वाग्रह र वैमनस्यता” झल्काएको बताएका थिए। उनले थपे, “यो वर्तमान सरकारको मानसिकता पनि ठ्याक्कै यही हो।”<ref name="sinarharian"/> === युवा प्रतिनिधित्व तथा राजनीतिक विमुखता === टिप्पणीकारहरूले यो आन्दोलनले अनलाइन संसारमा निरन्तर सक्रिय भए पनि औपचारिक राजनीतिमा आफूलाई अप्रतिनिधित्वित महसुस गर्ने भारतीय युवाहरूको पुस्तागत थकानलाई प्रतिबिम्बित गरेको बताएका छन्।<ref name="bbc_news"/> भारत विश्वकै सबैभन्दा युवा जनसङ्ख्या भएका देशहरूमध्ये एक हो, जहाँ १.४ अर्ब जनसङ्ख्याको करिब आधा हिस्सा ३० वर्षमुनिका छन्, तर औपचारिक राजनीतिक सहभागिता सीमित रहेको बताइन्छ।<ref name="bbc_news"/> BBC News ले उद्धृत गरेको एक सर्वेक्षणअनुसार २९ प्रतिशत भारतीय युवाहरू राजनीतिक सहभागिताबाट पूर्ण रूपमा टाढा रहन्छन् भने केवल ११ प्रतिशत मात्र कुनै राजनीतिक दलका सदस्य छन्।<ref name="bbc_news"/> दिप्केले यो समूह परम्परागत राजनीतिक प्रणालीमा आफूलाई नसुनिएको तथा अप्रतिनिधित्वित महसुस गर्ने युवाहरूको निराशाको अभिव्यक्ति भएको बताएका थिए।<ref name="bbc_news"/> === असहमतिको स्थान === CJP मा आबद्ध भएका अवकाशप्राप्त भारतीय प्रशासक आशिष जोशीले [[अल जजिरा]]सँग भनेका थिए: “पछिल्लो दशकमा देशमा धेरै डरको वातावरण बनेको छ। मानिसहरू बोल्न डराउँछन्। भारत यति घृणायुक्त बनेको छ कि ककरोच जनता पार्टी ताजा हावाको सासजस्तै भएको छ।”<ref name="newsaz"/> टिप्पणीकारहरूले CJP द्वारा व्यंग्य तथा मिमहरूको प्रयोगलाई “मानिसहरू जहाँ छन् त्यहीँ पुग्ने” रणनीतिका रूपमा व्याख्या गरेका छन्, विशेषतः यस्तो वातावरणमा जहाँ प्रत्यक्ष असहमतिले जोखिम निम्त्याउन सक्छ।<ref name="slguardian">{{cite web |title=India's 'Cockroach Janta Party' Goes Viral as Meme Politics Challenges Establishment |url=https://slguardian.org/indias-cockroach-janta-party-goes-viral-as-meme-politics-challenges-establishment/ |website=Sri Lanka Guardian |date=19 May 2026 |access-date=20 May 2026}}</ref> === अन्तर्निहित मुद्दाहरूको प्रतिक्रिया === सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरू CJP को दृष्टिकोणबारे विभाजित देखिएका छन्। केहीले यसलाई “सिर्फ मिम राजनीति” भनेका छन् भने अरूले “भारतको जेन जेड राजनीतिको नयाँ स्वरूप” तथा “कम्तीमा युवाहरूको पीडा बुझ्ने देशकै पहिलो पार्टी” भनेर वर्णन गरेका छन्।<ref name="nationalherald"/> युट्युबर मेघनाद एसले भनेका थिए: “ककरोच जनता पार्टी एउटा व्यंग्यात्मक, वास्तविक रूपमा अस्तित्वमा नभएको पार्टी हो, तर मानिसहरूले यसलाई यथार्थ राजनीतिभन्दा राम्रो विकल्प ठानिरहेका छन्। यो भारतका राजनीतिक दलहरूमाथिको विशाल टिप्पणी हो।”<ref name="slguardian"/> सार्थक गोस्वामीले आन्दोलनको व्याख्या गर्दै भने: “यो केवल ट्रेन्ड मात्र होइन। यो त्यस १ करोड युवाको प्रतिबिम्ब हो जसले यस आन्दोलनलाई समर्थन गरेका छन्। उनीहरू कुनै अशिक्षित भीड होइनन् जसलाई र्‍यालीमा ५००–५०० रुपैयाँ दिएर ल्याइन्छ (फिल्म ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Nayak:_The_Real_Hero?wprov=srpw1_1 Nayak: The Real Hero]'' को सन्दर्भमा)। उनीहरू शिक्षित युवा हुन्, जसले रोजगारी पाइरहेका छैनन्, जसका प्रश्नपत्रहरू चुहावट भइरहेका छन्, र जसले प्रश्न उठाउँदा ‘ककरोच’ भनिनुपरेको छ। त्यसैले उनीहरूले यही पहिचानलाई अपनाएका छन्। यसमा समुदायको भावना छ। त्यसपछि के हुन्छ वा हुँदैन भन्नेभन्दा पनि महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने पहिले अदृश्य रहेका क्रोधित युवाहरू अब अनुयायी सङ्ख्या वा प्रोफाइलमार्फत देखिन थालेका छन्। यही नै ककरोच जनता पार्टी हो।”<ref>{{Cite web |last=Sarthak |first=Goswami |date=21 May 2026 |title=POV of Sarthak Goswami on CJP |url=https://www.youtube.com/shorts/80ScR2_vZUg |access-date=2026-05-22 |website=www.youtube.com}}</ref> == विचारधारा तथा धारणा == CJP ले आफूलाई “युवाहरूको, युवाहरूद्वारा, युवाहरूका लागि स्थापित: [[धर्मनिरपेक्षता|धर्मनिरपेक्ष]], [[समाजवाद|समाजवादी]], [[लोकतन्त्र|लोकतान्त्रिक]], तथा आलसी राजनीतिक मोर्चा” का रूपमा वर्णन गरेको छ।<ref name="boom"/> दिप्केले यो अभियान परम्परागत राजनीतिक दल बन्न इच्छुक नभएको तथा स्थापित राजनीतिज्ञहरूलाई यस मञ्चमा समावेश गर्ने कुनै रुचि नरहेको बताएका छन्। उनले “हालका राजनीतिज्ञहरू CJP मा सामेल भए जेन जेडलाई मन नपर्ने” उल्लेख गरेका थिए।<ref name="it_celebs"/> व्यंग्यात्मक स्वरूप भए तापनि पार्टीले औपचारिक पाँचबुँदे घोषणापत्र सार्वजनिक गरेको छ।<ref name="telegraph"/><ref name="boom"/><ref name="indiatoday"/> * कुनै पनि प्रधान न्यायाधीशलाई अवकाशपछिको पुरस्कारस्वरूप राज्यसभा सिट प्रदान गरिनु हुँदैन।<ref name=":0">{{Cite web |title=CJP |url=https://cockroachjantaparty.org/#manifesto |url-status=live}}</ref> * कुनै वैध मत हटाइएमा, मतदान अधिकार खोसिनु “आतंकवादभन्दा कम नभएको” भन्दै [[भारतका प्रमुख निर्वाचन आयुक्त|प्रमुख निर्वाचन आयुक्त]]लाई [[गैरकानुनी गतिविधि (रोकथाम) ऐन, १९६७|UAPA]] अन्तर्गत गिरफ्तार गरिनुपर्नेछ।<ref name=":0" /> * संसद्को कुल सदस्य सङ्ख्या नबढाई महिलाहरूलाई ३३ प्रतिशतको सट्टा ५० प्रतिशत आरक्षण प्रदान गरिनेछ; मन्त्रिपरिषद्का ५० प्रतिशत पदहरू पनि महिलाका लागि आरक्षित गरिनेछन्।<ref name=":0" /> * [[अडानी समूह]] तथा [[रिलायन्स इन्डस्ट्रिज]] (“अम्बानी”) को स्वामित्वमा रहेका सबै सञ्चार संस्थाहरूको लाइसेन्स रद्द गरिनेछ, ताकि स्वतन्त्र सञ्चारमाध्यमका लागि स्थान खुला होस्। “[[गोदी मिडिया]]” का प्रस्तोताहरूको बैंक खातामाथि अनुसन्धान गरिनेछ।<ref name=":0" /> * [[दल परिवर्तन|एक दलबाट अर्को दलमा प्रवेश गर्ने कुनै पनि विधायक वा सांसद]]लाई २० वर्षसम्म निर्वाचन लड्न तथा सार्वजनिक पद धारण गर्न प्रतिबन्ध लगाइनेछ।<ref name=":0" /> अभियन्ता अञ्जली भारद्वाजले प्रस्ताव गरेका तथा पार्टीले स्वीकार गरेका थप बुँदाहरू यसप्रकार छन्:<ref name="indiatoday"/> * पार्टी [[सूचनाको अधिकार ऐन, २००५|सूचनाको अधिकार ऐन (RTI Act)]] अन्तर्गत उत्तरदायी हुनेछ। * पार्टीले “गोप्य Cockroach CARES Fund” स्थापना गर्नेछैन (यो [[PM CARES Fund]]प्रतिको सन्दर्भ हो)। == सदस्यता == CJP मा सहभागी हुनका लागि तय गरिएका योग्यता मापदण्डहरू जानाजानी व्यंग्यात्मक स्वरूपका छन्:<ref name="boom" /> * बेरोजगार (“बलपूर्वक, आफ्नै इच्छाले, वा सिद्धान्तका आधारमा”) * आलसी (“यसले केवल शारीरिक गतिविधिलाई जनाउँछ”) * [[अत्यधिक अनलाइन|दीर्घ समयसम्म अनलाइन रहने]] (“शौचालय विश्रामसहित दैनिक कम्तीमा ११ घण्टा”) * व्यावसायिक रूपमा गुनासो गर्न सक्ने क्षमता (“सामग्री तीक्ष्ण, इमानदार तथा अर्थपूर्ण विषयतर्फ लक्षित हुनुपर्छ”) पार्टीले सदस्यता प्रक्रियामा धर्म, [[जाति]], तथा लिङ्गलाई आधार नबनाइने जनाएको छ।<ref name="boom" /> == उल्लेखनीय समर्थक तथा प्रतिक्रियाहरू == यस आन्दोलनले विभिन्न राज्यका सार्वजनिक व्यक्तित्व तथा राजनीतिज्ञहरूको ध्यान र समर्थन प्राप्त गरेको छ।<ref name="bbc_news" /> स्थापनाको केही दिनभित्रै [[अखिल भारतीय तृणमूल कांग्रेस]]का दुई सांसद [[महुआ मोइत्रा]] तथा [[कीर्ति आजाद]]ले पार्टीमा सामेल हुने इच्छा व्यक्त गरेका थिए, जसलाई CJP को सामाजिक सञ्जाल खाताले स्वागत गरेको थियो।<ref name="indiatoday"/> मोइत्राले “राष्ट्रविरोधी पार्टीको कार्ड बोक्ने सदस्य हुनुका साथै” आफू पनि यसमा सहभागी हुन चाहेको बताएकी थिइन्।<ref name="outlook">{{cite web |title=Mahua Moitra, Kirti Azad Join Cockroach Janta Party After CJI Remarks Row |url=https://www.outlookindia.com/national/mahua-moitra-kirti-azad-join-cockroach-janta-party-after-cji-remarks-row |website=Outlook India |date=18 May 2026 |access-date=19 May 2026}}</ref> समाजवादी पार्टीका अध्यक्ष [[अखिलेश यादव]]ले सामाजिक सञ्जालमा “BJP बनाम CJP” भन्ने छोटो टिप्पणी पोस्ट गर्दै यो अभियानलाई थप चर्चामा ल्याएका थिए। उक्त टिप्पणीले सत्तारूढ दल र युवा विरोध आन्दोलनबीच राजनीतिक तुलना प्रस्तुत गरेको मानिएको थियो।<ref name="ht_akhilesh">{{cite web |title=BJP vs CJP: Akhilesh takes jibe as Cockroach Janta Party takes internet by storm |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-vs-cjp-akhilesh-takes-jibe-as-cockroach-janta-party-takes-internet-by-storm-101779288974991.html |website=Hindustan Times |date=19 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> भारतीय-अमेरिकी उद्यमी तथा [[Hotmail]]का सह-संस्थापक [[साबिर भाटिया]]ले पनि आन्दोलनप्रति समर्थन व्यक्त गरेका थिए। इन्स्टाग्राममा पोस्ट गरिएको भिडियोमा उनले आफू “शतप्रतिशत” आन्दोलनको पक्षमा रहेको बताएका थिए। उनले युवाहरूलाई ककरोच भनिएकोमा निराशा व्यक्त गर्दै भनेका थिए, “कसैले पनि तपाईंहरूलाई ककरोच भन्नु हुँदैन... आफ्ना अधिकारका लागि लड्नुहोस्।”<ref name="theprint_bhatia"/> अभियन्ता-वकिल [[प्रशान्त भूषण]]ले पनि आन्दोलनलाई समर्थन गर्दै प्रधान न्यायाधीश कान्तको टिप्पणीले “अभियन्ता तथा युवाहरूप्रतिको गहिरो पूर्वाग्रह र वैमनस्यता” प्रतिबिम्बित गरेको बताएका थिए।<ref name="aljazeera"/> भूषणले CJP लाई आफ्नो मञ्च प्रयोग गरेर NEET प्रश्नपत्र चुहावटको मुद्दा उठाउन, केन्द्रीय मन्त्री [[धर्मेन्द्र प्रधान]]सँग जवाफदेहिता माग गर्न, तथा २१ देखि ६० वर्ष उमेर समूहका नागरिकलाई रोजगारी वा बेरोजगारी भत्ता सुनिश्चित गर्ने “रोजगारको अधिकार” सम्बन्धी कानुनको माग गर्न आग्रह गरेका थिए।<ref name="it_celebs"/> युट्युबर [[ध्रुव राठी]]ले पनि युट्युब सर्टमार्फत आफू चाँडै यस समूहमा सामेल हुने बताउँदै समर्थन जनाएका थिए।<ref name="it_celebs"/><ref>{{cite web |url=https://youtube.com/shorts/xK8-i8zHFHw |title=Dhruv Rathee YouTube Short |website=YouTube |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> यस आन्दोलनलाई समर्थन वा सहभागिता जनाउने अन्य प्रमुख व्यक्तित्वहरूमा सामाजिक अभियन्ता [[अञ्जली भारद्वाज]] तथा पूर्व निजामती कर्मचारी आशिष जोशी पनि रहेका थिए।<ref name="indiatoday"/> भारतीय चलचित्र तथा हास्यव्यंग्य क्षेत्रमा आबद्ध केही व्यक्तित्वहरूले पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत आन्दोलनलाई समर्थन गरेका थिए। चलचित्र निर्देशक [[अनुराग कश्यप]], हास्य कलाकार [[कुनाल कामरा]], तथा अभिनेत्रीहरू [[कोंकणा सेन शर्मा]], [[फातिमा सना शेख]], [[दिया मिर्जा]], र [[ईशा गुप्ता]]ले पार्टीका आधिकारिक सामाजिक सञ्जाल खाताहरूलाई पछ्याउँदै तथा सामग्री साझा गर्दै समर्थन जनाएका थिए।<ref name="midday_celebs">{{cite web |title=Cockroach Janata Party: Bollywood celebrities join the viral satirical political outfit |url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/cockroach-janata-party-bollywood-celebrities-join-the-viral-satirical-political-outfit-23631405 |website=Mid-day |date=20 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref><ref name="it_celebs"/> == प्रभाव == === युवाहरूको राजनीतिक सहभागिता === टिप्पणीकारहरूले ककरोच जनता पार्टीलाई बेरोजगारी, परीक्षा सम्बन्धी समस्या, महँगी तथा संस्थाप्रतिको अविश्वासका कारण भारतीय युवाहरूमा बढ्दो निराशाको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Saurabh |title=India's 'Cockroach' group goes viral, spotlights Gen Z worries |url=https://www.reuters.com/world/india/indias-cockroach-group-goes-viral-spotlights-gen-z-worries-2026-05-21/ |website=Reuters |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=A parody 'cockroach' party in India becomes major outlet for youth anger and protest |url=https://apnews.com/article/india-cockroach-janta-party-9e8be82b182e32feda4fee42d52de75b |website=AP News |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |language=en}}</ref> रायटर्सका अनुसार, यो आन्दोलन व्यंग्य तथा मिम संस्कृतिमार्फत जेनरेशन जेड प्रयोगकर्ताहरूमाझ तीव्र रूपमा फैलिएको थियो। दर्ता भएका समर्थकमध्ये ७० प्रतिशतभन्दा बढीको उमेर १९ देखि २५ वर्षबीच रहेको बताइएको थियो।<ref>{{cite web |last=Das |first=Krishna N. |title=India's 'Cockroach' group goes viral, spotlights Gen Z worries |url=https://www.reuters.com/world/india/indias-cockroach-group-goes-viral-spotlights-gen-z-worries-2026-05-21/ |website=Reuters |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> रायटर्सले यो आन्दोलनलाई सामाजिक सञ्जाल तथा इन्टरनेट संस्कृतिमार्फत परम्परागत दलगत संरचनाभन्दा बाहिर राजनीतिक धारणा व्यक्त गर्ने युवा भारतीयहरूको अभिव्यक्तिका रूपमा वर्णन गरेको थियो।<ref>{{cite news |title=Cockroach Janta Party to Parasitic Front: How political memes are taking over the internet |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/cockroach-janta-party-to-parasitic-front-how-political-memes-are-taking-over-the-internet/articleshow/131243533.cms |work=The Economic Times |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |issn=0013-0389}}</ref> === मिम राजनीति तथा डिजिटल सक्रियता === CJP लाई भारतमा “मिम राजनीति” तथा इन्टरनेट-आधारित राजनीतिक सक्रियताको नयाँ प्रवृत्तिको हिस्सा मानिएको छ। ''[[The Economic Times]]'' ले व्यंग्य, मिम तथा प्यारेडी खाताहरूलाई अनलाइन राजनीतिक सहभागिता र असहमतिका माध्यमका रूपमा प्रयोग गरिएको उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite news |title=Cockroach Janta Party to Parasitic Front: How political memes are taking over the internet |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/cockroach-janta-party-to-parasitic-front-how-political-memes-are-taking-over-the-internet/articleshow/131243533.cms |work=The Economic Times |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |issn=0013-0389}}</ref> [[India Today]] तथा [[Hindustan Times]]का अनुसार आन्दोलनको इन्स्टाग्राम वृद्धिदरमा भारतका प्रमुख राजनीतिक दलहरूको तुलनामा उच्च स्तरको सहभागिता देखिएको थियो।