विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 8 4340 1356972 1355368 2026-05-28T13:51:53Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1356972 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 6398 1356978 1352422 2026-05-28T16:26:35Z ~2026-32001-98 78959 /* */ ईनरुवाको हराएको ईतिहास 1356978 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = | native_name = | established_title = स्थापित | settlement_type = [[नगरपालिका]] | image_skyline = Inaruwa signature Well.webp | image_caption = | mapsize = 300px | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Koshi#Nepal | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = कोशी प्रदेको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | coordinates = {{coord|26|36|09|N|87|09|00|E}} | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश|कोशी]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] | established_date = वि.सं २०४७ | postal_code_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख|नगर प्रमुख]] | leader_name = केदार भण्डारी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = विनीताकुमारी मेहता <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title2 = | leader_name2 = | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-sunsari/inaruwa?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 77.92 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=13&municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_note = |population_total = 74914 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = |population_rank = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_blank2_title = धर्मावलम्बी |population_blank2 =[[हिन्दु धर्म|हिन्दू]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website =[https://www.inaruwamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |footnotes = }} '''इनरूवा नगरपालिका''' [[कोशी प्रदेश]]को [[सुनसरी जिल्ला]]मा पर्ने एक नगरपालिका तथा जिल्लाको सदरमुकाम हो। यो नगरपालिका सुनसरी नदिको किनारमा, पूर्व पश्चिम लोकमार्गको दक्षिणमा अवस्थित छ। २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा साविकका [[मधेशा]], [[चाँदबेला]], [[बबिया]], [[डुम्राहा]] (२,७-९) र [[जल्पापुर]] गाविसहरूलाई यसमा गाभिएको थियो। भौगोलिक सिमाङ्कन अनुसार पूर्वमा गढी र पश्चिममा [[भोक्राहा नरसिंह गाउँपालिका]], उत्तरमा [[इटहरी उपमहानगरपालिका]] र [[रामधुनी नगरपालिका]] तथा दक्षिणमा [[हरिनगर गाउँपालिका]]ले घेरिएको छ। यो नगरपालिकालाई राजनीतिक हिसाबले १० वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। ईनरुवा नगरपालिकाका विभिन्न कालखण्डमा भएका प्रथम नेतृत्व कर्ताहरु सुनसरि जिल्लाको सदरमुकाम ईनरुवाको प्रारम्भिक काल झोडा फडानी देखि लोकतान्त्रिक गणतन्त्र सम्मका आफ्नो कालखण्डमा विभिन्न ब्यवस्थाका प्रथम नेतृत्वकर्ताहरु क्रम संख्या नेतृत्वको तह/कालखण्ड पद नाम राजनीतिक दल / नियुक्ति प्रकार मुख्य योगदान / विशेष नोट १ प्रारम्भिक बस्ती विकास काल प्रशासनिक प्रमुख (हाकिम) बदामीप्रसाद राजवंशी सरकारी नियुक्ति इनरुवाको झोडा फँडानी गरी व्यवस्थित बस्ती बसाल्ने र इनारहरू खनेर खानेपानीको व्यवस्था गर्ने प्रारम्भिक कार्यको नेतृत्व। २ गाउँ पञ्चायत काल (वि.सं. २०१९) प्रथम मनोनीत तथा जननिर्वाचित प्रधानपञ्च बाबुलाल उराँव निर्दलीय पञ्चायत व्यवस्था इनरुवा गाउँ पञ्चायतको पहिलो मनोनीत र पछि पहिलो जननिर्वाचित प्रधानपञ्च। आदिवासी उराँव समुदायबाट स्थानीय न्याय र प्रशासनिक जग बसाल्न योगदान। ३ गाउँ विकास समिति काल (वि.सं. २०४९) प्रथम जननिर्वाचित अध्यक्ष गोपाल कोइराला नेपाली कांग्रेस प्रजातन्त्र पुनर्स्थापनापछिको पहिलो बहुदलीय स्थानीय निर्वाचनबाट निर्वाचित। इनरुवालाई नगरपालिकामा स्तरोन्नति गर्ने पूर्वाधारको खाका तयार। ४ नगरपालिका काल (वि.सं. २०५४) प्रथम जननिर्वाचित नगर प्रमुख (मेयर) हरिकृष्ण श्रेष्ठ नेकपा (एमाले) इनरुवा नगरपालिका घोषणापछिको पहिलो निर्वाचित मेयर। बजार क्षेत्रको सडक पिच, ढल निकास र आधुनिक सहरीकरणको जग बसालेको। ५ सङ्घीय गणतन्त्र काल (वि.सं. २०७४) गणतन्त्र पछिको पहिलो नगर प्रमुख (मेयर) राजन मेहता नेपाली कांग्रेस नेपालमा सङ्घीय गणतन्त्र लागू भएपछिको पहिलो निर्वाचित मेयर (दुई कार्यकाल)। इनरुवाको आधुनिक २० वर्षे दीर्घकालीन गुरुयोजना (Master Plan), चक्रपथ, र खेलकुद पूर्वाधार विकास। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ७४,९१४ रहेको छ भने यहाँ १६,०२९ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विवरण == [[इनरुवा नगरपालिका]]को वडा विभाजन, समावेश साविकका क्षेत्रहरू, जनसङ्ख्या, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत विवरण निम्न तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ इनरुवा नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || इनरुवा (१-२) || ५,३५६ || १.०५ || ५१०१.०० |- | २ || इनरुवा (७-८) || ७,०१८ || ४.७६ || १४७४.३७ |- | ३ || इनरुवा (३,५) || ९,२०० || ४.४३ || २०७६.७५ |- | ४ || इनरुवा (४,६) || ६,९२२ || ५.२२ || १३२६.०५ |- | ५ || इनरुवा (९,१०) || ५,४८० || ६.९५ || ७८८.४९ |- | ६ || [[मधेशा]] || ७,३७० || १४.५२ || ५०७.५८ |- | ७ || [[चाँदबेला]] || ७,५३१ || १२.५४ || ६००.५६ |- | ८ || [[डुम्राहा]] (२, ७–९) || ८,५३९ || ११.८२ || ७२२.४२ |- | ९ || [[बबिया]] || ९,८१३ || १०.७४ || ९१३.६९ |- | १० || [[जल्पापुर]] || ७,६८५ || ५.८९ || १३०४.७५ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''७४,९१४''' || '''७७.९२''' || '''९६१.४२''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{सुनसरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Inaruwa|इनरूवा}} [[श्रेणी:सुनसरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] pfrbn5y3a09p8qiy5gvbsnr4at4yuwg 1356979 1356978 2026-05-28T16:31:42Z ~2026-32001-98 78959 /* */ नया 1356979 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = | native_name = | established_title = स्थापित | settlement_type = [[नगरपालिका]] | image_skyline = Inaruwa signature Well.webp | image_caption = | mapsize = 300px | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Koshi#Nepal | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = कोशी प्रदेको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | coordinates = {{coord|26|36|09|N|87|09|00|E}} | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश|कोशी]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] | established_date = वि.सं २०४७ | postal_code_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख|नगर प्रमुख]] | leader_name = केदार भण्डारी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = विनीताकुमारी मेहता <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title2 = | leader_name2 = | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-sunsari/inaruwa?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 77.92 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=13&municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_note = |population_total = 74914 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = |population_rank = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_blank2_title = धर्मावलम्बी |population_blank2 =[[हिन्दु धर्म|हिन्दू]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website =[https://www.inaruwamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |footnotes = }} '''इनरूवा नगरपालिका''' [[कोशी प्रदेश]]को [[सुनसरी जिल्ला]]मा पर्ने एक नगरपालिका तथा जिल्लाको सदरमुकाम हो। यो नगरपालिका सुनसरी नदिको किनारमा, पूर्व पश्चिम लोकमार्गको दक्षिणमा अवस्थित छ। २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गर्दा साविकका [[मधेशा]], [[चाँदबेला]], [[बबिया]], [[डुम्राहा]] (२,७-९) र [[जल्पापुर]] गाविसहरूलाई यसमा गाभिएको थियो। भौगोलिक सिमाङ्कन अनुसार पूर्वमा गढी र पश्चिममा [[भोक्राहा नरसिंह गाउँपालिका]], उत्तरमा [[इटहरी उपमहानगरपालिका]] र [[रामधुनी नगरपालिका]] तथा दक्षिणमा [[हरिनगर गाउँपालिका]]ले घेरिएको छ। यो नगरपालिकालाई राजनीतिक हिसाबले १० वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। ईनरुवा नगरपालिकाका विभिन्न कालखण्डमा भएका प्रथम नेतृत्व कर्ताहरु सुनसरि जिल्लाको सदरमुकाम ईनरुवाको प्रारम्भिक काल झोडा फडानी देखि लोकतान्त्रिक गणतन्त्र सम्मका आफ्नो कालखण्डमा विभिन्न ब्यवस्थाका प्रथम नेतृत्वकर्ताहरु क्रम संख्या नेतृत्वको तह/कालखण्ड पद नाम राजनीतिक दल / नियुक्ति प्रकार मुख्य योगदान / विशेष नोट १ प्रारम्भिक बस्ती विकास काल प्रशासनिक प्रमुख (हाकिम) बदामीप्रसाद राजवंशी सरकारी नियुक्ति हुनु भएको थियो। इनरुवाको झोडा फँडानी गरी व्यवस्थित बस्ती बसाल्ने र इनारहरू खनेर खानेपानीको व्यवस्था गर्ने प्रारम्भिक कार्यको नेतृत्व। २ गाउँ पञ्चायत काल (वि.सं. २०१९) प्रथम मनोनीत तथा जननिर्वाचित प्रधानपञ्च बाबुलाल उराँव हुनु हुन्थ्यो। निर्दलीय पञ्चायत व्यवस्थामा इनरुवा गाउँ पञ्चायतको पहिलो मनोनीत र पछि पहिलो जननिर्वाचित प्रधानपञ्च हुनु भएको थियो। आदिवासी उराँव समुदायबाट स्थानीय न्याय र प्रशासनिक जग बसाल्न योगदान। ३ गाउँ विकास समिति काल (वि.सं. २०४९) प्रथम जननिर्वाचित अध्यक्ष गोपाल कोइराला हुनु हुन्थ्यो। नेपाली कांग्रेसबाट निर्वाचित वहाँ प्रजातन्त्र पुनर्स्थापनापछिको पहिलो बहुदलीय स्थानीय निर्वाचनबाट निर्वाचित। इनरुवालाई नगरपालिकामा स्तरोन्नति गर्ने पूर्वाधारको खाका तयार। ४ नगरपालिका काल (वि.सं. २०५४) प्रथम जननिर्वाचित नगर प्रमुख (मेयर) हरिकृष्ण श्रेष्ठ नेकपा (एमाले) इनरुवा नगरपालिका घोषणापछिको पहिलो निर्वाचित मेयर। बजार क्षेत्रको सडक पिच, ढल निकास र आधुनिक सहरीकरणको जग बसालेको। ५ सङ्घीय गणतन्त्र काल (वि.सं. २०७४) गणतन्त्र पछिको पहिलो नगर प्रमुख (मेयर) राजन मेहता हुनु हुन्थ्यो। वहाँ नेपाली कांग्रेसबाट मेयर पदमा निर्वाचित हुनु भएको थियो। नेपालमा सङ्घीय गणतन्त्र लागू भएपछिको पहिलो निर्वाचित मेयर। इनरुवाको आधुनिक २० वर्षे दीर्घकालीन गुरुयोजना (Master Plan), चक्रपथ, र खेलकुद पूर्वाधार विकास। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ७४,९१४ रहेको छ भने यहाँ १६,०२९ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विवरण == [[इनरुवा नगरपालिका]]को वडा विभाजन, समावेश साविकका क्षेत्रहरू, जनसङ्ख्या, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत विवरण निम्न तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ इनरुवा नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || इनरुवा (१-२) || ५,३५६ || १.०५ || ५१०१.०० |- | २ || इनरुवा (७-८) || ७,०१८ || ४.७६ || १४७४.३७ |- | ३ || इनरुवा (३,५) || ९,२०० || ४.४३ || २०७६.७५ |- | ४ || इनरुवा (४,६) || ६,९२२ || ५.२२ || १३२६.०५ |- | ५ || इनरुवा (९,१०) || ५,४८० || ६.९५ || ७८८.४९ |- | ६ || [[मधेशा]] || ७,३७० || १४.५२ || ५०७.५८ |- | ७ || [[चाँदबेला]] || ७,५३१ || १२.५४ || ६००.५६ |- | ८ || [[डुम्राहा]] (२, ७–९) || ८,५३९ || ११.८२ || ७२२.४२ |- | ९ || [[बबिया]] || ९,८१३ || १०.७४ || ९१३.६९ |- | १० || [[जल्पापुर]] || ७,६८५ || ५.८९ || १३०४.७५ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''७४,९१४''' || '''७७.९२''' || '''९६१.४२''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{सुनसरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Inaruwa|इनरूवा}} [[श्रेणी:सुनसरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] d299w7nmgqkcau9pgfu9jofhghv8pug 0 7227 1357007 1356741 2026-05-29T04:03:30Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357007 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = गणतन्त्र दक्षिण अफ्रिका | common_name = दक्षिण अफ्रिका |native_name = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;line-height:normal;font-size:84%; | title = १० अन्य आधिकारिक नाम<ref>{{cite web |url=http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |title=The Constitution |publisher=Constitutional Court of South Africa |accessdate=3 September 2009 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731185940/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |date=31 July 2013 }}</ref> | {{Infobox |subbox=yes |bodystyle=font-size:77%;font-weight:normal; | rowclass1 = mergedrow | label1 = [[Afrikaans]]: | data1 = {{lang|af|Republiek van Suid-Afrika}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = [[Northern Sotho language|Sepedi]]: | data2 = {{lang|nso|Repabliki ya Afrika-Borwa}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = [[Sotho language|Sesotho]]: | data3 = {{lang|st|Rephaboliki ya Afrika Borwa}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = [[Southern Ndebele language|isiNdebele]]: | data4 = {{lang|nr|iRiphabliki yeSewula Afrika}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = [[Swazi language|siSwati]]: | data5 = {{lang|ss|iRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = [[Tsonga language|Xitsonga]]: | data6 = {{lang|ts|Riphabliki ra Afrika Dzonga}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = [[Tswana language|Setswana]]: | data7 = {{lang|tn|Rephaboliki ya Aforika Borwa}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = [[Venda language|Tshivenda]]: | data8 = {{lang|ve|Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe}} | rowclass9 = mergedrow | label9 = [[Xhosa language|Xhosa]]: | data9 = {{lang|xh|iRiphabliki yomZantsi Afrika}} | rowclass10 = mergedrow | label10 = [[Zulu language|Zulu]]: | data10 = {{lang|zu|iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika}} }} }} | image_flag = Flag of South Africa.svg | alt_flag = | image_coat =Coat of arms of South Africa (heraldic).svg | alt_coat = | symbol_type = | national_motto = "!ke e: ǀxarra ǁke"&nbsp;{{small|([[ǀXam language|ǀXam]])}}<br />{{small|"[[:en:Unity in Diversity|विविधतामा एकता]]"}} | national_anthem = "[[दक्षिण अफ्रिकाको राष्ट्रगान]]" <div style="padding-top:0.5em;"><center>[[चित्र:South Africa National Anthem.ogg]]</center></div> | image_map = Location South Africa AU Africa.svg | map_caption = {{map caption|countryprefix=|location_color=गाढा निलो |region= [[अफ्रिकी सङ्घ]]|region_color=हल्का निलो}} | image_map2 = South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg | capital = {{unbulleted list |[[प्रिटोरिया]] {{small|(कार्यकारी)}} |[[ब्लोमफोन्टेन]] {{small|(न्यायिक)}} |[[केप टाउन|केपटाउन]] {{small|(संसदीय)}}}} | latd = | latm = | latNS = | longd = | longm = | longEW = | largest_city = {{nowrap|[[जोहानेसबर्ग]]<ref>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/World.html |title=Principal Agglomerations of the World |publisher=Citypopulation.de |accessdate=30 October 2011}}</ref><!--end nowrap:-->}} | official_languages = <ref group=Note>The [[Khoi languages|Khoi]], [[Nama language|Nama]] and [[San languages|San]] languages, [[South African Sign Language]], German, Greek, [[Gujarati language|Gujarati]], [[Hindi language|Hindi]], Portuguese, [[Telugu language|Telugu]], [[Tamil language|Tamil]], [[Urdu language|Urdu]], Arabic, [[Hebrew language|Hebrew]], [[Sanskrit language|Sanskrit]] and "other languages used for religious purposes in South Africa" have a special status ([http://www.constitutionalcourt.org.za/site/constitution/english-web/ch1.html Chapter 1, Article 6 of the South African Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207020120/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/constitution/english-web/ch1.html |date=2018-02-07 }}).</ref> {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[दक्षिण अफ्रिकाको भाषाहरू|११ भाषाहरू]] |liststyle = border-top:1px solid #aaa; | | [[अफ्रिकी भाषा|अफ्रिकी]] | [[English language|English]] | [[Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]| | |[[Northern Sotho language|Northern Sotho]] | [[Sotho language|Southern Sotho]] | [[Swati language|Swazi]] | [[Tsonga language|Tsonga]] | [[Tswana language|Tswana]] | [[Venda language|Venda]] | [[Xhosa language|Xhosa]] | [[Zulu language|Zulu]] }} | ethnic_groups = {{unbulleted list | {{nowrap|८०.२% [[कालो मानिस|कालो]]}} | ८.८% [[रङ्गीन]] | ८.४% [[सेतो दक्षिण अफ्रिकी|सेतो]] | २.५% [[एसियाली दक्षिण अफ्रिकी|एसियाली]] }} | ethnic_groups_year = २०१४<ref>[http://beta2.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022014.pdf Mid-year population estimates 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808032616/http://beta2.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022014.pdf |date=2014-08-08 }}. Statistics South Africa</ref> | religion = हेर्नुहोस् ''[[दक्षिण अफ्रिकाको धर्मावलम्बीहरू]]'' | demonym = [[दक्षिण अफ्रिकी]] | government_type = [[एकात्मक राज्य|एकात्मक]] [[प्रमुख-पार्टी प्रणाली|प्रमुख-पार्टी]] [[संसदीय व्यवस्था|संसदीय]] [[गणतन्त्र|संबैधानिक गणतन्त्र]] | leader_title1 = [[दक्षिण अफ्रिकाको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | leader_name1 = [[साइरिल रामफोसा]] | leader_title2 = [[दक्षिण अफ्रिकाको उप राष्ट्रपतिहरू|उप राष्ट्रपति]] | leader_name2 = [[डेभिड मोबुजा]] | legislature = [[दक्षिण अफ्रिकाको संसद|संसद]] | upper_house = [[प्रान्तक राष्ट्रिय परिषद|राष्ट्रिय परिषद]] | lower_house = [[दक्षिण अफ्रिकाको राष्ट्रिय सभा|राष्ट्रिय सभा]] | sovereignty_type = स्वतन्त्र | sovereignty_note = {{nowrap|[[संयुक्त अधिराज्य]]बाट}} | established_event1 = [[दक्षिण अफ्रिकाको सङ्घ|सङ्घ]] | established_date1 = सन् १९१० मे ३१ | established_event2 = स्वतन्त्र- सरकार | established_date2 = सन् १९३१ डिसेम्बर ११ | established_event3 = गणतन्त्र | established_date3 = सन् १९६१ मे ३१ | established_event4 = वर्तमान संविधान | established_date4 = सन् १९९७ फेब्रुअरी ४ | area_km2 = 1221037 | area_footnote = | area_rank = २४औँ | area_sq_mi = 471443 | percent_water = ०.३८० | population_estimate = ५,५६,५३,६५४<ref name=2016CS>{{cite web|url=http://cs2016.statssa.gov.za/wp-content/uploads/2017/07/CS-in-brief-14-07-2017-with-cover_1.pdf |title=Community Survey 2016 In Brief |publisher=Statistics South Africa |format=PDF |accessdate=28 April 2018}}</ref> | population_census = ५,१७,७०,५६०{{rp|18}} | population_estimate_year = २०१६ | population_estimate_rank = २५औँ | population_census_year = २०११ | population_density_km2 = ४२.४ | population_density_sq_mi = | population_density_rank = १६९औँ | GDP_PPP = {{nowrap|$७४२.४६१ बिलियन<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?sy=2015&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=62&pr1.y=9&c=614%2C668%2C638%2C674%2C616%2C676%2C748%2C678%2C618%2C684%2C624%2C688%2C622%2C728%2C626%2C692%2C628%2C694%2C632%2C714%2C636%2C716%2C634%2C722%2C662%2C718%2C642%2C724%2C643%2C199%2C644%2C733%2C646%2C734%2C648%2C738%2C652%2C742%2C656%2C746%2C654%2C754%2C664%2C698%2C666&s=NGDPD%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=South Africa |publisher=International Monetary Fund |accessdate=26 April 2015}}</ref><!--end nowrap:-->}} | GDP_PPP_year = २०१८ | GDP_PPP_rank = ३०औँ | GDP_PPP_per_capita = $१३,५९१<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ९०औँ | GDP_nominal = {{nowrap|$३२६.५४१ बिलियन<ref name=imf2 />}} | GDP_nominal_year = २०१८ | GDP_nominal_rank = ३५औँ | GDP_nominal_per_capita = $६,२९२<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ८८औँ | Gini = ६३.१ <!--number only--> | Gini_year = २००९ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |accessdate=2 March 2011}}</ref> | Gini_rank = <!-- 2nd --><!-- hid rank as source not clear --> | HDI = ०.६६६६ <!--number only--> | HDI_year = २०१४<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = गतिशील <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |date=2015 |accessdate=15 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme }}</ref> | HDI_rank = ११६औँ | currency = [[दक्षिण अफ्रिकी र्‍यान्ड]] | currency_code = ZAR | time_zone = [[दक्षिण अफ्रिकाको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +२ | utc_offset_DST = | DST_note = | time_zone_DST = | antipodes = | date_format = | drives_on = देब्रे | calling_code = [[+२७]] | iso3166code = | cctld = [[.za]] }} '''दक्षिण अफ्रिका''', आधिकारिक रूपमा '''दक्षिण अफ्रिका गणतन्त्र''', [[अफ्रिका]] महादेशको दक्षिणी भागमा अवस्थित एक [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] हो। दक्षिण अफ्रिकाको सीमा उत्तरमा [[नामिबिया]], [[बोत्सवाना]] र [[जिम्बाब्वे]] तथा उत्तर-पूर्वमा [[मोजाम्बिक]] र [[एस्वातिनी|स्वाजिल्यान्ड]]सँग जोडिएको छ। हुन त [[लेसोथो]] एउटा स्वतन्त्र देश हो र यो पूर्ण रूपले दक्षिण अफ्रिकाबाट घेरिएको छ। दक्षिणमा यो {{convert|2,798|km|mi}} लामो समुद्र तटीय सीमाले घेरिएको छ।<ref>{{cite web |url=http://www.samsa.org.za/ |title=South African Maritime Safety Authority |publisher=South African Maritime Safety Authority |accessdate=16 June 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229120804/http://www.samsa.org.za/ |date=29 December 2008 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |work=The World Factbook |title=Coastline |publisher=CIA |accessdate=16 June 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |date=16 July 2017 }}</ref><ref name=safacts>{{cite web |url=http://www.southafrica.info/about/facts.htm |title=South Africa Fast Facts |publisher=SouthAfrica.info |date=April 2007 |accessdate=14 June 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080719213531/http://www.southafrica.info/about/facts.htm |archivedate=19 July 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080719213531/http://www.southafrica.info/about/facts.htm |date=19 July 2008 }}</ref><ref>{{cite web |author=[[Guy Arnold]] |url=http://www.britannica.com/eb/article-9113829/LESOTHO |title=Lesotho: Year In Review 1996&nbsp;– Britannica Online Encyclopedia |work=Encyclopædia Britannica |accessdate=30 October 2011}}</ref><ref>{{cite web |author=[[Schenoni Luis]] |url=https://www.academia.edu/34195352/_The_Southern_African_unipolarity_in_Journal_of_Contemporary_African_Studies_DOI_10.1080_02589001.2017.1364355|title=The Southern African Unipolarity: Year In Review 2017&nbsp;– Journal of Contemporary African Studies |work=JCAS |accessdate=30 September 2017}}</ref>[[नेल्सन मन्डेला]]को देशको रूपमा पनि चिनिने यो देशको राजधानी [[प्रिटोरिया]] हो भने प्रमुख सहरहरू [[केप टाउन|केपटाउन]], [[जोहेनेसबर्ग]], [[डरबन]] र [[इस्टलन्डन]] हो। दक्षिण अफ्रिका लामो समयदेखि विश्वव्यापी कल्पनाको  ठुलो देश हो।  यो एउटा यस्तो देश हो जुन मानव इतिहासको विशेष गरी शक्तिशाली समयमा, शीतयुद्धको अन्त्यमा, गम्भीर अन्यायपछि निर्माण भएको थियो र समतावादी विचारहरूको समूहअन्तर्गत गठन भएको थियो। यसको नयाँ भविष्य कस्तो देखिन सक्छ भन्ने प्रतीकको रूपमा नयाँ लोकतन्त्र थियो र छ। == जनसङ्ख्या == पछिल्लो ४० वर्षमा अफ्रिकाको जनसङ्ख्यामा धेरै नै वृद्धि भएको छ, जसकारण जनसङ्ख्याको ठुलो प्रतिशत २५ वर्ष भन्दा कम उमेरका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.overpopulation.org/Africa.html|title=Africa Population Dynamics}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023101802/http://www.overpopulation.org/Africa.html |date=2018-10-23 }}</ref> अफ्रिकामा सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या नाइल नदीको उपत्यका, भूमध्यसागरीय तट, केन्या र अबिसिनियाको पठार, पश्चिमी सुडान, [[गिनी]] तटमा तथा सुदूर दक्षिणमा दक्षिणी अफ्रिका सङ्घको पूर्वी र दक्षिणी पूर्व तटीय भागमा रहेको छ। सबैभन्दा बढी घनत्व नाइलको तल्लो उपत्यका र डेल्टा र दक्षिणी नाइजेरियामा ५०० व्यक्ति प्रति वर्ग किलोमिटरभन्दा बढि रहेको छ। बाँकी प्रदेशको घनत्व ५० देखि १५० व्यक्ति प्रति वर्ग किलोमिटरको बीचमा रहेको पाइन्छ।<ref>{{cite book |last=राय|first=शैलेश कुमार |title= उच्च माध्यमिक भूगोल |year=जुलाई २००५ |publisher=सुषमा प्रकाशन मन्दिर |location=कोलकता |id= |page=१८९ |accessday= २६|accessmonth= जुलाई|accessyear= २००९}}</ref> ==टिप्पणीहरू== {{Reflist|group=Note}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{दक्षिण अफ्रिकाका देशहरू}} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:ब्रिक्स राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] c0gzpdna9dxv2g7nidisqoplio0wmqs 0 14075 1356971 1319126 2026-05-28T13:26:21Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1356971 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = कुँवर इन्द्रजीत सिंह (के आई सिंह) | image = File:KI Singh.jpg | image_size = 200px | caption = | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालका २०औँ प्रधानमन्त्री]] | monarch = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | term_start = २०१४ साउन ११<ref name="rajpatra.dop.gov.np">[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104 २०१४ श्रावण ११ को शाही घोषणा]</ref> | term_end = २०१४ कार्तिक २९<ref name=":1"/><ref>नेपाल परिचय प्रकाशक सूचना विभाग २०७४ वैशाख</ref> | predecessor = [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] | successor = [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण सम्शेर राणा]] | office1 = राजसभा स्थायी समितिका सभापति | monarch1 = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | term_start1 = | term_end1 = | predecessor1 = प्रथम | successor1 = [[ऋषिकेश शाह]] | birth_date = वि.सं. १९६३ | birth_place = डोटी | death_date = वि.सं. २०३९ असोज १९ (७६ वर्ष) | death_place = [[बैङ्कक]], थाइल्यान्ड | party = [[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]] | spouse = | alma_mater = | signature = }} '''के.आई. सिंह''' अर्थात् कुँवर इन्द्रजीत सिंह (जन्म:वि.सं. १९६३) नेपाली क्रान्तिकारी तथा विद्रोही नेता हुन्। सिंह नेपालका २० औं प्रधानमन्त्री थिए। यिनी होमियोप्याथी सम्बन्धी डाक्टर थिए। उनी [[सात सालको क्रान्ति]]मा [[नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना|मुक्तिसेना]]को पश्चिम तर्फको कमाण्डर थिए। उनले [[दिल्ली सम्झौता]] लाई मान्न स्वीकार गरेनन् र शसस्त्र आन्दोलन जारी राखे। == कलेज जीवन == [[डोटी जिल्ला|डोटी]]मा वि. सं. १९६३ मा जन्मिएका कुँवर इन्द्रजित सिंह सानै छँदा परिवारसँगै बर्मा पुगेका थिए । उनले त्यहीँ विद्यालयबाट शिक्षा हासिल गरे । बर्मामै उनले आयुर्वेद सम्बन्धी अध्ययन गरेका थिए । चिकित्सक वा विद्यावारिधि नगरेको भए पनि औषधिमूलो गर्ने भएकाले [[डाक्टर]] भनिएको थियो । उनले त्यही आधारमा आफ्नो नाम डा.के.आई. सिंह लेख्न थाले । == २००७ सालको क्रान्ति == {{main|सात सालको क्रान्ति}} क्रान्ति सुरु भए लगत्तै २९ कार्तिक वि. सं. २००७ मा सिंहको तर्फबाट बडाहाकिम कार्यलयमाथि पहिलो पटक आक्रमण भयो । चार घण्टा चलेको लडाइँमा सिंहको फौजले गोश्वारा (बडाहाकिम कार्यलय) बाहेक [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]]का अरू सबै कार्यलय माथी नियन्त्रण जमायो । तीन दिनपछि सरकारी फौजले २ मंसिर वि. सं. २००७ (१७ नोभेम्बर १९५०) मा केआई सिंहको अखडामाथि धावा बोल्यो । तर सिंह माथी सरकारी फौजले विजय हासिल गर्न सकेन । ठूलो क्षतिका साथ सरकारी सेना आफै फिर्ता हुनुपर्‍यो । भोलिपल्टै सिंहले फेरि आक्रमण गरे । यसपटक उनले अदालत र कारागार त कब्जामा लिए तर बडाहाकिम कार्यलय माथि कब्जा जमाउने धोको पूरा भएन ।<ref>अतीतको त्यो एल्बम कान्तिपुर कोसेली २०७२ फागुन ८; सीताराम बराल</ref> ===क्रान्तिपछि=== [[सात सालको क्रान्ति|२००७ सालको क्रान्ति]]मा पश्चिम तराईबाट सक्रिय रहेका यिनी [[दिल्ली सम्झौता]] धोका हो भनी आन्दोलन रोक्न तयार थिएनन्। पछि त्यही निहूँमा आन्दोलन गरेपछि यिनी पक्राउ गरेर काठमाडौंं ल्याइएका थिए। प्रखर स्वभावका यिनलाई त्यसबेला [[सिंहदरबार|सिंहदरवार]] भित्र रहेको [[बिजुली गारत]]को नियन्त्रणमा कैद गरिएको थियो।। प्रजातान्त्रिक सरकारमा पनि [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]] नै प्रधानमन्त्री हुने भएपछि असन्तुष्ट बनेका कमान्डर केआई सिंह नै [[सिंहदरबार]] विद्रोहमा जोडिए।<ref>[http://annapurnapost.com/news/88759 किन असफल भयो सिंहदरबार विद्रोह ?]</ref> ==सिंहदरबार विद्रोह== उनीहरूले हतियार बुझाउन मानेनन् र सशस्त्र हमला जारी नै राखे। उनलाई भैरहवामा समातियो र [[सिंहदरबार|सिंहदरबारमा]] कैद गरिएको थियो। काठमाडौं ल्याइएका सिंह रक्षा दलमा परिणत भएको [[नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना|मुक्ति सेना]]को सहयोग ८ माघ ०९ मा विद्रोह गरी मुक्त भए। त्यहाँ कार्यरत सिपाहीहरूलाई नै प्रभावमा लिई सिंहदरवार नै नियन्त्रण गरेर बिद्रोह गरे। सिंहदरवार बाहिर रहेको सेना र भित्र रहेको विद्रोही सेनाबीच गोली हानाहान भयो। अन्त्यमा दूत मार्फत यिनले आफूलाई सुरक्षित काठमाडौंं उपत्यका बाहिर जान दिने भए विद्रोह छोड्ने बताएपछि सोही अनुसार यिनलाई छोडियो। त्यसपछि यिनी झण्डै १ वर्ष चीन सरकारको शरणमा गएर बसे। == स्वदेश फिर्ती == २०१२ भाद्र २७ गते उनले आत्मसमर्पण गरी माफी मागेकाले राजा महेन्द्रले उनको आरोपहरु खारेज गरी माफी बक्से ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=598 २०१२ भाद्र २७ गतेको राजपत्र]</ref> == प्रधानमन्त्री == पछि नेपाल फर्केपछि २०१४ सालमा यिनी राजाद्वारा प्रधानमन्त्री बनाइए।<ref name="rajpatra.dop.gov.np">http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104</ref><ref name=":1">http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1111</ref> यिनको मन्त्रिपरिषदमा शिक्षा मन्त्री [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] थिए जो महाकवि पनि हुन्। कडा स्वभावका यिनले त्यसबेला सचिव लगायत विभिन्न कर्मचारीहरूलाई हातपातसम्म गरेका थिए। अत्यन्तै उद्दण्ड स्वभावका देखिएकाले यिनको सरकार ३ महिनासम्म पनि टिक्न सकेन। पछि यिनलाई हटाएर [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण सम्शेर राणा]]को नेतृत्त्वमा सरकार गठन भयो। === मन्त्रिमण्डल === * १. के.आई. सिंह - प्रधानमन्त्री, गृह र परराष्ट्र * २. [[पुरेन्द्रविक्रम शाह]] - रक्षा मन्त्री * ३. [[परशुरामभक्त माथेमा]] - उद्योग वाणिज्य मन्त्री * ४. [[सी.बी. सिंह]] - अर्थ, मालपोत मन्त्री * ५. [[डम्बरबहादुर सिंह|डम्बर बहादुर सिंह]] - कानुन तथा संसदीय प्रबन्ध मन्त्री * ६. [[रामाधीन महतो]] - वन मन्त्री * ७. [[जीवराज शर्मा]] - योजना विकास मन्त्री * ८. [[कुलबहादुर लिम्बू]] - स्वास्थ्य मन्त्री * ९. [[भूपालमान सिंह कार्की|भुपालमान सिंह कार्की]] - खाद्य कृषि मन्त्री * १०. [[पद्यनरसिंह राणा]] - पब्लिक वर्कस तथा सञ्चार मन्त्री * ११. [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] - शिक्षा, स्वायत्तशासन मन्त्री<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/index.php/news/20368|title=“हिमालयन रविन हुड”|website=गोरखापत्र =|accessdate=2022-12-01}}</ref> <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104०१४ साल श्रावण ११ गतेको नेपाल गजेट]</ref> === बहिर्गमन === यिनको राजा महेन्द्रलाई वि. सं. २००७ साल अघि बाबु-बाजे जस्तै थपनाका राजा बनाई प्राइममिनिस्टर भएर सर्वेसर्वा हुने योजना थियो तर जनरल [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]]ले भोलिपल्टै नारायणहिटी गए र [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा]]लाई बेलिबिस्तार लगाए। सबै कुरा सुनिसकेपछि राजा महेन्द्रले भने, 'बदमास पो रहेछ, तिमी धन्दा नमान, म ओखती गर्छु (हेमन्तशमशेर राणा, जनरल नरशमशेर जंगबहादुर राणाको जीवनी, पृ ८८–९२) ।'<ref name=":0">http://annapurnapost.com/news/60847 महेन्द्रविरुद्ध असफल ‘कु’</ref> त्यत्तिकैमा कार्तिक २९ को दिन प्रधानमन्त्री सिंहलाई दरबारमा बोलाइयो । कुनै अप्रिय अवस्था सिर्जना होला भनेर दरबार भित्रका सेनालाई सतर्क राखियो । दरबारभित्रका कर्मचारीलाई कार्यलय बाहिर ननिस्किन आदेश दिइयो । त्यत्तिकैमा सिंह [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी राजदरबार]] पुगे र राजा महेन्द्रसँग केही बेर 'वान-टु-वान टक' गरेर फर्किए । लगत्तै राजाले केआई सिंह नेतृत्वको मन्त्रिमण्डल विघटन गरेको समाचार सार्वजनिक भयो (माथेमा, पृ. २६९) ।<ref name=":1" /><ref name=":0" /> == पञ्चायती राजनीति == यिनी [[पञ्चायती व्यवस्था]]मा पनि सांसदसम्म भएका थिए। == राजसभा स्थायी समितिका सभापति == कुँवर इन्द्रजीत सिंह प्रथम राजसभा स्थायी समितिका सभापति हुन्। सरकारले सिंहलाई राजसभा स्थायी समितिको सभापतिमा नियुक्त गर्यो तर उनी सपथ ग्रहणमा गएनन् । <ref>[https://echitwanpost.com/15977/ आधा शताब्दीअघिको पत्रकारिता]</ref> == मृत्यु == यिनको सन् १९८२ मा घाँटीको क्यान्सरको उपचार गर्दागर्दै [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]]को बैङ्ककमा निधन भएको थियो। <ref>[http://www.nytimes.com/1982/10/06/obituaries/kunwar-inderjit-singh-former-nepal-premier.html Obituaries] New York Times</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका_प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राजसभा स्थायी समितिका सभापतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:डोटी जिल्लाका मानिसहरू]] bqezg6z1ft5c3ii2i285iisdza3w3y5 0 37123 1357057 1356938 2026-05-29T09:11:44Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1357057 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]] | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = राजा वीरेन्द्र | reign = २०२८ माघ १७ - १९ जेठ २०५८ | coronation = | predecessor =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] | successor =[[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह]] | spouse =[[रानी ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी शाह]] | spouse-type = पत्नी | issue =[[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह]]<br>[[अधिराजकुमारी श्रुति|श्रुती राज्यलक्ष्मी शाह]]<br>[[निराजन वीर विक्रम शाह]] | house =[[शाह वंश]] | royal anthem = श्रीमान् गम्भिर नेपाली | father =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] | mother =[[इन्द्र राज्यलक्ष्मी देवी शाह|इन्द्रराज्यलक्ष्मी देवी शाह]] | birth_date = २००२ पुस १४ | birth_place =[[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरवार]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date =१९ जेठ २०५८ | death_place =[[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरवार]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | religion = [[हिन्दू धर्म|सनातन]] |}} '''वीरेन्द्रवीरविक्रम शाह''' (वि.सं. २००२-२०५८) नेपालका दशौँ शाहवंशीय राजा थिए। यिनले वि.सं. २०२८ देखि वि.सं. २०५८ सम्म नेपालको शासन गरेका थिए। उनका तीनजना सन्तान [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|युवराज दीपेन्द्र]] शाह, [[अधिराजकुमारी श्रुति|अधिराजकुमारी श्रुति शाह]] तथा [[निराजन वीर विक्रम शाह|अधिराजकुमार निराजन शाह]]का रूपमा जन्मिएका थिए। वीरेन्द्रका दुई जना भाइहरू हुन् । माहिला [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र शाह]] र कान्छा [[धीरेन्द्र शाह]] । धीरेन्द्रको पनि राज[[दरबार हत्याकाण्ड]]मा मृत्यु भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=दरबार हत्याकाण्डको १७ वर्ष पूरा, रहस्य गर्भमै|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2018/06/683284|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२० अप्रिल २०२२}}</ref> राजा वीरेन्द्र महेन्द्र र युवराज्ञी इन्द्रका जेठा छोरा थिए।वि.सं. २०२८ मा गद्दी आरोहण गरेपछि उनले आफ्ना पिताबाट पञ्चायती व्यवस्था उत्तराधिकारका रूपमा पाए र नेपालमा शासन गरेका थिए। ४६ सालको जनआन्दोलनपछि, उनले सो व्यवस्था खारेज गर्दै राजनीतिक दलहरूमाथि लागेको तत्कालीन प्रतिबन्ध हटाए र नयाँ संविधान जारी गरेका थिए जसमा उनले एक लोकतान्त्रिक संवैधानिक राजतन्त्रको राष्ट्राध्यक्षका रूपमा सेवा गरेका थिए। ५१ सालमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीले सशस्त्र विद्रोह सुरु गरेपछि उनको शासनकालको उत्तरार्धमा माओवादी जनयुद्ध सुरु भएको थियो। राजा वीरेन्द्र असल भएतापनि उनको निर्णय लिने क्षमता कम भएकनले उनी सल्लाहकारसँग सर-सल्लाह धेरै गर्ने गर्दथे। सल्लाहकारबाट निर्णयमा पुग्नेभन्दा सल्लाहबाट अन्योलमा पर्ने कमजोरी उनमा देखिएको थियो।<ref name=":6">{{Cite web |date=२०८० पौष १, आइतबार |title=‘महेन्द्र रहेको भए उनीबाटै जनतामा अधिकार हस्तान्तरण हुन्थ्यो’ |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20231217-paush1-coup-mahendra-shaha-/13230 |website=उकालो}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == तत्कालीन युवराज [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र वीरविक्रम शाह देव]] र उनकी जेठी पत्नी राजकुमारी [[इन्द्र राज्यलक्ष्मी देवी शाह|इन्द्रराज्यलक्ष्मी देवी]]का जेठा छोराको रूपमा वि.सं. २००२ पुष १४ मा काठमाडौँको [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी राजदरबार]]मा वीरेन्द्रको जन्म भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/-1678.html|title=सन्दर्भ पुस १४ : सम्झनामा राजा वीरेन्द्र|date=१४ पुष २०७१|website=पहिलो पोस्ट|accessdate=१५ जेष्ठ २०७९}}</ref> वीरेन्द्रले उनका भाइ [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]]सँग दार्जिलिङको सेन्ट जोसेफ स्कुलमा आठ वर्ष अध्ययन गरेका थिए। २०११ फागुन ३० मा उनीहरूका हजुरबुवा [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को निधन भएको थियो र उनका पिता [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र]]ले नेपाली राजगद्दी सम्हालेका थिए। बाबुको स्वर्गारोहणसँगै वीरेन्द्र नेपालका युवराज बनेका थिए। वि.सं २०१५ मा वीरेन्द्र [[संयुक्त अधिराज्य]]को इटन कलेजमा भर्ना भएका थिए। वि.सं २०२० सम्म इटनमा अध्ययन गरेपछि उनी नेपाल फर्केका थिए।<ref name="DT">{{cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |publisher=डेली टेलिग्राफ |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 }}</ref> पछि उनले २०२३ देखि २०२४ सम्म हार्वार्ड विश्वविद्यालयमा राजनीतिक सिद्धान्तको अध्ययन गर्नु पूर्व [[टोकियो विश्वविद्यालय]]मा केही समय बिताएर आफ्नो शिक्षा पूरा गरेका थिए।<ref name="BBC">{{cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 }}</ref> यद्यपी [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] "छोरा अमेरिका पढेर त आयो, तर के पढ्यो, के पढ्यो’"भन्ने गर्थे । अमेरिकामा पढेको भए पनि राजा वीरेन्द्रको आफ्नै सोच थिएन। छोराप्रतिको असन्तुष्टि उनले [[भेष बहादुर थापा|भेषबहादुर थापा]] लगायत आफ्ना मन्त्रीलाई पनि सुनाएका हुन्। <ref name=":6" /> वीरेन्द्र आफ्नो युवावस्थामा यात्रा गर्न रुचि राख्दथे। उनी [[क्यानडा]], [[दक्षिण अमेरिका]], [[अफ्रिका]], [[भारत]]का धेरै भागहरू र अन्य थुप्रै एसियाली देशहरूको भ्रमणमा गएका थिए। उनी नेपाली कालिगढ र कला सङ्कलक तथा समर्थक पनि थिए। उनले पछि हेलिकप्टर उडाउन पनि सिकेका थिए।<ref name="NYT" /> वीरेन्द्रले २०२६ फागुन १६ मा राणा परिवारकी छोरी [[रानी ऐश्वर्य राज्यलक्ष्मी शाह|ऐश्वर्या राज्य लक्ष्मीदेवी]]सँग विवाह गरेका थिए।<ref>{{cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 }}</ref> इतिहासको सबैभन्दा भव्य हिन्दु विवाह समारोहको रूपमा रहेको उक्त विवाहको लागि ९५ लाख अमेरिकी डलर खर्च भएको थियो।<ref>{{cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=टाइम |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |date=14 February 2009 }}</ref> == प्रारम्भिक शासनकाल == वीरेन्द्रले पिता [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र]]को निधन पश्चात् २०२८ माघ १७ मा २७ वर्षको उमेरमा नेपाली राजगद्दी सम्हालेका थिएँ। आरोहणका क्रममा उनी प्रभावकारी ढङ्गले निरपेक्ष राजा थिएँ। राजनीतिक दलहरूमा प्रतिबन्ध लगाइएको देशलाई उनले वंशाणुगत रूपमा प्राप्त गरेका थिएँ। उनले [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत]] भनेर चिनिने स्थानीय र क्षेत्रीय परिषद्हरूको प्रणालीमार्फत शासन गरेका थिएँ।<ref name="NYT">{{cite news |last=Crossette |first=Barbara |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |work=द न्युयोर्क टाइम्स |date=3 June 2001 |access-date=21 July 2008 }}</ref> राजाको हैसियतमा उनको पहिलो विदेश यात्रा २०३० असोज २६ मा [[भारत]] र त्यसको दुई महिना पछि [[चीन]]को भ्रमण गरेका थिएँ।<ref>{{cite web|url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit|title=King Birendra's Historic China Visit|access-date=23 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit|archive-date=23 July 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |date=23 July 2015 }}</ref> राजा बीरेन्द्रको राज्याभिषेकका अवसरमा आयोजित रात्रीभोजमा उनले नेपाललाई [[शान्तिक्षेत्रको प्रस्ताव|शान्तिक्षेत्र]] घोषित गरियोस् भनी प्रस्ताव राखेका थिएँ। ===२०३७ को जनमत सङ्ग्रह === [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]का सरकारी प्रतिष्ठित नेताहरू [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत]] प्रणाली हटाउने प्रयास गरेकाले उनीहरूलाई गिरफ्तार गरिएको थियो। बढ्दो प्रजातन्त्र समर्थक आन्दोलनका कारण वीरेन्द्रले गैरदलीय र बहुदलीय व्यवस्थाबीच निर्णय गर्न [[जनमत सङ्ग्रह, २०३७|जनमत सङ्ग्रह]] गर्ने घोषणा गरेका थिएँ।<ref name="NYT" /> जनमत सङ्ग्रह २०३७ वैशाख २० गते सम्पन्न भएको थियो। गैर-दलीय प्रणालीले ५५% र बहुदलीयले ४५% मत प्राप्त गर्दै पञ्चायती व्यवस्थाले जित हासिल गरेको थियो।<ref name="Malhotra">{{cite news |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=King Birendra of Nepal |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=21 July 2008}}</ref> सोही दशकमा राजनीतिक सङ्गठनहरूमाथि लगाइएका बन्देजहरू कम भएका थिएँ र उदार विद्यार्थी नेतृत्वका समूहहरूले नेपालमा संवैधानिक परिवर्तनको माग गर्न थालेका थिएँ।<ref name="BBC" /><ref>{{cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra|title=King Birendra Credentials}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201117071004/http://nepalhomepage.com/news/century_poll/english/birendra/ |date=2020-11-17 }}</ref> == प्रजातान्त्रिक काल == [[चित्र:Birendra of Nepal with Rajiv Gandhi.jpg|राजा वीरेन्द्र र भारतीय प्रधानमन्त्री [[राजीव गान्धी]] हात मिलाउँदै|thumb]] वि.सं २०३७ सालपछि [[नेपाल]]मा एकपछि अर्को हड्ताल र प्रजातन्त्र समर्थकद्वारा दङ्गा मच्चाइएको थियो। दङ्गाका कारण वीरेन्द्रले राजनीतिक दलमाथिको प्रतिबन्ध हटाएर [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ साल]]मा संवैधानिक [[नेपालका राजाहरूको सूची|राजा]] बन्ने सहमति गरेका थिएँ।<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/nepal/53.htm |title=The Constitution of 1990 |access-date=21 July 2008 |publisher=Country Studies}} </ref> उनले प्रमुख प्रतिपक्षी गुटको प्रतिनिधित्व गर्न र राजनीतिक सुधारका लागि उनीहरूको मागलाई साम्य पार्न नयाँ संविधान तयार गर्न स्वतन्त्र संविधान सिफारिस आयोग गठन गरेका थिएँ। आयोगले उनलाई २०४७ भदौ २५ मा प्रस्तावित संविधानको मस्यौदा प्रस्तुत गरेको थियो। नयाँ संविधानले वीरेन्द्रलाई बहुदलीय लोकतान्त्रिक व्यवस्थासहितको संवैधानिक राजतन्त्रको प्रमुख बनाउने थियो। संविधानको मस्यौदा प्रधानमन्त्री [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] र उनको मन्त्रिमण्डलबाट अनुमोदन भएको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal|title=King Birendra of Nepal A ruler much loved by his people, he bowed to popular will and surrendered absolute power|newspaper=The Guardian|date=4 June 2001|last1=Malhotra|first1=Inder}}</ref> त्यसैले २०४७ कात्तिक २३ मा वीरेन्द्रले नयाँ संविधानले नेपाललाई संवैधानिक राजतन्त्रमा परिणत गरेको प्रष्ट पारेका थिएँ। संवैधानिक राजतन्त्रको रूपमा वीरेन्द्रलाई आफ्नो प्रजातान्त्रिक दृष्टिकोण र व्यवहारका साथै राजनैतिक दलहरूको समर्थताको प्राप्त गर्न असमर्थ रहेका कारण [[माओवादी जनयुद्ध|नेपाली जनयुद्ध]] रोक्न विफल भएका थिएँ।<ref>{{Cite web |last=VIEWPOINT |date=2022-06-02 |title=13 Reasons Why Former King Birendra Shah Is the Most Loved Monarch of Nepal |url=https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |access-date=2022-07-16 |website=NEPWAVE |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220716221904/https://www.nepwave.com/13-reasons-why-former-king-birendra-shah-is-the-most-loved-monarch-of-nepal/ |date=2022-07-16 }}</ref> माओवादी विद्रोही र सरकारी सेनाबीच द्वन्द्व सुरु भएको थियो। यो युद्ध वि.सं २०५२ देखि २०६२ सम्म रहेको थियो।<ref name=":1"/> == उल्लेखनीय कार्य तथा सुधारका प्रयासहरू == === कूटनीतिक अभियान === [[चित्र:President Ronald Reagan During The State Visit of King Birendra Bir Kikram Shah Dev of Nepal with Joan Rivers in The East Room - DPLA - 60fec4f8987746ef9d0967ac59ae12dc.jpg|thumb|अमेरिकी राष्ट्रपति [[रोनाल्ड रेगन]]सँग वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव]] [[भारत]], [[चीन]] र [[सोभियत सङ्घ]]को अतिक्रमणका बावजुद उनी नेपालको स्वतन्त्रता कायम राख्न सफल भएका थिएँ। राजाको रूपमा उनको पहिलो विदेश भ्रमण २६ असोज २०३० मा [[भारत]] र त्यसको दुई महिनापछि [[चीन]] रहेको थियो।<ref>{{cite web |title=King Birendra's Historic China Visit |url=http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |archive-date=23 July 2015 |access-date=23 July 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723230223/http://peoplesreview.com.np/index.php/articles/item/2446-king-birendra-s-historic-china-visit |date=23 July 2015 }}</ref> उनले मुस्ताङ क्रान्तिको क्रममा [[नेपाल]]बाट मुस्ताङ र चीनबाट [[तिब्बत]]लाई टुक्रिनबाट रोकेका थिएँ। [[चीन]]विरुद्ध काम गर्ने खम्पा विद्रोहको निःशस्त्रीकरणले नेपाल–चीन सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याएको थियो।<ref>{{cite web |date=2020-01-28 |title=खम्पा काण्ड : नेपालबाट मुस्ताङलाई टुक्य्राएर तिब्बत कब्जा गर्न विदेशीले गराएको विद्रोह ! |url=https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |access-date=2022-07-23 |website=स्वदेश नेपाल |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220723013036/https://www.swadeshnepal.com/2020/01/15628/ |date=2022-07-23 }}</ref><ref>{{cite web |last=देवकी विष्ट |title=खम्पा विद्रोह' मा लिपुलेक नजिक लडाइँं लडेका एक प्रहरीको संस्मरण |url=https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |access-date=2022-07-23 |website=ब्रेक एन लिङ्स |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810183457/https://www.breaknlinks.com/nepali/news/2593 |date=2022-08-10 }}</ref> [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]] र दक्षिण एसियाली खाद्य भण्डारको स्थापनाका लागि योगदानको दिएका थिएँ। आफ्नो शासनकालमा उनले [[काठमाडौँ]]मा सार्क सचिवालय पनि स्थापना गर्न सफल भएका थिएँ।<ref name=":3">{{cite web |last=Basnyat |first=Prem Singh |title=A forgotten history |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |access-date=2022-07-22 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220723021548/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/67819/ |date=2022-07-23 }}</ref><ref name="premBasnyat">{{Cite book |last=Basnyāta |first=P. |title=Nepalese Army in Tibetan Khampa Disarming Mission |date=2007 |publisher=Sarwochcha Man Singh Basnyat |isbn=978-99946-2-863-6}}</ref> उनले थप ४६ देशहरूसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गर्न सफल भएका थिएँ जसले कूटनीतिक सम्बन्धका लागि देशहरूको कुल सङ्ख्या ४९ बाट ९६ पुर्‍याएको थियो।<ref name=":2">{{cite web |title=Diplomatic achievements of King Birendra: From Peace Zone Proposal to expansion of foreign relations |url=https://english.nepalpress.com/2021/06/02/diplomatic-achievements-of-king-birendra-from-peace-zone-proposal-to-expansion-of-foreign-relations/ |access-date=2022-07-16 |website=Nepal Press |language=en}}</ref> उनले [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]मा नेपाललाई शान्ति क्षेत्रको रूपमा प्रवद्र्धन गरी नेपालको तटस्थताको नीतिलाई थप मजबुत बनाएका थिएँ।<ref>{{cite web |title=NRC0015 – Nepali foreign policy and Zone of Peace: an attempt at neutrality? – NIPoRe |url=https://nipore.org/nrc0015-nepali-foreign-policy-and-zone-of-peace-an-attempt-at-neutrality/ |access-date=2022-07-16 |language=en}}</ref> [[एसिया]]का दुई शक्तिको बीचमा रहेको नेपालले दुवै देशसँग राम्रो सम्बन्ध राख्नुपर्ने उनको धारणा उनको थियो।<ref name="Malhotra" /> === शान्ति प्रवर्द्धन === उनले नेपालको ऐतिहासिक शान्ति स्थिति, [[गौतम बुद्ध]]को जन्म र कुनै पनि विदेशी शक्तिसँग असंलग्न हुने ऐतिहासिक नीतिलाई ध्यानमा राखी नेपाललाई शान्ति क्षेत्र घोषणा गर्न प्रस्ताव गरेका थिएँ।<ref>{{cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Late King Birendra And His Demand For "Peace Zone"Status For Nepal. |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/05/15/late-king-birendra-and-his-demand-peace-zonestatus-nepal/ |access-date=2022-07-16 |website=SpotlightNepal |language=en}}</ref> यस प्रस्तावलाई [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]का ११६ देशहरूले समर्थन गरेका थिएँ।<ref name=":2" /> पछि उनले वि.सं २०४२ सालमा मा "शान्ति कायम राख्ने प्रशिक्षण शिविर" को स्थापना गरेका थिएँ। यसलाई पछि २०५७ मा शान्ति सेनालाई तालिम दिनका लागि प्रशिक्षण संस्थानलाई पुनर्संरचना गरिएको थियो। पछि यसलाई वीरेन्द्र शान्ति सञ्चालन तालिम केन्द्र नामाकरण गरिएको थियो।<ref>{{cite web |title=BPOTC {{!}} वीरेन्द्र शान्ति कार्य तालिम केन्द्र |url=https://bpotc.nepalarmy.mil.np/ |access-date=2022-07-16 |website=bpotc.nepalarmy.mil.np}}</ref> यस संस्थालाई पछि प्रशिक्षण सङ्गठनको रूपमा पुनर्संरचना गरिएको थियो जसमार्फत नेपालले [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]को सहयोगमा प्रशिक्षित, शान्ति स्थापना गर्ने सेनाहरू पठाउँदै यसको सक्रिय सदस्य बनेको थियो। यस भन्दा अगाडि २०३० सालमा राजा वीरेन्द्रले उत्तरी हिमालय क्षेत्रमा बसोबास गर्ने खम्पास विद्रोहलाई शान्तिपूर्ण तरिकाले निःशस्त्रीकरण गर्न, हतियार समर्पण गर्नेहरूलाई भूमि, पैसा र नागरिकता दिएर हातहतियार जफत गर्न सफल भएका थिएँ। यसरी आत्मसमर्पण नगर्नेहरूलाई तिब्बती क्षेत्रतिर जान निषेध गरिएको थियो।<ref name=":3" /><ref>{{cite web |last=Saxena |first=Shobhan |date=2008-03-30 |title=The legion of Betrayed Warriors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/the-legion-of-betrayed-warriors/articleshow/2910662.cms |access-date=2022-07-23 |website=द टाइम्स अफ इन्डिया |language=en}}</ref> वीरेन्द्रलाई देशमा [[माओवादी जनयुद्ध|माओवादी क्रान्ति]]लाई दबाउन [[नेपाली सेना|शाही सेना]]को प्रयोगलाई रोक्ने श्रेय पनि दिइन्छ, जसले स्थितिलाई अझ खराब बनाएको थियो र देशको शान्तिलाई बिथोलेको थियो।<ref name=":1" /><ref>{{Citation |last= |title=विरेन्द्रले माओवादी विरुद्ध किन सेना चालेनन् ? |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca2FHjNR-z0 |language=नेपाली |access-date=2022-07-17}}</ref> === वातावरण संरक्षण === [[चित्र:Tibetan Snowcock.jpg|thumb|[[सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज]]मा [[कोङ्मा हिउँकुखुरा]]]] राजा वीरेन्द्र प्रकृतिप्रेमी र प्रकृति संरक्षणका महान् हिमायतीका रूपमा चिनिन्थे। उनकै शासनकालमा सरकारबाट प्रकृति संरक्षणको प्रचलन सुरु भएको थियो। तराईको व्यापक बसाइँसराइ र चोरी सिकारीका कारण गैँडाको सङ्ख्यामा आएको नाटकीय गिरावटले गर्दा सरकारले १३० जना सशस्त्र व्यक्तिहरूको गैँडा गस्ती बल र [[चितवन जिल्ला|चितवन]]भरि पहरेदार चौकीहरूको सञ्जाल स्थापना गर्न उत्प्रेरित गरेको थियो। [[गैँडा]]को लोप हुन नदिन वि.सं २०२६ मा, [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]लाई राजपत्राङ्कित गरी राष्ट्रिय निकुञ्ज कानून लागु गरिएको थियो र त्यसको अर्को ३ वर्ष सीमाङ्कन गरी २०२९ मा स्थापना गरिएको थियो।<ref name="Gurung1983">Gurung, K. K. (1983). ''Heart of the Jungle: the Wildlife of Chitwan, Nepal''. André Deutsch, London.</ref><ref name="adhikari">Adhikari, T. R. (2002). [http://www.sosrhino.org/news/Updatepoaching.pdf ''The curse of success''.] Habitat Himalaya - A Resources Himalaya Factfile, Volume IX, Number 3.</ref> [[चित्र:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|left|thumb|[[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]को [[एकसिङ्गे गैँडा]]]] नेपालमा बाघ संरक्षण गर्ने उद्देश्यले २०३२ सालमा ३६८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रलाई शाही कर्णाली वन्यजन्तु आरक्षको रूपमा राजपत्राङ्कित गरिएको थियो भने पछि २०३८ मा [[बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज|शाही बर्दिया वन्यजन्तु आरक्ष]]को रूपमा घोषणा गरिएको थियो। वि.सं २०४० मा [[बबई नदी|बबई नदी उपत्यका]]लाई यस आरक्षित क्षेत्रमा थप गरिएको थियो।<ref name="mk98">Majupuria, T. C., Kumar, R. (1998). ''Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal.'' S. Devi, Saharanpur and Tecpress Books, Bangkok. {{ISBN|974-89833-5-8}}</ref> आरक्षमा फस्टाउँदै गएको पारिस्थितिकीय प्रणालीले पछि २०४४ मा यस क्षेत्रलाई राष्ट्रिय निकुञ्जको रूपमा घोषणा गरिएको थियो। नेपालको चौथो संरक्षित क्षेत्र [[लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज|लाङटाङ]] २०३२ मा स्थापना भएको थियो र यसलाई [[लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज]] नामकरण गरिएको थियो। यसका लागि [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]] र [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]]मा एक हजार ७१० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल छुट्याइएको थियो।<ref name="nbrb2007" /> उनले २०३२ मा [[कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष]]को रूपमा अर्को वन्यजन्तु आरक्षलाई राजपत्राङ्कित गरेका थिएँ। सोही वर्ष उनले सुदूरपश्चिम क्षेत्रको तराई क्षेत्रमा शाही [[शुक्लाफाँट राष्ट्रिय निकुञ्ज|शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्ष]]को स्थापना गरेका थिएँ, जसलाई पछि विस्तार गरि राष्ट्रिय निकुञ्जमा परिणत गरिएको थियो।<ref name="majupuria1998">{{cite book |author=Majupuria, T.C. |title=Wildlife, National Parks and Reserves of Nepal |author2=Kumar, R. |publisher=S. DeviSaharanpur and Tecpress Books |year=1998 |isbn=974-89833-5-8 |location=Bangkok |pages=237–240 |chapter=Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve }}</ref><ref name="Basnet_al2019">{{cite journal |author1=Basnet, H. |author2=Thakuri, D.C. |author3=Bhetwal, K. |author4=Joshi, D. |author5=Poudyal, L.P. |year=2019 |title=Recent records of threatened birds in the Sukilaphanta Grassland, Suklaphanta National Park, Nepal, with particular focus on White-throated Bushchat ''Saxicola insignis'' and Finn's Weaver ''Ploceus megarhynchus'' |url=https://www.researchgate.net/publication/340730965 |journal=Birding Asia |issue=32 |pages=93–96}}</ref> साथै [[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]], [[मुगु जिल्ला|मुगु]] र [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] क्षेत्रका अद्वितीय वनस्पति र जीवजन्तुको संरक्षण गर्न र आफ्ना पिता [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]को मुगु र जुम्ला जिल्लामा १०६ वर्ग किलोमिटरको आरक्षित क्षेत्र सहितको प्राचीन प्राकृतिक आरक्ष बनाउने सपना पूरा गर्न सोही वर्ष [[रारा राष्ट्रिय निकुञ्ज]]को स्थापना गरिएको थियो जसमा प्रसिद्ध [[राराताल]] पनि समावेश छ।<ref name="nbrb2007">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |authors=Bhuju, U. R., Shakya, P. R., Basnet, T. B., Shrestha, S.}}</ref><ref>{{cite web |title=Nepali Times {{!}} The Brief » Blog Archive » Remembering Rara |url=https://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2017/10/02/remembering-rara/ |access-date=2022-07-20 |language=en-US}}</ref> सोही वर्ष पवित्र हिमालय परिदृश्यको भागको रूपमा स्थापित हुने अन्तिम राष्ट्रिय निकुञ्ज [[सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज]] थियो जसले [[सोलुखुम्बु जिल्ला]]मा १,१४८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्र ओगटेको थियो।<ref>{{cite book |author1=Gurung, C. P. |title=Conservation Biology in Asia |author2=Maskey, T. M. |author3=Poudel, N. |author4=Lama, Y. |author5=Wagley, M. P. |author6=Manandhar, A. |author7=Khaling, S. |author8=Thapa, G. |author9=Thapa, S. |publisher=Nepal Society for Conservation Biology, Asia Section and Resources Himalaya Foundation |year=2006 |isbn=99946-996-9-5 |editor1=McNeely, J. A. |location=Kathmandu |pages=10–20 |chapter=The Sacred Himalayan Landscape: Conceptualizing, Visioning, and Planning for Conservation of Biodiversity, Culture and Livelihoods in the Eastern Himalaya |editor2=McCarthy, T. M. |editor3=Smith, A. |editor4=Whittaker, O. L. |editor5=Wikramanayake, E. D. |chapter-url=https://conbio.org/images/content_groups/Asia/Chapter%201_Gurung_Himalayan%20Landscape.pdf |name-list-style=amp |author10=Wikramanayake, E. D.}}</ref> वि.सं २०४० मा [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]], [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]], [[अछाम जिल्ला|अछाम]] र [[डोटी जिल्ला|डोटी]]को २२५ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रलाई नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल क्षेत्रमा संरक्षित क्षेत्रको रूपमा छुट्याइएको थियो र यसलाई [[खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज]] नामाकरण गरिएको थियो। सोही वर्ष उनले [[पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज|पर्सा वन्यजन्तु आरक्ष]]को स्थापना पनि गरेका थिएँ, जसलाई पछि राष्ट्रिय निकुञ्जमा विस्तार गरिएको थियो। त्यसैगरी कर्णाली क्षेत्रको [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] र [[मुगु जिल्ला]]मा तीन हजार ५ वर्गकिलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको [[शे-फोक्सुण्डो राष्ट्रिय निकुञ्ज]] वि.सं २०४० मै स्थापना भएको थियो।<ref name="nbrb07">{{cite book |url=http://lib.icimod.org/record/7560/files/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |year=2007 |isbn=978-92-9115-033-5 |location=Kathmandu |authors=Bhuju, U. R., Shakya, P. R., Basnet, T. B., Shrestha, S.}}</ref> शिकार गर्ने शाही परम्परालाई सोखको रूपमा संरक्षण गर्ने, तर घट्दो वन्यजन्तु स्रोतलाई रोक्नका लागि उनले २०४३ मा तत्कालीन युवराज [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]]को अध्यक्षतामा आफ्ना पिताको स्मारकको रूपमा [[ढोरपाटन शिकार आरक्ष]]को स्थापना भएको थियो। महेन्द्र ट्रस्टको स्थापनासँगै उनले [[अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र]] घोषणा गरेका थिएँ।<ref>Croes, K. D. (2006). Conserving the king: Inverting the origin story of the Annapurna Conservation Area Project of Nepal. ''HIMALAYA, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'', ''26''(1), 6.</ref> उनको प्रयासले वि.सं २०३५ मा [[सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज]] र वि.सं २०४० मा [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]लाई [[युनेस्को]]को [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]मा सूचीकृत गर्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=2022-08-11 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Sagarmatha National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/120/ |access-date=2022-08-11 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> त्यस्तै, काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरका दरबार क्षेत्र, स्वयम्भूनाथ, बौद्धनाथ, पशुपतिनाथ मन्दिर, [[चाँगुनारायण मन्दिर]] जस्ता धार्मिक स्थललाई पनि २०३५ मानै सूचीकृत गरिएको थियो।<ref>{{cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Kathmandu Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/121/ |access-date=2022-08-11 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> === आर्थिक सुधार === [[चित्र:TUTH Emergency Hall.jpg|thumb|नेपालको पुरानो शिक्षण अस्पताल, [[त्रिवि शिक्षण अस्पताल]]को एक भवन]] दिगोविकास र वातावरण संरक्षणमा केन्द्रित रहेर २०३२ पुस १३ [[चीन|जनवादी गणतन्त्र चीन]]को सहयोगमा नेपालमा ट्रली बस प्रणालीको स्थापना गरिएको थियो। उनले २०२९ मा नेपालगन्ज औद्योगिक क्षेत्र, २०३० मा पोखरा औद्योगिक क्षेत्र, २०३२ मा बुटवल औद्योगिक क्षेत्र, २०३५ मा भक्तपुर औद्योगिक क्षेत्र, २०२६ मा धनकुटा औद्योगिक क्षेत्र, २०३७ मा वीरेन्द्रनगर औद्योगिक क्षेत्र, २०४२ मा गजेन्द्रनारायण औद्योगिक क्षेत्र स्थापना गरि औद्योगिक क्षेत्र स्थापना गरेका थिएँ।<ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref> राजा वीरेन्द्रलाई [[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]]को योजना बनाउने श्रेय दिन सकिन्छ।<ref>{{cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=MELAMCHI PROJECT Water At The Tap |url=https://www.spotlightnepal.com/2021/04/04/melamchi-project-water-tap/ |access-date=2022-06-30 |website=SpotlightNepal |language=en}}</ref> गोरखकाली रबर उद्योग, [[उदयपुर सिमेन्ट उद्योग लिमिटेड]], नेपाल मेटल कम्पनी, नेपाल फार्मास्युटिकल्स सबै उनको पालामा स्थापना भएका थिएँ। राजा वीरेन्द्र [[पशुपति क्षेत्र विकास कोष]]का संरक्षक थिएँ।<ref>{{cite web |title=RAOnline Reports on Nepal - The Royal Tragedy |url=https://www.raonline.ch/pages/story/np/npstory22c.html |access-date=2022-06-30 |website=www.raonline.ch}}</ref> २०३५ मा, नेपाल सरकार र उडिसा इन्डस्ट्रिज, भारतको संयुक्त लगानीमा [[दोलखा जिल्ला]]को लाकुरी डाँडामा म्याग्नेसाइट र टाल्क पाउडर उत्पादन गर्ने उद्देश्यले नेपाल ओरिएन्टल म्याग्नेसाइट कारखाना स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{cite web |title=Govt making efforts to revive Nepal Orind Magnesite |url=https://kathmandupost.com/money/2014/04/01/govt-making-efforts-to-revive-nepal-orind-magnesite |access-date=2022-07-23 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> २०३९ मा उनले नेपाल–पाकिस्तान संयुक्त आर्थिक आयोगको स्थापना गर्न सफल भएका थिएँ जसले नेपालमा महत्वपूर्ण विदेशी लगानी भित्र्याएको थियो। [[विश्व बैङ्क|विश्व बैङ्क]], [[कुवेत]] र [[जापान]] सरकारको आर्थिक सहयोगमा वि.सं २०३८ सालमा ६० मेगावाट क्षमता सहित कुलेखानी जलविद्युत् आयोजना सञ्चालनमा आएको थियो।<ref>{{cite web |title=Nepal {{!}} History, Population, Flag, Language, Map, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Nepal |access-date=2022-07-26 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> २०३८ सालमै जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोगको आर्थिक सहयोगमा [[त्रिवि शिक्षण अस्पताल]] स्थापना भएको थियो।<ref>{{cite web |title=About – Institute of Medicine |url=http://iom.edu.np/about/ |access-date=2022-07-17 |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220717200810/http://iom.edu.np/about/ |date=2022-07-17 }}</ref> नरदेवी आयुर्वेदिक अस्पताल भने ३०३० मा स्थापना भएको थियो। उनले २०३२ मा स्टक र पूँजीको व्यापारको व्यवस्थापन, प्रवर्द्धन र समर्थन गर्न धितोपत्र विनिमय केन्द्रको स्थापना गरेका थिएँ जसलाई [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]] भनेर चिनिन्छ।<ref>{{cite web |title=Nepal Stock Exchange |url=https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |access-date=2022-08-11 |website=www.nepalstock.com.np }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005162742/https://www.nepalstock.com.np/about-us/introduction |date=2022-10-05 }}</ref> वि.सं २०४१ मा [[नेपाल टेलिभिजन]] नामक नेपालको पहिलो टेलिभिजन च्यानल स्थापना गरि २०४२ मा [[फ्रान्स]]को सहयोगमा पहिलो च्यानल सञ्चालनमा ल्याइएको थियो। यी आर्थिक सुधारका कारण २०४२ सम्ममा २,०५४ औद्योगिक प्रतिष्ठानहरूले लगभग १,२५,००० श्रमिकहरूलाई रोजगारी दिएका थिएँ। === सडक र यातायात === वि.सं २०२८ मा गरिएको विभिन्न अध्ययनहरूले पहाडी र ग्रामीण क्षेत्रमा सडक सञ्जाल निर्माण गर्नु हवाई सम्पर्कभन्दा बढी खर्चिलो भएको देखाएको थियो।<ref name=":4">{{cite web |last=Yang |first=Eunmo |date=2007 |title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951-1991 |url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed |access-date=2022-07-26 |website=www.zum.de |publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program}}</ref> त्यसैले, तत्कालीन सरकारले ग्रामीण क्षेत्रहरूलाई विमानस्थलसँग जोड्ने र ट्राफिक प्रवाहको उच्च मात्रा भएको बेला मात्र सडक निर्माण गर्ने नीति लिएको थियो। यही नीतिअन्तर्गत २०२९ मा [[बाग्लुङ विमानस्थल]] (बलेवा विमानस्थल), [[ढोरपाटन विमानस्थल]], [[महेन्द्रनगर विमानस्थल]] र रुकुम चौरजहारी विमानस्थल स्थापना भएका थिएँ।<ref>{{cite web |date=2020-11-21 |title=Timeline of Nepal Aviation, glimpse from 1949 to 2020 |url=https://www.aviationnepal.com/timeline-of-nepal-aviation-glimpse-from-1949-to-2020/ |access-date=2022-07-24 |website=Aviation Nepal |language=en}}</ref> [[साँफेबगर विमानस्थल]] २०३१ मा स्थापना भएको थियो। [[सिमिकोट विमानस्थल]] २०३३, [[डोल्पा विमानस्थल]] २०३४ मा र [[रामेछाप विमानस्थल]] २०३५ मा स्थापना भएको थियो। [[डोटी विमानस्थल]], जसलाई सिलगढी विमानस्थलको नामले पनि चिनिन्छ, २०२९ मा कालोपत्र गरिएको धावनमार्गसहित स्थापना भएको थियो। [[रारा विमानस्थल]]भनेर चिनिने ताल्चा विमानस्थल २०३१ मा निर्माण भएको थियो भने फुङलिङमा रहेको [[ताप्लेजुङ विमानस्थल]], [[सुकेटार विमानस्थल]], [[जिरी विमानस्थल]] र [[फाप्लु विमानस्थल]] तथा [[बझाङ विमानस्थल]] २०३२ मा निर्माण भएको थियो। २०३६ मा [[रोल्पा विमानस्थल]], २०३७ मा [[मनाङ विमानस्थल]], २०४० मा [[बाजुरा विमानस्थल]] र २०४२ मा [[दार्चुला विमानस्थल]]को स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{cite web |last=Adventures |first=Third Rock |title=Airports in Nepal - 50 Places That Connect the Country to the World |url=https://www.thirdrockadventures.com/blog/airports-in-nepal |access-date=2022-07-24 |website=Third Rock Adventures |language=en}}</ref> त्यस्तै सोलुखुम्बु जाने लामोसाँघु–जिरी सडक २०४१ मा स्विस सरकारको सहयोगमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो।<ref>{{cite web |last=SHRESTHA |first=PRAGYA |date=2005 |title=The great green road |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=496#.YuBdc7pBzDc |access-date=2022-07-26 |website=archive.nepalitimes.com}}</ref><ref>{{cite web |title=Switzerland - Nepal: A close partnership lasting more than 50 years - Nepal {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nepal/switzerland-nepal-close-partnership-lasting-more-50-years |access-date=2022-07-26 |website=reliefweb.int |language=en}}</ref> === कृषि प्रवर्द्धन === वीरेन्द्रको शासनकालमा सरकारले कृषि प्रवर्द्धनमा विशेष ध्यान दिएको थियो। फलस्वरूप, २०४७ सम्ममा लगभग ९०% जनसङ्ख्या प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा कृषिमा संलग्न थिएँ। [[भृकुटी पल्प एन्ड पेपर लिमिटेड]]को स्थापना २०४१ मा कम्पनी ऐन २०२१ अन्तर्गत [[चीन|जनवादी गणतन्त्र चीन]]को सहयोगमा भएको थियो। कृषि भूमि र कृषि कार्यबलमा वृद्धिले खानाको आपूर्तिमा वृद्धि प्रदान गरेको थियो, जसको परिणामस्वरूप राम्रो पोषण सावित भएको थियो।<ref>{{Cite journal |last=Chitrakar |first=Tara Devi |year=2012 |title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization |url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530 |journal=PYC Nepal Journal of Management |volume=5 |pages=44–54 |via=Public Youth Campus }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530 |date=2021-07-27 }}</ref><ref name=":0"/> वि.सं २०१७ मा ५,००,००० टन मकै उत्पादन भएकोमा २०४७ मा यसलाई बढाएर १० लाख टन पुर्‍याइएको थियो। २०३८ मा चीनको प्राविधिक सहयोगमा [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]]को सुनवलमा लुम्बिनी सुगर मिल्स निर्माण भएको थियो।<ref>{{Cite news |date=1964-01-13 |title=NEPAL GETS HELP OF EAST AND WEST; Aid Projects were sped by China, Russia, U. S. and India. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/01/13/archives/nepal-gets-help-of-east-and-west-aid-projects-sped-by-china-russia.html |access-date=2022-07-26 |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":4" /> गोरखकाली रबर उद्योगको स्थापनासँगै झापा, इलाम र पूर्वी नेपालका अन्य धेरै स्थानहरूमा पहिलो पटक रबर खेती गर्न उत्प्रेरित गरेको थियो।<ref>{{cite web |title=Rubber industry readied for operation in Jhapa |url=https://english.khabarhub.com/2021/27/166439/ |access-date=2022-07-30 |website=Khabarhub |language=en}}</ref><ref>Poudel, M., Adhikari, P., Dhungana, S., Paudel, S., Thapa, K., Bidari, A., & Manandhar, R. (2020). Economics of rubber production in Jhapa, Nepal. ''Journal of Agriculture and Natural Resources'', ''3''(1), 198-208.</ref><ref>{{Cite news |last=BHANDARI |first=TILAK |date=2021-03-01 |title=Saving Rubber Industries and Save Environment in Nepal |work=TILAK |url=https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231001090258/https://www.irjr-n.org/rubber/saving-rubber-industries-and-save-environment-in-nepal/ |date=2023-10-01 }}</ref> त्यस्तै गरी [[भृकुटी पल्प एन्ड पेपर लिमिटेड]], हेटौँडा कपडा उद्योग जस्ता कृषिमा आधारित उद्योगहरूको स्थापना र ठुलो सङ्ख्यामा गलैँचा र कपडा उद्योगहरू स्थापना गरिएको थियो जसले कच्चा कृषि उत्पादनलाई रूपान्तरण गर्नको लागि अर्थव्यवस्थामा ठुलो योगदान पुर्‍याएको थियो।<ref>Kharel, K. R., & Upadhyaya, Y. M. (2021). Contribution of Cottage and Small Scale Industries for Boosting Nepalese Economy. ''Tribhuvan University Journal'', ''36''(01), 45-57.</ref> === राजनीतिक उपलब्धि === [[चित्र:Nepal, administrative divisions (regions+zones) - Nmbrs - colored.svg|thumb|नेपालका ५ विकास क्षेत्र]] राजा वीरेन्द्रको शासनकालमा २०३७ सालमा प्रजातन्त्रका लागि [[जनमत सङ्ग्रह]] भएको थियो, जसमा बहुदलीय व्यवस्था वा [[पञ्चायती व्यवस्था]] मध्ये कुन रोज्ने भन्ने बारेमा [[जनमत सङ्ग्रह]] गरिएको थियो। पञ्चायतकाल र राष्ट्रिय जनमत सङ्ग्रह अगाडि नै सन्तुलित विकास निर्माणका लागि राष्ट्रलाई ५ वटा विकास क्षेत्रमा विभाजन गरिएको थियो।<ref name=":5">{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687}}</ref> [[आम निर्वाचन २०५१|मध्यावधि निर्वाचन, २०५१]] र [[आम निर्वाचन २०५६]] लाई उनको सुशासनको श्रेय दिन सकिन्छ। वीरेन्द्रले संविधानसँग सम्बन्धित कुनै पनि राजनीतिक मामिलामा [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]सँग सल्लाह माग्ने गर्दथे। उनले प्रत्येक बिहीबार [[नेपालका राजाहरूको सूची|राजा]] र [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]बीच आफ्नो महलमा बसेर राज्यका विषयमा छलफल गर्ने संस्कृतिको विकास पनि गरेका थिएँ।<ref>{{cite web |title=King Birendra's 30-year reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=8412#.YtSEQ0xBzDc |access-date=2022-07-17 |website=archive.nepalitimes.com}}</ref> === सामाजिक सुधार === कम साक्षरताको स्तरलाई राष्ट्रिय प्रगतिको मुख्य बाधकको रूपमा स्वीकार गर्दै राजा वीरेन्द्रले शिक्षा प्रणालीको विकासलाई आफ्नो राष्ट्रिय प्राथमिकता बनाएका थिएँ। वि.सं २०२८ देखि सुरु भएको पञ्चवर्षीय योजना मुख्यतः नयाँ शैक्षिक संस्था निर्माण र वर्तमान शिक्षा प्रणालीको दक्षता अभिवृद्धिमा केन्द्रित थियो। आफ्नो [[राज्याभिषेक]]को पावन अवसरमा राजा वीरेन्द्रले सबै नेपाली नागरिकका लागि प्राथमिक शिक्षा निःशुल्क हुने घोषणा गरेका थिएँ।<ref>{{cite web |title=Thirty years of King Birendra's reign- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=11394#.YtMnxkxBzDc |access-date=2022-07-16 |website=archive.nepalitimes.com}}</ref> त्यसै गरी, २०३४ मा शाही स्वीकृतिका साथ सबै शैक्षिक सामग्रीहरू शैक्षिक संस्थाहरूलाई निःशुल्क वितरण गर्न थालिएको थियो।<ref>Janjua, S. J. (2006). THE ROLE OF FREE COMPULSORY PRIMARY EDUCATION POLICY FOR THE POLITICAL DEVELOPMENT IN NEPAL. ''Strategic Studies'', ''26''(1), 100–131. <nowiki>http://www.jstor.org/stable/45242336</nowiki></ref> राजा वीरेन्द्र [[नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान|शाही नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान]]को संरक्षक बनेका थिएँ जसले देशमा विज्ञान र प्रविधिको विकासको क्षेत्रमा काम गरेको थियो। उनले देशको भाषा र संस्कृतिको जगेर्ना गर्न २०४२ मा, [[नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय|महेन्द्र संस्कृत विश्वविद्यालय]]को स्थापना गरेका थिएँ। नेपालमा वि.सं २०३३ मा सामाजिक व्यवहार सुधार ऐन (२०३३) अन्तर्गत दाइजो प्रथालाई अपराधीकरण गरिएको थियो। पञ्चवर्षीय योजना अन्तर्गत राजा वीरेन्द्रले राष्ट्रिय सेवाको नीति सुरु गरे जसमा स्नातकोत्तर गरेका विद्यार्थीले आफ्नो एक वर्षको सेवाग्रामीण क्षेत्रको विकास निर्माणमा योगदान गर्नुपर्ने व्यवस्था थियो। २०३२ असोज ६ मा उनले लागुऔषध (नियन्त्रण) ऐन, २०३३ जारी गरी देशमा हुने कुनै पनि प्रकारको लागुऔषधको व्यापार, ओसारपसार वा कुनै पनि प्रकारको ओसारपसारलाई निषेध गर्दै प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालयको स्थापना गरि इतिहास संरक्षणको प्रक्रिया सुरु गरेका थिएँ।<ref>{{cite web |last=diwakar |date=2021-05-25 |title=Narcotics law in Nepal: Everything you need to know about - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narcotics-law-in-nepal-everything-you-need-to-know-about.html |access-date=2022-07-18 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Mahat |first=Sunny |title=How the ban came about andhow long it will stay in place |url=https://theannapurnaexpress.com/news/how-the-ban-came-about-andhow-long-it-will-stay-in-place-1479 |access-date=2022-07-18 |website=The Annapurna Express |language=en}}</ref> === विकास नीति === वीरेन्द्रले जनसङ्ख्या र दैनिक सडक यातायातका आधारमा सडक विकास गर्ने र ग्रामीण क्षेत्रलाई विमानस्थलसँग जोड्ने नीति लिएका थिएँ। उनले विकासका लक्ष्यहरू प्राप्त गर्ने उद्देश्यले धेरै सरकारी संस्थाहरूको पुनर्गठन गरेका थिएँ। उनले सडक निर्माण, सरसफाइ, वैज्ञानिक तथा प्राविधिक तालिममा जोड दिएका थिएँ।<ref>{{Cite news |last=Montgomery |first=Paul L. |date=1975-02-24 |title=King With a Sense of Mission |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/king-with-a-sense-of-mission-birendra-bir-bikram-shah-dev.html |access-date=2022-07-24 |issn=0362-4331}}</ref> केन्द्रीय योजना आयोगको बारेमा गरिएको एक व्यापक अध्ययनले २०२८ मा राष्ट्रिय योजना आयोगको पुनर्गठन र २०४३ मा भएको सानो परिवर्तनलाई आत्मसात गरेको थियो।<ref name=":4" /> सरकारी नीति मुख्यतया वातावरण संरक्षण, कृषि र शिक्षामा केन्द्रित थियो। == मृत्यु == {{मुख्य लेख|दरबार हत्याकाण्ड}} [[चित्र:Narayanhiti Palace Museum, crop.jpg|thumb|[[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] जहाँ [[दरबार हत्याकाण्ड]] भएको थियो।]] वीरेन्द्र र उनको पुरै परिवारलाई १९ जेठ २०५८ मा शाही भोजमा अधिराजकुमार दीपेन्द्रले गोली प्रहार गरेका थिएँ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/114686|title=कसले मार्‍याे राजा वीरेन्द्रलाई ?|last=दीक्षित|first=कनकमणि|date=१९ जेठ २०७७|website=हिमाल खबर|accessdate=१५ जेष्ठ २०७९}}</ref> वीरेन्द्रका कान्छा भाइ [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]] बाहेक यस [[दरबार हत्याकाण्ड|हत्याकाण्ड]]मा राजपरिवारका प्रायः सबै सदस्यहरू मारिएका थिएँ। तत्पश्चात् [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|दीपेन्द्र]]लाई राजा घोषित गरिएको त्यसको केही दिनपछि त्यस हत्याकाण्डमा बन्दुकको गोलीले घाइते भएका कारण उनको मृत्यु भएको थियो। फलस्वरूप, [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]]लाई राजा बनाइएको थियो। == आलोचना == === स्थिर अर्थतन्त्र === राजा वीरेन्द्रलाई विकास प्रेमी राजाका रूपमा सम्झिए पनि आफ्ना पिता [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]जस्तै तीव्र विकासका प्रयासतर्फ देशलाई हाँक्न नसक्दा उनको पनि आलोचना गरिएको थियो। उनको राजनैतिक इच्छा थियो तर विकासका प्रयासहरू तीव्र गतिमा हासिल गर्न सकिने सीपको अभाव थियो। प्रकृति, संस्कृति र इतिहासको संरक्षणका लागि उनले गरेको प्रयासले देखाएको दिगो विकासको नीति आर्थिक विकासको बाधक बनेको थियो। [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायती शासन]]ले निरङ्कुश शासकको हैसियतमा शासन गर्दा अर्थतन्त्र ठप्प भएको थियो।<ref>{{Cite journal |last=Khadka |first=Narayan |date=1991 |title=Nepal's Stagnant Economy: The Panchayat Legacy |url=https://www.jstor.org/stable/2645224 |journal=Asian Survey |volume=31 |issue=8 |pages=694–711 |doi=10.2307/2645224 |jstor=2645224 |issn=0004-4687}}</ref> === प्रशासनिक असफलता === इतिहासकारहरू [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायती शासन]]मा राजा वीरेन्द्र असफल भएको कुराऔँल्याएका थिएँ। उनले आफ्नो कार्यकालमा धेरै विदेशी प्रत्यक्ष लगानी भित्र्याउन सकेनन् र उनले ल्याएका सबै कार्यक्रम वा उनले गरेका सबै सुधारहरू बाबुको विरासतको निरन्तरता थियो।<ref>{{Cite web |last=भट्टराई |first=कमलदेव |title=Six decades of American aid |url=https://theannapurnaexpress.com/news/six-decades-of-american-aid-1746 |access-date=2022-07-23 |website=द अन्नपूर्ण एक्सप्रेस |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> उनले यसअघि बाबुआमाले स्थापना गरेका विभिन्न सङ्गठनको पुनर्संरचना गर्नुका साथै बाबुआमाले परिकल्पना गरेका विभिन्न विकास योजना कार्यान्वयन गरेका थिएँ। तथापि, उनले देशमा कुनै आमूल परिवर्तन ल्याउन सकेनन्। यसबाहेक, केही इतिहासकारहरूले आफ्नो युगको दौरान गरिएको भातृ व्यापारलाई अवैध बनाउनुले बृहत् बेरोजगारी सृजना गरेको दाबी पनि गरेका छन् जुन अन्ततः [[माओवादी जनयुद्ध|माओवादी क्रान्ति]]को एउटा कारण बनेको थियो।