<ref>{{cite web |last=Kateel |first=Avinash |title=Cockroach party beats BJP on the 'gram with 10 million followers in 5 days |url=https://www.indiatoday.in/india/story/cockroach-janta-party-10-million-followers-on-instagram-bjp-followers-cji-remarks-genz-youth-2914805-2026-05-21 |website=India Today |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Kulkarni |first=Abhimanyu |title=Cockroach Janta Party >>> Bharatiya Janata Party. At least on Instagram |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/cockroach-janata-party-bharatiya-janata-party-at-least-on-instagram-10-million-101779335502195.html |website=Hindustan Times |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |language=en}}</ref> केही विश्लेषकहरूले यस आन्दोलनलाई डिजिटल माध्यमद्वारा सञ्चालित जनवादी वा सत्ताविरोधी अभियानहरूसँग तुलना गरेका छन् तथा यसले युवा इन्टरनेट प्रयोगकर्तामाझ राजनीतिक सञ्चारको शैली परिवर्तन भइरहेको संकेत गरेको बताएका छन्।<ref>{{cite web |title=A parody 'cockroach' party in India becomes major outlet for youth anger and protest |url=https://apnews.com/article/india-cockroach-janta-party-9e8be82b182e32feda4fee42d52de75b |website=AP News |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Millennials had hope and AAP. Gen Z has the Cockroach Janta Party |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/millennials-aap-gen-z-cockroach-janta-party-cji-meme-10701131/ |website=The Indian Express |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |language=en}}</ref> === राजनीतिक अपमानजनक शब्दको पुनःस्वीकरण === यस आन्दोलनले “ककरोच” शब्दलाई राजनीतिक विरोध तथा दृढताको प्रतीकका रूपमा पुनःस्वीकार गर्ने प्रयास गरेको थियो। [[Associated Press]]का अनुसार समर्थकहरूले मिम, व्यंग्य, पोशाक तथा प्रदर्शनमार्फत उक्त शब्दलाई राजनीतिक पहिचानका रूपमा पुनःअर्थ प्रदान गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2026-05-21 |title=A parody ‘cockroach’ party in India becomes major outlet for youth anger and protest |url=https://apnews.com/article/india-cockroach-janta-party-9e8be82b182e32feda4fee42d52de75b |access-date=2026-05-21 |website=AP News |language=en}}</ref> [[Reuters]] तथा [[Forbes]]ले यस प्रवृत्तिलाई भारतमा आर्थिक असुरक्षा तथा राजनीतिक विमुखतासँग सम्बन्धित युवाहरूको असन्तुष्टिको व्यापक प्रवृत्तिको हिस्सा भनेर वर्णन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Ray |first=Siladitya |title=Why A Viral ‘Cockroach' Protest Party Is Growing Among India’s Youth |url=https://www.forbes.com/sites/siladityaray/2026/05/20/indias-own-affordability-and-jobs-crisis-drives-a-growing-cockroach-protest/ |access-date=2026-05-21 |website=Forbes |language=en}}</ref> === अनलाइन व्यंग्यबाट विकसित अफलाइन सक्रियता === यो आन्दोलन सुरुमा अनलाइन व्यंग्यात्मक अभियानका रूपमा आरम्भ भएको थियो र पछि अफलाइन गतिविधितर्फ विस्तार भएको थियो। यसअन्तर्गत ककरोचको पोशाक लगाएका स्वयंसेवकहरूले विरोध प्रदर्शन तथा सार्वजनिक सरसफाइ अभियानहरू सञ्चालन गरेका थिए।<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Gaurav |title='Cockroach Janta Party' Goes Viral After Youth Clean Yamuna In Insect Costumes |url=https://www.oneindia.com/india/cockroach-janta-party-goes-viral-after-youth-clean-yamuna-in-insect-costumes-8092303.html |website=Oneindia |date=19 May 2026 |access-date=21 May 2026 |language=en}}</ref> == अन्तर्राष्ट्रिय चर्चा == रोयटर्स, एसोसिएटेड प्रेस, ड्यूश वेले, ''[[फोर्ब्स]]'', तथा [[अल जजिरा टिभी|अल जजिरा]] लगायतका अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले यस आन्दोलनलाई भारतमा बेरोजगारी, महँगी, शिक्षा तथा राजनीतिक विमुखताप्रति युवाहरूको बढ्दो असन्तुष्टिको प्रतिबिम्बका रूपमा वर्णन गरेका छन्।<ref>{{cite web |last=Ray |first=Siladitya |title=Why A Viral 'Cockroach' Protest Party Is Growing Among India's Youth |url=https://www.forbes.com/sites/siladityaray/2026/05/20/indias-own-affordability-and-jobs-crisis-drives-a-growing-cockroach-protest/ |website=Forbes |date=20 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=A parody 'cockroach' party in India becomes major outlet for youth anger and protest |url=https://apnews.com/article/india-cockroach-janta-party-9e8be82b182e32feda4fee42d52de75b |website=AP News |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> रायटर्सका अनुसार, आन्दोलनले स्थापना भएको केही दिनभित्रै [[भारतीय जनता पार्टी]]को इन्स्टाग्राम अनुयायी सङ्ख्यालाई समेत उछिनेको थियो।<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Yashraj |title='Cockroach Janta Party': Top Indian judge's comment sparks satire, protest |url=https://www.aljazeera.com/features/2026/5/20/cockroach-janata-party-top-indian-judges-comment-sparks-satire-protest |website=Al Jazeera |date=20 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> ==सन्दर्भ== 721qrra8pskzaxkqv3oumj8vlx7zccc 0 150287 1356509 2026-05-23T13:38:53Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[६४ साल पर्व]] पृष्ठलाई [[६४ सालको पर्व]]मा सारियो 1356509 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[६४ सालको पर्व]] 9107ndfolzjb1462vqlv8sctt24wneu 14 150288 1356514 2026-05-23T17:35:12Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{commons category|Novels from the United States}} [[श्रेणी:देश अनुसार उपन्यासहरू]] 1356514 wikitext text/x-wiki {{commons category|Novels from the United States}} [[श्रेणी:देश अनुसार उपन्यासहरू]] rghsq1dpg3qphp7xjiy1z0h6lsoiodz 14 150289 1356515 2026-05-23T17:36:37Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{container cat}} {{Commons category}} [[श्रेणी:उपन्यासहरू]] 1356515 wikitext text/x-wiki {{container cat}} {{Commons category}} [[श्रेणी:उपन्यासहरू]] few0a8jfziw0jdd0ufk78nicol20q02 14 150290 1356518 2026-05-23T17:48:14Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{Commons category}} [[श्रेणी:भाषा अनुसार उपन्यासहरू|उपन्यासहरू]] 1356518 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} [[श्रेणी:भाषा अनुसार उपन्यासहरू|उपन्यासहरू]] 3b3u7qte3o3tl7cjh7me77lfzfqw655 0 150292 1356528 2026-05-24T04:40:02Z Rajeeb bastola 39875 "[[:en:Special:Redirect/revision/1353962111|Rajiv Chowk metro station]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1356528 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }}राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] d38j8wi7os1fq5mt7v83l1s7kwv6d5b 1356530 1356528 2026-05-24T04:41:26Z ~2026-30970-34 78859 1356530 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }}राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 7xneffqs86p95x0rkobg8ygegvy8w7i 1356531 1356530 2026-05-24T04:42:15Z ~2026-30970-34 78859 1356531 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] cnuh7nb4jedq5o5zw978ua6izci8wd2 1356533 1356531 2026-05-24T04:43:59Z ~2026-30970-34 78859 1356533 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />राजीव चौक | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] tput75ieexdaopgxv1p0mekhip39syw 1356534 1356533 2026-05-24T04:47:16Z ~2026-30970-34 78859 1356534 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />राजीव चौक | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|भारत}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] lo285a3gh8jc8rv50c4kkhgcj5k6yyj 1356535 1356534 2026-05-24T04:49:54Z ~2026-30970-34 78859 1356535 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />राजीव चौक | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = कनाँट प्लेस, [[नयाँ दिल्ली]] | country = {{flag|भारत}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 5puksaf7ioy3hgp3c987cwy5dwr6eqv 1356539 1356535 2026-05-24T04:51:44Z ~2026-30970-34 78859 1356539 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />राजीव चौक | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = कनाँट प्लेस, [[नयाँ दिल्ली]] | country = {{flag|भारत}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = भूमिगत | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 11alo1izeolsmsagdd58gixkwgpgxen 1356540 1356539 2026-05-24T04:53:26Z ~2026-30970-34 78859 1356540 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />राजीव चौक | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = कनाँट प्लेस, [[नयाँ दिल्ली]] | country = {{flag|भारत}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = भूमिगत | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} उपलब्ध | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] ql7nv3gyh73xbs8gw062drwgw9mkgrv 1356545 1356540 2026-05-24T04:55:13Z ~2026-30970-34 78859 1356545 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />राजीव चौक | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = कनाँट प्लेस, [[नयाँ दिल्ली]] | country = {{flag|भारत}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = भूमिगत | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} उपलब्ध | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|07|3|df=y}} (येलो लाइन)|{{Start date and age|2005|12|31|df=y}} (ब्लू लाइन)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] j1job3tfqfbze1qllwyukdltvok2f7j 1356547 1356545 2026-05-24T05:01:14Z ~2026-30970-34 78859 1356547 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />राजीव चौक | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = कनाँट प्लेस, [[नयाँ दिल्ली]] | country = {{flag|भारत}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = ४ | structure = भूमिगत | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} उपलब्ध | bicycle = | disabled = छ {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|07|3|df=y}} (येलो लाइन)|{{Start date and age|2005|12|31|df=y}} (ब्लू लाइन)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 37ic5rwgbup4w96l9r4gjbuiyxt3ny9 1356548 1356547 2026-05-24T05:05:36Z ~2026-30970-34 78859 1356548 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br>राजीव चौक | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | style = दिल्ली मेट्रो | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | image_caption = | address = कनौट प्लेस, ब्लॉक बी, नई दिल्ली, दिल्ली - 110001 | country = {{flag|भारत}} | coordinates = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | line = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | other = {{rint|bus}} दिल्ली प्रवाहन निगम, ऑटो रिक्शो, टैक्सी | structure = भूमिगत | platform = {{ubl|आईलैंड प्लेटफॉर्म (येलो लाइन)|प्लेटफॉर्म-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|प्लेटफॉर्म-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|साइड प्लेटफॉर्म (ब्लू लाइन)|प्लेटफॉर्म-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|प्लेटफॉर्म-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | depth = | levels = | tracks = 4 | parking = {{parking symbol}} उपलब्ध | bicycle = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|07|3|df=y}} (येलो लाइन)|{{Start date and age|2005|12|31|df=y}} (ब्लू लाइन)}} | closed = | rebuilt = | electrified = ओवरहेड लाइन द्वारा 25 kV 50 Hz | accessible = हाँ {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | owned = [[दिल्ली मेट्रो]] | zone = | smartcardname = | smartcardstatus = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = अक्टूबर2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = अक्टूबर 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | services = {{Adjacent stations|system=दिल्ली मेट्रो|line1=Yellow|left1=नई दिल्ली|right1=पटेल चौक|line2=Blue|left2=रामकृष्ण आश्रम मार्ग|right2=बाराखम्बा रोड}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] gkfdmjhbla28pgweg3k1ay1kk18tcka 1356549 1356548 2026-05-24T05:07:22Z ~2026-30970-34 78859 1356549 wikitext text/x-wiki {{Short description|Metro station in Delhi, India}} {{Use Indian English|date=July 2015}} {{Use dmy dates|date=May 2026}} {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | style = Delhi Metro | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | image_caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | line = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | structure = Underground | platform = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | depth = | levels = | tracks = 4 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | accessible = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | owned = [[Delhi Metro]] | zone = | smartcardname = | smartcardstatus = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 }} The '''Rajiv Chowk Metro station''' serves as an interchange station between the Blue and Yellow Lines of the Delhi Metro.