<ref>{{Cite web |last=शर्मा |first=सार्थक मणि |date=2015-09-03 |title=High time to lift ban |url=https://archive.nepalitimes.com/article/nation/cannabis-high-time-to-lift-ban,2548 |access-date=2022-07-23 |website=नेपाली टाइम्स}}</ref><ref>{{Citation |title=Can WATER Change Nepal's FUTURE? - VisualPolitik EN |url=https://www.youtube.com/watch?v=8HDQs1H32LI |language=अङ्ग्रेजी |access-date=2022-07-23}}</ref> == सम्मान == ; राष्ट्रिय उपाधि * [[चित्र:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] [[नेपाल प्रताप भास्कर]] * [[चित्र:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] '''ओजस्वी राजन्यको मानपदवी''' * [[चित्र:Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG|70px]] [[नेपाल तारा]] * [[चित्र:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|70px]] [[त्रिशक्ति पट्ट]] * [[चित्र:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]] [[गोरखा दक्षिण बाहु]] * प्रतिष्ठित [[महेन्द्र माला]] == सन्तानहरू == {| class="wikitable plainrowheaders" ! rowspan="2" scope="col" |नाम ! rowspan="2" scope="col" |जन्म ! colspan="2" |विवाह ! rowspan="2" |मृत्यु ! rowspan="2" scope="col" |बच्चाहरू ! rowspan="2" scope="col" |नातिनातिनाहरू |- ! scope="col" |जीवनसाथी ! scope="col" |मिति |- ! scope="row" |[[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|युवराजाधिराज दीपेन्द्र]] |२०२८ [[असार]] १३<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/-4631.html|title=​दीपेन्द्रको चरित्र र जेठ १९ को रहस्यबारे तत्कालीन सैनिक सचिव यसो भन्छन्|last=शाह|first=विवेकप्रताप|date=२० जेठ २०७२|website=पहिलो पोस्ट|accessdate=१५ जेष्ठ २०७९}}</ref> | colspan="2" |''कुनै विवाह गरिएको थिएँन'' |२२ जेठ २०५८ (उमेर २९), सैनिक अस्पताल, [[काठमाडौँ]]<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/114660|title=यस्तो थियो राजदरबार हत्याकाण्डको ‘यथार्थ विवरण’|date=१९ जेठ २०७७|website=हिमालखबर|accessdate=१५ जेष्ठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220529163730/https://www.himalkhabar.com/news/114660 |date=2022-05-29 }}</ref> | colspan="2" |''छोराछोरी छैनन्'' |- ! rowspan="2" scope="row" |[[अधिराजकुमारी श्रुति]] | rowspan="2" |२०३३ असोज २९ | rowspan="2" |कुमार गोरखशमशेर जङ्गबहादुर राणा | rowspan="2" |२०५४ वैशाख २५ | rowspan="2" |२०५८ जेठ १९ (उमेर २५), [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी राजदरबार]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/opinion/207782|title=अधिराजकुमारी श्रुतिसँग सम्झनाका चार पल|last=श्रेष्ठ|first=किरणकृष्ण|date=१९ जेष्ठ २०७७|website=सेतोपाटी|accessdate=१५ जेष्ठ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |गिरवाणी राज्य लक्ष्मीदेवी | rowspan="2" |''नातिनातिनाहरू छैनन्'' |- |सुरङाना राज्य लक्ष्मीदेवी |- ! scope="row" |[[निराजन वीर विक्रम शाह|अधिराजकुमार निराजन]] |२०३५ कात्तिक २० | colspan="2" |''विवाह नभएको '' |२०५८ जेठ १९ (उमेर २२), [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी राजदरबार]]<ref name=":1" /> | colspan="2" |''छोराछोरी छैनन्'' |} == स्मारकहरू == राजा वीरेन्द्रको स्मृतिमा थुप्रै संरचना, संस्था र सम्मानार्थ विभिन्न निर्माणहरू गरिएको छ। विसं २०६३ मा संसद् पुनःस्थापन र २०६५ मा राजतन्त्रको अन्त्य भएपछि उनको नाममा खडा भएका स्मारकको नाम परिवर्तन गरिएको थियो। [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|२०६३ सालको राजनीतिक परिवर्तन]]पछि राजाको नाममा निर्माण भएको राजमार्गलाई लोकमार्गको नाममा राख्ने प्रयास गरिएको थियो। [[चित्र:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300x300px|राजा वीरेन्द्र र रानी ऐश्वर्यको शालिक]] # वीरेन्द्रको शालिक ([[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]]) # वीरेन्द्रको शालिक ([[दाङ जिल्ला|दाङ]])<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/03/1100996|title=१५ वर्षपछि तुलसीपुरमा वीरेन्द्रको शालिक पुनर्स्थापना|date=२०७८ चैत १४|website=अनलाइनखबर|accessdate=१५ जेष्ठ २०७९}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/701581-1640768143.html|title=१६ वर्षपछि वीरेन्द्रको शालिक|last=केसी|first=गोविन्द|date=१४ पुस २०७८|website=नागरीक|accessdate=१५ जेष्ठ २०७९}}</ref> # वीरेन्द्रको शालिक, [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] ([[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] ) # वीरेन्द्रको शालिक, स्वर्गद्वारी ( [[शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज|शिवपुरी]] ) # वीरेन्द्रको शालिक, जावलाखेल ([[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] ) # वीरेन्द्रको शालिक, [[बिन्ध्यवासिनी मन्दिर]] ([[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]) # श्री वीरेन्द्र माध्यमिक विद्यालय, [[झापा जिल्ला|झापा]] # श्री वीरेन्द्र सार्वजनिक विद्यालय, [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] # वीरेन्द्र माध्यमिक विद्यालय, [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] # वीरेन्द्र माध्यमिक विद्यालय, [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] # वीरेन्द्र माध्यमिक विद्यालय, [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] # वीरेन्द्र माध्यमिक विद्यालय, [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] # [[सैनिक आवासीय महाविद्यालय|वीरेन्द्र सैनिक आवासीय महाविद्यालय]], भक्तपुर # वीरेन्द्र स्मारक कलेज , [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] # [[श्री वीरेन्द्र अस्पताल]] # वीरेन्द्र स्मारक कप # [[वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस]], चितवन # वीरेन्द्र शान्ति परिचालन तालिम केन्द्र # [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] # [[वीरेन्द्रनगर, चितवन]] # [[जेसिस|वीरेन्द्रनगर जेसिस]] # [[सुर्खेत विमानस्थल|वीरेन्द्रनगर विमानस्थल]] # वीरेन्द्र चोक , ([[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]) # वीरेन्द्र चोक, [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका]] # वीरेन्द्र चोक , [[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]] # वीरेन्द्र चोक, [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] # वीरेन्द्र चोक, [[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुलसीपुर]], ([[दाङ जिल्ला|दाङ]])<ref>{{Cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/29919/2019-11-27|title=राजा वीरेन्द्रले बसाएको वीरेन्द्रनगर|last=भट्टराई|first=खगेन्द्र|date=२०७६ मङ्सिर ११|website=नयाँ पत्रिका|accessdate=१५ जेष्ठ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/social/188717|title=वीरेन्द्रको शालिक बेवारिसे लडाएर बनाइयो उनको नामको चोक|last=शाही|first=दिपकजंग|date=११ भदौ २०७६|website=सेतोपाटी|accessdate=१५ जेष्ठ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # [[वीरेन्द्र ताल]] , [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] # [[वीरेन्द्र सङ्ग्रहालय]], [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]] # वीरेन्द्र बियर, ज्युरिख<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |title=Swiss brewery defends choice of Nepalese monarch on beer bottle |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/birendra-beer_swiss-brewery-defends-choice-of-nepalese-monarch-on-beer-bottle/44076202 |access-date=2022-06-30 |website=SWI swissinfo.ch |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम| पहिले=[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]| पद=[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]]| अवधि=२०२८-२०५८| पछि=[[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह]]| }} {{Commonscat|Birendra Bir Bikram Shah Dev|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका शाहवंशीय राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:सन् १९४५ मा जन्म]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] 7fh7znq3af1nlxiihw3eey4eayneuhn 0 37374 1357020 1311372 2026-05-29T06:51:01Z Bishaldev100 28807 1357020 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अगस्त २०१२}} कुनैपनि वस्तुको गति या स्थितिको कारणले उत्पन्न हुने शक्तिलाई यान्त्रिक शक्ति भनिन्छ। जस्तै पानी उम्लिरहेको बेलामा यसको पानी उम्लिरहेको भाडोको ढक्कन यान्त्रिक शक्तिकाकारणले खुल्न पुग्दछ। यसै सिद्धान्तमा आधार लिएर बेलायतका वैज्ञानिक [[जेम्स वाट]]ले [[वाष्प इन्जिन|वास्प इन्जिन]]को आविश्कार गरेका थिए। यसै [[वास्प इन्जिन]]ले नै पछि [[रेल यातायात|रेल गाडि]]को निर्माण गरायो। कुनै पनि वस्तु उचा स्थानबाट निम्न स्थानमा खस्दा यसमा सञ्चित [[स्थिति शक्ति]] [[गति शक्ति]]मा परिवर्ति‍त हुन पुग्दछ र यसै गति शक्तिको उपयोग गरेर धेरै प्रकारका कार्यहरू यान्त्रिकरूपमा गराउन सकिन्छ जस्तै : * पुराना नेपाली [[पानी घट्ट|घट्ट]]हरू * हालका [[जल विद्युत]] आयोजनाहरू {{ठुटो}} [[श्रेणी:ऊर्जाको स्वरूप]] orv3cs3ud6op3lt5yknrkok25iyt5lr 0 42949 1357012 1259598 2026-05-29T06:42:56Z Bishaldev100 28807 /* स्थितिज ऊर्जा */ 1357012 wikitext text/x-wiki [[File:Lightning over Oradea Romania zoom.jpg|thumb|right|300px|'''चट्याङ्ग''' एउटा बादलको बिजुलीको टुटाई हो जसमा विद्युतको दह्रिलो क्षेत्र स्थापित भए पछि हुने गर्छ, जसले चार्ज उत्पन्न भएर शक्ति उत्पन्न गर्दछ। जब ती चार्जहरूले केही दूरी तय गर्दछन्, विद्युत प्रवाह हुन्छ, विद्युतको [[सम्भावना उर्जा]]ले थर्मल उर्जा, प्रकाश, ध्वनि आदिको रूप लिन्छ जो अन्य प्रकारका उर्जाहरू हुन्।]] [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। ऊर्जा वस्तु छैन। यसलाई हामी देख्न सक्तैनौं, यसले कुनै जग्गा घेर्दैन, न यसको कुनै छाया नैं पर्छ। संक्षेपमा, अन्य वस्तुहरूको भाँति यो [[द्रव्य]] छैन, यद्यपि बहुधा द्रव्यदेखि यसको घनिष्ठ सम्बन्ध रहन्छ। र पनि यसको अस्तित्व उति नैं वास्तविक छ जति कुनै अन्य वस्तुको र यस कारण कि कुनै पिण्ड समुदायमा, जसका माथि कुनै बाह्य बलको प्रभाव रहँदैन, यसको मात्रामा कमी बेशी हुँदैन। [[विज्ञान]]मा यसको महत्त्वपूर्ण स्थान छ। == उर्जाका विभिन्न रूप == [[चित्र:Energy-p-k-i.svg|right|thumb|300px|तीन रूपहरूमा उर्जा - स्थितिज, गतिज एवं आन्तरिक]] साधारणत: कार्य गर्न सक्ने क्षमतालाई ऊर्जा भन्दछन्। जब [[धनुष बाण|धनुष]]देखि शिकार गर्ने कुनै शिकारी धनुषलाई झुकाउँदछ त धनुषमा ऊर्जा आउँछ जसको उपयोग बाणलाई शिकारसम्म चलाउनमा गरिन्छ। बग्दोमा ऊर्जा हुन्छ जसको उपयोग [[पानी घट्टा]] चलाउनमा अथवा कुनै अर्का कामका लागि गर्न सकिन्छ। यसै प्रकार [[बारूद]]मा ऊर्जा हुन्छ, जसको उपयोग पत्थरको शिलाहरू तोडने अथवा [[तोप]]देखि [[गोला]] दागनमा हुन सक्छ। बिजलीको [[धारा]]मा ऊर्जा हुन्छ जसदेखि [[विद्युत मोटर|बिजलीको मोटर]] चलाउन सकिन्छ। [[सूर्य]]का [[प्रकाश]]मा ऊर्जा हुन्छ जसको उपयोग [[प्रकाश सेल|प्रकाश सेलहरू]] द्वारा बिजलीको धारा उत्पन्न गर्नमा गर्न सकिन्छ। यस्ता नैं [[परमाणु बम|अणुबम]]मा [[नाभिकीय ऊर्जा]] रहन्छ जसको उपयोग शत्रुको विध्वंस गर्न अथवा अन्य कार्यहरूमा गरिन्छ। इस प्रकार हामी देख्छौं कि ऊर्जा धेरै रूपहरूमा पाइन्छ। झुके भए धनुषमा जो ऊर्जा छ त्यसलाई '''स्थितिज ऊर्जा''' भन्दछन्; बग्दोको ऊर्जा '''गतिज ऊर्जा''' हो; बारूदको ऊर्जा '''रासायनिक ऊर्जा''' हो; बिजलीको धाराको ऊर्जा '''वैद्युत ऊर्जा हो'''; सूर्यका प्रकाशको ऊर्जालाई '''प्रकाश ऊर्जा''' भन्दछन्। सूर्यमा जो ऊर्जा छ त्यो त्यसको ऊँचे तापका कारण हुन्छ। यसलाई '''उष्मा ऊर्जा''' भन्दछन्। == कार्य एवं उर्जा == विभिन्न उपाहरू द्वारा ऊर्जालाई एउटा रूपले अर्का रूपमा परिवर्तित गर्न सकिन्छ। यी परिवर्तनहरूमा ऊर्जाको मात्रा सर्वदा एउटा नैं रहन्छ। त्यसमा कमी बेशी हुँदैन। यसलाई '''ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धान्त''' भन्दछन्। माथि भनिएको छ कि कार्य गर्न सक्ने क्षमतालाई ऊर्जा भन्दछन्। परन्तु सारा ऊर्जालाई कार्यमा परिणत गर्नु सर्वदा सम्भव हुँदैन। यस लागि यो भन्नु अधिक उपयुक्त हुनेछ कि ऊर्जा त्यो वस्तु हो जो उतनी नैं घट्दछ जति कार्य हुन्छ। यस कारण ऊर्जालाई नाप्नका ती नैं एकक हुन्छन्। जो कार्यलाई नापने के। यदि हामी एउटा किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठा्दछन् त पृथ्वीका गुरुत्वाएर्षणका विरुद्ध एउटा विशेष मात्रामा कार्य गर्नु पर्छ। यदि हामी यसै भारलाई दुई मीटर अग्लो उठाहरू अथवा दुई किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठायौं भनें दुइटै दशाहरूमा पहिलाको अपेक्षा दूना कार्य गर्नु पर्नेछछ। यसदेखि प्रकट हुन्छ कि कार्यको परिमाण त्यस बलका परिमाण पर, जसका विरुद्ध कार्य गरियोस्, र त्यस दूरीका परिमाण पर, जस दूरी द्वारा त्यस बलका विरुद्ध कार्य गरियोस्, निर्भर रहन्छ र यी दुइटै परिमाणहरूका गुणनफलका बराबर हुन्छ। == उर्जाका मात्रक == कार्यको कुनै पनि मात्रालाई हामी कार्यको एकक मान्न सक्छौं। उदाहरणत: एउटा किलो ग्राम भारलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई एकक मान्न सकिन्छ। परन्तु पृथ्वीको आकर्षण सब जग्गा एउटा समान हुँदैन। यसको जो मान मद्रासमा छ त्यो दिल्लीमा छैन। यस लागि यो एकक असुविधापूर्ण हो। र पनि धेरै देशहरूमा इंजीनियर यस्ता नैं एककको उपयोग गर्ने गर्दछन्। जसलाई फुट-पाउण्ड भन्दछन्। यो त्यस कार्यको मात्रा छ जो लण्डनका अक्षांशमा समुद्रतटमा एउटा पाउंडलाई एउटा अर्का नैं एककको प्रयोग गरिन्छ जो सेण्टीमीटर-ग्राम-सेकंडका माथि निर्भर हुन्छ। यसमा बलका एककलाई "डाइन" (Dyne) भन्दछन्। डाइन बलको त्यो एकक छ जो एउटा ग्रामका पिण्डमा एउटा सेकंडमा एउटा सेण्टीमीटर प्रति सेकंडको वेग उत्पन्न गर्न सगर्छ। यस बलका क्रियाबिंदुलाई यसका विरुद्ध एउटासे मी. हटाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई वर्ग भन्दछन्। परन्तु व्यावहारिक दृष्टिदेखि कार्यको यो एकक धेरै सानो हो। अतएव दैनिक व्यवहारमा एउटा अर्को एकक उपयोगमा लाईन्छ। यसमा लंबाईको एकक सेण्टीमीटरका स्थानमा मीटर छ तथा द्रव्यमानको एकक ग्रामका स्थानमा किलो ग्राम हो। यसमा बलको एकक "न्यूटन" हो। न्यूटन बलको त्यो एकक छ जो एउटा किलो ग्रामका पिण्डमा एउटा सेकंडमा एउटा मीटर प्रति सेकंडको वेग उत्पन्न गर्न सगर्छ। यस प्रकार न्यूटन १००००० डाइनका बराबर हुन्छ। यस बलका क्रियाबिंदुलाई त्यसको विरुद्ध एउटा मीटरसम्म हटाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई '''जूल''' भन्दछन्। एउटा जूल १०E७ .'''अर्ग'''सँग बराबर हुन्छ। === अन्य मात्रक === ऊर्जालाई पनि यिनैं एककहरूमा नापिन्छ। परन्तु कहिले कहिले विशेष स्थलहरूमा केही अन्य एककहरूको उपयोग हुन्छ। यिनमा एउटा '''इलेक्ट्रान वोल्ट''' हो। त्यो ऊर्जाको त्यो एकक छ जसलाई इलेक्ट्रानको वोल्टका विभवांतर (पोटहरूशियल डिफरहरूस)देखि गुजरनमा प्राप्त गर्दछ। यो धेरै सानो एकक छ र केवल १.६०E-१९ जूलका बराबर हुन्छ। यसका अतिरिक्त घरहरूमा उपयोगमा आउने वैद्युत ऊर्जालाई नापनका लागि एउटा अर्का एककको उपयोग हुन्छ, जसलाई '''[[किलोवाट-घण्टा]]''' (KWh) भन्दछन् र जो ३.६E६ जूलहरूका बराबर हुन्छ। == यान्त्रिक ऊर्जा == उन वस्तुहरूको अपेक्षा, जसको अस्तित्वको अनुमान हामी केवल तर्कका आधारमा गर्न सक्छौं, हामीलाई ती वस्तुहरूको ज्ञान अधिक सुगमतादेखि हुन्छ जसलाई हामी स्थूल रूपले देख सक्छौं। मनुष्यका मस्तिष्कमा ऊर्जाका त्यस रूपको भावना सबैभन्दा प्रथम उदय भएको जसको सम्बन्ध ठूला ठूला पिण्डहरूदेखि छ र जसलाई यन्त्रहरूको सहायतादेखि कार्यरूपमा परिणति हुँदै हामी स्पष्टत: देख्न सक्छौं। यस यान्त्रिक ऊर्जाका दुई रूप छन् : एउटा स्थितिज ऊर्जा एवं अर्को गतिज ऊर्जा। यसका विपरीत त्यस ऊर्जाको ज्ञान जसको सम्बन्ध अणुहरू तथा परमाणुहरूको गतिदेखि छ, मनुष्यलाई पछि भयो। यस कारण यो कम आश्चर्यको कुरा छैन कि न्यूटनदेखि पनि पहिला फ्रांसिस बेकनको यो धारणा थियो कि उष्मा द्रव्यका कणहरूको गतिका कारण हुन्छ। === स्थितिज ऊर्जा === {{मुख्य|स्थिति शक्ति}} एक किलो ग्राम भारका एउटा पिण्डलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जो कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई हामी किलो ग्राम-मीटर कह सक्छौं र यो लगभग ९८१ जूलहरूका बराबर हुन्छ। यदि हामी एउटा डोर लिएरतर्फ त्यसलाई एउटा घिरनीका माथि हालेर त्यसको दुइटै सिरहरूदेखि लगभग एउटा किलो ग्रामका पिण्ड बाँधे र तिनलाई यस्तो अवस्थामा छो्ने कि ती दुइटै एउटा नैं उचाईमा न होउन् र ऊँचे पिण्डलाई धेरै धीरे-से तल आउने दिउन् त हामी हेर्नुहोस्गे कि एउटा किलो ग्रामका पिण्डलाई एउटा मीटर अग्लो उठा द्नेछ। घिरनीमा घर्षण जति नैं कम हुनेछ अर्को पिण्ड भारमा उति नैं पहिला पिण्डका भारका बराबर रखा जा सक्नेछ। यस क अर्थ यो भयो कि यदि हामी कुनै पिण्डलाई पृथ्वीदेखि अग्लो बढ्न जान्छ। एउटा किलो ग्राम भारका पिण्डलाई यदि ५ मीटर अग्लो उठाया जाए त त्यसमा ५ किलो ग्राम-मीटर कार्य गर्ने क्षमता आउँछ, एवं त्यसको ऊर्जा पहिलाको अपेक्षा त्यसै परिमाणमा बढ्न जान्छ। यो ऊर्जा पृथ्वी तथा पिण्डको आपेक्षिक स्थितिका कारण हुन्छ र वस्तुत: पृथ्वी एवं पिण्डद्वारा बने तंत्र (सिस्टम)को ऊर्जा हुन्छ। यसैलिए यसलाई स्थितिज ऊर्जा भन्दछन्। जब कहिले पनि पिण्डहरूका कुनै समुदायको पारस्परिक दूरी अथवा एउटा नैं पिण्डका विभिन्न भागहरूको स्वाभाविक स्थितिमा अन्तर उत्पन्न हुन्छ त स्थितिज ऊर्जामा पनि अन्तर आउँछ। कमानीलोई दबाउनाले अथवा धनुषलाई झुकाउनुले त्यसमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। नदीहरूमा बाँध बाँधेर पानीलाई धेरै उचाईमा एकत्र गरियोस् त यस पानीमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। === गतिज ऊर्जा === न्यूटनले बलको यो परिभाषा दिए कि बल संवेग (मोमाटम)का परिवर्तनको दरका बराबर हुन्छ। यदि '''m''' किलो ग्रामको कुनै पिण्ड प्रारंभमा स्थिर छ र त्यसमा एउटा नियत बल '''F''', '''t''' सेकेण्डसम्म कार्य गरेर जो वेग उत्पन्न गर्छ त्यसको मान '''v''' मीटर प्रति सेकेण्ड छ भनें बलको मान <math>\frac{mv}{t}</math> न्यूटन हुनेछ। यसै समयमा पिण्ड जुन दूरी पुरा गरे त्यो यदि '''d''' मीटर छ भनें बलद्वारा गरिएको कार्य '''F.d''' जूलका बराबर हुनेछ। अर्थात '''m''' द्रव्यमान भएको पिण्डको वेग यदि '''v''' छ भनें त्यसको ऊर्जा <math>\frac{1}{2}mv^{2}</math> हुनेछ। यो ऊर्जा त्यस पिण्डमा त्यसको गतिको कारण हुन्छ र गतिज ऊर्जा कहलाउँछ। जब हामी धनुषलाई झुकाएर तीर छोड्दछौं त धनुषको स्थितिज ऊर्जा तीरको गतिज ऊर्जामा परिवर्तन हुन जान्छ। स्थितिज ऊर्जा एवं गतिज ऊर्जाका पारस्परिक परिवर्तनको सबैभन्दा सुंदर उदाहरण सरल लोलक हो। जब हामी लोलकका गोलकलाई एकतर्फ खींच्दछन् त गोलक आफ्नो साधारण स्थितिदेखि थोरै अग्लो उठ जान्छ र यसमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। जब हामी गोलकलाई छोड्दछन् त गोलक यता उता झूलने लाग्दछ। जब गोलक लटकने साधारण स्थितिमा आउँछ त यसमा केवल गतिज ऊर्जा रहन्छ। संवेगका कारण गोलक अर्तर्फ जान्छ र गतिज ऊर्जा पुन: स्थितिज ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। साधारणत: वायुका घर्षणका विरुद्ध कार्य गर्नको लागि गोलकको ऊर्जा कम होती जान्छ र यसको गति केही देरमा बंद हुन जान्छ। यदि घर्षणको बल न छ भनें लोलक अनंत कालसम्म चलता रह्नेछ। == उष्मा ऊर्जा == {{मुख्य|उष्मा}}<br /> [[चित्र:Midsummer bonfire.jpg|right|thumb|250px|आगो, रासायनिक उर्जालाई उष्मीय उर्जामा बदल दिन्छ।]] गति विज्ञानमा [[उर्जा संरक्षणको नियम|ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धांत]]का प्रमाणित भएपछि पनि यसका अर्का स्वरूपहरूको ज्ञान न हुनेका कारण यो समझिन्थ्यो कि धेरै स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट पनि हुन सक्छ; जस्तै, जब कुनै पिण्डसमुदायका विभिन्न भागहरूमा अपेक्षिक गति छ भनें घर्षणका कारण स्थितिज र गतिज ऊर्जा कम हुन जान्छ। वस्तुत: यस्तो स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट हुँदैन वरन् उष्मा ऊर्जामा परिवर्तन हुन जान्छ। परन्तु १८ौं शताब्दीसम्म उष्मालाई ऊर्जाको नैं एउटा स्वतन्त्र स्वरूप छैन समझिन्थ्यो। त्यस समयसम्म यो धारणा थियो कि उष्मा एउटा द्रव्य हो। १९ौं शताब्दीमा प्रयोगहरू द्वारा यो निर्विवाद रूपले सिद्ध गर्न दिइएको कि उष्मा पनि ऊर्जाको नैं एउटा अर्को रूप हो। [[चित्र:Bockdampfmaschine.JPG|right|thumb|300px|वाष्प इंजन, उष्मीय उर्जालाई यान्त्रिक उर्जामा बदल्दछ]] हरू त प्रागैतिहासिक कालमा पनि मनुष्य दाउराहरूलाई रग्डेर अग्नि उत्पन्न गर्थ्यो, परन्तु ऊर्जा एवं उष्माका घनिष्ठ सम्बन्धतर्फ सबैभन्दा पहिला बहरूजामिन टामसन (काउंट रुमफर्ड)को ध्यान गया। यो संयुक्त राज्य (अमरीका)का मैसाचूसेट्स प्रदेशको रहनेवाला थियो। परन्तु त्यस समय यो बवेरियाका राजाको युद्धमंत्री थियो। ढली भएको पीतलको तोपको नलिहरूलाई छेद्दै समय यसले देखा कि नली धेरै कर्म हुन जान्छ भनें थियो त्यो भन्दा निकले नराम्रोदे र पनि गरम हुन्छन्। एउटा प्रयोगमा तोपको नालका चारहरूतर्फ काठको नाँदमा पानी भरकर त्यसले देखा कि खरादनाले जो उष्मा उत्पन्न हुन्छ त्यो भन्दा ढाई घण्टामा सारा पानी उबलनेका तापसम्म पुग गया। यस प्रयोगमा त्यसका वास्तविक ध्येय यो सिद्ध गर्नु थियो कि उष्मा कुनै द्रव छैन जो पिण्डहरूमा हुन्छ र दाबका कारण त्यस्तो नैं बाहिर निकल आउँछ जस्तै निचोडनाले कपडेमा देखि पानी; किनभनें यदि यस्तो होता त कुनै पिण्डमा यो द्रव एउटा सीमित मात्रामा नैं होता, परन्तु छेदने प्रयोगदेखि ज्ञात हुन्छ कि जति नैं अधिक कार्य गरियोस् उतनी नैं अधिक उष्मा उत्पन्न हुनेछ। रुमफर्डले यो प्रयोग सन् १७९८ ई.मा गरे। यसका २० वर्ष पहिला नैं लाव्वाजिए तथा लाग्राँजले यो देखेको थियो कि जानवरहरूमा भोजनदेखि उतनी नैं उष्मा उत्पन्न हुन्छ जति रासायनिक क्रिया द्वारा त्यस भोजनदेखि प्राप्त हुन सक्छ। सन् १८१९ मा फ्रांसीसी वैज्ञानिक ड्यूलहरूले देखा कि कुनै ग्यासका संपीडनदेखि त्यसमा उष्मा त्यसै अनुपातमा उत्पन्न हुन्छ जति संपीडनमा कार्य गरिन्छ। सन् १८४२ ई.मा यसै भावनाको उपयोग जूलियस राबर्ट मायर ने, जो त्यस समय केवल २८ वर्षको थियो र जर्मनीका हाइलब्रन नगरमा डाक्टर थियो, यस कुराको गणनाका लागि गरे कि एउटा कलरी उष्मा उत्पन्न गर्नका लागि कति कार्य आवश्यक हुन्छ। हामी जान्दछन् कि प्रत्येक ग्यासको दुई विशिष्ट उष्माहरू हुन्छ : एउटा नियत आयतनमा तथा अर्को नियत दाब पर। पहिलो अवस्थामा ग्यास कुनै कार्य गर्दैन। अर्को अवस्थामा ग्यासलाई बाह्य दबावका विरुद्ध कार्य गर्नु पर्छ र दुइटै विशिष्ट उष्माहरूमा जो अन्तर हुन्छ त्यो यसै कार्यका समतुल्य हुन्छ। यस प्रकार मायरलाई उष्माका यान्त्रिक तुल्यांकको जो मान प्राप्त भयो त्यो लगभग उति नैं थियो जति काउंट रुमफोर्डलाई प्राप्त भएको थियो। [[चित्र:Fahrrad-detail-23.jpg|right|thumb|300px|सायकिलको डायनेमो, यान्त्रिक उर्जालाई विद्युत उर्जामा बदल दिन्छ]] यसै समय इङ्गल्याण्डमा जेम्स प्रेसकाट जूल पनि उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक निकालनमा लगा भएको थियो। यसका प्रयोग सन् १८४२ ई.देखि सन् १८५२ ई.सम्म चल्दै रहे। आफ्नो प्रयोगमा यसले एउटा ताँबेका उष्मामापीमा पानी लिया र त्यसलाई एउटा मथनीदेखि मथा। मथनीलोई दुई घिरनिहरूमादेखि लटके भए दुई भारहरूमा चलाईन्थ्यो। जस डोरदेखि यी भार लटके भए थिए त्यो यस मथनीका सिरेमा लपेटी भएको थियो र जब यी भार तलतर्फ गिरन्थे त मथनी घूमती थियो। जब यी भार तल गिरन्थे त इनकी स्थितिज ऊर्जा कम हो जाती थियो। यस कमीको केही भाग भारहरूको गतिज ऊर्जामा परिणत हुन्थ्यो र केही भाग मथनीलोई घुमानमा व्यय हुन्थ्यो। यस प्रकार यो ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो कि मथनीलोई घुमनमा कति कार्य गरे जा रह्यो थियो। उष्मामापीका पानीका तापमा जति वृद्धि भएको त्यो भन्दा यो ज्ञात हो सकन्थ्यो कि कितनी उष्मा उत्पन्न भएको; र तब उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो। जूलले यी प्रयोग पानी तथा पारा दुइटैका साथ गरे। सन् १८४७ ई.मा हरमान फान हेल्महोल्ट्सले एउटा पुस्तक लिखी जसमा उष्मा, चुंबक, बिजली, भौतिक रसायन आदि विभिन्न क्षेत्रहरूका उदाहरणहरू द्वारा उष्मा-अविनाशिता-सिद्धान्तको प्रतिपादन गरिएको थियो। जूलले प्रयोगद्वारा वैद्युत ऊर्जा तथा उष्मा-ऊर्जाको समानता सिद्ध गरे == उर्जाको अविनाशिता तथा उर्जाको परिवर्तन == [[चित्र:Newtons cradle animation book.gif|right|thumb|300px|उर्जाको संरक्षणको प्रदर्शन (न्यूटनको क्रेडिल) <br /> स्थितिज उर्जा --> गतिज उर्जा --> विकृति उर्जा --> गतिज उर्जाको चक्र]] {{मुख्य|उर्जा संरक्षणको नियम|ऊर्जा रूपान्तरण}}[[ऊर्जा रूपान्तरण]] [[ऊर्जा]]लाई एक रूपबाट अर्कोमा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया हो। <ref>{{Cite web |title=Energy Transfers and Transformations {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/energy-transfers-and-transformations |access-date=2022-05-29 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। उदाहरणका लागि, घर तताउनको लागि, भट्टीले इन्धन जलाउँछ, जसको रासायनिक ऊर्जा थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ, जुन त्यसपछि घरको हावामा यसको तापक्रम बढाउनको लागि स्थानान्तरण गरिन्छ। == द्रव्यमान तथा ऊर्जाको समतुल्यता == सन् १९०५ ई.मा आइन्स्टाइनले आफ्नो आपेक्षिक सिद्धान्त प्रतिपादित गरे जसका अनुसार कणहरूको द्रव्यमान तिनको गतिज ऊर्जामा निर्भर रहन्छ। इसका यो अर्थ छ कि ऊर्जाको मान द्रव्यमान वृद्धिलाई प्रकाशका वेगका वर्गदेखि गुणा गर्नमा प्राप्त हुन्छ। यस सिद्धांतको पुष्टि नाभिकीय विज्ञानका धेरै प्रयोगहरू द्वारा हुन्छ। सूर्यमा पनि ऊर्जा यसै प्रकार बन्दछ। सूर्यमा एउटा श्रृंखल क्रिया हुन्छ जसको फल यो हुन्छ कि हाइड्रोजनका चार नाभिकहरूका संयोगले हीलियमको नाभिक बन्न जान्छ। हाइड्रोजनका चारहरू नाभिकहरूका द्रव्यमानको योगफल हीलियमका नाभिकदेखि केही अधिक हुन्छ। यो अन्तर ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। [[परमाणु बम]] एवं [[हाइड्रोजन बम]]मा पनि यसै द्रव्यमान-ऊर्जा-समतुल्यताको उपयोग हुन्छ। == ऊर्जाको क्वांटमीकरण (Quantization of energy) == वर्णक्रमका विभिन्न वर्णहरूका अनुसार कृष्ण पिण्डका विकिरणका वितरणको ठीक सूत्र के छ, यसको अध्ययन गर्दै प्लांक यस निष्कर्षमा पुग्नुभयो कि विकिरणको आदान प्रदान अनियमित मात्रामा हुँदैन प्रत्युत ऊर्जाका साना कणहरू द्वारा हुन्छ। यी कणहरूलाई रहन्छ। आवृत्तिसंख्यालाई जस नियतांकदेखि गुणा गर्नमा ऊर्जाक्वांटमको मान प्राप्त हुन्छ त्यसलाई प्लांक नियतांक भन्दछन्। नील्स बोरले सन् १९१३ ई.मा यो देखिलाया कि यो क्वांटम सिद्धान्त अत्यंत व्यापक छ र परमाणुहरूमा इलेक्ट्रान जिन कक्षाहरूमा घूम्दछन्। ती कक्षाहरू पनि क्वांटम सिद्धांतका अनुसार नैं निश्चित हुन्छन्। जब इलेक्ट्रान अधिक ऊर्जावाली कक्षादेखि कम ऊर्जावाली कक्षामा जान्छ त यी दुई ऊर्जाहरूको अन्तर प्रकाशका रूपमा बाहिर आउँछ। हाइजेनबर्ग, श्रोडिंगर तथा डिराकले यस क्वांटम सिद्धांतलाई र पनि विस्तृत गरेकोछ। == उर्जाका स्रोत == आधुनिक भौतिक विज्ञानमा प्रत्येक कार्यका लागि ऊर्जालाई आवश्यक बताइएको छ। [[उर्जाका संरक्षणको सिद्धान्त|ऊर्जा संरक्षण सिद्धान्त]]का अनुसार ऊर्जालाई न त जना जा सगर्छ र ना त नषअट गरे जा सकता केवल यसको स्वरूप बदला जा सगर्छ। हामी आफ्नो दैनिक जीवनमा प्रयोग गर्न हेतु ऊर्जाका प्रयोग धेरै रूपहरूमा गर्दछन्, यथा - यान्त्रिक ऊर्जा , विद्युत ऊर्जा, ऊष्मीय ऊर्जा, प्रकाश ऊर्जा, रसायनिक ऊर्जा इत्यादि। मोटरमा विद्युत ऊर्जालाई यान्त्रिक ऊर्जामा बदल गर्न काम लिइन्छ त बैटरीमा रसायनिक ऊर्जालाई विद्युत ऊर्जा मा। मानव शरीर मल्य पदार्थहरूको रासायनिक ऊर्जालाई पचा गर्न त्यो भन्दा यान्त्रिक कार्य गर्दछ। यसै प्रकार एउटा विद्युत बल्ब विद्युत ऊर्जालाई प्रकाय तथा ऊष्मीय ऊर्जामा बदल दिन्छ। कार वा बसको ईंजन पेट्रोलको रासायनिक ऊर्जालाई पहिला ऊष्मीय ऊर्जामा बदल्दछ तथा त्यसलाई फेरि यान्त्रिक ऊर्जामा । यी सबै कार्यहरूका लागि प्रयुक्त ऊर्जा यी स्रोतहरूदेखि प्राप्त हुन्छ - * [[कोइला|कोइला]] * [[पेट्रोलियम]] * [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] * [[पवन ऊर्जा]] * [[सौर ऊर्जा]] * [[लहर ऊर्जा]] (या [[तरङ्ग ऊर्जा]]) * [[नदी घाटी परियोजनाहरू]] == उर्जा एवं [[औद्योगिक क्रान्ति]] == उर्जाको अवधारणा (कांसेप्ट) उन्नीसौं शताब्दीमा आयी। यो मानवद्वारा आविष्कृत एउटा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण एवं मौलिक अवधारणा हो। यो विभिन्न प्रकारको घटनाहरूमा हुने अन्तर्क्रियाहरू (इन्टरैक्शन्स्)लाई संख्यात्मक रूपमा व्यक्त गर्नमा धेरै उपयोगी हो। यसलाई एउटा प्रकारदेखि विभिन्न भौतिक फेनामेनाका बीच हुने अन्तःक्रियाहरूका लागि सर्वनिष्ट (कमन) मुद्राको प्रकार समझा जा सगर्छ। उर्जाको अवधारणादेखि नैं परिवर्तन (ट्रान्स्फार्मेशन) (जस्तै रसायन एवं धातुकर्ममा) एवं ट्रान्समिशनदेखि सम्बन्धित छ जो कि [[औद्योगिक क्रान्ति]]का आधार छन्। जबसम्म केवल मानवी वा पाशविक उर्जादेखि नैं काम हुन्थ्यो, तबसम्म उर्जा सीमित थियो; त्यसलाई स्वचालित एवं नियन्त्रित गर्नु कठिन कार्य थियो। किन्तु वाष्प आदिदेखि चलने मशीनहरूका आविष्कारदेखि यो स्थिति बदल गयी जसदेखि औद्योगिक क्रान्तिको सूत्रपात भयो। आधुनिक कालमा कुनै देशद्वारा खपतको जाने उर्जा त्यसको विकासको प्रमुख माप हो। {| class="wikitable" ! ! [[जूल]] वा वाट-सेकेन्ड ! [[किलोवाट-घण्टा|किलोवाट घण्टा]] ! [[इलेक्ट्रोन भोल्ट]] ! [[किलोपन्डमीटर]]<br> (Kilopondmeter) ! [[क्यालोरी]]<!-- "International Table"-Kalorie á 4.1868 J --> ! [[अर्ग]] (Erg) |- ! 1 kg·m²/s² | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.778 · 10⁻⁷ | {{0|00}} 6.242 · 10¹⁸ | {{0|00}} 0.102 | {{0|00}} 0.239 | {{0|0}} 10⁷ |- ! 1 kW·h | {{0|00}} 3.6 · 10⁶ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.25 · 10²⁵ | {{0|00}} 3.667 · 10⁵ | {{0|00}} 8.60 · 10⁵ | {{0|0}} 3.6 · 10¹³ |- ! 1 eV | {{0|00}} 1.602 · 10⁻¹⁹ | {{0|00}} 4.45 · 10⁻²⁶ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 1.63 · 10⁻²⁰ | {{0|00}} 3.83 · 10⁻²⁰ | {{0|00}} 1.602 · 10⁻¹² |- ! 1 kp·m | {{0|00}} 9.80665 | {{0|00}} 2.72 · 10⁻⁶ | {{0|00}} 6.13 · 10¹⁹ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.34 | {{0|0}} 9.80665 · 10⁷ |- ! 1 cal_IT | {{0|00}} 4.1868 | {{0|00}} 1.163 · 10⁻⁶ | {{0|00}} 2.611 · 10¹⁹ | {{0|00}} 0.427 | {{0|00}} 1 | {{0|0}} 4.1868 · 10⁷ |- ! 1 g·cm²/s² | {{0|00}} 10⁻⁷ | {{0|0}} 2.778 · 10⁻¹⁴ | {{0|0}} 6.242 · 10¹¹ | {{0|0}} 1.02 · 10⁻⁸ | {{0|0}} 2.39 · 10⁻⁸ | {{0|00}} 1 |} == उर्जासित सम्बन्धित प्रमुख सूत्र == * तने भए स्प्रिंगको गतिज उर्जा :<math>E_{\text{pot}} = {1 \over 2}\, k \, x^2\,,</math> :जहाँ ''k'' स्प्रिंगको बल नियतांक छ तथा ''x'' स्प्रिंगको सामायावस्थाको तुलनामा कुल तनाव हो। * आवेशित [[संधारित्र]]को उर्जा :<math>E = \frac{Q^2}{2C}= \frac{C\,U^2}{2}\,,</math> :जहाँ ''Q'' संधारित्रको प्लेटहरूमा एकत्र आवेशछ; तथा ''C'' संधारित्रको धारि्दछ; ''U'' संधारित्रको प्लेटहरूका बीच विभवान्तर हो। * द्रव्यमान एवं उर्जाको समतुल्यता - <math>m</math> द्रव्यमान एवं <math>v</math> वेगका मुक्त कणको सापेक्षिक (रिलेटिविस्टिक) उर्जा: :<math>E = \frac{m \, c^2}{\sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}} </math> :जहाँ <math>c</math> [[प्रकाश]]को वेग हो। * फोटोनहरू वा प्रकाश क्वान्टाको उर्जा :<math>E = h \, f\,, </math> :जहाँ ''h'' प्लांक नियतांकछ; तथा <math>f</math> फोटोनको [[आवृत्ति]] हो। * [[भुईँचालो|भूकम्प]]को उर्जा :<math>E=10^{\frac{3}{2}(M-2)}</math> टन [[टीएनटी]]को समतुल्य : जहाँ ''M'' भूकम्पको तीव्रता (रिचर पैमाना पर) हो। * कार्य वा उर्जामा परिवर्तन, बलको दूरीका साथ इन्टीग्रलका बराबर हुन्छ। :<math>W = \int \mathbf F\,\mathrm{d}\mathbf x\,.</math> == यी पनि हेर्नुहोस् == * [[शक्ति (भौतिकी)]] * [[अक्षय उर्जा]] * [[अक्षय विकास]] == बाह्य कडीहरू == * [http://hindi.business-standard.com/storypage.php?autono=35625 ऊर्जा क्रान्तिको दहलीजमा खडा छ भारत] * [http://divyurja.com/Default.aspx '''दिव्य उर्जा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100118184340/http://www.divyurja.com/Default.aspx |date=2010-01-18 }} (उर्जा जागरूकताको अभिनव प्रयास) * [http://www.spreri.org/ Sardar Patel Renewable Energy Research Institute (SPRERI)] * [http://www.teriin.org/index.php टाटा उर्जा संसाधन संस्थान (TERI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119232930/http://www.teriin.org/index.php |date=2010-01-19 }} * [http://www.indiaenergyportal.org/ India Energy Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324042545/http://www.indiaenergyportal.org/ |date=2010-03-24 }} * [http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch01/ch01.html Conservation of Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416062343/http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch01/ch01.html |date=2010-04-16 }} * [http://www.energyandlife.org Energy and Life] * [http://physicsworld.com/cws/article/print/9233 What does energy really mean? From Physics World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210042044/http://physicsworld.com/cws/article/print/9233 |date=2009-02-10 }} * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m20.pdf ''Work, Power, Kinetic Energy''] {{कमन्सश्रेणी|Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जा| ]] [[श्रेणी:भौतिकी]] 3odxscy4uuna9w1qodsi7m3l5s4ejlw 1357013 1357012 2026-05-29T06:43:29Z Bishaldev100 28807 /* यान्त्रिक ऊर्जा */ 1357013 wikitext text/x-wiki [[File:Lightning over Oradea Romania zoom.jpg|thumb|right|300px|'''चट्याङ्ग''' एउटा बादलको बिजुलीको टुटाई हो जसमा विद्युतको दह्रिलो क्षेत्र स्थापित भए पछि हुने गर्छ, जसले चार्ज उत्पन्न भएर शक्ति उत्पन्न गर्दछ। जब ती चार्जहरूले केही दूरी तय गर्दछन्, विद्युत प्रवाह हुन्छ, विद्युतको [[सम्भावना उर्जा]]ले थर्मल उर्जा, प्रकाश, ध्वनि आदिको रूप लिन्छ जो अन्य प्रकारका उर्जाहरू हुन्।]] [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। ऊर्जा वस्तु छैन। यसलाई हामी देख्न सक्तैनौं, यसले कुनै जग्गा घेर्दैन, न यसको कुनै छाया नैं पर्छ। संक्षेपमा, अन्य वस्तुहरूको भाँति यो [[द्रव्य]] छैन, यद्यपि बहुधा द्रव्यदेखि यसको घनिष्ठ सम्बन्ध रहन्छ। र पनि यसको अस्तित्व उति नैं वास्तविक छ जति कुनै अन्य वस्तुको र यस कारण कि कुनै पिण्ड समुदायमा, जसका माथि कुनै बाह्य बलको प्रभाव रहँदैन, यसको मात्रामा कमी बेशी हुँदैन। [[विज्ञान]]मा यसको महत्त्वपूर्ण स्थान छ। == उर्जाका विभिन्न रूप == [[चित्र:Energy-p-k-i.svg|right|thumb|300px|तीन रूपहरूमा उर्जा - स्थितिज, गतिज एवं आन्तरिक]] साधारणत: कार्य गर्न सक्ने क्षमतालाई ऊर्जा भन्दछन्। जब [[धनुष बाण|धनुष]]देखि शिकार गर्ने कुनै शिकारी धनुषलाई झुकाउँदछ त धनुषमा ऊर्जा आउँछ जसको उपयोग बाणलाई शिकारसम्म चलाउनमा गरिन्छ। बग्दोमा ऊर्जा हुन्छ जसको उपयोग [[पानी घट्टा]] चलाउनमा अथवा कुनै अर्का कामका लागि गर्न सकिन्छ। यसै प्रकार [[बारूद]]मा ऊर्जा हुन्छ, जसको उपयोग पत्थरको शिलाहरू तोडने अथवा [[तोप]]देखि [[गोला]] दागनमा हुन सक्छ। बिजलीको [[धारा]]मा ऊर्जा हुन्छ जसदेखि [[विद्युत मोटर|बिजलीको मोटर]] चलाउन सकिन्छ। [[सूर्य]]का [[प्रकाश]]मा ऊर्जा हुन्छ जसको उपयोग [[प्रकाश सेल|प्रकाश सेलहरू]] द्वारा बिजलीको धारा उत्पन्न गर्नमा गर्न सकिन्छ। यस्ता नैं [[परमाणु बम|अणुबम]]मा [[नाभिकीय ऊर्जा]] रहन्छ जसको उपयोग शत्रुको विध्वंस गर्न अथवा अन्य कार्यहरूमा गरिन्छ। इस प्रकार हामी देख्छौं कि ऊर्जा धेरै रूपहरूमा पाइन्छ। झुके भए धनुषमा जो ऊर्जा छ त्यसलाई '''स्थितिज ऊर्जा''' भन्दछन्; बग्दोको ऊर्जा '''गतिज ऊर्जा''' हो; बारूदको ऊर्जा '''रासायनिक ऊर्जा''' हो; बिजलीको धाराको ऊर्जा '''वैद्युत ऊर्जा हो'''; सूर्यका प्रकाशको ऊर्जालाई '''प्रकाश ऊर्जा''' भन्दछन्। सूर्यमा जो ऊर्जा छ त्यो त्यसको ऊँचे तापका कारण हुन्छ। यसलाई '''उष्मा ऊर्जा''' भन्दछन्। == कार्य एवं उर्जा == विभिन्न उपाहरू द्वारा ऊर्जालाई एउटा रूपले अर्का रूपमा परिवर्तित गर्न सकिन्छ। यी परिवर्तनहरूमा ऊर्जाको मात्रा सर्वदा एउटा नैं रहन्छ। त्यसमा कमी बेशी हुँदैन। यसलाई '''ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धान्त''' भन्दछन्। माथि भनिएको छ कि कार्य गर्न सक्ने क्षमतालाई ऊर्जा भन्दछन्। परन्तु सारा ऊर्जालाई कार्यमा परिणत गर्नु सर्वदा सम्भव हुँदैन। यस लागि यो भन्नु अधिक उपयुक्त हुनेछ कि ऊर्जा त्यो वस्तु हो जो उतनी नैं घट्दछ जति कार्य हुन्छ। यस कारण ऊर्जालाई नाप्नका ती नैं एकक हुन्छन्। जो कार्यलाई नापने के। यदि हामी एउटा किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठा्दछन् त पृथ्वीका गुरुत्वाएर्षणका विरुद्ध एउटा विशेष मात्रामा कार्य गर्नु पर्छ। यदि हामी यसै भारलाई दुई मीटर अग्लो उठाहरू अथवा दुई किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठायौं भनें दुइटै दशाहरूमा पहिलाको अपेक्षा दूना कार्य गर्नु पर्नेछछ। यसदेखि प्रकट हुन्छ कि कार्यको परिमाण त्यस बलका परिमाण पर, जसका विरुद्ध कार्य गरियोस्, र त्यस दूरीका परिमाण पर, जस दूरी द्वारा त्यस बलका विरुद्ध कार्य गरियोस्, निर्भर रहन्छ र यी दुइटै परिमाणहरूका गुणनफलका बराबर हुन्छ। == उर्जाका मात्रक == कार्यको कुनै पनि मात्रालाई हामी कार्यको एकक मान्न सक्छौं। उदाहरणत: एउटा किलो ग्राम भारलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई एकक मान्न सकिन्छ। परन्तु पृथ्वीको आकर्षण सब जग्गा एउटा समान हुँदैन। यसको जो मान मद्रासमा छ त्यो दिल्लीमा छैन। यस लागि यो एकक असुविधापूर्ण हो। र पनि धेरै देशहरूमा इंजीनियर यस्ता नैं एककको उपयोग गर्ने गर्दछन्। जसलाई फुट-पाउण्ड भन्दछन्। यो त्यस कार्यको मात्रा छ जो लण्डनका अक्षांशमा समुद्रतटमा एउटा पाउंडलाई एउटा अर्का नैं एककको प्रयोग गरिन्छ जो सेण्टीमीटर-ग्राम-सेकंडका माथि निर्भर हुन्छ। यसमा बलका एककलाई "डाइन" (Dyne) भन्दछन्। डाइन बलको त्यो एकक छ जो एउटा ग्रामका पिण्डमा एउटा सेकंडमा एउटा सेण्टीमीटर प्रति सेकंडको वेग उत्पन्न गर्न सगर्छ। यस बलका क्रियाबिंदुलाई यसका विरुद्ध एउटासे मी. हटाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई वर्ग भन्दछन्। परन्तु व्यावहारिक दृष्टिदेखि कार्यको यो एकक धेरै सानो हो। अतएव दैनिक व्यवहारमा एउटा अर्को एकक उपयोगमा लाईन्छ। यसमा लंबाईको एकक सेण्टीमीटरका स्थानमा मीटर छ तथा द्रव्यमानको एकक ग्रामका स्थानमा किलो ग्राम हो। यसमा बलको एकक "न्यूटन" हो। न्यूटन बलको त्यो एकक छ जो एउटा किलो ग्रामका पिण्डमा एउटा सेकंडमा एउटा मीटर प्रति सेकंडको वेग उत्पन्न गर्न सगर्छ। यस प्रकार न्यूटन १००००० डाइनका बराबर हुन्छ। यस बलका क्रियाबिंदुलाई त्यसको विरुद्ध एउटा मीटरसम्म हटाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई '''जूल''' भन्दछन्। एउटा जूल १०E७ .'''अर्ग'''सँग बराबर हुन्छ। === अन्य मात्रक === ऊर्जालाई पनि यिनैं एककहरूमा नापिन्छ। परन्तु कहिले कहिले विशेष स्थलहरूमा केही अन्य एककहरूको उपयोग हुन्छ। यिनमा एउटा '''इलेक्ट्रान वोल्ट''' हो। त्यो ऊर्जाको त्यो एकक छ जसलाई इलेक्ट्रानको वोल्टका विभवांतर (पोटहरूशियल डिफरहरूस)देखि गुजरनमा प्राप्त गर्दछ। यो धेरै सानो एकक छ र केवल १.६०E-१९ जूलका बराबर हुन्छ। यसका अतिरिक्त घरहरूमा उपयोगमा आउने वैद्युत ऊर्जालाई नापनका लागि एउटा अर्का एककको उपयोग हुन्छ, जसलाई '''[[किलोवाट-घण्टा]]''' (KWh) भन्दछन् र जो ३.६E६ जूलहरूका बराबर हुन्छ। == यान्त्रिक ऊर्जा == {{मुख्य|यान्त्रिक शक्ति}} उन वस्तुहरूको अपेक्षा, जसको अस्तित्वको अनुमान हामी केवल तर्कका आधारमा गर्न सक्छौं, हामीलाई ती वस्तुहरूको ज्ञान अधिक सुगमतादेखि हुन्छ जसलाई हामी स्थूल रूपले देख सक्छौं। मनुष्यका मस्तिष्कमा ऊर्जाका त्यस रूपको भावना सबैभन्दा प्रथम उदय भएको जसको सम्बन्ध ठूला ठूला पिण्डहरूदेखि छ र जसलाई यन्त्रहरूको सहायतादेखि कार्यरूपमा परिणति हुँदै हामी स्पष्टत: देख्न सक्छौं। यस यान्त्रिक ऊर्जाका दुई रूप छन् : एउटा स्थितिज ऊर्जा एवं अर्को गतिज ऊर्जा। यसका विपरीत त्यस ऊर्जाको ज्ञान जसको सम्बन्ध अणुहरू तथा परमाणुहरूको गतिदेखि छ, मनुष्यलाई पछि भयो। यस कारण यो कम आश्चर्यको कुरा छैन कि न्यूटनदेखि पनि पहिला फ्रांसिस बेकनको यो धारणा थियो कि उष्मा द्रव्यका कणहरूको गतिका कारण हुन्छ। === स्थितिज ऊर्जा === {{मुख्य|स्थिति शक्ति}} एक किलो ग्राम भारका एउटा पिण्डलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जो कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई हामी किलो ग्राम-मीटर कह सक्छौं र यो लगभग ९८१ जूलहरूका बराबर हुन्छ। यदि हामी एउटा डोर लिएरतर्फ त्यसलाई एउटा घिरनीका माथि हालेर त्यसको दुइटै सिरहरूदेखि लगभग एउटा किलो ग्रामका पिण्ड बाँधे र तिनलाई यस्तो अवस्थामा छो्ने कि ती दुइटै एउटा नैं उचाईमा न होउन् र ऊँचे पिण्डलाई धेरै धीरे-से तल आउने दिउन् त हामी हेर्नुहोस्गे कि एउटा किलो ग्रामका पिण्डलाई एउटा मीटर अग्लो उठा द्नेछ। घिरनीमा घर्षण जति नैं कम हुनेछ अर्को पिण्ड भारमा उति नैं पहिला पिण्डका भारका बराबर रखा जा सक्नेछ। यस क अर्थ यो भयो कि यदि हामी कुनै पिण्डलाई पृथ्वीदेखि अग्लो बढ्न जान्छ। एउटा किलो ग्राम भारका पिण्डलाई यदि ५ मीटर अग्लो उठाया जाए त त्यसमा ५ किलो ग्राम-मीटर कार्य गर्ने क्षमता आउँछ, एवं त्यसको ऊर्जा पहिलाको अपेक्षा त्यसै परिमाणमा बढ्न जान्छ। यो ऊर्जा पृथ्वी तथा पिण्डको आपेक्षिक स्थितिका कारण हुन्छ र वस्तुत: पृथ्वी एवं पिण्डद्वारा बने तंत्र (सिस्टम)को ऊर्जा हुन्छ। यसैलिए यसलाई स्थितिज ऊर्जा भन्दछन्। जब कहिले पनि पिण्डहरूका कुनै समुदायको पारस्परिक दूरी अथवा एउटा नैं पिण्डका विभिन्न भागहरूको स्वाभाविक स्थितिमा अन्तर उत्पन्न हुन्छ त स्थितिज ऊर्जामा पनि अन्तर आउँछ। कमानीलोई दबाउनाले अथवा धनुषलाई झुकाउनुले त्यसमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। नदीहरूमा बाँध बाँधेर पानीलाई धेरै उचाईमा एकत्र गरियोस् त यस पानीमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। === गतिज ऊर्जा === न्यूटनले बलको यो परिभाषा दिए कि बल संवेग (मोमाटम)का परिवर्तनको दरका बराबर हुन्छ। यदि '''m''' किलो ग्रामको कुनै पिण्ड प्रारंभमा स्थिर छ र त्यसमा एउटा नियत बल '''F''', '''t''' सेकेण्डसम्म कार्य गरेर जो वेग उत्पन्न गर्छ त्यसको मान '''v''' मीटर प्रति सेकेण्ड छ भनें बलको मान <math>\frac{mv}{t}</math> न्यूटन हुनेछ। यसै समयमा पिण्ड जुन दूरी पुरा गरे त्यो यदि '''d''' मीटर छ भनें बलद्वारा गरिएको कार्य '''F.d''' जूलका बराबर हुनेछ। अर्थात '''m''' द्रव्यमान भएको पिण्डको वेग यदि '''v''' छ भनें त्यसको ऊर्जा <math>\frac{1}{2}mv^{2}</math> हुनेछ। यो ऊर्जा त्यस पिण्डमा त्यसको गतिको कारण हुन्छ र गतिज ऊर्जा कहलाउँछ। जब हामी धनुषलाई झुकाएर तीर छोड्दछौं त धनुषको स्थितिज ऊर्जा तीरको गतिज ऊर्जामा परिवर्तन हुन जान्छ। स्थितिज ऊर्जा एवं गतिज ऊर्जाका पारस्परिक परिवर्तनको सबैभन्दा सुंदर उदाहरण सरल लोलक हो। जब हामी लोलकका गोलकलाई एकतर्फ खींच्दछन् त गोलक आफ्नो साधारण स्थितिदेखि थोरै अग्लो उठ जान्छ र यसमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। जब हामी गोलकलाई छोड्दछन् त गोलक यता उता झूलने लाग्दछ। जब गोलक लटकने साधारण स्थितिमा आउँछ त यसमा केवल गतिज ऊर्जा रहन्छ। संवेगका कारण गोलक अर्तर्फ जान्छ र गतिज ऊर्जा पुन: स्थितिज ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। साधारणत: वायुका घर्षणका विरुद्ध कार्य गर्नको लागि गोलकको ऊर्जा कम होती जान्छ र यसको गति केही देरमा बंद हुन जान्छ। यदि घर्षणको बल न छ भनें लोलक अनंत कालसम्म चलता रह्नेछ। == उष्मा ऊर्जा == {{मुख्य|उष्मा}}<br /> [[चित्र:Midsummer bonfire.jpg|right|thumb|250px|आगो, रासायनिक उर्जालाई उष्मीय उर्जामा बदल दिन्छ।]] गति विज्ञानमा [[उर्जा संरक्षणको नियम|ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धांत]]का प्रमाणित भएपछि पनि यसका अर्का स्वरूपहरूको ज्ञान न हुनेका कारण यो समझिन्थ्यो कि धेरै स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट पनि हुन सक्छ; जस्तै, जब कुनै पिण्डसमुदायका विभिन्न भागहरूमा अपेक्षिक गति छ भनें घर्षणका कारण स्थितिज र गतिज ऊर्जा कम हुन जान्छ। वस्तुत: यस्तो स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट हुँदैन वरन् उष्मा ऊर्जामा परिवर्तन हुन जान्छ। परन्तु १८ौं शताब्दीसम्म उष्मालाई ऊर्जाको नैं एउटा स्वतन्त्र स्वरूप छैन समझिन्थ्यो। त्यस समयसम्म यो धारणा थियो कि उष्मा एउटा द्रव्य हो। १९ौं शताब्दीमा प्रयोगहरू द्वारा यो निर्विवाद रूपले सिद्ध गर्न दिइएको कि उष्मा पनि ऊर्जाको नैं एउटा अर्को रूप हो। [[चित्र:Bockdampfmaschine.JPG|right|thumb|300px|वाष्प इंजन, उष्मीय उर्जालाई यान्त्रिक उर्जामा बदल्दछ]] हरू त प्रागैतिहासिक कालमा पनि मनुष्य दाउराहरूलाई रग्डेर अग्नि उत्पन्न गर्थ्यो, परन्तु ऊर्जा एवं उष्माका घनिष्ठ सम्बन्धतर्फ सबैभन्दा पहिला बहरूजामिन टामसन (काउंट रुमफर्ड)को ध्यान गया। यो संयुक्त राज्य (अमरीका)का मैसाचूसेट्स प्रदेशको रहनेवाला थियो। परन्तु त्यस समय यो बवेरियाका राजाको युद्धमंत्री थियो। ढली भएको पीतलको तोपको नलिहरूलाई छेद्दै समय यसले देखा कि नली धेरै कर्म हुन जान्छ भनें थियो त्यो भन्दा निकले नराम्रोदे र पनि गरम हुन्छन्। एउटा प्रयोगमा तोपको नालका चारहरूतर्फ काठको नाँदमा पानी भरकर त्यसले देखा कि खरादनाले जो उष्मा उत्पन्न हुन्छ त्यो भन्दा ढाई घण्टामा सारा पानी उबलनेका तापसम्म पुग गया। यस प्रयोगमा त्यसका वास्तविक ध्येय यो सिद्ध गर्नु थियो कि उष्मा कुनै द्रव छैन जो पिण्डहरूमा हुन्छ र दाबका कारण त्यस्तो नैं बाहिर निकल आउँछ जस्तै निचोडनाले कपडेमा देखि पानी; किनभनें यदि यस्तो होता त कुनै पिण्डमा यो द्रव एउटा सीमित मात्रामा नैं होता, परन्तु छेदने प्रयोगदेखि ज्ञात हुन्छ कि जति नैं अधिक कार्य गरियोस् उतनी नैं अधिक उष्मा उत्पन्न हुनेछ। रुमफर्डले यो प्रयोग सन् १७९८ ई.मा गरे। यसका २० वर्ष पहिला नैं लाव्वाजिए तथा लाग्राँजले यो देखेको थियो कि जानवरहरूमा भोजनदेखि उतनी नैं उष्मा उत्पन्न हुन्छ जति रासायनिक क्रिया द्वारा त्यस भोजनदेखि प्राप्त हुन सक्छ। सन् १८१९ मा फ्रांसीसी वैज्ञानिक ड्यूलहरूले देखा कि कुनै ग्यासका संपीडनदेखि त्यसमा उष्मा त्यसै अनुपातमा उत्पन्न हुन्छ जति संपीडनमा कार्य गरिन्छ। सन् १८४२ ई.मा यसै भावनाको उपयोग जूलियस राबर्ट मायर ने, जो त्यस समय केवल २८ वर्षको थियो र जर्मनीका हाइलब्रन नगरमा डाक्टर थियो, यस कुराको गणनाका लागि गरे कि एउटा कलरी उष्मा उत्पन्न गर्नका लागि कति कार्य आवश्यक हुन्छ। हामी जान्दछन् कि प्रत्येक ग्यासको दुई विशिष्ट उष्माहरू हुन्छ : एउटा नियत आयतनमा तथा अर्को नियत दाब पर। पहिलो अवस्थामा ग्यास कुनै कार्य गर्दैन। अर्को अवस्थामा ग्यासलाई बाह्य दबावका विरुद्ध कार्य गर्नु पर्छ र दुइटै विशिष्ट उष्माहरूमा जो अन्तर हुन्छ त्यो यसै कार्यका समतुल्य हुन्छ। यस प्रकार मायरलाई उष्माका यान्त्रिक तुल्यांकको जो मान प्राप्त भयो त्यो लगभग उति नैं थियो जति काउंट रुमफोर्डलाई प्राप्त भएको थियो। [[चित्र:Fahrrad-detail-23.jpg|right|thumb|300px|सायकिलको डायनेमो, यान्त्रिक उर्जालाई विद्युत उर्जामा बदल दिन्छ]] यसै समय इङ्गल्याण्डमा जेम्स प्रेसकाट जूल पनि उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक निकालनमा लगा भएको थियो। यसका प्रयोग सन् १८४२ ई.देखि सन् १८५२ ई.सम्म चल्दै रहे। आफ्नो प्रयोगमा यसले एउटा ताँबेका उष्मामापीमा पानी लिया र त्यसलाई एउटा मथनीदेखि मथा। मथनीलोई दुई घिरनिहरूमादेखि लटके भए दुई भारहरूमा चलाईन्थ्यो। जस डोरदेखि यी भार लटके भए थिए त्यो यस मथनीका सिरेमा लपेटी भएको थियो र जब यी भार तलतर्फ गिरन्थे त मथनी घूमती थियो। जब यी भार तल गिरन्थे त इनकी स्थितिज ऊर्जा कम हो जाती थियो। यस कमीको केही भाग भारहरूको गतिज ऊर्जामा परिणत हुन्थ्यो र केही भाग मथनीलोई घुमानमा व्यय हुन्थ्यो। यस प्रकार यो ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो कि मथनीलोई घुमनमा कति कार्य गरे जा रह्यो थियो। उष्मामापीका पानीका तापमा जति वृद्धि भएको त्यो भन्दा यो ज्ञात हो सकन्थ्यो कि कितनी उष्मा उत्पन्न भएको; र तब उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो। जूलले यी प्रयोग पानी तथा पारा दुइटैका साथ गरे। सन् १८४७ ई.मा हरमान फान हेल्महोल्ट्सले एउटा पुस्तक लिखी जसमा उष्मा, चुंबक, बिजली, भौतिक रसायन आदि विभिन्न क्षेत्रहरूका उदाहरणहरू द्वारा उष्मा-अविनाशिता-सिद्धान्तको प्रतिपादन गरिएको थियो। जूलले प्रयोगद्वारा वैद्युत ऊर्जा तथा उष्मा-ऊर्जाको समानता सिद्ध गरे == उर्जाको अविनाशिता तथा उर्जाको परिवर्तन == [[चित्र:Newtons cradle animation book.gif|right|thumb|300px|उर्जाको संरक्षणको प्रदर्शन (न्यूटनको क्रेडिल) <br /> स्थितिज उर्जा --> गतिज उर्जा --> विकृति उर्जा --> गतिज उर्जाको चक्र]] {{मुख्य|उर्जा संरक्षणको नियम|ऊर्जा रूपान्तरण}}[[ऊर्जा रूपान्तरण]] [[ऊर्जा]]लाई एक रूपबाट अर्कोमा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया हो। <ref>{{Cite web |title=Energy Transfers and Transformations {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/energy-transfers-and-transformations |access-date=2022-05-29 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। उदाहरणका लागि, घर तताउनको लागि, भट्टीले इन्धन जलाउँछ, जसको रासायनिक ऊर्जा थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ, जुन त्यसपछि घरको हावामा यसको तापक्रम बढाउनको लागि स्थानान्तरण गरिन्छ। == द्रव्यमान तथा ऊर्जाको समतुल्यता == सन् १९०५ ई.मा आइन्स्टाइनले आफ्नो आपेक्षिक सिद्धान्त प्रतिपादित गरे जसका अनुसार कणहरूको द्रव्यमान तिनको गतिज ऊर्जामा निर्भर रहन्छ। इसका यो अर्थ छ कि ऊर्जाको मान द्रव्यमान वृद्धिलाई प्रकाशका वेगका वर्गदेखि गुणा गर्नमा प्राप्त हुन्छ। यस सिद्धांतको पुष्टि नाभिकीय विज्ञानका धेरै प्रयोगहरू द्वारा हुन्छ। सूर्यमा पनि ऊर्जा यसै प्रकार बन्दछ। सूर्यमा एउटा श्रृंखल क्रिया हुन्छ जसको फल यो हुन्छ कि हाइड्रोजनका चार नाभिकहरूका संयोगले हीलियमको नाभिक बन्न जान्छ। हाइड्रोजनका चारहरू नाभिकहरूका द्रव्यमानको योगफल हीलियमका नाभिकदेखि केही अधिक हुन्छ। यो अन्तर ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। [[परमाणु बम]] एवं [[हाइड्रोजन बम]]मा पनि यसै द्रव्यमान-ऊर्जा-समतुल्यताको उपयोग हुन्छ। == ऊर्जाको क्वांटमीकरण (Quantization of energy) == वर्णक्रमका विभिन्न वर्णहरूका अनुसार कृष्ण पिण्डका विकिरणका वितरणको ठीक सूत्र के छ, यसको अध्ययन गर्दै प्लांक यस निष्कर्षमा पुग्नुभयो कि विकिरणको आदान प्रदान अनियमित मात्रामा हुँदैन प्रत्युत ऊर्जाका साना कणहरू द्वारा हुन्छ। यी कणहरूलाई रहन्छ। आवृत्तिसंख्यालाई जस नियतांकदेखि गुणा गर्नमा ऊर्जाक्वांटमको मान प्राप्त हुन्छ त्यसलाई प्लांक नियतांक भन्दछन्। नील्स बोरले सन् १९१३ ई.मा यो देखिलाया कि यो क्वांटम सिद्धान्त अत्यंत व्यापक छ र परमाणुहरूमा इलेक्ट्रान जिन कक्षाहरूमा घूम्दछन्। ती कक्षाहरू पनि क्वांटम सिद्धांतका अनुसार नैं निश्चित हुन्छन्। जब इलेक्ट्रान अधिक ऊर्जावाली कक्षादेखि कम ऊर्जावाली कक्षामा जान्छ त यी दुई ऊर्जाहरूको अन्तर प्रकाशका रूपमा बाहिर आउँछ। हाइजेनबर्ग, श्रोडिंगर तथा डिराकले यस क्वांटम सिद्धांतलाई र पनि विस्तृत गरेकोछ। == उर्जाका स्रोत == आधुनिक भौतिक विज्ञानमा प्रत्येक कार्यका लागि ऊर्जालाई आवश्यक बताइएको छ। [[उर्जाका संरक्षणको सिद्धान्त|ऊर्जा संरक्षण सिद्धान्त]]का अनुसार ऊर्जालाई न त जना जा सगर्छ र ना त नषअट गरे जा सकता केवल यसको स्वरूप बदला जा सगर्छ। हामी आफ्नो दैनिक जीवनमा प्रयोग गर्न हेतु ऊर्जाका प्रयोग धेरै रूपहरूमा गर्दछन्, यथा - यान्त्रिक ऊर्जा , विद्युत ऊर्जा, ऊष्मीय ऊर्जा, प्रकाश ऊर्जा, रसायनिक ऊर्जा इत्यादि। मोटरमा विद्युत ऊर्जालाई यान्त्रिक ऊर्जामा बदल गर्न काम लिइन्छ त बैटरीमा रसायनिक ऊर्जालाई विद्युत ऊर्जा मा। मानव शरीर मल्य पदार्थहरूको रासायनिक ऊर्जालाई पचा गर्न त्यो भन्दा यान्त्रिक कार्य गर्दछ। यसै प्रकार एउटा विद्युत बल्ब विद्युत ऊर्जालाई प्रकाय तथा ऊष्मीय ऊर्जामा बदल दिन्छ। कार वा बसको ईंजन पेट्रोलको रासायनिक ऊर्जालाई पहिला ऊष्मीय ऊर्जामा बदल्दछ तथा त्यसलाई फेरि यान्त्रिक ऊर्जामा । यी सबै कार्यहरूका लागि प्रयुक्त ऊर्जा यी स्रोतहरूदेखि प्राप्त हुन्छ - * [[कोइला|कोइला]] * [[पेट्रोलियम]] * [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] * [[पवन ऊर्जा]] * [[सौर ऊर्जा]] * [[लहर ऊर्जा]] (या [[तरङ्ग ऊर्जा]]) * [[नदी घाटी परियोजनाहरू]] == उर्जा एवं [[औद्योगिक क्रान्ति]] == उर्जाको अवधारणा (कांसेप्ट) उन्नीसौं शताब्दीमा आयी। यो मानवद्वारा आविष्कृत एउटा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण एवं मौलिक अवधारणा हो। यो विभिन्न प्रकारको घटनाहरूमा हुने अन्तर्क्रियाहरू (इन्टरैक्शन्स्)लाई संख्यात्मक रूपमा व्यक्त गर्नमा धेरै उपयोगी हो। यसलाई एउटा प्रकारदेखि विभिन्न भौतिक फेनामेनाका बीच हुने अन्तःक्रियाहरूका लागि सर्वनिष्ट (कमन) मुद्राको प्रकार समझा जा सगर्छ। उर्जाको अवधारणादेखि नैं परिवर्तन (ट्रान्स्फार्मेशन) (जस्तै रसायन एवं धातुकर्ममा) एवं ट्रान्समिशनदेखि सम्बन्धित छ जो कि [[औद्योगिक क्रान्ति]]का आधार छन्। जबसम्म केवल मानवी वा पाशविक उर्जादेखि नैं काम हुन्थ्यो, तबसम्म उर्जा सीमित थियो; त्यसलाई स्वचालित एवं नियन्त्रित गर्नु कठिन कार्य थियो। किन्तु वाष्प आदिदेखि चलने मशीनहरूका आविष्कारदेखि यो स्थिति बदल गयी जसदेखि औद्योगिक क्रान्तिको सूत्रपात भयो। आधुनिक कालमा कुनै देशद्वारा खपतको जाने उर्जा त्यसको विकासको प्रमुख माप हो। {| class="wikitable" ! ! [[जूल]] वा वाट-सेकेन्ड ! [[किलोवाट-घण्टा|किलोवाट घण्टा]] ! [[इलेक्ट्रोन भोल्ट]] ! [[किलोपन्डमीटर]]<br> (Kilopondmeter) ! [[क्यालोरी]]<!-- "International Table"-Kalorie á 4.1868 J --> ! [[अर्ग]] (Erg) |- ! 1 kg·m²/s² | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.778 · 10⁻⁷ | {{0|00}} 6.242 · 10¹⁸ | {{0|00}} 0.102 | {{0|00}} 0.239 | {{0|0}} 10⁷ |- ! 1 kW·h | {{0|00}} 3.6 · 10⁶ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.25 · 10²⁵ | {{0|00}} 3.667 · 10⁵ | {{0|00}} 8.60 · 10⁵ | {{0|0}} 3.6 · 10¹³ |- ! 1 eV | {{0|00}} 1.602 · 10⁻¹⁹ | {{0|00}} 4.45 · 10⁻²⁶ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 1.63 · 10⁻²⁰ | {{0|00}} 3.83 · 10⁻²⁰ | {{0|00}} 1.602 · 10⁻¹² |- ! 1 kp·m | {{0|00}} 9.80665 | {{0|00}} 2.72 · 10⁻⁶ | {{0|00}} 6.13 · 10¹⁹ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.34 | {{0|0}} 9.80665 · 10⁷ |- ! 1 cal_IT | {{0|00}} 4.1868 | {{0|00}} 1.163 · 10⁻⁶ | {{0|00}} 2.611 · 10¹⁹ | {{0|00}} 0.427 | {{0|00}} 1 | {{0|0}} 4.1868 · 10⁷ |- ! 1 g·cm²/s² | {{0|00}} 10⁻⁷ | {{0|0}} 2.778 · 10⁻¹⁴ | {{0|0}} 6.242 · 10¹¹ | {{0|0}} 1.02 · 10⁻⁸ | {{0|0}} 2.39 · 10⁻⁸ | {{0|00}} 1 |} == उर्जासित सम्बन्धित प्रमुख सूत्र == * तने भए स्प्रिंगको गतिज उर्जा :<math>E_{\text{pot}} = {1 \over 2}\, k \, x^2\,,</math> :जहाँ ''k'' स्प्रिंगको बल नियतांक छ तथा ''x'' स्प्रिंगको सामायावस्थाको तुलनामा कुल तनाव हो। * आवेशित [[संधारित्र]]को उर्जा :<math>E = \frac{Q^2}{2C}= \frac{C\,U^2}{2}\,,</math> :जहाँ ''Q'' संधारित्रको प्लेटहरूमा एकत्र आवेशछ; तथा ''C'' संधारित्रको धारि्दछ; ''U'' संधारित्रको प्लेटहरूका बीच विभवान्तर हो। * द्रव्यमान एवं उर्जाको समतुल्यता - <math>m</math> द्रव्यमान एवं <math>v</math> वेगका मुक्त कणको सापेक्षिक (रिलेटिविस्टिक) उर्जा: :<math>E = \frac{m \, c^2}{\sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}} </math> :जहाँ <math>c</math> [[प्रकाश]]को वेग हो। * फोटोनहरू वा प्रकाश क्वान्टाको उर्जा :<math>E = h \, f\,, </math> :जहाँ ''h'' प्लांक नियतांकछ; तथा <math>f</math> फोटोनको [[आवृत्ति]] हो। * [[भुईँचालो|भूकम्प]]को उर्जा :<math>E=10^{\frac{3}{2}(M-2)}</math> टन [[टीएनटी]]को समतुल्य : जहाँ ''M'' भूकम्पको तीव्रता (रिचर पैमाना पर) हो। * कार्य वा उर्जामा परिवर्तन, बलको दूरीका साथ इन्टीग्रलका बराबर हुन्छ। :<math>W = \int \mathbf F\,\mathrm{d}\mathbf x\,.</math> == यी पनि हेर्नुहोस् == * [[शक्ति (भौतिकी)]] * [[अक्षय उर्जा]] * [[अक्षय विकास]] == बाह्य कडीहरू == * [http://hindi.business-standard.com/storypage.php?autono=35625 ऊर्जा क्रान्तिको दहलीजमा खडा छ भारत] * [http://divyurja.com/Default.aspx '''दिव्य उर्जा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100118184340/http://www.divyurja.com/Default.aspx |date=2010-01-18 }} (उर्जा जागरूकताको अभिनव प्रयास) * [http://www.spreri.org/ Sardar Patel Renewable Energy Research Institute (SPRERI)] * [http://www.teriin.org/index.php टाटा उर्जा संसाधन संस्थान (TERI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119232930/http://www.teriin.org/index.php |date=2010-01-19 }} * [http://www.indiaenergyportal.org/ India Energy Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324042545/http://www.indiaenergyportal.org/ |date=2010-03-24 }} * [http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch01/ch01.html Conservation of Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416062343/http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch01/ch01.html |date=2010-04-16 }} * [http://www.energyandlife.org Energy and Life] * [http://physicsworld.com/cws/article/print/9233 What does energy really mean? From Physics World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210042044/http://physicsworld.com/cws/article/print/9233 |date=2009-02-10 }} * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m20.pdf ''Work, Power, Kinetic Energy''] {{कमन्सश्रेणी|Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जा| ]] [[श्रेणी:भौतिकी]] 0sdu8t5y586kudhc7hojqtfhulpr7zh 1357031 1357013 2026-05-29T07:25:42Z Bishaldev100 28807 /* उर्जाको अविनाशिता तथा उर्जाको परिवर्तन */ 1357031 wikitext text/x-wiki [[File:Lightning over Oradea Romania zoom.jpg|thumb|right|300px|'''चट्याङ्ग''' एउटा बादलको बिजुलीको टुटाई हो जसमा विद्युतको दह्रिलो क्षेत्र स्थापित भए पछि हुने गर्छ, जसले चार्ज उत्पन्न भएर शक्ति उत्पन्न गर्दछ। जब ती चार्जहरूले केही दूरी तय गर्दछन्, विद्युत प्रवाह हुन्छ, विद्युतको [[सम्भावना उर्जा]]ले थर्मल उर्जा, प्रकाश, ध्वनि आदिको रूप लिन्छ जो अन्य प्रकारका उर्जाहरू हुन्।]] [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। ऊर्जा वस्तु छैन। यसलाई हामी देख्न सक्तैनौं, यसले कुनै जग्गा घेर्दैन, न यसको कुनै छाया नैं पर्छ। संक्षेपमा, अन्य वस्तुहरूको भाँति यो [[द्रव्य]] छैन, यद्यपि बहुधा द्रव्यदेखि यसको घनिष्ठ सम्बन्ध रहन्छ। र पनि यसको अस्तित्व उति नैं वास्तविक छ जति कुनै अन्य वस्तुको र यस कारण कि कुनै पिण्ड समुदायमा, जसका माथि कुनै बाह्य बलको प्रभाव रहँदैन, यसको मात्रामा कमी बेशी हुँदैन। [[विज्ञान]]मा यसको महत्त्वपूर्ण स्थान छ। == उर्जाका विभिन्न रूप == [[चित्र:Energy-p-k-i.svg|right|thumb|300px|तीन रूपहरूमा उर्जा - स्थितिज, गतिज एवं आन्तरिक]] साधारणत: कार्य गर्न सक्ने क्षमतालाई ऊर्जा भन्दछन्। जब [[धनुष बाण|धनुष]]देखि शिकार गर्ने कुनै शिकारी धनुषलाई झुकाउँदछ त धनुषमा ऊर्जा आउँछ जसको उपयोग बाणलाई शिकारसम्म चलाउनमा गरिन्छ। बग्दोमा ऊर्जा हुन्छ जसको उपयोग [[पानी घट्टा]] चलाउनमा अथवा कुनै अर्का कामका लागि गर्न सकिन्छ। यसै प्रकार [[बारूद]]मा ऊर्जा हुन्छ, जसको उपयोग पत्थरको शिलाहरू तोडने अथवा [[तोप]]देखि [[गोला]] दागनमा हुन सक्छ। बिजलीको [[धारा]]मा ऊर्जा हुन्छ जसदेखि [[विद्युत मोटर|बिजलीको मोटर]] चलाउन सकिन्छ। [[सूर्य]]का [[प्रकाश]]मा ऊर्जा हुन्छ जसको उपयोग [[प्रकाश सेल|प्रकाश सेलहरू]] द्वारा बिजलीको धारा उत्पन्न गर्नमा गर्न सकिन्छ। यस्ता नैं [[परमाणु बम|अणुबम]]मा [[नाभिकीय ऊर्जा]] रहन्छ जसको उपयोग शत्रुको विध्वंस गर्न अथवा अन्य कार्यहरूमा गरिन्छ। इस प्रकार हामी देख्छौं कि ऊर्जा धेरै रूपहरूमा पाइन्छ। झुके भए धनुषमा जो ऊर्जा छ त्यसलाई '''स्थितिज ऊर्जा''' भन्दछन्; बग्दोको ऊर्जा '''गतिज ऊर्जा''' हो; बारूदको ऊर्जा '''रासायनिक ऊर्जा''' हो; बिजलीको धाराको ऊर्जा '''वैद्युत ऊर्जा हो'''; सूर्यका प्रकाशको ऊर्जालाई '''प्रकाश ऊर्जा''' भन्दछन्। सूर्यमा जो ऊर्जा छ त्यो त्यसको ऊँचे तापका कारण हुन्छ। यसलाई '''उष्मा ऊर्जा''' भन्दछन्। == कार्य एवं उर्जा == विभिन्न उपाहरू द्वारा ऊर्जालाई एउटा रूपले अर्का रूपमा परिवर्तित गर्न सकिन्छ। यी परिवर्तनहरूमा ऊर्जाको मात्रा सर्वदा एउटा नैं रहन्छ। त्यसमा कमी बेशी हुँदैन। यसलाई '''ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धान्त''' भन्दछन्। माथि भनिएको छ कि कार्य गर्न सक्ने क्षमतालाई ऊर्जा भन्दछन्। परन्तु सारा ऊर्जालाई कार्यमा परिणत गर्नु सर्वदा सम्भव हुँदैन। यस लागि यो भन्नु अधिक उपयुक्त हुनेछ कि ऊर्जा त्यो वस्तु हो जो उतनी नैं घट्दछ जति कार्य हुन्छ। यस कारण ऊर्जालाई नाप्नका ती नैं एकक हुन्छन्। जो कार्यलाई नापने के। यदि हामी एउटा किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठा्दछन् त पृथ्वीका गुरुत्वाएर्षणका विरुद्ध एउटा विशेष मात्रामा कार्य गर्नु पर्छ। यदि हामी यसै भारलाई दुई मीटर अग्लो उठाहरू अथवा दुई किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठायौं भनें दुइटै दशाहरूमा पहिलाको अपेक्षा दूना कार्य गर्नु पर्नेछछ। यसदेखि प्रकट हुन्छ कि कार्यको परिमाण त्यस बलका परिमाण पर, जसका विरुद्ध कार्य गरियोस्, र त्यस दूरीका परिमाण पर, जस दूरी द्वारा त्यस बलका विरुद्ध कार्य गरियोस्, निर्भर रहन्छ र यी दुइटै परिमाणहरूका गुणनफलका बराबर हुन्छ। == उर्जाका मात्रक == कार्यको कुनै पनि मात्रालाई हामी कार्यको एकक मान्न सक्छौं। उदाहरणत: एउटा किलो ग्राम भारलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई एकक मान्न सकिन्छ। परन्तु पृथ्वीको आकर्षण सब जग्गा एउटा समान हुँदैन। यसको जो मान मद्रासमा छ त्यो दिल्लीमा छैन। यस लागि यो एकक असुविधापूर्ण हो। र पनि धेरै देशहरूमा इंजीनियर यस्ता नैं एककको उपयोग गर्ने गर्दछन्। जसलाई फुट-पाउण्ड भन्दछन्। यो त्यस कार्यको मात्रा छ जो लण्डनका अक्षांशमा समुद्रतटमा एउटा पाउंडलाई एउटा अर्का नैं एककको प्रयोग गरिन्छ जो सेण्टीमीटर-ग्राम-सेकंडका माथि निर्भर हुन्छ। यसमा बलका एककलाई "डाइन" (Dyne) भन्दछन्। डाइन बलको त्यो एकक छ जो एउटा ग्रामका पिण्डमा एउटा सेकंडमा एउटा सेण्टीमीटर प्रति सेकंडको वेग उत्पन्न गर्न सगर्छ। यस बलका क्रियाबिंदुलाई यसका विरुद्ध एउटासे मी. हटाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई वर्ग भन्दछन्। परन्तु व्यावहारिक दृष्टिदेखि कार्यको यो एकक धेरै सानो हो। अतएव दैनिक व्यवहारमा एउटा अर्को एकक उपयोगमा लाईन्छ। यसमा लंबाईको एकक सेण्टीमीटरका स्थानमा मीटर छ तथा द्रव्यमानको एकक ग्रामका स्थानमा किलो ग्राम हो। यसमा बलको एकक "न्यूटन" हो। न्यूटन बलको त्यो एकक छ जो एउटा किलो ग्रामका पिण्डमा एउटा सेकंडमा एउटा मीटर प्रति सेकंडको वेग उत्पन्न गर्न सगर्छ। यस प्रकार न्यूटन १००००० डाइनका बराबर हुन्छ। यस बलका क्रियाबिंदुलाई त्यसको विरुद्ध एउटा मीटरसम्म हटाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई '''जूल''' भन्दछन्। एउटा जूल १०E७ .'''अर्ग'''सँग बराबर हुन्छ। === अन्य मात्रक === ऊर्जालाई पनि यिनैं एककहरूमा नापिन्छ। परन्तु कहिले कहिले विशेष स्थलहरूमा केही अन्य एककहरूको उपयोग हुन्छ। यिनमा एउटा '''इलेक्ट्रान वोल्ट''' हो। त्यो ऊर्जाको त्यो एकक छ जसलाई इलेक्ट्रानको वोल्टका विभवांतर (पोटहरूशियल डिफरहरूस)देखि गुजरनमा प्राप्त गर्दछ। यो धेरै सानो एकक छ र केवल १.६०E-१९ जूलका बराबर हुन्छ। यसका अतिरिक्त घरहरूमा उपयोगमा आउने वैद्युत ऊर्जालाई नापनका लागि एउटा अर्का एककको उपयोग हुन्छ, जसलाई '''[[किलोवाट-घण्टा]]''' (KWh) भन्दछन् र जो ३.६E६ जूलहरूका बराबर हुन्छ। == यान्त्रिक ऊर्जा == {{मुख्य|यान्त्रिक शक्ति}} उन वस्तुहरूको अपेक्षा, जसको अस्तित्वको अनुमान हामी केवल तर्कका आधारमा गर्न सक्छौं, हामीलाई ती वस्तुहरूको ज्ञान अधिक सुगमतादेखि हुन्छ जसलाई हामी स्थूल रूपले देख सक्छौं। मनुष्यका मस्तिष्कमा ऊर्जाका त्यस रूपको भावना सबैभन्दा प्रथम उदय भएको जसको सम्बन्ध ठूला ठूला पिण्डहरूदेखि छ र जसलाई यन्त्रहरूको सहायतादेखि कार्यरूपमा परिणति हुँदै हामी स्पष्टत: देख्न सक्छौं। यस यान्त्रिक ऊर्जाका दुई रूप छन् : एउटा स्थितिज ऊर्जा एवं अर्को गतिज ऊर्जा। यसका विपरीत त्यस ऊर्जाको ज्ञान जसको सम्बन्ध अणुहरू तथा परमाणुहरूको गतिदेखि छ, मनुष्यलाई पछि भयो। यस कारण यो कम आश्चर्यको कुरा छैन कि न्यूटनदेखि पनि पहिला फ्रांसिस बेकनको यो धारणा थियो कि उष्मा द्रव्यका कणहरूको गतिका कारण हुन्छ। === स्थितिज ऊर्जा === {{मुख्य|स्थिति शक्ति}} एक किलो ग्राम भारका एउटा पिण्डलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जो कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई हामी किलो ग्राम-मीटर कह सक्छौं र यो लगभग ९८१ जूलहरूका बराबर हुन्छ। यदि हामी एउटा डोर लिएरतर्फ त्यसलाई एउटा घिरनीका माथि हालेर त्यसको दुइटै सिरहरूदेखि लगभग एउटा किलो ग्रामका पिण्ड बाँधे र तिनलाई यस्तो अवस्थामा छो्ने कि ती दुइटै एउटा नैं उचाईमा न होउन् र ऊँचे पिण्डलाई धेरै धीरे-से तल आउने दिउन् त हामी हेर्नुहोस्गे कि एउटा किलो ग्रामका पिण्डलाई एउटा मीटर अग्लो उठा द्नेछ। घिरनीमा घर्षण जति नैं कम हुनेछ अर्को पिण्ड भारमा उति नैं पहिला पिण्डका भारका बराबर रखा जा सक्नेछ। यस क अर्थ यो भयो कि यदि हामी कुनै पिण्डलाई पृथ्वीदेखि अग्लो बढ्न जान्छ। एउटा किलो ग्राम भारका पिण्डलाई यदि ५ मीटर अग्लो उठाया जाए त त्यसमा ५ किलो ग्राम-मीटर कार्य गर्ने क्षमता आउँछ, एवं त्यसको ऊर्जा पहिलाको अपेक्षा त्यसै परिमाणमा बढ्न जान्छ। यो ऊर्जा पृथ्वी तथा पिण्डको आपेक्षिक स्थितिका कारण हुन्छ र वस्तुत: पृथ्वी एवं पिण्डद्वारा बने तंत्र (सिस्टम)को ऊर्जा हुन्छ। यसैलिए यसलाई स्थितिज ऊर्जा भन्दछन्। जब कहिले पनि पिण्डहरूका कुनै समुदायको पारस्परिक दूरी अथवा एउटा नैं पिण्डका विभिन्न भागहरूको स्वाभाविक स्थितिमा अन्तर उत्पन्न हुन्छ त स्थितिज ऊर्जामा पनि अन्तर आउँछ। कमानीलोई दबाउनाले अथवा धनुषलाई झुकाउनुले त्यसमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। नदीहरूमा बाँध बाँधेर पानीलाई धेरै उचाईमा एकत्र गरियोस् त यस पानीमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। === गतिज ऊर्जा === न्यूटनले बलको यो परिभाषा दिए कि बल संवेग (मोमाटम)का परिवर्तनको दरका बराबर हुन्छ। यदि '''m''' किलो ग्रामको कुनै पिण्ड प्रारंभमा स्थिर छ र त्यसमा एउटा नियत बल '''F''', '''t''' सेकेण्डसम्म कार्य गरेर जो वेग उत्पन्न गर्छ त्यसको मान '''v''' मीटर प्रति सेकेण्ड छ भनें बलको मान <math>\frac{mv}{t}</math> न्यूटन हुनेछ। यसै समयमा पिण्ड जुन दूरी पुरा गरे त्यो यदि '''d''' मीटर छ भनें बलद्वारा गरिएको कार्य '''F.d''' जूलका बराबर हुनेछ। अर्थात '''m''' द्रव्यमान भएको पिण्डको वेग यदि '''v''' छ भनें त्यसको ऊर्जा <math>\frac{1}{2}mv^{2}</math> हुनेछ। यो ऊर्जा त्यस पिण्डमा त्यसको गतिको कारण हुन्छ र गतिज ऊर्जा कहलाउँछ। जब हामी धनुषलाई झुकाएर तीर छोड्दछौं त धनुषको स्थितिज ऊर्जा तीरको गतिज ऊर्जामा परिवर्तन हुन जान्छ। स्थितिज ऊर्जा एवं गतिज ऊर्जाका पारस्परिक परिवर्तनको सबैभन्दा सुंदर उदाहरण सरल लोलक हो। जब हामी लोलकका गोलकलाई एकतर्फ खींच्दछन् त गोलक आफ्नो साधारण स्थितिदेखि थोरै अग्लो उठ जान्छ र यसमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। जब हामी गोलकलाई छोड्दछन् त गोलक यता उता झूलने लाग्दछ। जब गोलक लटकने साधारण स्थितिमा आउँछ त यसमा केवल गतिज ऊर्जा रहन्छ। संवेगका कारण गोलक अर्तर्फ जान्छ र गतिज ऊर्जा पुन: स्थितिज ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। साधारणत: वायुका घर्षणका विरुद्ध कार्य गर्नको लागि गोलकको ऊर्जा कम होती जान्छ र यसको गति केही देरमा बंद हुन जान्छ। यदि घर्षणको बल न छ भनें लोलक अनंत कालसम्म चलता रह्नेछ। == उष्मा ऊर्जा == {{मुख्य|उष्मा}}<br /> [[चित्र:Midsummer bonfire.jpg|right|thumb|250px|आगो, रासायनिक उर्जालाई उष्मीय उर्जामा बदल दिन्छ।]] गति विज्ञानमा [[उर्जा संरक्षणको नियम|ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धांत]]का प्रमाणित भएपछि पनि यसका अर्का स्वरूपहरूको ज्ञान न हुनेका कारण यो समझिन्थ्यो कि धेरै स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट पनि हुन सक्छ; जस्तै, जब कुनै पिण्डसमुदायका विभिन्न भागहरूमा अपेक्षिक गति छ भनें घर्षणका कारण स्थितिज र गतिज ऊर्जा कम हुन जान्छ। वस्तुत: यस्तो स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट हुँदैन वरन् उष्मा ऊर्जामा परिवर्तन हुन जान्छ। परन्तु १८ौं शताब्दीसम्म उष्मालाई ऊर्जाको नैं एउटा स्वतन्त्र स्वरूप छैन समझिन्थ्यो। त्यस समयसम्म यो धारणा थियो कि उष्मा एउटा द्रव्य हो। १९ौं शताब्दीमा प्रयोगहरू द्वारा यो निर्विवाद रूपले सिद्ध गर्न दिइएको कि उष्मा पनि ऊर्जाको नैं एउटा अर्को रूप हो। [[चित्र:Bockdampfmaschine.JPG|right|thumb|300px|वाष्प इंजन, उष्मीय उर्जालाई यान्त्रिक उर्जामा बदल्दछ]] हरू त प्रागैतिहासिक कालमा पनि मनुष्य दाउराहरूलाई रग्डेर अग्नि उत्पन्न गर्थ्यो, परन्तु ऊर्जा एवं उष्माका घनिष्ठ सम्बन्धतर्फ सबैभन्दा पहिला बहरूजामिन टामसन (काउंट रुमफर्ड)को ध्यान गया। यो संयुक्त राज्य (अमरीका)का मैसाचूसेट्स प्रदेशको रहनेवाला थियो। परन्तु त्यस समय यो बवेरियाका राजाको युद्धमंत्री थियो। ढली भएको पीतलको तोपको नलिहरूलाई छेद्दै समय यसले देखा कि नली धेरै कर्म हुन जान्छ भनें थियो त्यो भन्दा निकले नराम्रोदे र पनि गरम हुन्छन्। एउटा प्रयोगमा तोपको नालका चारहरूतर्फ काठको नाँदमा पानी भरकर त्यसले देखा कि खरादनाले जो उष्मा उत्पन्न हुन्छ त्यो भन्दा ढाई घण्टामा सारा पानी उबलनेका तापसम्म पुग गया। यस प्रयोगमा त्यसका वास्तविक ध्येय यो सिद्ध गर्नु थियो कि उष्मा कुनै द्रव छैन जो पिण्डहरूमा हुन्छ र दाबका कारण त्यस्तो नैं बाहिर निकल आउँछ जस्तै निचोडनाले कपडेमा देखि पानी; किनभनें यदि यस्तो होता त कुनै पिण्डमा यो द्रव एउटा सीमित मात्रामा नैं होता, परन्तु छेदने प्रयोगदेखि ज्ञात हुन्छ कि जति नैं अधिक कार्य गरियोस् उतनी नैं अधिक उष्मा उत्पन्न हुनेछ। रुमफर्डले यो प्रयोग सन् १७९८ ई.मा गरे। यसका २० वर्ष पहिला नैं लाव्वाजिए तथा लाग्राँजले यो देखेको थियो कि जानवरहरूमा भोजनदेखि उतनी नैं उष्मा उत्पन्न हुन्छ जति रासायनिक क्रिया द्वारा त्यस भोजनदेखि प्राप्त हुन सक्छ। सन् १८१९ मा फ्रांसीसी वैज्ञानिक ड्यूलहरूले देखा कि कुनै ग्यासका संपीडनदेखि त्यसमा उष्मा त्यसै अनुपातमा उत्पन्न हुन्छ जति संपीडनमा कार्य गरिन्छ। सन् १८४२ ई.मा यसै भावनाको उपयोग जूलियस राबर्ट मायर ने, जो त्यस समय केवल २८ वर्षको थियो र जर्मनीका हाइलब्रन नगरमा डाक्टर थियो, यस कुराको गणनाका लागि गरे कि एउटा कलरी उष्मा उत्पन्न गर्नका लागि कति कार्य आवश्यक हुन्छ। हामी जान्दछन् कि प्रत्येक ग्यासको दुई विशिष्ट उष्माहरू हुन्छ : एउटा नियत आयतनमा तथा अर्को नियत दाब पर। पहिलो अवस्थामा ग्यास कुनै कार्य गर्दैन। अर्को अवस्थामा ग्यासलाई बाह्य दबावका विरुद्ध कार्य गर्नु पर्छ र दुइटै विशिष्ट उष्माहरूमा जो अन्तर हुन्छ त्यो यसै कार्यका समतुल्य हुन्छ। यस प्रकार मायरलाई उष्माका यान्त्रिक तुल्यांकको जो मान प्राप्त भयो त्यो लगभग उति नैं थियो जति काउंट रुमफोर्डलाई प्राप्त भएको थियो। [[चित्र:Fahrrad-detail-23.jpg|right|thumb|300px|सायकिलको डायनेमो, यान्त्रिक उर्जालाई विद्युत उर्जामा बदल दिन्छ]] यसै समय इङ्गल्याण्डमा जेम्स प्रेसकाट जूल पनि उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक निकालनमा लगा भएको थियो। यसका प्रयोग सन् १८४२ ई.देखि सन् १८५२ ई.सम्म चल्दै रहे। आफ्नो प्रयोगमा यसले एउटा ताँबेका उष्मामापीमा पानी लिया र त्यसलाई एउटा मथनीदेखि मथा। मथनीलोई दुई घिरनिहरूमादेखि लटके भए दुई भारहरूमा चलाईन्थ्यो। जस डोरदेखि यी भार लटके भए थिए त्यो यस मथनीका सिरेमा लपेटी भएको थियो र जब यी भार तलतर्फ गिरन्थे त मथनी घूमती थियो। जब यी भार तल गिरन्थे त इनकी स्थितिज ऊर्जा कम हो जाती थियो। यस कमीको केही भाग भारहरूको गतिज ऊर्जामा परिणत हुन्थ्यो र केही भाग मथनीलोई घुमानमा व्यय हुन्थ्यो। यस प्रकार यो ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो कि मथनीलोई घुमनमा कति कार्य गरे जा रह्यो थियो। उष्मामापीका पानीका तापमा जति वृद्धि भएको त्यो भन्दा यो ज्ञात हो सकन्थ्यो कि कितनी उष्मा उत्पन्न भएको; र तब उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो। जूलले यी प्रयोग पानी तथा पारा दुइटैका साथ गरे। सन् १८४७ ई.मा हरमान फान हेल्महोल्ट्सले एउटा पुस्तक लिखी जसमा उष्मा, चुंबक, बिजली, भौतिक रसायन आदि विभिन्न क्षेत्रहरूका उदाहरणहरू द्वारा उष्मा-अविनाशिता-सिद्धान्तको प्रतिपादन गरिएको थियो। जूलले प्रयोगद्वारा वैद्युत ऊर्जा तथा उष्मा-ऊर्जाको समानता सिद्ध गरे == ऊर्जाको अविनाशिता तथा ऊर्जाको परिवर्तन == [[चित्र:Newtons cradle animation book.gif|right|thumb|300px|उर्जाको संरक्षणको प्रदर्शन (न्यूटनको क्रेडिल) <br /> स्थितिज उर्जा --> गतिज उर्जा --> विकृति उर्जा --> गतिज उर्जाको चक्र]] {{मुख्य|ऊर्जा संरक्षणको नियम|ऊर्जा रूपान्तरण}}[[ऊर्जा रूपान्तरण]] [[ऊर्जा]]लाई एक रूपबाट अर्कोमा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया हो। <ref>{{Cite web |title=Energy Transfers and Transformations {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/energy-transfers-and-transformations |access-date=2022-05-29 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। उदाहरणका लागि, घर तताउनको लागि, भट्टीले इन्धन जलाउँछ, जसको रासायनिक ऊर्जा थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ, जुन त्यसपछि घरको हावामा यसको तापक्रम बढाउनको लागि स्थानान्तरण गरिन्छ। == द्रव्यमान तथा ऊर्जाको समतुल्यता == सन् १९०५ ई.मा आइन्स्टाइनले आफ्नो आपेक्षिक सिद्धान्त प्रतिपादित गरे जसका अनुसार कणहरूको द्रव्यमान तिनको गतिज ऊर्जामा निर्भर रहन्छ। इसका यो अर्थ छ कि ऊर्जाको मान द्रव्यमान वृद्धिलाई प्रकाशका वेगका वर्गदेखि गुणा गर्नमा प्राप्त हुन्छ। यस सिद्धांतको पुष्टि नाभिकीय विज्ञानका धेरै प्रयोगहरू द्वारा हुन्छ। सूर्यमा पनि ऊर्जा यसै प्रकार बन्दछ। सूर्यमा एउटा श्रृंखल क्रिया हुन्छ जसको फल यो हुन्छ कि हाइड्रोजनका चार नाभिकहरूका संयोगले हीलियमको नाभिक बन्न जान्छ। हाइड्रोजनका चारहरू नाभिकहरूका द्रव्यमानको योगफल हीलियमका नाभिकदेखि केही अधिक हुन्छ। यो अन्तर ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। [[परमाणु बम]] एवं [[हाइड्रोजन बम]]मा पनि यसै द्रव्यमान-ऊर्जा-समतुल्यताको उपयोग हुन्छ। == ऊर्जाको क्वांटमीकरण (Quantization of energy) == वर्णक्रमका विभिन्न वर्णहरूका अनुसार कृष्ण पिण्डका विकिरणका वितरणको ठीक सूत्र के छ, यसको अध्ययन गर्दै प्लांक यस निष्कर्षमा पुग्नुभयो कि विकिरणको आदान प्रदान अनियमित मात्रामा हुँदैन प्रत्युत ऊर्जाका साना कणहरू द्वारा हुन्छ। यी कणहरूलाई रहन्छ। आवृत्तिसंख्यालाई जस नियतांकदेखि गुणा गर्नमा ऊर्जाक्वांटमको मान प्राप्त हुन्छ त्यसलाई प्लांक नियतांक भन्दछन्। नील्स बोरले सन् १९१३ ई.मा यो देखिलाया कि यो क्वांटम सिद्धान्त अत्यंत व्यापक छ र परमाणुहरूमा इलेक्ट्रान जिन कक्षाहरूमा घूम्दछन्। ती कक्षाहरू पनि क्वांटम सिद्धांतका अनुसार नैं निश्चित हुन्छन्। जब इलेक्ट्रान अधिक ऊर्जावाली कक्षादेखि कम ऊर्जावाली कक्षामा जान्छ त यी दुई ऊर्जाहरूको अन्तर प्रकाशका रूपमा बाहिर आउँछ। हाइजेनबर्ग, श्रोडिंगर तथा डिराकले यस क्वांटम सिद्धांतलाई र पनि विस्तृत गरेकोछ। == उर्जाका स्रोत == आधुनिक भौतिक विज्ञानमा प्रत्येक कार्यका लागि ऊर्जालाई आवश्यक बताइएको छ। [[उर्जाका संरक्षणको सिद्धान्त|ऊर्जा संरक्षण सिद्धान्त]]का अनुसार ऊर्जालाई न त जना जा सगर्छ र ना त नषअट गरे जा सकता केवल यसको स्वरूप बदला जा सगर्छ। हामी आफ्नो दैनिक जीवनमा प्रयोग गर्न हेतु ऊर्जाका प्रयोग धेरै रूपहरूमा गर्दछन्, यथा - यान्त्रिक ऊर्जा , विद्युत ऊर्जा, ऊष्मीय ऊर्जा, प्रकाश ऊर्जा, रसायनिक ऊर्जा इत्यादि। मोटरमा विद्युत ऊर्जालाई यान्त्रिक ऊर्जामा बदल गर्न काम लिइन्छ त बैटरीमा रसायनिक ऊर्जालाई विद्युत ऊर्जा मा। मानव शरीर मल्य पदार्थहरूको रासायनिक ऊर्जालाई पचा गर्न त्यो भन्दा यान्त्रिक कार्य गर्दछ। यसै प्रकार एउटा विद्युत बल्ब विद्युत ऊर्जालाई प्रकाय तथा ऊष्मीय ऊर्जामा बदल दिन्छ। कार वा बसको ईंजन पेट्रोलको रासायनिक ऊर्जालाई पहिला ऊष्मीय ऊर्जामा बदल्दछ तथा त्यसलाई फेरि यान्त्रिक ऊर्जामा । यी सबै कार्यहरूका लागि प्रयुक्त ऊर्जा यी स्रोतहरूदेखि प्राप्त हुन्छ - * [[कोइला|कोइला]] * [[पेट्रोलियम]] * [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] * [[पवन ऊर्जा]] * [[सौर ऊर्जा]] * [[लहर ऊर्जा]] (या [[तरङ्ग ऊर्जा]]) * [[नदी घाटी परियोजनाहरू]] == उर्जा एवं [[औद्योगिक क्रान्ति]] == उर्जाको अवधारणा (कांसेप्ट) उन्नीसौं शताब्दीमा आयी। यो मानवद्वारा आविष्कृत एउटा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण एवं मौलिक अवधारणा हो। यो विभिन्न प्रकारको घटनाहरूमा हुने अन्तर्क्रियाहरू (इन्टरैक्शन्स्)लाई संख्यात्मक रूपमा व्यक्त गर्नमा धेरै उपयोगी हो। यसलाई एउटा प्रकारदेखि विभिन्न भौतिक फेनामेनाका बीच हुने अन्तःक्रियाहरूका लागि सर्वनिष्ट (कमन) मुद्राको प्रकार समझा जा सगर्छ। उर्जाको अवधारणादेखि नैं परिवर्तन (ट्रान्स्फार्मेशन) (जस्तै रसायन एवं धातुकर्ममा) एवं ट्रान्समिशनदेखि सम्बन्धित छ जो कि [[औद्योगिक क्रान्ति]]का आधार छन्। जबसम्म केवल मानवी वा पाशविक उर्जादेखि नैं काम हुन्थ्यो, तबसम्म उर्जा सीमित थियो; त्यसलाई स्वचालित एवं नियन्त्रित गर्नु कठिन कार्य थियो। किन्तु वाष्प आदिदेखि चलने मशीनहरूका आविष्कारदेखि यो स्थिति बदल गयी जसदेखि औद्योगिक क्रान्तिको सूत्रपात भयो। आधुनिक कालमा कुनै देशद्वारा खपतको जाने उर्जा त्यसको विकासको प्रमुख माप हो। {| class="wikitable" ! ! [[जूल]] वा वाट-सेकेन्ड ! [[किलोवाट-घण्टा|किलोवाट घण्टा]] ! [[इलेक्ट्रोन भोल्ट]] ! [[किलोपन्डमीटर]]<br> (Kilopondmeter) ! [[क्यालोरी]]<!-- "International Table"-Kalorie á 4.1868 J --> ! [[अर्ग]] (Erg) |- ! 1 kg·m²/s² | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.778 · 10⁻⁷ | {{0|00}} 6.242 · 10¹⁸ | {{0|00}} 0.102 | {{0|00}} 0.239 | {{0|0}} 10⁷ |- ! 1 kW·h | {{0|00}} 3.6 · 10⁶ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.25 · 10²⁵ | {{0|00}} 3.667 · 10⁵ | {{0|00}} 8.60 · 10⁵ | {{0|0}} 3.6 · 10¹³ |- ! 1 eV | {{0|00}} 1.602 · 10⁻¹⁹ | {{0|00}} 4.45 · 10⁻²⁶ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 1.63 · 10⁻²⁰ | {{0|00}} 3.83 · 10⁻²⁰ | {{0|00}} 1.602 · 10⁻¹² |- ! 1 kp·m | {{0|00}} 9.80665 | {{0|00}} 2.72 · 10⁻⁶ | {{0|00}} 6.13 · 10¹⁹ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.34 | {{0|0}} 9.80665 · 10⁷ |- ! 1 cal_IT | {{0|00}} 4.1868 | {{0|00}} 1.163 · 10⁻⁶ | {{0|00}} 2.611 · 10¹⁹ | {{0|00}} 0.427 | {{0|00}} 1 | {{0|0}} 4.1868 · 10⁷ |- ! 1 g·cm²/s² | {{0|00}} 10⁻⁷ | {{0|0}} 2.778 · 10⁻¹⁴ | {{0|0}} 6.242 · 10¹¹ | {{0|0}} 1.02 · 10⁻⁸ | {{0|0}} 2.39 · 10⁻⁸ | {{0|00}} 1 |} == उर्जासित सम्बन्धित प्रमुख सूत्र == * तने भए स्प्रिंगको गतिज उर्जा :<math>E_{\text{pot}} = {1 \over 2}\, k \, x^2\,,</math> :जहाँ ''k'' स्प्रिंगको बल नियतांक छ तथा ''x'' स्प्रिंगको सामायावस्थाको तुलनामा कुल तनाव हो। * आवेशित [[संधारित्र]]को उर्जा :<math>E = \frac{Q^2}{2C}= \frac{C\,U^2}{2}\,,</math> :जहाँ ''Q'' संधारित्रको प्लेटहरूमा एकत्र आवेशछ; तथा ''C'' संधारित्रको धारि्दछ; ''U'' संधारित्रको प्लेटहरूका बीच विभवान्तर हो। * द्रव्यमान एवं उर्जाको समतुल्यता - <math>m</math> द्रव्यमान एवं <math>v</math> वेगका मुक्त कणको सापेक्षिक (रिलेटिविस्टिक) उर्जा: :<math>E = \frac{m \, c^2}{\sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}} </math> :जहाँ <math>c</math> [[प्रकाश]]को वेग हो। * फोटोनहरू वा प्रकाश क्वान्टाको उर्जा :<math>E = h \, f\,, </math> :जहाँ ''h'' प्लांक नियतांकछ; तथा <math>f</math> फोटोनको [[आवृत्ति]] हो। * [[भुईँचालो|भूकम्प]]को उर्जा :<math>E=10^{\frac{3}{2}(M-2)}</math> टन [[टीएनटी]]को समतुल्य : जहाँ ''M'' भूकम्पको तीव्रता (रिचर पैमाना पर) हो। * कार्य वा उर्जामा परिवर्तन, बलको दूरीका साथ इन्टीग्रलका बराबर हुन्छ। :<math>W = \int \mathbf F\,\mathrm{d}\mathbf x\,.