<ref>{{cite web|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|title=Station Information|access-date=2010-06-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.delhimetrorail.com/station/RCK |title= Rajiv Chowk |website=delhimetrorail.com |publisher= Delhi Metro Rail Corporation |access-date= 9 December 2023}}</ref> As of October 2023, it is the second busiest station on the network, with a daily ridership of approximately 216,000 passengers<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> The station covers an area of about 39,503 square feet (3,669.9 m²).<ref>{{cite news |last=Goswami |first=Sweta |date=7 May 2017 |title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk |url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html |work=Hindustan Times |location=New Delhi}}</ref> The Rajiv Chowk Metro station serves the central business district of [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], officially named Rajiv Chowk, located in the heart of Delhi. Built beneath Central Park, the station is surrounded by numerous significant establishments, including restaurants, cinemas, and other prominent businesses, making it a key hub for commuters and visitors alike. == Station Layout == {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3 |style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width=30 valign=top|'''Surface level''' |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=85 valign=top|Street level |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=500 valign=top|Entrances and Exits |- |valign=top|'''UG Level-1''' |valign=top|Concourse |valign=top|Fare control, station agent, Metro Card vending machines, crossover |- | rowspan="4" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" valign="top" |'''UG Level-2''' |style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Side platform]] | Doors will open on the left {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width=500|Towards → [[Noida Electronic City metro station|Noida Electronic City]] / [[Vaishali metro station|Vaishali]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Ramakrishna Ashram Marg metro station|Ramakrishna Ashram Marg]] </small> |- |<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> |style="text-align:left;" width=500|Towards ← [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Barakhamba Road metro station|Barakhamba Road]]</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" colspan=2 align=Center|<small>[[Side platform]] | Doors will open on the left {{access icon}}</small> |- |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=30 rowspan=3 valign=top|'''UG Level-3''' |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}<br /><small>'''Next Station: ''' {{stl|Delhi Metro|New Delhi}}</small><br /><small>'''''Change at the next station for '''{{rcb|Delhi Metro|Airport Express|croute}}''</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Island platform]] | Doors will open on the right {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards ← {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br /><small>'''Next Station:''' {{stl|Delhi Metro|Patel Chowk}}</small> |} ==Entry/Exit== {|class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" |- ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};"| <span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;"|Gate No-1 {{access icon}} ! style="width:8.5%;"|Gate No-2 {{access icon}} ! style="width:8.5%;"|Gate No-3 ! style="width:8.5%;"|Gate No-4 ! style="width:8.5%;"|Gate No-5 ! style="width:8.5%;"|Gate No-6 ! style="width:8.5%;"|Gate No-7 {{access icon}} ! style="width:8.5%;"|Gate No-8 {{access icon}} |- |B Block / Radial Road-3 |PVR Plaza |D Block / Odeon Cinema |E Block / Barakhamba Road |N & F Block |Palika Bazar |A Block / Regal Cinema |A Block |- |} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] l6x4jqgziuxoz1x1zx4kfaljrnovwho 1356550 1356549 2026-05-24T05:08:36Z ~2026-30970-34 78859 1356550 wikitext text/x-wiki {{Short description|Metro station in Delhi, India}} {{Use Indian English|date=July 2015}} {{Use dmy dates|date=May 2026}} {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | style = Delhi Metro | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | image_caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | line = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | structure = Underground | platform = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | depth = | levels = | tracks = 4 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | accessible = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | owned = [[Delhi Metro]] | zone = | smartcardname = | smartcardstatus = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 }} The '''Rajiv Chowk Metro station''' serves as an interchange station between the Blue and Yellow Lines of the Delhi Metro.<ref>{{cite web|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|title=Station Information|access-date=2010-06-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.delhimetrorail.com/station/RCK |title= Rajiv Chowk |website=delhimetrorail.com |publisher= Delhi Metro Rail Corporation |access-date= 9 December 2023}}</ref> As of October 2023, it is the second busiest station on the network, with a daily ridership of approximately 216,000 passengers<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> The station covers an area of about 39,503 square feet (3,669.9 m²).<ref>{{cite news |last=Goswami |first=Sweta |date=7 May 2017 |title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk |url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html |work=Hindustan Times |location=New Delhi}}</ref> The Rajiv Chowk Metro station serves the central business district of [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], officially named Rajiv Chowk, located in the heart of Delhi. Built beneath Central Park, the station is surrounded by numerous significant establishments, including restaurants, cinemas, and other prominent businesses, making it a key hub for commuters and visitors alike. == Station Layout == {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3 |style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width=30 valign=top|'''Surface level''' |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=85 valign=top|Street level |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=500 valign=top|Entrances and Exits |- |valign=top|'''UG Level-1''' |valign=top|Concourse |valign=top|Fare control, station agent, Metro Card vending machines, crossover |- | rowspan="4" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" valign="top" |'''UG Level-2''' |style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Side platform]] | Doors will open on the left {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width=500|Towards → [[Noida Electronic City metro station|Noida Electronic City]] / [[Vaishali metro station|Vaishali]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Ramakrishna Ashram Marg metro station|Ramakrishna Ashram Marg]] </small> |- |<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> |style="text-align:left;" width=500|Towards ← [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Barakhamba Road metro station|Barakhamba Road]]</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" colspan=2 align=Center|<small>[[Side platform]] | Doors will open on the left {{access icon}}</small> |- |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=30 rowspan=3 valign=top|'''UG Level-3''' |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}<br /><small>'''Next Station: ''' {{stl|Delhi Metro|New Delhi}}</small><br /><small>'''''Change at the next station for '''{{rcb|Delhi Metro|Airport Express|croute}}''</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Island platform]] | Doors will open on the right {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards ← {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br /><small>'''Next Station:''' {{stl|Delhi Metro|Patel Chowk}}</small> |} ==Entry/Exit== {|class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" |- ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};"| <span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;"|Gate No-1 {{access icon}} ! style="width:8.5%;"|Gate No-2 {{access icon}} ! style="width:8.5%;"|Gate No-3 ! style="width:8.5%;"|Gate No-4 ! style="width:8.5%;"|Gate No-5 ! style="width:8.5%;"|Gate No-6 ! style="width:8.5%;"|Gate No-7 {{access icon}} ! style="width:8.5%;"|Gate No-8 {{access icon}} |- |B Block / Radial Road-3 |PVR Plaza |D Block / Odeon Cinema |E Block / Barakhamba Road |N & F Block |Palika Bazar |A Block / Regal Cinema |A Block |- |} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] cc67qz3ulre8m0iu4ekthwb2wx587cm 1356551 1356550 2026-05-24T05:09:30Z ~2026-30970-34 78859 1356551 wikitext text/x-wiki The '''Rajiv Chowk Metro station''' serves as an interchange station between the Blue and Yellow Lines of the Delhi Metro.<ref>{{cite web|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|title=Station Information|access-date=2010-06-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.delhimetrorail.com/station/RCK |title= Rajiv Chowk |website=delhimetrorail.com |publisher= Delhi Metro Rail Corporation |access-date= 9 December 2023}}</ref> As of October 2023, it is the second busiest station on the network, with a daily ridership of approximately 216,000 passengers<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> The station covers an area of about 39,503 square feet (3,669.9 m²).<ref>{{cite news |last=Goswami |first=Sweta |date=7 May 2017 |title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk |url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html |work=Hindustan Times |location=New Delhi}}</ref> The Rajiv Chowk Metro station serves the central business district of [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], officially named Rajiv Chowk, located in the heart of Delhi. Built beneath Central Park, the station is surrounded by numerous significant establishments, including restaurants, cinemas, and other prominent businesses, making it a key hub for commuters and visitors alike. == Station Layout == {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3 |style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width=30 valign=top|'''Surface level''' |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=85 valign=top|Street level |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=500 valign=top|Entrances and Exits |- |valign=top|'''UG Level-1''' |valign=top|Concourse |valign=top|Fare control, station agent, Metro Card vending machines, crossover |- | rowspan="4" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" valign="top" |'''UG Level-2''' |style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Side platform]] | Doors will open on the left {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width=500|Towards → [[Noida Electronic City metro station|Noida Electronic City]] / [[Vaishali metro station|Vaishali]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Ramakrishna Ashram Marg metro station|Ramakrishna Ashram Marg]] </small> |- |<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> |style="text-align:left;" width=500|Towards ← [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Barakhamba