</math> == यी पनि हेर्नुहोस् == * [[शक्ति (भौतिकी)]] * [[अक्षय उर्जा]] * [[अक्षय विकास]] == बाह्य कडीहरू == * [http://hindi.business-standard.com/storypage.php?autono=35625 ऊर्जा क्रान्तिको दहलीजमा खडा छ भारत] * [http://divyurja.com/Default.aspx '''दिव्य उर्जा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100118184340/http://www.divyurja.com/Default.aspx |date=2010-01-18 }} (उर्जा जागरूकताको अभिनव प्रयास) * [http://www.spreri.org/ Sardar Patel Renewable Energy Research Institute (SPRERI)] * [http://www.teriin.org/index.php टाटा उर्जा संसाधन संस्थान (TERI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119232930/http://www.teriin.org/index.php |date=2010-01-19 }} * [http://www.indiaenergyportal.org/ India Energy Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324042545/http://www.indiaenergyportal.org/ |date=2010-03-24 }} * [http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch01/ch01.html Conservation of Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416062343/http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch01/ch01.html |date=2010-04-16 }} * [http://www.energyandlife.org Energy and Life] * [http://physicsworld.com/cws/article/print/9233 What does energy really mean? From Physics World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210042044/http://physicsworld.com/cws/article/print/9233 |date=2009-02-10 }} * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m20.pdf ''Work, Power, Kinetic Energy''] {{कमन्सश्रेणी|Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जा| ]] [[श्रेणी:भौतिकी]] h0fnxakcrb736bapkujpqz53ra0c2sz 1357040 1357031 2026-05-29T07:48:57Z Bishaldev100 28807 /* गतिज ऊर्जा */ 1357040 wikitext text/x-wiki [[File:Lightning over Oradea Romania zoom.jpg|thumb|right|300px|'''चट्याङ्ग''' एउटा बादलको बिजुलीको टुटाई हो जसमा विद्युतको दह्रिलो क्षेत्र स्थापित भए पछि हुने गर्छ, जसले चार्ज उत्पन्न भएर शक्ति उत्पन्न गर्दछ। जब ती चार्जहरूले केही दूरी तय गर्दछन्, विद्युत प्रवाह हुन्छ, विद्युतको [[सम्भावना उर्जा]]ले थर्मल उर्जा, प्रकाश, ध्वनि आदिको रूप लिन्छ जो अन्य प्रकारका उर्जाहरू हुन्।]] [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। ऊर्जा वस्तु छैन। यसलाई हामी देख्न सक्तैनौं, यसले कुनै जग्गा घेर्दैन, न यसको कुनै छाया नैं पर्छ। संक्षेपमा, अन्य वस्तुहरूको भाँति यो [[द्रव्य]] छैन, यद्यपि बहुधा द्रव्यदेखि यसको घनिष्ठ सम्बन्ध रहन्छ। र पनि यसको अस्तित्व उति नैं वास्तविक छ जति कुनै अन्य वस्तुको र यस कारण कि कुनै पिण्ड समुदायमा, जसका माथि कुनै बाह्य बलको प्रभाव रहँदैन, यसको मात्रामा कमी बेशी हुँदैन। [[विज्ञान]]मा यसको महत्त्वपूर्ण स्थान छ। == उर्जाका विभिन्न रूप == [[चित्र:Energy-p-k-i.svg|right|thumb|300px|तीन रूपहरूमा उर्जा - स्थितिज, गतिज एवं आन्तरिक]] साधारणत: कार्य गर्न सक्ने क्षमतालाई ऊर्जा भन्दछन्। जब [[धनुष बाण|धनुष]]देखि शिकार गर्ने कुनै शिकारी धनुषलाई झुकाउँदछ त धनुषमा ऊर्जा आउँछ जसको उपयोग बाणलाई शिकारसम्म चलाउनमा गरिन्छ। बग्दोमा ऊर्जा हुन्छ जसको उपयोग [[पानी घट्टा]] चलाउनमा अथवा कुनै अर्का कामका लागि गर्न सकिन्छ। यसै प्रकार [[बारूद]]मा ऊर्जा हुन्छ, जसको उपयोग पत्थरको शिलाहरू तोडने अथवा [[तोप]]देखि [[गोला]] दागनमा हुन सक्छ। बिजलीको [[धारा]]मा ऊर्जा हुन्छ जसदेखि [[विद्युत मोटर|बिजलीको मोटर]] चलाउन सकिन्छ। [[सूर्य]]का [[प्रकाश]]मा ऊर्जा हुन्छ जसको उपयोग [[प्रकाश सेल|प्रकाश सेलहरू]] द्वारा बिजलीको धारा उत्पन्न गर्नमा गर्न सकिन्छ। यस्ता नैं [[परमाणु बम|अणुबम]]मा [[नाभिकीय ऊर्जा]] रहन्छ जसको उपयोग शत्रुको विध्वंस गर्न अथवा अन्य कार्यहरूमा गरिन्छ। इस प्रकार हामी देख्छौं कि ऊर्जा धेरै रूपहरूमा पाइन्छ। झुके भए धनुषमा जो ऊर्जा छ त्यसलाई '''स्थितिज ऊर्जा''' भन्दछन्; बग्दोको ऊर्जा '''गतिज ऊर्जा''' हो; बारूदको ऊर्जा '''रासायनिक ऊर्जा''' हो; बिजलीको धाराको ऊर्जा '''वैद्युत ऊर्जा हो'''; सूर्यका प्रकाशको ऊर्जालाई '''प्रकाश ऊर्जा''' भन्दछन्। सूर्यमा जो ऊर्जा छ त्यो त्यसको ऊँचे तापका कारण हुन्छ। यसलाई '''उष्मा ऊर्जा''' भन्दछन्। == कार्य एवं उर्जा == विभिन्न उपाहरू द्वारा ऊर्जालाई एउटा रूपले अर्का रूपमा परिवर्तित गर्न सकिन्छ। यी परिवर्तनहरूमा ऊर्जाको मात्रा सर्वदा एउटा नैं रहन्छ। त्यसमा कमी बेशी हुँदैन। यसलाई '''ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धान्त''' भन्दछन्। माथि भनिएको छ कि कार्य गर्न सक्ने क्षमतालाई ऊर्जा भन्दछन्। परन्तु सारा ऊर्जालाई कार्यमा परिणत गर्नु सर्वदा सम्भव हुँदैन। यस लागि यो भन्नु अधिक उपयुक्त हुनेछ कि ऊर्जा त्यो वस्तु हो जो उतनी नैं घट्दछ जति कार्य हुन्छ। यस कारण ऊर्जालाई नाप्नका ती नैं एकक हुन्छन्। जो कार्यलाई नापने के। यदि हामी एउटा किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठा्दछन् त पृथ्वीका गुरुत्वाएर्षणका विरुद्ध एउटा विशेष मात्रामा कार्य गर्नु पर्छ। यदि हामी यसै भारलाई दुई मीटर अग्लो उठाहरू अथवा दुई किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठायौं भनें दुइटै दशाहरूमा पहिलाको अपेक्षा दूना कार्य गर्नु पर्नेछछ। यसदेखि प्रकट हुन्छ कि कार्यको परिमाण त्यस बलका परिमाण पर, जसका विरुद्ध कार्य गरियोस्, र त्यस दूरीका परिमाण पर, जस दूरी द्वारा त्यस बलका विरुद्ध कार्य गरियोस्, निर्भर रहन्छ र यी दुइटै परिमाणहरूका गुणनफलका बराबर हुन्छ। == उर्जाका मात्रक == कार्यको कुनै पनि मात्रालाई हामी कार्यको एकक मान्न सक्छौं। उदाहरणत: एउटा किलो ग्राम भारलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई एकक मान्न सकिन्छ। परन्तु पृथ्वीको आकर्षण सब जग्गा एउटा समान हुँदैन। यसको जो मान मद्रासमा छ त्यो दिल्लीमा छैन। यस लागि यो एकक असुविधापूर्ण हो। र पनि धेरै देशहरूमा इंजीनियर यस्ता नैं एककको उपयोग गर्ने गर्दछन्। जसलाई फुट-पाउण्ड भन्दछन्। यो त्यस कार्यको मात्रा छ जो लण्डनका अक्षांशमा समुद्रतटमा एउटा पाउंडलाई एउटा अर्का नैं एककको प्रयोग गरिन्छ जो सेण्टीमीटर-ग्राम-सेकंडका माथि निर्भर हुन्छ। यसमा बलका एककलाई "डाइन" (Dyne) भन्दछन्। डाइन बलको त्यो एकक छ जो एउटा ग्रामका पिण्डमा एउटा सेकंडमा एउटा सेण्टीमीटर प्रति सेकंडको वेग उत्पन्न गर्न सगर्छ। यस बलका क्रियाबिंदुलाई यसका विरुद्ध एउटासे मी. हटाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई वर्ग भन्दछन्। परन्तु व्यावहारिक दृष्टिदेखि कार्यको यो एकक धेरै सानो हो। अतएव दैनिक व्यवहारमा एउटा अर्को एकक उपयोगमा लाईन्छ। यसमा लंबाईको एकक सेण्टीमीटरका स्थानमा मीटर छ तथा द्रव्यमानको एकक ग्रामका स्थानमा किलो ग्राम हो। यसमा बलको एकक "न्यूटन" हो। न्यूटन बलको त्यो एकक छ जो एउटा किलो ग्रामका पिण्डमा एउटा सेकंडमा एउटा मीटर प्रति सेकंडको वेग उत्पन्न गर्न सगर्छ। यस प्रकार न्यूटन १००००० डाइनका बराबर हुन्छ। यस बलका क्रियाबिंदुलाई त्यसको विरुद्ध एउटा मीटरसम्म हटाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई '''जूल''' भन्दछन्। एउटा जूल १०E७ .'''अर्ग'''सँग बराबर हुन्छ। === अन्य मात्रक === ऊर्जालाई पनि यिनैं एककहरूमा नापिन्छ। परन्तु कहिले कहिले विशेष स्थलहरूमा केही अन्य एककहरूको उपयोग हुन्छ। यिनमा एउटा '''इलेक्ट्रान वोल्ट''' हो। त्यो ऊर्जाको त्यो एकक छ जसलाई इलेक्ट्रानको वोल्टका विभवांतर (पोटहरूशियल डिफरहरूस)देखि गुजरनमा प्राप्त गर्दछ। यो धेरै सानो एकक छ र केवल १.६०E-१९ जूलका बराबर हुन्छ। यसका अतिरिक्त घरहरूमा उपयोगमा आउने वैद्युत ऊर्जालाई नापनका लागि एउटा अर्का एककको उपयोग हुन्छ, जसलाई '''[[किलोवाट-घण्टा]]''' (KWh) भन्दछन् र जो ३.६E६ जूलहरूका बराबर हुन्छ। == यान्त्रिक ऊर्जा == {{मुख्य|यान्त्रिक शक्ति}} उन वस्तुहरूको अपेक्षा, जसको अस्तित्वको अनुमान हामी केवल तर्कका आधारमा गर्न सक्छौं, हामीलाई ती वस्तुहरूको ज्ञान अधिक सुगमतादेखि हुन्छ जसलाई हामी स्थूल रूपले देख सक्छौं। मनुष्यका मस्तिष्कमा ऊर्जाका त्यस रूपको भावना सबैभन्दा प्रथम उदय भएको जसको सम्बन्ध ठूला ठूला पिण्डहरूदेखि छ र जसलाई यन्त्रहरूको सहायतादेखि कार्यरूपमा परिणति हुँदै हामी स्पष्टत: देख्न सक्छौं। यस यान्त्रिक ऊर्जाका दुई रूप छन् : एउटा स्थितिज ऊर्जा एवं अर्को गतिज ऊर्जा। यसका विपरीत त्यस ऊर्जाको ज्ञान जसको सम्बन्ध अणुहरू तथा परमाणुहरूको गतिदेखि छ, मनुष्यलाई पछि भयो। यस कारण यो कम आश्चर्यको कुरा छैन कि न्यूटनदेखि पनि पहिला फ्रांसिस बेकनको यो धारणा थियो कि उष्मा द्रव्यका कणहरूको गतिका कारण हुन्छ। === स्थितिज ऊर्जा === {{मुख्य|स्थिति शक्ति}} एक किलो ग्राम भारका एउटा पिण्डलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जो कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई हामी किलो ग्राम-मीटर कह सक्छौं र यो लगभग ९८१ जूलहरूका बराबर हुन्छ। यदि हामी एउटा डोर लिएरतर्फ त्यसलाई एउटा घिरनीका माथि हालेर त्यसको दुइटै सिरहरूदेखि लगभग एउटा किलो ग्रामका पिण्ड बाँधे र तिनलाई यस्तो अवस्थामा छो्ने कि ती दुइटै एउटा नैं उचाईमा न होउन् र ऊँचे पिण्डलाई धेरै धीरे-से तल आउने दिउन् त हामी हेर्नुहोस्गे कि एउटा किलो ग्रामका पिण्डलाई एउटा मीटर अग्लो उठा द्नेछ। घिरनीमा घर्षण जति नैं कम हुनेछ अर्को पिण्ड भारमा उति नैं पहिला पिण्डका भारका बराबर रखा जा सक्नेछ। यस क अर्थ यो भयो कि यदि हामी कुनै पिण्डलाई पृथ्वीदेखि अग्लो बढ्न जान्छ। एउटा किलो ग्राम भारका पिण्डलाई यदि ५ मीटर अग्लो उठाया जाए त त्यसमा ५ किलो ग्राम-मीटर कार्य गर्ने क्षमता आउँछ, एवं त्यसको ऊर्जा पहिलाको अपेक्षा त्यसै परिमाणमा बढ्न जान्छ। यो ऊर्जा पृथ्वी तथा पिण्डको आपेक्षिक स्थितिका कारण हुन्छ र वस्तुत: पृथ्वी एवं पिण्डद्वारा बने तंत्र (सिस्टम)को ऊर्जा हुन्छ। यसैलिए यसलाई स्थितिज ऊर्जा भन्दछन्। जब कहिले पनि पिण्डहरूका कुनै समुदायको पारस्परिक दूरी अथवा एउटा नैं पिण्डका विभिन्न भागहरूको स्वाभाविक स्थितिमा अन्तर उत्पन्न हुन्छ त स्थितिज ऊर्जामा पनि अन्तर आउँछ। कमानीलोई दबाउनाले अथवा धनुषलाई झुकाउनुले त्यसमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। नदीहरूमा बाँध बाँधेर पानीलाई धेरै उचाईमा एकत्र गरियोस् त यस पानीमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। === गतिज ऊर्जा === {{मुख्य|स्थिति शक्ति}} न्यूटनले बलको यो परिभाषा दिए कि बल संवेग (मोमाटम)का परिवर्तनको दरका बराबर हुन्छ। यदि '''m''' किलो ग्रामको कुनै पिण्ड प्रारंभमा स्थिर छ र त्यसमा एउटा नियत बल '''F''', '''t''' सेकेण्डसम्म कार्य गरेर जो वेग उत्पन्न गर्छ त्यसको मान '''v''' मीटर प्रति सेकेण्ड छ भनें बलको मान <math>\frac{mv}{t}</math> न्यूटन हुनेछ। यसै समयमा पिण्ड जुन दूरी पुरा गरे त्यो यदि '''d''' मीटर छ भनें बलद्वारा गरिएको कार्य '''F.d''' जूलका बराबर हुनेछ। अर्थात '''m''' द्रव्यमान भएको पिण्डको वेग यदि '''v''' छ भनें त्यसको ऊर्जा <math>\frac{1}{2}mv^{2}</math> हुनेछ। यो ऊर्जा त्यस पिण्डमा त्यसको गतिको कारण हुन्छ र गतिज ऊर्जा कहलाउँछ। जब हामी धनुषलाई झुकाएर तीर छोड्दछौं त धनुषको स्थितिज ऊर्जा तीरको गतिज ऊर्जामा परिवर्तन हुन जान्छ। स्थितिज ऊर्जा एवं गतिज ऊर्जाका पारस्परिक परिवर्तनको सबैभन्दा सुंदर उदाहरण सरल लोलक हो। जब हामी लोलकका गोलकलाई एकतर्फ खींच्दछन् त गोलक आफ्नो साधारण स्थितिदेखि थोरै अग्लो उठ जान्छ र यसमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। जब हामी गोलकलाई छोड्दछन् त गोलक यता उता झूलने लाग्दछ। जब गोलक लटकने साधारण स्थितिमा आउँछ त यसमा केवल गतिज ऊर्जा रहन्छ। संवेगका कारण गोलक अर्तर्फ जान्छ र गतिज ऊर्जा पुन: स्थितिज ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। साधारणत: वायुका घर्षणका विरुद्ध कार्य गर्नको लागि गोलकको ऊर्जा कम होती जान्छ र यसको गति केही देरमा बंद हुन जान्छ। यदि घर्षणको बल न छ भनें लोलक अनंत कालसम्म चलता रह्नेछ। == उष्मा ऊर्जा == {{मुख्य|उष्मा}}<br /> [[चित्र:Midsummer bonfire.jpg|right|thumb|250px|आगो, रासायनिक उर्जालाई उष्मीय उर्जामा बदल दिन्छ।]] गति विज्ञानमा [[उर्जा संरक्षणको नियम|ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धांत]]का प्रमाणित भएपछि पनि यसका अर्का स्वरूपहरूको ज्ञान न हुनेका कारण यो समझिन्थ्यो कि धेरै स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट पनि हुन सक्छ; जस्तै, जब कुनै पिण्डसमुदायका विभिन्न भागहरूमा अपेक्षिक गति छ भनें घर्षणका कारण स्थितिज र गतिज ऊर्जा कम हुन जान्छ। वस्तुत: यस्तो स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट हुँदैन वरन् उष्मा ऊर्जामा परिवर्तन हुन जान्छ। परन्तु १८ौं शताब्दीसम्म उष्मालाई ऊर्जाको नैं एउटा स्वतन्त्र स्वरूप छैन समझिन्थ्यो। त्यस समयसम्म यो धारणा थियो कि उष्मा एउटा द्रव्य हो। १९ौं शताब्दीमा प्रयोगहरू द्वारा यो निर्विवाद रूपले सिद्ध गर्न दिइएको कि उष्मा पनि ऊर्जाको नैं एउटा अर्को रूप हो। [[चित्र:Bockdampfmaschine.JPG|right|thumb|300px|वाष्प इंजन, उष्मीय उर्जालाई यान्त्रिक उर्जामा बदल्दछ]] हरू त प्रागैतिहासिक कालमा पनि मनुष्य दाउराहरूलाई रग्डेर अग्नि उत्पन्न गर्थ्यो, परन्तु ऊर्जा एवं उष्माका घनिष्ठ सम्बन्धतर्फ सबैभन्दा पहिला बहरूजामिन टामसन (काउंट रुमफर्ड)को ध्यान गया। यो संयुक्त राज्य (अमरीका)का मैसाचूसेट्स प्रदेशको रहनेवाला थियो। परन्तु त्यस समय यो बवेरियाका राजाको युद्धमंत्री थियो। ढली भएको पीतलको तोपको नलिहरूलाई छेद्दै समय यसले देखा कि नली धेरै कर्म हुन जान्छ भनें थियो त्यो भन्दा निकले नराम्रोदे र पनि गरम हुन्छन्। एउटा प्रयोगमा तोपको नालका चारहरूतर्फ काठको नाँदमा पानी भरकर त्यसले देखा कि खरादनाले जो उष्मा उत्पन्न हुन्छ त्यो भन्दा ढाई घण्टामा सारा पानी उबलनेका तापसम्म पुग गया। यस प्रयोगमा त्यसका वास्तविक ध्येय यो सिद्ध गर्नु थियो कि उष्मा कुनै द्रव छैन जो पिण्डहरूमा हुन्छ र दाबका कारण त्यस्तो नैं बाहिर निकल आउँछ जस्तै निचोडनाले कपडेमा देखि पानी; किनभनें यदि यस्तो होता त कुनै पिण्डमा यो द्रव एउटा सीमित मात्रामा नैं होता, परन्तु छेदने प्रयोगदेखि ज्ञात हुन्छ कि जति नैं अधिक कार्य गरियोस् उतनी नैं अधिक उष्मा उत्पन्न हुनेछ। रुमफर्डले यो प्रयोग सन् १७९८ ई.मा गरे। यसका २० वर्ष पहिला नैं लाव्वाजिए तथा लाग्राँजले यो देखेको थियो कि जानवरहरूमा भोजनदेखि उतनी नैं उष्मा उत्पन्न हुन्छ जति रासायनिक क्रिया द्वारा त्यस भोजनदेखि प्राप्त हुन सक्छ। सन् १८१९ मा फ्रांसीसी वैज्ञानिक ड्यूलहरूले देखा कि कुनै ग्यासका संपीडनदेखि त्यसमा उष्मा त्यसै अनुपातमा उत्पन्न हुन्छ जति संपीडनमा कार्य गरिन्छ। सन् १८४२ ई.मा यसै भावनाको उपयोग जूलियस राबर्ट मायर ने, जो त्यस समय केवल २८ वर्षको थियो र जर्मनीका हाइलब्रन नगरमा डाक्टर थियो, यस कुराको गणनाका लागि गरे कि एउटा कलरी उष्मा उत्पन्न गर्नका लागि कति कार्य आवश्यक हुन्छ। हामी जान्दछन् कि प्रत्येक ग्यासको दुई विशिष्ट उष्माहरू हुन्छ : एउटा नियत आयतनमा तथा अर्को नियत दाब पर। पहिलो अवस्थामा ग्यास कुनै कार्य गर्दैन। अर्को अवस्थामा ग्यासलाई बाह्य दबावका विरुद्ध कार्य गर्नु पर्छ र दुइटै विशिष्ट उष्माहरूमा जो अन्तर हुन्छ त्यो यसै कार्यका समतुल्य हुन्छ। यस प्रकार मायरलाई उष्माका यान्त्रिक तुल्यांकको जो मान प्राप्त भयो त्यो लगभग उति नैं थियो जति काउंट रुमफोर्डलाई प्राप्त भएको थियो। [[चित्र:Fahrrad-detail-23.jpg|right|thumb|300px|सायकिलको डायनेमो, यान्त्रिक उर्जालाई विद्युत उर्जामा बदल दिन्छ]] यसै समय इङ्गल्याण्डमा जेम्स प्रेसकाट जूल पनि उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक निकालनमा लगा भएको थियो। यसका प्रयोग सन् १८४२ ई.देखि सन् १८५२ ई.सम्म चल्दै रहे। आफ्नो प्रयोगमा यसले एउटा ताँबेका उष्मामापीमा पानी लिया र त्यसलाई एउटा मथनीदेखि मथा। मथनीलोई दुई घिरनिहरूमादेखि लटके भए दुई भारहरूमा चलाईन्थ्यो। जस डोरदेखि यी भार लटके भए थिए त्यो यस मथनीका सिरेमा लपेटी भएको थियो र जब यी भार तलतर्फ गिरन्थे त मथनी घूमती थियो। जब यी भार तल गिरन्थे त इनकी स्थितिज ऊर्जा कम हो जाती थियो। यस कमीको केही भाग भारहरूको गतिज ऊर्जामा परिणत हुन्थ्यो र केही भाग मथनीलोई घुमानमा व्यय हुन्थ्यो। यस प्रकार यो ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो कि मथनीलोई घुमनमा कति कार्य गरे जा रह्यो थियो। उष्मामापीका पानीका तापमा जति वृद्धि भएको त्यो भन्दा यो ज्ञात हो सकन्थ्यो कि कितनी उष्मा उत्पन्न भएको; र तब उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो। जूलले यी प्रयोग पानी तथा पारा दुइटैका साथ गरे। सन् १८४७ ई.मा हरमान फान हेल्महोल्ट्सले एउटा पुस्तक लिखी जसमा उष्मा, चुंबक, बिजली, भौतिक रसायन आदि विभिन्न क्षेत्रहरूका उदाहरणहरू द्वारा उष्मा-अविनाशिता-सिद्धान्तको प्रतिपादन गरिएको थियो। जूलले प्रयोगद्वारा वैद्युत ऊर्जा तथा उष्मा-ऊर्जाको समानता सिद्ध गरे == ऊर्जाको अविनाशिता तथा ऊर्जाको परिवर्तन == [[चित्र:Newtons cradle animation book.gif|right|thumb|300px|उर्जाको संरक्षणको प्रदर्शन (न्यूटनको क्रेडिल) <br /> स्थितिज उर्जा --> गतिज उर्जा --> विकृति उर्जा --> गतिज उर्जाको चक्र]] {{मुख्य|ऊर्जा संरक्षणको नियम|ऊर्जा रूपान्तरण}}[[ऊर्जा रूपान्तरण]] [[ऊर्जा]]लाई एक रूपबाट अर्कोमा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया हो। <ref>{{Cite web |title=Energy Transfers and Transformations {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/energy-transfers-and-transformations |access-date=2022-05-29 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। उदाहरणका लागि, घर तताउनको लागि, भट्टीले इन्धन जलाउँछ, जसको रासायनिक ऊर्जा थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ, जुन त्यसपछि घरको हावामा यसको तापक्रम बढाउनको लागि स्थानान्तरण गरिन्छ। == द्रव्यमान तथा ऊर्जाको समतुल्यता == सन् १९०५ ई.मा आइन्स्टाइनले आफ्नो आपेक्षिक सिद्धान्त प्रतिपादित गरे जसका अनुसार कणहरूको द्रव्यमान तिनको गतिज ऊर्जामा निर्भर रहन्छ। इसका यो अर्थ छ कि ऊर्जाको मान द्रव्यमान वृद्धिलाई प्रकाशका वेगका वर्गदेखि गुणा गर्नमा प्राप्त हुन्छ। यस सिद्धांतको पुष्टि नाभिकीय विज्ञानका धेरै प्रयोगहरू द्वारा हुन्छ। सूर्यमा पनि ऊर्जा यसै प्रकार बन्दछ। सूर्यमा एउटा श्रृंखल क्रिया हुन्छ जसको फल यो हुन्छ कि हाइड्रोजनका चार नाभिकहरूका संयोगले हीलियमको नाभिक बन्न जान्छ। हाइड्रोजनका चारहरू नाभिकहरूका द्रव्यमानको योगफल हीलियमका नाभिकदेखि केही अधिक हुन्छ। यो अन्तर ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। [[परमाणु बम]] एवं [[हाइड्रोजन बम]]मा पनि यसै द्रव्यमान-ऊर्जा-समतुल्यताको उपयोग हुन्छ। == ऊर्जाको क्वांटमीकरण (Quantization of energy) == वर्णक्रमका विभिन्न वर्णहरूका अनुसार कृष्ण पिण्डका विकिरणका वितरणको ठीक सूत्र के छ, यसको अध्ययन गर्दै प्लांक यस निष्कर्षमा पुग्नुभयो कि विकिरणको आदान प्रदान अनियमित मात्रामा हुँदैन प्रत्युत ऊर्जाका साना कणहरू द्वारा हुन्छ। यी कणहरूलाई रहन्छ। आवृत्तिसंख्यालाई जस नियतांकदेखि गुणा गर्नमा ऊर्जाक्वांटमको मान प्राप्त हुन्छ त्यसलाई प्लांक नियतांक भन्दछन्। नील्स बोरले सन् १९१३ ई.मा यो देखिलाया कि यो क्वांटम सिद्धान्त अत्यंत व्यापक छ र परमाणुहरूमा इलेक्ट्रान जिन कक्षाहरूमा घूम्दछन्। ती कक्षाहरू पनि क्वांटम सिद्धांतका अनुसार नैं निश्चित हुन्छन्। जब इलेक्ट्रान अधिक ऊर्जावाली कक्षादेखि कम ऊर्जावाली कक्षामा जान्छ त यी दुई ऊर्जाहरूको अन्तर प्रकाशका रूपमा बाहिर आउँछ। हाइजेनबर्ग, श्रोडिंगर तथा डिराकले यस क्वांटम सिद्धांतलाई र पनि विस्तृत गरेकोछ। == उर्जाका स्रोत == आधुनिक भौतिक विज्ञानमा प्रत्येक कार्यका लागि ऊर्जालाई आवश्यक बताइएको छ। [[उर्जाका संरक्षणको सिद्धान्त|ऊर्जा संरक्षण सिद्धान्त]]का अनुसार ऊर्जालाई न त जना जा सगर्छ र ना त नषअट गरे जा सकता केवल यसको स्वरूप बदला जा सगर्छ। हामी आफ्नो दैनिक जीवनमा प्रयोग गर्न हेतु ऊर्जाका प्रयोग धेरै रूपहरूमा गर्दछन्, यथा - यान्त्रिक ऊर्जा , विद्युत ऊर्जा, ऊष्मीय ऊर्जा, प्रकाश ऊर्जा, रसायनिक ऊर्जा इत्यादि। मोटरमा विद्युत ऊर्जालाई यान्त्रिक ऊर्जामा बदल गर्न काम लिइन्छ त बैटरीमा रसायनिक ऊर्जालाई विद्युत ऊर्जा मा। मानव शरीर मल्य पदार्थहरूको रासायनिक ऊर्जालाई पचा गर्न त्यो भन्दा यान्त्रिक कार्य गर्दछ। यसै प्रकार एउटा विद्युत बल्ब विद्युत ऊर्जालाई प्रकाय तथा ऊष्मीय ऊर्जामा बदल दिन्छ। कार वा बसको ईंजन पेट्रोलको रासायनिक ऊर्जालाई पहिला ऊष्मीय ऊर्जामा बदल्दछ तथा त्यसलाई फेरि यान्त्रिक ऊर्जामा । यी सबै कार्यहरूका लागि प्रयुक्त ऊर्जा यी स्रोतहरूदेखि प्राप्त हुन्छ - * [[कोइला|कोइला]] * [[पेट्रोलियम]] * [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] * [[पवन ऊर्जा]] * [[सौर ऊर्जा]] * [[लहर ऊर्जा]] (या [[तरङ्ग ऊर्जा]]) * [[नदी घाटी परियोजनाहरू]] == उर्जा एवं [[औद्योगिक क्रान्ति]] == उर्जाको अवधारणा (कांसेप्ट) उन्नीसौं शताब्दीमा आयी। यो मानवद्वारा आविष्कृत एउटा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण एवं मौलिक अवधारणा हो। यो विभिन्न प्रकारको घटनाहरूमा हुने अन्तर्क्रियाहरू (इन्टरैक्शन्स्)लाई संख्यात्मक रूपमा व्यक्त गर्नमा धेरै उपयोगी हो। यसलाई एउटा प्रकारदेखि विभिन्न भौतिक फेनामेनाका बीच हुने अन्तःक्रियाहरूका लागि सर्वनिष्ट (कमन) मुद्राको प्रकार समझा जा सगर्छ। उर्जाको अवधारणादेखि नैं परिवर्तन (ट्रान्स्फार्मेशन) (जस्तै रसायन एवं धातुकर्ममा) एवं ट्रान्समिशनदेखि सम्बन्धित छ जो कि [[औद्योगिक क्रान्ति]]का आधार छन्। जबसम्म केवल मानवी वा पाशविक उर्जादेखि नैं काम हुन्थ्यो, तबसम्म उर्जा सीमित थियो; त्यसलाई स्वचालित एवं नियन्त्रित गर्नु कठिन कार्य थियो। किन्तु वाष्प आदिदेखि चलने मशीनहरूका आविष्कारदेखि यो स्थिति बदल गयी जसदेखि औद्योगिक क्रान्तिको सूत्रपात भयो। आधुनिक कालमा कुनै देशद्वारा खपतको जाने उर्जा त्यसको विकासको प्रमुख माप हो। {| class="wikitable" ! ! [[जूल]] वा वाट-सेकेन्ड ! [[किलोवाट-घण्टा|किलोवाट घण्टा]] ! [[इलेक्ट्रोन भोल्ट]] ! [[किलोपन्डमीटर]]<br> (Kilopondmeter) ! [[क्यालोरी]]<!-- "International Table"-Kalorie á 4.1868 J --> ! [[अर्ग]] (Erg) |- ! 1 kg·m²/s² | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.778 · 10⁻⁷ | {{0|00}} 6.242 · 10¹⁸ | {{0|00}} 0.102 | {{0|00}} 0.239 | {{0|0}} 10⁷ |- ! 1 kW·h | {{0|00}} 3.6 · 10⁶ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.25 · 10²⁵ | {{0|00}} 3.667 · 10⁵ | {{0|00}} 8.60 · 10⁵ | {{0|0}} 3.6 · 10¹³ |- ! 1 eV | {{0|00}} 1.602 · 10⁻¹⁹ | {{0|00}} 4.45 · 10⁻²⁶ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 1.63 · 10⁻²⁰ | {{0|00}} 3.83 · 10⁻²⁰ | {{0|00}} 1.602 · 10⁻¹² |- ! 1 kp·m | {{0|00}} 9.80665 | {{0|00}} 2.72 · 10⁻⁶ | {{0|00}} 6.13 · 10¹⁹ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.34 | {{0|0}} 9.80665 · 10⁷ |- ! 1 cal_IT | {{0|00}} 4.1868 | {{0|00}} 1.163 · 10⁻⁶ | {{0|00}} 2.611 · 10¹⁹ | {{0|00}} 0.427 | {{0|00}} 1 | {{0|0}} 4.1868 · 10⁷ |- ! 1 g·cm²/s² | {{0|00}} 10⁻⁷ | {{0|0}} 2.778 · 10⁻¹⁴ | {{0|0}} 6.242 · 10¹¹ | {{0|0}} 1.02 · 10⁻⁸ | {{0|0}} 2.39 · 10⁻⁸ | {{0|00}} 1 |} == उर्जासित सम्बन्धित प्रमुख सूत्र == * तने भए स्प्रिंगको गतिज उर्जा :<math>E_{\text{pot}} = {1 \over 2}\, k \, x^2\,,</math> :जहाँ ''k'' स्प्रिंगको बल नियतांक छ तथा ''x'' स्प्रिंगको सामायावस्थाको तुलनामा कुल तनाव हो। * आवेशित [[संधारित्र]]को उर्जा :<math>E = \frac{Q^2}{2C}= \frac{C\,U^2}{2}\,,</math> :जहाँ ''Q'' संधारित्रको प्लेटहरूमा एकत्र आवेशछ; तथा ''C'' संधारित्रको धारि्दछ; ''U'' संधारित्रको प्लेटहरूका बीच विभवान्तर हो। * द्रव्यमान एवं उर्जाको समतुल्यता - <math>m</math> द्रव्यमान एवं <math>v</math> वेगका मुक्त कणको सापेक्षिक (रिलेटिविस्टिक) उर्जा: :<math>E = \frac{m \, c^2}{\sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}} </math> :जहाँ <math>c</math> [[प्रकाश]]को वेग हो। * फोटोनहरू वा प्रकाश क्वान्टाको उर्जा :<math>E = h \, f\,, </math> :जहाँ ''h'' प्लांक नियतांकछ; तथा <math>f</math> फोटोनको [[आवृत्ति]] हो। * [[भुईँचालो|भूकम्प]]को उर्जा :<math>E=10^{\frac{3}{2}(M-2)}</math> टन [[टीएनटी]]को समतुल्य : जहाँ ''M'' भूकम्पको तीव्रता (रिचर पैमाना पर) हो। * कार्य वा उर्जामा परिवर्तन, बलको दूरीका साथ इन्टीग्रलका बराबर हुन्छ। :<math>W = \int \mathbf F\,\mathrm{d}\mathbf x\,.</math> == यी पनि हेर्नुहोस् == * [[शक्ति (भौतिकी)]] * [[अक्षय उर्जा]] * [[अक्षय विकास]] == बाह्य कडीहरू == * [http://hindi.business-standard.com/storypage.php?autono=35625 ऊर्जा क्रान्तिको दहलीजमा खडा छ भारत] * [http://divyurja.com/Default.aspx '''दिव्य उर्जा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100118184340/http://www.divyurja.com/Default.aspx |date=2010-01-18 }} (उर्जा जागरूकताको अभिनव प्रयास) * [http://www.spreri.org/ Sardar Patel Renewable Energy Research Institute (SPRERI)] * [http://www.teriin.org/index.php टाटा उर्जा संसाधन संस्थान (TERI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119232930/http://www.teriin.org/index.php |date=2010-01-19 }} * [http://www.indiaenergyportal.org/ India Energy Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324042545/http://www.indiaenergyportal.org/ |date=2010-03-24 }} * [http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch01/ch01.html Conservation of Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416062343/http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch01/ch01.html |date=2010-04-16 }} * [http://www.energyandlife.org Energy and Life] * [http://physicsworld.com/cws/article/print/9233 What does energy really mean? From Physics World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210042044/http://physicsworld.com/cws/article/print/9233 |date=2009-02-10 }} * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m20.pdf ''Work, Power, Kinetic Energy''] {{कमन्सश्रेणी|Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जा| ]] [[श्रेणी:भौतिकी]] mpgqet3loetm8brd95un5grs9vef84o 1357066 1357040 2026-05-29T11:36:26Z Bishaldev100 28807 /* यी पनि हेर्नुहोस् */ 1357066 wikitext text/x-wiki [[File:Lightning over Oradea Romania zoom.jpg|thumb|right|300px|'''चट्याङ्ग''' एउटा बादलको बिजुलीको टुटाई हो जसमा विद्युतको दह्रिलो क्षेत्र स्थापित भए पछि हुने गर्छ, जसले चार्ज उत्पन्न भएर शक्ति उत्पन्न गर्दछ। जब ती चार्जहरूले केही दूरी तय गर्दछन्, विद्युत प्रवाह हुन्छ, विद्युतको [[सम्भावना उर्जा]]ले थर्मल उर्जा, प्रकाश, ध्वनि आदिको रूप लिन्छ जो अन्य प्रकारका उर्जाहरू हुन्।]] [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। ऊर्जा वस्तु छैन। यसलाई हामी देख्न सक्तैनौं, यसले कुनै जग्गा घेर्दैन, न यसको कुनै छाया नैं पर्छ। संक्षेपमा, अन्य वस्तुहरूको भाँति यो [[द्रव्य]] छैन, यद्यपि बहुधा द्रव्यदेखि यसको घनिष्ठ सम्बन्ध रहन्छ। र पनि यसको अस्तित्व उति नैं वास्तविक छ जति कुनै अन्य वस्तुको र यस कारण कि कुनै पिण्ड समुदायमा, जसका माथि कुनै बाह्य बलको प्रभाव रहँदैन, यसको मात्रामा कमी बेशी हुँदैन। [[विज्ञान]]मा यसको महत्त्वपूर्ण स्थान छ। == उर्जाका विभिन्न रूप == [[चित्र:Energy-p-k-i.svg|right|thumb|300px|तीन रूपहरूमा उर्जा - स्थितिज, गतिज एवं आन्तरिक]] साधारणत: कार्य गर्न सक्ने क्षमतालाई ऊर्जा भन्दछन्। जब [[धनुष बाण|धनुष]]देखि शिकार गर्ने कुनै शिकारी धनुषलाई झुकाउँदछ त धनुषमा ऊर्जा आउँछ जसको उपयोग बाणलाई शिकारसम्म चलाउनमा गरिन्छ। बग्दोमा ऊर्जा हुन्छ जसको उपयोग [[पानी घट्टा]] चलाउनमा अथवा कुनै अर्का कामका लागि गर्न सकिन्छ। यसै प्रकार [[बारूद]]मा ऊर्जा हुन्छ, जसको उपयोग पत्थरको शिलाहरू तोडने अथवा [[तोप]]देखि [[गोला]] दागनमा हुन सक्छ। बिजलीको [[धारा]]मा ऊर्जा हुन्छ जसदेखि [[विद्युत मोटर|बिजलीको मोटर]] चलाउन सकिन्छ। [[सूर्य]]का [[प्रकाश]]मा ऊर्जा हुन्छ जसको उपयोग [[प्रकाश सेल|प्रकाश सेलहरू]] द्वारा बिजलीको धारा उत्पन्न गर्नमा गर्न सकिन्छ। यस्ता नैं [[परमाणु बम|अणुबम]]मा [[नाभिकीय ऊर्जा]] रहन्छ जसको उपयोग शत्रुको विध्वंस गर्न अथवा अन्य कार्यहरूमा गरिन्छ। इस प्रकार हामी देख्छौं कि ऊर्जा धेरै रूपहरूमा पाइन्छ। झुके भए धनुषमा जो ऊर्जा छ त्यसलाई '''स्थितिज ऊर्जा''' भन्दछन्; बग्दोको ऊर्जा '''गतिज ऊर्जा''' हो; बारूदको ऊर्जा '''रासायनिक ऊर्जा''' हो; बिजलीको धाराको ऊर्जा '''वैद्युत ऊर्जा हो'''; सूर्यका प्रकाशको ऊर्जालाई '''प्रकाश ऊर्जा''' भन्दछन्। सूर्यमा जो ऊर्जा छ त्यो त्यसको ऊँचे तापका कारण हुन्छ। यसलाई '''उष्मा ऊर्जा''' भन्दछन्। == कार्य एवं उर्जा == विभिन्न उपाहरू द्वारा ऊर्जालाई एउटा रूपले अर्का रूपमा परिवर्तित गर्न सकिन्छ। यी परिवर्तनहरूमा ऊर्जाको मात्रा सर्वदा एउटा नैं रहन्छ। त्यसमा कमी बेशी हुँदैन। यसलाई '''ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धान्त''' भन्दछन्। माथि भनिएको छ कि कार्य गर्न सक्ने क्षमतालाई ऊर्जा भन्दछन्। परन्तु सारा ऊर्जालाई कार्यमा परिणत गर्नु सर्वदा सम्भव हुँदैन। यस लागि यो भन्नु अधिक उपयुक्त हुनेछ कि ऊर्जा त्यो वस्तु हो जो उतनी नैं घट्दछ जति कार्य हुन्छ। यस कारण ऊर्जालाई नाप्नका ती नैं एकक हुन्छन्। जो कार्यलाई नापने के। यदि हामी एउटा किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठा्दछन् त पृथ्वीका गुरुत्वाएर्षणका विरुद्ध एउटा विशेष मात्रामा कार्य गर्नु पर्छ। यदि हामी यसै भारलाई दुई मीटर अग्लो उठाहरू अथवा दुई किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठायौं भनें दुइटै दशाहरूमा पहिलाको अपेक्षा दूना कार्य गर्नु पर्नेछछ। यसदेखि प्रकट हुन्छ कि कार्यको परिमाण त्यस बलका परिमाण पर, जसका विरुद्ध कार्य गरियोस्, र त्यस दूरीका परिमाण पर, जस दूरी द्वारा त्यस बलका विरुद्ध कार्य गरियोस्, निर्भर रहन्छ र यी दुइटै परिमाणहरूका गुणनफलका बराबर हुन्छ। == उर्जाका मात्रक == कार्यको कुनै पनि मात्रालाई हामी कार्यको एकक मान्न सक्छौं। उदाहरणत: एउटा किलो ग्राम भारलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई एकक मान्न सकिन्छ। परन्तु पृथ्वीको आकर्षण सब जग्गा एउटा समान हुँदैन। यसको जो मान मद्रासमा छ त्यो दिल्लीमा छैन। यस लागि यो एकक असुविधापूर्ण हो। र पनि धेरै देशहरूमा इंजीनियर यस्ता नैं एककको उपयोग गर्ने गर्दछन्। जसलाई फुट-पाउण्ड भन्दछन्। यो त्यस कार्यको मात्रा छ जो लण्डनका अक्षांशमा समुद्रतटमा एउटा पाउंडलाई एउटा अर्का नैं एककको प्रयोग गरिन्छ जो सेण्टीमीटर-ग्राम-सेकंडका माथि निर्भर हुन्छ। यसमा बलका एककलाई "डाइन" (Dyne) भन्दछन्। डाइन बलको त्यो एकक छ जो एउटा ग्रामका पिण्डमा एउटा सेकंडमा एउटा सेण्टीमीटर प्रति सेकंडको वेग उत्पन्न गर्न सगर्छ। यस बलका क्रियाबिंदुलाई यसका विरुद्ध एउटासे मी. हटाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई वर्ग भन्दछन्। परन्तु व्यावहारिक दृष्टिदेखि कार्यको यो एकक धेरै सानो हो। अतएव दैनिक व्यवहारमा एउटा अर्को एकक उपयोगमा लाईन्छ। यसमा लंबाईको एकक सेण्टीमीटरका स्थानमा मीटर छ तथा द्रव्यमानको एकक ग्रामका स्थानमा किलो ग्राम हो। यसमा बलको एकक "न्यूटन" हो। न्यूटन बलको त्यो एकक छ जो एउटा किलो ग्रामका पिण्डमा एउटा सेकंडमा एउटा मीटर प्रति सेकंडको वेग उत्पन्न गर्न सगर्छ। यस प्रकार न्यूटन १००००० डाइनका बराबर हुन्छ। यस बलका क्रियाबिंदुलाई त्यसको विरुद्ध एउटा मीटरसम्म हटाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई '''जूल''' भन्दछन्। एउटा जूल १०E७ .'''अर्ग'''सँग बराबर हुन्छ। === अन्य मात्रक === ऊर्जालाई पनि यिनैं एककहरूमा नापिन्छ। परन्तु कहिले कहिले विशेष स्थलहरूमा केही अन्य एककहरूको उपयोग हुन्छ। यिनमा एउटा '''इलेक्ट्रान वोल्ट''' हो। त्यो ऊर्जाको त्यो एकक छ जसलाई इलेक्ट्रानको वोल्टका विभवांतर (पोटहरूशियल डिफरहरूस)देखि गुजरनमा प्राप्त गर्दछ। यो धेरै सानो एकक छ र केवल १.६०E-१९ जूलका बराबर हुन्छ। यसका अतिरिक्त घरहरूमा उपयोगमा आउने वैद्युत ऊर्जालाई नापनका लागि एउटा अर्का एककको उपयोग हुन्छ, जसलाई '''[[किलोवाट-घण्टा]]''' (KWh) भन्दछन् र जो ३.६E६ जूलहरूका बराबर हुन्छ। == यान्त्रिक ऊर्जा == {{मुख्य|यान्त्रिक शक्ति}} उन वस्तुहरूको अपेक्षा, जसको अस्तित्वको अनुमान हामी केवल तर्कका आधारमा गर्न सक्छौं, हामीलाई ती वस्तुहरूको ज्ञान अधिक सुगमतादेखि हुन्छ जसलाई हामी स्थूल रूपले देख सक्छौं। मनुष्यका मस्तिष्कमा ऊर्जाका त्यस रूपको भावना सबैभन्दा प्रथम उदय भएको जसको सम्बन्ध ठूला ठूला पिण्डहरूदेखि छ र जसलाई यन्त्रहरूको सहायतादेखि कार्यरूपमा परिणति हुँदै हामी स्पष्टत: देख्न सक्छौं। यस यान्त्रिक ऊर्जाका दुई रूप छन् : एउटा स्थितिज ऊर्जा एवं अर्को गतिज ऊर्जा। यसका विपरीत त्यस ऊर्जाको ज्ञान जसको सम्बन्ध अणुहरू तथा परमाणुहरूको गतिदेखि छ, मनुष्यलाई पछि भयो। यस कारण यो कम आश्चर्यको कुरा छैन कि न्यूटनदेखि पनि पहिला फ्रांसिस बेकनको यो धारणा थियो कि उष्मा द्रव्यका कणहरूको गतिका कारण हुन्छ। === स्थितिज ऊर्जा === {{मुख्य|स्थिति शक्ति}} एक किलो ग्राम भारका एउटा पिण्डलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जो कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई हामी किलो ग्राम-मीटर कह सक्छौं र यो लगभग ९८१ जूलहरूका बराबर हुन्छ। यदि हामी एउटा डोर लिएरतर्फ त्यसलाई एउटा घिरनीका माथि हालेर त्यसको दुइटै सिरहरूदेखि लगभग एउटा किलो ग्रामका पिण्ड बाँधे र तिनलाई यस्तो अवस्थामा छो्ने कि ती दुइटै एउटा नैं उचाईमा न होउन् र ऊँचे पिण्डलाई धेरै धीरे-से तल आउने दिउन् त हामी हेर्नुहोस्गे कि एउटा किलो ग्रामका पिण्डलाई एउटा मीटर अग्लो उठा द्नेछ। घिरनीमा घर्षण जति नैं कम हुनेछ अर्को पिण्ड भारमा उति नैं पहिला पिण्डका भारका बराबर रखा जा सक्नेछ। यस क अर्थ यो भयो कि यदि हामी कुनै पिण्डलाई पृथ्वीदेखि अग्लो बढ्न जान्छ। एउटा किलो ग्राम भारका पिण्डलाई यदि ५ मीटर अग्लो उठाया जाए त त्यसमा ५ किलो ग्राम-मीटर कार्य गर्ने क्षमता आउँछ, एवं त्यसको ऊर्जा पहिलाको अपेक्षा त्यसै परिमाणमा बढ्न जान्छ। यो ऊर्जा पृथ्वी तथा पिण्डको आपेक्षिक स्थितिका कारण हुन्छ र वस्तुत: पृथ्वी एवं पिण्डद्वारा बने तंत्र (सिस्टम)को ऊर्जा हुन्छ। यसैलिए यसलाई स्थितिज ऊर्जा भन्दछन्। जब कहिले पनि पिण्डहरूका कुनै समुदायको पारस्परिक दूरी अथवा एउटा नैं पिण्डका विभिन्न भागहरूको स्वाभाविक स्थितिमा अन्तर उत्पन्न हुन्छ त स्थितिज ऊर्जामा पनि अन्तर आउँछ। कमानीलोई दबाउनाले अथवा धनुषलाई झुकाउनुले त्यसमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। नदीहरूमा बाँध बाँधेर पानीलाई धेरै उचाईमा एकत्र गरियोस् त यस पानीमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। === गतिज ऊर्जा === {{मुख्य|स्थिति शक्ति}} न्यूटनले बलको यो परिभाषा दिए कि बल संवेग (मोमाटम)का परिवर्तनको दरका बराबर हुन्छ। यदि '''m''' किलो ग्रामको कुनै पिण्ड प्रारंभमा स्थिर छ र त्यसमा एउटा नियत बल '''F''', '''t''' सेकेण्डसम्म कार्य गरेर जो वेग उत्पन्न गर्छ त्यसको मान '''v''' मीटर प्रति सेकेण्ड छ भनें बलको मान <math>\frac{mv}{t}</math> न्यूटन हुनेछ। यसै समयमा पिण्ड जुन दूरी पुरा गरे त्यो यदि '''d''' मीटर छ भनें बलद्वारा गरिएको कार्य '''F.d''' जूलका बराबर हुनेछ। अर्थात '''m''' द्रव्यमान भएको पिण्डको वेग यदि '''v''' छ भनें त्यसको ऊर्जा <math>\frac{1}{2}mv^{2}</math> हुनेछ। यो ऊर्जा त्यस पिण्डमा त्यसको गतिको कारण हुन्छ र गतिज ऊर्जा कहलाउँछ। जब हामी धनुषलाई झुकाएर तीर छोड्दछौं त धनुषको स्थितिज ऊर्जा तीरको गतिज ऊर्जामा परिवर्तन हुन जान्छ। स्थितिज ऊर्जा एवं गतिज ऊर्जाका पारस्परिक परिवर्तनको सबैभन्दा सुंदर उदाहरण सरल लोलक हो। जब हामी लोलकका गोलकलाई एकतर्फ खींच्दछन् त गोलक आफ्नो साधारण स्थितिदेखि थोरै अग्लो उठ जान्छ र यसमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। जब हामी गोलकलाई छोड्दछन् त गोलक यता उता झूलने लाग्दछ। जब गोलक लटकने साधारण स्थितिमा आउँछ त यसमा केवल गतिज ऊर्जा रहन्छ। संवेगका कारण गोलक अर्तर्फ जान्छ र गतिज ऊर्जा पुन: स्थितिज ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। साधारणत: वायुका घर्षणका विरुद्ध कार्य गर्नको लागि गोलकको ऊर्जा कम होती जान्छ र यसको गति केही देरमा बंद हुन जान्छ। यदि घर्षणको बल न छ भनें लोलक अनंत कालसम्म चलता रह्नेछ। == उष्मा ऊर्जा == {{मुख्य|उष्मा}}<br /> [[चित्र:Midsummer bonfire.jpg|right|thumb|250px|आगो, रासायनिक उर्जालाई उष्मीय उर्जामा बदल दिन्छ।]] गति विज्ञानमा [[उर्जा संरक्षणको नियम|ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धांत]]का प्रमाणित भएपछि पनि यसका अर्का स्वरूपहरूको ज्ञान न हुनेका कारण यो समझिन्थ्यो कि धेरै स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट पनि हुन सक्छ; जस्तै, जब कुनै पिण्डसमुदायका विभिन्न भागहरूमा अपेक्षिक गति छ भनें घर्षणका कारण स्थितिज र गतिज ऊर्जा कम हुन जान्छ। वस्तुत: यस्तो स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट हुँदैन वरन् उष्मा ऊर्जामा परिवर्तन हुन जान्छ। परन्तु १८ौं शताब्दीसम्म उष्मालाई ऊर्जाको नैं एउटा स्वतन्त्र स्वरूप छैन समझिन्थ्यो। त्यस समयसम्म यो धारणा थियो कि उष्मा एउटा द्रव्य हो। १९ौं शताब्दीमा प्रयोगहरू द्वारा यो निर्विवाद रूपले सिद्ध गर्न दिइएको कि उष्मा पनि ऊर्जाको नैं एउटा अर्को रूप हो। [[चित्र:Bockdampfmaschine.JPG|right|thumb|300px|वाष्प इंजन, उष्मीय उर्जालाई यान्त्रिक उर्जामा बदल्दछ]] हरू त प्रागैतिहासिक कालमा पनि मनुष्य दाउराहरूलाई रग्डेर अग्नि उत्पन्न गर्थ्यो, परन्तु ऊर्जा एवं उष्माका घनिष्ठ सम्बन्धतर्फ सबैभन्दा पहिला बहरूजामिन टामसन (काउंट रुमफर्ड)को ध्यान गया। यो संयुक्त राज्य (अमरीका)का मैसाचूसेट्स प्रदेशको रहनेवाला थियो। परन्तु त्यस समय यो बवेरियाका राजाको युद्धमंत्री थियो। ढली भएको पीतलको तोपको नलिहरूलाई छेद्दै समय यसले देखा कि नली धेरै कर्म हुन जान्छ भनें थियो त्यो भन्दा निकले नराम्रोदे र पनि गरम हुन्छन्। एउटा प्रयोगमा तोपको नालका चारहरूतर्फ काठको नाँदमा पानी भरकर त्यसले देखा कि खरादनाले जो उष्मा उत्पन्न हुन्छ त्यो भन्दा ढाई घण्टामा सारा पानी उबलनेका तापसम्म पुग गया। यस प्रयोगमा त्यसका वास्तविक ध्येय यो सिद्ध गर्नु थियो कि उष्मा कुनै द्रव छैन जो पिण्डहरूमा हुन्छ र दाबका कारण त्यस्तो नैं बाहिर निकल आउँछ जस्तै निचोडनाले कपडेमा देखि पानी; किनभनें यदि यस्तो होता त कुनै पिण्डमा यो द्रव एउटा सीमित मात्रामा नैं होता, परन्तु छेदने प्रयोगदेखि ज्ञात हुन्छ कि जति नैं अधिक कार्य गरियोस् उतनी नैं अधिक उष्मा उत्पन्न हुनेछ। रुमफर्डले यो प्रयोग सन् १७९८ ई.मा गरे। यसका २० वर्ष पहिला नैं लाव्वाजिए तथा लाग्राँजले यो देखेको थियो कि जानवरहरूमा भोजनदेखि उतनी नैं उष्मा उत्पन्न हुन्छ जति रासायनिक क्रिया द्वारा त्यस भोजनदेखि प्राप्त हुन सक्छ। सन् १८१९ मा फ्रांसीसी वैज्ञानिक ड्यूलहरूले देखा कि कुनै ग्यासका संपीडनदेखि त्यसमा उष्मा त्यसै अनुपातमा उत्पन्न हुन्छ जति संपीडनमा कार्य गरिन्छ। सन् १८४२ ई.मा यसै भावनाको उपयोग जूलियस राबर्ट मायर ने, जो त्यस समय केवल २८ वर्षको थियो र जर्मनीका हाइलब्रन नगरमा डाक्टर थियो, यस कुराको गणनाका लागि गरे कि एउटा कलरी उष्मा उत्पन्न गर्नका लागि कति कार्य आवश्यक हुन्छ। हामी जान्दछन् कि प्रत्येक ग्यासको दुई विशिष्ट उष्माहरू हुन्छ : एउटा नियत आयतनमा तथा अर्को नियत दाब पर। पहिलो अवस्थामा ग्यास कुनै कार्य गर्दैन। अर्को अवस्थामा ग्यासलाई बाह्य दबावका विरुद्ध कार्य गर्नु पर्छ र दुइटै विशिष्ट उष्माहरूमा जो अन्तर हुन्छ त्यो यसै कार्यका समतुल्य हुन्छ। यस प्रकार मायरलाई उष्माका यान्त्रिक तुल्यांकको जो मान प्राप्त भयो त्यो लगभग उति नैं थियो जति काउंट रुमफोर्डलाई प्राप्त भएको थियो। [[चित्र:Fahrrad-detail-23.jpg|right|thumb|300px|सायकिलको डायनेमो, यान्त्रिक उर्जालाई विद्युत उर्जामा बदल दिन्छ]] यसै समय इङ्गल्याण्डमा जेम्स प्रेसकाट जूल पनि उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक निकालनमा लगा भएको थियो। यसका प्रयोग सन् १८४२ ई.देखि सन् १८५२ ई.सम्म चल्दै रहे। आफ्नो प्रयोगमा यसले एउटा ताँबेका उष्मामापीमा पानी लिया र त्यसलाई एउटा मथनीदेखि मथा। मथनीलोई दुई घिरनिहरूमादेखि लटके भए दुई भारहरूमा चलाईन्थ्यो। जस डोरदेखि यी भार लटके भए थिए त्यो यस मथनीका सिरेमा लपेटी भएको थियो र जब यी भार तलतर्फ गिरन्थे त मथनी घूमती थियो। जब यी भार तल गिरन्थे त इनकी स्थितिज ऊर्जा कम हो जाती थियो। यस कमीको केही भाग भारहरूको गतिज ऊर्जामा परिणत हुन्थ्यो र केही भाग मथनीलोई घुमानमा व्यय हुन्थ्यो। यस प्रकार यो ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो कि मथनीलोई घुमनमा कति कार्य गरे जा रह्यो थियो। उष्मामापीका पानीका तापमा जति वृद्धि भएको त्यो भन्दा यो ज्ञात हो सकन्थ्यो कि कितनी उष्मा उत्पन्न भएको; र तब उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो। जूलले यी प्रयोग पानी तथा पारा दुइटैका साथ गरे। सन् १८४७ ई.मा हरमान फान हेल्महोल्ट्सले एउटा पुस्तक लिखी जसमा उष्मा, चुंबक, बिजली, भौतिक रसायन आदि विभिन्न क्षेत्रहरूका उदाहरणहरू द्वारा उष्मा-अविनाशिता-सिद्धान्तको प्रतिपादन गरिएको थियो। जूलले प्रयोगद्वारा वैद्युत ऊर्जा तथा उष्मा-ऊर्जाको समानता सिद्ध गरे == ऊर्जाको अविनाशिता तथा ऊर्जाको परिवर्तन == [[चित्र:Newtons cradle animation book.gif|right|thumb|300px|उर्जाको संरक्षणको प्रदर्शन (न्यूटनको क्रेडिल) <br /> स्थितिज उर्जा --> गतिज उर्जा --> विकृति उर्जा --> गतिज उर्जाको चक्र]] {{मुख्य|ऊर्जा संरक्षणको नियम|ऊर्जा रूपान्तरण}}[[ऊर्जा रूपान्तरण]] [[ऊर्जा]]लाई एक रूपबाट अर्कोमा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया हो। <ref>{{Cite web |title=Energy Transfers and Transformations {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/energy-transfers-and-transformations |access-date=2022-05-29 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। उदाहरणका लागि, घर तताउनको लागि, भट्टीले इन्धन जलाउँछ, जसको रासायनिक ऊर्जा थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ, जुन त्यसपछि घरको हावामा यसको तापक्रम बढाउनको लागि स्थानान्तरण गरिन्छ। == द्रव्यमान तथा ऊर्जाको समतुल्यता == सन् १९०५ ई.मा आइन्स्टाइनले आफ्नो आपेक्षिक सिद्धान्त प्रतिपादित गरे जसका अनुसार कणहरूको द्रव्यमान तिनको गतिज ऊर्जामा निर्भर रहन्छ। इसका यो अर्थ छ कि ऊर्जाको मान द्रव्यमान वृद्धिलाई प्रकाशका वेगका वर्गदेखि गुणा गर्नमा प्राप्त हुन्छ। यस सिद्धांतको पुष्टि नाभिकीय विज्ञानका धेरै प्रयोगहरू द्वारा हुन्छ। सूर्यमा पनि ऊर्जा यसै प्रकार बन्दछ। सूर्यमा एउटा श्रृंखल क्रिया हुन्छ जसको फल यो हुन्छ कि हाइड्रोजनका चार नाभिकहरूका संयोगले हीलियमको नाभिक बन्न जान्छ। हाइड्रोजनका चारहरू नाभिकहरूका द्रव्यमानको योगफल हीलियमका नाभिकदेखि केही अधिक हुन्छ। यो अन्तर ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। [[परमाणु बम]] एवं [[हाइड्रोजन बम]]मा पनि यसै द्रव्यमान-ऊर्जा-समतुल्यताको उपयोग हुन्छ। == ऊर्जाको क्वांटमीकरण (Quantization of energy) == वर्णक्रमका विभिन्न वर्णहरूका अनुसार कृष्ण पिण्डका विकिरणका वितरणको ठीक सूत्र के छ, यसको अध्ययन गर्दै प्लांक यस निष्कर्षमा पुग्नुभयो कि विकिरणको आदान प्रदान अनियमित मात्रामा हुँदैन प्रत्युत ऊर्जाका साना कणहरू द्वारा हुन्छ। यी कणहरूलाई रहन्छ। आवृत्तिसंख्यालाई जस नियतांकदेखि गुणा गर्नमा ऊर्जाक्वांटमको मान प्राप्त हुन्छ त्यसलाई प्लांक नियतांक भन्दछन्। नील्स बोरले सन् १९१३ ई.मा यो देखिलाया कि यो क्वांटम सिद्धान्त अत्यंत व्यापक छ र परमाणुहरूमा इलेक्ट्रान जिन कक्षाहरूमा घूम्दछन्। ती कक्षाहरू पनि क्वांटम सिद्धांतका अनुसार नैं निश्चित हुन्छन्। जब इलेक्ट्रान अधिक ऊर्जावाली कक्षादेखि कम ऊर्जावाली कक्षामा जान्छ त यी दुई ऊर्जाहरूको अन्तर प्रकाशका रूपमा बाहिर आउँछ। हाइजेनबर्ग, श्रोडिंगर तथा डिराकले यस क्वांटम सिद्धांतलाई र पनि विस्तृत गरेकोछ। == उर्जाका स्रोत == आधुनिक भौतिक विज्ञानमा प्रत्येक कार्यका लागि ऊर्जालाई आवश्यक बताइएको छ। [[उर्जाका संरक्षणको सिद्धान्त|ऊर्जा संरक्षण सिद्धान्त]]का अनुसार ऊर्जालाई न त जना जा सगर्छ र ना त नषअट गरे जा सकता केवल यसको स्वरूप बदला जा सगर्छ। हामी आफ्नो दैनिक जीवनमा प्रयोग गर्न हेतु ऊर्जाका प्रयोग धेरै रूपहरूमा गर्दछन्, यथा - यान्त्रिक ऊर्जा , विद्युत ऊर्जा, ऊष्मीय ऊर्जा, प्रकाश ऊर्जा, रसायनिक ऊर्जा इत्यादि। मोटरमा विद्युत ऊर्जालाई यान्त्रिक ऊर्जामा बदल गर्न काम लिइन्छ त बैटरीमा रसायनिक ऊर्जालाई विद्युत ऊर्जा मा। मानव शरीर मल्य पदार्थहरूको रासायनिक ऊर्जालाई पचा गर्न त्यो भन्दा यान्त्रिक कार्य गर्दछ। यसै प्रकार एउटा विद्युत बल्ब विद्युत ऊर्जालाई प्रकाय तथा ऊष्मीय ऊर्जामा बदल दिन्छ। कार वा बसको ईंजन पेट्रोलको रासायनिक ऊर्जालाई पहिला ऊष्मीय ऊर्जामा बदल्दछ तथा त्यसलाई फेरि यान्त्रिक ऊर्जामा । यी सबै कार्यहरूका लागि प्रयुक्त ऊर्जा यी स्रोतहरूदेखि प्राप्त हुन्छ - * [[कोइला|कोइला]] * [[पेट्रोलियम]] * [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] * [[पवन ऊर्जा]] * [[सौर ऊर्जा]] * [[लहर ऊर्जा]] (या [[तरङ्ग ऊर्जा]]) * [[नदी घाटी परियोजनाहरू]] == उर्जा एवं [[औद्योगिक क्रान्ति]] == उर्जाको अवधारणा (कांसेप्ट) उन्नीसौं शताब्दीमा आयी। यो मानवद्वारा आविष्कृत एउटा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण एवं मौलिक अवधारणा हो। यो विभिन्न प्रकारको घटनाहरूमा हुने अन्तर्क्रियाहरू (इन्टरैक्शन्स्)लाई संख्यात्मक रूपमा व्यक्त गर्नमा धेरै उपयोगी हो। यसलाई एउटा प्रकारदेखि विभिन्न भौतिक फेनामेनाका बीच हुने अन्तःक्रियाहरूका लागि सर्वनिष्ट (कमन) मुद्राको प्रकार समझा जा सगर्छ। उर्जाको अवधारणादेखि नैं परिवर्तन (ट्रान्स्फार्मेशन) (जस्तै रसायन एवं धातुकर्ममा) एवं ट्रान्समिशनदेखि सम्बन्धित छ जो कि [[औद्योगिक क्रान्ति]]का आधार छन्। जबसम्म केवल मानवी वा पाशविक उर्जादेखि नैं काम हुन्थ्यो, तबसम्म उर्जा सीमित थियो; त्यसलाई स्वचालित एवं नियन्त्रित गर्नु कठिन कार्य थियो। किन्तु वाष्प आदिदेखि चलने मशीनहरूका आविष्कारदेखि यो स्थिति बदल गयी जसदेखि औद्योगिक क्रान्तिको सूत्रपात भयो। आधुनिक कालमा कुनै देशद्वारा खपतको जाने उर्जा त्यसको विकासको प्रमुख माप हो। {| class="wikitable" ! ! [[जूल]] वा वाट-सेकेन्ड ! [[किलोवाट-घण्टा|किलोवाट घण्टा]] ! [[इलेक्ट्रोन भोल्ट]] ! [[किलोपन्डमीटर]]<br> (Kilopondmeter) ! [[क्यालोरी]]<!-- "International Table"-Kalorie á 4.1868 J --> ! [[अर्ग]] (Erg) |- ! 1 kg·m²/s² | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.778 · 10⁻⁷ | {{0|00}} 6.242 · 10¹⁸ | {{0|00}} 0.102 | {{0|00}} 0.239 | {{0|0}} 10⁷ |- ! 1 kW·h | {{0|00}} 3.6 · 10⁶ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.25 · 10²⁵ | {{0|00}} 3.667 · 10⁵ | {{0|00}} 8.60 · 10⁵ | {{0|0}} 3.6 · 10¹³ |- ! 1 eV | {{0|00}} 1.602 · 10⁻¹⁹ | {{0|00}} 4.45 · 10⁻²⁶ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 1.63 · 10⁻²⁰ | {{0|00}} 3.83 · 10⁻²⁰ | {{0|00}} 1.602 · 10⁻¹² |- ! 1 kp·m | {{0|00}} 9.80665 | {{0|00}} 2.72 · 10⁻⁶ | {{0|00}} 6.13 · 10¹⁹ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.34 | {{0|0}} 9.80665 · 10⁷ |- ! 1 cal_IT | {{0|00}} 4.1868 | {{0|00}} 1.163 · 10⁻⁶ | {{0|00}} 2.611 · 10¹⁹ | {{0|00}} 0.427 | {{0|00}} 1 | {{0|0}} 4.1868 · 10⁷ |- ! 1 g·cm²/s² | {{0|00}} 10⁻⁷ | {{0|0}} 2.778 · 10⁻¹⁴ | {{0|0}} 6.242 · 10¹¹ | {{0|0}} 1.02 · 10⁻⁸ | {{0|0}} 2.39 · 10⁻⁸ | {{0|00}} 1 |} == उर्जासित सम्बन्धित प्रमुख सूत्र == * तने भए स्प्रिंगको गतिज उर्जा :<math>E_{\text{pot}} = {1 \over 2}\, k \, x^2\,,</math> :जहाँ ''k'' स्प्रिंगको बल नियतांक छ तथा ''x'' स्प्रिंगको सामायावस्थाको तुलनामा कुल तनाव हो। * आवेशित [[संधारित्र]]को उर्जा :<math>E = \frac{Q^2}{2C}= \frac{C\,U^2}{2}\,,</math> :जहाँ ''Q'' संधारित्रको प्लेटहरूमा एकत्र आवेशछ; तथा ''C'' संधारित्रको धारि्दछ; ''U'' संधारित्रको प्लेटहरूका बीच विभवान्तर हो। * द्रव्यमान एवं उर्जाको समतुल्यता - <math>m</math> द्रव्यमान एवं <math>v</math> वेगका मुक्त कणको सापेक्षिक (रिलेटिविस्टिक) उर्जा: :<math>E = \frac{m \, c^2}{\sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}} </math> :जहाँ <math>c</math> [[प्रकाश]]को वेग हो। * फोटोनहरू वा प्रकाश क्वान्टाको उर्जा :<math>E = h \, f\,, </math> :जहाँ ''h'' प्लांक नियतांकछ; तथा <math>f</math> फोटोनको [[आवृत्ति]] हो। * [[भुईँचालो|भूकम्प]]को उर्जा :<math>E=10^{\frac{3}{2}(M-2)}</math> टन [[टीएनटी]]को समतुल्य : जहाँ ''M'' भूकम्पको तीव्रता (रिचर पैमाना पर) हो। * कार्य वा उर्जामा परिवर्तन, बलको दूरीका साथ इन्टीग्रलका बराबर हुन्छ। :<math>W = \int \mathbf F\,\mathrm{d}\mathbf x\,.</math> == यी पनि हेर्नुहोस् == * [[शक्ति|शक्ति (भौतिकी)]] * [[अक्षय उर्जा]] * [[अक्षय विकास]] == बाह्य कडीहरू == * [http://hindi.business-standard.com/storypage.php?autono=35625 ऊर्जा क्रान्तिको दहलीजमा खडा छ भारत] * [http://divyurja.com/Default.aspx '''दिव्य उर्जा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100118184340/http://www.divyurja.com/Default.aspx |date=2010-01-18 }} (उर्जा जागरूकताको अभिनव प्रयास) * [http://www.spreri.org/ Sardar Patel Renewable Energy Research Institute (SPRERI)] * [http://www.teriin.org/index.php टाटा उर्जा संसाधन संस्थान (TERI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119232930/http://www.teriin.org/index.php |date=2010-01-19 }} * [http://www.indiaenergyportal.org/ India Energy Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324042545/http://www.indiaenergyportal.org/ |date=2010-03-24 }} * [http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch01/ch01.html Conservation of Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416062343/http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch01/ch01.html |date=2010-04-16 }} * [http://www.energyandlife.org Energy and Life] * [http://physicsworld.com/cws/article/print/9233 What does energy really mean? From Physics World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210042044/http://physicsworld.com/cws/article/print/9233 |date=2009-02-10 }} * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m20.pdf ''Work, Power, Kinetic Energy''] {{कमन्सश्रेणी|Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जा| ]] [[श्रेणी:भौतिकी]] b9f3yvkk8qlbbo1m99g61kp4toguhyj 1357067 1357066 2026-05-29T11:36:49Z Bishaldev100 28807 /* बाह्य कडीहरू */ 1357067 wikitext text/x-wiki [[File:Lightning over Oradea Romania zoom.jpg|thumb|right|300px|'''चट्याङ्ग''' एउटा बादलको बिजुलीको टुटाई हो जसमा विद्युतको दह्रिलो क्षेत्र स्थापित भए पछि हुने गर्छ, जसले चार्ज उत्पन्न भएर शक्ति उत्पन्न गर्दछ। जब ती चार्जहरूले केही दूरी तय गर्दछन्, विद्युत प्रवाह हुन्छ, विद्युतको [[सम्भावना उर्जा]]ले थर्मल उर्जा, प्रकाश, ध्वनि आदिको रूप लिन्छ जो अन्य प्रकारका उर्जाहरू हुन्।]] [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। ऊर्जा वस्तु छैन। यसलाई हामी देख्न सक्तैनौं, यसले कुनै जग्गा घेर्दैन, न यसको कुनै छाया नैं पर्छ। संक्षेपमा, अन्य वस्तुहरूको भाँति यो [[द्रव्य]] छैन, यद्यपि बहुधा द्रव्यदेखि यसको घनिष्ठ सम्बन्ध रहन्छ। र पनि यसको अस्तित्व उति नैं वास्तविक छ जति कुनै अन्य वस्तुको र यस कारण कि कुनै पिण्ड समुदायमा, जसका माथि कुनै बाह्य बलको प्रभाव रहँदैन, यसको मात्रामा कमी बेशी हुँदैन। [[विज्ञान]]मा यसको महत्त्वपूर्ण स्थान छ। == उर्जाका विभिन्न रूप == [[चित्र:Energy-p-k-i.svg|right|thumb|300px|तीन रूपहरूमा उर्जा - स्थितिज, गतिज एवं आन्तरिक]] साधारणत: कार्य गर्न सक्ने क्षमतालाई ऊर्जा भन्दछन्। जब [[धनुष बाण|धनुष]]देखि शिकार गर्ने कुनै शिकारी धनुषलाई झुकाउँदछ त धनुषमा ऊर्जा आउँछ जसको उपयोग बाणलाई शिकारसम्म चलाउनमा गरिन्छ। बग्दोमा ऊर्जा हुन्छ जसको उपयोग [[पानी घट्टा]] चलाउनमा अथवा कुनै अर्का कामका लागि गर्न सकिन्छ। यसै प्रकार [[बारूद]]मा ऊर्जा हुन्छ, जसको उपयोग पत्थरको शिलाहरू तोडने अथवा [[तोप]]देखि [[गोला]] दागनमा हुन सक्छ। बिजलीको [[धारा]]मा ऊर्जा हुन्छ जसदेखि [[विद्युत मोटर|बिजलीको मोटर]] चलाउन सकिन्छ। [[सूर्य]]का [[प्रकाश]]मा ऊर्जा हुन्छ जसको उपयोग [[प्रकाश सेल|प्रकाश सेलहरू]] द्वारा बिजलीको धारा उत्पन्न गर्नमा गर्न सकिन्छ। यस्ता नैं [[परमाणु बम|अणुबम]]मा [[नाभिकीय ऊर्जा]] रहन्छ जसको उपयोग शत्रुको विध्वंस गर्न अथवा अन्य कार्यहरूमा गरिन्छ। इस प्रकार हामी देख्छौं कि ऊर्जा धेरै रूपहरूमा पाइन्छ। झुके भए धनुषमा जो ऊर्जा छ त्यसलाई '''स्थितिज ऊर्जा''' भन्दछन्; बग्दोको ऊर्जा '''गतिज ऊर्जा''' हो; बारूदको ऊर्जा '''रासायनिक ऊर्जा''' हो; बिजलीको धाराको ऊर्जा '''वैद्युत ऊर्जा हो'''; सूर्यका प्रकाशको ऊर्जालाई '''प्रकाश ऊर्जा''' भन्दछन्। सूर्यमा जो ऊर्जा छ त्यो त्यसको ऊँचे तापका कारण हुन्छ। यसलाई '''उष्मा ऊर्जा''' भन्दछन्। == कार्य एवं उर्जा == विभिन्न उपाहरू द्वारा ऊर्जालाई एउटा रूपले अर्का रूपमा परिवर्तित गर्न सकिन्छ। यी परिवर्तनहरूमा ऊर्जाको मात्रा सर्वदा एउटा नैं रहन्छ। त्यसमा कमी बेशी हुँदैन। यसलाई '''ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धान्त''' भन्दछन्। माथि भनिएको छ कि कार्य गर्न सक्ने क्षमतालाई ऊर्जा भन्दछन्। परन्तु सारा ऊर्जालाई कार्यमा परिणत गर्नु सर्वदा सम्भव हुँदैन। यस लागि यो भन्नु अधिक उपयुक्त हुनेछ कि ऊर्जा त्यो वस्तु हो जो उतनी नैं घट्दछ जति कार्य हुन्छ। यस कारण ऊर्जालाई नाप्नका ती नैं एकक हुन्छन्। जो कार्यलाई नापने के। यदि हामी एउटा किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठा्दछन् त पृथ्वीका गुरुत्वाएर्षणका विरुद्ध एउटा विशेष मात्रामा कार्य गर्नु पर्छ। यदि हामी यसै भारलाई दुई मीटर अग्लो उठाहरू अथवा दुई किलो ग्राम भारलाई एउटा मीटर अग्लो उठायौं भनें दुइटै दशाहरूमा पहिलाको अपेक्षा दूना कार्य गर्नु पर्नेछछ। यसदेखि प्रकट हुन्छ कि कार्यको परिमाण त्यस बलका परिमाण पर, जसका विरुद्ध कार्य गरियोस्, र त्यस दूरीका परिमाण पर, जस दूरी द्वारा त्यस बलका विरुद्ध कार्य गरियोस्, निर्भर रहन्छ र यी दुइटै परिमाणहरूका गुणनफलका बराबर हुन्छ। == उर्जाका मात्रक == कार्यको कुनै पनि मात्रालाई हामी कार्यको एकक मान्न सक्छौं। उदाहरणत: एउटा किलो ग्राम भारलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई एकक मान्न सकिन्छ। परन्तु पृथ्वीको आकर्षण सब जग्गा एउटा समान हुँदैन। यसको जो मान मद्रासमा छ त्यो दिल्लीमा छैन। यस लागि यो एकक असुविधापूर्ण हो। र पनि धेरै देशहरूमा इंजीनियर यस्ता नैं एककको उपयोग गर्ने गर्दछन्। जसलाई फुट-पाउण्ड भन्दछन्। यो त्यस कार्यको मात्रा छ जो लण्डनका अक्षांशमा समुद्रतटमा एउटा पाउंडलाई एउटा अर्का नैं एककको प्रयोग गरिन्छ जो सेण्टीमीटर-ग्राम-सेकंडका माथि निर्भर हुन्छ। यसमा बलका एककलाई "डाइन" (Dyne) भन्दछन्। डाइन बलको त्यो एकक छ जो एउटा ग्रामका पिण्डमा एउटा सेकंडमा एउटा सेण्टीमीटर प्रति सेकंडको वेग उत्पन्न गर्न सगर्छ। यस बलका क्रियाबिंदुलाई यसका विरुद्ध एउटासे मी. हटाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई वर्ग भन्दछन्। परन्तु व्यावहारिक दृष्टिदेखि कार्यको यो एकक धेरै सानो हो। अतएव दैनिक व्यवहारमा एउटा अर्को एकक उपयोगमा लाईन्छ। यसमा लंबाईको एकक सेण्टीमीटरका स्थानमा मीटर छ तथा द्रव्यमानको एकक ग्रामका स्थानमा किलो ग्राम हो। यसमा बलको एकक "न्यूटन" हो। न्यूटन बलको त्यो एकक छ जो एउटा किलो ग्रामका पिण्डमा एउटा सेकंडमा एउटा मीटर प्रति सेकंडको वेग उत्पन्न गर्न सगर्छ। यस प्रकार न्यूटन १००००० डाइनका बराबर हुन्छ। यस बलका क्रियाबिंदुलाई त्यसको विरुद्ध एउटा मीटरसम्म हटाउनमा जति कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई '''जूल''' भन्दछन्। एउटा जूल १०E७ .'''अर्ग'''सँग बराबर हुन्छ। === अन्य मात्रक === ऊर्जालाई पनि यिनैं एककहरूमा नापिन्छ। परन्तु कहिले कहिले विशेष स्थलहरूमा केही अन्य एककहरूको उपयोग हुन्छ। यिनमा एउटा '''इलेक्ट्रान वोल्ट''' हो। त्यो ऊर्जाको त्यो एकक छ जसलाई इलेक्ट्रानको वोल्टका विभवांतर (पोटहरूशियल डिफरहरूस)देखि गुजरनमा प्राप्त गर्दछ। यो धेरै सानो एकक छ र केवल १.६०E-१९ जूलका बराबर हुन्छ। यसका अतिरिक्त घरहरूमा उपयोगमा आउने वैद्युत ऊर्जालाई नापनका लागि एउटा अर्का एककको उपयोग हुन्छ, जसलाई '''[[किलोवाट-घण्टा]]''' (KWh) भन्दछन् र जो ३.६E६ जूलहरूका बराबर हुन्छ। == यान्त्रिक ऊर्जा == {{मुख्य|यान्त्रिक शक्ति}} उन वस्तुहरूको अपेक्षा, जसको अस्तित्वको अनुमान हामी केवल तर्कका आधारमा गर्न सक्छौं, हामीलाई ती वस्तुहरूको ज्ञान अधिक सुगमतादेखि हुन्छ जसलाई हामी स्थूल रूपले देख सक्छौं। मनुष्यका मस्तिष्कमा ऊर्जाका त्यस रूपको भावना सबैभन्दा प्रथम उदय भएको जसको सम्बन्ध ठूला ठूला पिण्डहरूदेखि छ र जसलाई यन्त्रहरूको सहायतादेखि कार्यरूपमा परिणति हुँदै हामी स्पष्टत: देख्न सक्छौं। यस यान्त्रिक ऊर्जाका दुई रूप छन् : एउटा स्थितिज ऊर्जा एवं अर्को गतिज ऊर्जा। यसका विपरीत त्यस ऊर्जाको ज्ञान जसको सम्बन्ध अणुहरू तथा परमाणुहरूको गतिदेखि छ, मनुष्यलाई पछि भयो। यस कारण यो कम आश्चर्यको कुरा छैन कि न्यूटनदेखि पनि पहिला फ्रांसिस बेकनको यो धारणा थियो कि उष्मा द्रव्यका कणहरूको गतिका कारण हुन्छ। === स्थितिज ऊर्जा === {{मुख्य|स्थिति शक्ति}} एक किलो ग्राम भारका एउटा पिण्डलाई पृथ्वीका आकर्षणका विरुद्ध एउटा मीटर अग्लो उठाउनमा जो कार्य गर्नु पर्छ त्यसलाई हामी किलो ग्राम-मीटर कह सक्छौं र यो लगभग ९८१ जूलहरूका बराबर हुन्छ। यदि हामी एउटा डोर लिएरतर्फ त्यसलाई एउटा घिरनीका माथि हालेर त्यसको दुइटै सिरहरूदेखि लगभग एउटा किलो ग्रामका पिण्ड बाँधे र तिनलाई यस्तो अवस्थामा छो्ने कि ती दुइटै एउटा नैं उचाईमा न होउन् र ऊँचे पिण्डलाई धेरै धीरे-से तल आउने दिउन् त हामी हेर्नुहोस्गे कि एउटा किलो ग्रामका पिण्डलाई एउटा मीटर अग्लो उठा द्नेछ। घिरनीमा घर्षण जति नैं कम हुनेछ अर्को पिण्ड भारमा उति नैं पहिला पिण्डका भारका बराबर रखा जा सक्नेछ। यस क अर्थ यो भयो कि यदि हामी कुनै पिण्डलाई पृथ्वीदेखि अग्लो बढ्न जान्छ। एउटा किलो ग्राम भारका पिण्डलाई यदि ५ मीटर अग्लो उठाया जाए त त्यसमा ५ किलो ग्राम-मीटर कार्य गर्ने क्षमता आउँछ, एवं त्यसको ऊर्जा पहिलाको अपेक्षा त्यसै परिमाणमा बढ्न जान्छ। यो ऊर्जा पृथ्वी तथा पिण्डको आपेक्षिक स्थितिका कारण हुन्छ र वस्तुत: पृथ्वी एवं पिण्डद्वारा बने तंत्र (सिस्टम)को ऊर्जा हुन्छ। यसैलिए यसलाई स्थितिज ऊर्जा भन्दछन्। जब कहिले पनि पिण्डहरूका कुनै समुदायको पारस्परिक दूरी अथवा एउटा नैं पिण्डका विभिन्न भागहरूको स्वाभाविक स्थितिमा अन्तर उत्पन्न हुन्छ त स्थितिज ऊर्जामा पनि अन्तर आउँछ। कमानीलोई दबाउनाले अथवा धनुषलाई झुकाउनुले त्यसमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। नदीहरूमा बाँध बाँधेर पानीलाई धेरै उचाईमा एकत्र गरियोस् त यस पानीमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। === गतिज ऊर्जा === {{मुख्य|स्थिति शक्ति}} न्यूटनले बलको यो परिभाषा दिए कि बल संवेग (मोमाटम)का परिवर्तनको दरका बराबर हुन्छ। यदि '''m''' किलो ग्रामको कुनै पिण्ड प्रारंभमा स्थिर छ र त्यसमा एउटा नियत बल '''F''', '''t''' सेकेण्डसम्म कार्य गरेर जो वेग उत्पन्न गर्छ त्यसको मान '''v''' मीटर प्रति सेकेण्ड छ भनें बलको मान <math>\frac{mv}{t}</math> न्यूटन हुनेछ। यसै समयमा पिण्ड जुन दूरी पुरा गरे त्यो यदि '''d''' मीटर छ भनें बलद्वारा गरिएको कार्य '''F.d''' जूलका बराबर हुनेछ। अर्थात '''m''' द्रव्यमान भएको पिण्डको वेग यदि '''v''' छ भनें त्यसको ऊर्जा <math>\frac{1}{2}mv^{2}</math> हुनेछ। यो ऊर्जा त्यस पिण्डमा त्यसको गतिको कारण हुन्छ र गतिज ऊर्जा कहलाउँछ। जब हामी धनुषलाई झुकाएर तीर छोड्दछौं त धनुषको स्थितिज ऊर्जा तीरको गतिज ऊर्जामा परिवर्तन हुन जान्छ। स्थितिज ऊर्जा एवं गतिज ऊर्जाका पारस्परिक परिवर्तनको सबैभन्दा सुंदर उदाहरण सरल लोलक हो। जब हामी लोलकका गोलकलाई एकतर्फ खींच्दछन् त गोलक आफ्नो साधारण स्थितिदेखि थोरै अग्लो उठ जान्छ र यसमा स्थितिज ऊर्जा आउँछ। जब हामी गोलकलाई छोड्दछन् त गोलक यता उता झूलने लाग्दछ। जब गोलक लटकने साधारण स्थितिमा आउँछ त यसमा केवल गतिज ऊर्जा रहन्छ। संवेगका कारण गोलक अर्तर्फ जान्छ र गतिज ऊर्जा पुन: स्थितिज ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। साधारणत: वायुका घर्षणका विरुद्ध कार्य गर्नको लागि गोलकको ऊर्जा कम होती जान्छ र यसको गति केही देरमा बंद हुन जान्छ। यदि घर्षणको बल न छ भनें लोलक अनंत कालसम्म चलता रह्नेछ। == उष्मा ऊर्जा == {{मुख्य|उष्मा}}<br /> [[चित्र:Midsummer bonfire.jpg|right|thumb|250px|आगो, रासायनिक उर्जालाई उष्मीय उर्जामा बदल दिन्छ।]] गति विज्ञानमा [[उर्जा संरक्षणको नियम|ऊर्जा-अविनाशिता-सिद्धांत]]का प्रमाणित भएपछि पनि यसका अर्का स्वरूपहरूको ज्ञान न हुनेका कारण यो समझिन्थ्यो कि धेरै स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट पनि हुन सक्छ; जस्तै, जब कुनै पिण्डसमुदायका विभिन्न भागहरूमा अपेक्षिक गति छ भनें घर्षणका कारण स्थितिज र गतिज ऊर्जा कम हुन जान्छ। वस्तुत: यस्तो स्थितिहरूमा ऊर्जा नष्ट हुँदैन वरन् उष्मा ऊर्जामा परिवर्तन हुन जान्छ। परन्तु १८ौं शताब्दीसम्म उष्मालाई ऊर्जाको नैं एउटा स्वतन्त्र स्वरूप छैन समझिन्थ्यो। त्यस समयसम्म यो धारणा थियो कि उष्मा एउटा द्रव्य हो। १९ौं शताब्दीमा प्रयोगहरू द्वारा यो निर्विवाद रूपले सिद्ध गर्न दिइएको कि उष्मा पनि ऊर्जाको नैं एउटा अर्को रूप हो। [[चित्र:Bockdampfmaschine.JPG|right|thumb|300px|वाष्प इंजन, उष्मीय उर्जालाई यान्त्रिक उर्जामा बदल्दछ]] हरू त प्रागैतिहासिक कालमा पनि मनुष्य दाउराहरूलाई रग्डेर अग्नि उत्पन्न गर्थ्यो, परन्तु ऊर्जा एवं उष्माका घनिष्ठ सम्बन्धतर्फ सबैभन्दा पहिला बहरूजामिन टामसन (काउंट रुमफर्ड)को ध्यान गया। यो संयुक्त राज्य (अमरीका)का मैसाचूसेट्स प्रदेशको रहनेवाला थियो। परन्तु त्यस समय यो बवेरियाका राजाको युद्धमंत्री थियो। ढली भएको पीतलको तोपको नलिहरूलाई छेद्दै समय यसले देखा कि नली धेरै कर्म हुन जान्छ भनें थियो त्यो भन्दा निकले नराम्रोदे र पनि गरम हुन्छन्। एउटा प्रयोगमा तोपको नालका चारहरूतर्फ काठको नाँदमा पानी भरकर त्यसले देखा कि खरादनाले जो उष्मा उत्पन्न हुन्छ त्यो भन्दा ढाई घण्टामा सारा पानी उबलनेका तापसम्म पुग गया। यस प्रयोगमा त्यसका वास्तविक ध्येय यो सिद्ध गर्नु थियो कि उष्मा कुनै द्रव छैन जो पिण्डहरूमा हुन्छ र दाबका कारण त्यस्तो नैं बाहिर निकल आउँछ जस्तै निचोडनाले कपडेमा देखि पानी; किनभनें यदि यस्तो होता त कुनै पिण्डमा यो द्रव एउटा सीमित मात्रामा नैं होता, परन्तु छेदने प्रयोगदेखि ज्ञात हुन्छ कि जति नैं अधिक कार्य गरियोस् उतनी नैं अधिक उष्मा उत्पन्न हुनेछ। रुमफर्डले यो प्रयोग सन् १७९८ ई.मा गरे। यसका २० वर्ष पहिला नैं लाव्वाजिए तथा लाग्राँजले यो देखेको थियो कि जानवरहरूमा भोजनदेखि उतनी नैं उष्मा उत्पन्न हुन्छ जति रासायनिक क्रिया द्वारा त्यस भोजनदेखि प्राप्त हुन सक्छ। सन् १८१९ मा फ्रांसीसी वैज्ञानिक ड्यूलहरूले देखा कि कुनै ग्यासका संपीडनदेखि त्यसमा उष्मा त्यसै अनुपातमा उत्पन्न हुन्छ जति संपीडनमा कार्य गरिन्छ। सन् १८४२ ई.मा यसै भावनाको उपयोग जूलियस राबर्ट मायर ने, जो त्यस समय केवल २८ वर्षको थियो र जर्मनीका हाइलब्रन नगरमा डाक्टर थियो, यस कुराको गणनाका लागि गरे कि एउटा कलरी उष्मा उत्पन्न गर्नका लागि कति कार्य आवश्यक हुन्छ। हामी जान्दछन् कि प्रत्येक ग्यासको दुई विशिष्ट उष्माहरू हुन्छ : एउटा नियत आयतनमा तथा अर्को नियत दाब पर। पहिलो अवस्थामा ग्यास कुनै कार्य गर्दैन। अर्को अवस्थामा ग्यासलाई बाह्य दबावका विरुद्ध कार्य गर्नु पर्छ र दुइटै विशिष्ट उष्माहरूमा जो अन्तर हुन्छ त्यो यसै कार्यका समतुल्य हुन्छ। यस प्रकार मायरलाई उष्माका यान्त्रिक तुल्यांकको जो मान प्राप्त भयो त्यो लगभग उति नैं थियो जति काउंट रुमफोर्डलाई प्राप्त भएको थियो। [[चित्र:Fahrrad-detail-23.jpg|right|thumb|300px|सायकिलको डायनेमो, यान्त्रिक उर्जालाई विद्युत उर्जामा बदल दिन्छ]] यसै समय इङ्गल्याण्डमा जेम्स प्रेसकाट जूल पनि उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक निकालनमा लगा भएको थियो। यसका प्रयोग सन् १८४२ ई.देखि सन् १८५२ ई.सम्म चल्दै रहे। आफ्नो प्रयोगमा यसले एउटा ताँबेका उष्मामापीमा पानी लिया र त्यसलाई एउटा मथनीदेखि मथा। मथनीलोई दुई घिरनिहरूमादेखि लटके भए दुई भारहरूमा चलाईन्थ्यो। जस डोरदेखि यी भार लटके भए थिए त्यो यस मथनीका सिरेमा लपेटी भएको थियो र जब यी भार तलतर्फ गिरन्थे त मथनी घूमती थियो। जब यी भार तल गिरन्थे त इनकी स्थितिज ऊर्जा कम हो जाती थियो। यस कमीको केही भाग भारहरूको गतिज ऊर्जामा परिणत हुन्थ्यो र केही भाग मथनीलोई घुमानमा व्यय हुन्थ्यो। यस प्रकार यो ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो कि मथनीलोई घुमनमा कति कार्य गरे जा रह्यो थियो। उष्मामापीका पानीका तापमा जति वृद्धि भएको त्यो भन्दा यो ज्ञात हो सकन्थ्यो कि कितनी उष्मा उत्पन्न भएको; र तब उष्माको यान्त्रिक तुल्यांक ज्ञात गरे जा सकन्थ्यो। जूलले यी प्रयोग पानी तथा पारा दुइटैका साथ गरे। सन् १८४७ ई.मा हरमान फान हेल्महोल्ट्सले एउटा पुस्तक लिखी जसमा उष्मा, चुंबक, बिजली, भौतिक रसायन आदि विभिन्न क्षेत्रहरूका उदाहरणहरू द्वारा उष्मा-अविनाशिता-सिद्धान्तको प्रतिपादन गरिएको थियो। जूलले प्रयोगद्वारा वैद्युत ऊर्जा तथा उष्मा-ऊर्जाको समानता सिद्ध गरे == ऊर्जाको अविनाशिता तथा ऊर्जाको परिवर्तन == [[चित्र:Newtons cradle animation book.gif|right|thumb|300px|उर्जाको संरक्षणको प्रदर्शन (न्यूटनको क्रेडिल) <br /> स्थितिज उर्जा --> गतिज उर्जा --> विकृति उर्जा --> गतिज उर्जाको चक्र]] {{मुख्य|ऊर्जा संरक्षणको नियम|ऊर्जा रूपान्तरण}}[[ऊर्जा रूपान्तरण]] [[ऊर्जा]]लाई एक रूपबाट अर्कोमा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया हो। <ref>{{Cite web |title=Energy Transfers and Transformations {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/energy-transfers-and-transformations |access-date=2022-05-29 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। उदाहरणका लागि, घर तताउनको लागि, भट्टीले इन्धन जलाउँछ, जसको रासायनिक ऊर्जा थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ, जुन त्यसपछि घरको हावामा यसको तापक्रम बढाउनको लागि स्थानान्तरण गरिन्छ। == द्रव्यमान तथा ऊर्जाको समतुल्यता == सन् १९०५ ई.मा आइन्स्टाइनले आफ्नो आपेक्षिक सिद्धान्त प्रतिपादित गरे जसका अनुसार कणहरूको द्रव्यमान तिनको गतिज ऊर्जामा निर्भर रहन्छ। इसका यो अर्थ छ कि ऊर्जाको मान द्रव्यमान वृद्धिलाई प्रकाशका वेगका वर्गदेखि गुणा गर्नमा प्राप्त हुन्छ। यस सिद्धांतको पुष्टि नाभिकीय विज्ञानका धेरै प्रयोगहरू द्वारा हुन्छ। सूर्यमा पनि ऊर्जा यसै प्रकार बन्दछ। सूर्यमा एउटा श्रृंखल क्रिया हुन्छ जसको फल यो हुन्छ कि हाइड्रोजनका चार नाभिकहरूका संयोगले हीलियमको नाभिक बन्न जान्छ। हाइड्रोजनका चारहरू नाभिकहरूका द्रव्यमानको योगफल हीलियमका नाभिकदेखि केही अधिक हुन्छ। यो अन्तर ऊर्जामा परिवर्तित हुन जान्छ। [[परमाणु बम]] एवं [[हाइड्रोजन बम]]मा पनि यसै द्रव्यमान-ऊर्जा-समतुल्यताको उपयोग हुन्छ। == ऊर्जाको क्वांटमीकरण (Quantization of energy) == वर्णक्रमका विभिन्न वर्णहरूका अनुसार कृष्ण पिण्डका विकिरणका वितरणको ठीक सूत्र के छ, यसको अध्ययन गर्दै प्लांक यस निष्कर्षमा पुग्नुभयो कि विकिरणको आदान प्रदान अनियमित मात्रामा हुँदैन प्रत्युत ऊर्जाका साना कणहरू द्वारा हुन्छ। यी कणहरूलाई रहन्छ। आवृत्तिसंख्यालाई जस नियतांकदेखि गुणा गर्नमा ऊर्जाक्वांटमको मान प्राप्त हुन्छ त्यसलाई प्लांक नियतांक भन्दछन्। नील्स बोरले सन् १९१३ ई.मा यो देखिलाया कि यो क्वांटम सिद्धान्त अत्यंत व्यापक छ र परमाणुहरूमा इलेक्ट्रान जिन कक्षाहरूमा घूम्दछन्। ती कक्षाहरू पनि क्वांटम सिद्धांतका अनुसार नैं निश्चित हुन्छन्। जब इलेक्ट्रान अधिक ऊर्जावाली कक्षादेखि कम ऊर्जावाली कक्षामा जान्छ त यी दुई ऊर्जाहरूको अन्तर प्रकाशका रूपमा बाहिर आउँछ। हाइजेनबर्ग, श्रोडिंगर तथा डिराकले यस क्वांटम सिद्धांतलाई र पनि विस्तृत गरेकोछ। == उर्जाका स्रोत == आधुनिक भौतिक विज्ञानमा प्रत्येक कार्यका लागि ऊर्जालाई आवश्यक बताइएको छ। [[उर्जाका संरक्षणको सिद्धान्त|ऊर्जा संरक्षण सिद्धान्त]]का अनुसार ऊर्जालाई न त जना जा सगर्छ र ना त नषअट गरे जा सकता केवल यसको स्वरूप बदला जा सगर्छ। हामी आफ्नो दैनिक जीवनमा प्रयोग गर्न हेतु ऊर्जाका प्रयोग धेरै रूपहरूमा गर्दछन्, यथा - यान्त्रिक ऊर्जा , विद्युत ऊर्जा, ऊष्मीय ऊर्जा, प्रकाश ऊर्जा, रसायनिक ऊर्जा इत्यादि। मोटरमा विद्युत ऊर्जालाई यान्त्रिक ऊर्जामा बदल गर्न काम लिइन्छ त बैटरीमा रसायनिक ऊर्जालाई विद्युत ऊर्जा मा। मानव शरीर मल्य पदार्थहरूको रासायनिक ऊर्जालाई पचा गर्न त्यो भन्दा यान्त्रिक कार्य गर्दछ। यसै प्रकार एउटा विद्युत बल्ब विद्युत ऊर्जालाई प्रकाय तथा ऊष्मीय ऊर्जामा बदल दिन्छ। कार वा बसको ईंजन पेट्रोलको रासायनिक ऊर्जालाई पहिला ऊष्मीय ऊर्जामा बदल्दछ तथा त्यसलाई फेरि यान्त्रिक ऊर्जामा । यी सबै कार्यहरूका लागि प्रयुक्त ऊर्जा यी स्रोतहरूदेखि प्राप्त हुन्छ - * [[कोइला|कोइला]] * [[पेट्रोलियम]] * [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] * [[पवन ऊर्जा]] * [[सौर ऊर्जा]] * [[लहर ऊर्जा]] (या [[तरङ्ग ऊर्जा]]) * [[नदी घाटी परियोजनाहरू]] == उर्जा एवं [[औद्योगिक क्रान्ति]] == उर्जाको अवधारणा (कांसेप्ट) उन्नीसौं शताब्दीमा आयी। यो मानवद्वारा आविष्कृत एउटा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण एवं मौलिक अवधारणा हो। यो विभिन्न प्रकारको घटनाहरूमा हुने अन्तर्क्रियाहरू (इन्टरैक्शन्स्)लाई संख्यात्मक रूपमा व्यक्त गर्नमा धेरै उपयोगी हो। यसलाई एउटा प्रकारदेखि विभिन्न भौतिक फेनामेनाका बीच हुने अन्तःक्रियाहरूका लागि सर्वनिष्ट (कमन) मुद्राको प्रकार समझा जा सगर्छ। उर्जाको अवधारणादेखि नैं परिवर्तन (ट्रान्स्फार्मेशन) (जस्तै रसायन एवं धातुकर्ममा) एवं ट्रान्समिशनदेखि सम्बन्धित छ जो कि [[औद्योगिक क्रान्ति]]का आधार छन्। जबसम्म केवल मानवी वा पाशविक उर्जादेखि नैं काम हुन्थ्यो, तबसम्म उर्जा सीमित थियो; त्यसलाई स्वचालित एवं नियन्त्रित गर्नु कठिन कार्य थियो। किन्तु वाष्प आदिदेखि चलने मशीनहरूका आविष्कारदेखि यो स्थिति बदल गयी जसदेखि औद्योगिक क्रान्तिको सूत्रपात भयो। आधुनिक कालमा कुनै देशद्वारा खपतको जाने उर्जा त्यसको विकासको प्रमुख माप हो। {| class="wikitable" ! ! [[जूल]] वा वाट-सेकेन्ड ! [[किलोवाट-घण्टा|किलोवाट घण्टा]] ! [[इलेक्ट्रोन भोल्ट]] ! [[किलोपन्डमीटर]]<br> (Kilopondmeter) ! [[क्यालोरी]]<!-- "International Table"-Kalorie á 4.1868 J --> ! [[अर्ग]] (Erg) |- ! 1 kg·m²/s² | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.778 · 10⁻⁷ | {{0|00}} 6.242 · 10¹⁸ | {{0|00}} 0.102 | {{0|00}} 0.239 | {{0|0}} 10⁷ |- ! 1 kW·h | {{0|00}} 3.6 · 10⁶ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.25 · 10²⁵ | {{0|00}} 3.667 · 10⁵ | {{0|00}} 8.60 · 10⁵ | {{0|0}} 3.6 · 10¹³ |- ! 1 eV | {{0|00}} 1.602 · 10⁻¹⁹ | {{0|00}} 4.45 · 10⁻²⁶ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 1.63 · 10⁻²⁰ | {{0|00}} 3.83 · 10⁻²⁰ | {{0|00}} 1.602 · 10⁻¹² |- ! 1 kp·m | {{0|00}} 9.80665 | {{0|00}} 2.72 · 10⁻⁶ | {{0|00}} 6.13 · 10¹⁹ | {{0|00}} 1 | {{0|00}} 2.34 | {{0|0}} 9.80665 · 10⁷ |- ! 1 cal_IT | {{0|00}} 4.1868 | {{0|00}} 1.163 · 10⁻⁶ | {{0|00}} 2.611 · 10¹⁹ | {{0|00}} 0.427 | {{0|00}} 1 | {{0|0}} 4.1868 · 10⁷ |- ! 1 g·cm²/s² | {{0|00}} 10⁻⁷ | {{0|0}} 2.778 · 10⁻¹⁴ | {{0|0}} 6.242 · 10¹¹ | {{0|0}} 1.02 · 10⁻⁸ | {{0|0}} 2.39 · 10⁻⁸ | {{0|00}} 1 |} == उर्जासित सम्बन्धित प्रमुख सूत्र == * तने भए स्प्रिंगको गतिज उर्जा :<math>E_{\text{pot}} = {1 \over 2}\, k \, x^2\,,</math> :जहाँ ''k'' स्प्रिंगको बल नियतांक छ तथा ''x'' स्प्रिंगको सामायावस्थाको तुलनामा कुल तनाव हो। * आवेशित [[संधारित्र]]को उर्जा :<math>E = \frac{Q^2}{2C}= \frac{C\,U^2}{2}\,,</math> :जहाँ ''Q'' संधारित्रको प्लेटहरूमा एकत्र आवेशछ; तथा ''C'' संधारित्रको धारि्दछ; ''U'' संधारित्रको प्लेटहरूका बीच विभवान्तर हो। * द्रव्यमान एवं उर्जाको समतुल्यता - <math>m</math> द्रव्यमान एवं <math>v</math> वेगका मुक्त कणको सापेक्षिक (रिलेटिविस्टिक) उर्जा: :<math>E = \frac{m \, c^2}{\sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}} </math> :जहाँ <math>c</math> [[प्रकाश]]को वेग हो। * फोटोनहरू वा प्रकाश क्वान्टाको उर्जा :<math>E = h \, f\,, </math> :जहाँ ''h'' प्लांक नियतांकछ; तथा <math>f</math> फोटोनको [[आवृत्ति]] हो। * [[भुईँचालो|भूकम्प]]को उर्जा :<math>E=10^{\frac{3}{2}(M-2)}</math> टन [[टीएनटी]]को समतुल्य : जहाँ ''M'' भूकम्पको तीव्रता (रिचर पैमाना पर) हो। * कार्य वा उर्जामा परिवर्तन, बलको दूरीका साथ इन्टीग्रलका बराबर हुन्छ। :<math>W = \int \mathbf F\,\mathrm{d}\mathbf x\,.</math> == यी पनि हेर्नुहोस् == * [[शक्ति|शक्ति (भौतिकी)]] * [[अक्षय उर्जा]] * [[अक्षय विकास]] == बाह्य कडीहरू == * [http://hindi.business-standard.com/storypage.php?autono=35625 ऊर्जा क्रान्तिको दहलीजमा खडा छ भारत] * [http://divyurja.com/Default.aspx '''दिव्य उर्जा'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100118184340/http://www.divyurja.com/Default.aspx |date=2010-01-18 }} (उर्जा जागरूकताको अभिनव प्रयास) * [http://www.spreri.org/ Sardar Patel Renewable Energy Research Institute (SPRERI)] * [http://www.teriin.org/index.php टाटा उर्जा संसाधन संस्थान (TERI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119232930/http://www.teriin.org/index.php |date=2010-01-19 }} * [http://www.indiaenergyportal.org/ India Energy Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324042545/http://www.indiaenergyportal.org/ |date=2010-03-24 }} * [http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch01/ch01.html Conservation of Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416062343/http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch01/ch01.html |date=2010-04-16 }} * [http://www.energyandlife.org Energy and Life] * [http://physicsworld.com/cws/article/print/9233 What does energy really mean? From Physics World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210042044/http://physicsworld.com/cws/article/print/9233 |date=2009-02-10 }} * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m20.pdf ''Work, Power, Kinetic Energy''] {{कमन्सश्रेणी|Energy}} {{Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जा| ]] [[श्रेणी:भौतिकी]] 26lhxvd68wxr2au0y9dfr42oxo2dhl4 0 46400 1357047 1340476 2026-05-29T08:33:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357047 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|महाभारतका ज्येष्ठ पाण्डव}} {{Infobox character | name = युधिष्ठिर | image = Yudhisthira and His Dog, Ascending.jpg | caption = आफ्नो कुकुरसँगै जीवितै स्वर्ग प्रस्थान गर्दै गरेका युधिष्ठिर, नन्दलाल बोसको चित्र (सन् १९१३) | weapon = [[धनुष बाण]], [[भाला]] | spouse = * [[द्रौपदी]] * [[देविका (महाभारत)|देविका]]<ref>{{Cite web|url=http://www.sacred-texts.com/hin/m01/m01096.htm|title = The Mahabharata, Book 1: Adi Parva: Sambhava Parva: Section XCV}}</ref> | family = [[यमराज|धर्म]] (पिता)<br/>[[पाण्डु]] (धर्मपुत्रका पिता)<br/>[[कुन्ती]] (माता)<br/>[[माद्री]] (सौतेनी आमा)<br/>{{hlist|[[कर्ण]]|[[भीम]]|[[अर्जुन]]|[[नकुल]]|[[सहदेव]]}} (दाजुभाइ) | children = {{bulleted list|[[उपपाण्डव|प्रतिविन्ध्य]] (द्रौपदीबाट)|[[यौधेय]] (देविकाबाट)}} | relatives = {{bulleted list |[[कौरव]] (काकाका छोराहरू) |[[कृष्ण]] (मामाका छोरा) |[[धृतराष्ट्र]] र [[विदुर]] (काकाहरू) }} | position = {{ubl|[[चक्रवर्ती|चक्रवर्ती सम्राट]]|धर्मराज}} | religion = }} '''युधिष्ठिर''' प्राचीन [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] महाकाव्य ''[[महाभारत]]''का मुख्य पात्रहरूमध्ये एक र पाँच [[पाण्डव]]हरूमध्ये ज्येष्ठ दाजु हुन्। उनी इन्द्रप्रस्थकी रानी [[कुन्ती]] र मृत्यु तथा न्यायका देवता [[यमराज]]का पुत्र थिए। उनी सुरुमा [[इन्द्रप्रस्थ]] र पछि [[कुरु राज्य]]का राजा बनेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sacred-texts.com/hin/maha/index.htm|title = The Mahabharata}}</ref> उनका भाइहरू क्रमश: [[कर्ण]], [[भीमसेन]], [[अर्जुन]], [[नकुल]] र [[सहदेव]] थिए।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/ChronologyOfAncientHinduHistoryPart1/age-of-mahabharata-war/page/n14/mode/2up|title=Age of Mahabharata War|publisher=Pandit Kota Venkatachelam|pages=17-22|chapter=The Yudhisthira Saka|chapter-url=https://archive.org/details/ChronologyOfAncientHinduHistoryPart1/age-of-mahabharata-war/page/n41/mode/2up}}</ref> राजा [[पाण्डु]]लाई लागेको श्रापका कारण सन्तान हुन नसकेपछि, उनकी जेठी पत्नी कुन्तीले धर्मदेव (यमराज) को आह्वान गरी युधिष्ठिरलाई जन्म दिएकी थिइन्। युधिष्ठिरको ''[[धर्म]]'' (नैतिकता र सद्गुण) मा अटुट विश्वास थियो, त्यसैले उनलाई कुरु वंशको युवराज छानिएको थियो। तर, [[लाक्षागृह]]को घटनापछि उनलाई मृत मानिँदै र उनका भाइ [[दुर्योधन]]लाई नयाँ उत्तराधिकारी नियुक्त गरिएको थियो। पछि उत्तराधिकारको विवादका कारण राज्य दुई भागमा बाँडिएको थियो। युधिष्ठिरले मरुभूमि जस्तो बाँझो भाग प्राप्त गरेका थिए जसलाई उनले पछि भव्य [[इन्द्रप्रस्थ]] सहरमा रूपान्तरण गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sacred-texts.com/hin/m02/m02001.htm|title = The Mahabharata, Book 2: Sabha Parva: Section I}}</ref> पाण्डवहरूले [[पाञ्चाल]]की राजकुमारी [[द्रौपदी]]सँग बहुपति विवाह गरेका थिए, जो पछि इन्द्रप्रस्थकी साम्राज्ञी बनेकी थिइन्। युधिष्ठिरले [[राजसूय|राजसूय यज्ञ]] सम्पन्न गरेपछि, उनका ईर्ष्यालु भाइ दुर्योधन र मामा [[शकुनी]]ले उनलाई [[पासा (खेल)|पासा खेल्न]] निमन्त्रणा दिएका थिए। खेलका सिपालु शकुनीले युधिष्ठिरलाई छलपूर्वक उनको राज्य, धन-सम्पत्ति, भाइहरूको स्वतन्त्रता, द्रौपदी र स्वयं आफैँलाई पनि दाउमा थाप्न लगाएर हराउन सफल भएका थिए। खेलपछि, पाण्डव र द्रौपदीलाई १३ वर्षको वनवास पठाइएको थियो, जसमा अन्तिम एक वर्ष 'अज्ञातवास' बस्नुपर्ने सर्त थियो। वनवासको क्रममा युधिष्ठिरको परीक्षा उनका दैवी पिता यमराजले (यक्षका रूपमा) लिएका थिए। अज्ञातवासको समयमा, युधिष्ठिरले 'कङ्क' नामक [[ब्राह्मण]]को भेष धारण गरी [[विराट राजा]]को दरबारमा सेवा गरेका थिए।<ref name="sacred-texts.com">{{Cite web|url=https://sacred-texts.com/hin/m04/m04001.htm|title = The Mahabharata, Book 4: Virata Parva: Section I}}</ref> युधिष्ठिर [[कुरुक्षेत्र युद्ध]]मा विजयी पाण्डव पक्षका नेता थिए र उनले [[शल्य]] जस्ता प्रतिष्ठित योद्धाहरूलाई पराजित गरेका थिए। उनले ३६ वर्षसम्म कुरु राज्यमा शासन गर्दै त्यसपछि सन्न्यासको घोषणा गरेका थिए। महाकाव्यको अन्त्यमा, उनी आफ्ना भाइहरूमध्ये एकमात्र यस्ता व्यक्ति थिए जो आफ्नो मर्त्य शरीरसहित जीवितै स्वर्ग प्रस्थान गरेका थिए।<ref name="ReferenceA">{{Cite web|url=https://sacred-texts.com/hin/m17/m17003.htm|title = The Mahabharata, Book 17: Mahaprasthanika Parva: Section III}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *{{Commons category-inline}} * [http://www.mahabharataonline.com/ ''महाभारत'' का व्यक्ति र कथाहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117032308/http://mahabharataonline.com/ |date=2010-01-17 }} {{महाभारत}} {{HinduMythology}} [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] [[श्रेणी:पाण्डवहरू]] tq2fyzngcnasrnfwmhhuhyf506456r2 0 47954 1357003 1348301 2026-05-29T01:43:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357003 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|महाभारतमा राजा धृतराष्ट्र र गान्धारीका १०० छोराहरू}} [[File:Panda_and_Kaurava_armise_face_each_other.jpg|thumb|कौरव सेना (दायाँ) र पाण्डवहरू आमनेसामने। [[मेवाड]], [[राजस्थान]]को १७औँ–१८औँ शताब्दीको चित्र।]] '''कौरव''' एक [[संस्कृत]] शब्द हो जसले [[कुरु राज्य|कुरु]]का वंशजहरूलाई बुझाउँछ। कुरु [[भारत]]का एक पौराणिक राजा हुन् जो महाकाव्य ''[[महाभारत]]'' का धेरै पात्रहरूका पूर्वज हुन्। सामान्यतया, यो शब्द राजा [[धृतराष्ट्र]] र उनकी पत्नी [[गान्धारी (महाभारत)|गान्धारी]]का १०० छोराहरूका लागि प्रयोग गरिन्छ। यी भाइहरूमध्ये [[दुर्योधन]], [[दुःशासन]], [[विकर्ण]] र चित्रसेन सबैभन्दा लोकप्रिय छन्। उनीहरूको [[दुःशला]] नामकी एक बहिनी र [[युयुत्सु]] नामका एक सौतेनी भाइ पनि थिए। == व्युत्पत्ति == ''महाभारत''मा ''कौरव'' शब्द दुईवटा अर्थमा प्रयोग गरिएको छ: * फराकिलो अर्थमा यसले [[कुरु राज्य|कुरु]]का सबै वंशजहरूलाई प्रतिनिधित्व गर्छ। यस अर्थमा [[पाण्डव]] भाइहरू पनि समावेश हुन्छन्, जुन ''महाभारत''का लोकप्रिय संस्करणहरूको सुरुवाती भागहरूमा प्रायः प्रयोग गरिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite book|last=Monier-Williams|first=Sir Monier|url=https://books.google.com/books?id=FzRDAQAAMAAJ&q=Kauravas|title=A Sanskṛit-English Dictionary Etymologically and Philologically Arranged: With Special Reference to Greek, Latin, Gothic, German, Anglo-Saxon, and Other Cognate Indo-European Languages|date=1872|publisher=Clarendon Press|language=en}}</ref> * संकुचित तर बढी प्रचलित अर्थमा यसले कुरुका वंशजहरूको जेठो शाखालाई मात्र प्रतिनिधित्व गर्छ। यसले राजा [[धृतराष्ट्र]]का सन्तानहरूलाई मात्र सीमित गर्छ र उनका कान्छा भाइ [[पाण्डु]]का सन्तानहरूलाई समावेश गर्दैन, जसका सन्तानहरूले पाण्डव वंशको निर्माण गर्छन्। == कौरवहरूको जन्म == [[धृतराष्ट्र]]सँग विवाह भएपछि, [[गान्धारी (महाभारत)|गान्धारी]]ले आफ्ना आँखामा पट्टी बाँध्दै आफ्ना पतिले भोगिरहेको अन्धकारलाई साझा गर्ने प्रतिज्ञा गर्छिन् जो एक अन्धा हुन्छन्। एक पटक ऋषि कृष्ण द्वैपायन [[व्यास]] गान्धारीलाई भेट्न [[हस्तिनापुर]] आउँछन् र गान्धारीले ती महान् सन्तको सुख-सुविधाको निकै राम्रो हेरचाह गर्छिन्। सन्त व्यास गान्धारीसँग प्रसन्न हुन्छन् र उनलाई एउटा वरदान दिन्छन्। गान्धारीले आफ्ना पति जस्तै शक्तिशाली १०० छोराहरूको कामना गर्छिन्। द्वैपायन व्यासले उनलाई वरदान दिन्छन् र समयक्रममा गान्धारी गर्भवती हुन्छिन्। तर दुई वर्ष बितिसक्दा पनि बच्चाको जन्म हुन सक्दैन।