Road metro station|Barakhamba Road]]</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" colspan=2 align=Center|<small>[[Side platform]] | Doors will open on the left {{access icon}}</small> |- |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=30 rowspan=3 valign=top|'''UG Level-3''' |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}<br /><small>'''Next Station: ''' {{stl|Delhi Metro|New Delhi}}</small><br /><small>'''''Change at the next station for '''{{rcb|Delhi Metro|Airport Express|croute}}''</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Island platform]] | Doors will open on the right {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards ← {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br /><small>'''Next Station:''' {{stl|Delhi Metro|Patel Chowk}}</small> |} ==Entry/Exit== {|class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" |- ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};"| <span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;"|Gate No-1 {{access icon}} ! style="width:8.5%;"|Gate No-2 {{access icon}} ! style="width:8.5%;"|Gate No-3 ! style="width:8.5%;"|Gate No-4 ! style="width:8.5%;"|Gate No-5 ! style="width:8.5%;"|Gate No-6 ! style="width:8.5%;"|Gate No-7 {{access icon}} ! style="width:8.5%;"|Gate No-8 {{access icon}} |- |B Block / Radial Road-3 |PVR Plaza |D Block / Odeon Cinema |E Block / Barakhamba Road |N & F Block |Palika Bazar |A Block / Regal Cinema |A Block |- |} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] oy569f770sp8kym0nk1ylvi1wx36xes 1356552 1356551 2026-05-24T05:11:34Z ~2026-30970-34 78859 1356552 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] cnuh7nb4jedq5o5zw978ua6izci8wd2 1356553 1356552 2026-05-24T05:14:05Z ~2026-30970-34 78859 /* सन्दर्भहरू */ 1356553 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == {{reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] * {{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |website=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)}} {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] dg5arx51pm8iam521e6gixc5grzfvjj 1356554 1356553 2026-05-24T05:15:17Z ~2026-30970-34 78859 /* बाह्य लिङ्कहरू */ 1356554 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width="30" |'''सतह स्तर''' | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |प्रवेश र निकास |- | valign="top" |'''यूजी स्तर-1''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेसन एजेन्ट, मेट्रो कार्ड भेन्डिङ मेसिन, क्रसओभर |- | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-2''' | colspan="2" style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width="500" |बाटहरू → नोएडा इलेक्ट्रोनिक सिटी/वैशाली अर्को <small>स्टेशनः रामकृष्ण आश्रम मार्ग</small><br /> |- |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}">'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> | style="text-align:left;" width="500" |द्वारका सेक्टर 21 अर्को स्टेशनः बाराखम्बा रोड<br /><small>Next PostNext बाराखम्बा रोड</small> |- | colspan="2" align="Center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width="30" |'''यूजी स्तर-3''' | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width="500" |तिर → समयपुर बादली अर्को स्टेशनः नयाँ दिल्ली एयरपोर्ट एक्सप्रेसको लागि अर्को स्टेशनमा परिवर्तन<br /><br /><small>'''''अर्को स्टेसनमा परिवर्तन गर्नुहोस्'''Airport Express''</small> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="85" |<span style="color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px gray;" width="500" |मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्राम अर्को स्टेशनः पटेल चोक<br /><small>अगला स्टेशनः पटेल चौकPatel Chowk</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == {{reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == {{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (Official site)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ Delhi Metro Annual Reports] * {{cite web|title=Station Information|work=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010|df=dmy-all}} {{Delhi Metro}} {{Delhi & NCR Metro stations|yellow line=yes|blue line=yes}} [[Category:Railway stations in India opened in 2005]] [[Category:Delhi Metro stations]] [[Category:2005 establishments in Delhi]] [[Category:Railway stations in New Delhi district]] {{Delhi-metro-stub}} {{Delhi-railstation-stub}} o26ayzfrarrx23mfwacy4cwe3nx823j 1356555 1356554 2026-05-24T05:18:04Z ~2026-30970-34 78859 /* स्टेसन लेआउट */ 1356555 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {{Rail color box|Delhi Metro|Yellow|croute}} '''स्टेशन नक्शा''' {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3 |style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width=50 rowspan=3 valign=top|'''P''' |style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width=100|<span style=color:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}}>'''प्लेटफॉर्म 1'''<br/>'''दक्षिणी-बाध्य'''</span> |style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width=500|की ओर → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}} <small>अगला स्टेशन {{stl|Delhi Metro|पटेल चौक}} है।</small><br/> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>आइलैंड प्लेटफॉर्म | द्वार दायें ओर खुलेंगे {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px grey;" width=100|<span style=color:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}}>'''प्लेटफॉर्म 2'''<br/>'''उत्तरी-बाध्य'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |की ओर ← {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}} <small>अगला स्टेशन {{stl|Delhi Metro|नई दिल्ली}} है</small> <small>'''''{{rcb|Delhi Metro|Airport Express|croute}} के लिए अगले स्टेशन पर बदलें।''</small> |- |style="border-bottom:solid 1px grey;"|'''C''' |style="border-bottom:solid 1px grey;"|स्तर |style="border-bottom:solid 1px grey;"|किराया नियंत्रण, स्टेशन एजेंट, मेट्रो कार्ड वेंडिंग मशीन, क्रॉसओवर |- |style="border-bottom:solid 1px grey;" width=50 valign=top|'''G''' |style="border-bottom:solid 1px grey;" width=100 valign=top|भू-स्तर |style="border-bottom:solid 1px grey;" width=500 valign=top|गेट |} {{Rail color box|Delhi Metro|Blue|croute}} '''स्टेशन नक्शा''' {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3 |style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width=50 rowspan=4 valign=top|'''P''' |style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>साइड प्लेटफॉर्म | द्वार दायें तरफ खुलेंगे {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px grey;" width=100|<span style=color:#{{rcr|Delhi Metro|Blue}}>'''प्लेटफॉर्म 3'''<br/>'''पूर्वी-बाध्य'''</span> |style="border-bottom:solid 1px grey;" width=500|की ओर → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R}} <small>अगला स्टेशन {{stl|Delhi Metro|बाराखम्बा रोड}} है।</small> |- |<span style=color:#{{rcr|Delhi Metro|Blue}}>'''प्लेटफॉर्म 4'''<br/>'''पश्चिमी-बाध्य'''</span> |<span style=color:white></span>की ओर ← {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}} <small>अगला स्टेशन {{stl|Delhi Metro|रामकृष्ण आश्रम मार्ग}} है।</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;" colspan=2 align=center|<small>साइड प्लेटफॉर्म | द्वार बाएँ तरफ खुलेंगे {{access icon}}</small> |- |valign=top|'''C''' |valign=top|स्तर |valign=top|किराया नियंत्रण, स्टेशन एजेंट, मेट्रो कार्ड वेंडिंग मशीन, क्रॉसओवर |- |style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width=50 valign=top|'''G''' |style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width=100 valign=top|भू-स्थल |style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width=500 valign=top|गेट |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == {{reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == {{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (Official site)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ Delhi Metro Annual Reports] * {{cite web|title=Station Information|work=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010|df=dmy-all}} {{Delhi Metro}} {{Delhi & NCR Metro stations|yellow line=yes|blue line=yes}} [[Category:Railway stations in India opened in 2005]] [[Category:Delhi Metro stations]] [[Category:2005 establishments in Delhi]] [[Category:Railway stations in New Delhi district]] {{Delhi-metro-stub}} {{Delhi-railstation-stub}} b1vxjnlq51rgfxrtp3t4s6m5nh4mj38 1356556 1356555 2026-05-24T05:19:02Z ~2026-30970-34 78859 /* स्टेसन लेआउट */ 1356556 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3 |style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width=30 valign=top|'''Surface level''' |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=85 valign=top|Street level |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=500 valign=top|Entrances and Exits |- |valign=top|'''UG Level-1''' |valign=top|Concourse |valign=top|Fare control, station agent, Metro Card vending machines, crossover |- | rowspan="4" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" valign="top" |'''UG Level-2''' |style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Side platform]] | Doors will open on the left {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width=500|Towards → [[Noida Electronic City metro station|Noida Electronic City]] / [[Vaishali metro station|Vaishali]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Ramakrishna Ashram Marg metro station|Ramakrishna Ashram Marg]] </small> |- |<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> |style="text-align:left;" width=500|Towards ← [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Barakhamba Road metro station|Barakhamba Road]]</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" colspan=2 align=Center|<small>[[Side platform]] | Doors will open on the left {{access icon}}</small> |- |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=30 rowspan=3 valign=top|'''UG Level-3''' |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}<br /><small>'''Next Station: ''' {{stl|Delhi Metro|New Delhi}}</small><br /><small>'''''Change at the next station for '''{{rcb|Delhi Metro|Airport Express|croute}}''</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Island platform]] | Doors will open on the right {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards ← {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br /><small>'''Next Station:''' {{stl|Delhi Metro|Patel Chowk}}</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == {{reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == {{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (Official site)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ Delhi Metro Annual Reports] * {{cite web|title=Station Information|work=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010|df=dmy-all}} {{Delhi Metro}} {{Delhi & NCR Metro stations|yellow line=yes|blue line=yes}} [[Category:Railway stations in India opened in 2005]] [[Category:Delhi Metro stations]] [[Category:2005 establishments in Delhi]] [[Category:Railway stations in New Delhi district]] {{Delhi-metro-stub}} {{Delhi-railstation-stub}} i3wxhgv0h10x7pa0k9z0z6p0ow40vkk 1356557 1356556 2026-05-24T05:20:49Z ~2026-30970-34 78859 1356557 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3 |style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width=30 valign=top|'''Surface level''' |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=85 valign=top|Street level |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=500 valign=top|Entrances and Exits |- |valign=top|'''UG Level-1''' |valign=top|Concourse |valign=top|Fare control, station agent, Metro Card vending machines, crossover |- | rowspan="4" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" valign="top" |'''UG Level-2''' |style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Side platform]] | ढोकाहरू बायाँतिर खुल्नेछन् {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width=500|Towards → [[Noida Electronic City metro station|Noida Electronic City]] / [[Vaishali metro station|Vaishali]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Ramakrishna Ashram Marg metro station|Ramakrishna Ashram Marg]] </small> |- |<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> |style="text-align:left;" width=500|Towards ← [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Barakhamba Road metro station|Barakhamba Road]]</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" colspan=2 align=Center|<small>[[Side platform]] | Doors will open on the left {{access icon}}</small> |- |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=30 rowspan=3 valign=top|'''UG Level-3''' |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}<br /><small>'''Next Station: ''' {{stl|Delhi Metro|New Delhi}}</small><br /><small>'''''Change at the next station for '''{{rcb|Delhi Metro|Airport Express|croute}}''</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Island platform]] | Doors will open on the right {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards ← {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br /><small>'''Next Station:''' {{stl|Delhi Metro|Patel Chowk}}</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == {{reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == {{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (Official site)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ Delhi Metro Annual Reports] * {{cite web|title=Station Information|work=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010|df=dmy-all}} {{Delhi Metro}} {{Delhi & NCR Metro stations|yellow line=yes|blue line=yes}} [[Category:Railway stations in India opened in 2005]] [[Category:Delhi Metro stations]] [[Category:2005 establishments in Delhi]] [[Category:Railway stations in New Delhi district]] {{Delhi-metro-stub}} {{Delhi-railstation-stub}} 63j8vecysxs4yoffhwcj183q7o96o0n 1356558 1356557 2026-05-24T05:22:12Z ~2026-30970-34 78859 /* स्टेसन लेआउट */ 1356558 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3 |style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width=30 valign=top|'''Surface level''' |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=85 valign=top|Street level |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=500 valign=top|Entrances and Exits |- |valign=top|'''UG Level-1''' |valign=top|Concourse |valign=top|Fare control, station agent, Metro Card vending machines, crossover |- | rowspan="4" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" valign="top" |'''UG Level-2''' |style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Side platform]] | ढोकाहरू बायाँतिर खुल्नेछन् {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width=500|Towards → [[Noida Electronic City metro station|Noida Electronic City]] / [[Vaishali metro station|Vaishali]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Ramakrishna Ashram Marg metro station|Ramakrishna Ashram Marg]] </small> |- |<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> |style="text-align:left;" width=500|Towards ← [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Barakhamba Road metro station|Barakhamba Road]]</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" colspan=2 align=Center|<small>[[Side platform]] | ढोकाहरू बायाँतिर खुल्नेछन् {{access icon}}</small> |- |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=30 rowspan=3 valign=top|'''UG Level-3''' |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}<br /><small>'''Next Station: ''' {{stl|Delhi Metro|New Delhi}}</small><br /><small>'''''Change at the next station for '''{{rcb|Delhi Metro|Airport Express|croute}}''</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Island platform]] | Doors will open on the right {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards ← {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br /><small>'''Next Station:''' {{stl|Delhi Metro|Patel Chowk}}</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == {{reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == {{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (Official site)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ Delhi Metro Annual Reports] * {{cite web|title=Station Information|work=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010|df=dmy-all}} {{Delhi Metro}} {{Delhi & NCR Metro stations|yellow line=yes|blue line=yes}} [[Category:Railway stations in India opened in 2005]] [[Category:Delhi Metro stations]] [[Category:2005 establishments in Delhi]] [[Category:Railway stations in New Delhi district]] {{Delhi-metro-stub}} {{Delhi-railstation-stub}} 4nz9g6qryc14qo69yfhdc5c751plpeu 1356559 1356558 2026-05-24T05:23:25Z ~2026-30970-34 78859 1356559 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3 |style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width=30 valign=top|'''Surface level''' |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=85 valign=top|Street level |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=500 valign=top|Entrances and Exits |- |valign=top|'''UG Level-1''' |valign=top|Concourse |valign=top|Fare control, station agent, Metro Card vending machines, crossover |- | rowspan="4" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" valign="top" |'''UG Level-2''' |style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Side platform]] | ढोकाहरू बायाँतिर खुल्नेछन् {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width=500|Towards → [[Noida Electronic City metro station|Noida Electronic City]] / [[Vaishali metro station|Vaishali]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Ramakrishna Ashram Marg metro station|Ramakrishna Ashram Marg]] </small> |- |<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> |style="text-align:left;" width=500|Towards ← [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Barakhamba Road metro station|Barakhamba Road]]</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" colspan=2 align=Center|<small>[[Side platform]] | ढोकाहरू बायाँतिर खुल्नेछन् {{access icon}}</small> |- |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=30 rowspan=3 valign=top|'''UG Level-3''' |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}<br /><small>'''Next Station: ''' {{stl|Delhi Metro|New Delhi}}</small><br /><small>'''''Change at the next station for '''{{rcb|Delhi Metro|Airport Express|croute}}''</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Island platform]] | ढोकाहरू दायाँतिर खुल्नेछन् {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards ← {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br /><small>'''Next Station:''' {{stl|Delhi Metro|Patel Chowk}}</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == {{reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == {{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (Official site)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ Delhi Metro Annual Reports] * {{cite web|title=Station Information|work=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010|df=dmy-all}} {{Delhi Metro}} {{Delhi & NCR Metro stations|yellow line=yes|blue line=yes}} [[Category:Railway stations in India opened in 2005]] [[Category:Delhi Metro stations]] [[Category:2005 establishments in Delhi]] [[Category:Railway stations in New Delhi district]] {{Delhi-metro-stub}} {{Delhi-railstation-stub}} 7diypno2kwg93wprvvk4mfgesigz0za 1356563 1356559 2026-05-24T05:42:32Z ~2026-30970-34 78859 1356563 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} उपलब्ध छ | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[Overhead line|overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3 |style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width=30 valign=top|'''Surface level''' |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=85 valign=top|Street level |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=500 valign=top|Entrances and Exits |- |valign=top|'''UG Level-1''' |valign=top|Concourse |valign=top|Fare control, station agent, Metro Card vending machines, crossover |- | rowspan="4" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" valign="top" |'''UG Level-2''' |style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Side platform]] | ढोकाहरू बायाँतिर खुल्नेछन् {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width=500|Towards → [[Noida Electronic City metro station|Noida Electronic City]] / [[Vaishali metro station|Vaishali]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Ramakrishna Ashram Marg metro station|Ramakrishna Ashram Marg]] </small> |- |<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> |style="text-align:left;" width=500|Towards ← [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Barakhamba Road metro station|Barakhamba Road]]</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" colspan=2 align=Center|<small>[[Side platform]] | ढोकाहरू बायाँतिर खुल्नेछन् {{access icon}}</small> |- |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=30 rowspan=3 valign=top|'''UG Level-3''' |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}<br /><small>'''Next Station: ''' {{stl|Delhi Metro|New Delhi}}</small><br /><small>'''''Change at the next station for '''{{rcb|Delhi Metro|Airport Express|croute}}''</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Island platform]] | ढोकाहरू दायाँतिर खुल्नेछन् {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards ← {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br /><small>'''Next Station:''' {{stl|Delhi Metro|Patel Chowk}}</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == {{reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == {{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (Official site)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ Delhi Metro Annual Reports] * {{cite web|title=Station Information|work=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010|df=dmy-all}} {{Delhi Metro}} {{Delhi & NCR Metro stations|yellow line=yes|blue line=yes}} [[Category:Railway stations in India opened in 2005]] [[Category:Delhi Metro stations]] [[Category:2005 establishments in Delhi]] [[Category:Railway stations in New Delhi district]] {{Delhi-metro-stub}} {{Delhi-railstation-stub}} 2bsclbt7ygblt78kntg4ns7y80ihurh 1356566 1356563 2026-05-24T05:52:13Z ~2026-30970-34 78859 1356566 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br />Rajiv Chowk | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Blue|line2=Yellow}} | image = Rajiv Chowk metro station.jpg | caption = | address = [[Connaught Place, New Delhi|Connaught Place]], [[New Delhi]] | country = {{flag|India}} | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} | platforms = {{ubl|[[Island platform]] (Yellow Line)|Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}|Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}|[[Side platform]] (Blue Line)|Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} / {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}}|Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Blue|L}}}} | tracks = 4 | structure = Underground | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} उपलब्ध छ | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = {{ubl|{{Start date and age|2005|July|3|df=y}} (Yellow Line)|{{Start date and age|2005|December|31|df=y}} (Blue Line)}} | closed = | rebuilt = | electrified = ओवरहेड लाइन द्वारा 25 kV 50 Hz | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 241,712<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 216,524<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -10.40 }} }} | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line1=Yellow|left1=New Delhi|right1=Patel Chowk |line2=Blue|left2=Ramakrishna Ashram Marg|right2=Barakhamba Road}} | route_map = {{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Blue Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }} '''राजीव चोक मेट्रो स्टेसन'''ले दिल्ली मेट्रोको निलो र पहेँलो लाइनहरू बिचको अदला-बदली गर्ने स्टेसनको रूपमा काम गर्दछ। अक्टोबर २०२३ सम्म, यो नेटवर्कमा दोस्रो व्यस्त स्टेशन हो, लगभग २१६,००० यात्रुहरूको दैनिक सवारको साथ स्टेशनले लगभग ३९,५०३ वर्ग फिट (३,६६९.