<ref>{{Cite web|title=Kauravas|url=https://www.worldhistory.org/Kauravas/|website=World History Encyclopedia|access-date=2020-05-05}}</ref> दुई वर्षको गर्भधारण पछि, गान्धारीले बच्चाको सट्टा मासुको एउटा निर्जीव र कठोर पिण्डलाई जन्म दिन्छिन्। ऋषि व्यासको आशीर्वाद अनुसार १०० छोराहरूको आशा गरेकी गान्धारी यसबाट अत्यन्तै विचलित हुन्छिन्। उनी त्यो मासुको पिण्डलाई फाल्न लागेकी हुन्छिन्, तर त्यही बेला ऋषि व्यास प्रकट हुन्छन् र उनको आशीर्वाद व्यर्थ नहुने बताउँछन्। व्यासले गान्धारीलाई १०० वटा घैँटाहरू [[घिउ]]ले भर्न लगाउँछन्। उनले गान्धारीलाई उक्त मासुको पिण्डलाई १०० टुक्रा पारेर ती घैँटाहरूमा राखिदिने र ती टुक्राहरू पछि उनले चाहेको जस्तै १०० छोराहरूमा विकसित हुने बताउँछन्। त्यही समयमा गान्धारीले आफूलाई एउटी छोरीको पनि इच्छा भएको व्यासलाई बताउँछिन्। व्यास सहमत हुन्छन् र मासुको पिण्डलाई १०१ टुक्रा पारेर प्रत्येकलाई एक-एक वटा घैँटोमा राखिदिन्छन्। थप दुई वर्षको धैर्यपूर्ण प्रतीक्षा पछि ती घैँटाहरू खोल्नका लागि तयार हुन्छन्, जसलाई एउटा गुफामा सुरक्षित राखिएको हुन्छ। [[दुर्योधन]]को जन्म भएकै दिन [[भीम]]को पनि जन्म भएको थियो, जसले गर्दा उनीहरू एउटै उमेरका थिए। दुर्योधनको जन्मपछि [[अर्जुन]], [[नकुल]] र [[सहदेव]]को जन्म भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://www.india-intro.com/religion/mahabharat/67-mahabharat-kunti-gandhari-birth-of-pandavas-kauravas.html |title=Mahabharat Chapter 6 - Birth of Pandavas and Kauravas |access-date=3 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034305/http://www.india-intro.com/religion/mahabharat/67-mahabharat-kunti-gandhari-birth-of-pandavas-kauravas.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034305/http://www.india-intro.com/religion/mahabharat/67-mahabharat-kunti-gandhari-birth-of-pandavas-kauravas.html |date=24 September 2015 }}</ref> == धृतराष्ट्रका सन्तानहरू == यी सन्तानहरूको जन्मको प्रसङ्ग राज्यको उत्तराधिकारी सम्बन्धी विवादसँग जोडिएको छ। धृतराष्ट्रको विवाह चाँडै भए पनि उनका जेठा छोरा [[दुर्योधन]]को जन्म ढिलो भएको देखाइएको छ। यसले उनका भाइका छोरा [[युधिष्ठिर]]लाई सिंहासनको दाबी गर्न कानुनी आधार प्रदान गर्छ, किनभने युधिष्ठिर आफ्नो पुस्ताका सबैभन्दा जेठा थिए। धृतराष्ट्रका सबै छोराहरू ([[युयुत्सु]] बाहेक) [[कुरुक्षेत्र युद्ध]]मा मारिएका थिए। == कौरवहरूको विवाह र सन्तानहरू == ''[[आदिपर्व|महाभारतको आदिपर्व]]'' मा सबै १०० जना कौरवहरूको पत्नीहरू भएको उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{Cite web | url=https://www.sacred-texts.com/hin/m01/m01118.htm | title=The Mahabharata, Book 1: Adi Parva: Sambhava Parva: Section CXVII }}</ref> == कौरवहरूका नाम == {{div col|colwidth=10em|gap=.5em}}<div style="margin-top:-.3em"> {{numbered list|[[दुर्योधन]] |[[दुःशासन]]|दुःसह|प्रमथ|जलसन्ध|सम|सह|विन्द|अनुविन्द|दुर्धर्ष|सुबाहु|दुष्प्रधर्षण|दुर्मर्षण|दुर्मुख|दुष्कर्म|कर्ण|विविंशति|विकर्ण|सुलोचन|चित्र|उपचित्र|चित्राक्ष|चारुचित्र|शरासन|दुर्मद|दुष्प्रगाह|विवित्सु|विकट|ऊर्णनाभ|सुनाभ|नन्द|उपनन्दक|सेनापति|सुषेण|कुण्डोदर|महोदर|चित्रबाण|चित्रवर्मा|सुवर्मा|दुर्विमोचन|अयोबाहु|महाबाहु|चित्राङ्ग|चित्रकुण्डल|भीमवेग|भीमबल|बालकी|बलवर्धन|उग्रायुध|भीमकर्म|कनकायु|दृढायुध|दृढवर्मा|दृढक्षत्र|सोमकीर्ति|अनुदर|दृढसन्ध|जरासन्ध|सत्यसन्ध|सदःसुवाक|उग्रश्रवा|अश्वसेन|सेनानी|दुष्पराजय|अपराजित|पण्डितक|विशालाक्ष|दुरावार|दृढहस्त|सुहस्त|वातवेग|सुवर्चा|आदित्यकेतु|बह्वाशी|नागदन्त|उग्रयायी|कवची|निशङ्गी|पाशी|दण्डधर|धनुर्ग्रह|उग्र|भीमरथ|वीर|वीरबाहु|अलोलुप|अभय|रौद्रकर्मा|दृढरथ|अनाधृष्य|कुण्डभेदी|विरावी|दीर्घलोचन|दीर्घबाहु|अप्रमथ|व्युढोरु|कनकाध्वज|कुण्डाशी|विरज|दीर्घरोमा}}</div>{{div col end}} {{div col end}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} * [http://www.mahabharataonline.com/ महाभारतका पात्र र कथाहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117032308/http://mahabharataonline.com/ |date=2010-01-17 }} {{महाभारत}} [[श्रेणी:कौरवहरू]] [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] cjific7le5r95ibwdi05sw1srakpwof 0 50459 1357069 1356655 2026-05-29T11:57:18Z Bishaldev100 28807 1357069 wikitext text/x-wiki '''विद्युतधरित्र''' (English - Capacitor) विद्युत परिपथमा प्रयोग हुने एक मुख्य अबयब हो। यसको बिद्युतिय मार्गमा हुने विद्युतको संरक्षण गर्न प्रयोग गरिन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[डायोड]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> {{ठुटो}} [[श्रेणी:विद्युतीय सामग्रीहरू]] [[श्रेणी:ऊर्जा भण्डारण ]] sklyuwvu8gtdngafzt9d3d1gwq3jnpi 0 54835 1357022 1353337 2026-05-29T07:02:16Z ~2026-31955-08 78969 1357022 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = आलिया भट्ट<br/>Alia Bhatt | image = Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age |df=yes|1992|3|15}} | birth_place = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], भारत | nationality = [[संयुक्त अधिराज्य|ब्रिटिश]]<ref name="BritishCitizen">{{cite news|last1=Singh|first1=Prashant|title=Alia Bhatt can't vote in 2014, encourages youth to cast their votes|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/alia-bhatt-can-t-vote-in-2014-encourages-youth-to-cast-their-votes/story-O0cEnVn13dMi85tnQIiJmK.html|work=Hindustan Times|accessdate=5 June 2016|date=3 April 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160713192416/http://www.hindustantimes.com/entertainment/alia-bhatt-can-t-vote-in-2014-encourages-youth-to-cast-their-votes/story-O0cEnVn13dMi85tnQIiJmK.html|archivedate=13 July 2016}}</ref> | occupation = {{hlist|अभिनेत्री|गायिका}} | other_names = | years_active = २०१२–वर्तमान | spouse = {{Marriage|[[रणवीर कपुर]]|2022}} | children = १ | parents = [[महेश भट्ट]]<br/> [[सोनी राजदान]] | relatives = हेर्नुहोस् [[हिन्दी चलचित्र परिवारहरूको सूची#भट्ट परिवार|भट्ट परिवार]] | awards = [[आलिया भट्टद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची|पूर्ण सूची]] | signature = Alai-bhatt-tranperent-signature.png }} '''आलिया भट्ट''' ({{IPAc-en|ˈ|ɑː|l|iː|ə|_|ˈ|b|ɑː|t}}; जन्म १५ मार्च १९९२) एक भारतीय मूलकी बेलायती अभिनेत्री हुन्, जो मुख्यतया [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] चलचित्रहरूमा काम गर्छिन्। कठिन परिस्थितिमा रहेका महिलाहरूको भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनयका लागि परिचित उनले एक [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] र सात [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]सहित धेरै सम्मान प्राप्त गरेकी छन्। उनी भारतकी सबैभन्दा धेरै पारिश्रमिक लिने अभिनेत्रीहरूमध्ये एक हुन्। [[हिन्दी चलचित्र परिवारहरूको सूची#भट्ट परिवार|भट्ट परिवार]] मा जन्मिएकी आलिया, प्रसिद्ध चलचित्र निर्माता [[महेश भट्ट]] र [[अभिनेत्री]] [[सोनी राजदान]]की पुत्री हुन् । सन् १९९९ मा सङ्घर्ष नामक चलचित्रमा बाल-कलाकारको रूपमा फिल्मी क्षेत्रमा प्रवेश गरेकी आलियाले सन् २०१२ मा [[स्टुडेन्ट अफ द इयर]] चलचित्रमा पहिलोपटक मुख्य भुमिका निभाएकी थिइन् जुन चलचित्रलाई [[करण जोहर]]ले निर्देशन गरेका थिए । करन जोहरको कलाकक्ष (स्टुडीयो) - धर्मा प्रडक्सन सँग सहकार्य गर्दै उनले केही प्रमुख चलचित्रमा मुख्य भुमिका निभाइन जस अन्तर्गत २ स्टेट्स (२०१४), हम्प्टी शर्मा की दुल्हनिया (२०१४), कपुर एण्ड सन्स (२०१६), डियर जिन्दगी (२०१६) र बद्रीनाथ की दुल्हनिया (२०१७) पर्दछन् । यिनै चलचित्रको व्यवसायिक सफलताका कारण उनी बलिउडमा स्थापित भइन् । हाइवे (२०१४) फिल्ममा गरेको गम्भिर र भावनात्मक प्रस्तुतीका कारण उनले समालोचनात्मक प्रसंशा पाइन् र फिल्मफेयर क्रिटिक्स अवार्ड जितिन् । त्यस्तै अपराधिक नाटक "उड्ता पन्जाब (२०१६)" मा गरेको प्रदर्शनका कारण उनले उत्कृष्ट अभिनेत्रीका लागि दिइने फिल्मफेयर अवार्ड जितेकी थिइन् । सन् २०१८ मा, राजी फिल्ममा उनले एउटा जासुसको भुमिका निभाइन जुन फिल्म मुख्य पात्र महिला भएका फिल्ममध्येमै सबैभन्दा धेरै व्यवसायिक सफलता हाँसिल गर्न सफल बन्यो । कलाकारिताका अलावा, आलियाले आफ्नै कपडा र हाते-झोलाको व्यवसायिक क्षेत्रमा पनि कदम चालेकी छन् र "को-एक्जिष्ट" नामक पर्यावरणीय योजनाको सुरूवात गरेकी छन् । यसका साथै उनले आफू अभिनित चलचित्रहरूमा जम्मा ६ वटा गीत पनि गाएकी छन् जसमा "सम्झावन अनप्लग्ड" (२०१४) पनि पर्छ । ==जीवन र करियर== ===प्रारम्भिक जीवन र काम (१९९३–२०१२)=== [[File:Alia Bhatt at the promo launch of &#039;Student of the Year.jpg|thumb|upright|भट्ट २०१२ मा '[[स्टुडेन्ट अफ द इअर]]'को लागि एक कार्यक्रममा]] आलिया भट्टको जन्म १ मार्च १९९३<ref>{{cite news|last=Sharma|first=Sarika|title=Alia Bhatt celebrates birthday shooting for 'Humpty Sharma Ki Dulhania'|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-celebrates-birthday-shooting-for-humpty-sharma-ki-dulhania/|accessdate=15 March 2014|work=The Indian Express|date=15 March 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140315132259/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-celebrates-birthday-shooting-for-humpty-sharma-ki-dulhania/|archivedate=15 March 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Saxena|first=Kashika|title=I am sometimes retarded, sometimes composed: Alia Bhatt|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/I-am-sometimes-retarded-sometimes-composed-Alia-Bhatt/articleshow/23967163.cms|accessdate=15 March 2014|newspaper=The Times of India|date=11 October 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180112111122/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/I-am-sometimes-retarded-sometimes-composed-Alia-Bhatt/articleshow/23967163.cms|archivedate=12 January 2018}}</ref> मा बम्बई (वर्तमान मुम्बई) मा भारतीय चलचित्र निर्देशक महेश भट्ट र अभिनेत्री सोनी रज्दानको भट्ट परिवारमा भएको थियो। उनका बुबा गुजराती मूलका<ref>{{cite news|last=Gupta|first=Priya|title=I have great reverence for women: Mahesh Bhatt|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-have-great-reverence-for-women-Mahesh-Bhatt/articleshow/18006519.cms?referral=PM|work=Times of India|accessdate=8 March 2014|date=14 January 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160122015006/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-have-great-reverence-for-women-Mahesh-Bhatt/articleshow/18006519.cms?referral=PM|archivedate=22 January 2016}}</ref><ref>{{cite web|last=Varma|first=Lipika (13 April 2014)|title=State of affairs: Arjun Kapoor and Alia Bhatt|url=http://www.deccanchronicle.com/140413/entertainment-bollywood/article/state-affairs-arjun-kapoor-and-alia-bhatt|work=Deccan Chronicle|accessdate=16 April 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140415195251/http://www.deccanchronicle.com/140413/entertainment-bollywood/article/state-affairs-arjun-kapoor-and-alia-bhatt|archivedate=15 April 2014|date=13 April 2014}}</ref> हुन् र उनको आमा काश्मिरी पंडित र जर्मन वंशका हुन्<ref>{{cite tweet|user=Soni_Razdan |author-link=Soni Razdan |title=@PoojaB1972 @MaheshNBhatt @AdrianMLevy I'm half Kashmiri Pandit and Half German..also an atheist and have not imposed any faith on my kids|number=404503733880385536|date=23 November 2013 |accessdate=18 January 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=Shedde|first=Meenakshi|date=17 February 2014|title=Berlin diary: Alia Bhatt's family connection to the German city|url=http://www.firstpost.com/bollywood/berlin-diary-alia-bhatts-berlin-connection-even-before-highway-1393603.html|work=Firstpost|accessdate=8 March 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221083400/http://www.firstpost.com/bollywood/berlin-diary-alia-bhatts-berlin-connection-even-before-highway-1393603.html|archivedate=21 February 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=Dubey|first=Bharati (12 February 2014)|title=Alia Bhatt's German roots|url=http://www.mid-day.com/articles/alia-bhatts-german-roots/15089076|work=Mid-Day|accessdate=8 March 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305080227/http://www.mid-day.com/articles/alia-bhatts-german-roots/15089076|archivedate=5 March 2014|date=12 February 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305080227/http://www.mid-day.com/articles/alia-bhatts-german-roots/15089076 |date=5 March 2014 }}</ref><ref>{{cite web|last=Dutta|first=Pradeep (30 January 2001)|title=I'll voice the worries of Kashmiri Pandits'|url=http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/20010130/ian30059.html|work=Indian Express|accessdate=8 March 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014224331/http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/20010130/ian30059.html|archivedate=14 October 2013}}</ref>।उनीसँग बेलायतको नागरिकता छ<ref name="BritishCitizen"/>।उहाँकी जेठी बहिनी शाहीन<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Neha (2 May 2010) |title=Another Bhatt on the block |url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/another-bhatt-on-the-block/article1-538439.aspx |work=Hindustan Times |accessdate=29 March 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140317053438/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/another-bhatt-on-the-block/article1-538439.aspx |archivedate=17 March 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140317053438/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/another-bhatt-on-the-block/article1-538439.aspx |date=17 March 2014 }}</ref> र दुई साढे भाई-बहिनी पूजा र राहुल भट्ट छन्। अभिनेता इमरान हाश्मी र निर्देशक मोहित सूरी उहाँकी बुवाआटी हुन्, जबकि निर्माता मुकेश भट्ट उनका काका हुन्<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi-times/The-Saraansh-of-Mahesh-Bhatts-life/articleshow/34774326.cms |title=The Saraansh of Mahesh Bhatt's life |work=The Times of India |date=18 January 2003 |author=Anubha Sawhney |accessdate=1 August 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026121442/http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi-times/The-Saraansh-of-Mahesh-Bhatts-life/articleshow/34774326.cms |archivedate=26 October 2012 }}</ref>। भट्टले जमनाबाई नरसी स्कूलमा शिक्षा हासिल गरेका थिए।<ref>{{cite web|url= http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Alia-Bhatt-Lesser-known-facts/criphotostory/47565521.cms|title= Alia bhatt lesser Known facts|work= The Times of India|url-status=live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170317201643/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Alia-Bhatt-Lesser-known-facts/criphotostory/47565521.cms|archivedate= 17 March 2017|df= dmy-all}}</ref> उनको बाल्यकालको बारेमा वर्णन गर्दै भट्टले भनेका छन, "मेरो बरु एउटा आधारभूत र सँधै पालनपोषण भएको थियो।<ref name="filmfare12">{{cite news |url=https://www.filmfare.com/interviews/arjuns-confidence-blew-me-away-alia-bhatt-3893.html |title=Arjun's confidence blew me away- Alia Bhatt |work=Filmfare |last=Tandan |first=Raedita |date=8 August 2013 |accessdate=16 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312082056/http://www.filmfare.com/interviews/arjuns-confidence-blew-me-away-alia-bhatt-3893.html |archive-date=12 March 2016 |url-status=live }}</ref> मैले सुख प्राप्त गरेन किनकि मानिसहरूले मान्दछन् कि म पाउँछु किनकि म महेश भट्टकी छोरी हुँ।.<ref name="little">{{cite news |url=https://www.forbesindia.com/article/2014-celebrity-100/alia-bhatt-the-little-old-star/39209/1 |title=Alia Bhatt: The little old star |work=Forbes |last=Upadhyay |first=Karishma |date=18 December 2014 |accessdate=16 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202062406/http://www.forbesindia.com/article/2014-celebrity-100/alia-bhatt-the-little-old-star/39209/1 |archive-date=2 December 2019 |url-status=live }}</ref><ref name="rediff12">{{cite web |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-alia-bhatt/20120917.htm#1 |title=Alia Bhatt's silver screen debut |website=Rediff.com |last=Khilnani |first=Rohit |date=17 September 2012 |accessdate=16 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123154233/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-alia-bhatt/20120917.htm#1 |archive-date=23 November 2017 |url-status=live }}</ref>"हुर्किएकी, उनी हइन उसको बुबासँग घनिष्ठ सम्बन्ध साझा गर्नुहोस्; रजदानले भनेकी छ कि उनले आफ्ना बच्चाहरुलाई एक्लो आमा वा बुबाको रूपमा हुर्काइन किनभने उनको पतिले उनीहरूको जीवनमा खासै चासो लिएन।<ref name="open">{{cite news |url=https://openthemagazine.com/art-culture/that-sassy-girl/ |title=That sassy girl |work=Open |last=Unny |first=Divya |date=9 July 2014 |accessdate=16 May 2020 }}</ref> भट्टले कलिलो उमेरदेखि नै अभिनेत्री बन्ने चाहना राखेका थिए र उनले यसो भनेकी थिइन कि उनले बालवाडीमा स्कूल गाउने कामका लागि तालिम लिँदा यो पहिलो पटक बुझेको थियो।उनले चाँडै नै शियामक डाबरको संस्थानमा नृत्य पाठ सुरु गरे।उनको पहिलो अभिनय भूमिका पाँचौवर्षको उमेरमा उनको बुबाको निर्माण उद्यम संघर्ष (१९९९)<ref>{{cite web |url=http://indiatoday.intoday.in/story/alia-bhatts-silver-screen-debut/1/197880.html |title=Alia Bhatt's silver screen debut |location=New Delhi |work=India Today |last1=Joshi |first1=Sonali |last2=Varma |first2=Lipika |date=28 May 2012 |accessdate=1 August 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120804130849/http://indiatoday.intoday.in/story/alia-bhatts-silver-screen-debut/1/197880.html |archivedate=4 August 2012 }}</ref> मा थियो, जहाँ उनले छोटकरीमा प्रीति जिन्टाको चरित्रको युवा संस्करण खेली।उनको अनुभवको बारेमा कुरा गर्दै, भट्टले पछि भने, "मलाई धेरै शूटिंग याद छैन। म खानाको लागि मात्र सेटहरूमा जान्छु।" २०१२ मा करण जोहरको किशोर चलचित्र स्टुडेन्ट अफ द इअरसँग भट्टको पहिलो अग्रणी भूमिका थियो, सिद्धार्थ मल्होत्रा ​​र वरुण धवनसँगै। उनले ५०० केटीको साथ अडिसन गरी र १६ किलोग्राम गुमाए पछि कास्ट गरीयो। उनले एक प्रेम त्रिकोणमा संलग्न एक परिष्कृत किशोरी केटी खेल्छिन्। हिन्दुस्तान टाइम्सकी अनुपमा चोपडाले जोहारको कभी खुशी कभी गम ... (२००१) मा करीना कपूरले खेलेकी पात्र र उनीबीचको अभिनय बीच समानता उल्लेख गरे, तर उनले उल्लेख गरे कि उनको अभिनय "हत्यारा मनोवृत्तिबिना" थियो।हलिवुड रिपोर्टरकी लिसा तसेरिङले उनलाई "वाशआउट" भनेर खारेज गरिन्। नृत्य संख्यामा उनी नालायक मात्र थिइनन्, उनका अभिव्यक्तिहरू सीमित छन्; र चलचित्रभरि उनको अनुहारको डिजिटल रिचचिंग एक विचलन हो। " स्टुडेन्ट अफ द इअरले बक्स अफिसमा कमायो। == प्रसिद्धि == ==फिल्मोग्राफी== {{see also|आलिया भट्टद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची}} ===चलचित्रहरू=== {| class="wikitable" |+सङ्केत | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=चलचित्रहरू जुन अहिलेसम्म रिलीज गरिएको छैन}} | चलचित्रहरू प्रदर्शन गर्दछ जुन अहिलेसम्म रिलीज गरिएको छैन |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col"|वर्ष ! scope="col"|चलचित्र ! scope="col"|भूमिका ! class="unsortable" scope="col"|टिप्पणी |- |१९९९ !scope="row"|''[[सङ्घर्ष (१९९९ चलचित्र)|सङ्घर्ष]]'' | सानी रीत ओबेराय | विशेष उपस्थिति |- | २०१२ !scope="row"|''[[स्टुडेन्ट अफ द इअर]]'' | शानया सिङ्घानिया | नामाङ्कित—[[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] |- | २०१४ !scope="row" |''[[हाईवे (२०१४ हिन्दी चलचित्र)|हाईवे]]'' | वीरा त्रिपाठी | [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर समीक्षक पुरस्कार]]<br />नामाङ्कित—[[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] |- | २०१४ !scope="row" |''[[टु स्टेट्स (चलचित्र)|टु स्टेट्स]]'' | अनन्या स्वामीनाथन | |- | २०१४ ! scope="row"|''[[हम्प्टी शर्मा की दुल्हनिया]]'' | काव्या प्रताप सिंह | |- | २०१४ !scope="row" |''गोइङ्ग होम'' | स्वयम् | सानो चलचित्र |- | २०१४ ! scope="row"|''[[अग्ली (चलचित्र)|अग्ली]]'' | सानी शालिनी | आंशिक उपस्थिति<ref>{{cite web|title=Ugly (2014)|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/549888|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=3 January 2015}}</ref> |- | २०१५ ! scope="row"|''[[शानदार]]'' | आलिया अरोडा | |- | २०१६ ! scope="row" |''[[कपूर एण्ड सन्स]]'' | टिया मलिक | |- | २०१६ ! scope="row"|''[[उडता पञ्जाब]]'' | मेरी जेन | सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |- | २०१६ ! scope="row"|''[[ए दिल है मुश्किल]]'' | डीजे | आंशिक उपस्थिति |- | २०१६ ! scope="row"|''[[डियर जिन्दगी]]'' | कायरा | नामाङ्कित—सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |- | २०१७ ! scope="row"|''[[बद्रीनाथ की दुल्हनिया]]'' | वैदेही त्रिवेदी | नामाङ्कित—सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |- | २०१८ ! scope="row"|''[[वेलकम टु न्युयोर्क (२०१८ चलचित्र)|वेलकम टु न्युयोर्क]]'' | स्वयम् | आंशिक उपस्थिति |- | २०१८ ! scope="row" |''[[राजी]]'' | सेहमत खान | सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार<br/>नामाङ्कित—सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर समीक्षक पुरस्कार |- | २०१८ ! scope="row" |''[[जीरो (२०१८ चलचित्र)|जीरो]]'' | स्वयम् | विशेष उपस्तिथि<ref>{{cite news|last=Lohana|first=Avinash|url=http://punemirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/dwarf-srk-serenades-his-lovely-ladies-again/articleshow/60916407.cms|title='Dwarf' SRK serenades his lovely ladies again|work=Pune Mirror|date=3 October 2017|accessdate=11 November 2017no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171029175920/http://punemirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/dwarf-srk-serenades-his-lovely-ladies-again/articleshow/60916407.cms|archivedate=29 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171029175920/http://punemirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/dwarf-srk-serenades-his-lovely-ladies-again/articleshow/60916407.cms |date=29 October 2017 }}</ref> |- | २०१९ ! scope="row" |''[[गली बोय]]'' | सफीना फिरदौसी | |- | २०१९ ! scope="row"|''[[कलङ्क]]'' | रूप चौधरी | |- | २०१९ ! scope="row"|''[[स्टुडेन्ट अफ द इअर २]]'' | आफैं | "द हुक-अप सङ" गीतमा विशेष उपस्थिति <ref>{{cite news|author=Coutinho, Natasha|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/alia-bhatt-tiger-shroff-shoot-for-hook-up-song-in-student-of-the-year-2/articleshow/69065339.cms|title=Alia Bhatt, Tiger Shroff shoot for 'hook-up' song in Student of the Year 2|work=Mumbai Mirror|date=27 April 2019|accessdate=27 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427024801/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/alia-bhatt-tiger-shroff-shoot-for-hook-up-song-in-student-of-the-year-2/articleshow/69065339.cms|archive-date=27 April 2019}}</ref> |- | २०२० ! scope="row"|''[[अङ्ग्रेजी मिडियम]]'' | आफैं | "कुडी नु नचने दे" गीतमा विशेष उपस्थिति<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/angrezi-medium-song-kudi-nu-nachne-de-alia-bhatt-katrina-kaif-and-anushka-sharma-will-set-your-mood--2189862|title=Angrezi Medium Song Kudi Nu Nachne De: Alia Bhatt, Katrina Kaif And Anushka Sharma Will Set Your Mood For The Week|website=NDTV|date=4 March 2020|accessdate=5 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305134048/https://www.ndtv.com/entertainment/angrezi-medium-song-kudi-nu-nachne-de-alia-bhatt-katrina-kaif-and-anushka-sharma-will-set-your-mood--2189862|archive-date=5 March 2020|url-status=live}}</ref> |- | २०२० ! scope="row"|''[[सडक २]]'' | आर्या देसाई | |- | २०२० ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''[[गंगुबाई काठियावाडी]]'' {{dagger|alt=चलचित्रहरू जुन अहिलेसम्म रिलीज गरिएको छैन}} | [[गंगुबाई कोठेवाली|गंगुबाई काठियावाडी]] | छायाङ्कन<ref>{{cite news|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/alia-bhatt-begins-shooting-for-gangubai-kathiawadi-shares-pic-of-her-trailer-look-what-santa-gave-me-this-year/story-B7SG8a3jfqx7n7cBzCzm6L_amp.html|title=Alia Bhatt begins shooting for Gangubai Kathiawadi, shares pic of her trailer: 'Look what Santa gave me this year '|work=Hindustan Times|date=27 December 2019|accessdate=27 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227122214/https://m.hindustantimes.com/bollywood/alia-bhatt-begins-shooting-for-gangubai-kathiawadi-shares-pic-of-her-trailer-look-what-santa-gave-me-this-year/story-B7SG8a3jfqx7n7cBzCzm6L_amp.html|archive-date=27 December 2019|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191227122214/https://m.hindustantimes.com/bollywood/alia-bhatt-begins-shooting-for-gangubai-kathiawadi-shares-pic-of-her-trailer-look-what-santa-gave-me-this-year/story-B7SG8a3jfqx7n7cBzCzm6L_amp.html |date=27 December 2019 }}</ref> |- | २०२० ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''[[ब्रह्मास्त्र (चलचित्र)|ब्रह्मास्त्र]]'' {{dagger|alt=चलचित्रहरू जुन अहिलेसम्म रिलीज गरिएको छैन}} | ईशा | छायाङ्कन<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/brahmastra-ranbir-kapoor-alia-bhatt-begin-shooting-today/articleshow/63055136.cms|title='Brahmastra': Ranbir Kapoor, Alia Bhatt begin shooting today|date=24 February 2018|work=The Times of India|accessdate=25 February 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180225031920/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/brahmastra-ranbir-kapoor-alia-bhatt-begin-shooting-today/articleshow/63055136.cms|archivedate=25 February 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/after-first-glimpse-of-brahmastra-ayan-mukerji-reveals-on-screen-names-of-alia-bhatt-and-ranbir-kapoor/376540|title=After first glimpse of Brahmastra, Ayan Mukerji reveals on-screen names of Alia Bhatt and Ranbir Kapoor|publisher=Times Now|accessdate=4 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044512/https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/after-first-glimpse-of-brahmastra-ayan-mukerji-reveals-on-screen-names-of-alia-bhatt-and-ranbir-kapoor/376540|archive-date=6 March 2019|url-status=live}}</ref> |- | २०२१ ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''[[आरआरआर (चलचित्र)|आरआरआर]]'' {{dagger|alt=चलचित्रहरू जुन अहिलेसम्म रिलीज गरिएको छैन}} | Sita |[[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]]; छायाङ्कन |} ===म्युजिक भिडियो=== {| class="wikitable plainrowheaders unsortable" style="text-align: margin;" |- !वर्ष !गीत !कलाकार !सन्दर्भ |- |२०१९ ! scope="row"|"प्रादा" |द दूरबीन <small>(श्रेया शर्माको साथ)</small> |<ref>{{cite news|accessdate=13 August 2019|date=13 August 2019|author=Mukherjee, Madhureeta|title=Prada full song out: Alia Bhatt sizzles like never-before with The Doorbeen boys|url=https://www.mid-day.com/articles/prada-full-song-out-alia-bhatt-sizzles-like-never-before-with-the-doorbeen-boys/21531168|work=Mid Day}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190813064237/https://www.mid-day.com/articles/prada-full-song-out-alia-bhatt-sizzles-like-never-before-with-the-doorbeen-boys/21531168 |date=13 August 2019 }}</ref> |- |२०१९ ! scope="row"|"स्माइल देके देखो" |[[सुनिधि चौहान]], [[अमित त्रिवेदी]] |<ref>{{cite tweet |user=sonymusicindia |number=1208310677703577601 |date=29 December 2019 |title=This weekend do everything that makes you say - #SmileDekeDekho!☺ P.S. Don’t forget to tell us what made you smile today! bit.ly/SmileDekeDekho @aliaa08 #RanbirKapoor @ItsAmitTrivedi @SunidhiChauhan5 @AzizNakash @purevayu @Lays_India #SmileWithLays pic.twitter.com/cqEu2vD8r1 |accessdate=15 January 2019 }}</ref> |} ==डिस्कोग्राफी== {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! ट्र्याक ! वर्ष ! एल्बम ! class="unsortable" | {{Tooltip|Ref(s)|Reference}} |- !scope="row"| ""सूहा साहा" | rowspan="2" | २०१४ | ''[[हाईवे (साउन्डट्र्याक)|हाईवे]]'' | <ref>{{cite web|title=Highway (Original Motion Picture Soundtrack)|url=https://itunes.apple.com/in/album/highway-original-motion-picture-soundtrack/1116181230|publisher=iTunes (Apple Inc.)|date=7 February 2014|accessdate=7 February 2018no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208111828/https://itunes.apple.com/in/album/highway-original-motion-picture-soundtrack/1116181230|archivedate=8 February 2018}}</ref> |- !scope="row"| "[[समझावाँ|समझावाँ अनप्लग्ड]]" | ''[[हम्प्टी शर्मा की दुल्हनिया#साउन्डट्र्याक|हम्प्टी शर्मा की दुल्हनिया]]'' | <ref>{{cite web|title=Samjhawan (Unplugged by Alia Bhatt) [From "Humpty Sharma Ki Dulhania"] - Single|url=https://itunes.apple.com/in/album/samjhawan-unplugged-by-alia-bhatt-from-humpty-sharma/895407623|publisher=iTunes (Apple Inc.)|date=7 July 2014|accessdate=7 February 2018no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208111828/https://itunes.apple.com/in/album/samjhawan-unplugged-by-alia-bhatt-from-humpty-sharma/895407623|archivedate=8 February 2018}}</ref> |- !scope="row"| "इक कुडी (क्लब मिक्स)" | rowspan="3" | २०१६ | ''[[उडता पञ्जाब#सङ्गीत|उडता पञ्जाब]]'' | <ref>{{cite web|title=Ikk Kudi (Club Mix) [From "Udta Punjab"] - Single|url=https://itunes.apple.com/us/album/ikk-kudi-club-mix-from-udta-punjab-single/1124931755|publisher=iTunes (Apple Inc.)|date=17 June 2016|accessdate=7 February 2018no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208111828/https://itunes.apple.com/us/album/ikk-kudi-club-mix-from-udta-punjab-single/1124931755|archivedate=8 February 2018}}</ref> |- !scope="row"| "लव यू जिन्दगी (क्लब मिक्स)" | rowspan="2" |''[[डियर जिन्दगी#साउन्डट्र्याक|डियर जिन्दगी]]'' | <ref name="dzitunes">{{cite web|title=Dear Zindagi (Original Motion Picture Soundtrack)|url=https://itunes.apple.com/in/album/dear-zindagi-original-motion-picture-soundtrack/1176102020|publisher=iTunes (Apple Inc.)|date=17 June 2016|accessdate=7 February 2018no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208111828/https://itunes.apple.com/in/album/dear-zindagi-original-motion-picture-soundtrack/1176102020|archivedate=8 February 2018}}</ref> |- !scope="row"|"ए जिन्दगी गले लगा ले – २" | <ref name="dzitunes"/> |- !scope="row"|"हमसफर (आलियाको संस्करण)" | २०१७ | ''[[बद्रीनाथ की दुल्हनिया#साउन्डट्र्याक|बद्रीनाथ की दुल्हनिया]]'' |<ref>{{cite web|title=Humsafar (Alia's Version) [From "Badrinath Ki Dulhania"] - Single|url=https://itunes.apple.com/in/album/humsafar-alias-version-from-badrinath-ki-dulhania-single/1213794893|publisher=iTunes (Apple Inc.)|date=9 March 2017|accessdate=7 February 2018no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208111828/https://itunes.apple.com/in/album/humsafar-alias-version-from-badrinath-ki-dulhania-single/1213794893|archivedate=8 February 2018}}</ref> |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== <!-- Per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only --> {{Commons category|Alia Bhatt|आलिया भट्ट}} * {{Twitter|aliaa08}} * {{imdb name|1017633}} {{Navboxes |title = आलिया भट्टको लागि पुरस्कार |list= {{FilmfareAwardBestActress}} {{FilmfareCriticsAwardBestActress}} {{IIFAAwardBestActress}} {{ScreenAwardBestActress}} {{ZeeCineAwardBestActorFemale}} }} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] [[श्रेणी:तेलगु चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:बलिउड पार्श्वगायकहरू]] [[श्रेणी:बेलायती महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:बेलायती चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:गुजराती मानिसहरू]] [[श्रेणी:कश्मीरी मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (भारत) विजेताहरू]] d5zcxhk07p1ppfkavfejqoeakit8g2h 1357062 1357022 2026-05-29T11:06:28Z Saroj 31493 // Edit via Wikiplus 1357062 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = आलिया भट्ट<br/>Alia Bhatt | image = Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg | caption = सन् २०२६ मा भट्ट | birth_date = {{birth date and age |df=yes|1992|3|15}} | birth_place = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], भारत | nationality = [[संयुक्त अधिराज्य|ब्रिटिश]]<ref name="BritishCitizen">{{cite news|last1=Singh|first1=Prashant|title=Alia Bhatt can't vote in 2014, encourages youth to cast their votes|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/alia-bhatt-can-t-vote-in-2014-encourages-youth-to-cast-their-votes/story-O0cEnVn13dMi85tnQIiJmK.html|work=Hindustan Times|accessdate=5 June 2016|date=3 April 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160713192416/http://www.hindustantimes.com/entertainment/alia-bhatt-can-t-vote-in-2014-encourages-youth-to-cast-their-votes/story-O0cEnVn13dMi85tnQIiJmK.html|archivedate=13 July 2016}}</ref> | occupation = {{hlist|अभिनेत्री|गायिका}} | other_names = | years_active = २०१२–वर्तमान | spouse = {{Marriage|[[रणवीर कपुर]]|2022}} | children = १ | parents = [[महेश भट्ट]]<br/> [[सोनी राजदान]] | relatives = हेर्नुहोस् [[हिन्दी चलचित्र परिवारहरूको सूची#भट्ट परिवार|भट्ट परिवार]] | awards = [[आलिया भट्टद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची|पूर्ण सूची]] | signature = Alai-bhatt-tranperent-signature.png }} '''आलिया भट्ट''' ({{IPAc-en|ˈ|ɑː|l|iː|ə|_|ˈ|b|ɑː|t}}; जन्म १५ मार्च १९९२) एक भारतीय मूलकी बेलायती अभिनेत्री हुन्, जो मुख्यतया [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] चलचित्रहरूमा काम गर्छिन्। कठिन परिस्थितिमा रहेका महिलाहरूको भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनयका लागि परिचित उनले एक [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] र सात [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]सहित धेरै सम्मान प्राप्त गरेकी छन्। उनी भारतकी सबैभन्दा धेरै पारिश्रमिक लिने अभिनेत्रीहरूमध्ये एक हुन्। [[हिन्दी चलचित्र परिवारहरूको सूची#भट्ट परिवार|भट्ट परिवार]] मा जन्मिएकी आलिया, प्रसिद्ध चलचित्र निर्माता [[महेश भट्ट]] र [[अभिनेत्री]] [[सोनी राजदान]]की पुत्री हुन् । सन् १९९९ मा सङ्घर्ष नामक चलचित्रमा बाल-कलाकारको रूपमा फिल्मी क्षेत्रमा प्रवेश गरेकी आलियाले सन् २०१२ मा [[स्टुडेन्ट अफ द इयर]] चलचित्रमा पहिलोपटक मुख्य भुमिका निभाएकी थिइन् जुन चलचित्रलाई [[करण जोहर]]ले निर्देशन गरेका थिए । करन जोहरको कलाकक्ष (स्टुडीयो) - धर्मा प्रडक्सन सँग सहकार्य गर्दै उनले केही प्रमुख चलचित्रमा मुख्य भुमिका निभाइन जस अन्तर्गत २ स्टेट्स (२०१४), हम्प्टी शर्मा की दुल्हनिया (२०१४), कपुर एण्ड सन्स (२०१६), डियर जिन्दगी (२०१६) र बद्रीनाथ की दुल्हनिया (२०१७) पर्दछन् । यिनै चलचित्रको व्यवसायिक सफलताका कारण उनी बलिउडमा स्थापित भइन् । हाइवे (२०१४) फिल्ममा गरेको गम्भिर र भावनात्मक प्रस्तुतीका कारण उनले समालोचनात्मक प्रसंशा पाइन् र फिल्मफेयर क्रिटिक्स अवार्ड जितिन् । त्यस्तै अपराधिक नाटक "उड्ता पन्जाब (२०१६)" मा गरेको प्रदर्शनका कारण उनले उत्कृष्ट अभिनेत्रीका लागि दिइने फिल्मफेयर अवार्ड जितेकी थिइन् । सन् २०१८ मा, राजी फिल्ममा उनले एउटा जासुसको भुमिका निभाइन जुन फिल्म मुख्य पात्र महिला भएका फिल्ममध्येमै सबैभन्दा धेरै व्यवसायिक सफलता हाँसिल गर्न सफल बन्यो । कलाकारिताका अलावा, आलियाले आफ्नै कपडा र हाते-झोलाको व्यवसायिक क्षेत्रमा पनि कदम चालेकी छन् र "को-एक्जिष्ट" नामक पर्यावरणीय योजनाको सुरूवात गरेकी छन् । यसका साथै उनले आफू अभिनित चलचित्रहरूमा जम्मा ६ वटा गीत पनि गाएकी छन् जसमा "सम्झावन अनप्लग्ड" (२०१४) पनि पर्छ । ==जीवन र करियर== ===प्रारम्भिक जीवन र काम (१९९३–२०१२)=== [[File:Alia Bhatt at the promo launch of &#039;Student of the Year.jpg|thumb|upright|भट्ट २०१२ मा '[[स्टुडेन्ट अफ द इअर]]'को लागि एक कार्यक्रममा]] आलिया भट्टको जन्म १ मार्च १९९३<ref>{{cite news|last=Sharma|first=Sarika|title=Alia Bhatt celebrates birthday shooting for 'Humpty Sharma Ki Dulhania'|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-celebrates-birthday-shooting-for-humpty-sharma-ki-dulhania/|accessdate=15 March 2014|work=The Indian Express|date=15 March 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140315132259/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-celebrates-birthday-shooting-for-humpty-sharma-ki-dulhania/|archivedate=15 March 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Saxena|first=Kashika|title=I am sometimes retarded, sometimes composed: Alia Bhatt|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/I-am-sometimes-retarded-sometimes-composed-Alia-Bhatt/articleshow/23967163.cms|accessdate=15 March 2014|newspaper=The Times of India|date=11 October 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180112111122/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/I-am-sometimes-retarded-sometimes-composed-Alia-Bhatt/articleshow/23967163.cms|archivedate=12 January 2018}}</ref> मा बम्बई (वर्तमान मुम्बई) मा भारतीय चलचित्र निर्देशक महेश भट्ट र अभिनेत्री सोनी रज्दानको भट्ट परिवारमा भएको थियो। उनका बुबा गुजराती मूलका<ref>{{cite news|last=Gupta|first=Priya|title=I have great reverence for women: Mahesh Bhatt|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-have-great-reverence-for-women-Mahesh-Bhatt/articleshow/18006519.cms?referral=PM|work=Times of India|accessdate=8 March 2014|date=14 January 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160122015006/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-have-great-reverence-for-women-Mahesh-Bhatt/articleshow/18006519.cms?referral=PM|archivedate=22 January 2016}}</ref><ref>{{cite web|last=Varma|first=Lipika (13 April 2014)|title=State of affairs: Arjun Kapoor and Alia Bhatt|url=http://www.deccanchronicle.com/140413/entertainment-bollywood/article/state-affairs-arjun-kapoor-and-alia-bhatt|work=Deccan Chronicle|accessdate=16 April 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140415195251/http://www.deccanchronicle.com/140413/entertainment-bollywood/article/state-affairs-arjun-kapoor-and-alia-bhatt|archivedate=15 April 2014|date=13 April 2014}}</ref> हुन् र उनको आमा काश्मिरी पंडित र जर्मन वंशका हुन्<ref>{{cite tweet|user=Soni_Razdan |author-link=Soni Razdan |title=@PoojaB1972 @MaheshNBhatt @AdrianMLevy I'm half Kashmiri Pandit and Half German..also an atheist and have not imposed any faith on my kids|number=404503733880385536|date=23 November 2013 |accessdate=18 January 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=Shedde|first=Meenakshi|date=17 February 2014|title=Berlin diary: Alia Bhatt's family connection to the German city|url=http://www.firstpost.com/bollywood/berlin-diary-alia-bhatts-berlin-connection-even-before-highway-1393603.html|work=Firstpost|accessdate=8 March 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221083400/http://www.firstpost.com/bollywood/berlin-diary-alia-bhatts-berlin-connection-even-before-highway-1393603.html|archivedate=21 February 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=Dubey|first=Bharati (12 February 2014)|title=Alia Bhatt's German roots|url=http://www.mid-day.com/articles/alia-bhatts-german-roots/15089076|work=Mid-Day|accessdate=8 March 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305080227/http://www.mid-day.com/articles/alia-bhatts-german-roots/15089076|archivedate=5 March 2014|date=12 February 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305080227/http://www.mid-day.com/articles/alia-bhatts-german-roots/15089076 |date=5 March 2014 }}</ref><ref>{{cite web|last=Dutta|first=Pradeep (30 January 2001)|title=I'll voice the worries of Kashmiri Pandits'|url=http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/20010130/ian30059.html|work=Indian Express|accessdate=8 March 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014224331/http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/20010130/ian30059.html|archivedate=14 October 2013}}</ref>।उनीसँग बेलायतको नागरिकता छ<ref name="BritishCitizen"/>।उहाँकी जेठी बहिनी शाहीन<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Neha (2 May 2010) |title=Another Bhatt on the block |url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/another-bhatt-on-the-block/article1-538439.aspx |work=Hindustan Times |accessdate=29 March 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140317053438/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/another-bhatt-on-the-block/article1-538439.aspx |archivedate=17 March 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140317053438/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/another-bhatt-on-the-block/article1-538439.aspx |date=17 March 2014 }}</ref> र दुई साढे भाई-बहिनी पूजा र राहुल भट्ट छन्। अभिनेता इमरान हाश्मी र निर्देशक मोहित सूरी उहाँकी बुवाआटी हुन्, जबकि निर्माता मुकेश भट्ट उनका काका हुन्<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi-times/The-Saraansh-of-Mahesh-Bhatts-life/articleshow/34774326.cms |title=The Saraansh of Mahesh Bhatt's life |work=The Times of India |date=18 January 2003 |author=Anubha Sawhney |accessdate=1 August 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026121442/http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi-times/The-Saraansh-of-Mahesh-Bhatts-life/articleshow/34774326.cms |archivedate=26 October 2012 }}</ref>। भट्टले जमनाबाई नरसी स्कूलमा शिक्षा हासिल गरेका थिए।<ref>{{cite web|url= http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Alia-Bhatt-Lesser-known-facts/criphotostory/47565521.cms|title= Alia bhatt lesser Known facts|work= The Times of India|url-status=live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170317201643/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Alia-Bhatt-Lesser-known-facts/criphotostory/47565521.cms|archivedate= 17 March 2017|df= dmy-all}}</ref> उनको बाल्यकालको बारेमा वर्णन गर्दै भट्टले भनेका छन, "मेरो बरु एउटा आधारभूत र सँधै पालनपोषण भएको थियो।<ref name="filmfare12">{{cite news |url=https://www.filmfare.com/interviews/arjuns-confidence-blew-me-away-alia-bhatt-3893.html |title=Arjun's confidence blew me away- Alia Bhatt |work=Filmfare |last=Tandan |first=Raedita |date=8 August 2013 |accessdate=16 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312082056/http://www.filmfare.com/interviews/arjuns-confidence-blew-me-away-alia-bhatt-3893.html |archive-date=12 March 2016 |url-status=live }}</ref> मैले सुख प्राप्त गरेन किनकि मानिसहरूले मान्दछन् कि म पाउँछु किनकि म महेश भट्टकी छोरी हुँ।.<ref name="little">{{cite news |url=https://www.forbesindia.com/article/2014-celebrity-100/alia-bhatt-the-little-old-star/39209/1 |title=Alia Bhatt: The little old star |work=Forbes |last=Upadhyay |first=Karishma |date=18 December 2014 |accessdate=16 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202062406/http://www.forbesindia.com/article/2014-celebrity-100/alia-bhatt-the-little-old-star/39209/1 |archive-date=2 December 2019 |url-status=live }}</ref><ref name="rediff12">{{cite web |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-alia-bhatt/20120917.htm#1 |title=Alia Bhatt's silver screen debut |website=Rediff.com |last=Khilnani |first=Rohit |date=17 September 2012 |accessdate=16 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123154233/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-alia-bhatt/20120917.htm#1 |archive-date=23 November 2017 |url-status=live }}</ref>"हुर्किएकी, उनी हइन उसको बुबासँग घनिष्ठ सम्बन्ध साझा गर्नुहोस्; रजदानले भनेकी छ कि उनले आफ्ना बच्चाहरुलाई एक्लो आमा वा बुबाको रूपमा हुर्काइन किनभने उनको पतिले उनीहरूको जीवनमा खासै चासो लिएन।<ref name="open">{{cite news |url=https://openthemagazine.com/art-culture/that-sassy-girl/ |title=That sassy girl |work=Open |last=Unny |first=Divya |date=9 July 2014 |accessdate=16 May 2020 }}</ref> भट्टले कलिलो उमेरदेखि नै अभिनेत्री बन्ने चाहना राखेका थिए र उनले यसो भनेकी थिइन कि उनले बालवाडीमा स्कूल गाउने कामका लागि तालिम लिँदा यो पहिलो पटक बुझेको थियो।उनले चाँडै नै शियामक डाबरको संस्थानमा नृत्य पाठ सुरु गरे।उनको पहिलो अभिनय भूमिका पाँचौवर्षको उमेरमा उनको बुबाको निर्माण उद्यम संघर्ष (१९९९)<ref>{{cite web |url=http://indiatoday.intoday.in/story/alia-bhatts-silver-screen-debut/1/197880.html |title=Alia Bhatt's silver screen debut |location=New Delhi |work=India Today |last1=Joshi |first1=Sonali |last2=Varma |first2=Lipika |date=28 May 2012 |accessdate=1 August 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120804130849/http://indiatoday.intoday.in/story/alia-bhatts-silver-screen-debut/1/197880.html |archivedate=4 August 2012 }}</ref> मा थियो, जहाँ उनले छोटकरीमा प्रीति जिन्टाको चरित्रको युवा संस्करण खेली।उनको अनुभवको बारेमा कुरा गर्दै, भट्टले पछि भने, "मलाई धेरै शूटिंग याद छैन। म खानाको लागि मात्र सेटहरूमा जान्छु।" २०१२ मा करण जोहरको किशोर चलचित्र स्टुडेन्ट अफ द इअरसँग भट्टको पहिलो अग्रणी भूमिका थियो, सिद्धार्थ मल्होत्रा ​​र वरुण धवनसँगै। उनले ५०० केटीको साथ अडिसन गरी र १६ किलोग्राम गुमाए पछि कास्ट गरीयो। उनले एक प्रेम त्रिकोणमा संलग्न एक परिष्कृत किशोरी केटी खेल्छिन्। हिन्दुस्तान टाइम्सकी अनुपमा चोपडाले जोहारको कभी खुशी कभी गम ... (२००१) मा करीना कपूरले खेलेकी पात्र र उनीबीचको अभिनय बीच समानता उल्लेख गरे, तर उनले उल्लेख गरे कि उनको अभिनय "हत्यारा मनोवृत्तिबिना" थियो।हलिवुड रिपोर्टरकी लिसा तसेरिङले उनलाई "वाशआउट" भनेर खारेज गरिन्। नृत्य संख्यामा उनी नालायक मात्र थिइनन्, उनका अभिव्यक्तिहरू सीमित छन्; र चलचित्रभरि उनको अनुहारको डिजिटल रिचचिंग एक विचलन हो। " स्टुडेन्ट अफ द इअरले बक्स अफिसमा कमायो। == प्रसिद्धि == ==फिल्मोग्राफी== {{see also|आलिया भट्टद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची}} ===चलचित्रहरू=== {| class="wikitable" |+सङ्केत | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=चलचित्रहरू जुन अहिलेसम्म रिलीज गरिएको छैन}} | चलचित्रहरू प्रदर्शन गर्दछ जुन अहिलेसम्म रिलीज गरिएको छैन |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col"|वर्ष ! scope="col"|चलचित्र ! scope="col"|भूमिका ! class="unsortable" scope="col"|टिप्पणी |- |१९९९ !scope="row"|''[[सङ्घर्ष (१९९९ चलचित्र)|सङ्घर्ष]]'' | सानी रीत ओबेराय | विशेष उपस्थिति |- | २०१२ !scope="row"|''[[स्टुडेन्ट अफ द इअर]]'' | शानया सिङ्घानिया | नामाङ्कित—[[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] |- | २०१४ !scope="row" |''[[हाईवे (२०१४ हिन्दी चलचित्र)|हाईवे]]'' | वीरा त्रिपाठी | [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर समीक्षक पुरस्कार]]<br />नामाङ्कित—[[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] |- | २०१४ !scope="row" |''[[टु स्टेट्स (चलचित्र)|टु स्टेट्स]]'' | अनन्या स्वामीनाथन | |- | २०१४ ! scope="row"|''[[हम्प्टी शर्मा की दुल्हनिया]]'' | काव्या प्रताप सिंह | |- | २०१४ !scope="row" |''गोइङ्ग होम'' | स्वयम् | सानो चलचित्र |- | २०१४ ! scope="row"|''[[अग्ली (चलचित्र)|अग्ली]]'' | सानी शालिनी | आंशिक उपस्थिति<ref>{{cite web|title=Ugly (2014)|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/549888|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=3 January 2015}}</ref> |- | २०१५ ! scope="row"|''[[शानदार]]'' | आलिया अरोडा | |- | २०१६ ! scope="row" |''[[कपूर एण्ड सन्स]]'' | टिया मलिक | |- | २०१६ ! scope="row"|''[[उडता पञ्जाब]]'' | मेरी जेन | सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |- | २०१६ ! scope="row"|''[[ए दिल है मुश्किल]]'' | डीजे | आंशिक उपस्थिति |- | २०१६ ! scope="row"|''[[डियर जिन्दगी]]'' | कायरा | नामाङ्कित—सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |- | २०१७ ! scope="row"|''[[बद्रीनाथ की दुल्हनिया]]'' | वैदेही त्रिवेदी | नामाङ्कित—सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |- | २०१८ ! scope="row"|''[[वेलकम टु न्युयोर्क (२०१८ चलचित्र)|वेलकम टु न्युयोर्क]]'' | स्वयम् | आंशिक उपस्थिति |- | २०१८ ! scope="row" |''[[राजी]]'' | सेहमत खान | सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार<br/>नामाङ्कित—सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर समीक्षक पुरस्कार |- | २०१८ ! scope="row" |''[[जीरो (२०१८ चलचित्र)|जीरो]]'' | स्वयम् | विशेष उपस्तिथि<ref>{{cite news|last=Lohana|first=Avinash|url=http://punemirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/dwarf-srk-serenades-his-lovely-ladies-again/articleshow/60916407.cms|title='Dwarf' SRK serenades his lovely ladies again|work=Pune Mirror|date=3 October 2017|accessdate=11 November 2017no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171029175920/http://punemirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/dwarf-srk-serenades-his-lovely-ladies-again/articleshow/60916407.cms|archivedate=29 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171029175920/http://punemirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/dwarf-srk-serenades-his-lovely-ladies-again/articleshow/60916407.cms |date=29 October 2017 }}</ref> |- | २०१९ ! scope="row" |''[[गली बोय]]'' | सफीना फिरदौसी | |- | २०१९ ! scope="row"|''[[कलङ्क]]'' | रूप चौधरी | |- | २०१९ ! scope="row"|''[[स्टुडेन्ट अफ द इअर २]]'' | आफैं | "द हुक-अप सङ" गीतमा विशेष उपस्थिति <ref>{{cite news|author=Coutinho, Natasha|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/alia-bhatt-tiger-shroff-shoot-for-hook-up-song-in-student-of-the-year-2/articleshow/69065339.cms|title=Alia Bhatt, Tiger Shroff shoot for 'hook-up' song in Student of the Year 2|work=Mumbai Mirror|date=27 April 2019|accessdate=27 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427024801/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/alia-bhatt-tiger-shroff-shoot-for-hook-up-song-in-student-of-the-year-2/articleshow/69065339.cms|archive-date=27 April 2019}}</ref> |- | २०२० ! scope="row"|''[[अङ्ग्रेजी मिडियम]]'' | आफैं | "कुडी नु नचने दे" गीतमा विशेष उपस्थिति<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/angrezi-medium-song-kudi-nu-nachne-de-alia-bhatt-katrina-kaif-and-anushka-sharma-will-set-your-mood--2189862|title=Angrezi Medium Song Kudi Nu Nachne De: Alia Bhatt, Katrina Kaif And Anushka Sharma Will Set Your Mood For The Week|website=NDTV|date=4 March 2020|accessdate=5 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305134048/https://www.ndtv.com/entertainment/angrezi-medium-song-kudi-nu-nachne-de-alia-bhatt-katrina-kaif-and-anushka-sharma-will-set-your-mood--2189862|archive-date=5 March 2020|url-status=live}}</ref> |- | २०२० ! scope="row"|''[[सडक २]]'' | आर्या देसाई | |- | २०२० ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''[[गंगुबाई काठियावाडी]]'' {{dagger|alt=चलचित्रहरू जुन अहिलेसम्म रिलीज गरिएको छैन}} | [[गंगुबाई कोठेवाली|गंगुबाई काठियावाडी]] | छायाङ्कन<ref>{{cite news|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/alia-bhatt-begins-shooting-for-gangubai-kathiawadi-shares-pic-of-her-trailer-look-what-santa-gave-me-this-year/story-B7SG8a3jfqx7n7cBzCzm6L_amp.html|title=Alia Bhatt begins shooting for Gangubai Kathiawadi, shares pic of her trailer: 'Look what Santa gave me this year '|work=Hindustan Times|date=27 December 2019|accessdate=27 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227122214/https://m.hindustantimes.com/bollywood/alia-bhatt-begins-shooting-for-gangubai-kathiawadi-shares-pic-of-her-trailer-look-what-santa-gave-me-this-year/story-B7SG8a3jfqx7n7cBzCzm6L_amp.html|archive-date=27 December 2019|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191227122214/https://m.hindustantimes.com/bollywood/alia-bhatt-begins-shooting-for-gangubai-kathiawadi-shares-pic-of-her-trailer-look-what-santa-gave-me-this-year/story-B7SG8a3jfqx7n7cBzCzm6L_amp.html |date=27 December 2019 }}</ref> |- | २०२० ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''[[ब्रह्मास्त्र (चलचित्र)|ब्रह्मास्त्र]]'' {{dagger|alt=चलचित्रहरू जुन अहिलेसम्म रिलीज गरिएको छैन}} | ईशा | छायाङ्कन<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/brahmastra-ranbir-kapoor-alia-bhatt-begin-shooting-today/articleshow/63055136.cms|title='Brahmastra': Ranbir Kapoor, Alia Bhatt begin shooting today|date=24 February 2018|work=The Times of India|accessdate=25 February 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180225031920/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/brahmastra-ranbir-kapoor-alia-bhatt-begin-shooting-today/articleshow/63055136.cms|archivedate=25 February 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/after-first-glimpse-of-brahmastra-ayan-mukerji-reveals-on-screen-names-of-alia-bhatt-and-ranbir-kapoor/376540|title=After first glimpse of Brahmastra, Ayan Mukerji reveals on-screen names of Alia Bhatt and Ranbir Kapoor|publisher=Times Now|accessdate=4 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044512/https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/after-first-glimpse-of-brahmastra-ayan-mukerji-reveals-on-screen-names-of-alia-bhatt-and-ranbir-kapoor/376540|archive-date=6 March 2019|url-status=live}}</ref> |- | २०२१ ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''[[आरआरआर (चलचित्र)|आरआरआर]]'' {{dagger|alt=चलचित्रहरू जुन अहिलेसम्म रिलीज गरिएको छैन}} | Sita |[[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]]; छायाङ्कन |} ===म्युजिक भिडियो=== {| class="wikitable plainrowheaders unsortable" style="text-align: margin;" |- !वर्ष !गीत !कलाकार !सन्दर्भ |- |२०१९ ! scope="row"|"प्रादा" |द दूरबीन <small>(श्रेया शर्माको साथ)</small> |<ref>{{cite news|accessdate=13 August 2019|date=13 August 2019|author=Mukherjee, Madhureeta|title=Prada full song out: Alia Bhatt sizzles like never-before with The Doorbeen boys|url=https://www.mid-day.com/articles/prada-full-song-out-alia-bhatt-sizzles-like-never-before-with-the-doorbeen-boys/21531168|work=Mid Day}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190813064237/https://www.mid-day.com/articles/prada-full-song-out-alia-bhatt-sizzles-like-never-before-with-the-doorbeen-boys/21531168 |date=13 August 2019 }}</ref> |- |२०१९ ! scope="row"|"स्माइल देके देखो" |[[सुनिधि चौहान]], [[अमित त्रिवेदी]] |<ref>{{cite tweet |user=sonymusicindia |number=1208310677703577601 |date=29 December 2019 |title=This weekend do everything that makes you say - #SmileDekeDekho!☺ P.S. Don’t forget to tell us what made you smile today! bit.ly/SmileDekeDekho @aliaa08 #RanbirKapoor @ItsAmitTrivedi @SunidhiChauhan5 @AzizNakash @purevayu @Lays_India #SmileWithLays pic.twitter.com/cqEu2vD8r1 |accessdate=15 January 2019 }}</ref> |} ==डिस्कोग्राफी== {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! ट्र्याक ! वर्ष ! एल्बम ! class="unsortable" | {{Tooltip|Ref(s)|Reference}} |- !scope="row"| ""सूहा साहा" | rowspan="2" | २०१४ | ''[[हाईवे (साउन्डट्र्याक)|हाईवे]]'' | <ref>{{cite web|title=Highway (Original Motion Picture Soundtrack)|url=https://itunes.apple.com/in/album/highway-original-motion-picture-soundtrack/1116181230|publisher=iTunes (Apple Inc.)|date=7 February 2014|accessdate=7 February 2018no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208111828/https://itunes.apple.com/in/album/highway-original-motion-picture-soundtrack/1116181230|archivedate=8 February 2018}}</ref> |- !scope="row"| "[[समझावाँ|समझावाँ अनप्लग्ड]]" | ''[[हम्प्टी शर्मा की दुल्हनिया#साउन्डट्र्याक|हम्प्टी शर्मा की दुल्हनिया]]'' | <ref>{{cite web|title=Samjhawan (Unplugged by Alia Bhatt) [From "Humpty Sharma Ki Dulhania"] - Single|url=https://itunes.apple.com/in/album/samjhawan-unplugged-by-alia-bhatt-from-humpty-sharma/895407623|publisher=iTunes (Apple Inc.)|date=7 July 2014|accessdate=7 February 2018no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208111828/https://itunes.apple.com/in/album/samjhawan-unplugged-by-alia-bhatt-from-humpty-sharma/895407623|archivedate=8 February 2018}}</ref> |- !scope="row"| "इक कुडी (क्लब मिक्स)" | rowspan="3" | २०१६ | ''[[उडता पञ्जाब#सङ्गीत|उडता पञ्जाब]]'' | <ref>{{cite web|title=Ikk Kudi (Club Mix) [From "Udta Punjab"] - Single|url=https://itunes.apple.com/us/album/ikk-kudi-club-mix-from-udta-punjab-single/1124931755|publisher=iTunes (Apple Inc.)|date=17 June 2016|accessdate=7 February 2018no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208111828/https://itunes.apple.com/us/album/ikk-kudi-club-mix-from-udta-punjab-single/1124931755|archivedate=8 February 2018}}</ref> |- !scope="row"| "लव यू जिन्दगी (क्लब मिक्स)" | rowspan="2" |''[[डियर जिन्दगी#साउन्डट्र्याक|डियर जिन्दगी]]'' | <ref name="dzitunes">{{cite web|title=Dear Zindagi (Original Motion Picture Soundtrack)|url=https://itunes.apple.com/in/album/dear-zindagi-original-motion-picture-soundtrack/1176102020|publisher=iTunes (Apple Inc.)|date=17 June 2016|accessdate=7 February 2018no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208111828/https://itunes.apple.com/in/album/dear-zindagi-original-motion-picture-soundtrack/1176102020|archivedate=8 February 2018}}</ref> |- !scope="row"|"ए जिन्दगी गले लगा ले – २" | <ref name="dzitunes"/> |- !scope="row"|"हमसफर (आलियाको संस्करण)" | २०१७ | ''[[बद्रीनाथ की दुल्हनिया#साउन्डट्र्याक|बद्रीनाथ की दुल्हनिया]]'' |<ref>{{cite web|title=Humsafar (Alia's Version) [From "Badrinath Ki Dulhania"] - Single|url=https://itunes.apple.com/in/album/humsafar-alias-version-from-badrinath-ki-dulhania-single/1213794893|publisher=iTunes (Apple Inc.)|date=9 March 2017|accessdate=7 February 2018no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208111828/https://itunes.apple.com/in/album/humsafar-alias-version-from-badrinath-ki-dulhania-single/1213794893|archivedate=8 February 2018}}</ref> |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== <!-- Per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only --> {{Commons category|Alia Bhatt|आलिया भट्ट}} * {{Twitter|aliaa08}} * {{imdb name|1017633}} {{Navboxes |title = आलिया भट्टको लागि पुरस्कार |list= {{FilmfareAwardBestActress}} {{FilmfareCriticsAwardBestActress}} {{IIFAAwardBestActress}} {{ScreenAwardBestActress}} {{ZeeCineAwardBestActorFemale}} }} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] [[श्रेणी:तेलगु चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:बलिउड पार्श्वगायकहरू]] [[श्रेणी:बेलायती महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:बेलायती चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:गुजराती मानिसहरू]] [[श्रेणी:कश्मीरी मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (भारत) विजेताहरू]] mnbsyilpqvkcyp8xkpxz1ce31xmgnzq 0 61709 1357010 1356742 2026-05-29T04:20:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357010 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person | name = दीपिका पादुकोण<br>({{en|Deepika Padukone}}) | image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg | imagesize = | caption = सन् २०१८ मा पादुकोण | birth_date = {{birth date|1986|1|5}}<ref>{{cite web|title=Happy 27th b'day Deepika Padukone|trans-title=दीपिका पादुकोण को 27वाँ जन्मदिन मुबारक हो|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130107224248/http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html |date=2013-01-07 }}</ref><ref name="bio">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|trans-title=जीवनी: दीपिका पादुकोण|date=2012-07-23|work=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=2014-12-31 }}</ref> | birth_place = [[कोपनहेगन]], [[डेनमार्क]] | occupation = अभिनेत्री | years_active = २००४–वर्तमान<ref name="summer">{{cite web|last=मेनन|first=सिता|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer |trans-title = इस गर्मी में सफेद जाओ |accessdate=13 अगस्त 2013|date=2005-04-21|work=[[रीडिफ.कॉम]]}}</ref> | spouse = रणवीर सिंह<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|accessdate=2019-02-15}}</ref> | height = {{height|ft=5|in=8}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/11/deepika-padukone-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Deepika Padukone Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-09-27}}</ref> }} '''दीपिका पादुकोण''' ({{IPA-hns|d̪iːpɪkaː pəɖʊkoːɳ|उच्चारण}}; जन्म ५ जनवरी १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री एवं मोडल हुन्। उनी बलिउड चलचित्र उद्योगकी सबैभन्दा चर्चित अभिनेत्रीहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने भारतीय महिला अभिनेत्रीमा पर्छिन्। उनले आफ्नो जीवनयात्रा [[बलिउड]]मा स्थापित गरिसकेकी छिन् र हालसम्म दुई [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरिसकेकी छिन्। पादुकोण, ब्याडमिन्टन खेलाडी [[प्रकाश पादुकोण]]की छोरी हुन। उनको जन्म [[कोपनहेगन]]मा भएको हो र हुर्काई [[बेङ्गलोर]]मा भएको हो। बाल्यवस्थामा उनले राष्ट्रियस्तरको ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप खेलेकी छन् तर फेसन मोडल बन्नका लागि उनले ब्याडमिन्टन खेल छाडेकी थिइन्। मोडलिङ क्षेत्रबाट प्रवेश गरेकी उनले चाँडै चलचित्रमा अभिनय गर्ने अवसर प्राप्त गरिन्। सन् २००६ मा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''मा मुख्य भूमिकामा उनले चलचित्र जगतमा पदार्पण गरिन्। पादुकोण त्यसपछि दोहोरो भूमिकामा उनको पहिलो बलिउड ब्लकबस्टर सन् २००७ मा प्रदर्शित ''[[ओम शान्ति ओम]]''बाट गरिन् जसले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिलाएको थियो। पादुकोणद्वारा अभिनित ''[[लभ आज कल]]'' (२००९) र ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'' (२०१०) चलचित्रमा गरिएको दमदार अभिनयको लागि उनले निकै चर्चा कमाइन्। साथै त्यसै समयमा उनीद्वारा अभिनित ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) र हाँस्य चलचित्र ''[[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]]'' (२०१०) चलचित्रले नकारात्मक समीक्षा पाएको थियो। सन् २०१२ मा प्रदर्शित बक्स अफिस हिट ''[[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]]'' चलचित्रले उनको अभिनय यात्रामा आयाम त थप्यो नै उनको अभिनयलाई सम्मान प्रदान गर्दै विभिन्न पुरस्कार समारोहमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन समेत गराएको थियो। त्यसपछि उनी ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' (२०१३), ''[[चेन्नई एक्सप्रेस]]'' (२०१३) र ''[[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इयर]]'' (२०१४) जस्ता हाँस्य चलचित्र जुन [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने बलिउड चलचित्र]] रहेका थिए त्यस्ता चलचित्रमा मुख्य महिला पात्रको अभिनय गरेर बलिउडमा आफ्नो स्थान जमाइन्। उनले सन् २०१३ मा ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' नामक चलचित्रमा दमदार अभिनय गरेर [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेकी थिइन्। अभिनय क्षेत्र बहेक पादुकोण रङ्गमञ्चमा भाग लिने गरेकी छिन् साथै उनले एक भारतीय पत्रिकाको लागि लेख समेत लेखिसकेकी छिन्। यस बाहेक उनले विभिन्न ब्रान्ड र उत्पादनको लागि स्थायी रूपमा विज्ञापन गर्ने गरेकी छिन्। महिलाको हक तथा अधिकारको लागि पनि उनले बेला बखत आवाज उठाउने गरेकी छिन्। == व्यक्तिगत जीवन र मोडलिङ करियर== दीपिका पादुकोणको जन्म ५ जनवरी १९८६ मा [[डेनमार्क]]को [[कोपनहेगन]]मा भएको हो। उनको जन्म [[कोङ्कणी भाषा|कोंकणी]] भाषी परिवारमा भएको हो।<ref name="bio1">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|accessdate=6 August 2013|date=23 July 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=http://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archivedate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite news|last=Baksi|first=Dibyojyoti|title=Shah Rukh Khan made Deepika Padukone learn Tamil|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|accessdate=18 August 2013|newspaper=Hindustan Times|date=13 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821034850/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx |date=21 August 2013 }}</ref> उनको बुवा, [[प्रकाश पादुकोण|प्रकाश]], एक भूतपूर्व अन्तर्राष्ट्रियस्तरका सम्मानित ब्याडमिन्टन खेलाडी थिए। उनकी आमा उज्जाला एक यात्रु एजेन्ट थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|title=She's the model of success|work=The Star|date=4 August 2008|accessdate=29 August 2013}}{{subscription required|via=Highbeam}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140610213030/http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html |date=10 June 2014 }}</ref> उनकी कान्छी बहिनी अनिसा गोल्फ खेलाडी हुन्।<ref>{{cite news|last=Kaura|first=Neha|title=Deepika’s link-ups don’t bother us, says sister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|accessdate=2 July 2013|newspaper=The Times of India|date=11 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106032230/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry |date=6 January 2014 }}</ref> उनको हजुरबुवा रमेश मैसुर ब्याडमिन्टन सङ्घका प्रशासक थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/an-exciting-tournament/article3185184.ece|title=An exciting tournament|newspaper=The Hindu|date=5 January 2006|accessdate=3 August 2015}}</ref> पादुकोण जब एक वर्षकी थिइन् त्यस समय उनको परिवार [[भारत]]को [[बेङ्गलोर]] बसाइसराई गरे ।<ref name="toi interview">{{cite news|last=Gupta|first=Priya|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|title=Ranbir and I are still friends: Deepika Padukone|accessdate=29 August 2013|date=13 October 2012|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father |date=28 September 2013 }}</ref> उनले बेङ्गलोरको [[सोफिया उच्च विद्यालय]]बाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन [[माउन्ट कार्मेल कलेज, बेङ्गलोर|माउन्ट कार्मेल कलेज]]बाट गरिन्।<ref>{{cite web|title=Just How educated are our Bollywood heroines?: Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#3|publisher=Rediff.com|accessdate=6 August 2013}}</ref> उनी मानविकी संकाय अन्तर्गत [[समाजशास्त्र]] विषयमा [[स्नातक तह|स्नातक]] तहको पढाइ गर्न [[इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय खुल्ला विश्वविद्यालय]]मा भर्ना भइन् तर पछि उनले समयको व्यस्तता तथा मोडलिङ गर्ने समयको अनियमितताले पढाइ स्थगन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Deepika-Padukone-has-not-put-studies-on-back-burner/articleshow/2661901.cms|work=The Times of India|title=Deepika Padukone has not put studies on back-burner|accessdate=6 August 2013|date=30 December 2007|archiveurl=|archivedate=8 June 2015}}</ref> [[File:Padukone with family.jpg|thumb|left|upright=1.3|alt=Deepika Padukone is posing with her father, mother and sister|सन् २०१४ को [[५९औं फिल्मफेयर पुरस्कार]] समारोहमा दीपिका पादुकोण आफ्नो अभिभावक तथा बहिनीसँग]] पादुकोण बच्चा हुँदा कठिन सामाजिक अवस्था स्वीकार गरिन् जसले गर्दा उनको धेरै साथीहरू थिएनन्।<ref name="toi interview"/> उनको जीवनको लक्ष्य ब्याडमिन्टन थियो, जुन उनले युवा उमेरदेखि नै प्रतिस्पर्धात्मक तरिकाले खेल्ने गर्थिन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा पादुकोणले आफ्नो दिनचर्याको बारेमा भनेकी थिइन् "म सधैँ बिहान ५ बजे उठ्थेँ र शारीरिक कसरत गर्न जान्थे, विद्यालय जान्थे, ब्याडमिन्टन खेल्न जान्थे, आफ्नो गृहकार्य गर्थें र सुत्न जान्थेँ।"<ref name="toi interview"/> पादुकोणले विद्यालय अवधिमा ब्याडमिन्टनमा आफ्नो जीवन बनाउन जारी राखिन् र राष्ट्रियस्तरको च्याम्पियनसिपमा भाग लिइन्। उनले राज्यस्तरका बेसबल प्रतियोगितामा पनि आफ्नो सहभागिता जनाइन्।<ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Soumyadipta|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-was-a-state-level-baseball-player-deepika-padukone-1349480|title=I was a state level baseball player: Deepika Padukone|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 August 2013|date=18 February 2010}}</ref> शिक्षा तथा खेल करियरमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित राखिरहेकै बेला पादुकोणले बाल कलाकारको रूपमा समेत कार्य गरिन्। उनी ८ वर्षको उमेरमा एक दुई विज्ञापन अभियानमा देखा परिन्।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|title=The long and short of the ramp|work=The Hindu|accessdate=3 August 2013|date=11 August 2004}}</ref> १० कक्षामा अध्ययन गर्दा उनले आफ्नो ध्यान परिवर्तन गरी फेसन मोडल बन्ने निर्णय गरिन्। <ref name="model">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/613309.cms|title=Smash hit on the ramp|work=The Times of India|first=Asha|last=Chowdary|accessdate=3 August 2013|date=13 April 2004}}</ref> सन् २००४ मा उनले [[प्रसाद बिडापा]]को संरक्षणमा पूर्ण समय मोडल बन्ने कार्यमा लागिन्।<ref name="model"/><ref>{{cite news|last=Malani|first=Gaurav|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|title=Deepika Padukone not a part of race|accessdate=3 August 2013|date=7 December 2011|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194256/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film |date=28 September 2013 }}<br>{{cite news|last=Saran|first=Rhea|title=Venus Rising?|url=http://www.verveonline.com/30/people/verve/venus/excerpt.shtml|accessdate=7 August 2013|work=Verve (magazine)}}</ref> करियरको प्रारम्भिक चरणमा पादुकोणले लिरिल साबुनको टेलिभिजन विज्ञापनले पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यस सँगै उनले विभिन्न ब्रान्ड तथा उत्पादनको लागि मोडलिङ गरिन्।<ref>{{cite news|last=Gahlaut|first=Kanika|url=http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|title=Making a splash|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=12 April 2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBsSbRF|archivedate=27 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Deepika Padukone: Biography|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Deepika-Padukone.htm|publisher=[[Zee News]]|accessdate=7 August 2013}}</ref> सन् २००५ मा, उनले डिजाइनर [[सुनीत वर्मा]]को लागि पहिलो पटक [[लक्मे फेसन विक]]मा भाग लिइन् र [[किङफिसर (बियर)|किङफिसर]] फेसन अवार्डमा ''मोडल अफ द इअर''को अवार्ड जित्न सफल भइन्।<ref>{{cite web|last=Menon|first=Sita|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer|accessdate=3 August 2013|date=21 April 2005|publisher=Rediff.com}}</ref><ref>{{cite news|last=Chowdhury|first=Smita R.|title=Glamour, glitz & grace|url=http://www.telegraphindia.com/1050405/asp/calcutta/story_4572605.asp|accessdate=3 August 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=5 May 2005}}</ref> पादुकोणको प्रसिद्धिमा त्यस समय वृद्धि भयो जब उनलाई २००६ को [[किङफिसर पात्रो|किङफिसर क्यालेन्डर]]मा स्थान दिइयो ।<ref name="meet"/> क्यालेन्डरका डिजाइनरका रूपमा रहेका [[वेन्डेल रोड्रिक्स]]ले पादुकोणमाथि टिप्पणी गर्दै भनेका थिए "[[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]पछि हामीसँग यस्तो सुन्दर र ताजा महिला थिएन्।"<ref>{{cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|title=Young achievers: Deepika Padukone to Aditya Mittal, MS Dhoni to Rabbi Shergill|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=20 February 2006|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBwTlZD|archivedate=27 September 2013}}</ref> रोड्रिक्सले उनलाई गञ्जम ज्वेलरी कक्षामा हेरेका थिए र पछि उनले म्याट्रिक्स एजेन्सीका लागि पादुकोणलाई हस्ताक्षर गर्न भ्याए।<ref>{{cite book|last=Vasudev|first=Shefalee|title=Powder Room|url=http://books.google.com/books?id=DzdfsXQEtqoC&pg=PT61|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-297-3|page=61|year=2012}}</ref> २१ वर्षको उमेरमा पादुकोण [[मुम्बई]] बसाइँ सरिन् र आफ्नो काकीको घरमा बसिन्।<ref name="toi interview"/> त्यसै वर्ष, उनले [[हिमेश रेशमिया]]को म्युजिक भिडियो ''नाम है तेरा'' मा काम गर्ने अवसर पाइन् र त्यसमा गरेको अभिनयले व्यापक पहिचान प्राप्त गरिन्।<ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|title=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=17 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video |date=28 September 2013 }}</ref> पादुकोणले चाँडै चलचित्र भूमिकाको लागि प्रस्ताव प्राप्त गर्न सुरू गरिन्।<ref>{{cite web|title=The hottest heroine in Kannada cinema|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/24sld1.htm|publisher=Rediff.com|date=24 August 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> आफ्नो अभिनयलाई अझ प्रभावकारी बनाउन पादुकोणले [[अनुपम खेर]]को चलचित्र संस्थानमा अभिनय कोर्समा भर्ना भइन्।<ref>{{cite news|title=On course: Deepika Padukone joins Anupam Kher's Film Academy|url=http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|work=India Today|date=11 July 2005|accessdate=6 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC0HxiV|archivedate=27 September 2013}}</ref> रेशमियाको साङ्गीतिक भिडियोमा निर्देशक [[फराह खान]]ले पादुकोणको अभिनय हेरेकी थिइन् जसले गर्दा उनले पादुकोणलाई आफ्नो चलचित्र [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]]मा अभिनेत्रीको रूपमा चयन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref name="meet"/> ==अभिनय करियर== ===चलचित्र सुरूवात र सफलता (२००६–०९)=== पादुकोणले सन् २००६ मा आफू [[इन्द्रजीत लङ्केश]]को निर्देशनमा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''बाट अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्न लागेको बताएकी थिइन्। <ref name="meet">{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Meet Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/2006/mar/14sd1.htm|publisher=Rediff.com|date=14 March 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> उक्त रोमान्टिक हाँस्य चलचित्र [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]] ''[[मनमधुदु]]''को रूपान्तरण रहेको थियो र पादुकोणलाई शीर्ष भूमिकामा अभिनेता [[उपेन्द्र (अभिनेता)|उपेन्द्र]]सँग तय गरिएको थियो । पादुकोण अभिनित कन्नड चलचित्रले उच्च व्यापारिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite news|last=Kumar|first=S.S|title=Ramya in a rush|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ramya-in-a-rush/article3230859.ece|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Hindu|date=29 September 2006}}</ref> [[रिडिफ.कम]]का आरजी विजयसारथीले पादुकोणको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनलाई ''आत्मीय दृश्यमा अझ बढी काम गर्नुपर्छ'' भनी थपेका थिए ।<ref>{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Deepika's Aishwarya is a must watch|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|publisher=Rediff.com|date=15 September 2006|accessdate=3 August 2013}}</ref> सन् २००६ को अन्तसम्ममा फराह खानको ''ह्याप्पी न्यू इअर'' को काम रोकियो र खानले [[पुनर्जन्म]]को कथामा आधारित नाटकीय चलचित्र ''[[ओम शान्ति ओम]]'' (२००७) को लागि पादुकोणलाई चलचित्रमा लिने निर्णय गरिन्। <ref>{{cite web|title='I was pulling SRK's hair out!'|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/10fchat.htm|publisher=Rediff.com|date=10 December 2007|accessdate=6 August 2013}}</ref> [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को पृष्ठभूमिमा तैयार पारिएको यस चलचित्रले सन् १९७० ताका सङ्घर्षरत् अभिनेताको कथा भन्दछ जो आफ्नो प्रेमिकाको हत्याको साक्षी भएर मर्छ र उसको प्रेमिकाको हत्याको बदला लिन पुनर्जन्म लिन्छ। यस चलचित्रको नायकको रूपमा [[साहरुख खान|शाहरूख खान]] एक समर्थकको भूमिकामा रहेका थिए भने पादुकोण दोहोरो भूमिकामा थिइन्।{{mdash}} पहिलो भूमिका शान्तिप्रिया, १९७० को शीर्ष अभिनेत्रीको रूपमा र पछि स्यान्डी, एक इच्छुक अभिनेत्रीको भूमिकामा रूपमा रहेकी थिइन्। उनले भनिन्, "म शाहरूखलाई चलचित्रमा हेरेर ठूली भएकी हुँ र वहाँको म सधैँ अनुशरण गर्थें। वहाँसँग काम गरेर&nbsp;... म ज्यादै खुसी महसुस गरिरहेकी छु। साथै फराहलाई पनि धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले म माथि भरोसा गरेर वहाँसँग मलाई काम गर्ने मौका दिइन्।"