९ m2) को क्षेत्र समेट्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/delhi-kashmere-gate-metro-station-with-3-interchanges-to-be-double-the-size-of-rajiv-chowk/story-k0Bly32Vv27WmY7dlgoY9N.html|title=Delhi: Kashmere Gate Metro station to be double the size of Rajiv Chowk|last=Goswami|first=Sweta|date=7 May 2017|work=Hindustan Times|location=New Delhi}}</ref> राजीव चोक मेट्रो स्टेसनले कनाट प्लेस केन्द्रीय व्यापारिक जिल्लालाई सेवा दिन्छ, आधिकारिक रूपमा राजीव चोक नाम दिइएको छ, जुन दिल्लीको मुटुमा अवस्थित छ। सेन्ट्रल पार्क मुनि निर्मित, स्टेशन रेस्टुरेन्ट, सिनेमा, र अन्य प्रमुख व्यवसायहरू सहित धेरै महत्त्वपूर्ण प्रतिष्ठानहरूले घेरिएको छ, जसले यसलाई यात्रुहरू र आगन्तुकहरूका लागि प्रमुख केन्द्र बनाउँछ। == स्टेसन लेआउट == {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3 |style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width=30 valign=top|'''Surface level''' |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=85 valign=top|Street level |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=500 valign=top|Entrances and Exits |- |valign=top|'''UG Level-1''' |valign=top|Concourse |valign=top|Fare control, station agent, Metro Card vending machines, crossover |- | rowspan="4" style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 0px gray;" width="30" valign="top" |'''UG Level-2''' |style="border-top:solid 2px gray;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Side platform]] | ढोकाहरू बायाँतिर खुल्नेछन् {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 3'''<br />'''Eastbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;text-align:left;" width=500|Towards → [[Noida Electronic City metro station|Noida Electronic City]] / [[Vaishali metro station|Vaishali]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Ramakrishna Ashram Marg metro station|Ramakrishna Ashram Marg]] </small> |- |<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}>'''Platform 4'''<br />'''Westbound'''</span> |style="text-align:left;" width=500|Towards ← [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]]<br /><small>'''Next Station:''' [[Barakhamba Road metro station|Barakhamba Road]]</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px gray;" colspan=2 align=Center|<small>[[Side platform]] | ढोकाहरू बायाँतिर खुल्नेछन् {{access icon}}</small> |- |style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=30 rowspan=3 valign=top|'''UG Level-3''' |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px white;border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}}<br /><small>'''Next Station: ''' {{stl|Delhi Metro|New Delhi}}</small><br /><small>'''''Change at the next station for '''{{rcb|Delhi Metro|Airport Express|croute}}''</small> |- |style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|<small>[[Island platform]] | ढोकाहरू दायाँतिर खुल्नेछन् {{access icon}}</small> |- |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=85|<span style=color:#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}>'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> |style="border-bottom:solid 1px gray;"border-top:solid 1px gray;" width=500|Towards ← {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br /><small>'''Next Station:''' {{stl|Delhi Metro|Patel Chowk}}</small> |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}};" |<span style="color:black;">Rajiv Chowk metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8{{Access icon}} |- |बी ब्लक/रेडियल रोड-3 |पिभिआर प्लाजा |डी ब्लक/ओडियन सिनेमा |ई ब्लक/बाराखम्बा रोड |एन एन्ड एफ ब्लक |पालिका बजार |ए ब्लक/रिगल सिनेमा |एउटा ब्लक |- |} == पनि हेर्नुहोस् == * चेन्नई सेन्ट्रल मेट्रो स्टेशन * कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेशन == सन्दर्भहरू == {{reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == {{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (Official site)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ Delhi Metro Annual Reports] * {{cite web|title=Station Information|work=Delhi Metro Rail Corporation Ltd. (DMRC)|url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html|archive-date=19 June 2010|df=dmy-all}} {{Delhi Metro}} {{Delhi & NCR Metro stations|yellow line=yes|blue line=yes}} [[Category:Railway stations in India opened in 2005]] [[Category:Delhi Metro stations]] [[Category:2005 establishments in Delhi]] [[Category:Railway stations in New Delhi district]] {{Delhi-metro-stub}} {{Delhi-railstation-stub}} k244ws1ewp0zgfqkwwy7dwoycgklgo6 0 150293 1356544 2026-05-24T04:54:15Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[ब्याँस]] पृष्ठलाई [[व्याँस]]मा सारियो 1356544 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[व्याँस]] q4l043reluuxgww0lcxpse2tvi8d5s7 10 150294 1356560 2026-05-24T05:31:56Z ~2026-30970-34 78859 नयाँ पृष्ठ: {{Navbox | name = Delhi Metro | title = [[Delhi Metro]] | listclass = hlist | image = [[File:Delhi Metro logo.svg|120px]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | group1 = Lines | list1 = {{Navbox|subgroup |groupwidth=6.5em| groupstyle = line-height:1.4em; | group1style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Red}}|5px}} | group2style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}|5px}} | group3style = {{box-shadow bor... 1356560 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Delhi Metro | title = [[Delhi Metro]] | listclass = hlist | image = [[File:Delhi Metro logo.svg|120px]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | group1 = Lines | list1 = {{Navbox|subgroup |groupwidth=6.5em| groupstyle = line-height:1.4em; | group1style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Red}}|5px}} | group2style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}|5px}} | group3style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}|5px}} | group4style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Green}}|5px}} | group5style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Violet}}|5px}} | group6style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Airport}}|5px}} | group7style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Pink}}|5px}} | group8style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Magenta}}|5px}} | group9style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Grey}}|5px}} | group1 = [[Red Line (Delhi Metro)|Red Line (1)]] | list1 = * {{ltl|Delhi Metro|Red|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | group2 = [[Yellow Line (Delhi Metro)|Yellow Line (2)]] | list2 = * {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}} | group3 = [[Blue Line (Delhi Metro)|Blue Line (3/4)]] | list3 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[Blue Line (Delhi Metro)#Line 3 (Main Line)|Main Line (3)]] | list1 = * {{ltl|Delhi Metro|Blue|L|type=main}} * {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} | group2 = [[Blue Line (Delhi Metro)#Line 4 (Branch Line)|Branch Line (4)]] | list2 = * {{stl|Delhi Metro|Yamuna Bank}} * {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}} }} | group4 = [[Green Line (Delhi Metro)|Green Line (5)]] | list4 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[Green Line (Delhi Metro)#Main Line|Main Line]] | list1 = * {{ltl|Delhi Metro|Green|R|type=main}} * {{ltl|Delhi Metro|Green|L|type=main}} | group2 = [[Green Line (Delhi Metro)#Branch Line|Branch Line]] | list2 = * {{stl|Delhi Metro|Ashok Park Main}} * {{ltl|Delhi Metro|Green|R|type=branch}} }} | group5 = [[Violet Line (Delhi Metro)|Violet Line (6)]] | list5 = * {{ltl|Delhi Metro|Violet|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Violet|R}} | group6 = [[Airport Express Line (Delhi_Metro)|Airport Express]] | list6 = * {{ltl|Delhi Metro|Airport Express|R}} * [[Indira Gandhi International Airport]] * [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]] * {{ltl|Delhi Metro|Airport Express|L}} | group7 = [[Pink Line (Delhi Metro)|Pink Line (7)]] | list7 = * {{ltl|Delhi Metro|Pink|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Pink|R}} | group8 = [[Magenta Line (Delhi Metro)|Magenta Line (8)]] | list8 = * [[Majlis Park metro station|Majlis Park]] * [[Deepali Chowk metro station|Deepali Chowk]] * [[Krishna Park Extension metro station|Krishna Park Extension]] * [[Janakpuri West metro station|Janakpuri West]] * {{ltl|Delhi Metro|Magenta|R}} | group9 = [[Grey Line (Delhi Metro)|Grey Line (9)]] | list9 = * {{ltl|Delhi Metro|Grey|R}} * {{ltl|Delhi Metro|Grey|L}} }} }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Delhi Metro templates]] [[Category:Rail transport navigational boxes of India|Metro*]] </noinclude> 10m4kup4xric5expgms69zx2pv2ahjh 1356561 1356560 2026-05-24T05:33:14Z ~2026-30970-34 78859 1356561 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = दिल्ली मेट्रो | title = [[Delhi Metro]] | listclass = hlist | image = [[File:Delhi Metro logo.svg|120px]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | group1 = Lines | list1 = {{Navbox|subgroup |groupwidth=6.5em| groupstyle = line-height:1.4em; | group1style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Red}}|5px}} | group2style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}|5px}} | group3style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}|5px}} | group4style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Green}}|5px}} | group5style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Violet}}|5px}} | group6style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Airport}}|5px}} | group7style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Pink}}|5px}} | group8style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Magenta}}|5px}} | group9style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Grey}}|5px}} | group1 = [[Red Line (Delhi Metro)|Red Line (1)]] | list1 = * {{ltl|Delhi Metro|Red|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | group2 = [[Yellow Line (Delhi Metro)|Yellow Line (2)]] | list2 = * {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}} | group3 = [[Blue Line (Delhi Metro)|Blue Line (3/4)]] | list3 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[Blue Line (Delhi Metro)#Line 3 (Main Line)|Main Line (3)]] | list1 = * {{ltl|Delhi Metro|Blue|L|type=main}} * {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} | group2 = [[Blue Line (Delhi Metro)#Line 4 (Branch Line)|Branch Line (4)]] | list2 = * {{stl|Delhi Metro|Yamuna Bank}} * {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}} }} | group4 = [[Green Line (Delhi Metro)|Green Line (5)]] | list4 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[Green Line (Delhi Metro)#Main Line|Main Line]] | list1 = * {{ltl|Delhi Metro|Green|R|type=main}} * {{ltl|Delhi Metro|Green|L|type=main}} | group2 = [[Green Line (Delhi Metro)#Branch Line|Branch Line]] | list2 = * {{stl|Delhi Metro|Ashok Park Main}} * {{ltl|Delhi Metro|Green|R|type=branch}} }} | group5 = [[Violet Line (Delhi Metro)|Violet Line (6)]] | list5 = * {{ltl|Delhi Metro|Violet|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Violet|R}} | group6 = [[Airport Express Line (Delhi_Metro)|Airport Express]] | list6 = * {{ltl|Delhi Metro|Airport Express|R}} * [[Indira Gandhi International Airport]] * [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]] * {{ltl|Delhi Metro|Airport Express|L}} | group7 = [[Pink Line (Delhi Metro)|Pink Line (7)]] | list7 = * {{ltl|Delhi Metro|Pink|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Pink|R}} | group8 = [[Magenta Line (Delhi Metro)|Magenta Line (8)]] | list8 = * [[Majlis Park metro station|Majlis Park]] * [[Deepali Chowk metro station|Deepali Chowk]] * [[Krishna Park Extension metro station|Krishna Park Extension]] * [[Janakpuri West metro station|Janakpuri West]] * {{ltl|Delhi Metro|Magenta|R}} | group9 = [[Grey Line (Delhi Metro)|Grey Line (9)]] | list9 = * {{ltl|Delhi Metro|Grey|R}} * {{ltl|Delhi Metro|Grey|L}} }} }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Delhi Metro templates]] [[Category:Rail transport navigational boxes of India|Metro*]] </noinclude> m0l2at25by5hz09bavq6redevpn87gs 10 150295 1356562 2026-05-24T05:40:12Z ~2026-30970-34 78859 नयाँ पृष्ठ: [[File:{{#ifeq:{{{bg|}}}|blue|Centro free car parking large.svg|Centro other car parking large.svg}}|{{{size|15}}}px|{{{notes|Car parking}}}]]<noinclude> {{Documentation|content= == Usage: == <code>'''<nowiki>{{Parking symbol|bg=blue|size=</nowiki>'''''n'''''<nowiki>|notes=</nowiki>'''''text'''''<nowiki>}}</nowiki>'''</code> * If <code>bg=blue</code> is specified, then a white on blue background symbol ([[File:Centro free car parking large.svg|15px]]) is inser... 