<ref>{{cite news|last=Ray|first=Sarit|title=I'm a shy person: Deepika|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=2 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194317/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone |date=28 September 2013 }}</ref> आफ्नो भूमिकाको तयारीको लागि पादुकोणले विभिन्न अभिनेत्रीहरू [[हेलन (अभिनेत्री)|हेलन]] र [[हेमा मालिनी]]को शारीरिक हाउभाउ पढ्न चलचित्र हेरिन्। जुन आजभोलिको अभिनेत्रीभन्दा ''ज्यादै भिन्न'' र ''अधिक मनोरम'' भएको महसुस गरिन ।<ref>{{cite news|last=Thakur|first=Shweta|title=I saw Hema Malini films for '70s look: Deepika|date=17 November 2007|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=10 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005230414/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx |date=5 October 2013 }}</ref> तर, उनको आवाज भने आवाज कलाकार [[मोना घोष शेट्टी]]द्वारा स्वराङ्कित थियो ।<ref name="mona dub">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|title=Why is Deepika's Hindi in Kochadaiiyaan dubbed?|work=The Times of India|date=2 January 2013|accessdate=3 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105062349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan |date=5 January 2014 }}</ref> चलचित्रमा रहेको एक गीत ''धुम ताना'' मा पादुकोण भारतीय शास्त्रीय नृत्यकर्ताको रूपमा आफुलाई ढालेर नृत्य गरिन्। वर्षको चर्चित गीतहरू मध्ये एक साबित भएपछि [[डोर्लिङ किन्डर्सले]]ले भने पादुकोणले दर्शकलाई आफ्नो ''हस्त मुद्रा'' नृत्यले मन्त्रमुग्ध पार्न सफल भइन्।<ref>{{cite book|title=The Book of Dance|url=http://books.google.com/books?id=EzKmKyugOjkC&pg=PA113|date=3 September 2012|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=978-1-4093-2237-5|page=113}}</ref> ''ओम शान्ति ओम'' सन् २००७ को व्यावसायिक सफल चलचित्र बन्न सफल रहयो र चलचित्रले विश्व्यापी {{INRConvert|1.49|b}} कारोबार गरेको थियो ।<ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated|publisher=[[Box Office India]]|accessdate=13 October 2013|date=11 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120708194233/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= |date=8 July 2012 }}</ref> [[बलिउड हङ्गामा]]का [[तरण आदर्श]]ले चलचित्रको समिक्षा गर्दै ''दीपिकाको अभिनयमा एउटा उत्कृष्ट अभिनेत्रीसँग हुनुपर्ने सबै कला भएको भनि भनेका थिए'' ।<ref>{{cite web|last=Adarsh|first=Taran|title=Movie Review: Om Shanti Om|date=7 November 2007|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=18 December 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBYXxYy|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]को वार्षिकोत्सवमा पादुकोणलाई सन् २००८ मा [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिइएको थियो र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] श्रेणीको लागि नामाङ्कन गरिएको थियो।<ref name="heroine">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|title=Top heroines of Bollywood|accessdate=19 July 2013|date=10 May 2013|work=India Today|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC4LXB6|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[File:Padukone in 2009.jpg|thumb|upright=0.9|alt=Deepika Padukone is smiling away from the camera|पादुकोण ''[[लभ आज कल]]'', २००९ को पहिलो दृश्य समारोहमा]] बलिउड हङ्गामाले ''ओम शान्ति ओम'' को सफलताले पादुकोणको अभिनय करियरमा आयाम थपेको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=Tuteja|first=Joginder|title=Exploring the Box Office journey of Deepika Padukone&nbsp;– Part 1|date=2 August 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=10 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBdY9Zu|archivedate=27 September 2013}}</ref> उनले यो सफलतालाई आफ्नो अर्को चलचित्रमा गायत्री (रणवीर कपुरको प्रेमिका)को भूमिकामा एक अस्ट्रेलियाली विद्यार्थी जो क्याब चालकको रूपमा [[यश राज फिल्म्स|यशराज फिल्म्स]]को हाँस्य रोमान्टिक चलचित्र ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) मा अभिनय गरिन्। यो चलचित्रले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Bachna Ae Haseeno scores at box office|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18box.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=20 April 2013}}</ref> तर ''[[आउटलुक (पत्रिका)|आउटलुक]]'' को नम्रता जोशीले पादुकोणको अभिनयलाई सन्तोषजनक नभएको बताएकी थिइन्।।<ref>{{cite news|last=Joshi|first=Namrata|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|title=Movie Review: Bachna Ae Haseeno|accessdate=19 July 2013|date=1 September 2008|work=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBjSin0|archivedate=27 September 2013}}</ref> सन् २००९ को पहिलो चलचित्रको रूपमा पादुकोण र [[अक्षय कुमार]]द्वारा [[निखिल आडवाणी]]को निर्देशनमा कुङ फु हाँस्य कथानक चलचित्र ''[[चाँदनी चौक टु चाइना]]'' रहेको थियो जसमा पादुकोणले भारतीय-चिनियाँ दिदी बहिनीको दोहोरो भूमिका निभाएकी थिइन्। [[वार्नर ब्रोज]]द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले हिन्दी चलचित्रको इतिहासमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सबैभन्दा बढी सिनेमाघरमा प्रदर्शित गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Anderson|first=Jason|title=Chandni Chowk to China: Kung fusion hustle|url=http://www.thestar.com/entertainment/2009/01/16/chandni_chowk_to_china_kung_fusion_hustle.html|work=[[Toronto Star]]|date=16 January 2009|accessdate=6 August 2013}}</ref> पादुकोणले आफ्नो भूमिकको लागि जापानी मार्सल आर्ट्स [[जुजुत्सु]]बाट सिखेकी थिइन् र आफ्नो सबै आक्रमक दृश्य आफैंले गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=Deepika's unbelievable stunt!|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/26slid1-deepika-unbelievable-stunt.htm?zcc=rl|publisher=Rediff.com|date=26 November 2008|accessdate=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Lalwani|first=Vickeya|title=Yes, I'm dating Ranbir: Deepika|date=15 March 2008|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|work=The Times of India|accessdate=3 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012195823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj |date=12 October 2013 }}</ref> तर अपेक्षा गरिएको ठिक विपरित यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|554.7|m}} कमाइ गर्न सक्यो जबकि यस चलचित्रको निर्माण लागत {{INRConvert|800|m}} थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=348&catName=TGlmZXRpbWUgV29ybGR3aWRlIEluIFVTICQ=|title=Top Lifetime Grossers Worldwide (US $)|publisher=Box Office India|accessdate=11 November 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D |date=2 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Amit|last2=Verma Ambwani|first2=Meenakshi|title=Chandni Chowk to China crosses Rs 33 cr at local box office|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|work=[[The Economic Times]]|date=20 January 2009|accessdate=6 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng |date=5 March 2016 }}</ref> चलचित्र विश्लेषकहरूले पादुकोणको अभिनयलाई सामान्यत मन पराएनन्।<ref>{{cite web|title=Chandni Chowk To China (2009)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Strout|first=Justin|title=Ham Samurai|date=15 January 2009|url=http://www2.orlandoweekly.com/film/review.asp?rid=14086|work=[[Orlando Weekly]]|accessdate=29 April 2011}}</ref> त्यसै वर्ष पादुकोणले नाटकीय चलचित्र ''[[बिल्लु]]'' (''लभ मेरा हिट हिट'' नामक गीत) मा आयटम डान्स गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4|title=Item Number in 'Billoo Barber'|publisher=[[MSN]]|date=6 January 2009|accessdate=2 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314143005/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4 |date=14 March 2012 }}</ref> त्यस लगतै उनी [[सैफअली खान|सैफ अली खान]]सँग रोमान्टिक नाट्य चलचित्र '' [[लभ आज कल]]'' मा अभिनय गरिन् जसको कथाकार र निर्देशक [[इम्तियाज अली (निर्देशक)|इम्तियाज अली]] थिए। यस चलचित्रले युवाहरूको बदलिदो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरेको थियो। यस चलचित्रमा पादुकोणले एक सुदृढ सोच भएकी महिला मीरा पण्डेको भूमिका चरित्रार्थ गरेकी थिइन्। यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|1.2|b}}को कारोबार गरेको थियो। ''लभ आज कल'' ले सन् २००९ को सबैभन्दा बढी पैसा कमाउने तेस्रो चलचित्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेको थियो।<ref name="top"/> ''[[डेली न्यूज एन्ड एनालायसिस]]'' का अनिरूद्ध गुहाले पादुकोणको बारे उल्लेख गर्दै ''अहिलेसम्म अभिनय गरेका चार चलचित्रहरू मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन '' गरेको भनी लेखेका थिए भने ''द टाइम्स अफ इन्डिया'' का बलिउड विशेशज्ञ [[निखत काजमी]]ले पादुकोणको अभिनयलाई ''उत्कृष्ट र दृढ'' भनी व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite news|last=Guha|first=Aniruddha|title=Review: Love Aaj Kal is the perfect date movie|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-love-aaj-kal-is-the-perfect-date-movie-1278796|work=Daily News and Analysis|date=31 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|title=Love Aaj Kal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Love-Aaj-Kal/movie-review/4838891.cms|work=The Times of India|date=30 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref> यस चलचित्रको लागि पादुकोणले [[५५औँ फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नामाङ्कन पाएकी थिइन्।<ref name="bollywoodhungama1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=27 April 2011}}</ref> ===करियर सङ्घर्ष (२०१०–११)=== सन् २०१० मा पादुकोणको पाँच चलचित्र प्रदर्शित भएको थियो। उनको पहिलो भूमिका विजय लालवाणीको [[मनोबैज्ञानिक रोमाञ्चकारी]] चलचित्र ''कार्तिक कलिङ कार्तिक'' थियो जसमा पादुकोणले एक हरेस खाइसकेको व्यक्ति ([[फरहान अख्तर]]द्वारा अभिनित) जो प्रत्येक विहान एक संदिग्ध फोन पाएर विभिन्न परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिको सहयोगी प्रेमिकाको भूमिका गरिन्। [[भराइटी (पत्रिका)|भराइटी]] पत्रिकाका डेरेक एलेले चलचित्रलाई समीक्षा गर्दै चलचित्रको कथाबस्तुले दर्शकमाझ छाप छोड्न नसकेको र पादुकोणको &nbsp;...निरीह भूमिकाले पनि चलचित्र सफल नभएको तर्क थपेका थिए ।<ref>{{cite news|last=Elley|first=Derek|title=Review: "Karthik Calling Karthik"|url=http://variety.com/2010/film/reviews/karthik-calling-karthik-1117942367/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=8 March 2010|accessdate=16 July 2013}}</ref> व्यवसायिक रूपमा चलचित्र असफल भएको थियो।<ref name="bo2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box office India|accessdate=14 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA%3D%3D |date=14 October 2013 }}</ref> सो वर्ष उनको सबैभन्दा व्यवसायिक सफल चलचित्र [[साजिद खान]]को हाँस्यप्रधान चलचित्र [[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]] थियो जसले {{INRConvert|1.15|b}}को कारोबार गर्न सफल भएको थियो। यस चलचित्रमा उनी [[अक्षय कुमार]], [[रितेश देशमुख]], [[लारा दत्ता]], [[अर्जुन रामपाल]], [[जिया खान]] र [[बोमन इरानी]]सँग चित्रित गरिएका थिए।<ref name="top"/> [[राजा सेन]]ले चलचित्रलाई "खराब अभिनयको चाड" र पादुकोणद्वारा कमजोर अभिनय भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=Sen|first=Raja|title=Gags that'll make you gag|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-housefull-is-painful/20100430.htm|publisher=Rediff.com|date=30 April 2010|accessdate=14 September 2013}}</ref> [[File:Deepika Padukone at an event.jpg|thumb|left|upright|alt=Deepika Padukone is sitting on a chair and smiling at the camera|पादुकोण ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'', २०१० को कार्यक्रममा]] {{-}} == प्रमुख चलचित्रहरू== {{main|दीपिका पादुकोण फिल्मोग्राफी}} * [[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]] (सन् २००६) * [[ओम शान्ति ओम]] (सन् २००७) * [[बच्ना ए हसिनो]] (सन् २००८) * [[लभ आज कल]] (सन् २००९) * [[लफङ्गे परिन्दे]] (सन् २०१०) * [[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]] (सन् २०१२) * [[ये जवानी है दीवानी]] (सन् २०१३) * [[चेन्नई एक्सप्रेस]] (सन् २०१३) * [[गोलियों की रासलीला राम-लीला]] (सन् २०१३) * [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]] (सन् २०१४) * [[पीकू]] (सन् २०१५) * [[बाजीराव मस्तानी]] == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Deepika Padukone|दीपिका पादुकोण}} * {{IMDb name|id=2138653}} * {{Twitter|deepikapadukone|दीपिका पादुकोण}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार}} {{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि आइफा अवार्ड}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि स्क्रिन अवार्ड}} {{कमन्सश्रेणी|Deepika Padukone}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Padukone, Deepika | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian actor | DATE OF BIRTH = 5 January 1986 | PLACE OF BIRTH = [[Copenhagen]], Denmark | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका महिला मोडलहरू]] ifahjbbsxpt7p06exlkfda50dpnwilv 0 69169 1357054 891150 2026-05-29T08:51:47Z Bishaldev100 28807 1357054 wikitext text/x-wiki कुनै पनि वस्तुमा भएको [[पदार्थ]]को जम्मा परिमाणलाई त्यस वस्तुको पिण्ड भनिन्छ । पिण्ड वस्तुमा भएका [[परमाणु]] संख्या र परमाणुको औसत पिण्डमा निर्भर रहन्छ । कुनै वस्तुलाई पृथ्वीको जुनसुकै भागमा वा अन्तरीक्षमा वा अन्य ग्रहमा लगे तापनी त्यसको पिण्ड परिवर्तन हुँदैन । == मापन == पिण्डलाई भौतिक [[तराजु]] वा बिम तराजु वा [[स्प्रिङ तराजु]]बाट नापिन्छ ।काटा तराजु मानी नापिन्छ। == एकाइ == पिण्डको आधारभूत एकाई किलोग्राम हो । जसलाई छोटकरीमा कि.ग्रा.(Kg) लेखिन्छ । त्यसदेखी बाहेक पिण्डका अन्य एकाइहरु मिलिग्राम, ग्राम, पाउण्ड, क्विन्टल, मेटृक टन आदि हुन् । [[श्रेणी:भौतिक शास्त्र]] [[श्रेणी:भौतिक परिमाण]] i0xdfglhrls72jybfy0m8m3dq5ia814 1357055 1357054 2026-05-29T08:52:44Z Bishaldev100 28807 /* एकाइ */ 1357055 wikitext text/x-wiki कुनै पनि वस्तुमा भएको [[पदार्थ]]को जम्मा परिमाणलाई त्यस वस्तुको पिण्ड भनिन्छ । पिण्ड वस्तुमा भएका [[परमाणु]] संख्या र परमाणुको औसत पिण्डमा निर्भर रहन्छ । कुनै वस्तुलाई पृथ्वीको जुनसुकै भागमा वा अन्तरीक्षमा वा अन्य ग्रहमा लगे तापनी त्यसको पिण्ड परिवर्तन हुँदैन । == मापन == पिण्डलाई भौतिक [[तराजु]] वा बिम तराजु वा [[स्प्रिङ तराजु]]बाट नापिन्छ ।काटा तराजु मानी नापिन्छ। == एकाइ == पिण्डको आधारभूत एकाई किलोग्राम हो । जसलाई छोटकरीमा कि.ग्रा.(Kg) लेखिन्छ । त्यसदेखी बाहेक पिण्डका अन्य एकाइहरु मिलिग्राम, ग्राम, पाउण्ड, [[क्विन्टल]], [[टन|मेट्रिक टन]] आदि हुन् । [[श्रेणी:भौतिक शास्त्र]] [[श्रेणी:भौतिक परिमाण]] sp6qcdb8u0wd4l5ptkj4thmzazsjfkx 0 69341 1357019 1329860 2026-05-29T06:50:26Z Bishaldev100 28807 /* बाहिरी कडीहरू */ 1357019 wikitext text/x-wiki {{wikify}} [[File:171879main LimbFlareJan12 lg.jpg|300px|thumb|right|ताप लाइ कुन एकाइमा मापन गरिन्छ?]] '''ताप''' एक प्रकारको शक्ति हो । तापलाई हामि अनुभव गर्छौं । तापले [[पदार्थ]]का [[अणु]]हरूमा क्म्पन उत्पन्न गराउँछ । कुनै वस्तुमा ताप बदाउँदै गइयो भने अणुहरूको कम्पन्नमा पनि वृद्धि हुन्छ । कम्पन भएका अणुहरूमा [[गतिशक्ति]] हुन्छ र तापशक्ति पनि बढ्छ । वस्तुमा भएका अणुहरूको गतिशक्तिको समष्टी (योग) लाई नै त्यस वस्तुमा भएको ताप वा तापशक्ति भनिन्छ ।<br />गतिशक्ति<math>(K.E.)=\frac{1}{2}m_iv_i^2</math><br /> तापशक्ति<math>(E) = \sum_{i}\frac{1}{2}m_i{v_i}^2</math><br />वस्तुमा भएको तापको परिमाण [[पदार्थ]]मा रहेको अणुहरूको संङ्ख्या अर्थात् पदार्थको पिण्ड र अणुहरूको औसत गतिशक्तिमा निर्भर रहन्छ । सीजीएस प्रणालीमा तापशक्तिलाई [[क्यालोरी]] एकाइमा नापिन्छ भने एसआई प्रणालीमा तापशक्तिलाई [[जूल|जुल]] एकाइमा नापिन्छ । तापशक्ती नाप्ने उपकरणलाई [[क्यालोरी मिटर]] भनिन्छ ।<br /> ==तापको असर== तापको कारणले निम्नानुसारको असर पर्दछ। # [[तापक्रम]]को बृद्धी # अवस्थामा परिवर्तन (ठोस,तरल,ग्यास) # वस्तुको प्रसार (आयतनमा वृद्धि,<math>4^oC</math> को पानी बाहेक) # वस्तुको घुलनशीलतामा परिवर्तन # रासायनिक परिवर्तन #भौतिक परिवर्तन (रङ्ग,चुम्बकिय गुण,सुचालकपन आदि) ==ताप समीकरण(Heat Equation)== कुनै पनि वस्तुको विशिष्ट ताप धारण क्षमता, पिण्ड, तापक्रम परिवर्तन र ताप परिमाणहरु बिचको अन्तरसम्बन्ध लाई देखाउने समिकरणलाई [[ताप समीकरण]] भनिन्छ।<br /> कुनै वस्तुले ग्रहण गरेको वा गुमाएको तापशक्ति<math>(Q)</math> उक्त वस्तुको पिण्ड<math>(m)</math> सँग समानुपातिक सम्बन्ध हुन्छ।<br />अर्थात, <math>Q \propto{m} </math> ----------------1<br /> कुनै बस्तुले ग्रहण गरेको गुमाएको तापशक्ति<math>(Q)</math> उक्त वस्तुमा परिवर्तन हुने तापक्रम सँग समानुपातिक हुन्छ।<br / > अर्थात, <math>Q \propto{dt}</math>--------------2<br /> समीकरण 1 र 2 बाट,<br /><math>Q \propto{m}{dt}</math><br />अथवा,<math>Q =msdt</math>--------3<math>,\quad dt=t_2-t_1</math><br />जहाँ,<math>s-</math> एउटा अचार राशि हो। जसलाई [[विशिष्ट ताप धारण क्षमता]] भनिन्छ।<br /> समीकरण <math>(3)</math> लाई ताप समीकरण भनिन्छ। == यो पनि हेर्नुहोस == * [[विशिष्ट तापधारण क्षमता]] * [[ताप सञ्चालन]] *[[कर्तव्य (कथा)]] *[[नामाडी]] *[[थर्मोडायनामिक्स]] *[[ताप]] *[[क्यालोरी मिटर]] *[[गति]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाहिरी कडीहरू== [[श्रेणी:विज्ञान]] [[श्रेणी:उष्मागतिकी]] [[श्रेणी:ऊर्जाको स्वरूप]] ajbl4qy07yhmth6ggl5t4117u462gs4 0 69430 1356993 1259595 2026-05-28T19:27:17Z Bishaldev100 28807 1356993 wikitext text/x-wiki भौतिक परिमाणहरु जस्तै [[ताप]], [[कार्य]], [[शक्ति]] आदिको एकाइ जुल हो । कुनै पनि बस्तुलाई १ [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]] [[बल]] प्रयोग गरी उक्त वस्तुलाई १ [[मिटर]] दुरि पार गराउँन १ जुल शक्ति आवश्यक पर्दछ । जुल एक एकाइ हो । यस विश्वका सबै वस्तुका मोलिकुल वा एटमहरू कुनै न कुनै रेटमा कम्पन गरिरहेका हुनछन् त्यही नाप्ने एकाइ जुल हो । यो एकाइको अंग्रेज भौतिक बैज्ञानिक [[जेम्स प्रेस्कट जुल]]को नाम मा नामांकन गरिएको हो ।<ref>[http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/joule American Heritage Dictionary of the English Language], Online Edition (2009). Houghton Mifflin Co., hosted by [http://education.yahoo.com/ Yahoo! Education].</ref><ref>''The American Heritage Dictionary'', Second College Edition (1985). Boston: Houghton Mifflin Co., p. 691.</ref><ref>''McGraw-Hill Dictionary of Physics'', Fifth Edition (1997). McGraw-Hill, Inc., p. 224.</ref> अन्य [[अन्तररास्ट्रिय इकाई प्रणाली|एस आई]] इकाइहरूको सन्दर्भ मा: :<math>\rm 1~J = 1~N \cdot m = 1~\frac{kg \cdot m}{s^2} \cdot m ={}</math> <math>\rm 1~\frac{kg \cdot m^2}{s^2} ={}</math> <math>\rm 1~Pa \cdot m^3={}</math> <math>\rm 1~W \cdot s</math> जहाँ N [[आइज्याक न्युटन|न्यूटन]], m [[मिटर]], kg [[किलोग्राम]], s [[सेकेन्ड|सेकेण्ड]], Pa [[पास्कल (इकाई)|पास्कल]] तथा W [[वाट]] हो । ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[किलोवाट-घण्टा]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:विज्ञान]] [[en:Joule]] p8hdyq65ik7lje46qo5gjjly6mllj4g 4 73094 1357004 1349960 2026-05-29T03:07:29Z MediaWiki message delivery 14766 /* Survey (proposed direction for Wishlist) */ नयाँ खण्ड 1357004 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{चौतारी शिर्षक}}</noinclude> {{-}} __TOC__ {{Discussion top|{{done}}--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १३:१७, ९ मार्च २०२० (नेपाली समय)}} ==स्थानीय समयको प्रयोग सम्बन्धमा== [[अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय|युटिसी]]को सट्टा नेपाली विकिपिडियामा स्थानीय समयको प्रयोग गर्ने सम्बन्धमा आफ्नो विचार राख्नहुन सबै विकी प्रयोगकर्ताहरूलाई आग्रह गर्दछु। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०८:२६, ४ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) ===विचार/समर्थन/विरोध=== * प्रस्तावकको रुपमा मेरो {{समर्थन}}--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०८:३३, ४ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}} नेपाली विकिपिडिया भनेपछि यहाँ अन्य कुनै मिति तथा समय राखिनु हुँदैन। स्थानीय मिति तथा समय राख्नु पर्छ-[[User:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] ([[User talk:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]]) ०९:४८, ४ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{विरोध}} नेपाली विकिपिडिया नेपालको लागि मात्र नभएर विश्वभरिका सबै नेपाली भाषिहरूको लागि हो त्यसैले युटिसी नै राम्रो हुन्छ।--[[User:BRPever|<font color="#FF00FF">B</font><font color="#FF7E00">R</font><font color="#00A300">P</font>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' ०९:५७, ४ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{विरोध}} विकिपिडिया नेपालीको लागी नभई नेपाली भाषीहरूको लागि बनाइएको हुनाले यसलाई परिवर्तन गर्नु हुदैन। nShrestha १०:११, ४ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}} डोएच्स, डोटेली, अरबी लगायतका विभिन्न विकिपिडियामा स्थानीय समयलाई महत्त्व दिइएको छ। हामीले पनि अाफ्नो पहिचान कायम राखि यसलाई नेपाली समय र मिति (उदाहरण १ भदौ २०७६, १२:४५) अनुसार ल्याउनु पर्छ। [[User:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[User talk:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]]) १२:२५, ४ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}} ([[User:Bhupendra Shrestha|BhupenBBB]]) ([[User talk:Bhupendra Shrestha|कुरा गर्ने]]) ०१:२३, ५ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC))) * {{समर्थन}} -- एकै साथ दुबै मिति देखाउन सकिए झनै उत्तम। [[User:सरोज कुमार ढकाल|सरोज(Saroj)]] ([[User talk:सरोज कुमार ढकाल|कुरा गर्ने]]) ०५:१८, ५ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}}--[[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]] ([[User talk:Nabin K. Sapkota|कुरा गर्ने]]) ०५:५८, ७ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}}-- [[अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय|युटिसी]] र स्थानीय समयको प्रयोग संगै गर्न सके राम्रो हुने थियो।--[[User:Janak Bhatta|Janak Bhatta]] ([[User talk:Janak Bhatta|कुरा गर्ने]]) ०७:१८, १० फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}}-- दुवै समय देखाइनु आवश्यक छ । <span style="color:green;">^:)</span>'''[[user:Learnerktm|लर्नर]]'''<span style="color:red;">^ktm</span> ११:०४, १० फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) ===स्थिति=== {{tracked|T244205}} {{Discussion bottom}} {{Discussion top|{{not done}}--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १२:२९, ११ मार्च २०२० (नेपाली समय)}} ==पृष्ठ सुरक्षा स्तर थप्ने सम्बन्धमा== नेपाली विकिपिडियामा ढाँचा सम्पादक प्रयोगकर्ता अधिकार रहेतापनि पृष्ठ सुरक्षा स्तरमा भने 'ढाँचा सम्पादकले सम्पादन गर्न मिल्ने' विकल्प रहेको छैन। पृष्ठ सुरक्षा स्तरमा सो विकल्प नभएकोले ढाँचा सम्पादक अधिकार प्राप्त प्रयोगकर्ताले मुख्यपृष्ठ वा सो सँग सम्बन्धित पृष्ठहरू (मिडियाविकी प्रयोग गर्ने भएकोले) सम्पादन गर्ने अनुमति हुँदैन तसर्थ पृष्ठ सुरक्षा स्तरमा 'ढाँचा सम्पादकले सम्पादन गर्न मिल्ने' विकल्प स्थापना भइसकेपछि ढाँचा सम्पादकले समेत त्यस्ता विकल्प प्रयोग गरि सुरक्षित गरिएका पृष्ठहरू सम्पादन गर्नसक्ने हुँदा यस विषयमा आफ्नो मत राख्नहुन अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १३:२८, ९ मार्च २०२० (नेपाली समय) ===छलफल/मत=== समस्या समाधान भइसकेकोले छलफल रद्द गरिएको जानकारी गराउँदछु। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १२:२९, ११ मार्च २०२० (नेपाली समय) {{Discussion bottom}} ==ढाँचा [[Template:Infobox settlement]] अद्यतन सम्बन्धमा== विगत लामो समय देखि यो ढाँचा अद्यतन नभएको अवस्थामा विभिन्न प्यारामिटरहरू समर्थन नगर्ने तथा त्रुटिहरू आउने गरेकोले यस ढाँचालाई अद्यतन गर्न आवश्यक छ। यसैको अद्यतनको लागि मैँले अहिले खेस्रामा काम गरिरहेको छु। यस ढाँचालाई अद्यतन गर्दा यससँग सम्बन्धित ढाँचा तथा मोड्युलहरू समेत अद्यतन गर्नुपर्ने भएकोले यसलाई नियमित मर्मतसम्भार अन्तर्गत राखी आज राति ४ अप्रिल २०२० को राति ९ बजे (नेपाल समय) देखि ११ बजे (नेपाल समय) सम्म उक्त ढाँचा अद्यतन गर्ने कार्यतालिका रहेको हुँदा सो ढाँचा वा सो सँग सम्बन्धित ढाँचाहरूलाई प्रदर्शित गर्दा केही समस्या आउनसक्ने जानकारी गराउँदछु। तत्पश्चात् कुनै समस्या वा त्रुटि देखिएमा यहाँ टिप्पणी गरी जानकारी गराउनको लागि सबैलाई आग्रह समेत गर्दछु।--[[User:Nirajan pant|Nirajan pant]] ([[User talk:Nirajan pant|कुरा गर्ने]]) १२:१४, ३० अप्रिल २०२० (नेपाली समय) ==[[विकिपिडिया:ट्विङ्कल]] उपकरण मर्मत गर्नुपर्ने सम्बन्धमा== यस विकिपिडियामा स्थापना गरिएको ट्विङ्कल उपकरणको केही आवश्यक सह-उपकरणहरू काम गर्न छाडिसकेकोले यसलाई मर्मत गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको छ। यस उपकरणलाई मर्मतसम्भार गर्दा सो समयावधिमा यो उपकरण असक्षम पनि हुनसक्छ। प्राविधिक पक्षको काम तथा उपकरणको सामग्रीलाई नेपालीकरण गर्न समय लाग्ने भएतापनि यसलाई छिट्टै मर्मत गर्ने जानकारी गराउँदछु। उपकरणको सामग्रीलाई नेपालीकरण गर्ने काममा सहयोग गर्न सबै प्रबन्धक तथा अन्तरमोहडा सम्पादकलाई आग्रह समेत गर्दछु।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] २०:३५, २८ मे २०२० (नेपाली समय) {{Discussion top|सफल भएन--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १४:३७, ११ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय)}} ==पृष्ठ स्थानान्तरक प्रयोगकर्ता समूहको लागि प्रस्ताव== आजकल प्रयोगकर्ताहरू उचित छलफल बिना सीधा पृष्ठहरू सारिरहेका छन्। यस प्रकारको गतिविधिहरू रोक्नको लागि म नेपाली विकिपिडियामा पृष्ठ स्थानान्तरक प्रयोगकर्ता अधिकार थप्न चाहन्छु। नेपाली विकिपिडियामा केवल यो अधिकार भएको प्रयोगकर्ताहरूले पृष्ठहरू सार्न सक्नेछन्। यसबाहेक, अनुप्रेषण नराखि पृष्ठ सार्ने प्रयोगकर्ता अधिकारलाई पनि रोलब्याकर्स (पूर्वरूपमा फर्काउने प्रयोगकर्ता) समूहबाट हटाएर यो प्रयोगकर्ता अधिकारमा सार्नुपर्दछ। यो प्रयोगकर्ता अधिकार प्रबन्धकद्वारा व्यवस्थापन गरिनेछ।- [[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्ने]]) २१:२२, २० जुलाई २०२० (नेपाली समय) ===समर्थन=== * आवेदनकर्ताको रूपमा {{समर्थन}}- [[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्ने]]) २१:२२, २० जुलाई २०२० (नेपाली समय) * {{समर्थन}} यस अधिकारको खाँचो पहिलादेखिनै रहेको थियो किनभने प्रयोगकर्ताहरू बिना कुनै छलफल चलाई लेखको शीर्षक सार्दै आएका छन् जसले विकिपिडियाको गहिराईमा नकारात्मक असर पार्दै आएको छ। यस अधिकारको प्रबन्ध छिटोभन्दा छिटो मिलाउनु पर्ने देखिन्छ।-[[User:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] ([[User talk:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]]) १७:०१, २१ जुलाई २०२० (नेपाली समय) * {{समर्थन}} [[User:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[User talk:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]]) १७:१७, २१ जुलाई २०२० (नेपाली समय) ===असमर्थन=== *{{oppose}} पृष्ठ स्थानान्तरक संबन्धि उचित नीति बनेपछि यो प्रयोगकर्ता समूहले राम्रो भन्दा धेरै नराम्रो गर्छ। हाम्रोमा त्यसै त धेरैओटा प्रयोगकर्ता समूहहरू छन्, थप्नु उचित छैन। म साथीहरूलाई यो पनि याद दिलाउन चाहन्छु की हामीसँग अहिले केवल ३ प्रबन्धकहरू छन्। तिनीहरूलाई काम नथपौ, नीतिको पालना गरौ।-[[User:BRPever|<span style="color:#FF00FF;">B</span><span style="color:#FF7E00;">R</span><span style="color:#00A300;">P</span>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' १६:००, २७ जुलाई २०२० (नेपाली समय) * {{oppose}} छलफलको आधारमा प्रबन्धकले पृष्ठ सार्ने प्रक्रियालाई नियमसङ्गत तरिकाले सबैले पालना गर्नु उचित हुन्छ। पृष्ठ सार्नकै लागि छुट्टै समूह वा अधिकार हाललाई आवश्यक देखिदैन।--[[User:Nirajan pant|Nirajan pant]] ([[User talk:Nirajan pant|कुरा गर्ने]]) १९:१८, २७ जुलाई २०२० (नेपाली समय) ===टिप्पणी=== * यस विकिपिडियामा समुदायद्वारा [[Special:Diff/814332|पृष्ठ स्थानान्तरण]] नीति लागू गरिसकेपछि यसलाई पालना गर्नुपर्ने हामि सबैको दायित्व हो। पृष्ठ स्थानान्तरण गर्नुपूर्व छलफल अनिवार्य भएकोले 'पृष्ठ स्थानान्तरक' प्रयोगकर्ता अधिकार स्तर स्थापना गर्न गरिएको यो प्रस्तावमा मेरो {{समर्थन}} छ तर रोलब्याकर्स (पूर्वरूपमा फर्काउने प्रयोगकर्ता) समूहमा रहेका प्रयोगकर्तालाई यो जिम्मेवारी दिनु ठीक नहुने भएकोले यो अधिकारलाई छुट्टै राख्नुपर्छ।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १६:०७, २२ जुलाई २०२० (नेपाली समय) * गलत शीर्षक भएका लेखहरूलाई सहिमा सार्न छलफल चलाउँदा समय मात्र बर्बाद हुन्छ। अङ्ग्रेजी विकीमा समेत Be bold and move नियम छ।-<b>[[File:Krish Signature.png|50px|link=User:Krish Dulal]][[User:Krish Dulal|<font color="#0000FF">'''DU'''</font>]][[User:Krish Dulal|<font color="#FF0000">'''LAL'''</font>]] ([[User talk:Krish Dulal|मसँग कुरा गर्नुहोस्]])</b> ०७:३५, २३ जुलाई २०२० (नेपाली समय) ::{{ping|Krish Dulal}} यो कुरो सहि हो तर कसैलाई चित्त नबुझेको अवस्थामा उल्ट्यार, छलफल गरेर, निष्कर्ष अनुसार गर्ने चलन छ त्यहाँ।-[[User:BRPever|<span style="color:#FF00FF;">B</span><span style="color:#FF7E00;">R</span><span style="color:#00A300;">P</span>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' १६:०४, २७ जुलाई २०२० (नेपाली समय) :::{{ping|BRPever}}मैले भनेको पनि त्यही हो। जसले धेरै लफडा गर्छ त्यसलाई निषेध गरेर अघि बढ्न सकिन्छ। <!-- Template:Unsigned --><small class="autosigned">—&nbsp;यो [[विकिपिडिया:हस्ताक्षर|अहस्ताक्षरित]] टिप्पणी: [[User:Krish Dulal|Krish Dulal]]ले ([[User talk:Krish Dulal#top|वार्ता]] • [[Special:Contributions/Krish Dulal|योगदान]]) 2020-07-27T20:01:28 (नेप्रस)मा गर्नुभएको हो।</small> * यहाँ यस विकिले यस्तो गर्छु उसले यस्तो गर्छ भनेर तिनको तारिफ वा खिल्ली उठाउने काम भैरहेको छैन। शीर्षक लेखको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विषयको भने एकल निर्णय सधैँ सहि पनि हुन्छ भन्न सकिन्न। यस अधिकारको जसरी भएपनि स्थापना गर्नै पर्ने देखिन्छ बरु त्यसका लागि छिटो कदम चाल्नु पर्छ-[[User:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] ([[User talk:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]]) * यो प्रस्ताव ठिक हो, तर यो अधिकारलाई छुट्टै राखी प्रशासक वा प्रवन्धकहरूले विश्वास गर्न सक्ने तथा भाषा सम्बन्धी राम्रो जानकारलाई आवश्यकता अनुसार स्वत प्रदान गर्ने वा हटाउने व्यबस्था गर्दा राम्रो हुने। -- [[User:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;"><font color="#000">'''''निर्मल दुलाल'''''</font></span>]]&nbsp;[[User Talk:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;">^{(<font color="#0272FD">कुरा गर्नुहोस</font>)}</span>]] १२:०५, २३ जुलाई २०२० (नेपाली समय) ===स्थिति=== {{tracked|T258785}} सामुदायिक सदस्यहरूको सल्लाह बमोजिम यस प्रस्तावलाई असफल घोषित गरिएको सबैमा जानकारी गराउन चाहन्छु।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १४:३७, ११ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय) {{Discussion bottom}} == New Beta Feature next week == {{int:please-translate}}. The Editing team is working on [[mw:Talk pages project/replying]]. The Reply tool is one result of the big [[mw:Talk pages consultation 2019]]. Editing is planning to offer the Reply tool to your community as a [[mw:Beta Feature|Beta Feature]] soon, probably on Wednesday, 14 October. The Reply tool has been used to make more than 25,000 comments at about 20 wikis so far. The Editing team is particularly interested in learning how well this works for you, especially if you have trouble typing comments. Here's what you need to know: * Using the Reply tool is '''optional'''. The Beta Feature will be turned off. If you want to try it, you will need to go to [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]] and turn it on next Wednesday (or maybe Thursday). * There are a few things that you might want to check. ** Check [[mw:Help:DiscussionTools/Why can't I reply to this comment?]] for information about [[wikidata:Q5573785|"unsigned" templates]] and other information. ** Some languages use a particular style for signatures. For example, Japanese does not add a space between the comment and the signature. I don't think that's the case here, but if I've guessed wrong, then you can [[phab:T249861|define the signature format]] for all users at [[MediaWiki:Discussiontools-signature-prefix]]. ** Missing or wrong translations can be fixed at Translatewiki.net. * If you have questions or encounter problems, please leave a note at [[mw:Talk:Talk pages project/replying]]. That's the fastest way to reach the devs. If you have questions or concerns about this Beta Feature, please contact me. [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|कुरा गर्ने]]) १०:०९, १० अक्टोबर २०२० (नेपाली समय) :The Beta Feature is available now in [[Special:Preferences]]. [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|कुरा गर्ने]]) २१:५४, १४ अक्टोबर २०२० (नेपाली समय) ::Hi {{re|Whatamidoing (WMF)}}, The Beta Feature is not working.--[[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्ने]]) २२:२१, १४ अक्टोबर २०२० (नेपाली समय) :::Thank you for pinging me. I apologize for the problem. I have filed this bug report at [[phab:T265500]]. A fix was written today. I don't know how long it will take to be deployed (maybe 1 to 8 days?). [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|कुरा गर्ने]]) ०२:३९, १५ अक्टोबर २०२० (नेपाली समय) ::::[[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]], it is working now. It is not set up for this page, but you can test it at [[User talk:Whatamidoing (WMF)]] (or any normal talk page). Thank you again for telling me about this problem. [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|कुरा गर्ने]]) २२:१८, १७ अक्टोबर २०२० (नेपाली समय) ==सन्दर्भ ढाँचा र मोड्युल उद्यतन गर्ने सम्बन्धमा== यस विकिपिडियामा रहेको सन्दर्भ ढाँचा र मोड्युल मर्मत गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेकोले मर्मतसम्भार गर्दा सो समयावधिमा ढाँचा तथा मोड्युलले काम नगर्ने हुनसक्छ। प्राविधिक पक्षको काम तथा सामग्रीलाई नेपालीकरण गर्न समय लाग्ने भएतापनि १० देखि १५ दिनभित्र मर्मत गर्ने जानकारी गराउँदछु। ढाँचा तथा मोड्युलको सामग्रीलाई नेपालीकरण गर्ने काममा सहयोग गर्न सबै प्रबन्धक, ढाँचा सम्पादक तथा अन्तरमोहडा सम्पादकलाई आग्रह समेत गर्दछु।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] २२:२४, २७ नोभेम्बर २०२० (नेपाली समय) == Technical maintenance planed‬ == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''A maintenance operation will be performed tomorrow morning UTC time (Wednesday 17th at 07:00 AM UTC).''' It will impact all wikis and is supposed to last up to one minute. During this time, new translations may fail, and Notifications may not be delivered. For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T273762|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Thank you, [[user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] २३:३०, १६ फेब्रुअरी २०२१ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=21037579 --> == Coolest Tool Award 2021: Call for nominations == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Coolest Tool Award 2021 square_logo.svg|thumb|193x193px]] The third edition of the [[m:Coolest Tool Award]] is looking for nominations! Tools play an essential role for the Wikimedia projects, and so do the many volunteer developers who experiment with new ideas and develop and maintain local and global solutions to support the Wikimedia communities. The Coolest Tool Award aims to recognize and celebrate the coolest tools in a variety of categories. The awarded projects will be announced and showcased in a virtual ceremony in December. Deadline to submit nominations is October 27. More information: [[m:Coolest Tool Award]]. Thanks for your recommendations! -- [[User:SSethi (WMF)|SSethi (WMF)]] for the [[m:Coolest Tool Award#Coolest Tool Award 2021|2021 Coolest Tool Academy team]] ११:४१, १९ अक्टोबर २०२१ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22003007 --> == Community Wishlist Survey 2022 is coming. Help us! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The [[m:Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] starts in less than two weeks ([https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20220110T1800 Monday 10 January 2022, 18:00 UTC]). We, the team organizing the Survey, need your help. {| width=80% style="text-align:center; margin:auto;" class=plainlinks |- valign=top |width=50%| '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=agg-Community_Wishlist_Survey&action=page&filter= <span class="mw-ui-button">Translate important messages</span>]''' | [[Community Wishlist Survey/Help us|<span class="mw-ui-button>Promote the Survey</span>]] Among anyone and everyone you know who has an account on wiki. Promote the Survey on social media, via instant messaging apps, in other groups and chats, in your WikiProject, Wikimedia affiliate - wherever contributors with registered accounts may be. |} '''Only you can make the difference''' How many people will hear and read about the Survey in their language? How many will decide to participate? Will there be enough of you to vote for a change you would like to see? It all depends on you, volunteers. '''Why are we asking?''' * [[m:Community Wishlist Survey/FAQ|We have improved the documentation]]. It's friendlier and easier to use. This will mean little if it's only in English. * Thousands of volunteers haven't participated in the Survey yet. We'd like to improve that, too. Three years ago, 1387 people participated. Last year, there were 1773 of them. We hope that in the upcoming edition, there will be even more. You are better than us in contacting Wikimedians outside of wikis. We have prepared some images to share. More to come. '''What is the Community Wishlist Survey?''' [[File:Community Wishlist Survey banner - translatable.svg|350px|thumb]] It's an annual survey that allows contributors to the Wikimedia projects to propose and vote for tools and platform improvements. Long years of experience in editing or technical skills are not required. Thanks, and be safe and successful in 2022! [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) ०९:००, २९ डिसेम्बर २०२१ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22319964 --> == Save the Date: Coolest Tool Award 2021: this Friday, 17:00 UTC == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <languages /> Hello all, The ceremony of the 2021 [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will take place virtually on [https://zonestamp.toolforge.org/1642179615 Friday 14 January 2022, 17:00 UTC]. This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! [[m:User:AKlapper (WMF)|andre]] ([[m:User talk:AKlapper (WMF)|talk]]) -08:02, 6 January 2022 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22528634 --> == Last two days for submitting proposals == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Community Wishlist Survey Lamp.svg|150px|right]] '''Tomorrow is the last day''' for [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|submitting proposals for the Community Wishlist Survey 2022]]. Also, everyone is welcome to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Help us|translate, promote]], and discuss proposals. [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) २०:३०, २२ जनवरी २०२२ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 --> == Rollout of the new audio and video player == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} Hello, Over the next months we will gradually change the audio and video player of Wikis from Kultura to Video.js and with that, the old player won’t be accessible anymore. The new player has been active as a beta feature since May 2017. The new player has many advantages, including better design, consistent look with the rest of our interface, better compatibility with browsers, ability to work on mobile which means our multimedia will be properly accessible on iPhone, better accessibility and many more. The old player has been unmaintained for eight years now and is home-brewn (unlike the new player which is a widely used open source project) and uses deprecated and abandoned frameworks such as jQuery UI. Removing the old player’s code also improves performance of the Wikis for anyone visiting any page (by significantly reducing complexity of the dependency graph of our ResourceLoader modules. See [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/175/wikipedia_s_javascript_initialisation_on_a_budget/ this blog post.]). The old player has many open bugs that we will be able to close as resolved after this migration. The new player will solve a lot of old and outstanding issues but also it will have its own bugs. All important ones have been fixed but there will be some small ones to tackle in the future and after the rollout. What we are asking now is to turn on the beta feature for the new player and let us know about any issues. You can track the work in [[phab:T100106|T100106]] Thank you, [[User:Ladsgroup|Amir]] २३:४४, १७ फेब्रुअरी २०२२ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:Ladsgroup@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Coolest Tool Award 2022: Call for nominations</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/> The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]] welcomes your nominations! What is your favorite Wikimedia related software tool? Please [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|submit your favorite tools]] by October 12, 2022! The awarded projects will be announced and showcased in a virtual ceremony in December. <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:१५, ४ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 --> ==पृष्ठ तथ्याङ्क== {{atopg | status = | result = {{ठिक}} '''सहमति''' पुगेको छ--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:४९, ८ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) }} {{tracked|T323789}} हाल [https://xtools.wmflabs.org/ पृष्ठ तथ्याङ्क उपकरणले] प्रयोगकर्ताहरूको लागि धेरै जानकारी देखाउँदैन किनकि यो असक्षम छ। के हामीले यसलाई सक्षम गर्ने? --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} ०१:३४, ३० नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) :के तपाइँ उपकरणलाई कसरी सक्रिय गर्ने र त्यसपछि उपकरणले के गर्नेछ बारे थप स्पष्ट गर्न सक्नुहुन्छ? --[[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:२५, ३० नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) :: नमस्ते {{u|Saroj Uprety}}ज्यू, यदि [https://xtools.wmflabs.org/ec/ne.wikipedia.org/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A4%A4?uselang=ne तपाईंँ यो पृष्ठमा जानुभयो] भने तपाईंँ प्रयोगकर्ताहरूको बारेमा धेरै सम्पादन गरिएको पृष्ठ, समय कार्ड, सर्वाधिक सम्पादित पृष्ठ देख्नुहुनेछैन। यो विकल्प सक्षम गर्दा यसले हामीलाई त्यो जानकारी हेर्न दिनेछ। यदि सक्षम गरियो भने यो [https://xtools.wmflabs.org/ec/ne.wikipedia.org/%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BE%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80?uselang=ne यस्तो देखिनेछ]। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १८:२१, ३० नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) * {{समर्थन}} --[[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:३९, ७ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) *{{समर्थन}} - [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १९:३५, ७ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) * पहलको लागि धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] २०:२४, ७ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) {{abot}} == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Join the Coolest Tool Award 2022: Friday, Dec 16th, 17:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/> The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210028 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! -[[m:User:SSapaty (WMF)|Komla]] <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:३८, ६ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24059435 --> ==प्रयोगकर्ता अधिकार निर्माणको लागि प्रस्ताव== हामीले विकिमीडिया फाउन्डेसनले बनाएको नवीनतम उपकरणहरू प्रयोग नगरेकोले नेपाली विकिपिडिया पछाडि परेको छ। यी उपकरणहरू प्रयोग गर्ने धेरै फाइदाहरू छन् जुन मैले तल सूचीबद्ध गरेको छु। नेपाली विकिपिडिया दिन प्रतिदिन बढ्दै गइरहेको छ र यी उपयोगी उपकरणहरू हुन् जसले नयाँ प्रयोगकर्ताहरू सिर्जना गरेका लेखहरू अनुगमन/गस्ती गर्न मदत गर्छन्। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:१७, ६ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! नाम ! फाइदाहरू |- !scope="row" | '''[[:en:Wikipedia:Page mover|पृष्ठ सार्नेहरू]]''' | *नियमित सम्पादकहरूका लागि [[:en:Wikipedia:Editnotice|सम्पादन सूचनाहरू]] सम्पादन गर्न अनुमति दिने [[मीडियाविकि:Titleblacklist]] हटाउँछ। *म [[विकिपिडिया:पूर्वरुपमा फर्काउने प्रयोगकर्ता|पूर्वरुपमा फर्काउने प्रयोगकर्ता]]को सदस्य हुँ जसले अनुप्रेषितहरू नछोडिकन पृष्ठहरू सार्न अनुमति दिन्छ तर [[मीडियाविकि:Titleblacklist]]को कारणले गर्दा म [[विकिपिडिया:विकिपरियोजना हिन्दू धर्म|यो पृष्ठ सार्न]] सक्दिन। |- !scope="row" | '''[[:en:Wikipedia:New pages patrol/Reviewers|नयाँ पृष्ठहरू गस्तीकर्ता]]''' | विकिमिडिया फाउन्डेशन सिर्जना गरिएको [[:en:Wikipedia:Page Curation/Help|क्युरेसन उपकरण]] सक्षम गर्दछ। |- !scope="row" |<s> '''[[:en:Wikipedia:Requests for permissions/Extended confirmed|विस्तारित पुष्टि प्रयोगकर्ताहरू]]'''</s> | <s>कहिलेकाहीँ सक्रिय प्रयोगकर्ताहरूले श्रेणीहरू सार्न प्रयास गर्दा सम्पादन फिल्टरले तिनीहरूलाई रोक्छ। यो समस्याको समाधान हुनेछ।</s> |} : सूचित गर्दै: {{u|Biplab Anand}}, {{u|Saroj Uprety}}, {{u|Tulsi}}, {{u|पर्वत सुबेदी}}, {{u|Nirjal stha}}, {{u|BRPever}}, {{u|सरोज कुमार ढकाल}}, {{u|Pitambar Bhattarai}}, {{u|हिमाल सुबेदी}}, {{u|Wallflowernepal}}, {{u|TseRigs}}, {{u|Nawaraj Ghimire}}, {{u|Janak Bhatta}}, {{u|Bishaldev100}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:१८, ६ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) ===टिप्पणी=== *धेरै प्रयोगकर्ता समूहहरू व्यवस्थापन गर्न गाह्रो हुन्छ। हामीले सक्रिय प्रयोगकर्ताहरू भन्दा धेरै प्रयोगकर्ता समूहहरू बनाउनको साटो हालका समूहहरूलाई अपग्रेड गर्दा राम्रो होला। मेरा सुझावहरू: **नयाँ पृष्ठहरू गस्तीकर्तालाई हटाएर --> गस्तीगर्ने प्रयोगकर्ता (राम्रा पृष्ठ बनाउनसक्ने प्रयोगकर्ताले चाहेमा अरुको पृष्ठ मापदण्ड भित्र भएको जाँचन् सक्ने भएकाले) **गस्तीगर्ने प्रयोगकर्तालाई नयाँ पृष्ठहरू गस्तीकर्ताका अधिकारहरू दिने। समूहको नाम 'गस्तीगर्ने प्रयोगकर्ता'नै राख्ने। **गस्तीगर्ने प्रयोगकर्तालाई पृष्ठ सार्नेहरू अधिकारहरू दिने। समूहको नाम 'गस्तीगर्ने प्रयोगकर्ता'नै राख्ने। **विस्तारित पुष्टि प्रयोगकर्ताहरूको आवश्यकता नभएको। सम्पादन फिल्टरलाई परिवर्तन गरेर यो समस्या समाधान गर्न सकिन्छ। धन्यवाद।--[[User:BRPever|<span style="color:#FF00FF;">B</span><span style="color:#FF7E00;">R</span><span style="color:#00A300;">P</span>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' ०७:२४, ७ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) :नेपाली विकिपिडियामा [[विकिपिडिया:समीक्षक|समीक्षक]] प्रयोगकर्ता समूह सक्रिय रहेको सबैमा विदितै छ। मैले अध्ययन गर्ने क्रममा नयाँ पृष्ठ गस्ती गर्नको लागि [[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी]]ले प्रस्ताव गर्नुभएको [[:en:Wikipedia:Page Curation/Help|क्युरेसन उपकरण]] अङ्ग्रेजी विकिपिडिया बाहेक प्राविधिक कारणले गर्दा अन्य विकीमा प्रयोग गर्न सकिएको छैन। स्थानीय विकीमा पेज ट्राएज एक्सटेन्सन स्थापित गर्न समस्या देखिएको हामी [[:phab:T50552|कडी]] र [[:phab:T200265|कडी]] खोली हेर्न सक्छौँ। हामीले [[विकिपिडिया:चौतारी_(प्राविधिक)#पृष्ठ_स्थानान्तरक_प्रयोगकर्ता_समूहको_लागि_प्रस्ताव|पृष्ठ स्थानान्तरक]]को विषयमा छलफल गरेका थियौँ जुन निष्कर्षमा पुग्न सकेको थिएन तसर्थ [[User:BRPever]]को सल्लाह अनुसार यो अधिकार समीक्षकमा जोड्न सक्छौँ तथा यो प्रस्तावमा औल्याइएका समस्याहरू समाधान पनि गर्न सक्छौँ। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १३:३७, ७ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) ::{{u|BRPever}}, प्रयोगकर्ताले ३० दिनमा कम्तिमा ५०० सम्पादन गरेको अवस्थामा "विस्तारित पुष्टि प्रयोगकर्ताहरू" स्वचालित रूपमा दिइन्छ। यो प्रयोगकर्ता अधिकारले सम्पादकहरूलाई [[चित्र:Extended-protection-shackle.svg|20px]] "[[विकिपिडिया:सुरक्षण नीति|विस्तारित पुष्टित सुरक्षित]]" अन्तर्गत रहेका पृष्ठहरू सम्पादन गर्न अनुमति दिन्छ। यो "सम्पादन फिल्टर" प्रणालीमा विकिमीडिया फाउन्डेसनद्वारा लागू गरिएको छ। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:१५, ७ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) :::अंग्रेजी विकिपिडियामा बर्बरता धेरै भएको र semi-protection मात्रले त्यो रोक्न नसकिने भएकोले 'विस्तारित पुष्टि प्रयोगकर्ताहरू' थपीएको हो। नेपाली विकिपिडियामा आहिले यसको आवश्यकता नभएको र भविष्यमा आवश्यकता भएमा सजिलै थप्न सकिने भएकाले यो धेरै महत्वपूर्ण कुरा हो जस्तो लाग्दैन।--[[User:BRPever|<span style="color:#FF00FF;">B</span><span style="color:#FF7E00;">R</span><span style="color:#00A300;">P</span>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' १७:०५, १२ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) ==विकिपरियोजना== {{tracked|T328224}} हाल [[ढाँचा:WPBannerMeta|यो ढाँचाले]] नेपाली विकिपिडियामा अवस्थित नभएको उपकरण प्रयोग गर्दछ। यस ढाँचालाई काम गर्नको लागि यो सुविधा चाहिन्छ। सुविधालाई [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:PageAssessments पृष्ठ मूल्याङ्कन] भनिन्छ। यो सुविधा सक्षम गर्न, समुदायबाट सहमति आवश्यक छ।--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:५८, २४ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) : प्रबन्धकहरूलाई सूचित गर्दै: {{Reply to|Biplab Anand|Nirmal Dulal|Tulsi Bhagat|पर्वत सुबेदी}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:५९, २४ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :: मेराे विचारमा याे सुविधा नेपाली विकिपिडियामा ल्याउनु पर्छ किनभने यसले पृष्ठको मूल्याङ्कन गर्न मद्दत गर्छ र केही दिन अगाडी मैले नेपाली विकिपिडियामा भको पृष्ठलाई मूल्याङ्कन गर्न खोजेको थिए तर म असफल भए सायद यही पृष्ठ मूल्याङ्कन को कमी ले गर्द भको हाेला। [[वार्तालाप:आँचल शर्मा|यस्लाई हेरिदिनु हाेला]] र [[ढाँचा:विकिपरियोजना नेपाल|यस्लाई पनि]]। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:५४, २४ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::{{u|Fade258}}, [[ढाँचा:Class]] र [[ढाँचा:Importance]] नेपालीमा राम्रोसँग अनुवाद गरिएको छैन। ठीकसँग काम गर्न यो [[:en:Template:Class/doc#See_also|यस्तो देखिनुपर्छ]]। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:४०, २४ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::::{{Re|बडा काजी}}, याे ढाँचा:Class र ढाँचा: Importance लाई नेपाली मा राख्न मिल्दैन? अनि ठिक सँग काम गर्न के के लाई सुधार्नु पर्छ? [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:२१, २५ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::::: {{u|Fade258}}, नेपालीमा राख्न मिल्छ ([[:bn:টেমপ্লেট:শ্রেণী|बङ्गली उदाहरण]]), यी ढाँचाहरूमा हाल अङ्ग्रेजी शब्दहरू छन् जसलाई नेपालीमा अनुवाद गर्न आवश्यक छ। उदाहरणको लागि "GA-Class" → "उत्कृष्ट लेख" सँग बदल्नु पर्छ --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:००, २५ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::::: कार्य व्यस्तताको कारण यो छलफलमा सहभागी हुन सकिएन्। पृष्ठ मूल्याङ्कनको निमित्त यो [[:mw:Extension:PageAssessments|एक्स्टेनसन]] सक्षम गरेर हेरौं। यसै छ्लफललाई आधार बनाएर {{Re|बडा काजी}} फ्याब्रिकेटरमा टास्क सिर्जना गर्नुहोला र Alias [Special:पृष्ठ मूल्याङ्कन] राख्नुहोला। यो एक्स्टेनसन सक्षम भइसकेपछि बाँकी काम गर्न सकिन्छ।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०९:०१, २९ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::: {{U|Biplab Anand}}, फ्याब्रिकेटरमा टास्क सिर्जना गर्न कस्तो प्रयोगकर्ताले गर्न सक्छन्। र कस्तो ज्ञान चाहिन्छ? धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:२०, २९ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::::{{u|Fade258}}, फ्याब्रिकेटरमा स्थिति [https://phabricator.wikimedia.org/T328224 यहाँ देख्न सक्नुहुन्छ] --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २०:१७, २९ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::::::::{{U|बडा काजी}}, मैले फ्याब्रिकेटरमा केही कुरा राखेको छु कृपया हेरिदिनु हाेला र यदि केही गल्ति छ भने भनिदिनु होला। [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:२१, २९ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::::::{{u|Fade258}}, फ्याब्रिकेटर संवेदनशील स्थान हो जहाँ विकासकर्ताहरू विकिमिडिया परियोजनासँग सम्बन्धित विषयलाई समाधान गर्न सक्रिय रहेका छन्। उनीहरूलाई भ्रमित गर्ने काम नगर्दा बेस। तपाईँलाई कुनै विषयमा जानकारी चाहिएको खण्डमा यहाँ सोध्नुहोला। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १९:११, ३१ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::::::::::{{Re|Biplab Anand}}, मलाई थाहा छ म बाट एउटा गल्ती भको थियो जुन चाई झुकिएर भको थियो। अब म याे गल्ती दोहोर्याउने छुईन। धन्यावाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:२९, ३१ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) {{outdent}} {{u|Fade258}}, धन्यवाद तथा सर्वव्यापी रूपमा फ्याब्रिकेटरमा टिकट काट्नेले कुराकानी [टास्क सिर्जना गर्ने प्रयोगकर्ता] गरिरहँदा टास्क डिप्लोय गर्ने विकासकर्तालाई भ्रमित गर्नु उपयुक्त हुँदैन किनभने उनीहरू देवनागरी लिपिसँग मैत्रीपूर्ण वा अवगत हुँदैनन् त्यसैले टास्क सिर्जनाकर्ताले नै छलफल गर्दा ठीक हुने गर्छ। यदि प्राविधिक रूपमा त्यहाँ कुनै समस्या छा भने निर्धक्क टिप्पणी गर्नुहोला।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] २०:०२, ३१ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :{{Re|Biplab Anand}}, अवश्य याे कुरा पालना गर्ने छु र नेपाली विकिपिडियामा '''ढाँचा:वार्ता पृष्ठ पर्यवेक्षक''' पृष्ठ निर्माण गर्न चाहान्छु यदि हजुर र अन्य प्रयगकर्ताहरूले सहमति जनाउनु भयो भने। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:३३, ३१ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :{{U|बडा काजी}}, [[वार्तालाप:सोनु खड्का]], [[वार्तालाप:अञ्जली चन्द]] र [[:श्रेणी:छोटो-वर्ग नेपाल लेखहरू]] कृपया यस्लाई हेरिदिनुहोला। [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३२, २ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :: मैले करिब आधा काम गरेको छु । यसलाई अझै पूरा गर्न आवश्यक छ। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २३:४१, २ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::: यो "[https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AA:%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BF_%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%A8,_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%AD%E0%A5%AF&oldid=1121351 उपलब्ध नभएको]" महत्व कहाँबाट आएको हो? --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १७:२७, ३ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::::{{U|बडा काजी}}, मेराे विचारमा याे स्वचालित रूपमा आएको हुन सक्छ अथवा <nowiki>{{ढाँचा: Importance mask}}</nowiki> मा समावेश गरिएको महत्व को प्रकार (शीर्ष, उच्च, मध्य, निम्न) पृष्ठ मूल्याङ्कन गर्दा महत्त्व को प्रकार राख्दा मिलेन भने पनि ''उपलब्ध नभएको'' आउन सक्छ। जस्तै उदाहरण को लागि <nowiki>{{ढाँचा: Importance mask}}</nowiki> मा महत्व को प्रकार (शीर्ष, उच्च, आदि) राखिएको छ तर पृष्ठ मूल्याङ्कन गर्ने बेलामा चाई (सर्वोच्च, मध्यम आदि) राखियो भने पनि उपलब्ध नभएको आउन सक्छ। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५१, ३ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :::::{{U|बडा काजी}}, परीक्षण गर्दा [[User:Fade258|Fade258]]ले भने जस्तै पृष्ठ मूल्याङ्कन गर्ने समयमा ढाँचामा रहेको प्यारामिटरको स्थानमा अन्य कुनै प्यारामिटर राखिएमा ट्रिगर भएको हो। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०८:३९, ४ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::नमस्कार {{u|Fade258}} र {{u|Biplab Anand}}ज्यू, [[विशेष:PageAssessments|पृष्ठ मूल्याङ्कन अहिले नेपाली विकिपिडियामा]] तैनाथ गरिएको छ। व्यापक काम पछि, अहिले मूल्याङ्कन प्रणाली ठीकसँग काम {{oldid|मोरङ जिल्ला|1123723|गरिरहेको देखिन्छ}}। यदि कुनै त्रुटिहरू फेला पर्यो भने कृपया मलाई थाहा दिनुहोला। धन्यवाद --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} ००:५५, १६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::: नमस्कार {{Re|बडा काजी}}ज्यू, सर्वप्रथम त म तपाईलाई धन्यवाद दिन चाहान्छु तपाई को यो निरन्तर मिहिनेत को लागी। पृष्ठ मूल्याङ्कन गर्दा <nowiki>{{विकिपरियोजना नेपाल|class=सुरुवात|importance=न्यूनतम}}</nowiki> राख्दा ''प्यारामिटर class'' को सबै मापदण्ड ले राम्रो सँग काम गरिरहेको छ तर ''प्यारामिटर importance'' को '''न्यूनतम महत्व''' ले राम्रो सँग काम गरिरहेको छैन जस्तो लागेको छ किन भने ''importance=न्युनतम'' राख्दा को परिणाम ''अज्ञात'' आउँछ कृपया यस्लाई एक चोटी हेरिदिनु होला। उदाहरण को लागि जब हामिले ''importance=सर्वोच्च'' राख्छौं यस्को परिणाम ''सर्वोच्च महत्वका विकिपरियोजना नेपालका लेखहरू'' आउँछ जुन राम्रो सँग काम गरेको बुझिन्छ तर जब हामी ''importance=न्युनतम'' राख्छौं यस्को परिणाम ''अज्ञात महत्वका विकिपरियोजना नेपालका लेखहरू'' आउँछ जुन मलाइ त्रुटि जस्तो लाग्छ किन भने जब त्या ''न्युनतम'' राख्छौं ''अज्ञात'' भको ठाउँमा '' न्युनतम'' हुनु पर्छ। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:३१, १६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :::::::: {{u|Fade258}}, त्यो त्रुटि होइन यसले ठीकसँग काम गर्छ। यो महत्व देशको परियोजनाका लागि प्रयोग गर्नु हुँदैन। यो [[खगोल शास्त्र]] जस्ता परियोजनाहरूको लागि प्रयोग हुनुपर्छ। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:४३, १६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::::: {{U|बडा काजी}}, कृपया [[वार्तालाप:खगोल शास्त्र|यस्लाई हेरिदिनु हाेला]]। [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:३१, १६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::::::{{u|Fade258}}, मैले के भन्न खोजेको थिएँ भने, जस्तै [[विकिपिडिया:विकिपरियोजना नेपाल|विकिपरियोजना नेपाल]] नेपाली विकिपिडियामा अवस्थित छ, यदि विकिपरियोजना खगोल शास्त्र अवस्थित भएको भए भने तेस परियोजनामा न्युनतम महत्त्व प्रयोग हुन्थ्यो। न्युनतम भनेको विकिपरियोजना जस्तै नेपाल परियोजना द्वारा प्रयोग गर्ने महत्त्व हैन। न्युनतम महत्त्व दुर्लभ रूपमा प्रयोग गरिन्छ। विकिपरियोजना नेपालको लागि न्युनतम महत्व सक्षम गरिएको छैन।--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २०:४२, १६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::::::: {{U|बडा काजी}}, धन्यवाद स्पष्टीकरण को लागी र मैले [[ढाँचा:WPBannerMeta/importancescale|यसमा केही कुरा परिवर्तन गरेको छु]] कृपया हेरिदिनु होला। [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:५५, १६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) {{Outdent}} {{U|बडा काजी}}, [[वार्तालाप:नरेन्द्रलक्ष्मी शाह|कृपया यस्लाई हेरिदिनु होला]]। [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:४२, १८ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :{{Ping|बडा काजी}}, [[वार्तालाप:जालपादेवी क्याम्पस|कृपया यस्लाई हेरिदिनु होला]] यसमा मैले पृष्ठ मूल्याङ्कन गर्न खोजेको तर केहि त्रुटि भए जस्तो लाग्यो। [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:११, २१ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :: {{ठिक}} {{u|Fade258}}, तपाईंले व्याकरण त्रुटि (तपाईंको शब्द: '''सुरू'''वात; हुनुपर्ने शब्द: '''सुरु'''वात) थप्नु भएको थियो। अहिले यसलाई मिलाइएको छ। धन्यवाद --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:२४, २१ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) == [[:phab:T317689]] == नमस्ते! म तपाईंमाझ यो जानकारी साझा गर्न चाहन्छु कि [[mw:Help:Magic words|$magicWords]] अब नेपाली भाषामा स्थानीयकरण गरिएको छ। कृपया [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/php/MessagesNe_8php_source.html MessagesNe.php] हेर्नुहोस्, र अब स्थानीयकरण गरिएका शब्दहरू प्रयोग गरिदिनुहुन अनुरोध गर्न चाहन्छु। साथै [[प्र:बडा काजी|बडा काजी]]ज्यूले यसको पहल गर्नुभएकोमा र [[प्र:Biplab Anand|Biplab Anand]]ज्यूले अनुवाद गर्दिनुभएकोमा यहाँ दुबैजनालाई धन्यवाद दिन चाहन्छु। धन्यवाद! &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi|<span style="color:#000000; font-weight:bold;">तुलसी</span>]]&nbsp;[[User talk:Tulsi|<span style="color:#FF0000; font-weight:bold;">२४*७</span>]] १०:०७, १७ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :{{u|Tulsi}}, कृपया, अहिलेको लागी यो [[विशेष:AbuseFilter/10|फिल्टर असक्षम]] गर्नुहुन्छ। भर्खरै थपिएको अनुप्रेषण जादुई शब्दको कारणले, यो सोच्दछ कि यो एक लेख हो कि पुनर्निर्देशित होइन। धन्यवाद --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १५:३९, १७ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :: यदि याे तयार अवस्थामा छ भने अवश्य प्रयोग गर्नेछु। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:४६, १७ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Graph extension disabled</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" />Yesterday the [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|Wikimedia Foundation noted]] that in the interests of the security of our users, the [[mw:Extension:Graph|Graph extension]] was disabled. This means that pages that were formerly displaying graphs will now display a small blank area. To help readers understand this situation, communities can now define a brief message that can be displayed to readers in place of each graph until this is resolved. That message can be defined on each wiki at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Graph-disabled]]</bdi>. Wikimedia Foundation staff are looking at options available and expected timelines. For updates, follow the public Phabricator task for this issue: [[phab:T334940|T334940]]<section end="message" /> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) २३:२१, १९ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24483197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Automatic citations based on ISBN are broken</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" /> Apologies if this message does not reach you in your favorite language. [[:m:User:Elitre (WMF)/ISBN|You can help translate it centrally at Meta]]. Thanks for your help. We have recently become unable to access the WorldCat API which provided the ability to generate citations using ISBN numbers. The Wikimedia Foundation's [[mw:Editing_team|Editing team]] is investigating several options to restore the functionality, but will need to disable ISBN citation generation for now. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts, such as the autofill button on [[:en:Wikipedia:RefToolbar|refToolbar]]. Please note that all the other automatic ways of generating citations, including via URL or DOI, are still available. You can keep updated on the situation [[phab:T336298|via Phabricator]], or by reading the next issues of [[m:Tech News]]. If you know of any users or groups who rely heavily on this feature (for instance, someone who has an upcoming editathon), I'd appreciate it if you shared this update with them. [[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], on behalf of the Editing team.<section end="message" /> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०१:३०, १२ मे २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox3&oldid=25009633 --> == Notify of changing to template protection == Apologize for posting in English. Dear Nepal Wikipedia community, template editor [[विकिपिडिया:चौतारी_(प्राविधिक)/अभिलेख_२#Proposal_for_Template_editor_User_Group_For_Nepali_Wikipedia|was enabled]] on this site a long time ago. However, there was some misconfiguration at that time, that the "template protection" level is not enabled. This issue [[phab:T343257|'''is fix now''']] - sysop could select the "Allow only template editors and administrators" option when protecting a page. Sorry for the trouble. [[User:Stang|Stang]] ([[User talk:Stang|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:२६, ८ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Temporary accounts for unregistered editors</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="body" /> ''[[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/Updates/2023-09|Read this in your language]] • <span class=plainlinks>[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=&action=page&filter= {{Int:please-translate}}]</span> • Please tell other users about these changes'' [[File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 en.gif|alt=Mock up of history page showing old and new username styles. The IP address 172.0.0.1 changes to the temporary account ~2024-23126-086, with an icon for revealing the underlying IP address|thumb|400px|Next year, unregistered editors will start using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]].]] In 2024, editors who have not [[Special:CreateAccount|registered an account]] will automatically begin using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]]. These editors are sometimes called "IP editors" because the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/Glossary_of_key_terms#ip-address|IP address]] is displayed in the page history. The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] gave a presentation at Wikimania about this change. You can [https://www.youtube.com/live/3ygRnVXTAPM?si=lAkJEcvgPl1sV6JO&t=22290 watch it on YouTube]. There is more information at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation]].<section end="body" /> </div> <span dir=ltr>[[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]])</span> ०७:५०, ३० सेप्टेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25636618 --> == 'हटक्याट' काम नगरेको == नमस्ते! पृष्ठको अन्तमा मैले हेर्दा हटक्याटहरु देखाइरहेको छैन, किन होला? कृपया यसमा सहयोग गर्नहोला। धन्यवाद!! <span style="color:green;">^:)</span>'''[[user:Learnerktm|लर्नर]]'''<span style="color:red;">^ktm</span> १४:३२, ११ मार्च २०२४ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]]. '''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you: * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand. Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ००:४३, २८ सेप्टेम्बर २०२४ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] १७:१४, २२ अक्टोबर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 --> == अस्थायी खाताहरू: प्राविधिक मद्दत चाहिन्छ == [[diffblog:ne/2024/11/12/अस्थायी-खाताहरूलाई-नमस्त/|अस्थायी खाताहरूको रोलआउट]]को भागको रूपमा, हामी उपकरणहरू, ग्याजेटहरू, बोटहरू, प्रयोगकर्ता लिपिहरू, दुरुपयोगफिल्टरहरू, र अन्य कुनै पनि समुदाय-स्वामित्वको कोडहरू सुचारु रूपमा काम गर्न जारी छ भनी सुनिश्चित गर्नका लागि काम गरिरहेका छौं। '''अस्थायी खाताहरू के हो?''' अस्थायी खाताहरू दर्ता नगरिएका सम्पादकहरूका लागि एउटा नयाँ प्रकारको खाता हो। आईपी ठेगानाहरू सार्वजनिक रूपमा देखाउनुको सट्टा, यी खाताहरूले लग-आउट सम्पादकहरूलाई अस्थायी प्रयोगकर्ता आईडीहरू तोक्ने छन्। लग आउट भएका प्रयोगकर्ताहरूका लागि आईपी ठेगानाहरू वा कार्यप्रवाहहरूमा भर पर्ने उपकरणहरूलाई सही रूपमा काम गर्न अद्यावधिकहरू आवश्यक पर्न सक्छ। अस्थायी खाताहरू पहिले नै केही पायलट विकीहरूमा लाइभ छन्, फेब्रुअरीमा थप पाइलट डिप्लोमेन्ट र मे महिनामा सबै विकीहरूमा पूर्ण रोलआउटको साथ। '''तपाईं कसरी मद्दत गर्न सक्नुहुन्छ''' * जाँच गर्नुहोस् कि कोड (चाहे टुलफोर्जमा वा विकीमा, त्यो हो: उपकरणहरू, ग्याजेटहरू, बोटहरू, वा प्रयोगकर्ता लिपिहरू) तपाईंले सिर्जना गर्नुभएको वा बारम्बार प्रयोग गर्ने विकीहरूमा काम गर्दछ जहाँ अस्थायी खाताहरू पहिले नै सक्रिय छन्। यहाँ [[mediawikiwiki:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts/FAQ#Where_are_temporary_accounts_deployed?_When_will_these_changes_reach_my_wiki?|सामग्री विकीहरूको सूची]] छ, र यहाँ [[mediawikiwiki:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts/FAQ#Where_can_I_test_it?|बिटा क्लस्टर र अस्थायी खाताहरू सहित परीक्षण विकीहरूको सूची]] छ। * यदि तपाईंले प्रभावित हुन सक्ने कुनै उपकरण देख्नुभयो भने, हामी तपाईंलाई हाम्रो [[mediawikiwiki:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts/For_developers|विकासकर्ता कागजात गाइड]]को आधारमा यसलाई अद्यावधिक गर्ने प्रयास गर्न प्रोत्साहन गर्छौं। * [[mediawikiwiki:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts/For_developers/Impacted_tools|तपाईंले यस पृष्ठमा प्रभाव पारेको रूपमा देख्नुभएको उपकरणहरू थप्नुहोस्]]। हामी उनीहरूलाई अनुगमन गर्न चाहन्छौं कि सबै कुरा अपेक्षित रूपमा काम गरिरहेको छ भन्ने सुनिश्चित गर्न। * तपाईंको विकीमा प्रयोग गरिएका दुरुपयोग फिल्टरहरू हेर्नुहोस्। user_name मार्फत आईपी प्रयोग गर्ने कुनै पनि फिल्टरले अब त्यसो गर्न सक्षम हुने छैन। त्यसको सट्टा user_unnamed_ip प्रयोग गर्नका लागि ती फिल्टरहरू अद्यावधिक गर्न आवश्यक छ। हाम्रा इन्जिनियरहरूबाट एउटा टिप्पणी: "यदि तपाईंले ip_in_range(s) जस्ता केही प्रयास गर्नुभयो भने मुख्य प्रयोगको मामला हुनुपर्छ। प्रयोगकर्तानामहरूमा नक्सा गर्ने कुराहरू व्यापक रूपमा ठीक हुनुपर्छ, किनकि तिनीहरूले अस्थायी खाता नामहरूमा नक्सा जारी राख्नेछन्।" यदि तपाईंसँग दुरुपयोग फिल्टरको बारेमा थप प्रश्नहरू छन् भने, तपाईं फ्याब्रिकेटर टिकट [[phab:T369611|T369611]] मा एक टिप्पणी थप्न सक्नुहुन्छ। * यदि तपाईंले कुनै पनि समस्याहरू फेला पार्नुभयो वा टिप्पणी वा प्रश्नहरू छन् भने, हामीलाई [[mediawikiwiki:Talk:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts|परियोजना वार्ता पृष्ठ]]मा जानकारी दिनुहोस्। तपाईं समर्थनको लागि र टोलीलाई प्रतिक्रिया साझा गर्न [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|समर्पित Discord थ्रेडमा]] पनि सामेल हुन सक्नुहुन्छ। परीक्षण र रिपोर्ट गर्न मद्दत गरेर, तपाईंले महत्त्वपूर्ण उपकरणहरू यस अपडेटको साथ सजिलैसँग काम गर्ने सुनिश्चित गर्नुहुनेछ। तपाईंको समर्थनको लागि धन्यवाद! [[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|कुरा गर्नुहोस्]]) १२:५७, ९ डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) == नयाँ परिवर्तनहरू सुधार सर्वेक्षण == नमस्ते! मध्यस्थ उपकरण टोलीले समुदायका सदस्यहरूद्वारा प्रयोग गर्ने विशेष:नयाँ परिवर्तनहरू लग सूची विभिन्न तरिकाहरूमा अन्तरदृष्टि प्राप्त गर्न खोजिरहेको छ, कुन जानकारी सबैभन्दा उपयोगी छ, र साथै प्रारम्भिक डिजाइन विचारहरूमा प्रतिक्रिया प्राप्त गर्नुहोस्। हाल, टोलीले द्रुत सर्वेक्षण (१०-१५ मिनेट) लिन योगदानकर्ताहरू भर्ती गरिरहेको छ। यदि तपाईं इच्छुक हुनुहुन्छ भने कृपया सर्वेक्षणमा जानुहोस्: https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_3zaigQl9TIYh5yK तपाईंले नयाँ परिवर्तन कार्यको बारेमा थप जानकारी परियोजना पृष्ठमा पाउन सक्नुहुन्छ। यदि तपाईंसँग कुनै थप प्रश्नहरू छन् भने, कृपया सम्पर्क गर्नुहोस्: otichonova{{@}}wikimedia.org धन्यवाद! [[Special:Contributions/152.252.27.58|152.252.27.58]] ([[User talk:152.252.27.58|कुरा गर्नुहोस्]]) ०१:२३, १५ फेब्रुअरी २०२५ (नेपाली समय) == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> २०:४८, २८ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) २०:५२, ६ मे २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०३:३८, १९ मे २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:T Cells@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:३०, १४ जुलाई २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == अंग्रेजी विकिपिडियाबाट सन्दर्भहरू निकाल्ने टुल == अंग्रेजी विकिपिडियाबाट सन्दर्भहरू निकाल्न उपकरणहरू सिर्जना गरेको छु। यो अन्य प्रयोगकर्ताहरूको लागि उपयोगी हुनेछ होला। प्रयोग गर्न, तपाईंको common.js फाइल यहाँ खोल्नुहोस्: https://ne.wikipedia.org/wiki/प्रयोगकर्ता:your_user_name/common.js र निम्न लाइनहरू थप्नुहोस्। importScript('User:Nirmaljoshi/reference_extractor.js'); आफ्नो पृष्ठ रिफ्रेस गर्नुहोस् (आवश्यक भएमा catche सफा गर्नुहोस्)। बायाँको टुल्स मिनु मा (Reference Extractor) भन्ने नयाँ मिनु देख्नु हुनेछ। किल्क गरे, दायाँ तल्लो कुनामा एउटा उपकरण बक्स देखा पर्नेछ। [[User:Nirmaljoshi|Nirmaljoshi]] ([[User talk:Nirmaljoshi|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:२३, १७ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) [[श्रेणी:विकिपिडिया चौतारी]] == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|कुरा गर्नुहोस्]])</bdi> १७:००, १९ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:५४, ३ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 --> == Survey (proposed direction for Wishlist) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:५२, २९ मे २०२६ (नेपाली समय) </bdi> <!-- Message sent by User:기나ㅏㄴ@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 --> 641wsd3fdzvls27tkro8esa1bvpfx4l 1357009 1357004 2026-05-29T04:18:13Z 기나ㅏㄴ 64931 Remove duplicate section header caused by MassMessage subject field 1357009 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{चौतारी शिर्षक}}</noinclude> {{-}} __TOC__ {{Discussion top|{{done}}--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १३:१७, ९ मार्च २०२० (नेपाली समय)}} ==स्थानीय समयको प्रयोग सम्बन्धमा== [[अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय|युटिसी]]को सट्टा नेपाली विकिपिडियामा स्थानीय समयको प्रयोग गर्ने सम्बन्धमा आफ्नो विचार राख्नहुन सबै विकी प्रयोगकर्ताहरूलाई आग्रह गर्दछु। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०८:२६, ४ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) ===विचार/समर्थन/विरोध=== * प्रस्तावकको रुपमा मेरो {{समर्थन}}--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०८:३३, ४ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}} नेपाली विकिपिडिया भनेपछि यहाँ अन्य कुनै मिति तथा समय राखिनु हुँदैन। स्थानीय मिति तथा समय राख्नु पर्छ-[[User:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] ([[User talk:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]]) ०९:४८, ४ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{विरोध}} नेपाली विकिपिडिया नेपालको लागि मात्र नभएर विश्वभरिका सबै नेपाली भाषिहरूको लागि हो त्यसैले युटिसी नै राम्रो हुन्छ।--[[User:BRPever|<font color="#FF00FF">B</font><font color="#FF7E00">R</font><font color="#00A300">P</font>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' ०९:५७, ४ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{विरोध}} विकिपिडिया नेपालीको लागी नभई नेपाली भाषीहरूको लागि बनाइएको हुनाले यसलाई परिवर्तन गर्नु हुदैन। nShrestha १०:११, ४ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}} डोएच्स, डोटेली, अरबी लगायतका विभिन्न विकिपिडियामा स्थानीय समयलाई महत्त्व दिइएको छ। हामीले पनि अाफ्नो पहिचान कायम राखि यसलाई नेपाली समय र मिति (उदाहरण १ भदौ २०७६, १२:४५) अनुसार ल्याउनु पर्छ। [[User:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[User talk:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]]) १२:२५, ४ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}} ([[User:Bhupendra Shrestha|BhupenBBB]]) ([[User talk:Bhupendra Shrestha|कुरा गर्ने]]) ०१:२३, ५ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC))) * {{समर्थन}} -- एकै साथ दुबै मिति देखाउन सकिए झनै उत्तम। [[User:सरोज कुमार ढकाल|सरोज(Saroj)]] ([[User talk:सरोज कुमार ढकाल|कुरा गर्ने]]) ०५:१८, ५ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}}--[[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]] ([[User talk:Nabin K. Sapkota|कुरा गर्ने]]) ०५:५८, ७ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}}-- [[अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय|युटिसी]] र स्थानीय समयको प्रयोग संगै गर्न सके राम्रो हुने थियो।