1356562 wikitext text/x-wiki [[File:{{#ifeq:{{{bg|}}}|blue|Centro free car parking large.svg|Centro other car parking large.svg}}|{{{size|15}}}px|{{{notes|Car parking}}}]]<noinclude> {{Documentation|content= == Usage: == <code>'''<nowiki>{{Parking symbol|bg=blue|size=</nowiki>'''''n'''''<nowiki>|notes=</nowiki>'''''text'''''<nowiki>}}</nowiki>'''</code> * If <code>bg=blue</code> is specified, then a white on blue background symbol ([[File:Centro free car parking large.svg|15px]]) is inserted instead. * The default size of the icon is 15 pixels high, but can be changed by the <code>size=</code> parameter. * The notes parameter is displayed as a [[tooltip]]. The default is <span style="background-color:#ffc; border:1px solid darkgray;">&nbsp;{{small|'''Car parking'''}}&nbsp;</span>. }} [[Category:Symbol templates|Parking symbol]] </noinclude> 8c9gp7wdovjuwss2smjw2ovtrcpelia 10 150296 1356564 2026-05-24T05:44:43Z ~2026-30970-34 78859 नयाँ पृष्ठ: {{edit template-protected|Template:Rail color box|answered=no}} {{subst:trim|1= <!-- Below this line, write your suggested changes UNAMBIGUOUSLY, in the format "Change X to Y", so that editors who may be unfamiliar with this page know exactly what to add or remove. Blank requests will be declined. --> <!-- Write your request ABOVE this line and do not remove the tildes and curly brackets below. --> }} ~~~~ 1356564 wikitext text/x-wiki {{edit template-protected|Template:Rail color box|answered=no}} [[विशेष:Contributions/&#126;2026-30970-34|&#126;2026-30970-34]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-30970-34|वार्तालाप]]) ११:२९, २४ मे २०२६ (नेपाली समय) n29nvr7j1opd676tfzwtg6h7zehdbil 10 150297 1356565 2026-05-24T05:48:39Z ~2026-30970-34 78859 नयाँ पृष्ठ: {{edit semi-protected|Template:25 kV 50 Hz|answered=no}} {{subst:trim|1= <!-- Below this line, write your suggested changes UNAMBIGUOUSLY, in the format "Change X to Y", so that editors who may be unfamiliar with this page know exactly what to add or remove. Blank requests will be declined. --> <!-- Write your request ABOVE this line and do not remove the tildes and curly brackets below. --> }} ~~~~ 1356565 wikitext text/x-wiki {{edit semi-protected|Template:25 kV 50 Hz|answered=no}} [[विशेष:Contributions/&#126;2026-30970-34|&#126;2026-30970-34]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-30970-34|वार्तालाप]]) ११:३३, २४ मे २०२६ (नेपाली समय) nqthsj9z3w647lyv252plf66e591q31 10 150298 1356567 2026-05-24T05:58:05Z ~2026-30970-34 78859 नयाँ पृष्ठ: <includeonly><templatestyles src="Adjacent stations/styles.css"/>{{safesubst:#invoke:Adjacent stations|main}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 1356567 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Adjacent stations/styles.css"/>{{safesubst:#invoke:Adjacent stations|main}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> q99wx427wztspgaso2z00zfax8t4u3l 10 150299 1356568 2026-05-24T06:00:21Z ~2026-30970-34 78859 नयाँ पृष्ठ: {{Routemap |title = दिल्ली मेट्रो येलो लाइन |title-bg = #{{rail color|Delhi Metro|Yellow}} |navbar = दिल्ली मेट्रो येलो लाइन रूट |inline = <includeonly>1</includeonly> |map = KDSTa yellow~~ ~~ ~~सिरसापुर डिपो hSTRa yellow hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|समयपुर बादली}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|रोहिणी सेक्... 1356568 wikitext text/x-wiki {{Routemap |title = दिल्ली मेट्रो येलो लाइन |title-bg = #{{rail color|Delhi Metro|Yellow}} |navbar = दिल्ली मेट्रो येलो लाइन रूट |inline = <includeonly>1</includeonly> |map = KDSTa yellow~~ ~~ ~~सिरसापुर डिपो hSTRa yellow hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|समयपुर बादली}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|रोहिणी सेक्टर 18, 19}} RP4e\hSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''बाहरी रिंग रोड'' hCONTgq fuchsia\hSTRq fuchsia!~hINTACC yellow\hCONTfq fuchsia!~uextSTRc3~~ ~~{{stl|Delhi Metro|हैदरपुर बादली मोड़}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Magenta|croute}} CONTgq\mhKRZ yellow+\CONTfq~~ ~~ ~~''[[भारतीय रेल]]'' hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|जहांगीरपुरी}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|आदर्श नगर}} RP4e\hSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''रिंग रोड'' \hSTR yellow\exhCONTg fuchsia exhSTR+l fuchsia\hKRZhu!~exhSTRq fuchsia\exhSTRr fuchsia tCONTgq pink\tSTRq pink!~exhINTACC-L fuchsia\tSTRq pink!~hINTACC-R yellow\tCONTfq pink\~~ ~~{{stl|Delhi Metro|आज़ादपुर}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Pink|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Magenta|croute}} exhCONTf fuchsia\hSTR yellow\ hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|मॉडल टाउन}} htSTRa yellow tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|गुरु तेग बहादुर नगर}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|विश्वविद्यालय}} \\tABZgl yellow\tSTReq yellow\KDSTeq yellow~~ ~~ ~~तिमारपुर - ख़ैबर पास डिपो tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|विधान सभा}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|सिविल लाइंस}} RP4e\tSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''आईएसबीटी रोड'' hCONTgq red\tKHST2 violet!~tSTR yellow!~lhMBHFq!~INTACCq red\hCONTfq red!~tSTRc3 violet~~ ~~{{stl|Delhi Metro|कश्मीरी गेट}}~~{{rint|bus|link=महाराणा प्रताप अन्तर्राज्यीय बस अड्डा, दिल्ली}}~~{{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} \tSTR yellow!~tSTRc1 violet\tLSTR+4 violet~~ ~~ ~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} \tSTR yellow\tCONTf violet RP4e\tSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''[[ग्रैंड ट्रंक रोड|ग्रांड ट्रंक रोड]]'' STR+l\mtKRZ_yellow+\CONTfq INTACC-L!~HUBaq\tINTACC-R yellow!~HUBeq\~~ ~~{{stl|Delhi Metro|चाँदनी चौक}}~~{{rint|rail|link=पुरानी दिल्ली रेलवे स्टेशन}} c!~lCONTg@Gq\KRWgr+r\tACC yellow\c\~~{{stl|Delhi Metro|चावड़ी बाज़ार}} ACC!~HUB2\tSTR yellow!~HUBc3\ tSTRc2 orange!~kSTR2!~HUBc1\tSTR yellow!~tKINTACC3 orange!~HUB4\~~ ~~{{stl|Delhi Metro|नई दिल्ली}} {{rint|rail|link=नई दिल्ली रेलवे स्टेशन}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Airport Express|croute}} tCONT1 orange!~kSTRc1\tSTR yellow!~tSTRc4 orange!~kSTRl+4\CONTfq~~ ~~ ~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Green|croute}} \tSTR2 blue!~tSTR yellow\tSTRc3 blue~~ ~~ ~~ब्लू लाइन हेतु सेवा सुरंग \tCONTgq blue\tSTRc1 blue!~tSTRq blue!~tINTACC yellow\tABZq+4 blue\tCONTfq blue~~ ~~{{stl|Delhi Metro|राजीव चौक}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|पटेल चौक}} \tSTR yellow\tCONTg violet \tCONTgq fuchsia\tSTRq fuchsia!~tINTACC-L yellow\tSTRq fuchsia!~tINTACC-R violet\tCONTfq fuchsia~~ ~~{{stl|Delhi Metro|केन्द्रीय सचिवालय}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}}{{rcb|Delhi Metro|Magenta|croute}} \tSTR yellow\tCONTf violet RP4e\tSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''[[राजपथ|कर्तव्य पथ]]'' tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|सेवा तीर्थ}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|लोक कल्याण मार्ग}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|जोर बाग}} CONTgq\mtKRZ_yellow+\CONTfq~~ ~~ ~~''[[दिल्ली उपनगरीय रेलवे]]'' tCONTgq pink\tSTRq pink!~tINTACC yellow\tCONTfq pink~~ ~~{{stl|Delhi Metro|दिल्ली हाट - आई.एन.ए}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Pink|croute}} RP4e\tSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''रिंग रोड'' tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|एम्स}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|ग्रीन पार्क}} tCONTgq fuchsia\tSTRq fuchsia!~tINTACC yellow\tCONTfq fuchsia~~ ~~{{stl|Delhi Metro|हौज़ खास}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Magenta|croute}} RP4e\tSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''बाहरी रिंग रोड'' tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|मालवीय नगर}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|साकेत}} RP4e\tSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''मेहरौली बाबरपुर रोड'' htSTRe yellow hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|कुतुब मीनार}} extCONTgq golden\extSTRq golden!~ehINT yellow!~lHSTACC\extCONTfq golden~~ ~~{{stl|Delhi Metro|छत्तरपुर}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Golden|croute}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|सुलतानपुर}} \hKRWgl yellow\hKRW+r yellow \hSTR yellow\hSTRe yellow \hSTR yellow\KDSTe yellow~~ ~~ ~~सुल्तानपुर डिपो hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|घिटोर्नी}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|अर्जन गढ़}} GRZq\hSTR_yellow+GRZq\GRZq~~ ~~ ~~{{BSsplit|[[दिल्ली]]|[[हरियाणा]]|line=-}} सीमा hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|गुरु द्रोणाचार्य}} hCONTgq azure\hBHFq azure!~lhMBHF!~INTACC yellow\hCONTfq azure~~ ~~{{stl|Delhi Metro|सिकंदरपुर}}~~ ~~{{rbox|रैपिड मेट्रो गुड़गाँव|रैपिड मेट्रो गुड़गाँव#Route|#{{rail color|रैपिड मेट्रो गुड़गाँव|Line 1}}}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|एम.जी. रोड}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|इफको चौक}} hKACCe yellow~~{{stl|Delhi Metro|मिलेनियम सिटी सेंटर गुरुग्राम}} }}<noinclude> {{railway-routemap|IN|येलो लाइन (दिल्ली मेट्रो)|type=रैपिड ट्रांसिट लाइन|cat=no}} {{collapsible option}} [[Category:Delhi Metro route diagram templates]] [[श्रेणी:येलो लाइन (दिल्ली मेट्रो)]] </noinclude> 98uwajexzi3feaskec60dsmbdf6srz3 1356569 1356568 2026-05-24T06:02:33Z ~2026-30970-34 78859 1356569 wikitext text/x-wiki {{Routemap |title = Delhi Metro Yellow Line |title-bg = #{{rail color|Delhi Metro|Yellow}} |navbar = Delhi Metro Yellow Line Route |inline = <includeonly>1</includeonly> |map = KDSTa yellow~~ ~~ ~~Siraspur Depot hSTRa yellow hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Samaypur Badli}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Rohini Sector 18, 19}} RP4e\hSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''Outer Ring Road'' hCONTgq fuchsia\hSTRq fuchsia!~hINTACC yellow\hCONTfq fuchsia!~uextSTRc3~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Haiderpur Badli Mor}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Magenta|croute}} CONTgq\mhKRZ yellow+\CONTfq~~ ~~ ~~''[[Indian Railways]]'' hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Jahangirpuri}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Adarsh Nagar}} RP4e\hSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''Ring Road'' \hSTR yellow\exhCONTg fuchsia exhSTR+l fuchsia\hKRZhu!~exhSTRq fuchsia\exhSTRr fuchsia tCONTgq pink\tSTRq pink!~exhINTACC-L fuchsia\tSTRq pink!~hINTACC-R yellow\tCONTfq pink\~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Azadpur}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Pink|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Magenta|croute}} exhCONTf fuchsia\hSTR yellow\ hACC yellow~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Model Town}} htSTRa yellow tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Guru Tegh Bahadur Nagar}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Vishwavidyalaya}} \\tABZgl yellow\tSTReq yellow\KDSTeq yellow~~ ~~ ~~Timarpur - Kyber Pass Depot tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Vidhan Sabha}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Civil Lines}} RP4e\tSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''ISBT Road'' hCONTgq red\tKHST2 violet!