--[[User:Janak Bhatta|Janak Bhatta]] ([[User talk:Janak Bhatta|कुरा गर्ने]]) ०७:१८, १० फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) * {{समर्थन}}-- दुवै समय देखाइनु आवश्यक छ । <span style="color:green;">^:)</span>'''[[user:Learnerktm|लर्नर]]'''<span style="color:red;">^ktm</span> ११:०४, १० फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) ===स्थिति=== {{tracked|T244205}} {{Discussion bottom}} {{Discussion top|{{not done}}--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १२:२९, ११ मार्च २०२० (नेपाली समय)}} ==पृष्ठ सुरक्षा स्तर थप्ने सम्बन्धमा== नेपाली विकिपिडियामा ढाँचा सम्पादक प्रयोगकर्ता अधिकार रहेतापनि पृष्ठ सुरक्षा स्तरमा भने 'ढाँचा सम्पादकले सम्पादन गर्न मिल्ने' विकल्प रहेको छैन। पृष्ठ सुरक्षा स्तरमा सो विकल्प नभएकोले ढाँचा सम्पादक अधिकार प्राप्त प्रयोगकर्ताले मुख्यपृष्ठ वा सो सँग सम्बन्धित पृष्ठहरू (मिडियाविकी प्रयोग गर्ने भएकोले) सम्पादन गर्ने अनुमति हुँदैन तसर्थ पृष्ठ सुरक्षा स्तरमा 'ढाँचा सम्पादकले सम्पादन गर्न मिल्ने' विकल्प स्थापना भइसकेपछि ढाँचा सम्पादकले समेत त्यस्ता विकल्प प्रयोग गरि सुरक्षित गरिएका पृष्ठहरू सम्पादन गर्नसक्ने हुँदा यस विषयमा आफ्नो मत राख्नहुन अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १३:२८, ९ मार्च २०२० (नेपाली समय) ===छलफल/मत=== समस्या समाधान भइसकेकोले छलफल रद्द गरिएको जानकारी गराउँदछु। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १२:२९, ११ मार्च २०२० (नेपाली समय) {{Discussion bottom}} ==ढाँचा [[Template:Infobox settlement]] अद्यतन सम्बन्धमा== विगत लामो समय देखि यो ढाँचा अद्यतन नभएको अवस्थामा विभिन्न प्यारामिटरहरू समर्थन नगर्ने तथा त्रुटिहरू आउने गरेकोले यस ढाँचालाई अद्यतन गर्न आवश्यक छ। यसैको अद्यतनको लागि मैँले अहिले खेस्रामा काम गरिरहेको छु। यस ढाँचालाई अद्यतन गर्दा यससँग सम्बन्धित ढाँचा तथा मोड्युलहरू समेत अद्यतन गर्नुपर्ने भएकोले यसलाई नियमित मर्मतसम्भार अन्तर्गत राखी आज राति ४ अप्रिल २०२० को राति ९ बजे (नेपाल समय) देखि ११ बजे (नेपाल समय) सम्म उक्त ढाँचा अद्यतन गर्ने कार्यतालिका रहेको हुँदा सो ढाँचा वा सो सँग सम्बन्धित ढाँचाहरूलाई प्रदर्शित गर्दा केही समस्या आउनसक्ने जानकारी गराउँदछु। तत्पश्चात् कुनै समस्या वा त्रुटि देखिएमा यहाँ टिप्पणी गरी जानकारी गराउनको लागि सबैलाई आग्रह समेत गर्दछु।--[[User:Nirajan pant|Nirajan pant]] ([[User talk:Nirajan pant|कुरा गर्ने]]) १२:१४, ३० अप्रिल २०२० (नेपाली समय) ==[[विकिपिडिया:ट्विङ्कल]] उपकरण मर्मत गर्नुपर्ने सम्बन्धमा== यस विकिपिडियामा स्थापना गरिएको ट्विङ्कल उपकरणको केही आवश्यक सह-उपकरणहरू काम गर्न छाडिसकेकोले यसलाई मर्मत गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको छ। यस उपकरणलाई मर्मतसम्भार गर्दा सो समयावधिमा यो उपकरण असक्षम पनि हुनसक्छ। प्राविधिक पक्षको काम तथा उपकरणको सामग्रीलाई नेपालीकरण गर्न समय लाग्ने भएतापनि यसलाई छिट्टै मर्मत गर्ने जानकारी गराउँदछु। उपकरणको सामग्रीलाई नेपालीकरण गर्ने काममा सहयोग गर्न सबै प्रबन्धक तथा अन्तरमोहडा सम्पादकलाई आग्रह समेत गर्दछु।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] २०:३५, २८ मे २०२० (नेपाली समय) {{Discussion top|सफल भएन--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १४:३७, ११ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय)}} ==पृष्ठ स्थानान्तरक प्रयोगकर्ता समूहको लागि प्रस्ताव== आजकल प्रयोगकर्ताहरू उचित छलफल बिना सीधा पृष्ठहरू सारिरहेका छन्। यस प्रकारको गतिविधिहरू रोक्नको लागि म नेपाली विकिपिडियामा पृष्ठ स्थानान्तरक प्रयोगकर्ता अधिकार थप्न चाहन्छु। नेपाली विकिपिडियामा केवल यो अधिकार भएको प्रयोगकर्ताहरूले पृष्ठहरू सार्न सक्नेछन्। यसबाहेक, अनुप्रेषण नराखि पृष्ठ सार्ने प्रयोगकर्ता अधिकारलाई पनि रोलब्याकर्स (पूर्वरूपमा फर्काउने प्रयोगकर्ता) समूहबाट हटाएर यो प्रयोगकर्ता अधिकारमा सार्नुपर्दछ। यो प्रयोगकर्ता अधिकार प्रबन्धकद्वारा व्यवस्थापन गरिनेछ।- [[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्ने]]) २१:२२, २० जुलाई २०२० (नेपाली समय) ===समर्थन=== * आवेदनकर्ताको रूपमा {{समर्थन}}- [[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्ने]]) २१:२२, २० जुलाई २०२० (नेपाली समय) * {{समर्थन}} यस अधिकारको खाँचो पहिलादेखिनै रहेको थियो किनभने प्रयोगकर्ताहरू बिना कुनै छलफल चलाई लेखको शीर्षक सार्दै आएका छन् जसले विकिपिडियाको गहिराईमा नकारात्मक असर पार्दै आएको छ। यस अधिकारको प्रबन्ध छिटोभन्दा छिटो मिलाउनु पर्ने देखिन्छ।-[[User:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] ([[User talk:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]]) १७:०१, २१ जुलाई २०२० (नेपाली समय) * {{समर्थन}} [[User:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[User talk:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]]) १७:१७, २१ जुलाई २०२० (नेपाली समय) ===असमर्थन=== *{{oppose}} पृष्ठ स्थानान्तरक संबन्धि उचित नीति बनेपछि यो प्रयोगकर्ता समूहले राम्रो भन्दा धेरै नराम्रो गर्छ। हाम्रोमा त्यसै त धेरैओटा प्रयोगकर्ता समूहहरू छन्, थप्नु उचित छैन। म साथीहरूलाई यो पनि याद दिलाउन चाहन्छु की हामीसँग अहिले केवल ३ प्रबन्धकहरू छन्। तिनीहरूलाई काम नथपौ, नीतिको पालना गरौ।-[[User:BRPever|<span style="color:#FF00FF;">B</span><span style="color:#FF7E00;">R</span><span style="color:#00A300;">P</span>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' १६:००, २७ जुलाई २०२० (नेपाली समय) * {{oppose}} छलफलको आधारमा प्रबन्धकले पृष्ठ सार्ने प्रक्रियालाई नियमसङ्गत तरिकाले सबैले पालना गर्नु उचित हुन्छ। पृष्ठ सार्नकै लागि छुट्टै समूह वा अधिकार हाललाई आवश्यक देखिदैन।--[[User:Nirajan pant|Nirajan pant]] ([[User talk:Nirajan pant|कुरा गर्ने]]) १९:१८, २७ जुलाई २०२० (नेपाली समय) ===टिप्पणी=== * यस विकिपिडियामा समुदायद्वारा [[Special:Diff/814332|पृष्ठ स्थानान्तरण]] नीति लागू गरिसकेपछि यसलाई पालना गर्नुपर्ने हामि सबैको दायित्व हो। पृष्ठ स्थानान्तरण गर्नुपूर्व छलफल अनिवार्य भएकोले 'पृष्ठ स्थानान्तरक' प्रयोगकर्ता अधिकार स्तर स्थापना गर्न गरिएको यो प्रस्तावमा मेरो {{समर्थन}} छ तर रोलब्याकर्स (पूर्वरूपमा फर्काउने प्रयोगकर्ता) समूहमा रहेका प्रयोगकर्तालाई यो जिम्मेवारी दिनु ठीक नहुने भएकोले यो अधिकारलाई छुट्टै राख्नुपर्छ।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १६:०७, २२ जुलाई २०२० (नेपाली समय) * गलत शीर्षक भएका लेखहरूलाई सहिमा सार्न छलफल चलाउँदा समय मात्र बर्बाद हुन्छ। अङ्ग्रेजी विकीमा समेत Be bold and move नियम छ।-<b>[[File:Krish Signature.png|50px|link=User:Krish Dulal]][[User:Krish Dulal|<font color="#0000FF">'''DU'''</font>]][[User:Krish Dulal|<font color="#FF0000">'''LAL'''</font>]] ([[User talk:Krish Dulal|मसँग कुरा गर्नुहोस्]])</b> ०७:३५, २३ जुलाई २०२० (नेपाली समय) ::{{ping|Krish Dulal}} यो कुरो सहि हो तर कसैलाई चित्त नबुझेको अवस्थामा उल्ट्यार, छलफल गरेर, निष्कर्ष अनुसार गर्ने चलन छ त्यहाँ।-[[User:BRPever|<span style="color:#FF00FF;">B</span><span style="color:#FF7E00;">R</span><span style="color:#00A300;">P</span>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' १६:०४, २७ जुलाई २०२० (नेपाली समय) :::{{ping|BRPever}}मैले भनेको पनि त्यही हो। जसले धेरै लफडा गर्छ त्यसलाई निषेध गरेर अघि बढ्न सकिन्छ। <!-- Template:Unsigned --><small class="autosigned">—&nbsp;यो [[विकिपिडिया:हस्ताक्षर|अहस्ताक्षरित]] टिप्पणी: [[User:Krish Dulal|Krish Dulal]]ले ([[User talk:Krish Dulal#top|वार्ता]] • [[Special:Contributions/Krish Dulal|योगदान]]) 2020-07-27T20:01:28 (नेप्रस)मा गर्नुभएको हो।</small> * यहाँ यस विकिले यस्तो गर्छु उसले यस्तो गर्छ भनेर तिनको तारिफ वा खिल्ली उठाउने काम भैरहेको छैन। शीर्षक लेखको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विषयको भने एकल निर्णय सधैँ सहि पनि हुन्छ भन्न सकिन्न। यस अधिकारको जसरी भएपनि स्थापना गर्नै पर्ने देखिन्छ बरु त्यसका लागि छिटो कदम चाल्नु पर्छ-[[User:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]] ([[User talk:हिमाल सुबेदी|कुरा गर्ने]]) * यो प्रस्ताव ठिक हो, तर यो अधिकारलाई छुट्टै राखी प्रशासक वा प्रवन्धकहरूले विश्वास गर्न सक्ने तथा भाषा सम्बन्धी राम्रो जानकारलाई आवश्यकता अनुसार स्वत प्रदान गर्ने वा हटाउने व्यबस्था गर्दा राम्रो हुने। -- [[User:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;"><font color="#000">'''''निर्मल दुलाल'''''</font></span>]]&nbsp;[[User Talk:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;">^{(<font color="#0272FD">कुरा गर्नुहोस</font>)}</span>]] १२:०५, २३ जुलाई २०२० (नेपाली समय) ===स्थिति=== {{tracked|T258785}} सामुदायिक सदस्यहरूको सल्लाह बमोजिम यस प्रस्तावलाई असफल घोषित गरिएको सबैमा जानकारी गराउन चाहन्छु।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १४:३७, ११ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय) {{Discussion bottom}} == New Beta Feature next week == {{int:please-translate}}. The Editing team is working on [[mw:Talk pages project/replying]]. The Reply tool is one result of the big [[mw:Talk pages consultation 2019]]. Editing is planning to offer the Reply tool to your community as a [[mw:Beta Feature|Beta Feature]] soon, probably on Wednesday, 14 October. The Reply tool has been used to make more than 25,000 comments at about 20 wikis so far. The Editing team is particularly interested in learning how well this works for you, especially if you have trouble typing comments. Here's what you need to know: * Using the Reply tool is '''optional'''. The Beta Feature will be turned off. If you want to try it, you will need to go to [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]] and turn it on next Wednesday (or maybe Thursday). * There are a few things that you might want to check. ** Check [[mw:Help:DiscussionTools/Why can't I reply to this comment?]] for information about [[wikidata:Q5573785|"unsigned" templates]] and other information. ** Some languages use a particular style for signatures. For example, Japanese does not add a space between the comment and the signature. I don't think that's the case here, but if I've guessed wrong, then you can [[phab:T249861|define the signature format]] for all users at [[MediaWiki:Discussiontools-signature-prefix]]. ** Missing or wrong translations can be fixed at Translatewiki.net. * If you have questions or encounter problems, please leave a note at [[mw:Talk:Talk pages project/replying]]. That's the fastest way to reach the devs. If you have questions or concerns about this Beta Feature, please contact me. [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|कुरा गर्ने]]) १०:०९, १० अक्टोबर २०२० (नेपाली समय) :The Beta Feature is available now in [[Special:Preferences]]. [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|कुरा गर्ने]]) २१:५४, १४ अक्टोबर २०२० (नेपाली समय) ::Hi {{re|Whatamidoing (WMF)}}, The Beta Feature is not working.--[[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्ने]]) २२:२१, १४ अक्टोबर २०२० (नेपाली समय) :::Thank you for pinging me. I apologize for the problem. I have filed this bug report at [[phab:T265500]]. A fix was written today. I don't know how long it will take to be deployed (maybe 1 to 8 days?). [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|कुरा गर्ने]]) ०२:३९, १५ अक्टोबर २०२० (नेपाली समय) ::::[[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]], it is working now. It is not set up for this page, but you can test it at [[User talk:Whatamidoing (WMF)]] (or any normal talk page). Thank you again for telling me about this problem. [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|कुरा गर्ने]]) २२:१८, १७ अक्टोबर २०२० (नेपाली समय) ==सन्दर्भ ढाँचा र मोड्युल उद्यतन गर्ने सम्बन्धमा== यस विकिपिडियामा रहेको सन्दर्भ ढाँचा र मोड्युल मर्मत गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेकोले मर्मतसम्भार गर्दा सो समयावधिमा ढाँचा तथा मोड्युलले काम नगर्ने हुनसक्छ। प्राविधिक पक्षको काम तथा सामग्रीलाई नेपालीकरण गर्न समय लाग्ने भएतापनि १० देखि १५ दिनभित्र मर्मत गर्ने जानकारी गराउँदछु। ढाँचा तथा मोड्युलको सामग्रीलाई नेपालीकरण गर्ने काममा सहयोग गर्न सबै प्रबन्धक, ढाँचा सम्पादक तथा अन्तरमोहडा सम्पादकलाई आग्रह समेत गर्दछु।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] २२:२४, २७ नोभेम्बर २०२० (नेपाली समय) == Technical maintenance planed‬ == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''A maintenance operation will be performed tomorrow morning UTC time (Wednesday 17th at 07:00 AM UTC).''' It will impact all wikis and is supposed to last up to one minute. During this time, new translations may fail, and Notifications may not be delivered. For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T273762|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Thank you, [[user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] २३:३०, १६ फेब्रुअरी २०२१ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=21037579 --> == Coolest Tool Award 2021: Call for nominations == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Coolest Tool Award 2021 square_logo.svg|thumb|193x193px]] The third edition of the [[m:Coolest Tool Award]] is looking for nominations! Tools play an essential role for the Wikimedia projects, and so do the many volunteer developers who experiment with new ideas and develop and maintain local and global solutions to support the Wikimedia communities. The Coolest Tool Award aims to recognize and celebrate the coolest tools in a variety of categories. The awarded projects will be announced and showcased in a virtual ceremony in December. Deadline to submit nominations is October 27. More information: [[m:Coolest Tool Award]]. Thanks for your recommendations! -- [[User:SSethi (WMF)|SSethi (WMF)]] for the [[m:Coolest Tool Award#Coolest Tool Award 2021|2021 Coolest Tool Academy team]] ११:४१, १९ अक्टोबर २०२१ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22003007 --> == Community Wishlist Survey 2022 is coming. Help us! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The [[m:Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] starts in less than two weeks ([https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20220110T1800 Monday 10 January 2022, 18:00 UTC]). We, the team organizing the Survey, need your help. {| width=80% style="text-align:center; margin:auto;" class=plainlinks |- valign=top |width=50%| '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=agg-Community_Wishlist_Survey&action=page&filter= <span class="mw-ui-button">Translate important messages</span>]''' | [[Community Wishlist Survey/Help us|<span class="mw-ui-button>Promote the Survey</span>]] Among anyone and everyone you know who has an account on wiki. Promote the Survey on social media, via instant messaging apps, in other groups and chats, in your WikiProject, Wikimedia affiliate - wherever contributors with registered accounts may be. |} '''Only you can make the difference''' How many people will hear and read about the Survey in their language? How many will decide to participate? Will there be enough of you to vote for a change you would like to see? It all depends on you, volunteers. '''Why are we asking?''' * [[m:Community Wishlist Survey/FAQ|We have improved the documentation]]. It's friendlier and easier to use. This will mean little if it's only in English. * Thousands of volunteers haven't participated in the Survey yet. We'd like to improve that, too. Three years ago, 1387 people participated. Last year, there were 1773 of them. We hope that in the upcoming edition, there will be even more. You are better than us in contacting Wikimedians outside of wikis. We have prepared some images to share. More to come. '''What is the Community Wishlist Survey?''' [[File:Community Wishlist Survey banner - translatable.svg|350px|thumb]] It's an annual survey that allows contributors to the Wikimedia projects to propose and vote for tools and platform improvements. Long years of experience in editing or technical skills are not required. Thanks, and be safe and successful in 2022! [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) ०९:००, २९ डिसेम्बर २०२१ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22319964 --> == Save the Date: Coolest Tool Award 2021: this Friday, 17:00 UTC == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <languages /> Hello all, The ceremony of the 2021 [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will take place virtually on [https://zonestamp.toolforge.org/1642179615 Friday 14 January 2022, 17:00 UTC]. This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! [[m:User:AKlapper (WMF)|andre]] ([[m:User talk:AKlapper (WMF)|talk]]) -08:02, 6 January 2022 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22528634 --> == Last two days for submitting proposals == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Community Wishlist Survey Lamp.svg|150px|right]] '''Tomorrow is the last day''' for [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|submitting proposals for the Community Wishlist Survey 2022]]. Also, everyone is welcome to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Help us|translate, promote]], and discuss proposals. [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) २०:३०, २२ जनवरी २०२२ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 --> == Rollout of the new audio and video player == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} Hello, Over the next months we will gradually change the audio and video player of Wikis from Kultura to Video.js and with that, the old player won’t be accessible anymore. The new player has been active as a beta feature since May 2017. The new player has many advantages, including better design, consistent look with the rest of our interface, better compatibility with browsers, ability to work on mobile which means our multimedia will be properly accessible on iPhone, better accessibility and many more. The old player has been unmaintained for eight years now and is home-brewn (unlike the new player which is a widely used open source project) and uses deprecated and abandoned frameworks such as jQuery UI. Removing the old player’s code also improves performance of the Wikis for anyone visiting any page (by significantly reducing complexity of the dependency graph of our ResourceLoader modules. See [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/175/wikipedia_s_javascript_initialisation_on_a_budget/ this blog post.]). The old player has many open bugs that we will be able to close as resolved after this migration. The new player will solve a lot of old and outstanding issues but also it will have its own bugs. All important ones have been fixed but there will be some small ones to tackle in the future and after the rollout. What we are asking now is to turn on the beta feature for the new player and let us know about any issues. You can track the work in [[phab:T100106|T100106]] Thank you, [[User:Ladsgroup|Amir]] २३:४४, १७ फेब्रुअरी २०२२ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:Ladsgroup@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Coolest Tool Award 2022: Call for nominations</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/> The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]] welcomes your nominations! What is your favorite Wikimedia related software tool? Please [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|submit your favorite tools]] by October 12, 2022! The awarded projects will be announced and showcased in a virtual ceremony in December. <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:१५, ४ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 --> ==पृष्ठ तथ्याङ्क== {{atopg | status = | result = {{ठिक}} '''सहमति''' पुगेको छ--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:४९, ८ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) }} {{tracked|T323789}} हाल [https://xtools.wmflabs.org/ पृष्ठ तथ्याङ्क उपकरणले] प्रयोगकर्ताहरूको लागि धेरै जानकारी देखाउँदैन किनकि यो असक्षम छ। के हामीले यसलाई सक्षम गर्ने? --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} ०१:३४, ३० नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) :के तपाइँ उपकरणलाई कसरी सक्रिय गर्ने र त्यसपछि उपकरणले के गर्नेछ बारे थप स्पष्ट गर्न सक्नुहुन्छ? --[[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:२५, ३० नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) :: नमस्ते {{u|Saroj Uprety}}ज्यू, यदि [https://xtools.wmflabs.org/ec/ne.wikipedia.org/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A4%A4?uselang=ne तपाईंँ यो पृष्ठमा जानुभयो] भने तपाईंँ प्रयोगकर्ताहरूको बारेमा धेरै सम्पादन गरिएको पृष्ठ, समय कार्ड, सर्वाधिक सम्पादित पृष्ठ देख्नुहुनेछैन। यो विकल्प सक्षम गर्दा यसले हामीलाई त्यो जानकारी हेर्न दिनेछ। यदि सक्षम गरियो भने यो [https://xtools.wmflabs.org/ec/ne.wikipedia.org/%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BE%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80?uselang=ne यस्तो देखिनेछ]। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १८:२१, ३० नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) * {{समर्थन}} --[[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:३९, ७ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) *{{समर्थन}} - [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १९:३५, ७ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) * पहलको लागि धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] २०:२४, ७ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) {{abot}} == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Join the Coolest Tool Award 2022: Friday, Dec 16th, 17:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/> The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210028 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! -[[m:User:SSapaty (WMF)|Komla]] <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:३८, ६ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24059435 --> ==प्रयोगकर्ता अधिकार निर्माणको लागि प्रस्ताव== हामीले विकिमीडिया फाउन्डेसनले बनाएको नवीनतम उपकरणहरू प्रयोग नगरेकोले नेपाली विकिपिडिया पछाडि परेको छ। यी उपकरणहरू प्रयोग गर्ने धेरै फाइदाहरू छन् जुन मैले तल सूचीबद्ध गरेको छु। नेपाली विकिपिडिया दिन प्रतिदिन बढ्दै गइरहेको छ र यी उपयोगी उपकरणहरू हुन् जसले नयाँ प्रयोगकर्ताहरू सिर्जना गरेका लेखहरू अनुगमन/गस्ती गर्न मदत गर्छन्। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:१७, ६ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! नाम ! फाइदाहरू |- !scope="row" | '''[[:en:Wikipedia:Page mover|पृष्ठ सार्नेहरू]]''' | *नियमित सम्पादकहरूका लागि [[:en:Wikipedia:Editnotice|सम्पादन सूचनाहरू]] सम्पादन गर्न अनुमति दिने [[मीडियाविकि:Titleblacklist]] हटाउँछ। *म [[विकिपिडिया:पूर्वरुपमा फर्काउने प्रयोगकर्ता|पूर्वरुपमा फर्काउने प्रयोगकर्ता]]को सदस्य हुँ जसले अनुप्रेषितहरू नछोडिकन पृष्ठहरू सार्न अनुमति दिन्छ तर [[मीडियाविकि:Titleblacklist]]को कारणले गर्दा म [[विकिपिडिया:विकिपरियोजना हिन्दू धर्म|यो पृष्ठ सार्न]] सक्दिन। |- !scope="row" | '''[[:en:Wikipedia:New pages patrol/Reviewers|नयाँ पृष्ठहरू गस्तीकर्ता]]''' | विकिमिडिया फाउन्डेशन सिर्जना गरिएको [[:en:Wikipedia:Page Curation/Help|क्युरेसन उपकरण]] सक्षम गर्दछ। |- !scope="row" |<s> '''[[:en:Wikipedia:Requests for permissions/Extended confirmed|विस्तारित पुष्टि प्रयोगकर्ताहरू]]'''</s> | <s>कहिलेकाहीँ सक्रिय प्रयोगकर्ताहरूले श्रेणीहरू सार्न प्रयास गर्दा सम्पादन फिल्टरले तिनीहरूलाई रोक्छ। यो समस्याको समाधान हुनेछ।</s> |} : सूचित गर्दै: {{u|Biplab Anand}}, {{u|Saroj Uprety}}, {{u|Tulsi}}, {{u|पर्वत सुबेदी}}, {{u|Nirjal stha}}, {{u|BRPever}}, {{u|सरोज कुमार ढकाल}}, {{u|Pitambar Bhattarai}}, {{u|हिमाल सुबेदी}}, {{u|Wallflowernepal}}, {{u|TseRigs}}, {{u|Nawaraj Ghimire}}, {{u|Janak Bhatta}}, {{u|Bishaldev100}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:१८, ६ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) ===टिप्पणी=== *धेरै प्रयोगकर्ता समूहहरू व्यवस्थापन गर्न गाह्रो हुन्छ। हामीले सक्रिय प्रयोगकर्ताहरू भन्दा धेरै प्रयोगकर्ता समूहहरू बनाउनको साटो हालका समूहहरूलाई अपग्रेड गर्दा राम्रो होला। मेरा सुझावहरू: **नयाँ पृष्ठहरू गस्तीकर्तालाई हटाएर --> गस्तीगर्ने प्रयोगकर्ता (राम्रा पृष्ठ बनाउनसक्ने प्रयोगकर्ताले चाहेमा अरुको पृष्ठ मापदण्ड भित्र भएको जाँचन् सक्ने भएकाले) **गस्तीगर्ने प्रयोगकर्तालाई नयाँ पृष्ठहरू गस्तीकर्ताका अधिकारहरू दिने। समूहको नाम 'गस्तीगर्ने प्रयोगकर्ता'नै राख्ने। **गस्तीगर्ने प्रयोगकर्तालाई पृष्ठ सार्नेहरू अधिकारहरू दिने। समूहको नाम 'गस्तीगर्ने प्रयोगकर्ता'नै राख्ने। **विस्तारित पुष्टि प्रयोगकर्ताहरूको आवश्यकता नभएको। सम्पादन फिल्टरलाई परिवर्तन गरेर यो समस्या समाधान गर्न सकिन्छ। धन्यवाद।--[[User:BRPever|<span style="color:#FF00FF;">B</span><span style="color:#FF7E00;">R</span><span style="color:#00A300;">P</span>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' ०७:२४, ७ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) :नेपाली विकिपिडियामा [[विकिपिडिया:समीक्षक|समीक्षक]] प्रयोगकर्ता समूह सक्रिय रहेको सबैमा विदितै छ। मैले अध्ययन गर्ने क्रममा नयाँ पृष्ठ गस्ती गर्नको लागि [[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी]]ले प्रस्ताव गर्नुभएको [[:en:Wikipedia:Page Curation/Help|क्युरेसन उपकरण]] अङ्ग्रेजी विकिपिडिया बाहेक प्राविधिक कारणले गर्दा अन्य विकीमा प्रयोग गर्न सकिएको छैन। स्थानीय विकीमा पेज ट्राएज एक्सटेन्सन स्थापित गर्न समस्या देखिएको हामी [[:phab:T50552|कडी]] र [[:phab:T200265|कडी]] खोली हेर्न सक्छौँ। हामीले [[विकिपिडिया:चौतारी_(प्राविधिक)#पृष्ठ_स्थानान्तरक_प्रयोगकर्ता_समूहको_लागि_प्रस्ताव|पृष्ठ स्थानान्तरक]]को विषयमा छलफल गरेका थियौँ जुन निष्कर्षमा पुग्न सकेको थिएन तसर्थ [[User:BRPever]]को सल्लाह अनुसार यो अधिकार समीक्षकमा जोड्न सक्छौँ तथा यो प्रस्तावमा औल्याइएका समस्याहरू समाधान पनि गर्न सक्छौँ। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १३:३७, ७ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) ::{{u|BRPever}}, प्रयोगकर्ताले ३० दिनमा कम्तिमा ५०० सम्पादन गरेको अवस्थामा "विस्तारित पुष्टि प्रयोगकर्ताहरू" स्वचालित रूपमा दिइन्छ। यो प्रयोगकर्ता अधिकारले सम्पादकहरूलाई [[चित्र:Extended-protection-shackle.svg|20px]] "[[विकिपिडिया:सुरक्षण नीति|विस्तारित पुष्टित सुरक्षित]]" अन्तर्गत रहेका पृष्ठहरू सम्पादन गर्न अनुमति दिन्छ। यो "सम्पादन फिल्टर" प्रणालीमा विकिमीडिया फाउन्डेसनद्वारा लागू गरिएको छ। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:१५, ७ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) :::अंग्रेजी विकिपिडियामा बर्बरता धेरै भएको र semi-protection मात्रले त्यो रोक्न नसकिने भएकोले 'विस्तारित पुष्टि प्रयोगकर्ताहरू' थपीएको हो। नेपाली विकिपिडियामा आहिले यसको आवश्यकता नभएको र भविष्यमा आवश्यकता भएमा सजिलै थप्न सकिने भएकाले यो धेरै महत्वपूर्ण कुरा हो जस्तो लाग्दैन।--[[User:BRPever|<span style="color:#FF00FF;">B</span><span style="color:#FF7E00;">R</span><span style="color:#00A300;">P</span>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' १७:०५, १२ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) ==विकिपरियोजना== {{tracked|T328224}} हाल [[ढाँचा:WPBannerMeta|यो ढाँचाले]] नेपाली विकिपिडियामा अवस्थित नभएको उपकरण प्रयोग गर्दछ। यस ढाँचालाई काम गर्नको लागि यो सुविधा चाहिन्छ। सुविधालाई [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:PageAssessments पृष्ठ मूल्याङ्कन] भनिन्छ। यो सुविधा सक्षम गर्न, समुदायबाट सहमति आवश्यक छ।--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:५८, २४ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) : प्रबन्धकहरूलाई सूचित गर्दै: {{Reply to|Biplab Anand|Nirmal Dulal|Tulsi Bhagat|पर्वत सुबेदी}} --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:५९, २४ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :: मेराे विचारमा याे सुविधा नेपाली विकिपिडियामा ल्याउनु पर्छ किनभने यसले पृष्ठको मूल्याङ्कन गर्न मद्दत गर्छ र केही दिन अगाडी मैले नेपाली विकिपिडियामा भको पृष्ठलाई मूल्याङ्कन गर्न खोजेको थिए तर म असफल भए सायद यही पृष्ठ मूल्याङ्कन को कमी ले गर्द भको हाेला। [[वार्तालाप:आँचल शर्मा|यस्लाई हेरिदिनु हाेला]] र [[ढाँचा:विकिपरियोजना नेपाल|यस्लाई पनि]]। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:५४, २४ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::{{u|Fade258}}, [[ढाँचा:Class]] र [[ढाँचा:Importance]] नेपालीमा राम्रोसँग अनुवाद गरिएको छैन। ठीकसँग काम गर्न यो [[:en:Template:Class/doc#See_also|यस्तो देखिनुपर्छ]]। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:४०, २४ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::::{{Re|बडा काजी}}, याे ढाँचा:Class र ढाँचा: Importance लाई नेपाली मा राख्न मिल्दैन? अनि ठिक सँग काम गर्न के के लाई सुधार्नु पर्छ? [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:२१, २५ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::::: {{u|Fade258}}, नेपालीमा राख्न मिल्छ ([[:bn:টেমপ্লেট:শ্রেণী|बङ्गली उदाहरण]]), यी ढाँचाहरूमा हाल अङ्ग्रेजी शब्दहरू छन् जसलाई नेपालीमा अनुवाद गर्न आवश्यक छ। उदाहरणको लागि "GA-Class" → "उत्कृष्ट लेख" सँग बदल्नु पर्छ --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:००, २५ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::::: कार्य व्यस्तताको कारण यो छलफलमा सहभागी हुन सकिएन्। पृष्ठ मूल्याङ्कनको निमित्त यो [[:mw:Extension:PageAssessments|एक्स्टेनसन]] सक्षम गरेर हेरौं। यसै छ्लफललाई आधार बनाएर {{Re|बडा काजी}} फ्याब्रिकेटरमा टास्क सिर्जना गर्नुहोला र Alias [Special:पृष्ठ मूल्याङ्कन] राख्नुहोला। यो एक्स्टेनसन सक्षम भइसकेपछि बाँकी काम गर्न सकिन्छ।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०९:०१, २९ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::: {{U|Biplab Anand}}, फ्याब्रिकेटरमा टास्क सिर्जना गर्न कस्तो प्रयोगकर्ताले गर्न सक्छन्। र कस्तो ज्ञान चाहिन्छ? धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:२०, २९ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::::{{u|Fade258}}, फ्याब्रिकेटरमा स्थिति [https://phabricator.wikimedia.org/T328224 यहाँ देख्न सक्नुहुन्छ] --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २०:१७, २९ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::::::::{{U|बडा काजी}}, मैले फ्याब्रिकेटरमा केही कुरा राखेको छु कृपया हेरिदिनु हाेला र यदि केही गल्ति छ भने भनिदिनु होला। [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:२१, २९ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::::::{{u|Fade258}}, फ्याब्रिकेटर संवेदनशील स्थान हो जहाँ विकासकर्ताहरू विकिमिडिया परियोजनासँग सम्बन्धित विषयलाई समाधान गर्न सक्रिय रहेका छन्। उनीहरूलाई भ्रमित गर्ने काम नगर्दा बेस। तपाईँलाई कुनै विषयमा जानकारी चाहिएको खण्डमा यहाँ सोध्नुहोला। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १९:११, ३१ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :::::::::::{{Re|Biplab Anand}}, मलाई थाहा छ म बाट एउटा गल्ती भको थियो जुन चाई झुकिएर भको थियो। अब म याे गल्ती दोहोर्याउने छुईन। धन्यावाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:२९, ३१ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) {{outdent}} {{u|Fade258}}, धन्यवाद तथा सर्वव्यापी रूपमा फ्याब्रिकेटरमा टिकट काट्नेले कुराकानी [टास्क सिर्जना गर्ने प्रयोगकर्ता] गरिरहँदा टास्क डिप्लोय गर्ने विकासकर्तालाई भ्रमित गर्नु उपयुक्त हुँदैन किनभने उनीहरू देवनागरी लिपिसँग मैत्रीपूर्ण वा अवगत हुँदैनन् त्यसैले टास्क सिर्जनाकर्ताले नै छलफल गर्दा ठीक हुने गर्छ। यदि प्राविधिक रूपमा त्यहाँ कुनै समस्या छा भने निर्धक्क टिप्पणी गर्नुहोला।--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] २०:०२, ३१ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :{{Re|Biplab Anand}}, अवश्य याे कुरा पालना गर्ने छु र नेपाली विकिपिडियामा '''ढाँचा:वार्ता पृष्ठ पर्यवेक्षक''' पृष्ठ निर्माण गर्न चाहान्छु यदि हजुर र अन्य प्रयगकर्ताहरूले सहमति जनाउनु भयो भने। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:३३, ३१ जनवरी २०२३ (नेपाली समय) :{{U|बडा काजी}}, [[वार्तालाप:सोनु खड्का]], [[वार्तालाप:अञ्जली चन्द]] र [[:श्रेणी:छोटो-वर्ग नेपाल लेखहरू]] कृपया यस्लाई हेरिदिनुहोला। [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३२, २ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :: मैले करिब आधा काम गरेको छु । यसलाई अझै पूरा गर्न आवश्यक छ। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २३:४१, २ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::: यो "[https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AA:%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BF_%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE_%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%A8,_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%AD%E0%A5%AF&oldid=1121351 उपलब्ध नभएको]" महत्व कहाँबाट आएको हो? --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १७:२७, ३ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::::{{U|बडा काजी}}, मेराे विचारमा याे स्वचालित रूपमा आएको हुन सक्छ अथवा <nowiki>{{ढाँचा: Importance mask}}</nowiki> मा समावेश गरिएको महत्व को प्रकार (शीर्ष, उच्च, मध्य, निम्न) पृष्ठ मूल्याङ्कन गर्दा महत्त्व को प्रकार राख्दा मिलेन भने पनि ''उपलब्ध नभएको'' आउन सक्छ। जस्तै उदाहरण को लागि <nowiki>{{ढाँचा: Importance mask}}</nowiki> मा महत्व को प्रकार (शीर्ष, उच्च, आदि) राखिएको छ तर पृष्ठ मूल्याङ्कन गर्ने बेलामा चाई (सर्वोच्च, मध्यम आदि) राखियो भने पनि उपलब्ध नभएको आउन सक्छ। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५१, ३ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :::::{{U|बडा काजी}}, परीक्षण गर्दा [[User:Fade258|Fade258]]ले भने जस्तै पृष्ठ मूल्याङ्कन गर्ने समयमा ढाँचामा रहेको प्यारामिटरको स्थानमा अन्य कुनै प्यारामिटर राखिएमा ट्रिगर भएको हो। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०८:३९, ४ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::नमस्कार {{u|Fade258}} र {{u|Biplab Anand}}ज्यू, [[विशेष:PageAssessments|पृष्ठ मूल्याङ्कन अहिले नेपाली विकिपिडियामा]] तैनाथ गरिएको छ। व्यापक काम पछि, अहिले मूल्याङ्कन प्रणाली ठीकसँग काम {{oldid|मोरङ जिल्ला|1123723|गरिरहेको देखिन्छ}}। यदि कुनै त्रुटिहरू फेला पर्यो भने कृपया मलाई थाहा दिनुहोला। धन्यवाद --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} ००:५५, १६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::: नमस्कार {{Re|बडा काजी}}ज्यू, सर्वप्रथम त म तपाईलाई धन्यवाद दिन चाहान्छु तपाई को यो निरन्तर मिहिनेत को लागी। पृष्ठ मूल्याङ्कन गर्दा <nowiki>{{विकिपरियोजना नेपाल|class=सुरुवात|importance=न्यूनतम}}</nowiki> राख्दा ''प्यारामिटर class'' को सबै मापदण्ड ले राम्रो सँग काम गरिरहेको छ तर ''प्यारामिटर importance'' को '''न्यूनतम महत्व''' ले राम्रो सँग काम गरिरहेको छैन जस्तो लागेको छ किन भने ''importance=न्युनतम'' राख्दा को परिणाम ''अज्ञात'' आउँछ कृपया यस्लाई एक चोटी हेरिदिनु होला। उदाहरण को लागि जब हामिले ''importance=सर्वोच्च'' राख्छौं यस्को परिणाम ''सर्वोच्च महत्वका विकिपरियोजना नेपालका लेखहरू'' आउँछ जुन राम्रो सँग काम गरेको बुझिन्छ तर जब हामी ''importance=न्युनतम'' राख्छौं यस्को परिणाम ''अज्ञात महत्वका विकिपरियोजना नेपालका लेखहरू'' आउँछ जुन मलाइ त्रुटि जस्तो लाग्छ किन भने जब त्या ''न्युनतम'' राख्छौं ''अज्ञात'' भको ठाउँमा '' न्युनतम'' हुनु पर्छ। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:३१, १६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :::::::: {{u|Fade258}}, त्यो त्रुटि होइन यसले ठीकसँग काम गर्छ। यो महत्व देशको परियोजनाका लागि प्रयोग गर्नु हुँदैन। यो [[खगोल शास्त्र]] जस्ता परियोजनाहरूको लागि प्रयोग हुनुपर्छ। --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:४३, १६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::::: {{U|बडा काजी}}, कृपया [[वार्तालाप:खगोल शास्त्र|यस्लाई हेरिदिनु हाेला]]। [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:३१, १६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::::::{{u|Fade258}}, मैले के भन्न खोजेको थिएँ भने, जस्तै [[विकिपिडिया:विकिपरियोजना नेपाल|विकिपरियोजना नेपाल]] नेपाली विकिपिडियामा अवस्थित छ, यदि विकिपरियोजना खगोल शास्त्र अवस्थित भएको भए भने तेस परियोजनामा न्युनतम महत्त्व प्रयोग हुन्थ्यो। न्युनतम भनेको विकिपरियोजना जस्तै नेपाल परियोजना द्वारा प्रयोग गर्ने महत्त्व हैन। न्युनतम महत्त्व दुर्लभ रूपमा प्रयोग गरिन्छ। विकिपरियोजना नेपालको लागि न्युनतम महत्व सक्षम गरिएको छैन।--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २०:४२, १६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ::::::::::: {{U|बडा काजी}}, धन्यवाद स्पष्टीकरण को लागी र मैले [[ढाँचा:WPBannerMeta/importancescale|यसमा केही कुरा परिवर्तन गरेको छु]] कृपया हेरिदिनु होला। [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:५५, १६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) {{Outdent}} {{U|बडा काजी}}, [[वार्तालाप:नरेन्द्रलक्ष्मी शाह|कृपया यस्लाई हेरिदिनु होला]]। [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:४२, १८ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :{{Ping|बडा काजी}}, [[वार्तालाप:जालपादेवी क्याम्पस|कृपया यस्लाई हेरिदिनु होला]] यसमा मैले पृष्ठ मूल्याङ्कन गर्न खोजेको तर केहि त्रुटि भए जस्तो लाग्यो। [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:११, २१ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :: {{ठिक}} {{u|Fade258}}, तपाईंले व्याकरण त्रुटि (तपाईंको शब्द: '''सुरू'''वात; हुनुपर्ने शब्द: '''सुरु'''वात) थप्नु भएको थियो। अहिले यसलाई मिलाइएको छ। धन्यवाद --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:२४, २१ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) == [[:phab:T317689]] == नमस्ते! म तपाईंमाझ यो जानकारी साझा गर्न चाहन्छु कि [[mw:Help:Magic words|$magicWords]] अब नेपाली भाषामा स्थानीयकरण गरिएको छ। कृपया [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/php/MessagesNe_8php_source.html MessagesNe.php] हेर्नुहोस्, र अब स्थानीयकरण गरिएका शब्दहरू प्रयोग गरिदिनुहुन अनुरोध गर्न चाहन्छु। साथै [[प्र:बडा काजी|बडा काजी]]ज्यूले यसको पहल गर्नुभएकोमा र [[प्र:Biplab Anand|Biplab Anand]]ज्यूले अनुवाद गर्दिनुभएकोमा यहाँ दुबैजनालाई धन्यवाद दिन चाहन्छु। धन्यवाद! &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi|<span style="color:#000000; font-weight:bold;">तुलसी</span>]]&nbsp;[[User talk:Tulsi|<span style="color:#FF0000; font-weight:bold;">२४*७</span>]] १०:०७, १७ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :{{u|Tulsi}}, कृपया, अहिलेको लागी यो [[विशेष:AbuseFilter/10|फिल्टर असक्षम]] गर्नुहुन्छ। भर्खरै थपिएको अनुप्रेषण जादुई शब्दको कारणले, यो सोच्दछ कि यो एक लेख हो कि पुनर्निर्देशित होइन। धन्यवाद --[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १५:३९, १७ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) :: यदि याे तयार अवस्थामा छ भने अवश्य प्रयोग गर्नेछु। धन्यवाद! [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:४६, १७ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Graph extension disabled</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" />Yesterday the [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|Wikimedia Foundation noted]] that in the interests of the security of our users, the [[mw:Extension:Graph|Graph extension]] was disabled. This means that pages that were formerly displaying graphs will now display a small blank area. To help readers understand this situation, communities can now define a brief message that can be displayed to readers in place of each graph until this is resolved. That message can be defined on each wiki at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Graph-disabled]]</bdi>. Wikimedia Foundation staff are looking at options available and expected timelines. For updates, follow the public Phabricator task for this issue: [[phab:T334940|T334940]]<section end="message" /> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) २३:२१, १९ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24483197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Automatic citations based on ISBN are broken</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" /> Apologies if this message does not reach you in your favorite language. [[:m:User:Elitre (WMF)/ISBN|You can help translate it centrally at Meta]]. Thanks for your help. We have recently become unable to access the WorldCat API which provided the ability to generate citations using ISBN numbers. The Wikimedia Foundation's [[mw:Editing_team|Editing team]] is investigating several options to restore the functionality, but will need to disable ISBN citation generation for now. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts, such as the autofill button on [[:en:Wikipedia:RefToolbar|refToolbar]]. Please note that all the other automatic ways of generating citations, including via URL or DOI, are still available. You can keep updated on the situation [[phab:T336298|via Phabricator]], or by reading the next issues of [[m:Tech News]]. If you know of any users or groups who rely heavily on this feature (for instance, someone who has an upcoming editathon), I'd appreciate it if you shared this update with them. [[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], on behalf of the Editing team.<section end="message" /> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०१:३०, १२ मे २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox3&oldid=25009633 --> == Notify of changing to template protection == Apologize for posting in English. Dear Nepal Wikipedia community, template editor [[विकिपिडिया:चौतारी_(प्राविधिक)/अभिलेख_२#Proposal_for_Template_editor_User_Group_For_Nepali_Wikipedia|was enabled]] on this site a long time ago. However, there was some misconfiguration at that time, that the "template protection" level is not enabled. This issue [[phab:T343257|'''is fix now''']] - sysop could select the "Allow only template editors and administrators" option when protecting a page. Sorry for the trouble. [[User:Stang|Stang]] ([[User talk:Stang|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:२६, ८ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Temporary accounts for unregistered editors</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="body" /> ''[[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/Updates/2023-09|Read this in your language]] • <span class=plainlinks>[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=&action=page&filter= {{Int:please-translate}}]</span> • Please tell other users about these changes'' [[File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 en.gif|alt=Mock up of history page showing old and new username styles. The IP address 172.0.0.1 changes to the temporary account ~2024-23126-086, with an icon for revealing the underlying IP address|thumb|400px|Next year, unregistered editors will start using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]].]] In 2024, editors who have not [[Special:CreateAccount|registered an account]] will automatically begin using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]]. These editors are sometimes called "IP editors" because the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/Glossary_of_key_terms#ip-address|IP address]] is displayed in the page history. The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] gave a presentation at Wikimania about this change. You can [https://www.youtube.com/live/3ygRnVXTAPM?si=lAkJEcvgPl1sV6JO&t=22290 watch it on YouTube]. There is more information at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation]].<section end="body" /> </div> <span dir=ltr>[[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]])</span> ०७:५०, ३० सेप्टेम्बर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25636618 --> == 'हटक्याट' काम नगरेको == नमस्ते! पृष्ठको अन्तमा मैले हेर्दा हटक्याटहरु देखाइरहेको छैन, किन होला? कृपया यसमा सहयोग गर्नहोला। धन्यवाद!! <span style="color:green;">^:)</span>'''[[user:Learnerktm|लर्नर]]'''<span style="color:red;">^ktm</span> १४:३२, ११ मार्च २०२४ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]]. '''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you: * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand. Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ००:४३, २८ सेप्टेम्बर २०२४ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] १७:१४, २२ अक्टोबर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 --> == अस्थायी खाताहरू: प्राविधिक मद्दत चाहिन्छ == [[diffblog:ne/2024/11/12/अस्थायी-खाताहरूलाई-नमस्त/|अस्थायी खाताहरूको रोलआउट]]को भागको रूपमा, हामी उपकरणहरू, ग्याजेटहरू, बोटहरू, प्रयोगकर्ता लिपिहरू, दुरुपयोगफिल्टरहरू, र अन्य कुनै पनि समुदाय-स्वामित्वको कोडहरू सुचारु रूपमा काम गर्न जारी छ भनी सुनिश्चित गर्नका लागि काम गरिरहेका छौं। '''अस्थायी खाताहरू के हो?''' अस्थायी खाताहरू दर्ता नगरिएका सम्पादकहरूका लागि एउटा नयाँ प्रकारको खाता हो। आईपी ठेगानाहरू सार्वजनिक रूपमा देखाउनुको सट्टा, यी खाताहरूले लग-आउट सम्पादकहरूलाई अस्थायी प्रयोगकर्ता आईडीहरू तोक्ने छन्। लग आउट भएका प्रयोगकर्ताहरूका लागि आईपी ठेगानाहरू वा कार्यप्रवाहहरूमा भर पर्ने उपकरणहरूलाई सही रूपमा काम गर्न अद्यावधिकहरू आवश्यक पर्न सक्छ। अस्थायी खाताहरू पहिले नै केही पायलट विकीहरूमा लाइभ छन्, फेब्रुअरीमा थप पाइलट डिप्लोमेन्ट र मे महिनामा सबै विकीहरूमा पूर्ण रोलआउटको साथ। '''तपाईं कसरी मद्दत गर्न सक्नुहुन्छ''' * जाँच गर्नुहोस् कि कोड (चाहे टुलफोर्जमा वा विकीमा, त्यो हो: उपकरणहरू, ग्याजेटहरू, बोटहरू, वा प्रयोगकर्ता लिपिहरू) तपाईंले सिर्जना गर्नुभएको वा बारम्बार प्रयोग गर्ने विकीहरूमा काम गर्दछ जहाँ अस्थायी खाताहरू पहिले नै सक्रिय छन्। यहाँ [[mediawikiwiki:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts/FAQ#Where_are_temporary_accounts_deployed?_When_will_these_changes_reach_my_wiki?|सामग्री विकीहरूको सूची]] छ, र यहाँ [[mediawikiwiki:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts/FAQ#Where_can_I_test_it?|बिटा क्लस्टर र अस्थायी खाताहरू सहित परीक्षण विकीहरूको सूची]] छ। * यदि तपाईंले प्रभावित हुन सक्ने कुनै उपकरण देख्नुभयो भने, हामी तपाईंलाई हाम्रो [[mediawikiwiki:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts/For_developers|विकासकर्ता कागजात गाइड]]को आधारमा यसलाई अद्यावधिक गर्ने प्रयास गर्न प्रोत्साहन गर्छौं। * [[mediawikiwiki:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts/For_developers/Impacted_tools|तपाईंले यस पृष्ठमा प्रभाव पारेको रूपमा देख्नुभएको उपकरणहरू थप्नुहोस्]]। हामी उनीहरूलाई अनुगमन गर्न चाहन्छौं कि सबै कुरा अपेक्षित रूपमा काम गरिरहेको छ भन्ने सुनिश्चित गर्न। * तपाईंको विकीमा प्रयोग गरिएका दुरुपयोग फिल्टरहरू हेर्नुहोस्। user_name मार्फत आईपी प्रयोग गर्ने कुनै पनि फिल्टरले अब त्यसो गर्न सक्षम हुने छैन। त्यसको सट्टा user_unnamed_ip प्रयोग गर्नका लागि ती फिल्टरहरू अद्यावधिक गर्न आवश्यक छ। हाम्रा इन्जिनियरहरूबाट एउटा टिप्पणी: "यदि तपाईंले ip_in_range(s) जस्ता केही प्रयास गर्नुभयो भने मुख्य प्रयोगको मामला हुनुपर्छ। प्रयोगकर्तानामहरूमा नक्सा गर्ने कुराहरू व्यापक रूपमा ठीक हुनुपर्छ, किनकि तिनीहरूले अस्थायी खाता नामहरूमा नक्सा जारी राख्नेछन्।" यदि तपाईंसँग दुरुपयोग फिल्टरको बारेमा थप प्रश्नहरू छन् भने, तपाईं फ्याब्रिकेटर टिकट [[phab:T369611|T369611]] मा एक टिप्पणी थप्न सक्नुहुन्छ। * यदि तपाईंले कुनै पनि समस्याहरू फेला पार्नुभयो वा टिप्पणी वा प्रश्नहरू छन् भने, हामीलाई [[mediawikiwiki:Talk:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts|परियोजना वार्ता पृष्ठ]]मा जानकारी दिनुहोस्। तपाईं समर्थनको लागि र टोलीलाई प्रतिक्रिया साझा गर्न [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|समर्पित Discord थ्रेडमा]] पनि सामेल हुन सक्नुहुन्छ। परीक्षण र रिपोर्ट गर्न मद्दत गरेर, तपाईंले महत्त्वपूर्ण उपकरणहरू यस अपडेटको साथ सजिलैसँग काम गर्ने सुनिश्चित गर्नुहुनेछ। तपाईंको समर्थनको लागि धन्यवाद! [[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|कुरा गर्नुहोस्]]) १२:५७, ९ डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) == नयाँ परिवर्तनहरू सुधार सर्वेक्षण == नमस्ते! मध्यस्थ उपकरण टोलीले समुदायका सदस्यहरूद्वारा प्रयोग गर्ने विशेष:नयाँ परिवर्तनहरू लग सूची विभिन्न तरिकाहरूमा अन्तरदृष्टि प्राप्त गर्न खोजिरहेको छ, कुन जानकारी सबैभन्दा उपयोगी छ, र साथै प्रारम्भिक डिजाइन विचारहरूमा प्रतिक्रिया प्राप्त गर्नुहोस्। हाल, टोलीले द्रुत सर्वेक्षण (१०-१५ मिनेट) लिन योगदानकर्ताहरू भर्ती गरिरहेको छ। यदि तपाईं इच्छुक हुनुहुन्छ भने कृपया सर्वेक्षणमा जानुहोस्: https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_3zaigQl9TIYh5yK तपाईंले नयाँ परिवर्तन कार्यको बारेमा थप जानकारी परियोजना पृष्ठमा पाउन सक्नुहुन्छ। यदि तपाईंसँग कुनै थप प्रश्नहरू छन् भने, कृपया सम्पर्क गर्नुहोस्: otichonova{{@}}wikimedia.org धन्यवाद! [[Special:Contributions/152.252.27.58|152.252.27.58]] ([[User talk:152.252.27.58|कुरा गर्नुहोस्]]) ०१:२३, १५ फेब्रुअरी २०२५ (नेपाली समय) == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> २०:४८, २८ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) २०:५२, ६ मे २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०३:३८, १९ मे २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:T Cells@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:३०, १४ जुलाई २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == अंग्रेजी विकिपिडियाबाट सन्दर्भहरू निकाल्ने टुल == अंग्रेजी विकिपिडियाबाट सन्दर्भहरू निकाल्न उपकरणहरू सिर्जना गरेको छु। यो अन्य प्रयोगकर्ताहरूको लागि उपयोगी हुनेछ होला। प्रयोग गर्न, तपाईंको common.js फाइल यहाँ खोल्नुहोस्: https://ne.wikipedia.org/wiki/प्रयोगकर्ता:your_user_name/common.js र निम्न लाइनहरू थप्नुहोस्। importScript('User:Nirmaljoshi/reference_extractor.js'); आफ्नो पृष्ठ रिफ्रेस गर्नुहोस् (आवश्यक भएमा catche सफा गर्नुहोस्)। बायाँको टुल्स मिनु मा (Reference Extractor) भन्ने नयाँ मिनु देख्नु हुनेछ। किल्क गरे, दायाँ तल्लो कुनामा एउटा उपकरण बक्स देखा पर्नेछ। [[User:Nirmaljoshi|Nirmaljoshi]] ([[User talk:Nirmaljoshi|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:२३, १७ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) [[श्रेणी:विकिपिडिया चौतारी]] == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|कुरा गर्नुहोस्]])</bdi> १७:००, १९ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:५४, ३ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 --> <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:५२, २९ मे २०२६ (नेपाली समय) </bdi> <!-- Message sent by User:기나ㅏㄴ@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 --> 7lre6gxmi13bdfwdykkad9h9g2equew 0 74291 1357011 1253836 2026-05-29T06:30:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357011 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = फिल्मफेयर पुरस्कार | current_awards = ६९ औं फिल्मफेयर पुरस्कार | image = Filmfare trophy.jpg | imagesize = 70px | caption = पुरस्कारको ट्रफी | description = चलचित्र क्षेत्रमा उत्कृष्ट उपलब्धि | presenter = ''[[फिल्मफेयर]]'' | country = भारत | network = [[सोनी इन्टरटेनमेन्ट टेलिभिजन (भारत)]] (२०००-वर्तमान) | year = १९५३ | website = {{URL|http://www.filmfare.com}} }} {{Infobox election | election_name = हालैका फिल्मफेयर पुरस्कार विजेताहरू | election_date = [[69औं फिल्मफेयर अवार्डहरू|२०२३ मा फिल्महरूमा सर्वश्रेष्ठ]] | type = primary | ongoing = | previous_election = 68th Filmfare Awards | previous_year = २०२२ | next_election = ७०औँ फिल्मफेयर पुरस्कार | next_year = २०२४ | 1blank = पुरस्कार | 2blank = विजेता | image1 = File:Ranbir Kapoor promoting Brahmastra.jpg | image1_size = | 1data1 = [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेता]] | 2data1 = [[रणवीर कपुर]]<br />(''Animal'') | image2 = File:Alia Bhatt at Lux Golden Rose Awards 2018 (cropped).jpg | image2_size = | 1data2 = [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर अवार्ड|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] | 2data2 = [[आलिया भट्ट]]<br />(''Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani'') | image4 = File:Vicky Kaushal snapped promoting Zara Hatke Zara Bach Ke on the sets of The Kapil Sharma Show (cropped).jpg | image4_size = | 1data4 = [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेता]] | 2data4 = [[विक्की कौशल]]<br />(''Dunki (film)'') | image5 = Shabana Azmi SFU honorary degree (cropped).jpg | image5_size = | 1data5 = [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर अवार्ड|सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेत्री]] | 2data5 = [[शबाना आजमी]]<br />(''Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani'') | title = [[सर्वश्रेष्ठ फिल्मको लागि फिल्मफेयर अवार्ड|सर्वश्रेष्ठ फिल्म]] | before_election = ''गंगुबाई काठियावाडी'' | after_election = ''१२thफेल'' }} '''फिल्मफेयर पुरस्कार''' भारतको व्यावसायिक [[बलिउड|हिन्दी भाषा चलचित्र उद्योग]] अन्तर्गत कलात्मक र प्राविधिक क्षेत्रमा उत्कृष्टतालाई सम्मान गर्ने उद्देश्यले टाइम्स ग्रुप द्वारा प्रत्येक वर्ष यसको आयोजन गरिन्छ। फिल्मफेयर पुरस्कार समारोह भारतीय चलचित्र इतिहासको सबैभन्दा पुरानो र प्रमुख घटनाहरू मध्ये एक हो। यसको सुरुवात सबैभन्दा पहिले सन् १९५४ मा भएको हो जब [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (भारत)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]को पनि स्थापना भएको थियो।<ref name="Mishra 9">{{citation|first=Vijay|last=Mishra|title=Bollywood Cinema: A Critical Genealogy|page=9|publisher=[[Victoria University of Wellington]]|url=http://www.victoria.ac.nz/slc/asi/publications/17-bollywood.pdf|accessdate=2011-02-24}}</ref><ref name="Mehta 2005 135–154 145">{{citation|first=Monika|last=Mehta|title=Globalizing Bombay Cinema: Reproducing the Indian State and Family|journal=Cultural Dynamics|year=2005|volume=17|pages=135–154 [145]|doi=10.1177/0921374005058583|issue=2}}</ref><ref name="Boltin 52–5">{{citation|last=Boltin|first=Kylie|title=Saathiya: South Asian Cinema Otherwise Known as 'Bollywood'|journal=[[Metro (magazine)|Metro Magazine: Media & Education Magazine]]|issue=136|date=Autumn 2003|issn=0312-2654|pages=52–5}}</ref><ref>[http://www.dnnworld.com/filmfare.php Filmfare history from dnnworld.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231006230057/http://www.dnnworld.com/filmfare.php |date=2023-10-06 }}</ref> पुरस्कार जनताको मत र ज्युरी सदस्यहरूको मतको आधारमा प्रत्येक वर्ष बितरण गर्ने गरिन्छ। ==इतिहास== [[चित्र:Gamal Abdel Nasser at the Filmfare Awards (02).jpg|अङ्गुठाकार|इजिप्टका राष्ट्रपति गमाल अब्देल नासेर आफ्नो भारत भ्रमणको क्रममा फिल्मफेयर अवार्डमा, मार्च, १९६०।]] यसको प्रारम्भ [[फिल्मफेयर]] पत्रिकामा लोकप्रिय [[अभिनेता]] र [[अभिनेत्री|अभिनेत्रीहरू]]माथि गराइएको पाठकहरूको मतदानद्वारा सन् १९५३ मा भएको थियो। त्यस समय लगभग २०,००० पाठकहरूले यसमा भाग लिएका थिए। २१ मार्च १९५४ मा भएको पहिलो पुरस्कार समारोहमा मात्र पाँच लाख पुरस्कार राखिएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{commonscat|Filmfare Awards|फिल्मफेयर पुरस्कार}} [[श्रेणी:पुरस्कारहरू]] [[श्रेणी:मनोरञ्जन]] 2rq32b61m36ayajkaybzriqufmm41y8 3 78362 1356999 1337311 2026-05-28T22:32:59Z NguoiDungKhongDinhDanh 54618 [[Special:Contributions/Thekashi|Thekashi]] ([[User talk:Thekashi|वार्तालाप]])द्वारा [[User:Tulsi|Tulsi]]द्वारा गरिएको पछिल्लो संशोधनतर्फ उल्टाइएका सम्पादनहरू 478477 wikitext text/x-wiki {|style="border:2px solid blue; width:100%;" cellpadding="5" cellspacing="5" |- |[[File:Sita Namaste white.png|100px|left|नमस्ते]] [[File:How to write in Nepali wiki.ogv ‎|400px|right|thumb| सम्पादन सहायताका लागि यो भिडियो हेर्नुहोस्]] '''नमस्ते!<br/> {{PAGENAME}}जी''' समस्त [[विकिपीडिया]] समुदायको तर्फबाट तपाईंलाई [[मुख्य पृष्ठ|नेपाली विकिपीडिया]]मा हार्दिक [[विकिपीडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। विकिपीडिया एउटा खुला [[विश्वकोष]] हो जसमा विभिन्न विषयका जानकारीहरू संग्रहित हुन्छन्। *अहिले सम्म नेपाली विकिपीडियामा '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईं हामी सबैको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपीडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख भाषा जत्तिकै धनी बनाऔं। *विकिपीडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन]] गर्ने अधिकार दिन्छ। तपाईं पनि यहाँ नयाँ लेख लेख्न अथवा भएका लेखमा थप्न सक्नुहुन्छ, तर विकिपीडियामा तपाईंको कुनै पनि [[विज्ञापन]] वा [[आत्मकथा]] स्वीकृत हुँदैन। *सबै भन्दा पहिला दुईवटा लेख [[विकिपीडिया:प्राय सोधिने प्रश्नहरू|प्राय सोधिने प्रश्नहरू]] र [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]] पढ्नुहोस् अथवा [http://www.youtube.com/watch?v=Ucm583Rd3Cs यो भिडियो हेर्नुहोस्]। *आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[:user:{{PAGENAME}}|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला। '''(परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)''' *विकिपीडियामा नयाँ लेख लेख्न तथा भएका लेखहरू सम्पादन गर्न यहाँलाई केही अप्ठ्यारो परे अथवा विकिको विषयमा केही प्रश्न, सुझाव, गुनासो आदि भएमा [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] अथवा [[विकिपीडिया:प्रश्नहरू|प्रश्नहरू]] पृष्ठ सम्पादन गरेर आफ्नो प्रश्न, सुझाव आदि राख्नु होला। *विकिपीडिया सम्बन्धी सामान्य जानकारीहरूका लागि [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|परिचय]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *कुनै सहयोग चाहिएमा [[विकिपीडिया:सहायता|सहायता]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *सिक्नको लागि [{{fullurl:Special:Mypage/प्रयोगस्थल|action=edit&preload=Template:User_Sandbox/preload}} आफ्नो प्रयोगस्थल] पृष्ठमा अभ्यास गर्नुहोस। {|class="wikitable" style="background:#CBCFF4; border:0pix solid; text-align:left; width:50%;" |- |rowspan=5| [[चित्र:Wiki Nepal.png|100px|center]] |bgcolor="CBCFF7"|[[विकिपीडिया:स्वागत|<font size="+1"> स्वागत</font>]] |- style="background:CBCFF5;" |[[विकिपीडिया:नेपाली दुतावास|<font size="+1">विकिपीडिया:नेपाली दूतावास</font>]] |- style="background:#CBCFF3;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]]</font> |- style="background:CBCFF6;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] |- style="background:CBCFF7;" |<font size="+1"> [[Help:सहायता विषयसूचि|सहायता]] |- |} *हामीलाई विश्वास छ तपाईंले एउटा विकिपीडियन बनेर यहाँका लेखहरू सम्पादन गर्न रमाईलो मान्नु हुनेछ। *कृपया वार्तालाप पृष्ठमा चारवटा वक्र (<nowiki>~~~~</nowiki>) प्रयोग गरि सहि गर्नुहोला। यसले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्टको लिङ्क र मिति लेखिदिन्छ। मलाई केही कुरा सोध्नु परेमा मेरो नाम पछि लेखिएको (वार्ता)मा थिचेर प्रश्न लेख्नु होला। *यदि तपाईँलाई विकिपीडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' राख्नु होला। कसैले तपाईँको समस्याको समाधान बताउने छ। *अन्य समस्याको लागि [[Special:ListAdmins|प्रवन्धक]]हरूसँग सम्पर्क गर्नुहोला। <b>धन्यवाद!</b> </font> |} -- [[Image:Eagle.svg.png|30px]][[User:Tulsi Bhagat|'''<font color="#008000"><b>Tulsi Bhagat</b></font>''']] [[User_talk:Tulsi Bhagat|(<small>'''वार्तालाप'''</small>)]] ([[विशेष:EmailUser/Tulsi Bhagat|ईमेल पठाउनुहोस्]]) १५:०२, २९ जुन २०१५ (युटिसी(UTC)) gdoxxgcvz770vone8a3ies8gyt6r0m6 0 78860 1357001 1238977 2026-05-28T23:58:16Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357001 wikitext text/x-wiki [[दक्षिण अफ्रिका]]को एघार [[आधिकारिक भाषा]]हरु छ। <ref>[http://www.info.gov.za/documents/constitution/1996/96cons1.htm The Constitution of the Republic of South Africa, Chapter 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629092124/http://www.info.gov.za/documents/constitution/1996/96cons1.htm |date=2011-06-29 }}</ref> प्रत्येक [[भाषा]] [[देश]] को लागि आफ्नै नाम छ। तलको चार्ट यसको [[आधिकारिक भाषा]]हरु[[ दक्षिण अफ्रिका]]को आधिकारिक नाम सूचियाँ। <ref>[http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm the website of the Constitutional Court of South Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731185940/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |date=2013-07-31 }}.</ref> {| class = "wikitable" !भाषा||पूरा नाम||छोटो नामे |- |[[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] || Republic of South Africa || [[:en:South Africa|South Africa]] |- |[[अफ्रिकी भाषा|अफ्रिकांस]] || Republiek van Suid-Afrika|| [[:af:Suid-Afrika|Suid-Afrika]] |- |[[उत्तरी सोथो भाषा|उत्तरी सोथो]] || Rephaboliki ya Afrika Borwa || [[:st:Afrika Borwa|Afrika Borwa]] |- |[[खोसा भाषा|खोसा]] || iRiphabliki yomZantsi Afrika || [[:xh:uMzantsi Afrika|Mzantsi Afrika]] |- |[[जुलु भाषा|जुलु]] || iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika || [[:zu:iNingizimu Afrika|iNingizimu Afrika]] |- |[[दक्षिणी डेबेले भाषा|दक्षिणी डेबेले]] || iRiphabliki yeSewula Afrika || iSewula Afrika |- |[[दक्षिणी सोथो भाषा|दक्षिणी सोथो]] || Rephaboliki ya Afrika Borwa || [[:st:Afrika Borwa|Afrika Borwa]] |- |[[भेन्डा भाषा|भेन्डा]] || Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe ||[[:ve:Afurika Tshipembe|Afurika Tshipembe]] |- |[[सोंगा भाषा|सोंगा]] || Riphabliki ra Afrika Dzonga || [[:ts:Afrika-Dzonga |Afrika-Dzonga]] |- |[[सेत्स्वाना भाषा|सेत्स्वाना]] || Rephaboliki ya Aforika Borwa || [[:tn:Aforika Borwa|Aforika Borwa]] |- |[[स्वाजी भाषा|स्वाजी]] || iRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika || [[:ss:iNingizimu Afrika|iNingizimu Afrika]] |} एक पूर्व नाम: {| class = "wikitable" !भाषा||पूरा नाम||चोटो नाम || समय |- |[[डच भाषा|डच]] || Republiek van Zuid-Afrika || [[:nl:Zuid-Afrika|Zuid-Afrika]] || १९६१ — १९८३ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:अफ्रिका]] hf71u4b7wqpqx160b8cdbsz89xge6a8 0 82914 1357008 1340453 2026-05-29T04:04:44Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357008 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|प्राचीन भारतीय साहित्यकी एक नायिका}} {{Infobox character | name = दमयन्ती | children = इन्द्रसेन (छोरा)<br>इन्द्रसेना (छोरी) | image = Ravi_Varma-Princess_Damayanthi_talking_with_Royal_Swan_about_Nala.jpg | caption = [[राजा रवि वर्मा]]द्वारा कोरिएको चित्र 'हंस दमयन्ती', जहाँ दमयन्ती [[हंस]]सँग नलको बारेमा कुरा गर्दैछिन्। | family = विदर्भका राजा भीम (पिता)<br>दम, दान्त र दमन (दाजुभाइ) | home = [[विदर्भ राज्य]] | spouse = [[नल (महाभारत)|नल]] | relatives = [[चेदी राज्य]]की राजमाता (सानीआमा)<br>सुबाहु र सुनन्दा (मावलीतर्फका भाइबहिनी)<br>[[पुष्कर]] (जेठाजु/देवर) }} '''दमयन्ती''' प्राचीन [[भारतीय साहित्य]]की एक प्रख्यात नायिका हुन्। उनी मुख्यतया नलोपाख्यानको प्रसङ्गका लागि परिचित छिन्, जुन महाकाव्य [[महाभारत]] को तेस्रो पुस्तक ''[[अरण्यक पर्व]]'' (ई.पू. ४०० – ४०० ईस्वी) मा समावेश गरिएको छ।<ref>{{cite book|author=J. A. B. van Buitenen|title=The Mahabharata, Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=2QG_ZgsM13IC |year=1981|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-84664-4|pages=318–322}}</ref> उनी आफ्नो सौन्दर्य, बुद्धि, अटल प्रेम र आफ्ना पति, निषध राज्यका राजा [[नल (महाभारत)|नल]] प्रतिको निष्ठाका लागि प्रख्यात छिन्। दमयन्ती प्राचीन [[विदर्भ राज्य]]की राजकुमारी र राजा भीमकी छोरी हुन्। एक [[हंस|दिव्य हंस]]बाट राजा नलका गुणहरू सुनेपछि उनी नलको प्रेममा पर्छिन्। उनले आफ्नो [[स्वयंवर]]मा नलको भेष धारण गरेका देवताहरूलाई समेत अस्वीकार गर्दै नललाई नै आफ्नो पतिको रूपमा रोज्छिन्। तर, उनीहरूको सुख धेरै समय टिक्दैन। कलि नामक दुष्ट देवताको प्रभावमा परेर नलले जुवामा आफ्नो राज्य हार्छन् र वनवास जान बाध्य हुन्छन्। निराशा र ग्लानिमा डुबेका नलले दमयन्तीलाई जङ्गलमा एक्लै छोडिदिन्छन्। यति हुँदाहुँदै पनि विचलित नभई दमयन्तीले धेरै कष्टहरू सहँदै अन्ततः आफ्नो पिताको दरबार पुग्न सफल हुन्छिन्। आफ्ना पतिलाई खोज्नका लागि उनले दोस्रो स्वयंवरको आयोजना गर्ने एक चतुर योजना बनाउँछिन्। यो योजना सफल हुन्छ र उनीहरूको पुनर्मिलन हुन्छ। पछि नलले आफ्नो राज्य फिर्ता पाउँछन् र उनीहरू पुन: निषधको राजा र रानीका रूपमा स्थापित हुन्छन्। दमयन्तीको कथालाई विभिन्न [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] धर्मग्रन्थहरूमा धेरै लेखकहरूले विभिन्न भारतीय भाषाहरूमा रूपान्तरण गरेका छन्।<ref>{{cite book|author=Roshen Dalal|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC|year=2010|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-341421-6|pages=109, 191, 282, 316}}</ref> नलसँगै उनी १२औँ शताब्दीको संस्कृत महाकाव्य ''[[नैषधीयचरित]]''को मुख्य पात्र हुन्, जसलाई [[श्रीहर्ष]]ले लेखेका थिए। यो कृति संस्कृत साहित्यको [[पञ्चमहाकाव्य]] मध्ये एक मानिन्छ।<ref>{{cite book | title=The Indian Encyclopaedia | year=2002 | publisher=Genesis Publishing | page=5079 | isbn=9788177552577 | url= https://books.google.com/books?id=ncL8Ve9FqNwC&q=Naishadha&pg=PA5079}}</ref><ref name=Kunhan>{{cite book |title = Survey of Sanskrit Literature | author = C.Kunhan Raja | publisher = Bharatiya Vidya Bhavan | pages = 136, 146–148 | url = https://www.scribd.com/doc/223739875/Survey-of-Sanskrit-Literature-C-Kunhan-Raja}}</ref>{{rp|136}} == पौराणिक कथा == === जन्म र प्रारम्भिक जीवन === [[File:Ladies in the moonlight by RRV.jpg|left|thumb|दमयन्ती आफ्नी सुसारे केशिनीसँग नलप्रतिको आफ्नो प्रेम व्यक्त गर्दै, [[राजा रवि वर्मा]]को चित्र।]] [[विदर्भ राज्य|विदर्भ]]का राजा भीम लामो समयसम्म निसन्तान हुन्छन्। एक दिन, दमन नामक ऋषि उनको दरबारमा आउँछन् र राजा-रानीलाई सन्तान प्राप्तिको आशीर्वाद दिन्छन्। फलस्वरूप, एक छोरी दमयन्ती र तीन छोराहरू—दम, दान्त र दमनको जन्म हुन्छ। दमयन्ती आफ्नो असाधारण सौन्दर्य र सद्गुणका लागि प्रख्यात हुन्छिन्, जसले गर्दा धेरै राजकुमारहरू उनीप्रति आकर्षित हुन्छन्। तीमध्ये [[निषध राज्य]]का महान र कुशल राजा [[नल (महाभारत)|नल]] पनि एक हुन्छन्, जो आफ्नो सुन्दरता र वीरताका लागि प्रसिद्ध थिए। एकअर्काको गुणको चर्चा सुनेर नै दमयन्ती र नल एकअर्काको प्रेममा पर्छन्।<ref name=":0">{{Cite book |last=Mani |first=Vettam |url=https://books.google.com/books?id=mvXsDwAAQBAJ&pg=PA374 |title=Puranic Encyclopedia: A Comprehensive Work with Special Reference to the Epic and Puranic Literature |date=2015-01-01 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0597-2 |pages=[https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241514.html Damayantī (374)]|language=en}}</ref> एक दिन, नलले पठाएका सुनौला हाँसहरूको एक समूह दमयन्तीको बगैँचामा पुग्छ। बगैँचामा खेलिरहेकी दमयन्तीले ती अनौठा पक्षीहरू देखेपछि उनीहरूको पछि लाग्छिन्। एउटा हाँसले उनलाई नलको वीरता, रूप र गुणहरूको वर्णन गरिदिन्छ र नल नै उनका लागि सुयोग्य पति हुने बताउँछ। यता निषध फर्केर हाँसले नललाई पनि दमयन्तीको सौन्दर्य र बुद्धिको वर्णन सुनाउँछ। यसरी, एकअर्कालाई नभेट्दै उनीहरू बीच प्रेम बस्छ। दमयन्तीको व्याकुलता देखेर उनका सखीहरूले राजा भीमलाई यसबारे जानकारी गराउँछन्।<ref name=":0" /> === विवाह === [[File:Damayanti Svayamvara.jpg|thumb|दमयन्तीले स्वयंवरमा नलको भेषमा आएका देवताहरूका बीचबाट वास्तविक नललाई रोज्दै। [[नन्दलाल बोस]]को चित्र।]] राजा भीमले दमयन्तीका लागि [[स्वयंवर]]को आयोजना गर्छन्। सो समारोहमा सहभागी हुन नल विदर्भतर्फ प्रस्थान गर्छन्। अर्कोतर्फ, [[नारद|नारदमुनि]]बाट दमयन्तीको रूपको वर्णन सुनेर देवताहरू—[[इन्द्र]], [[अग्नि]], [[वरुण]] र [[यमराज|यम]] पनि स्वयंवरमा जान्छन्। बाटोमा देवताहरूले नललाई भेट्छन् र उनलाई आफ्नो दूत बनेर दमयन्तीकहाँ गई देवताहरूमध्ये एकलाई रोज्न भन्न लगाउँछन्। देवताहरूले नललाई अदृश्य हुने शक्ति दिन्छन्, जसले गर्दा उनी कसैले नदेख्ने गरी दमयन्तीको कक्षमा पुग्छन्। नलले देवताहरूको सन्देश सुनाउँछन्, तर दमयन्ती नलबाहेक अरूलाई स्वीकार नगर्ने कुरामा अडिग रहन्छिन्। स्वयंवरको दिन, चारैजना देवताहरूले नलकै रूप धारण गर्छन्, जसले गर्दा वास्तविक नल चिन्न असम्भव हुन्छ। दमयन्तीले साँचो प्रेमको शक्तिले देवताहरूलाई आफ्नो वास्तविक रूप प्रकट गर्न प्रार्थना गर्छिन्। उनको भक्तिबाट प्रसन्न भई देवताहरूले आफ्नो दिव्य स्वरूप प्रकट गर्छन्। यसरी दमयन्तीले वास्तविक नललाई चिन्दै उनको गलामा वरमाला पहिर्‍याइदिन्छिन्। देवताहरूले प्रसन्न भएर नललाई आगो र पानीमाथि नियन्त्रण लगायतका विभिन्न वरदानहरू दिन्छन्। विवाहपछि उनीहरू सुखपूर्वक बस्छन् र उनीहरूका दुई सन्तान (इन्द्रसेन र इन्द्रसेना) जन्मिन्छन्।<ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Bibek Debroy |url=https://archive.org/details/the-mahabharata-set-of-10-volumes-by-bibek-debroy-veda-vyasa-vyasa-veda-vyas-z-lib.org/page/n1111/mode/2up |title=The Mahabharata, 10 Volumes by B. Debroy |pages=1111–1121}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Doniger |first1=Wendy |url=https://books.google.com/books?id=G4pgM3birUwC&pg=PA141 |title=Splitting the Difference: Gender and Myth in Ancient Greece and India |last2=Doniger |first2=Mircea Eliade Distinguished Service Professor of the History of Religions Wendy |last3=O'Flaherty |first3=Wendy Doniger |date=1999-04-15 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-15641-5 |pages=141–142 |language=en}}</ref> === वनवास === नल र दमयन्तीको विवाहबाट क्रुद्ध भएका [[कलि (दानव)|कलि]] नामक असुरले नललाई बर्बाद गर्ने योजना बनाउँछन्। कलिको प्रभावमा परेर नल जुवा (पासा) खेल्ने लतमा फस्छन् र आफ्ना भाइ [[पुष्कर]]सँग खेल्न थाल्छन्। विवेक गुमाएका नलले जुवामा आफ्नो राज्य, धन र सम्पत्ति सबै हार्छन्।<ref>{{Cite book |last=Hegarty |first=James |url=https://books.google.com/books?id=qMSoAgAAQBAJ&pg=PA84 |title=Religion, Narrative and Public Imagination in South Asia: Past and Place in the Sanskrit Mahabharata |date=March 2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-64589-1 |pages=84 |language=en}}</ref> खतरा महसुस गरी दमयन्तीले आफ्ना सन्तानलाई माइती (विदर्भ) पठाउँछिन्। राज्य गुमेपछि नल र दमयन्ती वनवास जान्छन्।<ref>{{Cite book |last1=Shackle |first1=C. |url=https://books.google.com/books?id=wWdiazZQA8cC&pg=PA30 |title=The Indian Narrative: Perspectives and Patterns |last2=Snell |first2=Rupert |date=1992 |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |isbn=978-3-447-03241-4 |pages=30 |language=en}}</ref> जङ्गलमा भोक र तिर्खाले व्याकुल हुँदा पनि दमयन्तीले पतिको साथ छोड्दिनन्। तर कलिको प्रभावमा रहेका नलले 'आफू नभए दमयन्ती आफ्नो माइती गएर सुख पाउनेछिन्' भन्ने सोची उनलाई सुतिरहेकै अवस्थामा एक्लै छोडेर जान्छन्। ब्युँझिएपछि दमयन्तीले पतिलाई नदेख्दा विलाप गर्छिन्। जङ्गलमा भौँतारिने क्रममा उनलाई एउटा ठुलो सर्पले समात्छ, तर एक सिकारीले उनलाई बचाउँछ। पछि सो सिकारीले उनीमाथि कुदृष्टि राख्दा दमयन्तीले दिएको श्रापका कारण ऊ तत्कालै भष्म हुन्छ। उनी धेरै कष्ट भोग्दै र पशु-पक्षीहरूसँग पतिको ठेगाना सोध्दै अगाडि बढ्छिन्।<ref>{{Cite book |last=Bibek Debroy |url=http://archive.org/details/the-mahabharata-set-of-10-volumes-by-bibek-debroy-veda-vyasa-vyasa-veda-vyas-z-lib.org |title=The Mahabharata, 10 Volumes by B. Debroy |pages=1121–1141}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Wikiquote|Damayanti|दमयन्ती}} {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Nala-Damayanti | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=q3521321}} *[http://www.mahabharataonline.com/stories/mahabharata_story.php?id=8 महाभारतको नल र दमयन्तीको कथा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240414100828/https://mahabharataonline.com/stories/mahabharata_story.php?id=8 |date=2024-04-14 }} {{महाभारत}} {{HinduMythology|state=collapsed}} [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू]] 83f44khirwg7ed07q2fbrbidbuxxolf 0 84165 1357053 923932 2026-05-29T08:49:06Z Bishaldev100 28807 1357053 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Balance a fleau.jpg|right|thumb|300px|पारम्परिक तराजू]] '''तराजु ''' एक प्रकारको यन्त्र हो , जसको मद्दतले हामी कुनैपनि निश्चित पिण्ड भएको वस्तुको जम्मा परिमाणलाई थाहा पाउन सक्दछौ । यो एक प्रचलित यन्त्र हो यसको प्रयोग [[नेपाल]] लगाएतका अन्य विकासोन्मुख राष्ट्रहरूमा समेत प्रयोग हुने गर्दछ । तर अन्य विकसित राष्ट्रहरूमा यस प्रकारको [[नाप]] यन्त्र कमै प्रयोग भएको पाइन्छ । == ईतिहास == == अझ हेर्नुहोस == • [[नाप]] * [[स्प्रिङ तराजु]] [[श्रेणी:नापतौल]] qfza7xahvnw6bgminws2jnev6hdyq82 0 99130 1356976 1307241 2026-05-28T16:09:31Z Bishaldev100 28807 1356976 wikitext text/x-wiki '''युनाइटेड डेमोक्रेटिक पार्टी''' [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|डा. के.आई. सिंह]]ले गठन गरेको पार्टी थियो । २०१४ सालमा डा. के.आई. सिंह [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा प्रधानमन्त्री बनाइए। सो मन्त्रिमण्डल यस प्रकार थियो == मन्त्रिमण्डल === * १. के.आई. सिंह - प्रधानमन्त्री, गृह र परराष्ट्र * २. [[पुरेन्द्रविक्रम शाह]] - रक्षा मन्त्री * ३. [[परशुरामभक्त माथेमा]] - उद्योग वाणिज्य मन्त्री * ४. [[सी.बी. सिंह]] - अर्थ, मालपोत मन्त्री * ५. [[डम्बरबहादुर सिंह|डम्बर बहादुर सिंह]] - कानुन तथा संसदीय प्रबन्ध मन्त्री * ६. [[रामाधीन महतो]] - वन मन्त्री * ७. [[जीवराज शर्मा]] - योजना विकास मन्त्री * ८. [[कुलबहादुर लिम्बू]] - स्वास्थ्य मन्त्री * ९. [[भूपालमान सिंह कार्की|भुपालमान सिंह कार्की]] - खाद्य कृषि मन्त्री * १०. [[पद्यनरसिंह राणा]] - पब्लिक वर्कस तथा सञ्चार मन्त्री * ११. [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] - शिक्षा, स्वायत्तशासन मन्त्री <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104०१४ साल श्रावण २१ गतेको नेपाल गजेट]</ref> ==आम निर्वाचन २०१५== [[आम निर्वाचन २०१५]] मा यो पार्टी ले ५ सिट जितेको थियो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} == सन्दर्भ == [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 6ani8ys9p1ur0dzvtox5jignlgryko9 1356977 1356976 2026-05-28T16:18:03Z Bishaldev100 28807 /* आम निर्वाचन २०१५ */ 1356977 wikitext text/x-wiki '''युनाइटेड डेमोक्रेटिक पार्टी''' [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|डा. के.आई. सिंह]]ले गठन गरेको पार्टी थियो । २०१४ सालमा डा. के.आई. सिंह [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा प्रधानमन्त्री बनाइए। सो मन्त्रिमण्डल यस प्रकार थियो == मन्त्रिमण्डल === * १. के.आई. सिंह - प्रधानमन्त्री, गृह र परराष्ट्र * २. [[पुरेन्द्रविक्रम शाह]] - रक्षा मन्त्री * ३. [[परशुरामभक्त माथेमा]] - उद्योग वाणिज्य मन्त्री * ४. [[सी.बी. सिंह]] - अर्थ, मालपोत मन्त्री * ५. [[डम्बरबहादुर सिंह|डम्बर बहादुर सिंह]] - कानुन तथा संसदीय प्रबन्ध मन्त्री * ६. [[रामाधीन महतो]] - वन मन्त्री * ७. [[जीवराज शर्मा]] - योजना विकास मन्त्री * ८. [[कुलबहादुर लिम्बू]] - स्वास्थ्य मन्त्री * ९. [[भूपालमान सिंह कार्की|भुपालमान सिंह कार्की]] - खाद्य कृषि मन्त्री * १०. [[पद्यनरसिंह राणा]] - पब्लिक वर्कस तथा सञ्चार मन्त्री * ११. [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] - शिक्षा, स्वायत्तशासन मन्त्री <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104०१४ साल श्रावण २१ गतेको नेपाल गजेट]</ref> ==आम निर्वाचन २०१५== यो पार्टीको चुनाव चिन्ह धानको बाला थियो। [[आम निर्वाचन २०१५]] मा यो पार्टी ले ५ सिट जितेको थियो। २०१६ असार २६ मा भएको महासभा सदस्य को १८ सिटको निर्वाचनमा १ सिट जितेको थियो।