~tSTR yellow!~lhMBHFq!~INTACCq red\hCONTfq red!~tSTRc3 violet~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Kashmere Gate}}~~{{rint|bus|link=Maharana Pratap Inter State Bus Terminus}}~~{{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} \tSTR yellow!~tSTRc1 violet\tLSTR+4 violet~~ ~~ ~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} \tSTR yellow\tCONTf violet RP4e\tSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''[[Grand Trunk Road]]'' STR+l\mtKRZ_yellow+\CONTfq INTACC-L!~HUBaq\tINTACC-R yellow!~HUBeq\~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Chandni Chowk}}~~{{rint|rail|link=Old Delhi Railway Station}} c!~lCONTg@Gq\KRWgr+r\tACC yellow\c\~~{{stl|Delhi Metro|Chawri Bazar}} ACC!~HUB2\tSTR yellow!~HUBc3\ tCONTgq fuchsia\tSTRq fuchsia!~tSTRc2 orange!~kSTR2!~HUBc1\tSTRq fuchsia!~tSTR yellow!~tKINTACC3 orange!~HUB4\tCONTfq fuchsia\~~ ~~{{stl|Delhi Metro|New Delhi}} {{rint|rail|link=New Delhi railway station}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Airport Express|croute}}{{rcb|Delhi Metro|Magenta|croute}} tCONT1 orange!~kSTRc1\tSTR yellow!~tSTRc4 orange!~kSTRl+4\CONTfq \tSTR2 blue!~tSTR yellow\tSTRc3 blue~~ ~~ ~~service tunnel to Blue line \tCONTgq blue\tSTRc1 blue!~tSTRq blue!~tINTACC yellow\tABZq+4 blue\tCONTfq blue~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Rajiv Chowk}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Patel Chowk}} \tSTR yellow\tCONTg violet \tCONTgq fuchsia\tSTRq fuchsia!~tINTACC-L yellow\tSTRq fuchsia!~tINTACC-R violet\tCONTfq fuchsia~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Central Secretariat}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}}{{rcb|Delhi Metro|Magenta|croute}} \tSTR yellow\tCONTf violet RP4e\tSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''[[Kartavya Path]]'' tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Seva Teerth}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Lok Kalyan Marg}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Jor Bagh}} CONTgq\mtKRZ_yellow+\CONTfq~~ ~~ ~~''[[Delhi Ring Railway|Ring railway]]'' tCONTgq pink\tSTRq pink!~tINTACC yellow\tCONTfq pink~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Dilli Haat - INA}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Pink|croute}} RP4e\tSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''Ring Road'' tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|AIIMS}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Green Park}} tCONTgq fuchsia\tSTRq fuchsia!~tINTACC yellow\tCONTfq fuchsia~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Hauz Khas}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Magenta|croute}} RP4e\tSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''Outer Ring Road'' tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Malviya Nagar}} tACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Saket}} RP4e\tSKRZ-G4 yellow\RP4w~~ ~~ ~~''Mehrauli Badarpur Road'' htSTRe yellow hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Qutab Minar}} extCONTgq golden\extSTRq golden!~ehINT yellow!~lHSTACC\extCONTfq golden~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Chhatarpur}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Golden|croute}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Sultanpur}} \hKRWgl yellow\hKRW+r yellow \hSTR yellow\hSTRe yellow \hSTR yellow\KDSTe yellow~~ ~~ ~~Sultanpur Depot hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Ghitorni}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Arjan Garh}} GRZq\hSTR_yellow+GRZq\GRZq~~ ~~ ~~{{BSsplit|[[Delhi]]|[[Haryana]]|line=-}} border hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|Guru Dronacharya}} hCONTgq azure\hBHFq azure!~lhMBHF!~INTACC yellow\hCONTfq azure~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Sikanderpur}}~~ ~~{{rbox|Rapid Metro Gurgaon|Rapid Metro Gurgaon#Route|#{{rail color|Rapid Metro Gurgaon|Line 1}}}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|MG Road}} hACC yellow~~{{stl|Delhi Metro|IFFCO Chowk}} hKACCe yellow~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Millennium City Centre Gurugram}} }}<noinclude> {{railway-routemap|IN|Yellow Line (Delhi Metro)|type=[[rapid transit]] line|cat=no}} {{collapsible option}} [[Category:Delhi Metro route diagram templates]] </noinclude> 3vpklj9bnrz8u61ygg946h1jntq2ltf 1356570 1356569 2026-05-24T06:03:58Z ~2026-30970-34 78859 पृष्ठको सबै सामाग्रीहरू हटाइ पृष्ठ खाली गरीँदै 1356570 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 150300 1356571 2026-05-24T06:08:56Z ~2026-30970-34 78859 नयाँ पृष्ठ: {{Navbox | name = दिल्ली मेट्रो | title = [[Delhi Metro]] | listclass = hlist | image = [[File:Delhi Metro logo.svg|120px]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | group1 = Lines | list1 = {{Navbox|subgroup |groupwidth=6.5em| groupstyle = line-height:1.4em; | group1style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Red}}|5px}} | group2style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}|5px}} | grou... 1356571 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = दिल्ली मेट्रो | title = [[Delhi Metro]] | listclass = hlist | image = [[File:Delhi Metro logo.svg|120px]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | group1 = Lines | list1 = {{Navbox|subgroup |groupwidth=6.5em| groupstyle = line-height:1.4em; | group1style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Red}}|5px}} | group2style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}|5px}} | group3style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}|5px}} | group4style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Green}}|5px}} | group5style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Violet}}|5px}} | group6style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Airport}}|5px}} | group7style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Pink}}|5px}} | group8style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Magenta}}|5px}} | group9style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Grey}}|5px}} | group1 = [[Red Line (Delhi Metro)|Red Line (1)]] | list1 = * {{ltl|Delhi Metro|Red|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | group2 = [[Yellow Line (Delhi Metro)|Yellow Line (2)]] | list2 = * {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}} | group3 = [[Blue Line (Delhi Metro)|Blue Line (3/4)]] | list3 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[Blue Line (Delhi Metro)#Line 3 (Main Line)|Main Line (3)]] | list1 = * {{ltl|Delhi Metro|Blue|L|type=main}} * {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} | group2 = [[Blue Line (Delhi Metro)#Line 4 (Branch Line)|Branch Line (4)]] | list2 = * {{stl|Delhi Metro|Yamuna Bank}} * {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}} }} | group4 = [[Green Line (Delhi Metro)|Green Line (5)]] | list4 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[Green Line (Delhi Metro)#Main Line|Main Line]] | list1 = * {{ltl|Delhi Metro|Green|R|type=main}} * {{ltl|Delhi Metro|Green|L|type=main}} | group2 = [[Green Line (Delhi Metro)#Branch Line|Branch Line]] | list2 = * {{stl|Delhi Metro|Ashok Park Main}} * {{ltl|Delhi Metro|Green|R|type=branch}} }} | group5 = [[Violet Line (Delhi Metro)|Violet Line (6)]] | list5 = * {{ltl|Delhi Metro|Violet|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Violet|R}} | group6 = [[Airport Express Line (Delhi_Metro)|Airport Express]] | list6 = * {{ltl|Delhi Metro|Airport Express|R}} * [[Indira Gandhi International Airport]] * [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]] * {{ltl|Delhi Metro|Airport Express|L}} | group7 = [[Pink Line (Delhi Metro)|Pink Line (7)]] | list7 = * {{ltl|Delhi Metro|Pink|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Pink|R}} | group8 = [[Magenta Line (Delhi Metro)|Magenta Line (8)]] | list8 = * [[Majlis Park metro station|Majlis Park]] * [[Deepali Chowk metro station|Deepali Chowk]] * [[Krishna Park Extension metro station|Krishna Park Extension]] * [[Janakpuri West metro station|Janakpuri West]] * {{ltl|Delhi Metro|Magenta|R}} | group9 = [[Grey Line (Delhi Metro)|Grey Line (9)]] | list9 = * {{ltl|Delhi Metro|Grey|R}} * {{ltl|Delhi Metro|Grey|L}} }} }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Delhi Metro templates]] [[Category:Rail transport navigational boxes of India|Metro*]] </noinclude> m0l2at25by5hz09bavq6redevpn87gs 1356572 1356571 2026-05-24T06:10:07Z ~2026-30970-34 78859 1356572 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = दिल्ली मेट्रो | title = दिल्ली मेट्रो | listclass = hlist | image = [[File:Delhi Metro logo.svg|120px]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | group1 = Lines | list1 = {{Navbox|subgroup |groupwidth=6.5em| groupstyle = line-height:1.4em; | group1style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Red}}|5px}} | group2style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Yellow}}|5px}} | group3style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Blue}}|5px}} | group4style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Green}}|5px}} | group5style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Violet}}|5px}} | group6style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Airport}}|5px}} | group7style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Pink}}|5px}} | group8style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Magenta}}|5px}} | group9style = {{box-shadow border|r|#{{rail color|Delhi Metro|Grey}}|5px}} | group1 = [[Red Line (Delhi Metro)|Red Line (1)]] | list1 = * {{ltl|Delhi Metro|Red|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | group2 = [[Yellow Line (Delhi Metro)|Yellow Line (2)]] | list2 = * {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}} | group3 = [[Blue Line (Delhi Metro)|Blue Line (3/4)]] | list3 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[Blue Line (Delhi Metro)#Line 3 (Main Line)|Main Line (3)]] | list1 = * {{ltl|Delhi Metro|Blue|L|type=main}} * {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=main}} | group2 = [[Blue Line (Delhi Metro)#Line 4 (Branch Line)|Branch Line (4)]] | list2 = * {{stl|Delhi Metro|Yamuna Bank}} * {{ltl|Delhi Metro|Blue|R|type=branch}} }} | group4 = [[Green Line (Delhi Metro)|Green Line (5)]] | list4 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[Green Line (Delhi Metro)#Main Line|Main Line]] | list1 = * {{ltl|Delhi Metro|Green|R|type=main}} * {{ltl|Delhi Metro|Green|L|type=main}} | group2 = [[Green Line (Delhi Metro)#Branch Line|Branch Line]] | list2 = * {{stl|Delhi Metro|Ashok Park Main}} * {{ltl|Delhi Metro|Green|R|type=branch}} }} | group5 = [[Violet Line (Delhi Metro)|Violet Line (6)]] | list5 = * {{ltl|Delhi Metro|Violet|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Violet|R}} | group6 = [[Airport Express Line (Delhi_Metro)|Airport Express]] | list6 = * {{ltl|Delhi Metro|Airport Express|R}} * [[Indira Gandhi International Airport]] * [[Dwarka Sector 21 metro station|Dwarka Sector 21]] * {{ltl|Delhi Metro|Airport Express|L}} | group7 = [[Pink Line (Delhi Metro)|Pink Line (7)]] | list7 = * {{ltl|Delhi Metro|Pink|L}} * {{ltl|Delhi Metro|Pink|R}} | group8 = [[Magenta Line (Delhi Metro)|Magenta Line (8)]] | list8 = * [[Majlis Park metro station|Majlis Park]] * [[Deepali Chowk metro station|Deepali Chowk]] * [[Krishna Park Extension metro station|Krishna Park Extension]] * [[Janakpuri West metro station|Janakpuri West]] * {{ltl|Delhi Metro|Magenta|R}} | group9 = [[Grey Line (Delhi Metro)|Grey Line (9)]] | list9 = * {{ltl|Delhi Metro|Grey|R}} * {{ltl|Delhi Metro|Grey|L}} }} }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Delhi Metro templates]] [[Category:Rail transport navigational boxes of India|Metro*]] </noinclude> h2qioqiezw7mfz5xyl9ch7caqj8hiy2