<ref>[https://election.gov.np/source/Resources%20Other/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8.pdf नेपालको निर्वाचन इतिहास पृष्ठ २८२]</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} == सन्दर्भ == [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 5s4y3qijf3hxallsi9walfu7d774wv9 1356980 1356977 2026-05-28T16:36:40Z Bishaldev100 28807 /* आम निर्वाचन २०१५ */ 1356980 wikitext text/x-wiki '''युनाइटेड डेमोक्रेटिक पार्टी''' [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|डा. के.आई. सिंह]]ले गठन गरेको पार्टी थियो । २०१४ सालमा डा. के.आई. सिंह [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा प्रधानमन्त्री बनाइए। सो मन्त्रिमण्डल यस प्रकार थियो == मन्त्रिमण्डल === * १. के.आई. सिंह - प्रधानमन्त्री, गृह र परराष्ट्र * २. [[पुरेन्द्रविक्रम शाह]] - रक्षा मन्त्री * ३. [[परशुरामभक्त माथेमा]] - उद्योग वाणिज्य मन्त्री * ४. [[सी.बी. सिंह]] - अर्थ, मालपोत मन्त्री * ५. [[डम्बरबहादुर सिंह|डम्बर बहादुर सिंह]] - कानुन तथा संसदीय प्रबन्ध मन्त्री * ६. [[रामाधीन महतो]] - वन मन्त्री * ७. [[जीवराज शर्मा]] - योजना विकास मन्त्री * ८. [[कुलबहादुर लिम्बू]] - स्वास्थ्य मन्त्री * ९. [[भूपालमान सिंह कार्की|भुपालमान सिंह कार्की]] - खाद्य कृषि मन्त्री * १०. [[पद्यनरसिंह राणा]] - पब्लिक वर्कस तथा सञ्चार मन्त्री * ११. [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] - शिक्षा, स्वायत्तशासन मन्त्री <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104०१४ साल श्रावण २१ गतेको नेपाल गजेट]</ref> ==आम निर्वाचन २०१५== यो पार्टीको चुनाव चिन्ह धानको बाला थियो। [[आम निर्वाचन २०१५]] मा यो पार्टी ले ५ सिट जितेको थियो। २०१६ असार २६ मा भएको महासभा सदस्य को १८ सिटको निर्वाचनमा १ सिट जितेको थियो।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=निर्वाचन आयोग |title=नेपालको निर्वाचन इतिहास |url=https://election.gov.np/source/Resources%20Other/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8.pdf |access-date=2026-05-28 |website=election.gov.np |page=282}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} == सन्दर्भ == [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 4gomw9j00656w0gbzym8k8jzgole28p 0 99584 1356990 675073 2026-05-28T19:17:27Z Bishaldev100 28807 1356990 wikitext text/x-wiki {{Infobox physical quantity |bgcolour={default} |name = चाल शक्ति |image=[[File:Wooden roller coaster txgi.jpg|220px]] |caption= |unit = [[joule]] (J) |symbols = KE, ''E''_k, or T |derivations = ''E''_k = ½''[[mass|m]][[velocity|v]]''² <br> ''E''_k = ''E''_t+''E''_r }} [[भौतिक विज्ञान]]मा, वस्तुमा हुने चालका कारण उत्पन्न हुने शक्तिलाई '''चाल शक्ति''' वा '''[[गति शक्ति]]''' भनिन्छ ।<ref>{{cite book |title=Textbook of Engineering Physics (Part I) |first1=Mahesh C. |last1=Jain |year=2009 |isbn=978-81-203-3862-3 |page=9 |url=https://books.google.com/books?id=wKeDYbTuiPAC}}, [https://books.google.com/books?id=wKeDYbTuiPAC&pg=PA9#v=snippet&q=kinetic&f=false Chapter 1, p. 9] </ref>सिकारीहरूले चरा मार्न गुलेलीको प्रयोग गर्छन् किनकी गुलेलीबाट मट्याङ्ग्रो छोड्दा मट्याङ्ग्रा चाल अवस्थामा आउँछ र त्यसमा चालशक्ति उत्पन्न हुन्छ जसका कारण चरालाइ सजिलै मार्न सकिन्छ । त्यस्तै बन्दुकको ट्रिगर दबाउँदा निस्कने गोली, बगिरहेको पानी, बहिरहेको बतास आदि गतिशिल वस्तुहरूमा पनि चाल शक्ति हुन्छ । वस्तुमा हुने चालशक्ति वस्तुको गति र पिण्डसँग समानुपातिक हुन्छ । अर्थात पिण्ड बढे चाल शक्ति पनि बढ्छ र गति बढ्दा पनि चाल शक्ति बढ्छ । गतिशक्ति निकाल्ने सुत्र : गति शक्ति (Kinetic Energy) = ½ × पिण्ड × (गति)² हो । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:विज्ञान]] 8rvxibqpbt6v8nbrqlv5nrmk7hyvgxi 1356992 1356990 2026-05-28T19:26:04Z Bishaldev100 28807 1356992 wikitext text/x-wiki {{Infobox physical quantity |bgcolour={default} |name = चाल शक्ति |image=[[File:Wooden roller coaster txgi.jpg|220px]] |caption= |unit = [[joule]] (J) |symbols = KE, ''E''_k, or T |derivations = ''E''_k = ½''[[mass|m]][[velocity|v]]''² <br> ''E''_k = ''E''_t+''E''_r }} [[भौतिक विज्ञान]]मा, वस्तुमा हुने चालका कारण उत्पन्न हुने शक्तिलाई '''चाल शक्ति''' वा '''[[गति शक्ति]]''' भनिन्छ ।<ref>{{cite book |title=Textbook of Engineering Physics (Part I) |first1=Mahesh C. |last1=Jain |year=2009 |isbn=978-81-203-3862-3 |page=9 |url=https://books.google.com/books?id=wKeDYbTuiPAC}}, [https://books.google.com/books?id=wKeDYbTuiPAC&pg=PA9#v=snippet&q=kinetic&f=false Chapter 1, p. 9] </ref>सिकारीहरूले चरा मार्न गुलेलीको प्रयोग गर्छन् किनकी गुलेलीबाट मट्याङ्ग्रो छोड्दा मट्याङ्ग्रा चाल अवस्थामा आउँछ र त्यसमा चालशक्ति उत्पन्न हुन्छ जसका कारण चरालाइ सजिलै मार्न सकिन्छ । त्यस्तै बन्दुकको ट्रिगर दबाउँदा निस्कने गोली, बगिरहेको पानी, बहिरहेको बतास आदि गतिशिल वस्तुहरूमा पनि चाल शक्ति हुन्छ । वस्तुमा हुने चालशक्ति वस्तुको गति र पिण्डसँग समानुपातिक हुन्छ । अर्थात पिण्ड बढे चाल शक्ति पनि बढ्छ र गति बढ्दा पनि चाल शक्ति बढ्छ । गतिशक्ति निकाल्ने सुत्र : गति शक्ति (Kinetic Energy) = ½ × पिण्ड × (गति)² हो । <math display="block">E_\text{k} = \frac{1}{2} mv^2</math> जहाँ <math>m</math> = पिण्ड<br> <math>v</math> = वस्तुको गति<br> [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|एस आइ इकाई]]मा, पिण्डको मापन किलोग्राम, गति मिटर प्रति सेकेन्ड र गति शक्तिको मापन [[जूल|जुल]]मा गरिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:विज्ञान]] 9fcx3w7saezjka4vjq8pam5tutm89mx 1357014 1356992 2026-05-29T06:45:38Z Bishaldev100 28807 1357014 wikitext text/x-wiki {{Infobox physical quantity |bgcolour={default} |name = चाल शक्ति |image=[[File:Wooden roller coaster txgi.jpg|220px]] |caption= |unit = [[joule]] (J) |symbols = KE, ''E''_k, or T |derivations = ''E''_k = ½''[[mass|m]][[velocity|v]]''² <br> ''E''_k = ''E''_t+''E''_r }} [[भौतिक विज्ञान]]मा, वस्तुमा हुने चालका कारण उत्पन्न हुने [[शक्ति]]/ [[ऊर्जा]]लाई '''चाल शक्ति''' वा '''[[गति शक्ति]]''' भनिन्छ ।<ref>{{cite book |title=Textbook of Engineering Physics (Part I) |first1=Mahesh C. |last1=Jain |year=2009 |isbn=978-81-203-3862-3 |page=9 |url=https://books.google.com/books?id=wKeDYbTuiPAC}}, [https://books.google.com/books?id=wKeDYbTuiPAC&pg=PA9#v=snippet&q=kinetic&f=false Chapter 1, p. 9] </ref>सिकारीहरूले चरा मार्न गुलेलीको प्रयोग गर्छन् किनकी गुलेलीबाट मट्याङ्ग्रो छोड्दा मट्याङ्ग्रा चाल अवस्थामा आउँछ र त्यसमा चालशक्ति उत्पन्न हुन्छ जसका कारण चरालाइ सजिलै मार्न सकिन्छ । त्यस्तै बन्दुकको ट्रिगर दबाउँदा निस्कने गोली, बगिरहेको पानी, बहिरहेको बतास आदि गतिशिल वस्तुहरूमा पनि चाल शक्ति हुन्छ । वस्तुमा हुने चालशक्ति वस्तुको गति र पिण्डसँग समानुपातिक हुन्छ । अर्थात पिण्ड बढे चाल शक्ति पनि बढ्छ र गति बढ्दा पनि चाल शक्ति बढ्छ । गतिशक्ति निकाल्ने सुत्र : गति शक्ति (Kinetic Energy) = ½ × पिण्ड × (गति)² हो । <math display="block">E_\text{k} = \frac{1}{2} mv^2</math> जहाँ <math>m</math> = पिण्ड<br> <math>v</math> = वस्तुको गति<br> [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|एस आइ इकाई]]मा, पिण्डको मापन किलोग्राम, गति मिटर प्रति सेकेन्ड र गति शक्तिको मापन [[जूल|जुल]]मा गरिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:विज्ञान]] 659hupaqz0xunfelxf81z7ub7fjdkhc 1357015 1357014 2026-05-29T06:49:02Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1357015 wikitext text/x-wiki {{Infobox physical quantity |bgcolour={default} |name = चाल शक्ति |image=[[File:Wooden roller coaster txgi.jpg|220px]] |caption= |unit = [[joule]] (J) |symbols = KE, ''E''_k, or T |derivations = ''E''_k = ½''[[mass|m]][[velocity|v]]''² <br> ''E''_k = ''E''_t+''E''_r }} [[भौतिक विज्ञान]]मा, वस्तुमा हुने चालका कारण उत्पन्न हुने [[शक्ति]]/ [[ऊर्जा]]लाई '''चाल शक्ति''' वा '''[[गति शक्ति]]''' भनिन्छ ।<ref>{{cite book |title=Textbook of Engineering Physics (Part I) |first1=Mahesh C. |last1=Jain |year=2009 |isbn=978-81-203-3862-3 |page=9 |url=https://books.google.com/books?id=wKeDYbTuiPAC}}, [https://books.google.com/books?id=wKeDYbTuiPAC&pg=PA9#v=snippet&q=kinetic&f=false Chapter 1, p. 9] </ref>सिकारीहरूले चरा मार्न गुलेलीको प्रयोग गर्छन् किनकी गुलेलीबाट मट्याङ्ग्रो छोड्दा मट्याङ्ग्रा चाल अवस्थामा आउँछ र त्यसमा चालशक्ति उत्पन्न हुन्छ जसका कारण चरालाइ सजिलै मार्न सकिन्छ । त्यस्तै बन्दुकको ट्रिगर दबाउँदा निस्कने गोली, बगिरहेको पानी, बहिरहेको बतास आदि गतिशिल वस्तुहरूमा पनि चाल शक्ति हुन्छ । वस्तुमा हुने चालशक्ति वस्तुको गति र पिण्डसँग समानुपातिक हुन्छ । अर्थात पिण्ड बढे चाल शक्ति पनि बढ्छ र गति बढ्दा पनि चाल शक्ति बढ्छ । गतिशक्ति निकाल्ने सुत्र : गति शक्ति (Kinetic Energy) = ½ × पिण्ड × (गति)² हो । <math display="block">E_\text{k} = \frac{1}{2} mv^2</math> जहाँ <math>m</math> = पिण्ड<br> <math>v</math> = वस्तुको गति<br> [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|एस आइ इकाई]]मा, पिण्डको मापन किलोग्राम, गति मिटर प्रति सेकेन्ड र गति शक्तिको मापन [[जूल|जुल]]मा गरिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:विज्ञान]] [[श्रेणी:ऊर्जाको स्वरूप]] caek7acpgqptk5ibdu09ax8net5ttcz 1357017 1357015 2026-05-29T06:49:41Z Bishaldev100 28807 1357017 wikitext text/x-wiki {{Infobox physical quantity |bgcolour={default} |name = चाल शक्ति |image=[[File:Wooden roller coaster txgi.jpg|220px]] |caption= |unit = [[joule]] (J) |symbols = KE, ''E''_k, or T |derivations = ''E''_k = ½''[[mass|m]][[velocity|v]]''² <br> ''E''_k = ''E''_t+''E''_r }} [[भौतिक विज्ञान]]मा, वस्तुमा हुने चालका कारण उत्पन्न हुने [[शक्ति]]/ [[ऊर्जा]]लाई '''चाल शक्ति''' वा '''[[गति शक्ति]]''' भनिन्छ ।<ref>{{cite book |title=Textbook of Engineering Physics (Part I) |first1=Mahesh C. |last1=Jain |year=2009 |isbn=978-81-203-3862-3 |page=9 |url=https://books.google.com/books?id=wKeDYbTuiPAC}}, [https://books.google.com/books?id=wKeDYbTuiPAC&pg=PA9#v=snippet&q=kinetic&f=false Chapter 1, p. 9] </ref>सिकारीहरूले चरा मार्न गुलेलीको प्रयोग गर्छन् किनकी गुलेलीबाट मट्याङ्ग्रो छोड्दा मट्याङ्ग्रा चाल अवस्थामा आउँछ र त्यसमा चालशक्ति उत्पन्न हुन्छ जसका कारण चरालाइ सजिलै मार्न सकिन्छ । त्यस्तै बन्दुकको ट्रिगर दबाउँदा निस्कने गोली, बगिरहेको पानी, बहिरहेको बतास आदि गतिशिल वस्तुहरूमा पनि चाल शक्ति हुन्छ । वस्तुमा हुने चालशक्ति वस्तुको गति र पिण्डसँग समानुपातिक हुन्छ । अर्थात पिण्ड बढे चाल शक्ति पनि बढ्छ र गति बढ्दा पनि चाल शक्ति बढ्छ । गतिशक्ति निकाल्ने सुत्र : गति शक्ति (Kinetic Energy) = ½ × पिण्ड × (गति)² हो । <math display="block">E_\text{k} = \frac{1}{2} mv^2</math> जहाँ <math>m</math> = पिण्ड<br> <math>v</math> = वस्तुको गति<br> [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|एस आइ इकाई]]मा, पिण्डको मापन किलोग्राम, गति मिटर प्रति सेकेन्ड र गति शक्तिको मापन [[जूल|जुल]]मा गरिन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[स्थिति शक्ति]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:विज्ञान]] [[श्रेणी:ऊर्जाको स्वरूप]] cw1uhqqqja0d5a3d17wdocatfmdqov0 0 100166 1357042 1284580 2026-05-29T08:19:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357042 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name =मोहमद रेजा पहलवी | title = [[Imperial Majesty (style)|Aʿlāhazrat]] [[Homayoun|Homāyuni]] [[Shahanshah of Iran|Ŝāhanŝāh Āryāmehr]]<ref>{{cite book|title=The Priest and the King: An Eyewitness Account of the Iranian Revolution|author=Desmond Harney|year=1999|isbn=978-1-86064-374-3|publisher=I.B.Tauris|page=184}}</ref><br/>[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces|Bozorg Arteŝtārān]]<ref>{{cite book|title=Nixon, Kissinger, and the Shah: The United States and Iran in the Cold War|author=Roham Alvandi|year=2016|isbn=978-0-19-061068-5|publisher=Oxford University Press|page=40}}</ref> | image = | caption = | | reign = १६ सेप्टेम्बर १९४१{{Spaced ndash}}<br>११ फेब्रुअरी १९७९ | coronation = २६ अक्टोबर १९६७ | predecessor = [[रेजा शाह]] | | successor = [[राजतन्त्र]] अन्त्य<br>सर्वोच्च नेताको रूपमा{{small|[[रूहोल्ला खमेनी]] }} | birth_date = {{Birth date|1919|10|26|df=y}} | birth_place = [[तेहरान]], [[पर्सिया]] | death_date = {{Death date and age|1980|7|27|1919|10|26|df=y}} | death_place = [[कायरो]], [[इजिप्ट]] | burial_place = 29 July 1980<br>[[Al-Rifa'i Mosque]], कायरो, इजिप्ट | spouse = {{marriage|[[फाउजिया फाउद]]<br/>|1939|1948|reason=div}}<br/>{{marriage|[[सोराया एस्फंदियारी-बख्तिअरी]]<br/>|1951|1958|reason=div}}<br/>{{marriage|[[फराह पहलवी]]<br/>|1959}} | issue = [[राजकुमार शाहनाज पहलवी]]<br/>[[रेजा पहलवी, Crown Prince of Iran|युवराज रेजा पहलवी]]<br/>[[राजकुमार फराहनाज पहलवी]]<br/>[[राजकुमार अलि रेजा पलाहवी]]<br/>[[राजकुमार लेइला पहलवी]] | full name = मोहमद रेजा पहलवी | regnal name = मोहमद रेजा पहलवी | house =पहलवी | father =रेजा शाह | mother = | religion = सिया स्लाम | signature = Mohammadreza pahlavi signature.svg | module = {{Infobox politician|embed=yes | alma_mater = | branch = {{flagicon|Iran|1964}} [[Imperial Iranian Army]]<br>{{flagicon image|IIAF-Seal.svg}} [[History of the Iranian Air Force|Imperial Iranian Air Force]] | serviceyears = १९३६–१९४१ | rank = [[Captain (armed forces)|क्याप्टेन]] | commands = आर्मी निरीक्षण विभाग | awards = |module = {{Listen |embed = yes |title = मोहमद रेजा पहलवीको ध्वनि |filename = Shah speech, National Farmers Day, Buin Zahra, 23 September 1963 (Audio, part 1).ogg |type = सम्बोधन}} }} }} '''मोहमद रेजा पहलवी''' ({{lang-fa|محمد رضا پهلوی}}, {{IPA-fa|mohæmˈmæd reˈzɒː pæhlæˈviː|pron}}; 26 October 1919&nbsp;– 27 July 1980),<ref>{{Cite web|url=http://www.iranchamber.com/history/mohammad_rezashah/mohammad_rezashah.php|title=Historic Personalities of Iran: Mohammad Reza Shah Pahlavi|website=www.iranchamber.com|accessdate=19 February 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170206231102/http://www.iranchamber.com/history/mohammad_rezashah/mohammad_rezashah.php |date=6 February 2017 }}</ref> मोहमद रेजा शाह (محمدرضاشاه Mohamad Rezā Ŝāh), १६ सेप्टेम्बर १९४१ देखि [[इरानको इस्लामी क्रान्ति|इरानी क्रान्ति]]बाट ११ फेब्रुअरी १९७९ मा राजतन्त्र अन्त्य नभएसम्म इरानको [[शाह|अन्तिम शाह]] थिए। मोहमद रेजा शाहले २६ अक्टोबर १९६७ मा शहंशाहको (राजाहरूको राजा) उपाधि धारण गरेका थिए।<ref>D. N. MacKenzie. A Concise Pahlavi Dictionary. Routledge Curzon, 2005.</ref> उनी पहलवी वंशका दोश्रो र अन्तिम राजा थिए। मोहमद रेजा शाहले आर्यामार (“ आर्यहरूको प्रकाश “), बोजोर्ग अर्तेश्तरण (“ परमाधिपति”) सहित अन्य कयौ उपाधिहरु लिएका थिए । उनको भन्ने गरेको सपना “महान सभ्यता“(Persian: تمدن بزرگ‎, translit. tamadon-e bozorg) ले इरानमा द्रुत औद्योगिक र सैन्य आधुनिकीकरण र आर्थिक तथा सामाजिक सुधार गरेका थिए। मोहमद रेजा; [[दोस्रो विश्व युद्ध|द्वितीय विश्व युद्ध]]मा बेलायत-सोभियत आक्रमणपछी उनका पिता रेजा शाह पहलवी अपदस्त गरिएपछी शक्तिमा आएका थिए। मोहमद रेजाको राज्यकालमा प्रधानमन्त्री मोहमद मोसादेघले इरानको तेल उद्योग राष्ट्रियकरण गरे पछि , अमेरिका र बेलायतको समर्थन प्राप्त “कु”बाट मोसादेघ हटाइए। <ref>[//en.wikipedia.org/wiki/All_the_Shah%27s_Men All the Shah's Men], Stephen Kinzer, pp.&nbsp;195–196.</ref> मोहमद रेजाको राज्यकालमा इरानले पर्सियन राजतन्त्रको २५०० वर्षगाठ मनायो। सो अबसरमा रेजाले इरानी पात्रो बदले। <ref>{{Cite web|url=http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=1098|title=The Iranian History Article :Iran Switches To Imperial Calendar}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161222023027/http://fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=1098 |date=2016-12-22 }}</ref> मोहमद रेजाले इरानमा आर्थिक, सामाजिक र राजनैतिक सुधारको शृङ्खला मार्फत इरानमा स्वेत क्रान्ति भित्र्याए। जसअनुसार केहि उद्योगहरूलाई राष्ट्रियकरण गर्दै र महिलालाई अधिकार प्रदान गरेर इरानलाई विश्व शक्तिको रूपमा विकाश गर्ने र आधुनिकीकरण गर्ने, रुपान्तरण गर्ने योजना उनले सार्वजनिक गरेका थिए। उनको सशक्त आधुनिकिकरणको नीति , laïcité, परम्परागत व्यापारी समुहसंगको विवाद, इजरायल संगको सम्बन्ध र उनी स्वयम्, उनको परिवार र सत्तारुढ व्यक्तिहरूको भ्रस्टाचार सम्बन्धि विवादको कारणले उनले विस्तारै इरानको धार्मिक समुह क्लर्जीको समर्थन गुमाए। अन्य थप जस्तै कम्युनिष्ट टुदेश पार्टीमाथि प्रतिबन्ध र इरानी गुप्तचर निकायबाट राजनैतिक बन्दीको दमन र अत्याचार उनका विवादित नीतिहरू थिए। आधिकारिक तथ्यांक अनुसार १९७८ मा इरानमा २,२०० राजनैतिक बन्दी थिए जुन कृतिको समयमा द्रुत गतिमा कयौ गुणाले बढेको थियो ।<ref>[https://www.amnesty.org/download/Documents/204000/pol100011978eng.pdf Amnesty International Report 1978] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304031214/https://www.amnesty.org/download/Documents/204000/pol100011978eng.pdf|date=4 March 2016}}. [//en.wikipedia.org/wiki/Amnesty_International Amnesty International]. Retrieved 22 February 2016.</ref> १९७९ देखि सुरु भएको राजनैतिक अस्थिरता क्रान्तिमा बदलियो र १७ जनवरीमा उनी इरान छाड्न बाध्य भए। त्यसपछी इरानी राजतन्त्रको औपचारिक अन्त्य भयो र इरान रूहोल्ला खामेनिको नेतृत्वमा स्लामिक गणतन्त्र घोषणा भयो। उनको मृत्यु इजिप्टमा भयो जहाँ रास्ट्रपति [[अनवर सादत]]ले उनलाई शरण दिएका थिए । उनको अन्तिम शाहको रुपम रहेकाले उनलाई “शाह” मात्र भनिन्छ। [[चित्र:Mpr1963.jpg|thumb|शाह स्वेत क्रान्तिको सिद्धान्तको बारेमा जनसम्बोधन गर्दै]] [[चित्र:ShahanshahWedding1338.png|thumb|फराह दिवा सँग शाहको विवाह २० डिसेम्बर १९५९]] === १९७० को दशकमा मोहम्मद रेजाको छवि === [[चित्र:Mrpwr.jpg|right|thumb|आधुनिकता तर्फको पाइलाको रूपमा स्वेत क्रान्तिको प्रचारप्रसार गर्दै शाह]] == उपलब्धि == [[चित्र:Shahanshah_historical_pressconference.jpg|right|thumb|पत्रकार सम्मेलनमा बोल्दै मोहमद रेजा शाह नियवरण दरबार, २४ जनवरी १९७१]] १९६० को दशकमा मोहमद रेजा शाहले “स्वेत क्रान्ति” उल्लेख गर्दै इरानलाई आधुनिकीकरण गर्न महत्त्वपुर्ण सुधार गर्ने वाचा गरेका थिए । उनले महिलालाई अधिकार दिने, मजदूरलाई शेयर र अन्य माध्यमबाट सहभागी गराउने नीति ल्याए । १९७० मा उनले बच्चाहरूको लागि निशुल्क शिक्षा लागु गराए । शाहको राज्यकालमा इरानको आयाम अविस्वस्नीय वृद्धि भएको थियो । [[चित्र:Atomic_women_Iran.JPG|left|thumb|इरानी पत्रिका १९६८ मा उल्लेख " एक चौथाई इरानी परमाणु वैज्ञानिक महिला छन् " जुनलाई महिला अधिकारमा सुधारको रूपमा हेरिएको थियो]] नयाँ स्कुलबाट शैक्षिक प्रणालीमा सुधार ल्याइयो । इम्पेरीयल इरानी शसस्त्र बलद्वारा साक्षरता अभियान चलाइयो । शसस्त्र बलहरूलाई देशको पूर्वाधार विकाश र शैक्षिक परियोजनामा सहभागी गराइयो। शाहले क्लर्जी हुनको लागि परीक्षा दिन संस्थाहरु बनाए। धेरै इरानी विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरु विदेशमा पठाइए। १९६७ देखि १९७७ को बीच विश्वविद्यालयको सङ्ख्या ७बाट २२ पुग्यो। आधुनिक शिक्षालयको सङ्ख्या ४७बाट २०० पुग्यो। उच्च शिक्षा हासिल गर्ने विद्यार्थीको सङ्ख्या ३६,७४२बाट १,००,००० पुग्यो।<ref>Amir Taheri, “New Frame for a New Picture,” Kayhan International, June 10, 1978</ref> कुटनीतिको क्षेत्रमा इरानले पश्चिमी र पूर्वी युरोपेली देशसँग सम्बन्ध राख्यो र [[चीन]] र [[इजरायल]]सँग पनि राम्रो सम्बन्ध थियो । पूर्वाधार र प्राविधिक सफलतामा उनले आफ्ना पिताको कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिए । उनले इस्पात (steel) दुरसंचार, पेट्रोलियम, उर्जा, बाँध र सवारी उद्योगहरूलाई आफ्नो नीतिमा समावेश गरेका थिए।<ref>Robert Graham, Iran, St. Martins, January 1979</ref><ref>Gholam Reza Afkhami, The Life and Times of the Shah, University of California Press, January 2009,</ref><ref>Abbas Milani, The Persian Sphinx: Amir Abbas Hoveyda and the Riddle of the Iranian Revolution, Mage Publishers, 1 October 2003;</ref> ==इरानको इस्लामिक क्रान्ति== {{main|इरानको इस्लामिक क्रान्ति}} == मृत्यु == मोहमद रेजाको मृत्यु २७ जुलाई १९८० मा ६० वर्षको उमेरमा भएको थियो। मिस्री राष्ट्रपति सादातले शाहलाई राजकीय सम्मानका साथ अन्त्येष्टि गरेका थिए। <ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,921924,00.html Shah's Flight] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825233219/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,921924,00.html |date=2013-08-25 }}. ''Time''. 31 March 1980</ref> पहलवी परिवारको साथै [[अनवर सादात]], [[रिचार्ड निक्सन]]ले उनको अन्त्येष्टिमा [[कायरो]]मा उपस्थिति जनाएका थिए। <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1988/11/06/books/someone-else-s-problem.html|title=SOMEONE ELSE'S PROBLEM|date=6 November 1988|work=The New York Times}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{श्रेणी:इरान}} [[श्रेणी:इरान]] [[श्रेणी:शीत युद्धकालीन व्यक्तिहरू]] nyg035hs5re2hh0ynavhfjqxbokjq9y 0 100206 1357023 1328974 2026-05-29T07:03:41Z ~2026-31955-08 78969 /* भाट परिवार */ 1357023 wikitext text/x-wiki भारतीय चलचित्र उद्योगमा केही त्यस्ता कलाकार छन् जसका लागि अभिनय नै आफ्नो पुस्तैनी काम भएको छ । यो पृष्ठ तिनै एकै कुल/घरानाका ख्यातिप्राप्त र लोकप्रिय सदस्यसँग सम्बन्धित छ । अङ्ग्रेजी पृष्ठ [[:en:List of Hindi film families|यहाँ]] छ । ==अ== ===अख्तर–आज्मी–खेर परिवार=== अख्तर परिवार भारतीय चलचित्र उद्योग कै सुपरिचित परिवार हो । यस परिवारमा कवि, लेखक, चलचित्र लेखक, निर्देशक, अभिनेता र निर्माताहरू छन् । जाबेद अख्तरका हजुरवुवाका हजुरवुवाका हजुरवुवा "फजल-ए-हक खैराबादी" एक कवि, लेखक र दार्शनिक थिए । "मुज्तर खैराबादी" भारतीय उर्दु कवि थिए जो जावेद अख्तरका हजुरवुवा थिए । गीतकार जावेद अख्तरले चलचित्र लेखक "हनी इरानी" सँग विवाह गरेका थिए । उनले दोस्रो विवाह "सबाना आज्मी" सँग गरे । आज्मीका भतिजीहरू "फराह नाज" र "तबु" हुन् । फरान अख्तर र जोया अख्तरका कजन (काका/बडीबाका छोरा/छोरी) फराह र सजिद खान हुन् । <ref name=st>[http://www.screenindia.com/old/20000922/50.htm The Dynamic Dynasties: What would the world of films be without them?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210044146/http://www.screenindia.com/old/20000922/50.htm |date=2010-02-10 }} Screen, September 22, 2000.</ref> ==आ== ===आनन्द-साहनी परिवार=== आनन्द परिवारका सबैभन्दा प्रख्यात र परिचित सदस्य [[देव आनन्द]] हुन्, जसले सय भन्दा बढी हिन्दी फिल्ममा प्रमुख किरदारको भूमिका निभाएका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा समेत चिनिने शेखर कपुर यस परिवारका अर्का महत्त्वपूर्ण सदस्य हुन् जो विशेषत: [[एलिजाबेथ]] नामक चलचित्र निर्देशनका कारण चिनिन्छन् । उनी सुचीत्रा कृष्णमुर्तीसँग विवाह बन्धनमा बाँधिएका थिए । * '''देव आनन्द''' * '''कल्पना कार्तिक''' (देव आनन्दकी श्रीमती) * '''सुनिल आनन्द''' (देव आनन्द का छोरा) * '''चेतन आनन्द''' (देव आनन्द का दाजु) * '''उमा आनन्द''' (चेतन आनन्द की पत्नी) * '''केतन आनन्द''' (चेतन आनन्द का छोरा) * '''प्रिया राजवंश''' (अभिनेत्री र चेतन आनन्द की....) * '''कमल जीत''' (अभिनेता र प्रिया राजवंश को भाइ) * '''वाहिदा रहमान''' (कमल जीतकी पत्नी र अभिनेत्री) * '''विजय आनन्द''' (देव आनन्द का भाइ) * '''शेखर कपुर''' (देव आनन्द का भान्जा) * '''सुचित्रा कृष्णमुर्ती''' (शेखर कपुरकी पुर्व पत्नी) * '''नविन निश्चोल''' (अभिनेता, शेखर कपुरको पुर्व सालो) * '''बलराज सान्ही''' (अभिनेता) * '''भिसम सान्ही''' (उपन्यासकार, अभिनेता र बलराज सान्हीका भाइ) * ''' परिक्षित सान्ही''' (अभिनेता, बलराज सान्हीका छोरा) * '''विशाल आनन्द''' (देव आनन्द को भतिज) * '''पुरव कोहली''' (शेखर कपुरको भतिज) ==इ/ई== ==उ/ऊ== ==ए/ऐ== ==ओ== ==औ== ==अं== ==अ:== ==क== ==ख== ==ग== ==घ== ==ङ== ==च== ===चक्रवर्ती परिवार=== [[File:Mitun-chakraborty (cropped).jpg|thumb|110px|[[मिथुन चक्रवर्ती]]]] * [[मिथुन चक्रवर्ती]] (अभिनेता र होटल सञ्चालक) * [[योगीता बाली]] (अभिनेत्री र निर्माता-मिथुन चक्रवर्ती की पत्नी) ** [[महाक्षय चक्रवर्ती]] (अभिनेता-मिथुन चक्रवर्ती र योगीता बालीका छोरा) ===चोपडा परिवार=== [[File:Baldev Raj Chopra and Yash Chopra.jpg|thumb|[[बलदेव राज चोपडा]] (बायाँ) र [[यश चोपडा]] (दायाँ)]] * [[बलदेव राज चोपडा]] (चलचित्र निर्देशक र निर्माता – बी.आर. फिल्म्सका संस्थापक) ** [[रवि चोपडा]] (चलचित्र निर्देशक र निर्माता – बी.आर. चोपडाका छोरा) * [[यश चोपडा]] (चलचित्र निर्देशक र निर्माता – [[यश राज फिल्म्स]]का संस्थापक, बी.आर. चोपडाका भाइ) * [[पामेला चोपडा]] (गायिका, लेखिका र निर्माता – यश चोपडाकी पत्नी) ** [[आदित्य चोपडा]] (निर्देशक र निर्माता – यश चोपडा र पामेला चोपडाका छोरा) *** [[रानी मुखर्जी]] (अभिनेत्री – आदित्य चोपडा की पत्नी) *** [[आदिरा चोपडा]] (आदित्य चोपडा र रानी मुखर्जीकी छोरी) ** [[उदय चोपडा]] (अभिनेता र निर्माता – यश चोपडा र पामेला चोपडाका छोरा) ==छ== ==ज== ==झ== ==ञ== ==ट== ==ठ== ==ड== ==ढ== ==ण== ==त== ==थ== ==द== ==ध== ==न== ==प== ==फ== ==ब== ==भ== ===[[भाट परिवार]]=== * [[नानाभाइ भट्ट]] (निर्देशक – महेश भट्टका पिता)<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0080324/bio|title=Pooja Bhatt Biography|publisher=IMDb.com|accessdate=२०१८-१०-२३}}</ref> *** हेमलता भट्ट (नानाभाइ भट्टको पत्नी) *** सिरिन मोहम्मद अलि (नानाभाइ भट्ट को दोस्रो पत्नी) <ref>[https://www.youlinmagazine.com/story/mahesh-bhatt/MzEz The Enigma of Mahesh Bhatt, Dr Dushka H Saiyid, April 07, 2015]</ref><ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/The-Saraansh-of-Mahesh-Bhatts-life/articleshow/34774326.cms? The Saraansh of Mahesh Bhatt's life, TNN , Jan 18, 2003]</ref> ** [[धवल भट्ट]] (नानाभाइ भट्ट र हेमलता भट्ट का छोरा) ** [[रोबिन भट्ट]] (नानाभाइ भट्ट र हेमलता भट्ट का छोरा); लेखक ** [[Mukesh Bhatt]] (son of Nanabhai Bhatt and Shirin Bhatt); producer ***[[Vishesh Bhatt]] (director – son of Mukesh) ***Sakshi Bhatt (producer - daughter of Mukesh) ** [[Mahesh Bhatt]] (son of Nanabhai Bhatt & Shirin Bhatt); director, writer, producer *** [[Pooja Bhatt]] (actor, producer – daughter of Mahesh and Kiran (née Loraine Bright)) *** [[Rahul Bhatt]] (son of Mahesh and Kiran (née Loraine Bright)) ** [[Soni Razdan]] (actress – second wife of Mahesh Bhatt) ***[[Alia Bhatt]] (actress, singer – daughter of Mahesh Bhatt and Soni Razdan) *** Shaheen Bhatt (Writer/Director– daughter of Mahesh Bhatt and Soni Razdan) ** Heena Suri (sister of Mahesh Bhatt, Mukesh Bhatt, and Robin Bhatt) *** [[मोहित सुरी]] (निर्देशक – nephew of Mahesh, son of Heena) *** [[उदिता गोस्वामी]] (अभिनेत्री – मोहितकी श्रीमती) *** [[स्माइली सुरी]] (अभिनेत्री – मोहित सुरीकी बहिनी) *** Vineet Bangera (dance instructor – husband of Smiley Suri) *** [[इमरान हाशमी]] (अभिनेता – son of Anwar Hashmi and Maherrah Hashmi (née Maherrah Mohammad Ali; sister of Shirin Bhatt'(née Mohammad Ali)) and nephew of Mahesh Bhatt and Mukesh Bhatt) *** [[Onjolee Nair]] (director – niece of Mahesh Bhatt) *** [[Milan Luthria]] (director – nephew of Mahesh Bhatt) ***[[Dharmesh Darshan]] (filmmaker – nephew of Mahesh Bhatt) ***[[Suneel Darshan]] (filmmaker – nephew of Mahesh Bhatt) ***[[मिलन लुथरिया]] (director -Shirin Bhatt'(née Mohammad Ali) was the younger sister of Milan's maternal grandmother ;nephew of Mahesh Bhatt and Mukesh Bhatt) <gallery class="center"> File:Mahesh Bhatt still7.jpg|[[महेश भट्ट]] File:Mukesh Bhatt at the launch of T P Aggarwal's trade magazine 'Blockbuster' 18.jpg|[[मुकेश भट्ट]] File:Mohit Suri.jpg|[[मोहित सुरी]] File:Udita Goswami at the Success bash of 'Aashiqui 2' at Escobar.jpg|[[उदिता गोस्वामी]] File:Emraan-Hashmi.jpg|[[इमरान हाशमी]] File:Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg|[[आलिया भट्ट]] </gallery> ==म== ==य== ==र== ==ल== ==व== ==श== ==ष== ==स== ==ह== ==क्ष== ==त्र== ==ज्ञ== ==सन्दर्भ सामाग्री== {{ठुटो}} mif1uhck0t06m8w2uxo8sf790o31qg6 0 100538 1357064 1356825 2026-05-29T11:29:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357064 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग | image = | image_size = 200 | caption = Match programme cover | event = [[२००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] | team1association = {{flagicon|GER|size=30px}} | team1score = १ | team2 = [[रियल म्याड्रिड]] | team2association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team2score = २ | date = १५ मे २००२ | stadium = हाम्प्डेन पार्क | city = ग्लाज्गो<ref name="hampdenpark">{{cite news |first=सिन |last=स्मिथ|title=ग्लास्गो |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1984838.stm |work=बिबिसी स्पोर्ट्स |publisher=बिबिसी |date=13 May 2002 |accessdate=31 December 2010 }}</ref> | man_of_the_match1a = [[जिनेदीन जिदेन]] (रियल म्याड्रिड)<ref name="attendance"/> | referee = युर्स मियर ([[स्विट्जरल्यान्ड]])<ref name="ursmeier">{{cite journal |first=म्याथ्युज |last=लिन्ड्से |title=Meier the man for job |journal=इभिनिङ टाइम्स |date=13 May 2002 |volume= |issue= |pages=52 |publisher=ProQuest Archiver |url=https://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |accessdate=31 December 2010 }}{{subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104221231/http://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |date=4 November 2012 }}</ref> | attendance = ५०,४९९<ref name="attendance">{{cite book |year=2017 |chapter=2. Finals |chapter-url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/89/2285689_DOWNLOAD.pdf |chapter-format=पिडिएफ |title=युइएफए च्याम्पियन्स लिगको तथ्याङ्क |location= नियोन , स्विजरल्यान्ड|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |page=1 |access-date=22 April 2017}}</ref> | weather = हल्का बादल, <br />{{convert|15|°C|°F}}<ref>{{cite web|url=http://www.wunderground.com/history/airport/EGPF/2002/5/15/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|title=मैसमको इतिहास|website=www.wunderground.com}}</ref> | previous = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]] | next = [[२००३ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००३]] }} '''२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २००१-२००२ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला स्विट्जरल्यान्डको ग्लाज्गो सहरमा अवस्थित हम्प्डेन पार्कमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको बायर ०४ लिभरकुसेन र स्पेनी क्लब रियल म्याड्रिड बिच भएको थियो । यो खेल १५ जुन २००२ मा भएको थियो जसमा रियल म्याड्रिड लिभरकुसेनलाई २ को बिरुद्ध १ गोल अन्तरले हराएको थियो । ==खेलको तथ्याङ्क== {{col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+पहिलो हाप<ref name="half time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_hr.pdf |title= पहिलो आधा समयको तथ्याङ्क |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=31 December 2010}}</ref> |-पहिलो !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोलहरू || १ || २ |- |जम्मा सट || ५ || ६ |- |लक्षमा लागेको सटहरू || ३ || ३ |- |बलमा नियन्त्रण || ४२% || ५८% |- |कर्नक किक || ३ || १ |- |फल || ८ ||१९ |- |अफसाइड || ३ || २ |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+दोश्रो हाप<ref name="full time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_fr.pdf |title=फुट टाइम रिपोर्ट |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=1 September 2010}}</ref> |- दोस्रो हाप !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोल || ० || ० |- |जम्मा सट || ८ || ६ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ३ || ४ |- |बलमा नियन्त्रण || ५४% || ४६% |- |कर्नर किक || ३ || ४ |- |फल || ९ || २५ |- |अफसाइड || ० || ० |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |- |+सबै !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर ०४ लिभरमुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेको गोल ||१ || २ |- |जम्मा सट || १३ || १२ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ६ || ९ |- |Ball possession || ४८% || ५२% |- |कर्नर किक || ६ || ५ |- |फल || १७ || ४४ |- |अफसाइड || ३ || ३ |- |पहेंलो कार्ड || ० || २ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-end}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20020606170756/http://www.uefa.com/competitions/UCL/INDEX.html २००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 2wkvl5i48bicvm7hzgwisj2di80xasf 0 101472 1356989 1332132 2026-05-28T19:04:28Z Bishaldev100 28807 /* प्रारम्भिक जीवन */ 1356989 wikitext text/x-wiki [[File:Rajendra Prasad with Maj. Gen. and Mrs. Bijoya Shumshwere Jung Bahadur Rana.jpg|thumb|[[राजेन्द्र प्रसाद]] साथमा मेजर जनरल विजय शमशेर र पत्नी सरला कुमारी राज्य लक्ष्मी]] {{Infobox officeholder |name =विजय शमशेर | office = [[भारतको लागि नेपाली राजदुत]] | image = | honorific-suffix = | predecessor = [[सिंहसम्शेर राणा]] | primeminister = [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]] | successor = [[महेन्द्र विक्रम शाह]] | vicepresident = | footnotes = | party = | birth_date = {{birth date|1915|12|15|df=y}} | birth_place = [[लक्ष्मी निवास]] | death_date = {{death date and age|1953|12|29|1915|12|15|df=y}} | death_place = नेपाली राजदूतावास; दिल्ली | spouse = {{marriage|सरला कुमारी राज्य लक्ष्मी|1938|1953|end=d.}} | alma_mater = युनिभर्सिटी अफ कलकत्ता | awards = [[नेपाल तारा|सुप्रदीप्त मान्यवर नेपाल तारा]]<br> [[त्रिशक्ति पट्ट|ज्योतिर्मय -सुविख्यात त्रिशक्ति पट्ट]]<br>[[गोरखा दक्षिण बाहु|सुप्रसिद्द प्रबल गोरखा दक्षिण बाहु]]<br>लिजन अफ अनर (फ्रान्स) | term_start = २६ जनवरी १९५० | term_end = २९ डिसेम्बर १९५३ }} [[लेफ्टिनेन्ट जनरल]] '''विजय शमशेर''' प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]] कार्यकालमा नेपालको परराष्ट्र सम्बन्धको अड्डाका हाकिम थिए। उनी [[मुन्सी खाना|मुन्शी खाना]]को डाइरेक्टर जनरल थिए। उनले [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शम्शेर]]द्वारा [[बहादुर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|बहादुर शमशेर]]को अध्यक्षता गठित संवैधानिक सुधार समितिको सदस्य भएर समेत काम गरेका थिए।<ref>{{cite book|title=constitutional development:Constitution of the Kingdom of Nepal 1990,|author=Regmi Mukunda|page=|date=2004|publisher=|isbn=|url=}}</ref><ref>{{cite book|title=Self-Determination & Constitution Making in Nepal: Constituent Assembly|author=Surendra Bhandari|page=213|date=2014|publisher=|isbn=|url=}}</ref> उनले नेपाललाई [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]को [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू|सदस्यता]] दिलाउन ठूलो प्रयास गरेका थिए तर [[सोभियत सङ्घ|सोभियत रुस]]को [[भिटो]]को कारण नेपाल संयुक्त राष्ट्र सङ्घमा जोडिन सकेन।<ref>[http://annapurnapost.com/news/146957 नेपालको संयुक्त राष्ट्रसंघ–यात्रा]</ref><ref>http://bg.annapurnapost.com/uploads/media/The-Journey-of-Nepal-In-UN_20200201020945.jpg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924105618/https://bg.annapurnapost.com/uploads/media/The-Journey-of-Nepal-In-UN_20200201020945.jpg |date=2021-09-24 }}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== बिजय शमशेरको जन्म बिसं १९७२ मा महाराजकुमार मोहन शमशेर र दीक्षा कुमारी का कान्छो पुत्रको रुपमा [[लक्ष्मी निवास]]मा भएको थियो। उनका हजुरबुबा चन्द्र शमशेर नेपालका श्री ३ महाराज थिए। उनको पढाइलेखाइ [[पटना विश्वविद्यालय]] र [[कलकत्ता विश्वविद्यालय]]मा भएको थियो। उनी राणाहरूमा पढेलेखेका मध्ये थिए। उनले कलकत्तामा बसेर राजनीतिशास्त्रमा एमए गरेका थिए। उनको वरिपरि त्यो समयका सक्षम र विद्धान सहयोगी थिए। सरदार [[भीमबहादुर पाँडे]], सरदार [[गुञ्जमान सिंह]] र [[नरेन्द्रमणि आचार्य]] सहितको उनको टोलि थियो । ==भारत-नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि,१९५०== {{main|भारत-नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि,१९५०}} विजय शमशेरले सम्बन्ध बढाएर १९५० को सन्धिको नेगोसिएसन भारतीय सत्ता पक्षसँग गरेका थिए। नेपालस्थित भारतीय दूतावासलाई थाहै नदिई विजय शमशेरले नेहरूसँगको आफ्नो पुरानो सम्पर्क र चिनजान प्रयोग गरी २००६ साल फागुनमा दिल्लीमा नेहरू र मोहन शमशेरबीच गराए। उनीहरूबीच सन्धिका बारेमा ९० मिनेट कुरा भयो। भारतले सन्धिको मस्यौदा तयार गरेको थियो तर नेपालमा छलफल नगरी सही नगर्ने अडान लिएर मोहन शमशेर नेपाल फर्केको [[भीमबहादुर पाँडे|सरदार भीमबहादुर पाँडे]]को पुस्तकमा उल्लेख छ। ==त्रिपक्षीय दिल्ली सम्झौता १ फागुन २००७== विजय शमशेर र केशर शमशेर राणा दिल्लीमा राणा सरकारको तर्फबाट [[दिल्ली सम्झौता|दिल्ली वार्ता]]मा सहभागी भएका थिए। ==राजदूत == {{main|भारतको लागि नेपाली राजदुत}} २००७ साल पछि विजय शमशेर दिल्लीमा राजदूत भएर गए । नेपालमा प्रजातन्त्र आएपछि सन् १९५१ मा [[बबर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा|बबर शम्शेर]]लाई मन्त्रीबाट हटाएर त्यस ठाउँमा राख्नका लागि [[सिंहसम्शेर राणा|सिंह शम्शेर]]लाई भारतबाट फिर्ता बोलाएपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शम्शेर]]ले आफ्ना छोरा विजय शम्शेरलाई भारतको दोस्रो राजदूत बनाएर पठाएका थिए । उनी पनि त्यतिबेला विदेश मामिला नै हेर्दथे । == सम्मान == # [[नेपाल तारा|सुप्रदीप्त मान्यवर नेपाल तारा]] # [[त्रिशक्ति पट्ट|ज्योतिर्मय -सुविख्यात त्रिशक्ति पट्ट]] # [[गोरखा दक्षिण बाहु|सुप्रसिद्द प्रबल गोरखा दक्षिण बाहु]] # लिजन अफ अनर (फ्रान्स) == सन्तान == # [[पशुपति शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पशुपति शमशेर जवरा]] # धर्म राज्य लक्ष्मी # गंगा राज्य लक्ष्मी # जमुना राज्य लक्ष्मी == निधन == विजय शमशेरको २९ डिसेम्बर १९५३ मा<ref>{{Cite news|url=https://ekagaj.com/article/thought/3390/|title=बाथटबमा अन्तिम सास फेरेका ती कूटनीतिज्ञ|last=खडेरी|first=सन्तोष|date=पुस १४, २०७७|work=इकागज मिडिया}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> दिल्ली निवासमा नुहाउने इलेक्टि्रक गिजरमा विद्युत् प्रवाह हुँदा करेन्ट लागि निधन भएकाले विजय शमशेरले आफ्नो पूर्ण क्षमता प्रदर्शन गर्न पाएनन्।<ref>[http://nepal.ekantipur.com/news/2014-12-14/7788.html दिल्ली दूतावास खाली हुनाको परिणाम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190608162132/http://nepal.ekantipur.com/news/2014-12-14/7788.html |date=2019-06-08 }}</ref><ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb10.htm</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[Category: कुटनीतिज्ञ]] [[श्रेणी : गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:भारतको लागि नेपाली राजदुत]] [[श्रेणी:चन्द्र खलक]] edqrw0vi14jz3mhffb0okj9iqhi24oc 0 105401 1356981 1356173 2026-05-28T16:43:36Z Bishaldev100 28807 1356981 wikitext text/x-wiki {{infobox officeholder | name = रमेशनाथ पाण्डे |image =File:Ramesh N Pandey.jpg | birth_date = वि.सं. २००० | office =परराष्ट्रमन्त्री<ref>{{Cite web|title =राजाको अध्यक्षतामा नयां मन्त्रीमण्डल गठन|url=https://www.bbc.com/nepali/news/story/2005/02/printable/050202_nepalnewministers.shtml|website =बीबीसी नेपाली सेवा|accessdate =02 फेब्रुअरी, 2005}}</ref> | monarch =राजा ज्ञानेन्द्र |term_start=२०६१।१०।१९ |term_end=२०६३।१।१२ |predecessor = |successor =[[सहाना प्रधान|साहना प्रधान]] }} '''रमेशनाथ पाण्डे''' नेपाली पत्रकार, राजनीतिज्ञ तथा कुटनीतिज्ञ हुन्। उनले आफ्नो वृती पत्रकारिकाबाट प्रारम्भ गरे। राजनीतिमा विभिन्न मन्त्रालयहरूको नेतृत्व गरे भने अन्तराष्ट्रिय क्षेत्रमा नेपालको दौत्य सम्बन्ध र कुटनैतिक सम्बन्धमा महत्त्वपूर्ण भुमिका निभाए। ==प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म सामन्य परिवारमा भएको थियो। १३ वर्षको उमेरमा प्रवेशिका परीक्षा उतिर्ण गर्ने बित्तिकै उनी पत्रकारिता सुरु गरे।<ref name=":0" /> =वृत्ती = ==पत्रकारिता== उनी १४ वर्षको उमेरमा नै जनता दैनिकको सम्पादक बनेका थिए। पत्रकारिता काम गर्दै जाँदा राजनीतिकर्मीहरूसँग उनको भेटघाट बाक्लिदै गयो। उनले भारतीय प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]] नेपाल भ्रमणमा आएका बेलामा अन्तर्वार्ता लिने अवसर पाएका थिए।<ref name=":0">[https://baahrakhari.com/news-details/198677/2019-06-08 १४ वर्षमै सम्पादक बाह्रखरी २०७६ जेठ २५ शनिबार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703004203/https://baahrakhari.com/news-details/198677/2019-06-08 |date=2019-07-03 }}</ref> उनले २०१८ साउनमा [[नयाँ सन्देश (पत्रिका)]] प्रकाशित गरेका थिए। ==प्रेस काउन्सिल== अश्विन ४ गते २०२७ साल प्रेस काउन्सिल सदस्य <ref>{{Cite web|title =श्री ५ को सरकार गृह पञ्चायत मन्त्रालयको सूचना |url=rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=10629|website=नेपाल राजपत्र|accessdate =अश्विन ४ गते २०२७}}</ref> =राजनीति= [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]को शाही कदमपश्चात्को मन्त्रिमण्डलमा रमेशनाथ पाण्डे परराष्ट्रमन्त्रीका रूपमा जीवनको सर्वाधिक महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक पदमा पुगे। <ref>{{Cite web|title =रवाफको कूटनीति, रोमाञ्चक जीवन|url=http://nepalihimal.com/article/5034|website =हिमालखबर|accessdate =१०-१६ असोज २०७२}}</ref> २०६३ बैशाख २९ मा [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|जन आन्दोलन]] दबाउने माथि छानबिन गर्न गठित उच्चस्तरीय छनबिन आयोगको सिफारिसमा निवर्तमान सरकारका कमल थापा, रमेशनाथ पाण्डे, श्रीर्ष शमशेर राणा, टंक ढकाल र निक्षशमशेर राणालाई सार्वजनिक सुरक्ष ऐन अन्तर्गत ९० दिनको पूर्जी दिई गिरफ्तार गरिएको थियो। =कुटनीती= =पुस्तक= *आत्मकथा : [[कूटनीति]] र राजनीति <ref>{{Cite web|title =लेखन पनि कूटनीतिक !|url=https://www.kantipurdaily.com/koseli/2015/12/26/20151226100517.html|website =कोसेली|accessdate =पुस ११, २०७२}}</ref> * क्रान्ति र प्रतिक्रान्ति =सम्मान= =बाह्य लिंक= * [https://mobile.twitter.com/rameshnathpande रमेशनाथ पाण्डे टुइटर] =सन्दर्भ= {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सूचना तथा सञ्चार मन्त्रीहरू]] 8mcjyzhgrq8olidqil4ff1qn1726b8z 1356982 1356981 2026-05-28T16:44:26Z Bishaldev100 28807 1356982 wikitext text/x-wiki {{infobox officeholder | name = रमेशनाथ पाण्डे |image =File:Ramesh N Pandey.jpg | birth_date = वि.सं. २००० | office =परराष्ट्रमन्त्री<ref>{{Cite web|title =राजाको अध्यक्षतामा नयां मन्त्रीमण्डल गठन|url=https://www.bbc.com/nepali/news/story/2005/02/printable/050202_nepalnewministers.shtml|website =बीबीसी नेपाली सेवा|accessdate =02 फेब्रुअरी, 2005}}</ref> | monarch =राजा ज्ञानेन्द्र |term_start=२०६१।१०।१९ |term_end=२०६३।१।१२ |predecessor = |successor =[[सहाना प्रधान|साहना प्रधान]] }} '''रमेशनाथ पाण्डे''' नेपाली पत्रकार, राजनीतिज्ञ तथा कुटनीतिज्ञ हुन्। उनले आफ्नो वृती पत्रकारिकाबाट प्रारम्भ गरे। राजनीतिमा विभिन्न मन्त्रालयहरूको नेतृत्व गरे भने अन्तराष्ट्रिय क्षेत्रमा नेपालको दौत्य सम्बन्ध र कुटनैतिक सम्बन्धमा महत्त्वपूर्ण भुमिका निभाए। ==प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म सामन्य परिवारमा भएको थियो। १३ वर्षको उमेरमा प्रवेशिका परीक्षा उतिर्ण गर्ने बित्तिकै उनी पत्रकारिता सुरु गरे।<ref name=":0" /> =वृत्ती = ==पत्रकारिता== उनी १४ वर्षको उमेरमा नै जनता दैनिकको सम्पादक बनेका थिए। पत्रकारिता काम गर्दै जाँदा राजनीतिकर्मीहरूसँग उनको भेटघाट बाक्लिदै गयो। उनले भारतीय प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]] नेपाल भ्रमणमा आएका बेलामा अन्तर्वार्ता लिने अवसर पाएका थिए।<ref name=":0">[https://baahrakhari.com/news-details/198677/2019-06-08 १४ वर्षमै सम्पादक बाह्रखरी २०७६ जेठ २५ शनिबार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703004203/https://baahrakhari.com/news-details/198677/2019-06-08 |date=2019-07-03 }}</ref> उनले २०१८ साउनमा [[नयाँ सन्देश (पत्रिका)]] प्रकाशित गरेका थिए। ==प्रेस काउन्सिल== अश्विन ४ गते २०२७ साल प्रेस काउन्सिल सदस्य <ref>{{Cite web|title =श्री ५ को सरकार गृह पञ्चायत मन्त्रालयको सूचना |url=rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=10629|website=नेपाल राजपत्र|accessdate =अश्विन ४ गते २०२७}}</ref> =राजनीति= [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]को शाही कदमपश्चात्को मन्त्रिमण्डलमा रमेशनाथ पाण्डे परराष्ट्रमन्त्रीका रूपमा जीवनको सर्वाधिक महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक पदमा पुगे। <ref>{{Cite web|title =रवाफको कूटनीति, रोमाञ्चक जीवन|url=http://nepalihimal.com/article/5034|website =हिमालखबर|accessdate =१०-१६ असोज २०७२}}</ref> २०६३ बैशाख २९ मा [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|जन आन्दोलन]] दबाउने माथि छानबिन गर्न गठित उच्चस्तरीय छनबिन आयोगको सिफारिसमा निवर्तमान सरकारका कमल थापा, रमेशनाथ पाण्डे, श्रीर्ष शमशेर राणा, टंक ढकाल र निक्षशमशेर राणालाई सार्वजनिक सुरक्ष ऐन अन्तर्गत ९० दिनको पूर्जी दिई गिरफ्तार गरिएको थियो। =कुटनीती= =पुस्तक= *आत्मकथा : [[कूटनीति]] र राजनीति <ref>{{Cite web|title =लेखन पनि कूटनीतिक !|url=https://www.kantipurdaily.com/koseli/2015/12/26/20151226100517.html|website =कोसेली|accessdate =पुस ११, २०७२}}</ref> * क्रान्ति र प्रतिक्रान्ति =सम्मान= =बाह्य लिंक= * [https://mobile.twitter.com/rameshnathpande रमेशनाथ पाण्डे टुइटर] =सन्दर्भ= {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सूचना तथा सञ्चार मन्त्रीहरू]] soprhq5fh6juhvvnvh1pjvs22zl99yq 1356983 1356982 2026-05-28T16:45:16Z Bishaldev100 28807 /* प्रारम्भिक जीवन */ 1356983 wikitext text/x-wiki {{infobox officeholder | name = रमेशनाथ पाण्डे |image =File:Ramesh N Pandey.jpg | birth_date = वि.सं. २००० | office =परराष्ट्रमन्त्री<ref>{{Cite web|title =राजाको अध्यक्षतामा नयां मन्त्रीमण्डल गठन|url=https://www.bbc.com/nepali/news/story/2005/02/printable/050202_nepalnewministers.shtml|website =बीबीसी नेपाली सेवा|accessdate =02 फेब्रुअरी, 2005}}</ref> | monarch =राजा ज्ञानेन्द्र |term_start=२०६१।१०।१९ |term_end=२०६३।१।१२ |predecessor = |successor =[[सहाना प्रधान|साहना प्रधान]] }} '''रमेशनाथ पाण्डे''' नेपाली पत्रकार, राजनीतिज्ञ तथा कुटनीतिज्ञ हुन्। उनले आफ्नो वृती पत्रकारिकाबाट प्रारम्भ गरे। राजनीतिमा विभिन्न मन्त्रालयहरूको नेतृत्व गरे भने अन्तराष्ट्रिय क्षेत्रमा नेपालको दौत्य सम्बन्ध र कुटनैतिक सम्बन्धमा महत्त्वपूर्ण भुमिका निभाए। ==प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म सामन्य परिवारमा भएको थियो। १३ वर्षको उमेरमा प्रवेशिका परीक्षा उतिर्ण गर्ने बित्तिकै उनी पत्रकारिता सुरु गरे।<ref name=":0" /> =वृत्ती = ==पत्रकारिता== उनी १४ वर्षको उमेरमा नै जनता दैनिकको सम्पादक बनेका थिए। पत्रकारिता काम गर्दै जाँदा राजनीतिकर्मीहरूसँग उनको भेटघाट बाक्लिदै गयो। उनले भारतीय प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]] नेपाल भ्रमणमा आएका बेलामा अन्तर्वार्ता लिने अवसर पाएका थिए।<ref name=":0">[https://baahrakhari.com/news-details/198677/2019-06-08 १४ वर्षमै सम्पादक बाह्रखरी २०७६ जेठ २५ शनिबार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703004203/https://baahrakhari.com/news-details/198677/2019-06-08 |date=2019-07-03 }}</ref> उनले २०१८ साउनमा [[नयाँ सन्देश (पत्रिका)]] प्रकाशित गरेका थिए। ==प्रेस काउन्सिल== अश्विन ४ गते २०२७ साल प्रेस काउन्सिल सदस्य <ref>{{Cite web|title =श्री ५ को सरकार गृह पञ्चायत मन्त्रालयको सूचना |url=rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=10629|website=नेपाल राजपत्र|accessdate =अश्विन ४ गते २०२७}}</ref> =राजनीति= [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]को शाही कदमपश्चात्को मन्त्रिमण्डलमा रमेशनाथ पाण्डे परराष्ट्रमन्त्रीका रूपमा जीवनको सर्वाधिक महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक पदमा पुगे। <ref>{{Cite web|title =रवाफको कूटनीति, रोमाञ्चक जीवन|url=http://nepalihimal.com/article/5034|website =हिमालखबर|accessdate =१०-१६ असोज २०७२}}</ref> २०६३ बैशाख २९ मा [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|जन आन्दोलन]] दबाउने माथि छानबिन गर्न गठित उच्चस्तरीय छनबिन आयोगको सिफारिसमा निवर्तमान सरकारका कमल थापा, रमेशनाथ पाण्डे, श्रीर्ष शमशेर राणा, टंक ढकाल र निक्षशमशेर राणालाई सार्वजनिक सुरक्ष ऐन अन्तर्गत ९० दिनको पूर्जी दिई गिरफ्तार गरिएको थियो। =कुटनीती= =पुस्तक= *आत्मकथा : [[कूटनीति]] र राजनीति <ref>{{Cite web|title =लेखन पनि कूटनीतिक !|url=https://www.kantipurdaily.com/koseli/2015/12/26/20151226100517.html|website =कोसेली|accessdate =पुस ११, २०७२}}</ref> * क्रान्ति र प्रतिक्रान्ति =सम्मान= =बाह्य लिंक= * [https://mobile.twitter.com/rameshnathpande रमेशनाथ पाण्डे टुइटर] =सन्दर्भ= {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सूचना तथा सञ्चार मन्त्रीहरू]] 1j6io6ppi3gee1zh92wrhn35uo8la0g 0 116097 1356973 1253428 2026-05-28T14:00:06Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[गरेना फ्रि फायर]] पृष्ठलाई [[फ्रि फायर]]मा सारियो 1253428 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = फ्री फायर | image = Garena_Free_Fire_Logo.png | image_size = | developer = १११ डट्स स्टुडियो<ref>{{cite web |title=फ्री फायर- थेम मट प्लेयरअननाउन ब्याटलग्राउण्ड|url=https://gamek.vn/free-fire-them-mot-playerunknowns-battlegrounds-made-in-vietnam-nua-tren-mobile-20170928111927507.chn |website=Gamek |language=vi |date=28 September 2017}}</ref> | publisher = [[गरेना]] | director = | producer = | designer = | engine = युनिटी | platform = एन्ड्रोइड, <br /> आइओएस | release = ३० सेप्टेम्बर २०१७ (बेटा) | genre = ब्याटल रोयल | modes = मल्टिप्लेयर }}'''गरेना फ्री फायर''' (''जसलाई '''फ्री फायर ब्याटलग्राउण्ड''' अथवा '''फ्री फायर''' आदि नामहरूले पनि चिनिने गरिन्छ'') एक एक्सन-एड्भेन्चर ब्याटल रोएल गेम हो, जो मुख्य गरी मोबाइल फोनहरूका लागि उपलब्ध रहेको छ । जसलाई 111dots Studio द्वारा विकसित गरेर गरेनाद्वारा प्रकाशित गरिएको थियो । == खेलका पात्रहरू == ;यस खेलका पात्रहरू *आडम * *ईभा *एन्ड्रीयु *फ्रड *Kla *Alok *निकिटा *नोटोरा * अल्भारो *ए१२४ *मीशा *एन्टोनीयो *हयाटो *Clu *Skyler *Maro *Thiva *DVLM *Rafeal * ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली) गेमहरू]] [[श्रेणी:आइओएस गेमहरू]] [[श्रेणी:मल्टिप्लेयर भिडियो गेमहरू]] 6becbio3wnirzsnr66hatlxij9k1p4t 0 121468 1356984 1356950 2026-05-28T16:48:18Z Bishaldev100 28807 /* वर्म र वर्म व्हील */ 1356984 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Gears animation.gif|300px|right|thumb|एक स्पर गियरद्वारा घुमिरहेको अर्को स्पर गियर।]] [[चित्र:Worm Gear.gif|right|thumb|300px|वर्म गियर]] '''गियर''' (gear वा cogwheel) रोटरी चालमा चल्ने मेसिनको एक अंग हो। गियरमा "दाँत " / "दाँती" बनाइएको हुन्छ जसमा अर्को गियर जोडिन्छ। यसको सहायताले एक साफ्टबाट अर्को साफ्टमा टर्क संचार गर्न सकिन्छ। गियरको सहायताले [[चाल शक्ति|चाल]], टर्क को दिशा परिवर्तन गर्न सकिन्छ। गियरको प्रयोगबाट टर्क परिवर्तन गर्न सकिन्छ र उचित गियर अनुपात मिलाएर यान्त्रिक लाभ हासिल गर्न सकिन्छ। एक आपसमा जोडिने गियरको दाँती समान आकारको हुन पर्छ। जब दुई भन्दा धेरै गियर एक आपसमा जोडिन्छ, तब यस संरचनालाई 'गियर शृंखला' (गियर ट्रेन) भनिन्छ। गियर यान्त्रिक अङ्गहरू मध्ये सबैभन्दा साधारण हुन्। यो आकार र सामग्रीको ठूलो विविधतामा आउँछन्, र धेरै अलग-अलग कार्य प्रयोगहरूको लागि उपयोग गरिन्छ। यसको [[व्यास]] सुक्ष्म-उपकरणहरूमा केही माइक्रोमिटर <ref name="zhan2021">Shuailong Zhang, Mohamed Elsayed, Ran Peng, Yujie Chen (2021): "Reconfigurable multi-component micromachines driven by optoelectronic tweezers". ''Nature Communications'', volume 12, issue 1. {{doi|10.1038/s41467-021-25582-8}}</ref> देखि, घडीहरू र खेलौनाहरूमा केही मिलिमिटर र केही खानी उपकरणहरूमा १० मिटरभन्दा बढी हुन सक्छ।<ref name="jast2013">Matthew Jaster (2013): [https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf "MY GEAR is Bigger than YOUR GEAR: Industry Battles it Out for World’s Largest Gear Title"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241231143718/https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf |date=2024-12-31 }}. Online article from ''Gear Technology'' magazine. [https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf Archived on 2024-07-30]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> टाइमिङ पुली (Timing Pulley) र स्प्रोकेट (Sproket) को कार्य र आकार केही हदसम्म गियरहरूसँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ । ==गियरको प्रकार== === स्पर गियर === दुई स्पर गियरहरू समानान्तर शाफ्टहरूमा फिट गरिएको खण्डमा मात्र प्रयोग गरिन्छ। दाँत भारले कुनै एक्सियल थ्रस्ट सिर्जना गर्दैन। स्पर गियरको प्रयोग मध्यम गतिमा उत्कृष्ट हुन्छ तर उच्च गतिमा धेरै आवाज निकाल्छ। === बिवेल गियर === [[चित्र:Engranaje cónico, Nymphenburg, Múnich, Alemania4.JPG|thumb|300px|बेभेल गियर, जब दुई शाफ्ट समानान्तर हुँदैन तब बेभेल गियरको प्रयोग हुन्छ।|केन्द्र]] === हेलीकल गियर, === === मिटर गियर === === हाइपोइड गियर=== === वर्म र वर्म व्हील === [[File:Worm Gear and Pinion.jpg|thumb|left|Worm gear]] [[File:Worm Gear.gif|thumb|left|4-start worm and wheel]] वर्म [[पेच|स्क्रू]] जस्तै देखिन्छ। एक वर्म एक वर्म-चक्का सँग जोडिन्छ, जुन स्पर गियर जस्तै देखिन्छ। वर्म-एन्ड-गियर सेटहरू उच्च टर्क, कम गतिको गियर अनुपात प्राप्त गर्ने एक सरल र कम्प्याक्ट तरिका हो। उदाहरणका लागि, हेलिकल गियरहरू सामान्यतया १०:१ भन्दा कमको गियर अनुपातमा सीमित हुन्छन् जबकि वर्म-एन्ड-गियर सेटको दायरा १०:१ देखि ५००:१ सम्म हुन्छन्।<ref name="wormgears1">{{harvnb|Vallance|Doughtie|1964|p=287}}.</ref> एउटा बेफाइदा भनेको पर्याप्त स्लाइडिङ एक्सनको सम्भावना हुन्छ, जसले गर्दा दक्षतामा कमी आउँछ।<ref name="wormgears2">{{harvnb|Vallance|Doughtie|1964|pp=280, 296}}</ref> {{clear}} === र्‍याक तथा पिनियन === [[चित्र:Rack and pinion animation.gif|thumb|300px|र्‍याक तथा पिनियन गियर|बायाँ]] र्‍याक तथा पिनियन गियरले रोटरी चाल(Rotary Motion) लाई विस्थापी चाल (translatory motion) मा बदल्छ। पिनियन घुम्छ, जबकि र्याक सीधा रेखामा सर्छ। यस्तो संयन्त्र अटोमोबाइलको स्टेयरिङमा, स्टेयरिङ ह्वील घुमाउँदा रोटेसनलाई अगाडिको पाङ्ग्रामा जोडिएका टाई रड बायाँ-देखि-दायाँ गतिमा रूपान्तरण गर्न प्रयोग गरिन्छ। {{clear}} === आन्तरिक/इन्टरनल गियर === === सन एन्ड प्लानेट गियर === [[चित्र:Sun and planet gears.gif|thumb|सन एन्ड प्लानेट गियर]] सन एन्ड प्लानेट (सूर्य र ग्रह) गियरिङ पारस्परिक गतिलाई रोटरी गतिमा रूपान्तरण गर्ने तरिका हो जुन [[वाष्प इन्जिन]]हरूमा प्रयोग गरिएको थियो। [[जेम्स वाट]]ले यसलाई आफ्नो प्रारम्भिक वाष्प इन्जिनहरूमा क्र्याङ्कमा [[पेटेन्ट|प्याटेन्ट]] प्राप्त गर्न प्रयोग गरे । यसले फ्लाईव्हील गति बढाउने फाइदा पनि प्रदान गर्‍यो ताकि वाटले हल्का फ्लाईव्हील प्रयोग गर्न सक्थे। सँगैको दृष्टान्तमा, सूर्य पहेंलो, ग्रह रातो, रेसीप्रोकेटिङ आर्म नीलो, फ्लाईव्हील हरियो र ड्राइभशाफ्ट खैरो छ। ==गियर बनाउन प्रयोग गरिने धातु == * कास्ट आयरन, * कास्ट स्टील, * एलोय स्टील, * माइल्ड स्टील, * [[तामा]] (कपर), * [[पित्तल]] (Brass) * [[काँस (मिश्रधातु)|काँस]] (मिश्रधातु) * एलुमिनियम * प्लास्टिक * नाइलन ==ब्याकल्यास== ब्याकल्यास भनेको गियरले दिशा परिवर्तन गर्दा गतिमा हुने त्रुटि हो। ड्राइभिङ गियरमा ड्राइभिङ दाँतको पछाडिको भाग र यसको पछाडिको दाँतको अगाडिको भाग बीच सधैं केही खाडल हुने भएकाले, र नयाँ दिशामा बल स्थानान्तरण गर्न सक्नु अघि त्यो खाडल बन्द गर्नुपर्ने हुनाले यो त्रुटि देखिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} 8054bjps143itaaiyr68zr8upf5buk2 1356985 1356984 2026-05-28T16:53:27Z Bishaldev100 28807 1356985 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Gears animation.gif|300px|right|thumb|एक स्पर गियरद्वारा घुमिरहेको अर्को स्पर गियर।]] [[चित्र:Worm Gear.gif|right|thumb|300px|वर्म गियर]] '''गियर''' (gear वा cogwheel) रोटरी चालमा चल्ने मेसिनको एक अंग हो। गियरमा "दाँत " / "दाँती" बनाइएको हुन्छ जसमा अर्को गियर जोडिन्छ। यसको सहायताले एक साफ्टबाट अर्को साफ्टमा टर्क संचार गर्न सकिन्छ। गियरको सहायताले [[चाल शक्ति|चाल]], टर्क को दिशा परिवर्तन गर्न सकिन्छ। गियरको प्रयोगबाट टर्क परिवर्तन गर्न सकिन्छ र उचित गियर अनुपात मिलाएर यान्त्रिक लाभ हासिल गर्न सकिन्छ। एक आपसमा जोडिने गियरको दाँती समान आकारको हुन पर्छ। जब दुई भन्दा धेरै गियर एक आपसमा जोडिन्छ, तब यस संरचनालाई 'गियर शृंखला' (गियर ट्रेन) भनिन्छ। गियर यान्त्रिक अङ्गहरू मध्ये सबैभन्दा साधारण हुन्। यो आकार र सामग्रीको ठूलो विविधतामा आउँछन्, र धेरै अलग-अलग कार्य प्रयोगहरूको लागि उपयोग गरिन्छ। यसको [[व्यास]] सुक्ष्म-उपकरणहरूमा केही माइक्रोमिटर <ref name="zhan2021">Shuailong Zhang, Mohamed Elsayed, Ran Peng, Yujie Chen (2021): "Reconfigurable multi-component micromachines driven by optoelectronic tweezers". ''Nature Communications'', volume 12, issue 1. {{doi|10.1038/s41467-021-25582-8}}</ref> देखि, घडीहरू र खेलौनाहरूमा केही मिलिमिटर र केही खानी उपकरणहरूमा १० मिटरभन्दा बढी हुन सक्छ।<ref name="jast2013">Matthew Jaster (2013): [https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf "MY GEAR is Bigger than YOUR GEAR: Industry Battles it Out for World’s Largest Gear Title"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241231143718/https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf |date=2024-12-31 }}. Online article from ''Gear Technology'' magazine. [https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf Archived on 2024-07-30]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> टाइमिङ पुली (Timing Pulley) र स्प्रोकेट (Sproket) को कार्य र आकार केही हदसम्म गियरहरूसँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ । ==गियरको प्रकार== === स्पर गियर === दुई स्पर गियरहरू समानान्तर शाफ्टहरूमा फिट गरिएको खण्डमा मात्र प्रयोग गरिन्छ। दाँत भारले कुनै एक्सियल थ्रस्ट सिर्जना गर्दैन। स्पर गियरको प्रयोग मध्यम गतिमा उत्कृष्ट हुन्छ तर उच्च गतिमा धेरै आवाज निकाल्छ। === बिवेल गियर=== [[चित्र:Engranaje cónico, Nymphenburg, Múnich, Alemania4.JPG|thumb|300px|बेभेल गियर, जब दुई शाफ्ट समानान्तर हुँदैन तब बेभेल गियरको प्रयोग हुन्छ।|केन्द्र]] === हेलीकल गियर, === === मिटर गियर === === हाइपोइड गियर=== === वर्म र वर्म व्हील === [[File:Worm Gear and Pinion.jpg|thumb|left|Worm gear]] [[File:Worm Gear.gif|thumb|left|4-start worm and wheel]] वर्म [[पेच|स्क्रू]] जस्तै देखिन्छ। एक वर्म एक वर्म-चक्का सँग जोडिन्छ, जुन स्पर गियर जस्तै देखिन्छ। वर्म-एन्ड-गियर सेटहरू उच्च टर्क, कम गतिको गियर अनुपात प्राप्त गर्ने एक सरल र कम्प्याक्ट तरिका हो। उदाहरणका लागि, हेलिकल गियरहरू सामान्यतया १०:१ भन्दा कमको गियर अनुपातमा सीमित हुन्छन् जबकि वर्म-एन्ड-गियर सेटको दायरा १०:१ देखि ५००:१ सम्म हुन्छन्।<ref name="wormgears1">{{harvnb|Vallance|Doughtie|1964|p=287}}.</ref> एउटा बेफाइदा भनेको पर्याप्त स्लाइडिङ एक्सनको सम्भावना हुन्छ, जसले गर्दा दक्षतामा कमी आउँछ।<ref name="wormgears2">{{harvnb|Vallance|Doughtie|1964|pp=280, 296}}</ref> {{clear}} === र्‍याक तथा पिनियन === [[चित्र:Rack and pinion animation.gif|thumb|300px|र्‍याक तथा पिनियन गियर|बायाँ]] र्‍याक तथा पिनियन गियरले रोटरी चाल(Rotary Motion) लाई विस्थापी चाल (translatory motion) मा बदल्छ। पिनियन घुम्छ, जबकि र्याक सीधा रेखामा सर्छ। यस्तो संयन्त्र अटोमोबाइलको स्टेयरिङमा, स्टेयरिङ ह्वील घुमाउँदा रोटेसनलाई अगाडिको पाङ्ग्रामा जोडिएका टाई रड बायाँ-देखि-दायाँ गतिमा रूपान्तरण गर्न प्रयोग गरिन्छ। {{clear}} === आन्तरिक/इन्टरनल गियर === === सन एन्ड प्लानेट गियर === [[चित्र:Sun and planet gears.gif|thumb|सन एन्ड प्लानेट गियर]] सन एन्ड प्लानेट (सूर्य र ग्रह) गियरिङ पारस्परिक गतिलाई रोटरी गतिमा रूपान्तरण गर्ने तरिका हो जुन [[वाष्प इन्जिन]]हरूमा प्रयोग गरिएको थियो। [[जेम्स वाट]]ले यसलाई आफ्नो प्रारम्भिक वाष्प इन्जिनहरूमा क्र्याङ्कमा [[पेटेन्ट|प्याटेन्ट]] प्राप्त गर्न प्रयोग गरे । यसले फ्लाईव्हील गति बढाउने फाइदा पनि प्रदान गर्‍यो ताकि वाटले हल्का फ्लाईव्हील प्रयोग गर्न सक्थे। सँगैको दृष्टान्तमा, सूर्य पहेंलो, ग्रह रातो, रेसीप्रोकेटिङ आर्म नीलो, फ्लाईव्हील हरियो र ड्राइभशाफ्ट खैरो छ। ==गियर बनाउन प्रयोग गरिने धातु == * कास्ट आयरन, * कास्ट स्टील, * एलोय स्टील, * माइल्ड स्टील, * [[तामा]] (कपर), * [[पित्तल]] (Brass) * [[काँस (मिश्रधातु)|काँस]] (मिश्रधातु) * एलुमिनियम * प्लास्टिक * नाइलन ==ब्याकल्यास== ब्याकल्यास भनेको गियरले दिशा परिवर्तन गर्दा गतिमा हुने त्रुटि हो। ड्राइभिङ गियरमा ड्राइभिङ दाँतको पछाडिको भाग र यसको पछाडिको दाँतको अगाडिको भाग बीच सधैं केही खाडल हुने भएकाले, र नयाँ दिशामा बल स्थानान्तरण गर्न सक्नु अघि त्यो खाडल बन्द गर्नुपर्ने हुनाले यो त्रुटि देखिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} 5wuz9i4vwwn3ttg96h37a61i80bmmu8 1356986 1356985 2026-05-28T16:54:10Z Bishaldev100 28807 /* गियरको प्रकार */ 1356986 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Gears animation.gif|300px|right|thumb|एक स्पर गियरद्वारा घुमिरहेको अर्को स्पर गियर।]] [[चित्र:Worm Gear.gif|right|thumb|300px|वर्म गियर]] '''गियर''' (gear वा cogwheel) रोटरी चालमा चल्ने मेसिनको एक अंग हो। गियरमा "दाँत " / "दाँती" बनाइएको हुन्छ जसमा अर्को गियर जोडिन्छ। यसको सहायताले एक साफ्टबाट अर्को साफ्टमा टर्क संचार गर्न सकिन्छ। गियरको सहायताले [[चाल शक्ति|चाल]], टर्क को दिशा परिवर्तन गर्न सकिन्छ। गियरको प्रयोगबाट टर्क परिवर्तन गर्न सकिन्छ र उचित गियर अनुपात मिलाएर यान्त्रिक लाभ हासिल गर्न सकिन्छ। एक आपसमा जोडिने गियरको दाँती समान आकारको हुन पर्छ। जब दुई भन्दा धेरै गियर एक आपसमा जोडिन्छ, तब यस संरचनालाई 'गियर शृंखला' (गियर ट्रेन) भनिन्छ। गियर यान्त्रिक अङ्गहरू मध्ये सबैभन्दा साधारण हुन्। यो आकार र सामग्रीको ठूलो विविधतामा आउँछन्, र धेरै अलग-अलग कार्य प्रयोगहरूको लागि उपयोग गरिन्छ। यसको [[व्यास]] सुक्ष्म-उपकरणहरूमा केही माइक्रोमिटर <ref name="zhan2021">Shuailong Zhang, Mohamed Elsayed, Ran Peng, Yujie Chen (2021): "Reconfigurable multi-component micromachines driven by optoelectronic tweezers". ''Nature Communications'', volume 12, issue 1. {{doi|10.1038/s41467-021-25582-8}}</ref> देखि, घडीहरू र खेलौनाहरूमा केही मिलिमिटर र केही खानी उपकरणहरूमा १० मिटरभन्दा बढी हुन सक्छ।<ref name="jast2013">Matthew Jaster (2013): [https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf "MY GEAR is Bigger than YOUR GEAR: Industry Battles it Out for World’s Largest Gear Title"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241231143718/https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf |date=2024-12-31 }}. Online article from ''Gear Technology'' magazine. [https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf Archived on 2024-07-30]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> टाइमिङ पुली (Timing Pulley) र स्प्रोकेट (Sproket) को कार्य र आकार केही हदसम्म गियरहरूसँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ । ==गियरको प्रकार== === स्पर गियर === दुई स्पर गियरहरू समानान्तर शाफ्टहरूमा फिट गरिएको खण्डमा मात्र प्रयोग गरिन्छ। दाँत भारले कुनै एक्सियल थ्रस्ट सिर्जना गर्दैन। स्पर गियरको प्रयोग मध्यम गतिमा उत्कृष्ट हुन्छ तर उच्च गतिमा धेरै आवाज निकाल्छ। === बिवेल गियर=== [[चित्र:Engranaje cónico, Nymphenburg, Múnich, Alemania4.JPG|thumb|300px|बेभेल गियर, जब दुई शाफ्ट समानान्तर हुँदैन तब बेभेल गियरको प्रयोग हुन्छ।|केन्द्र]] === हेलीकल गियर=== === मिटर गियर === === हाइपोइड गियर=== === वर्म र वर्म व्हील === [[File:Worm Gear and Pinion.jpg|thumb|left|Worm gear]] [[File:Worm Gear.gif|thumb|left|4-start worm and wheel]] वर्म [[पेच|स्क्रू]] जस्तै देखिन्छ। एक वर्म एक वर्म-चक्का सँग जोडिन्छ, जुन स्पर गियर जस्तै देखिन्छ। वर्म-एन्ड-गियर सेटहरू उच्च टर्क, कम गतिको गियर अनुपात प्राप्त गर्ने एक सरल र कम्प्याक्ट तरिका हो। उदाहरणका लागि, हेलिकल गियरहरू सामान्यतया १०:१ भन्दा कमको गियर अनुपातमा सीमित हुन्छन् जबकि वर्म-एन्ड-गियर सेटको दायरा १०:१ देखि ५००:१ सम्म हुन्छन्।<ref name="wormgears1">{{harvnb|Vallance|Doughtie|1964|p=287}}.</ref> एउटा बेफाइदा भनेको पर्याप्त स्लाइडिङ एक्सनको सम्भावना हुन्छ, जसले गर्दा दक्षतामा कमी आउँछ।<ref name="wormgears2">{{harvnb|Vallance|Doughtie|1964|pp=280, 296}}</ref> {{clear}} === र्‍याक तथा पिनियन === [[चित्र:Rack and pinion animation.gif|thumb|300px|र्‍याक तथा पिनियन गियर|बायाँ]] र्‍याक तथा पिनियन गियरले रोटरी चाल(Rotary Motion) लाई विस्थापी चाल (translatory motion) मा बदल्छ। पिनियन घुम्छ, जबकि र्याक सीधा रेखामा सर्छ। यस्तो संयन्त्र अटोमोबाइलको स्टेयरिङमा, स्टेयरिङ ह्वील घुमाउँदा रोटेसनलाई अगाडिको पाङ्ग्रामा जोडिएका टाई रड बायाँ-देखि-दायाँ गतिमा रूपान्तरण गर्न प्रयोग गरिन्छ। {{clear}} === आन्तरिक/इन्टरनल गियर === === सन एन्ड प्लानेट गियर === [[चित्र:Sun and planet gears.gif|thumb|सन एन्ड प्लानेट गियर]] सन एन्ड प्लानेट (सूर्य र ग्रह) गियरिङ पारस्परिक गतिलाई रोटरी गतिमा रूपान्तरण गर्ने तरिका हो जुन [[वाष्प इन्जिन]]हरूमा प्रयोग गरिएको थियो। [[जेम्स वाट]]ले यसलाई आफ्नो प्रारम्भिक वाष्प इन्जिनहरूमा क्र्याङ्कमा [[पेटेन्ट|प्याटेन्ट]] प्राप्त गर्न प्रयोग गरे । यसले फ्लाईव्हील गति बढाउने फाइदा पनि प्रदान गर्‍यो ताकि वाटले हल्का फ्लाईव्हील प्रयोग गर्न सक्थे। सँगैको दृष्टान्तमा, सूर्य पहेंलो, ग्रह रातो, रेसीप्रोकेटिङ आर्म नीलो, फ्लाईव्हील हरियो र ड्राइभशाफ्ट खैरो छ। ==गियर बनाउन प्रयोग गरिने धातु == * कास्ट आयरन, * कास्ट स्टील, * एलोय स्टील, * माइल्ड स्टील, * [[तामा]] (कपर), * [[पित्तल]] (Brass) * [[काँस (मिश्रधातु)|काँस]] (मिश्रधातु) * एलुमिनियम * प्लास्टिक * नाइलन ==ब्याकल्यास== ब्याकल्यास भनेको गियरले दिशा परिवर्तन गर्दा गतिमा हुने त्रुटि हो। ड्राइभिङ गियरमा ड्राइभिङ दाँतको पछाडिको भाग र यसको पछाडिको दाँतको अगाडिको भाग बीच सधैं केही खाडल हुने भएकाले, र नयाँ दिशामा बल स्थानान्तरण गर्न सक्नु अघि त्यो खाडल बन्द गर्नुपर्ने हुनाले यो त्रुटि देखिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} cox1nwv3m9lwxty0d5vovf8878uakt0 1356987 1356986 2026-05-28T18:30:40Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1356987 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Gears animation.gif|300px|right|thumb|एक स्पर गियरद्वारा घुमिरहेको अर्को स्पर गियर।]] [[चित्र:Worm Gear.gif|right|thumb|300px|वर्म गियर]] '''गियर''' (gear वा cogwheel) रोटरी चालमा चल्ने मेसिनको एक अंग हो। गियरमा "दाँत " / "दाँती" बनाइएको हुन्छ जसमा अर्को गियर जोडिन्छ। यसको सहायताले एक साफ्टबाट अर्को साफ्टमा टर्क संचार गर्न सकिन्छ। गियरको सहायताले [[चाल शक्ति|चाल]], टर्क को दिशा परिवर्तन गर्न सकिन्छ। गियरको प्रयोगबाट टर्क परिवर्तन गर्न सकिन्छ र उचित गियर अनुपात मिलाएर यान्त्रिक लाभ हासिल गर्न सकिन्छ। एक आपसमा जोडिने गियरको दाँती समान आकारको हुन पर्छ। जब दुई भन्दा धेरै गियर एक आपसमा जोडिन्छ, तब यस संरचनालाई 'गियर शृंखला' (गियर ट्रेन) भनिन्छ। गियर यान्त्रिक अङ्गहरू मध्ये सबैभन्दा साधारण हुन्। यो आकार र सामग्रीको ठूलो विविधतामा आउँछन्, र धेरै अलग-अलग कार्य प्रयोगहरूको लागि उपयोग गरिन्छ। यसको [[व्यास]] सुक्ष्म-उपकरणहरूमा केही माइक्रोमिटर <ref name="zhan2021">Shuailong Zhang, Mohamed Elsayed, Ran Peng, Yujie Chen (2021): "Reconfigurable multi-component micromachines driven by optoelectronic tweezers". ''Nature Communications'', volume 12, issue 1. {{doi|10.1038/s41467-021-25582-8}}</ref> देखि, घडीहरू र खेलौनाहरूमा केही मिलिमिटर र केही खानी उपकरणहरूमा १० मिटरभन्दा बढी हुन सक्छ।<ref name="jast2013">Matthew Jaster (2013): [https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf "MY GEAR is Bigger than YOUR GEAR: Industry Battles it Out for World’s Largest Gear Title"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241231143718/https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf |date=2024-12-31 }}. Online article from ''Gear Technology'' magazine. [https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf Archived on 2024-07-30]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> टाइमिङ पुली (Timing Pulley) र स्प्रोकेट (Sproket) को कार्य र आकार केही हदसम्म गियरहरूसँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ । ==गियरको प्रकार== === स्पर गियर === दुई स्पर गियरहरू समानान्तर शाफ्टहरूमा फिट गरिएको खण्डमा मात्र प्रयोग गरिन्छ। दाँत भारले कुनै एक्सियल थ्रस्ट सिर्जना गर्दैन। स्पर गियरको प्रयोग मध्यम गतिमा उत्कृष्ट हुन्छ तर उच्च गतिमा धेरै आवाज निकाल्छ। === बिवेल गियर=== [[चित्र:Engranaje cónico, Nymphenburg, Múnich, Alemania4.JPG|thumb|300px|बेभेल गियर, जब दुई शाफ्ट समानान्तर हुँदैन तब बेभेल गियरको प्रयोग हुन्छ।|केन्द्र]] === हेलीकल गियर=== === मिटर गियर === === हाइपोइड गियर=== === वर्म र वर्म व्हील === [[File:Worm Gear and Pinion.jpg|thumb|left|Worm gear]] [[File:Worm Gear.gif|thumb|left|4-start worm and wheel]] वर्म [[पेच|स्क्रू]] जस्तै देखिन्छ। एक वर्म एक वर्म-चक्का सँग जोडिन्छ, जुन स्पर गियर जस्तै देखिन्छ। वर्म-एन्ड-गियर सेटहरू उच्च टर्क, कम गतिको गियर अनुपात प्राप्त गर्ने एक सरल र कम्प्याक्ट तरिका हो। उदाहरणका लागि, हेलिकल गियरहरू सामान्यतया १०:१ भन्दा कमको गियर अनुपातमा सीमित हुन्छन् जबकि वर्म-एन्ड-गियर सेटको दायरा १०:१ देखि ५००:१ सम्म हुन्छन्।<ref name="wormgears1">{{harvnb|Vallance|Doughtie|1964|p=287}}.</ref> एउटा बेफाइदा भनेको पर्याप्त स्लाइडिङ एक्सनको सम्भावना हुन्छ, जसले गर्दा दक्षतामा कमी आउँछ।<ref name="wormgears2">{{harvnb|Vallance|Doughtie|1964|pp=280, 296}}</ref> {{clear}} === र्‍याक तथा पिनियन === [[चित्र:Rack and pinion animation.gif|thumb|300px|र्‍याक तथा पिनियन गियर|बायाँ]] र्‍याक तथा पिनियन गियरले रोटरी चाल(Rotary Motion) लाई विस्थापी चाल (translatory motion) मा बदल्छ। पिनियन घुम्छ, जबकि र्याक सीधा रेखामा सर्छ। यस्तो संयन्त्र अटोमोबाइलको स्टेयरिङमा, स्टेयरिङ ह्वील घुमाउँदा रोटेसनलाई अगाडिको पाङ्ग्रामा जोडिएका टाई रड बायाँ-देखि-दायाँ गतिमा रूपान्तरण गर्न प्रयोग गरिन्छ। {{clear}} === आन्तरिक/इन्टरनल गियर === === सन एन्ड प्लानेट गियर === [[चित्र:Sun and planet gears.gif|thumb|सन एन्ड प्लानेट गियर]] सन एन्ड प्लानेट (सूर्य र ग्रह) गियरिङ पारस्परिक गतिलाई रोटरी गतिमा रूपान्तरण गर्ने तरिका हो जुन [[वाष्प इन्जिन]]हरूमा प्रयोग गरिएको थियो। [[जेम्स वाट]]ले यसलाई आफ्नो प्रारम्भिक वाष्प इन्जिनहरूमा क्र्याङ्कमा [[पेटेन्ट|प्याटेन्ट]] प्राप्त गर्न प्रयोग गरे । यसले फ्लाईव्हील गति बढाउने फाइदा पनि प्रदान गर्‍यो ताकि वाटले हल्का फ्लाईव्हील प्रयोग गर्न सक्थे। सँगैको दृष्टान्तमा, सूर्य पहेंलो, ग्रह रातो, रेसीप्रोकेटिङ आर्म नीलो, फ्लाईव्हील हरियो र ड्राइभशाफ्ट खैरो छ। ==गियर बनाउन प्रयोग गरिने धातु == * कास्ट आयरन, * कास्ट स्टील, * एलोय स्टील, * माइल्ड स्टील, * [[तामा]] (कपर), * [[पित्तल]] (Brass) * [[काँस (मिश्रधातु)|काँस]] (मिश्रधातु) * एलुमिनियम * प्लास्टिक * नाइलन ==ब्याकल्यास== ब्याकल्यास भनेको गियरले दिशा परिवर्तन गर्दा गतिमा हुने त्रुटि हो। ड्राइभिङ गियरमा ड्राइभिङ दाँतको पछाडिको भाग र यसको पछाडिको दाँतको अगाडिको भाग बीच सधैं केही खाडल हुने भएकाले, र नयाँ दिशामा बल स्थानान्तरण गर्न सक्नु अघि त्यो खाडल बन्द गर्नुपर्ने हुनाले यो त्रुटि देखिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गियर]] aot1ihpkuks013zflaw6gwqbx7pwoqc 0 124706 1357005 1355909 2026-05-29T03:09:50Z Shree Tin 78966 /* */ 1357005 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|२०८२ देखि नेपालको प्रधानमन्त्री}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = <!-- [[WP:NCIN]] अनुसार यहाँ कुनै पनि शैली/शीर्षक नथप्नुहोस् --> | honorific_suffix = <!-- [[WP:NCIN]] अनुसार यहाँ कुनै पनि शैली/शीर्षक नथप्नुहोस् --> | name = बालेन शाह | native_name = | image = Official portrait of Balen Shah, the Prime Minister of the Federal Democratic Republic of Nepal.jpg | alt = चश्मा, कालो सुट ज्याकेट, कालो शर्ट र ढाका टोपी लगाएका शाहको तस्विर। | caption = शाहको आधिकारिक तस्वीर, २०८२ | office = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालको प्रधानमन्त्री]] | term_start = १३ चैत २०८२ | term_end = | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | predecessor = [[सुशीला कार्की]] (अन्तरिम) {{Collapsed infobox section begin|थप मन्त्रालयहरू}} | 1blankname1 = मन्त्रालय र विभागहरू | 1namedata1 = * [[प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालय (नेपाल)|प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय]] * [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्रालय]] * [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]] | term_start1 = | term_end1 = १३ चैत २०८२ | predecessor1 = [[सुशीला कार्की]] (अन्तरिम) {{Collapsed infobox section end}} | office2 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start2 = १२ चैत २०८२ | term_end2 = | predecessor2 = [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | constituency2 = [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] | office3 = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] | term_start3 = २०७९ जेठ १६ | term_end3 = २०८२ माघ ४ | deputy3 = सुनिता डङ्गोल | predecessor3 = [[विद्यासुन्दर शाक्य]] | successor3 = [[सुनिता डङ्गोल]] (कार्यवाहक) | birth_name = बालेन्द्र शाह | birth_date = {{birth date and age|1990|04|27|df=y}} | birth_place = [[काठमाडौँ]], नेपाल | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | alma_mater = हिमालयन ह्वाइटहाउस इन्टरनेसनल कलेज ([[इन्जिनियरिङमा स्नातक|बिई]])<br>निट्टे मीनाक्षी इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी, कर्नाटक (भारत) ([[इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर|एमटेक]]) | profession = {{hlist|राजनीतिज्ञ|र्‍र्‍यापर|स्ट्रक्चरल इन्जिनियर}} | spouse = {{marriage|सविना काफ्ले|2018}} | children = १ | parents = {{ubl|रामनारायण शाह|ध्रुवदेवी शाह}} | signature = Signature of Balen Shah.svg }} '''बालेन्द्र शाह''' (जन्म: २०४७ वैशाख १४) जसलाई '''बालेन''' भनेर चिनिन्छन्, एक नेपाली राजनीतिज्ञ, स्ट्रक्चरल इन्जिनियर र र्‍यापर हुन्। उनी वि.सं २०८२ चैत १३ का दिनदेखि नेपालको ४३औँ [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]को रूपमा कार्यरत छन्।<ref>{{Cite web |last= |first=सेतोपाटी संवाददाता:|title=बालेन शाह प्रधानमन्त्री नियुक्त |url=https://www.setopati.com/politics/385188/ |access-date=2026-03-27 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली}}</ref> उनी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]मा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को विजयपछि [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] बनेका थिए। उनी नेपालको पहिलो [[मधेशी]] मूलका प्रधानमन्त्री हुन्। उनले यसअघि २०७९ देखि २०८२ सम्म [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँ महानगरपालिकाको १५औँ नगर प्रमुख]]का रूपमा सेवा गरेका थिए, जुन पद सम्हाल्ने उनी पहिलो [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र उम्मेदवार]] थिए। [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९]]मा शाह काठमाडौँको नगर प्रमुखमा निर्वाचित भएका थिए। आफ्नो कार्यकालमा उनले फोहोर व्यवस्थापन र ट्राफिक व्यवस्थापनमा विभिन्न पहलहरू सुरु गरेका थिए। अनधिकृत संरचनाहरू भत्काउने, सुकुम्बासी बस्ती व्यवस्थापन र फुटपाथ व्यवसायीहरू विरुद्धको कारबाहीका कारण उनको प्रशासनले आलोचना र विवादको पनि सामना गर्नु परेको थियो। मेयरको रूपमा आफ्नो कार्यकालमा शाहले [[विशाल नेपाल]]को अवधारणालाई पनि प्रवद्र्धन गरेका थिए। शाह [[नेपालमा जेनजी आन्दोलन|जेनजी आन्दोलन]]को समयमा एक प्रमुख राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा उदाएका थिए। २०८२ माघमा उनले काठमाडौँको मेयर पदबाट राजीनामा दिँदै [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]मा प्रवेश गरी प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ पार्टीको प्रधानमन्त्री उम्मेदवारका रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cp37x5nny2no|title=बालेन र हर्कले दिए चुनावमा उठ्न राजीनामा, कानुनमा के छ? |last=|first=|language=नेपाली|date=२०८२ फागुन २३|website=[[बीबीसी नेपाली]]|accessdate=२०८२ चैत १२}}</ref> उनले [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] मा पूर्वप्रधानमन्त्री [[केपी शर्मा ओली]]लाई भारी मतले पराजित गर्दै आफ्नो पार्टीलाई ऐतिहासिक बहुमत दिलाउन सफल भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1886502/balen-elected-in-jhapa-5-by-a-margin-of-about-50000-votes|title=झापा-५ मा ओलीसँग करिब ५० हजार मतान्तरले बालेन निर्वाचित |last=|first=|language=नेपाली|date=२०८२ फागुन २३|website=अनलाइन खबर|accessdate=२०८२ चैत १२}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == बालेन शाहको जन्म [[विक्रम सम्वत्|वि.सं.]] २०४७ वैशाख १४ गते नरदेवी, [[काठमाडौँ]]मा [[मधेशी]] परिवारमा भएको थियो र उनको [[नामकरण संस्कार|न्वारन]]को नाम बालेन्द्र शाह हो। उनी सुदी जातिका हुन्।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/835441-1653546559.html|title=काठमाडौँका ‘लेन’मा बालेन|last=बेलवासे|first=अस्मिता|date=१२ जेठ २०७९|website=नागरीक|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526131230/https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/835441-1653546559.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|dead-url=|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> उनी [[आयुर्वेद|आयुर्वेदिक]] चिकित्सक डा. रामनारायण शाह र उनकी दोस्रो पत्नी ध्रुवदेवी शाहका कान्छा छोरा हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/news/13998|title=‘वालेन जितेर एक पटक गाउँ आऊ’|last=दास|first=महेशकुमार|date=११ जेठ २०७९|website=[[गोरखापत्र]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220525162723/https://gorkhapatraonline.com/news/13998|archivedate=११ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/272342|title=काठमाडौँले पर्खिरहेको मेयर बालेन शाह|last=श्रेष्ठ|first=सुदीप|date=११ जेठ २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526161837/https://www.setopati.com/politics/272342|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526161837/https://www.setopati.com/politics/272342 |date=2022-05-26 }}</ref> बालेनको पुख्र्यौली घर [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] जिल्लाको [[एकडारा गाउँपालिका]]मा पर्दछ भने<ref name=":0" /> मामाघर [[धनुषा जिल्ला]]को जमुनिवास– ४ मा पर्दछ।<ref name=":0" /> शाहका हजुरबुवा मुनिलाल शाह एक जमिन्दार थिए।<ref name=":0" /> उनको परिवार अहिले [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|त्रिभुवन विमानस्थल]] नजिकै रहेको तीनकुनेको गैरीगाउँमा बस्छन्।<ref>{{Cite web|url=https://lokkalam.com/news/13051|title=काठमाडौँका मेयर उम्मेदवारले कहाँबाट गर्दैछन् मतदान ?|date=२९ वैशाख २०७९|website=लोक कलम|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526113524/https://lokkalam.com/news/13051|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> उनले ह्वाइट हाउस इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजीबाट [[सिभिल इन्जिनियरिङ]]मा स्नातक र भारतको [[कर्नाटक]]मा स्थित विश्वेश्वरय्या प्राविधिक विश्वविद्यालयबाट स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर गरेका छन्। उनी आफ्नो पेशाको क्रममा देशका ६५ वटा जिल्ला भ्रमण गरेको एक कार्यक्रममा बताएका थिए।<ref name=":1" /> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ सालको महाभूकम्प]]पछि उनले उद्धार र राहतको काममा सक्रिय भएर समाजसेवीको रूपमा नक्सा बनाउने कार्य गरेका थिए।<ref name=":1" /> उनले सबिना काफ्लेसँग विवाह गरेका छन्। शाहकी श्रीमती पेसाले जनस्वास्थ्यकर्मी छिन्।<ref name=":3" /> ==साङ्गीतिक जीवन== सानैदेखि बालेनको रुचि सङ्गीत र कवितामा थियो।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/269228|title=कालो चस्माभित्र लुकेका बालेन शाह|last=सत्याल|first=मनोज|date=१६ वैशाख २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526185828/https://www.setopati.com/politics/269228|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526120434/https://www.setopati.com/politics/269228 |date=2022-05-26 }}</ref> उनले आफ्नो पहिलो गीत "सडक बालक" वि.सं. २०६९ मा गाएका थिए र याे गीत उनले कक्षा ९ मा हुँदा लेखेका थिए।<ref name=":4">{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/society/97791/|title=स्थापित दलका उम्मेदवारमाथि एक्लै भारी बनेका बालेन शाह|last=बजगाईं|first=सुरेन्द्र|date=१९ बैशाख २०७९|website=इकागज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220502135526/https://ekagaj.com/article/society/97791/|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526185851/https://ekagaj.com/article/society/97791/ |date=2022-05-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nepallive.com/story/268882|title=र्‍यापर बालेन काठमाडौँ मेयरको उम्मेदवार बन्ने घोषणा, कलाकारहरूको समर्थन|website=नेपाल लाइभ|publisher=१३ पुस २०७८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134938/https://nepallive.com/story/268882|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> == काठमाडौँको नगर प्रमुख == र्‍याप र इन्जिनियरिङसँगै उनले नेपालको राजनीतिमा पनि रुचि राखेका थिए।<ref name=":3" /> विवेकशील र [[साझा पार्टी]] छुट्टिएको बेला उनी विवेकशील पार्टीसम्म पुगेर काठमाडौँको नगर प्रमुखको उम्मेदवारको रूपमा विवेकशीलबाट उठ्न चाहेका थिए।<ref name=":3" /> शाह सुरुमा [[विवेकशील नेपाली दल|विवेकशील पार्टी]]प्रति आकर्षित थिए।<ref name=":3" /> उनी त्यतिबेला गायकका रूपमा मात्र चिनिन्थे र विवेकशील पार्टीले उनलाई पार्टीमा आउन आग्रह गरेको थियो तर शाहले विवेकशीलको सदस्यता लिएनन्।<ref name=":3" /> उनले स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा चुनाव लड्ने तयारीमा लागेका थिए।<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-61566558|title=बालेनः स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन्द्र शाह कसरी काठमाण्डू महानगरमा निर्वाचित भए, अब उनका चुनौती कस्ता|date=१३ जेठ, २०७९|website=बीबीसी नेपाली|accessdate=१३ जेठ २०७९}}</ref> शाहले [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४]]मा मतदान गरेनन् र उनले वि.सं. २०७४ वैशाख ३१ गते आफ्नो [[फेसबुक]]मा "मैले आज भोट गरिनँ। म उम्मेदवार थिइनँ। मैले सिभिल इन्जिनियरिङमा स्नातक गरेँ, म स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङको मास्टर्सको आधा बाटोमा छुँ। मलाई देश बनाउन आउँछ। म अर्को पटक भोट गर्छु, र आफैँलाई भोट दिन्छु। म मेरो देशको विकास गर्छु। मलाई अरू कसैको भर लाग्दैन्"। भनी लेखेका थिए<ref name=":1" /><ref name=":4" /> उनले वि.सं. २०७९ वैशाखमा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९]]मा [[काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन, २०७९|काठमाडौँ महानगरपालिकाको मेयरको पदमा चुनाव लड्ने]] घोषणा गरेका थिए।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/multimedia/261977|title=र्‍यापर बालेन शाह किन उठ्दैछन् काठमाडौँका मेयर? (भिडिओ)|last=राई|first=विवेक|date=२८ माघ २०७८|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526123219/https://www.setopati.com/multimedia/261977|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> शाहले आफु ९०,८३५ मत ल्याएर चुनाव जित्ने दावी गरेका थिए।<ref name=":3" /> [[काठमाडौँ|काठमाडौँ महानगरपालिका]]को नगरप्रमुख पदमा स्वतन्त्र उम्मेदवारीले उनलाई थप चर्चामा ल्याएको थियो।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2022/05/26/165352625609192175.html|title=परम्परागत राजनीतिमाथि बालेन–विद्रोह|last=दाहाल|first=मणि|date=१२ जेठ २०७९|website=कान्तिपुर|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> वैशाख ११ गते शाहले आधिकारिक रूपमा उम्मेदवारी दर्ता गरेका थिए र उनको विपक्षमा एमालेबाट [[केशव स्थापित]] र काङ्ग्रेसबाट सिर्जना सिंहले उम्मेदवारी दिएका थिए।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/04/24/165078538093562386.html|title=काठमाडौँ महानगरको मेयरमा बालेन शाहद्वारा उम्मेदवारी दर्ता|date=११ वैशाख २०७९|website=कान्तिपुर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526131339/https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/04/24/165078538093562386.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> उनलाई वैशाख १७ मा [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]ले लौरो चुनाव चिह्न दिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/04/1118516|title=बालेन शाह र अटेरीलाई लौरो चुनाव चिह्न|date=२०७९ वैशाख १७|website=अनलाइनखबर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526115336/https://www.onlinekhabar.com/2022/04/1118516|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> वैशाख ३० गते सेतोपाटीले प्रकाशित गरेको मत सर्वेक्षणको अनुसार बालेनलाई नगरप्रमुख पदमा ४२% जनताले मतदान दिएको बताएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/election/localelection/270502/|title=सेतोपाटी प्रक्षेपण: बालेन शाह चुनिने छन् काठमाडौँका मेयर|date=३० वैशाख २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526130123/https://www.setopati.com/election/localelection/270502/|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> वि.सं. २०७९ जेठ ११ गते उनको जित निश्चित भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/25/165345808613167802.html|title=काठमाडौँको मेयरमा वालेन्द्र साहको जित सुनिश्चित|date=११ जेठ २०७९|website=कान्तिपुर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526190113/https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/25/165345808613167802.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> वि.सं. २०७९ जेठ १२ गते बालेन [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँको नगरप्रमुख]]को कार्यालयमा निर्वाचित भए भने उपप्रमुखमा [[सुनिता डङ्गोल|सुनिता डङ्गोल]] निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/272420|title=काठमाडौँको मेयर बने बालेन शाह, उपमेयर सुनिता डङ्गोल|date=१२ जेठ २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526172752/https://www.setopati.com/politics/272420|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526172752/https://www.setopati.com/politics/272420 |date=2022-05-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/26/165356175313176522.html|title=वालेन्द्र बने काठमाडौँ महानगरको मेयर|date=१२ जेठ २०७९|website=कान्तिपुर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526181552/https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/26/165356175313176522.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> == चुनावी इतिहास == === २०७९ काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन === {{मुख्य|काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन, २०७९}} बालेन शाहले २०७७ देखि नै आफ्नो उम्मेदवारीको योजना बनाइरहेका थिए र २०७८ पुस २ मा उनले आफ्नो [[फेसबुक]] पेजमार्फत मेयरको स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा चुनाव लड्ने घोषणा गरेका थिए।<ref name=":3" /> उनको अभियान मुख्यतया [[फोहोर व्यवस्थापन]], [[ट्राफिक नियन्त्रण]], [[सार्वजनिक सेवा]] प्रवाह, [[भ्रष्टाचार विरोधी]] अभियान र सहरको [[सांस्कृतिक सम्पदा]] संरक्षणमा केन्द्रित थियो।<ref name="auto">{{Cite web |date=26 May 2022 |title='Balen' canes parties with the walking stick |url=https://kathmandupost.com/national/2022/05/26/balen-canes-parties-with-the-walking-stick |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526151646/https://kathmandupost.com/national/2022/05/26/balen-canes-parties-with-the-walking-stick |archive-date=26 May 2022 |access-date=26 May 2022 |website=[[The Kathmandu Post]] |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title='Balen, come to your home village after win' |url=https://risingnepaldaily.com/news/11721 |access-date=2026-03-19 |website=GorakhaPatra}}</ref> शाह २०७९ जेठ १२ मा कुल खसेको मतको ३८.६% मत प्राप्त गरी निर्वाचित भएका थिए। उनले [[नेपाली काङ्ग्रेस]]की उम्मेदवार सिर्जना श्रेष्ठ र पूर्व मेयर तथा [[नेकपा (एमाले)]]का उम्मेदवार [[केशव स्थापित]]लाई २३,००० भन्दा बढी मतको अन्तरले पराजित गरेका थिए।<ref name=":0">{{Cite web |date=26 May 2022 |title='लौरो' बोकेर बालेन बने काठमाण्डू महानगर प्रमुख, को हुन् उनको विजयका सारथि |url=https://www.bbc.com/nepali/news-61566558 |website=बीबीसी नेपाली |language=ne}}</ref> शाहले २०७९ जेठ १६ मा मेयरको रूपमा पद तथा गोपनीयताको शपथ लिएका थिए।<ref>{{Cite web |date=30 May 2022 |title=KMC Mayor Balen Shah takes oath of office and secrecy |url=https://english.khabarhub.com/2022/30/254867/ |website=Khabarhub |language=en}}</ref> {{Election box begin|title=नगर प्रमुखको निर्वाचन परिणाम}} {{Election box winning candidate with party link||party=स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|candidate=बालेन्द्र शाह|votes=61767|percentage=३८.६%|change=''नयाँ''}} {{Election box candidate with party link|party=नेपाली काङ्ग्रेस|candidate=सिर्जना सिंह|votes=३८,३४१|percentage=२४.०%|change=+१.१%|}} {{Election box candidate with party link|party=नेकपा (एमाले)|candidate=केशव स्थापित |votes=३८,११७|percentage=२३.८%|change=-९.१%}} {{Election box candidate with party link|party=स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|candidate=सुमन सायमी |votes=१३,७७०|percentage=८.६%|change=''नयाँ''|}} {{Election box candidate with party link|party=राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|candidate=मदनदास श्रेष्ठ|votes=५,७७०|percentage=३.६%|change=''नयाँ''|}} {{Election box candidate||party=अन्य|candidate=|votes=२,१४१|percentage=१.३%|change=}} {{Election box total valid||votes=१५९,९०६|percentage=|change=}} {{Election box rejected||votes=३१,२८०|percentage=|change=}} {{Election box turnout||votes=१९१,१८६|percentage=६३.६८%|change=-९.०४%}} {{Election box registered electors||reg. electors=३००,३४२|ref=<ref name="voter">{{cite web |title=प्रेस विज्ञप्ति |url=https://election.gov.np/admin/public//storage/Local%20Election/Press%20Release/Press%20Release.pdf |website=Election Commission, Nepal|language=ne |access-date=26 May 2022}}</ref>|change=+१०.७%}} {{Election box end}} === २०८२ झापा–५ संसदीय निर्वाचन === काठमाडौँको मेयरको रूपमा आफ्नो कार्यकाल पूरा नगरी, शाहले माघ २०८२ मा मेयर पदबाट राजीनामा दिँदै [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (रास्वपा) मा प्रवेश गरेका थिए। उनी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] लागि पार्टीको प्रधानमन्त्री उम्मेदवार बनेका थिए।<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=RSP's Balen Shah receives victory certificate |url=https://english.khabarhub.com/2026/07/538254/ |website=Khabarhub}}</ref> शाहले [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा निर्वाचन क्षेत्र नं. ५]] बाट उम्मेदवारी दिए, जहाँ उनले चार पटकका पूर्वप्रधानमन्त्री तथा [[नेकपा (एमाले)]]का अध्यक्ष [[केपी शर्मा ओली]]लाई चुनौती दिएका थिए। ओलीले [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] बाहेक त्यस क्षेत्रबाट हरेक निर्वाचन जित्दै आएका थिए। शाह २०८२ फागुन २३ मा झापा–५ बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्यमा आधिकारिक रूपमा निर्वाचित भएका थिए। [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]ले सार्वजनिक गरेको अन्तिम नतिजा अनुसार शाहले ६८,३४८ मत प्राप्त गरेका थिए जुन नेपालको संसदीय निर्वाचनको इतिहासमा कुनै पनि उम्मेदवारले प्राप्त गरेको अहिलेसम्मकै उच्च मत हो। उनले ओलीले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] मा सोही क्षेत्रमा कायम गरेको ५७,१३९ मतको रेकर्ड तोडेका थिए।<ref name="khabarhub2026">{{Cite web |date=7 March 2026 |title=RSP's Balen Shah receives victory certificate after landslide win in Jhapa-5 |url=https://english.khabarhub.com/2026/07/538254/ |access-date=7 March 2026 |website=Khabarhub}}</ref><ref name="khoj2026">{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Balen Shah Wins Jhapa-5 with Record 68,348 Votes, Defeats Former PM KP Sharma Oli |url=https://khojsamachar.com/balen-shah-jhapa-5-record-votes-defeats-kp-sharma-oli/ |access-date=7 March 2026 |website=Khoj Samachar}}</ref><ref>{{Cite news |last=Beech |first=Hannah |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Pradhan |first3=Sajal |date=2026-03-10 |title=Who Is Balendra Shah, the Rapper Set to Be Nepal’s Next Prime Minister? |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/asia/balendra-shah-nepal-prime-minister.html |access-date=2026-03-10 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ओलीले १८,७३४ मत प्राप्त गरेका थिए जस अनुसार शाह ४९,६१४ मतान्तरले विजयी भएका थिए। {{Election box begin|title=संसदीय निर्वाचन परिणाम}} {{Election box winning candidate with party link||party=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|candidate=बालेन्द्र शाह|votes=68,348|percentage=६६.७९%|change=+५४.२७%}} {{Election box candidate with party link|party=नेकपा (एमाले)|candidate=[[केपी शर्मा ओली]]|votes=१८,७३४|percentage=१८.३१%|change=-३७.३%}} {{Election box candidate with party link|party=श्रम संस्कृति पार्टी|candidate=समिर तामाङ|votes=९,२३३|percentage=९.०२%|change=''नयाँ''}} {{Election box candidate with party link|party=नेपाली काङ्ग्रेस|candidate=मन्धरा चिमरिया|votes=१,८२१|percentage=१.७८%|change=-२३.५१%}} {{Election box candidate||party=अन्य|candidate=|votes=४,२०२|percentage=४.१०%|change=-२.३६%}} {{Election box total valid||votes=१२०,३३८|percentage=|change=}} {{Election box rejected||votes=४,२३०|percentage=|change=}} {{Election box turnout||votes=१०६,५६८|percentage=६३.६८%|change=}} {{Election box registered electors||reg. electors=१६३,३७९|ref=|change=}} {{Election box end}} == व्यक्तिगत जीवन == शाहले जनस्वास्थ्य विशेषज्ञ सविना काफ्लेसँग विवाह गरेका थिए।<ref name=":269228" /> उनी आफ्नी पत्नी र छोरीका साथ काठमाडौँको तीनकुने, गैरीगाउँमा बस्छन्।<ref name=":269228">{{Cite web |last=सत्याल |first=मनोज |date=29 April 2022 |title=कालो चस्माभित्र लुकेका बालेन शाह |url=https://www.setopati.com/politics/269228/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526185828/https://www.setopati.com/politics/269228/ |archive-date=26 May 2022 |access-date=26 May 2022 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526185828/https://www.setopati.com/politics/269228/ |date=26 May 2022 }}</ref> == सम्मान तथा पहिचान == सन् २०२३ मा प्रतिष्ठित ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' पत्रिकाले शाहलाई आफ्नो विश्वका १०० प्रभावशाली उदीयमान व्यक्तिहरूको सूचीमा समावेश गरेपछि उनले अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा चर्चा प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=TIME100 Next 2023: Balendra Shah |url=https://time.com/collection/time100-next-2023/6311766/balendra-shah/ |publisher=Time |date=2023-09-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> एक स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा उनको विजयलाई राजनीतिक विश्लेषकहरूले नेपालका स्थापित राजनीतिक दलहरूको वर्चस्वका लागि एक ठूलो चुनौती र "बालेन प्रभाव"को रूपमा व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=Balen Shah's victory and what it means for Nepal's politics |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/05/20/balen-shah-s-victory-and-what-it-means-for-nepal-s-politics |publisher=The Kathmandu Post |date=2022-05-20}}</ref> == गीतहरू == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |गीत ! scope="col" |टिप्पणीहरू ! scope="col" |वर्ष ! class="unsortable" scope="col" |सन्दर्भ |- !'''जय महाकाली''' | |सन् २०२६ |<ref>{{Citation |last=Balen |title=BALEN - JAY MAHAKAALI (Swapnil, Chronic Beatz, Foeseal) |date=2026-03-26 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Yse0H0mXEuQ |access-date=2026-03-27}}</ref> |- ! scope="row" |"सबै लाई हतार छ" | |सन् २०२१ | |- ! scope="row" |"स्टे ट्रु" | |सन् २०२१ | |- ! scope="row" |"बलिदान" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"लोकल ठिटो" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"सावेज" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"आस्तिक" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"गोर्खाली तोप" | |सन् २०१९ | |- ! scope="row" |"मार्फाको मदिरा" | |सन् २०१९ | |- ! scope="row" |"मन यो उड्यो" | |सन् २०१६ | |- ! scope="row" |"नेपाल हासेको" | |सन् २०१५ | |- ! scope="row" |"आम नेपाली बुवा" | |सन् २०१३ | |- ! scope="row" |"तथ्य" | |सन् २०१३ | |- ! scope="row" |"सडक बालक" |पहिलो गीत |सन् २०१२ | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{wikiquote}} {{Commons category}} * {{IMDb name|nm14014835}} {{s-start}} {{s-par|np-lwr}} |- {{s-bef|before=[[केपी शर्मा ओली]]}} {{s-ttl|title=[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] का लागि प्रतिनिधि सभा सदस्य|years=वि.सं २०८२–वर्तमान}} {{s-inc}} |- {{s-off}} |- {{s-bef|before=[[सुशीला कार्की]]<br />{{small|अन्तरिम}}}} {{s-ttl|title=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]]|years=वि.सं २०८२–वर्तमान}} {{s-inc}} |- {{s-bef | before = [[विद्यासुन्दर शाक्य]] }} {{s-ttl | title = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँ महानगरपालिकाको प्रमुख]] | years = २०२२–२०२६ }} {{s-aft | after = [[सुनिता डङ्गोल]]<br />{{small|कार्यवाहक}}}} {{s-end}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{वर्तमान सार्क नेताहरू}} [[श्रेणी:नेपाली र्‍यापरहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ महानगरपालिकाका नगरप्रमुखहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:नेपालका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] f8baopk533u0rsxpf25n8ew5n966rsi 1357006 1357005 2026-05-29T03:13:12Z Shree Tin 78966 /* */ 1357006 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|२०८२ देखि नेपालको प्रधानमन्त्री}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = <!-- [[WP:NCIN]] अनुसार यहाँ कुनै पनि शैली/शीर्षक नथप्नुहोस् --> | honorific_suffix = <!-- [[WP:NCIN]] अनुसार यहाँ कुनै पनि शैली/शीर्षक नथप्नुहोस् --> | name = बालेन शाह | native_name = | image = Official portrait of Balen Shah, the Prime Minister of the Federal Democratic Republic of Nepal.jpg | alt = चश्मा, कालो सुट ज्याकेट, कालो शर्ट र ढाका टोपी लगाएका शाहको तस्विर। | caption = शाहको आधिकारिक तस्वीर, २०८२ | office = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालको प्रधानमन्त्री]] | term_start = १३ चैत २०८२ | term_end = | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | predecessor = [[सुशीला कार्की]] (अन्तरिम) {{Collapsed infobox section begin|थप मन्त्रालयहरू}} | 1blankname1 = मन्त्रालय र विभागहरू | 1namedata1 = * [[प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालय (नेपाल)|प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्]] * [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] * [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] * विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन * [[राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग]] | term_start1 = | term_end1 = १३ चैत २०८२ | predecessor1 = सुशीला कार्की {{Collapsed infobox section end}} | office2 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start2 = १२ चैत २०८२ | term_end2 = | predecessor2 = [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | constituency2 = [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] | office3 = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] | term_start3 = २०७९ जेठ १६ | term_end3 = २०८२ माघ ४ | deputy3 = सुनिता डङ्गोल | predecessor3 = [[विद्यासुन्दर शाक्य]] | successor3 = [[सुनिता डङ्गोल]] (कार्यवाहक) | birth_name = बालेन्द्र शाह | birth_date = {{birth date and age|1990|04|27|df=y}} | birth_place = [[काठमाडौँ]], नेपाल | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | alma_mater = हिमालयन ह्वाइटहाउस इन्टरनेसनल कलेज ([[इन्जिनियरिङमा स्नातक|बिई]])<br>निट्टे मीनाक्षी इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी, कर्नाटक (भारत) ([[इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर|एमटेक]]) | profession = {{hlist|राजनीतिज्ञ|र्‍र्‍यापर|स्ट्रक्चरल इन्जिनियर}} | spouse = {{marriage|सविना काफ्ले|2018}} | children = १ | parents = {{ubl|रामनारायण शाह|ध्रुवदेवी शाह}} | signature = Signature of Balen Shah.svg }} '''बालेन्द्र शाह''' (जन्म: २०४७ वैशाख १४) जसलाई '''बालेन''' भनेर चिनिन्छन्, एक नेपाली राजनीतिज्ञ, स्ट्रक्चरल इन्जिनियर र र्‍यापर हुन्। उनी वि.सं २०८२ चैत १३ का दिनदेखि नेपालको ४३औँ [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]को रूपमा कार्यरत छन्।<ref>{{Cite web |last= |first=सेतोपाटी संवाददाता:|title=बालेन शाह प्रधानमन्त्री नियुक्त |url=https://www.setopati.com/politics/385188/ |access-date=2026-03-27 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली}}</ref> उनी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]मा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को विजयपछि [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] बनेका थिए। उनी नेपालको पहिलो [[मधेशी]] मूलका प्रधानमन्त्री हुन्। उनले यसअघि २०७९ देखि २०८२ सम्म [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँ महानगरपालिकाको १५औँ नगर प्रमुख]]का रूपमा सेवा गरेका थिए, जुन पद सम्हाल्ने उनी पहिलो [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र उम्मेदवार]] थिए। [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९]]मा शाह काठमाडौँको नगर प्रमुखमा निर्वाचित भएका थिए। आफ्नो कार्यकालमा उनले फोहोर व्यवस्थापन र ट्राफिक व्यवस्थापनमा विभिन्न पहलहरू सुरु गरेका थिए। अनधिकृत संरचनाहरू भत्काउने, सुकुम्बासी बस्ती व्यवस्थापन र फुटपाथ व्यवसायीहरू विरुद्धको कारबाहीका कारण उनको प्रशासनले आलोचना र विवादको पनि सामना गर्नु परेको थियो। मेयरको रूपमा आफ्नो कार्यकालमा शाहले [[विशाल नेपाल]]को अवधारणालाई पनि प्रवद्र्धन गरेका थिए। शाह [[नेपालमा जेनजी आन्दोलन|जेनजी आन्दोलन]]को समयमा एक प्रमुख राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा उदाएका थिए। २०८२ माघमा उनले काठमाडौँको मेयर पदबाट राजीनामा दिँदै [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]मा प्रवेश गरी प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ पार्टीको प्रधानमन्त्री उम्मेदवारका रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cp37x5nny2no|title=बालेन र हर्कले दिए चुनावमा उठ्न राजीनामा, कानुनमा के छ? |last=|first=|language=नेपाली|date=२०८२ फागुन २३|website=[[बीबीसी नेपाली]]|accessdate=२०८२ चैत १२}}</ref> उनले [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] मा पूर्वप्रधानमन्त्री [[केपी शर्मा ओली]]लाई भारी मतले पराजित गर्दै आफ्नो पार्टीलाई ऐतिहासिक बहुमत दिलाउन सफल भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1886502/balen-elected-in-jhapa-5-by-a-margin-of-about-50000-votes|title=झापा-५ मा ओलीसँग करिब ५० हजार मतान्तरले बालेन निर्वाचित |last=|first=|language=नेपाली|date=२०८२ फागुन २३|website=अनलाइन खबर|accessdate=२०८२ चैत १२}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == बालेन शाहको जन्म [[विक्रम सम्वत्|वि.सं.]] २०४७ वैशाख १४ गते नरदेवी, [[काठमाडौँ]]मा [[मधेशी]] परिवारमा भएको थियो र उनको [[नामकरण संस्कार|न्वारन]]को नाम बालेन्द्र शाह हो। उनी सुदी जातिका हुन्।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/835441-1653546559.html|title=काठमाडौँका ‘लेन’मा बालेन|last=बेलवासे|first=अस्मिता|date=१२ जेठ २०७९|website=नागरीक|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526131230/https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/835441-1653546559.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|dead-url=|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> उनी [[आयुर्वेद|आयुर्वेदिक]] चिकित्सक डा. रामनारायण शाह र उनकी दोस्रो पत्नी ध्रुवदेवी शाहका कान्छा छोरा हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/news/13998|title=‘वालेन जितेर एक पटक गाउँ आऊ’|last=दास|first=महेशकुमार|date=११ जेठ २०७९|website=[[गोरखापत्र]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220525162723/https://gorkhapatraonline.com/news/13998|archivedate=११ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/272342|title=काठमाडौँले पर्खिरहेको मेयर बालेन शाह|last=श्रेष्ठ|first=सुदीप|date=११ जेठ २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526161837/https://www.setopati.com/politics/272342|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526161837/https://www.setopati.com/politics/272342 |date=2022-05-26 }}</ref> बालेनको पुख्र्यौली घर [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] जिल्लाको [[एकडारा गाउँपालिका]]मा पर्दछ भने<ref name=":0" /> मामाघर [[धनुषा जिल्ला]]को जमुनिवास– ४ मा पर्दछ।<ref name=":0" /> शाहका हजुरबुवा मुनिलाल शाह एक जमिन्दार थिए।<ref name=":0" /> उनको परिवार अहिले [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|त्रिभुवन विमानस्थल]] नजिकै रहेको तीनकुनेको गैरीगाउँमा बस्छन्।<ref>{{Cite web|url=https://lokkalam.com/news/13051|title=काठमाडौँका मेयर उम्मेदवारले कहाँबाट गर्दैछन् मतदान ?|date=२९ वैशाख २०७९|website=लोक कलम|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526113524/https://lokkalam.com/news/13051|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> उनले ह्वाइट हाउस इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजीबाट [[सिभिल इन्जिनियरिङ]]मा स्नातक र भारतको [[कर्नाटक]]मा स्थित विश्वेश्वरय्या प्राविधिक विश्वविद्यालयबाट स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर गरेका छन्। उनी आफ्नो पेशाको क्रममा देशका ६५ वटा जिल्ला भ्रमण गरेको एक कार्यक्रममा बताएका थिए।<ref name=":1" /> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ सालको महाभूकम्प]]पछि उनले उद्धार र राहतको काममा सक्रिय भएर समाजसेवीको रूपमा नक्सा बनाउने कार्य गरेका थिए।<ref name=":1" /> उनले सबिना काफ्लेसँग विवाह गरेका छन्। शाहकी श्रीमती पेसाले जनस्वास्थ्यकर्मी छिन्।<ref name=":3" /> ==साङ्गीतिक जीवन== सानैदेखि बालेनको रुचि सङ्गीत र कवितामा थियो।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/269228|title=कालो चस्माभित्र लुकेका बालेन शाह|last=सत्याल|first=मनोज|date=१६ वैशाख २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526185828/https://www.setopati.com/politics/269228|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526120434/https://www.setopati.com/politics/269228 |date=2022-05-26 }}</ref> उनले आफ्नो पहिलो गीत "सडक बालक" वि.सं. २०६९ मा गाएका थिए र याे गीत उनले कक्षा ९ मा हुँदा लेखेका थिए।<ref name=":4">{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/society/97791/|title=स्थापित दलका उम्मेदवारमाथि एक्लै भारी बनेका बालेन शाह|last=बजगाईं|first=सुरेन्द्र|date=१९ बैशाख २०७९|website=इकागज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220502135526/https://ekagaj.com/article/society/97791/|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526185851/https://ekagaj.com/article/society/97791/ |date=2022-05-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nepallive.com/story/268882|title=र्‍यापर बालेन काठमाडौँ मेयरको उम्मेदवार बन्ने घोषणा, कलाकारहरूको समर्थन|website=नेपाल लाइभ|publisher=१३ पुस २०७८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134938/https://nepallive.com/story/268882|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> == काठमाडौँको नगर प्रमुख == र्‍याप र इन्जिनियरिङसँगै उनले नेपालको राजनीतिमा पनि रुचि राखेका थिए।<ref name=":3" /> विवेकशील र [[साझा पार्टी]] छुट्टिएको बेला उनी विवेकशील पार्टीसम्म पुगेर काठमाडौँको नगर प्रमुखको उम्मेदवारको रूपमा विवेकशीलबाट उठ्न चाहेका थिए।<ref name=":3" /> शाह सुरुमा [[विवेकशील नेपाली दल|विवेकशील पार्टी]]प्रति आकर्षित थिए।<ref name=":3" /> उनी त्यतिबेला गायकका रूपमा मात्र चिनिन्थे र विवेकशील पार्टीले उनलाई पार्टीमा आउन आग्रह गरेको थियो तर शाहले विवेकशीलको सदस्यता लिएनन्।<ref name=":3" /> उनले स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा चुनाव लड्ने तयारीमा लागेका थिए।<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-61566558|title=बालेनः स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन्द्र शाह कसरी काठमाण्डू महानगरमा निर्वाचित भए, अब उनका चुनौती कस्ता|date=१३ जेठ, २०७९|website=बीबीसी नेपाली|accessdate=१३ जेठ २०७९}}</ref> शाहले [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४]]मा मतदान गरेनन् र उनले वि.सं. २०७४ वैशाख ३१ गते आफ्नो [[फेसबुक]]मा "मैले आज भोट गरिनँ। म उम्मेदवार थिइनँ। मैले सिभिल इन्जिनियरिङमा स्नातक गरेँ, म स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङको मास्टर्सको आधा बाटोमा छुँ। मलाई देश बनाउन आउँछ। म अर्को पटक भोट गर्छु, र आफैँलाई भोट दिन्छु। म मेरो देशको विकास गर्छु। मलाई अरू कसैको भर लाग्दैन्"। भनी लेखेका थिए<ref name=":1" /><ref name=":4" /> उनले वि.सं. २०७९ वैशाखमा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९]]मा [[काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन, २०७९|काठमाडौँ महानगरपालिकाको मेयरको पदमा चुनाव लड्ने]] घोषणा गरेका थिए।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/multimedia/261977|title=र्‍यापर बालेन शाह किन उठ्दैछन् काठमाडौँका मेयर? (भिडिओ)|last=राई|first=विवेक|date=२८ माघ २०७८|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526123219/https://www.setopati.com/multimedia/261977|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> शाहले आफु ९०,८३५ मत ल्याएर चुनाव जित्ने दावी गरेका थिए।<ref name=":3" /> [[काठमाडौँ|काठमाडौँ महानगरपालिका]]को नगरप्रमुख पदमा स्वतन्त्र उम्मेदवारीले उनलाई थप चर्चामा ल्याएको थियो।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2022/05/26/165352625609192175.html|title=परम्परागत राजनीतिमाथि बालेन–विद्रोह|last=दाहाल|first=मणि|date=१२ जेठ २०७९|website=कान्तिपुर|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> वैशाख ११ गते शाहले आधिकारिक रूपमा उम्मेदवारी दर्ता गरेका थिए र उनको विपक्षमा एमालेबाट [[केशव स्थापित]] र काङ्ग्रेसबाट सिर्जना सिंहले उम्मेदवारी दिएका थिए।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/04/24/165078538093562386.html|title=काठमाडौँ महानगरको मेयरमा बालेन शाहद्वारा उम्मेदवारी दर्ता|date=११ वैशाख २०७९|website=कान्तिपुर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526131339/https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/04/24/165078538093562386.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> उनलाई वैशाख १७ मा [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]ले लौरो चुनाव चिह्न दिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/04/1118516|title=बालेन शाह र अटेरीलाई लौरो चुनाव चिह्न|date=२०७९ वैशाख १७|website=अनलाइनखबर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526115336/https://www.onlinekhabar.com/2022/04/1118516|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> वैशाख ३० गते सेतोपाटीले प्रकाशित गरेको मत सर्वेक्षणको अनुसार बालेनलाई नगरप्रमुख पदमा ४२% जनताले मतदान दिएको बताएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/election/localelection/270502/|title=सेतोपाटी प्रक्षेपण: बालेन शाह चुनिने छन् काठमाडौँका मेयर|date=३० वैशाख २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526130123/https://www.setopati.com/election/localelection/270502/|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> वि.सं. २०७९ जेठ ११ गते उनको जित निश्चित भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/25/165345808613167802.html|title=काठमाडौँको मेयरमा वालेन्द्र साहको जित सुनिश्चित|date=११ जेठ २०७९|website=कान्तिपुर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526190113/https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/25/165345808613167802.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> वि.सं. २०७९ जेठ १२ गते बालेन [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँको नगरप्रमुख]]को कार्यालयमा निर्वाचित भए भने उपप्रमुखमा [[सुनिता डङ्गोल|सुनिता डङ्गोल]] निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/272420|title=काठमाडौँको मेयर बने बालेन शाह, उपमेयर सुनिता डङ्गोल|date=१२ जेठ २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526172752/https://www.setopati.com/politics/272420|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526172752/https://www.setopati.com/politics/272420 |date=2022-05-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/26/165356175313176522.html|title=वालेन्द्र बने काठमाडौँ महानगरको मेयर|date=१२ जेठ २०७९|website=कान्तिपुर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526181552/https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/26/165356175313176522.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> == चुनावी इतिहास == === २०७९ काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन === {{मुख्य|काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन, २०७९}} बालेन शाहले २०७७ देखि नै आफ्नो उम्मेदवारीको योजना बनाइरहेका थिए र २०७८ पुस २ मा उनले आफ्नो [[फेसबुक]] पेजमार्फत मेयरको स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा चुनाव लड्ने घोषणा गरेका थिए।<ref name=":3" /> उनको अभियान मुख्यतया [[फोहोर व्यवस्थापन]], [[ट्राफिक नियन्त्रण]], [[सार्वजनिक सेवा]] प्रवाह, [[भ्रष्टाचार विरोधी]] अभियान र सहरको [[सांस्कृतिक सम्पदा]] संरक्षणमा केन्द्रित थियो।<ref name="auto">{{Cite web |date=26 May 2022 |title='Balen' canes parties with the walking stick |url=https://kathmandupost.com/national/2022/05/26/balen-canes-parties-with-the-walking-stick |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526151646/https://kathmandupost.com/national/2022/05/26/balen-canes-parties-with-the-walking-stick |archive-date=26 May 2022 |access-date=26 May 2022 |website=[[The Kathmandu Post]] |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title='Balen, come to your home village after win' |url=https://risingnepaldaily.com/news/11721 |access-date=2026-03-19 |website=GorakhaPatra}}</ref> शाह २०७९ जेठ १२ मा कुल खसेको मतको ३८.६% मत प्राप्त गरी निर्वाचित भएका थिए। उनले [[नेपाली काङ्ग्रेस]]की उम्मेदवार सिर्जना श्रेष्ठ र पूर्व मेयर तथा [[नेकपा (एमाले)]]का उम्मेदवार [[केशव स्थापित]]लाई २३,००० भन्दा बढी मतको अन्तरले पराजित गरेका थिए।<ref name=":0">{{Cite web |date=26 May 2022 |title='लौरो' बोकेर बालेन बने काठमाण्डू महानगर प्रमुख, को हुन् उनको विजयका सारथि |url=https://www.bbc.com/nepali/news-61566558 |website=बीबीसी नेपाली |language=ne}}</ref> शाहले २०७९ जेठ १६ मा मेयरको रूपमा पद तथा गोपनीयताको शपथ लिएका थिए।<ref>{{Cite web |date=30 May 2022 |title=KMC Mayor Balen Shah takes oath of office and secrecy |url=https://english.khabarhub.com/2022/30/254867/ |website=Khabarhub |language=en}}</ref> {{Election box begin|title=नगर प्रमुखको निर्वाचन परिणाम}} {{Election box winning candidate with party link||party=स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|candidate=बालेन्द्र शाह|votes=61767|percentage=३८.६%|change=''नयाँ''}} {{Election box candidate with party link|party=नेपाली काङ्ग्रेस|candidate=सिर्जना सिंह|votes=३८,३४१|percentage=२४.०%|change=+१.१%|}} {{Election box candidate with party link|party=नेकपा (एमाले)|candidate=केशव स्थापित |votes=३८,११७|percentage=२३.८%|change=-९.१%}} {{Election box candidate with party link|party=स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|candidate=सुमन सायमी |votes=१३,७७०|percentage=८.६%|change=''नयाँ''|}} {{Election box candidate with party link|party=राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|candidate=मदनदास श्रेष्ठ|votes=५,७७०|percentage=३.६%|change=''नयाँ''|}} {{Election box candidate||party=अन्य|candidate=|votes=२,१४१|percentage=१.३%|change=}} {{Election box total valid||votes=१५९,९०६|percentage=|change=}} {{Election box rejected||votes=३१,२८०|percentage=|change=}} {{Election box turnout||votes=१९१,१८६|percentage=६३.६८%|change=-९.०४%}} {{Election box registered electors||reg. electors=३००,३४२|ref=<ref name="voter">{{cite web |title=प्रेस विज्ञप्ति |url=https://election.gov.np/admin/public//storage/Local%20Election/Press%20Release/Press%20Release.pdf |website=Election Commission, Nepal|language=ne |access-date=26 May 2022}}</ref>|change=+१०.७%}} {{Election box end}} === २०८२ झापा–५ संसदीय निर्वाचन === काठमाडौँको मेयरको रूपमा आफ्नो कार्यकाल पूरा नगरी, शाहले माघ २०८२ मा मेयर पदबाट राजीनामा दिँदै [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (रास्वपा) मा प्रवेश गरेका थिए। उनी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] लागि पार्टीको प्रधानमन्त्री उम्मेदवार बनेका थिए।<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=RSP's Balen Shah receives victory certificate |url=https://english.khabarhub.com/2026/07/538254/ |website=Khabarhub}}</ref> शाहले [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा निर्वाचन क्षेत्र नं. ५]] बाट उम्मेदवारी दिए, जहाँ उनले चार पटकका पूर्वप्रधानमन्त्री तथा [[नेकपा (एमाले)]]का अध्यक्ष [[केपी शर्मा ओली]]लाई चुनौती दिएका थिए। ओलीले [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] बाहेक त्यस क्षेत्रबाट हरेक निर्वाचन जित्दै आएका थिए। शाह २०८२ फागुन २३ मा झापा–५ बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्यमा आधिकारिक रूपमा निर्वाचित भएका थिए। [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]ले सार्वजनिक गरेको अन्तिम नतिजा अनुसार शाहले ६८,३४८ मत प्राप्त गरेका थिए जुन नेपालको संसदीय निर्वाचनको इतिहासमा कुनै पनि उम्मेदवारले प्राप्त गरेको अहिलेसम्मकै उच्च मत हो। उनले ओलीले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] मा सोही क्षेत्रमा कायम गरेको ५७,१३९ मतको रेकर्ड तोडेका थिए।<ref name="khabarhub2026">{{Cite web |date=7 March 2026 |title=RSP's Balen Shah receives victory certificate after landslide win in Jhapa-5 |url=https://english.khabarhub.com/2026/07/538254/ |access-date=7 March 2026 |website=Khabarhub}}</ref><ref name="khoj2026">{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Balen Shah Wins Jhapa-5 with Record 68,348 Votes, Defeats Former PM KP Sharma Oli |url=https://khojsamachar.com/balen-shah-jhapa-5-record-votes-defeats-kp-sharma-oli/ |access-date=7 March 2026 |website=Khoj Samachar}}</ref><ref>{{Cite news |last=Beech |first=Hannah |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Pradhan |first3=Sajal |date=2026-03-10 |title=Who Is Balendra Shah, the Rapper Set to Be Nepal’s Next Prime Minister? |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/asia/balendra-shah-nepal-prime-minister.html |access-date=2026-03-10 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ओलीले १८,७३४ मत प्राप्त गरेका थिए जस अनुसार शाह ४९,६१४ मतान्तरले विजयी भएका थिए। {{Election box begin|title=संसदीय निर्वाचन परिणाम}} {{Election box winning candidate with party link||party=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|candidate=बालेन्द्र शाह|votes=68,348|percentage=६६.७९%|change=+५४.२७%}} {{Election box candidate with party link|party=नेकपा (एमाले)|candidate=[[केपी शर्मा ओली]]|votes=१८,७३४|percentage=१८.३१%|change=-३७.३%}} {{Election box candidate with party link|party=श्रम संस्कृति पार्टी|candidate=समिर तामाङ|votes=९,२३३|percentage=९.०२%|change=''नयाँ''}} {{Election box candidate with party link|party=नेपाली काङ्ग्रेस|candidate=मन्धरा चिमरिया|votes=१,८२१|percentage=१.७८%|change=-२३.५१%}} {{Election box candidate||party=अन्य|candidate=|votes=४,२०२|percentage=४.१०%|change=-२.३६%}} {{Election box total valid||votes=१२०,३३८|percentage=|change=}} {{Election box rejected||votes=४,२३०|percentage=|change=}} {{Election box turnout||votes=१०६,५६८|percentage=६३.६८%|change=}} {{Election box registered electors||reg. electors=१६३,३७९|ref=|change=}} {{Election box end}} == व्यक्तिगत जीवन == शाहले जनस्वास्थ्य विशेषज्ञ सविना काफ्लेसँग विवाह गरेका थिए।<ref name=":269228" /> उनी आफ्नी पत्नी र छोरीका साथ काठमाडौँको तीनकुने, गैरीगाउँमा बस्छन्।<ref name=":269228">{{Cite web |last=सत्याल |first=मनोज |date=29 April 2022 |title=कालो चस्माभित्र लुकेका बालेन शाह |url=https://www.setopati.com/politics/269228/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526185828/https://www.setopati.com/politics/269228/ |archive-date=26 May 2022 |access-date=26 May 2022 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526185828/https://www.setopati.com/politics/269228/ |date=26 May 2022 }}</ref> == सम्मान तथा पहिचान == सन् २०२३ मा प्रतिष्ठित ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' पत्रिकाले शाहलाई आफ्नो विश्वका १०० प्रभावशाली उदीयमान व्यक्तिहरूको सूचीमा समावेश गरेपछि उनले अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा चर्चा प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=TIME100 Next 2023: Balendra Shah |url=https://time.com/collection/time100-next-2023/6311766/balendra-shah/ |publisher=Time |date=2023-09-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> एक स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा उनको विजयलाई राजनीतिक विश्लेषकहरूले नेपालका स्थापित राजनीतिक दलहरूको वर्चस्वका लागि एक ठूलो चुनौती र "बालेन प्रभाव"को रूपमा व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=Balen Shah's victory and what it means for Nepal's politics |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/05/20/balen-shah-s-victory-and-what-it-means-for-nepal-s-politics |publisher=The Kathmandu Post |date=2022-05-20}}</ref> == गीतहरू == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |गीत ! scope="col" |टिप्पणीहरू ! scope="col" |वर्ष ! class="unsortable" scope="col" |सन्दर्भ |- !'''जय महाकाली''' | |सन् २०२६ |<ref>{{Citation |last=Balen |title=BALEN - JAY MAHAKAALI (Swapnil, Chronic Beatz, Foeseal) |date=2026-03-26 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Yse0H0mXEuQ |access-date=2026-03-27}}</ref> |- ! scope="row" |"सबै लाई हतार छ" | |सन् २०२१ | |- ! scope="row" |"स्टे ट्रु" | |सन् २०२१ | |- ! scope="row" |"बलिदान" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"लोकल ठिटो" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"सावेज" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"आस्तिक" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"गोर्खाली तोप" | |सन् २०१९ | |- ! scope="row" |"मार्फाको मदिरा" | |सन् २०१९ | |- ! scope="row" |"मन यो उड्यो" | |सन् २०१६ | |- ! scope="row" |"नेपाल हासेको" | |सन् २०१५ | |- ! scope="row" |"आम नेपाली बुवा" | |सन् २०१३ | |- ! scope="row" |"तथ्य" | |सन् २०१३ | |- ! scope="row" |"सडक बालक" |पहिलो गीत |सन् २०१२ | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{wikiquote}} {{Commons category}} * {{IMDb name|nm14014835}} {{s-start}} {{s-par|np-lwr}} |- {{s-bef|before=[[केपी शर्मा ओली]]}} {{s-ttl|title=[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] का लागि प्रतिनिधि सभा सदस्य|years=वि.सं २०८२–वर्तमान}} {{s-inc}} |- {{s-off}} |- {{s-bef|before=[[सुशीला कार्की]]<br />{{small|अन्तरिम}}}} {{s-ttl|title=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]]|years=वि.सं २०८२–वर्तमान}} {{s-inc}} |- {{s-bef | before = [[विद्यासुन्दर शाक्य]] }} {{s-ttl | title = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँ महानगरपालिकाको प्रमुख]] | years = २०२२–२०२६ }} {{s-aft | after = [[सुनिता डङ्गोल]]<br />{{small|कार्यवाहक}}}} {{s-end}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{वर्तमान सार्क नेताहरू}} [[श्रेणी:नेपाली र्‍यापरहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ महानगरपालिकाका नगरप्रमुखहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:नेपालका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] 96e0d00mmtsg8ccw6kvzejoa4wzoda0 0 130370 1357044 1350171 2026-05-29T08:22:26Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357044 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | full name = Mohamed bin Rashid bin Saeed bin Maktoum Al Maktoum | native name = محمد بن راشد آل مكتوم | image = Mohammed bin Rashid Al Maktoum (15-02-2021).jpg | caption = Sheikh Mohammed in 2021 | spouse = ''[[#Wives and children|See list]]'' | issue = ''[[#Wives and children|See list]]'' | father = [[Rashid bin Saeed Al Maktoum]] | mother = Latifa bint Hamdan Al Nahyan | birth_date = {{Birth date and age|1949|07|15|df=y}} | birth_place = [[Al Shindagha]], [[दुबई]], [[Trucial States]]<br/> (अहिले [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब एमिरेट्स]]) | succession = उप-राष्ट्रपति {{labeldata|Assumed&nbsp;office|5 January 2006}} {{labeldata|President|[[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]] (2006–2022)<br>[[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान]] (2022–present)}} | predecessor = [[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम]] | successor = | succession1 = ४ औं प्रधानमन्त्री, युएइ {{labeldata|Assumed office|11 February 2006}} {{labeldata|President|[[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]]<br>[[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान]]}} {{labeldata|Deputy|{{plainlist| * [[Hamdan bin Zayed bin Sultan Al Nahyan]] (2006–2009) * [[Sultan bin Zayed bin Sultan Al Nahyan]] (2006–2009) * [[मन्सुर बिन जायद अल नाह्यान]] (2009–present) * [[Saif bin Zayed Al Nahyan]] (2009–present) * [[मकतुम बिन मोहम्मद अल मकतुम]] (2021–present) }}}} | predecessor1 = मकतुम बिन रसिद अल मकतुम | successor1 = | succession2 = संयुक्त अरब इमिरेट्सको [[रक्षा मन्त्री]] {{labeldata|Assumed office|9 December 1971}} {{labeldata|President|{{plainlist| * [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]] (1971–2004) * खलिफा बिन जायद अल नाहयान (2004–2022) * मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान (2022–present) }}}} | predecessor2 = ''Position established'' | successor2 = | succession3 = [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]]का शासक | reign3 = 4 January 2006 – present | predecessor3 = [[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम]] | successor3 = [[Hamdan bin Mohammed Al Maktoum]] | suc-type3 = [[Heir apparent]] | succession4 = [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|कार्यबाहक राष्ट्रपति,संयुक्त अरब इमिरेट्स]] {{labeldata|In office|13 – 14 May 2022<ref>{{cite news |title=UAE president Sheikh Khalifa bin Zayed dies |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/uae-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-dies-wam-agency-2022-05-13/ |access-date=13 May 2022 |work=[[Reuters]] |date=13 May 2022}}</ref>}} | predecessor4 = [[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]] | successor4 = [[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान]] | religion = [[Sunni Islam]] | module = {{Infobox police officer | embed=yes | department = दुबई पुलिस फोर्स | serviceyears = 1968–1970 | rank = Head of Dubai Police and Public Security | website = [https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/h-h-sheikh-mohammed-bin-rashid-al-maktoum Official website] }} }} [[शेख]] '''मोहम्मद बिन रशीद अल मकतूम''' ( {{Lang-ar|محمد بن راشد آل مكتوم}} ; {{Transliteration|ar|Muḥammad bin Rāshid ʾĀl Maktūm}} ; जन्म: 1५ जुुुलाई १९४९) [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] (UAE) को उपराष्ट्रपति, [[संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री]], र रक्षा मन्त्री साथै [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]]का शासक हुन् । <ref>{{Cite web|url=http://tec.gov.ae/en/dubai-government/rulers-of-dubai/|title=Dubai Rulers|publisher=Government of Dubai|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161019075927/http://tec.gov.ae/en/dubai-government/rulers-of-dubai|archivedate=19 October 2016|accessdate=2 March 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019075927/http://tec.gov.ae/en/dubai-government/rulers-of-dubai |date=19 October 2016 }}</ref> उनी [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|युएई]]का पूर्व-उपराष्ट्रपति तथा दुबईका शासक शेख राशिद बिन सईद अल मकतूमका तेस्रो छोरा हुन्। सन् २००६ मा उनको दाइ मकतुमको मृत्यु भएपछि युएईको उप-राष्ट्रपति र दुबईको शासकको स्थानमा उनी उत्तराधिकारी भएका थिए। <ref>{{Cite book|title=Dubai: The Making of a Megapolis|date=January 2011|url=https://books.google.com/books?id=7OokHr76UBsC&pg=PT159}}</ref> अरबपति,<ref name=":17">{{Cite web|url=https://www.occrp.org/en/openlux/luxembourg-companies-lead-to-luxury-real-estate-across-europe|title=Luxembourg Companies Lead to Luxury Real Estate Across Europe|last=OCCRP|website=OCCRP|language=en|access-date=14 July 2021}}</ref> मोहम्मदले आफ्नो अधिकांश आम्दानी घर जग्गाबाट उत्पन्न गर्छन्। उहाँलाई "विश्वको सबैभन्दा प्रमुख घर जग्गा विकासकर्ताहरू मध्ये एक" भनेर वर्णन गरिएको छ। उहाँको स्वामित्वमा रहेको जग्गा राज्यको सम्पत्तिको रूपमा व्यवस्थापन गरिन्छ। <ref name=":7">{{Cite book|last=Herb|first=Michael|url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1287d29|title=The Wages of Oil: Parliaments and Economic Development in Kuwait and the UAE|date=2014|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-5336-6|pages=110–111|jstor=10.7591/j.ctt1287d29}}</ref> दुबई सरकार र सत्तारुढ अल मकतूम परिवारको सम्पत्तिहरू बीचको अस्पष्ट रेखा छ। <ref name=":7" /> उनले दुबईको विश्वव्यापी शहरको रूपमा विकासको निरीक्षण गरे, साथै एमिरेट्स एयरलाइन, डीपी वर्ल्ड, र जुमेराह समूह लगायत सरकारी स्वामित्वमा रहेका धेरै उद्यमहरूको सुरुवात गरे। यी मध्ये केहि दुबई होल्डिंग द्वारा आयोजित छन्। <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51762543|title=Sheikh Mohammed Al Maktoum: Who is Dubai's ruler?|date=16 February 2021|work=BBC News|access-date=13 April 2021|language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-dubai-model-analysis-1-idUSTRE5AQ3FD20091127|title="Dubai model" was the vision of one man|last=Analysis|first=Andrew Hammond-|date=27 November 2009|work=[[Reuters]]|access-date=13 April 2021|language=en}}</ref> मोहम्मदले दुबईमा टेक्नोलोजी पार्क, फ्री इकोनोमिक जोन, दुबई इन्टरनेट सिटी, दुबई मिडिया सिटी,<ref name=":2">{{Cite news|url=https://nextcity.org/urbanist-news/how-dubai-became-dubai|title=How Dubai Became Dubai|date=2013-02-27|work=nextcity.org|access-date=2022-10-20|language=en}}</ref> दुबई इन्टरनेशनल फाइनान्स सेन्टर, पाम टापु <ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-oct-13-fg-dubai13-story.html|title=In Dubai, the Sky's No Limit|date=13 October 2005|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=10 May 2021}}</ref>र बुर्ज अल अरब होटल जस्ता केही परियोजनाहरूको विकासको निरीक्षण गरेका छन्। उनले विश्वको सबैभन्दा अग्लो भवन [[बुर्ज खलिफा]]को निर्माण पनि सञ्चालन गरेका थिए ।<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/eb00cfcc-f9a0-11db-9b6b-000b5df10621|title=Dubai ruler has big ideas for the little city-state|date=3 May 2007|website=www.ft.com|language=en-GB|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/eb00cfcc-f9a0-11db-9b6b-000b5df10621|archive-date=10 December 2022|url-access=subscription|access-date=10 May 2021}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== सेख मोहम्मद दुबईका शासक सेख रसिद बिन सइद अल मकतुमका चार मध्ये तेस्रो छोरा थिए। अल मकतुम परिवार [[दुबई]]को सत्तासीन खानदान हो। यो खानदान अल-फलासी वंशको वंशज हो जसको मुखियालाई सेख मोहम्मद भनिन्छ।<ref>{{cite web | url=http://sheikhmohammed.co.ae/english/dubai/dubai_almaktoum.asp | title=Rulers of Dubai (archived version) | publisher=www.sheikhmohammed.ae | access-date=27 October 2016 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20071018025527/http://sheikhmohammed.co.ae/english/dubai/dubai_almaktoum.asp | archive-date=18 October 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018025527/http://sheikhmohammed.co.ae/english/dubai/dubai_almaktoum.asp |date=18 October 2007 }}</ref> उनका आमा शेखा लतिफा बिन्त हम्दान अल नाह्यन हुन्। उनी अबुधाबीका पूर्व शासक हम्दान बिन जायद बिन खलिफा अल नाह्यानका छोरी हुन्। <ref>{{Cite book|title=Spirit of the Union: Lecture on the Occasion of the United Arab Emirates' Fortieth National Day |author=Mohammed bin Rashid Al Maktoum |year=2012 |isbn=9781860633300 |location=Dubai, UAE |pages=34 |oclc=957655419}}</ref> मोहम्मदको प्रारम्भिक जीवन भव्य थिएन। उनको बाल्यकाल बिना बिजुलीको घरमा बित्यो। उनको परिवार एउटै कोठामा पङ्खाको मुनि सुत्नु पर्थ्यो। गार्ड र नोकरहरू गरि सय भन्दा धेरै मानिसहरू उनको घरमा बस्थे।<ref name=":3">{{Cite book |last=Krane |first=Jim |url=http://archive.org/details/dubaistoryofworl0000kran |title=Dubai: The Story of the World's Fastest City |publisher=Atlantic |year=2010 |isbn=978-1-84887-009-3 |location=London |pages=180–181}}</ref> ===शिक्षा === ==राजनैतिक जीवन== ===दुबई पुलिस === [[File:Shaikh Mohmmed bin Rashid Al Maktoum Airforce.jpg|thumb|Sheikh Mohammed at the Dubai Air Show, 2007]] सैन्य तालिम पछि मोहम्मद दुबई फर्किए पछि उनको पिताले उनलाई दुबई पुलिस फोर्स र दुबई डिफेन्स फोर्स (जुन पछि संघीय रक्षा बल बन्यो)को प्रमुखमा नियुक्त गरे। त्यतिबेला उनको उमेर २० वर्ष मात्र थियो। <ref name="UAE">{{Cite news|url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/h-h-sheikh-mohammed-bin-rashid-al-maktoum|title=H. H. Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum – The Official Portal of the UAE Government|date=|work=[[United Arab Emirates]]|access-date=15 April 2021|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230718104109/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/h-h-sheikh-mohammed-bin-rashid-al-maktoum |date=18 July 2023 }}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Krane|first=Jim|url=https://books.google.com/books?id=mJWrVWZuUJEC|title=City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism|date=15 September 2009|publisher=St. Martin's Publishing Group|isbn=978-1-4299-1899-2|language=en}}</ref><ref name=":3" /> ===रक्षामन्त्री === १९६८ जनवरी मा, उनका बुबा राशिद र शेख जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान पहिलो पटक दुबई र अबु धाबी बीचको मरुभूमिमा अर्गोउब एल सेदिरा मा<ref name=":02">{{Cite book|title=Spirit of the Union|last=Maktoum|first=Mohammed|publisher=Motivate|year=2012|isbn=978-1-86063-330-0|location=Dubai|pages=29}}</ref> ट्रुसियल राज्यहरूबाट बेलायत फिर्ता भएपछी आमाअरत हरूको संघा बनाउन सहमत भएको भेटमा उनी उपस्थित भएका थिए । जब २ डिसेम्बर १९७१ मा [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]को नयाँ राष्ट्र स्थापना भयो, उनी २२ वर्षको उमेरमा यस राष्ट्रको पहिलो रक्षा मन्त्री बने। <ref name="aps31may">{{cite news|url=http://www.thefreelibrary.com/UAE+-+Profiles+-+Ministers.-a0117430159|title=UAE – Profiles – Ministers|date=31 May 2004|newspaper=APS Review Downstream Trends|access-date=15 April 2013}}</ref><ref name=":4" /> ===दुबईका युवराज === १९९५ जनवरी ३ मा, शेख मोहम्मदका जेठा दाजु मकतुम बिन रसिदले उनलाई र उनका भाइ हम्दान बिन रसिद लाइ दुबईको युवराज नियुक्त गर्ने दुई आदेशमा हस्ताक्षर गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.upi.com/Archives/1995/01/04/Dubai-ruler-appoints-crown-prince/8479789195600/|title=Dubai ruler appoints crown prince|date=4 January 1995|work=[[United Press International|UPI]]|access-date=15 April 2021|language=en|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415104837/https://www.upi.com/Archives/1995/01/04/Dubai-ruler-appoints-crown-prince/8479789195600/|url-status=live}}</ref> युवराज नियुक्त भएको बेलामा मोहम्मद रक्षा मंत्री थिए, जुन पदमा उनी १९७१ डिसेम्बर ९ देखि पदासिन थिए।1,<ref name="UAE"/> मोहम्मदले १९९५ को उत्तरार्धमा "दुबई सपिङ फेस्टिभल" सुरु गरे. वार्षिक आयोजना हुने यो कार्यक्रम युएईको अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदानाकर्ता हो. <ref>{{Cite web|last=Hess|first=Anna|date=29 January 2017|title=How Dubai's Shopping Festival Marks a Liberalized Economy|url=https://pennpoliticalreview.org/2017/01/how-dubais-shopping-festival-marks-a-liberalized-economy/|access-date=9 May 2021|website=Penn Political Review|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509054353/https://pennpoliticalreview.org/2017/01/how-dubais-shopping-festival-marks-a-liberalized-economy/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509054353/https://pennpoliticalreview.org/2017/01/how-dubais-shopping-festival-marks-a-liberalized-economy/ |date=9 May 2021 }}</ref> सन् २००१ मा, शेख मोहम्मदले दुबई भन्सारका प्रमुख र विश्व भन्सार संघका अध्यक्ष ओबैद सक्र बिन-बुसिटलाई गिरफ्तार गर्ने आदेश दिए।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1163740.stm|title = Customs chief on corruption charges|date = 10 February 2001|work = BBC News|access-date = 1 November 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107163830/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1163740.stm|archive-date = 7 November 2014}}</ref> ===दुबईका शासक, युएईका उप-राष्ट्रपति तथा प्रधानमन्त्री === [[File:The Ruler of Dubai His Highness Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum calling on the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in New Delhi on March 11, 2010.jpg|thumb|left|[[भारतको प्रधानमन्त्री]] [[मनमोहन सिंह]]को साथमा, मार्च २०१० ]]२००६ जनवरी ४ मा उनका दाजु मकतुमको मृत्य पछी, मोहम्मद दुबईको शासक बने. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4582236.stm|title=Dubai's formidable new ruler|last=Wheeler|first=Julia|date=5 January 2006|newspaper=BBC News|access-date=30 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20081231000857/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4582236.stm|archive-date=31 December 2008|url-status=live}}</ref> अर्को दिन, संघीय राष्ट्रिय परिषदले उनलाई युएईको नयाँ उप-राष्ट्रपतिको रुपमा चयन गर्यो. फेब्रुअरी ११ मा, राष्ट्रपति खलिफा बिन जायद अल नाहयानले उनलाई प्रधानमन्त्रीमा गरेको मनोनयनलाई परिषद स्वीकृत गर्यो. <ref>{{cite web|url=http://uaepm.ae/English/PrimeMinister/Pages/Biography.aspx|title=Biography|publisher=United Arab Emirates Prime Minister|archive-url=https://web.archive.org/web/20150125110449/http://uaepm.ae/English/PrimeMinister/Pages/Biography.aspx|archive-date=25 January 2015|access-date=27 October 2016|url-status=dead}}</ref> मोहम्मदले 2006 मा दुबई इस्हिटाब्लिसमेन्ट फर विमिन्स डेभलपमेन्ट (Dubai Establishment for Women Development) गठन गर्न एक कानून जारी गरे, २००९ मा दुबई विमिन्स इस्हिटाब्लिसमेन्ट ( Dubai Women's Establishment) रूपमा नामकरण गरियो। <ref>{{Cite news|url=https://dlp.dubai.gov.ae/Legislation%20Reference/2009/Law%20No.%20(36)%20of%202009.pdf|title=Law No. (36) of 2009 Amending Law No. (24) of 2006 Establishing the Dubai Establishment for Women Development|date=|work=Government of Dubai|access-date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203093119/https://dlp.dubai.gov.ae/Legislation%20Reference/2009/Law%20No.%20(36)%20of%202009.pdf|archive-date=3 December 2021|language=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.zawya.com/mena/en/press-releases/story/Dubai_Electricity_and_Water_Authority_is_the_Gold_Sponsor_of_the_4th_Arab_Women_Leadership_Forum_-ZAWYA20141023095431/|title=Dubai Electricity and Water Authority is the Gold Sponsor of the 4th Arab Women Leadership Forum|date=23 October 2014|publisher=Zawya|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914102119/https://www.zawya.com/mena/en/press-releases/story/Dubai_Electricity_and_Water_Authority_is_the_Gold_Sponsor_of_the_4th_Arab_Women_Leadership_Forum_-ZAWYA20141023095431/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|url-status=live}}</ref> उनले सन् २०१५ मा युएई जेन्डर ब्यालेन्स काउन्सिल (UAE Gender Balance Council) पनि गठन गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=https://www.worldgovernmentsummit.org/press/releases/towards-gender-balance-in-governments|title=Towards Gender Balance in Government|date=10 February 2015|publisher=World Government Summit|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914103634/https://www.worldgovernmentsummit.org/press/releases/towards-gender-balance-in-governments|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenationalnews.com/uae/government/sheikh-mohammed-bin-rashid-forms-gender-balance-council-to-empower-women-1.2581|title=Sheikh Mohammed bin Rashid forms Gender Balance Council to empower women|date=2015-02-10|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|access-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912202129/https://www.thenationalnews.com/uae/government/sheikh-mohammed-bin-rashid-forms-gender-balance-council-to-empower-women-1.2581|archive-date=12 September 2021|language=en|url-status=live}}</ref> On 19 October 2020, Mohammed led the UAE Council of Ministers meeting that ratified a [[Israel–United Arab Emirates normalization agreement|peace agreement with Israel]], normalizing diplomatic relationships between the countries.<ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2020/10/19/UAE-Cabinet-approves-peace-deal-with-Israel|title=UAE Cabinet approves peace deal with Israel|date=19 October 2020|website=Al Arabiya English|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508142222/https://english.alarabiya.net/News/gulf/2020/10/19/UAE-Cabinet-approves-peace-deal-with-Israel|archive-date=8 May 2021|access-date=30 March 2021|url-status=live}}</ref> The council, again headed by Sheikh Mohammed, approved the decision to found an Emirati embassy in [[Tel Aviv]] in January, and Mohammed swore in the first Emirati ambassador to Israel, Mahmoud Al Khajah, a month later.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/uk-emirates-israel-diplomacy-idUSKBN2AE0NZ|title=UAE swears in country's first ambassador to Israel - Dubai media office|date=2021-02-14|work=[[Reuters]]|access-date=2023-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912200226/https://www.reuters.com/article/uk-emirates-israel-diplomacy-idUSKBN2AE0NZ|archive-date=2021-09-12|language=en}}</ref> ==== अन्तरिक्ष खोज ==== Mohammed founded the [[Mohammed bin Rashid Space Centre]] in 2015,<ref>{{Cite news|url=https://wam.ae/en/details/1395279405288|title=Mohammed bin Rashid Space Centre established|date=2015-04-18|work=[[Emirates News Agency]]|access-date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526053137/https://wam.ae/en/details/1395279405288|archive-date=26 May 2022|language=en|url-status=live}}</ref> which announced it would be launching a spacecraft to [[Mars]] to study the planet’s atmosphere;<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/the-facts-on-hope-the-uaes-mars-mission-al-amal/a-54067401|title=The facts on Hope: The UAE's Mars mission 'Al-Amal' {{!}} DW {{!}} 09.02.2021|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|website=DW.COM|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821135910/https://www.dw.com/en/the-facts-on-hope-the-uaes-mars-mission-al-amal/a-54067401|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021|url-status=live}}</ref> He stated that the planet was chosen for its "epic challenge,"<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2014/07/16/u-a-e-plans-arab-worlds-first-mission-to-mars/|title=U.A.E. plans Arab world's first mission to Mars|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=21 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116110118/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2014/07/16/u-a-e-plans-arab-worlds-first-mission-to-mars/|archive-date=16 January 2022|language=en-US|issn=0190-8286|url-status=live}}</ref> saying it would benefit the Emirati economy.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/uaes-space-programme-to-take-economy-to-a-new-frontier-1.109664|title=UAE's space programme to take economy to a new frontier|date=2015-12-20|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|access-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821135910/https://www.thenationalnews.com/business/uaes-space-programme-to-take-economy-to-a-new-frontier-1.109664|archive-date=21 August 2021|language=en|url-status=live}}</ref> He announced that the mission would be called Hope after a public vote, as the name would "send a message of optimism to millions of young Arabs,"<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/uae-positions-2020-mars-probe-as-catalyst-for-a-new-generation-of-arab-scientists-and-engineers/|title=UAE Positions 2020 Mars Probe as "Catalyst" for New Generation of Scientists and Engineers|date=6 May 2015|website=SpaceNews|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219202255/https://spacenews.com/uae-positions-2020-mars-probe-as-catalyst-for-a-new-generation-of-arab-scientists-and-engineers/|archive-date=19 February 2023|access-date=21 August 2021|url-status=live}}</ref> since "Arab civilisation once played a great role in contributing to human knowledge, and [would] play that role again."<ref>{{Cite tweet|user=HHShkMohd|author=Mohammed bin Rashid Al Maktoum|date=6 May 2015|number=595912196049096706|title=Arab civilisation once played a great role in contributing to human knowledge, and will play that role again}}</ref> Mohammed announced that the [[Emirates Mars Mission|Hope mission]] had succeeded at orbit insertion on 9 February 2021,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-56060890|title=UAE Hope mission returns first image of Mars|date=14 February 2021|work=BBC News|access-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814083405/https://www.bbc.com/news/science-environment-56060890|archive-date=14 August 2021|language=en-GB|url-status=live}}</ref> and shared the first picture the probe had captured days later. Hope became the first Arab mission to space, as well as the first of three missions in July 2020—the others from the US and China—to arrive at Mars.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2021/02/09/mars-probe-uae-attempts-to-become-first-arab-country-to-reach-mars-with-hope-probe.html|title=United Arab Emirates becomes the first Arab country to reach Mars|last=Murphy|first=Natasha Turak,Dan|date=9 February 2021|website=CNBC|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324000939/https://www.cnbc.com/2021/02/09/mars-probe-uae-attempts-to-become-first-arab-country-to-reach-mars-with-hope-probe.html|archive-date=24 March 2022|access-date=22 August 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2021/02/14/UAE-s-Mars-Mission-Hope-probe-sends-first-photo-of-planet-s-surface|title=UAE's Mars Mission 'Hope' probe sends first photo of planet's surface|date=14 February 2021|website=Al Arabiya English|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216042956/https://english.alarabiya.net/News/gulf/2021/02/14/UAE-s-Mars-Mission-Hope-probe-sends-first-photo-of-planet-s-surface|archive-date=16 February 2022|access-date=21 August 2021|url-status=live}}</ref> In 2020, Mohammed announced a second mission, this one to the moon.<ref>{{Cite web|url=https://www.space.com/uae-moon-mission-ispace-lander-2022|title=Japanese ispace lander to carry UAE moon rover to lunar surface in 2022|last=April 2021|first=Mike Wall 14|date=14 April 2021|website=Space.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825120549/https://www.space.com/uae-moon-mission-ispace-lander-2022|archive-date=25 August 2021|access-date=22 August 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2020/09/29/UAE-to-launch-new-Emirati-space-mission-to-explore-moon-Dubai-ruler|title=UAE to launch new Emirati space mission to explore moon: Dubai ruler|date=29 September 2020|website=Al Arabiya English|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821135910/https://english.alarabiya.net/News/gulf/2020/09/29/UAE-to-launch-new-Emirati-space-mission-to-explore-moon-Dubai-ruler|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021|url-status=live}}</ref> The [[Emirates Lunar Mission]] will use a rover reportedly built entirely in the UAE,<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2020/11/24/middleeast/uae-moon-rover-mission-scn-spc-intl/index.html|title=UAE hopes this tiny lunar rover will discover unexplored parts of the moon|date=2020-11-24|work=CNN|access-date=2023-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821203857/https://www.cnn.com/2020/11/24/middleeast/uae-moon-rover-mission-scn-spc-intl/index.html|archive-date=2021-08-21|language=en}}</ref> and is scheduled for 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/uae-partners-with-japans-ispace-send-rover-moon-2022-2021-04-14/|title=UAE partners with Japan's ispace to send rover to the moon in 2022|date=14 April 2021|website=[[Reuters]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315162208/https://www.reuters.com/world/middle-east/uae-partners-with-japans-ispace-send-rover-moon-2022-2021-04-14/|archive-date=15 March 2022|access-date=21 August 2021|url-status=live}}</ref> ===अन्तरिक्ष खोज=== ==व्यवसायिक जीवन== ===एमिरेट्स एयरलाइन्सको सुरुवात=== ===बुर्ज अल अरब र जुमेराह=== ===दुबई ईन्टरनेट सिटि र टेकम=== ===पाल्म आइल्यान्ड=== [[File:ISS-47 Palm Jumeirah, Dubai.jpg|thumb|[[Palm Jumeirah]] seen from space]] पाल्म आइल्याण्ड को बिकास र निर्माण नाखिल प्रोपर्टिज (Nakheel Properties)ले गरेको थियो, जसको संस्थापक मोहम्मद थिए.।<ref name=":162">{{Cite web|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=38351|title=Sheikh Mohammed and the Making of 'Dubai, Inc.'|last1=Mayo|first1=Anthony|last2=Nohria|first2=Nitin|website=Harvard Business School|last3=Mendhro|first3=Umaimah|last4=Cromwell|first4=Johnathan|access-date=21 June 2021}}</ref> ==रूचि, गतिविधि र परोपकारी कार्य== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९४९ मा जन्म]] [[श्रेणी:संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त अरब इमिरेट्सका उपराष्ट्रपतिहरू]] 2pnalwydvajf3f7cc6t98nu48sfpt8b 3 137257 1357000 1291949 2026-05-28T22:33:15Z NguoiDungKhongDinhDanh 54618 [[Special:Contributions/Thekashi|Thekashi]] ([[User talk:Thekashi|वार्तालाप]])द्वारा [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]]द्वारा गरिएको पछिल्लो संशोधनतर्फ उल्टाइएका सम्पादनहरू 1201419 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, काशीराम डाँगीज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३२,७९९]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[File:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:काशीराम डाँगी|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[File:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौं! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:३९, २६ जनवरी २०२४ (नेपाली समय) {{subst:db-nocontext-deleted|काशीराम डाँगी बारेमा जानकारी|nowelcome=|{{{key1}}}={{{value1}}}|{{{key2}}}={{{value2}}}|{{{key3}}}={{{value3}}}}}<!-- Template:Db-csd-deleted-custom --> [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २१:३१, २८ फेब्रुअरी २०२४ (नेपाली समय) 6lbkwf8y8b3pq2xmqoogrbjjj3gn9lf 0 142249 1357032 1324909 2026-05-29T07:28:07Z Bishaldev100 28807 /* थर्मोडायनामिक्सका नियमहरू */ 1357032 wikitext text/x-wiki '''थर्मोडायनामिक्स''' भौतिकशास्त्रको एउटा महत्त्वपूर्ण शाखा हो, जसले ऊर्जा र यसको विभिन्न रूपहरू बीचको सम्बन्ध तथा परिवर्तनहरूको अध्ययन गर्छ। यो विज्ञान उष्मा, काम, तापमान, र ऊर्जा संरक्षण तथा रूपान्तरणसँग सम्बन्धित छ। थर्मोडायनामिक्सको सिद्धान्तले [[इंजिनियरिङ]], [[रसायन शास्त्र|रसायनशास्त्र]], [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्र]], र [[जैविक प्रक्रियाहरू]]मा गहिरो प्रभाव पारेको छ। थर्मोडायनामिक्स भन्नाले विभिन्न ऊर्जा रूपहरू - जस्तै, '''उष्मा ऊर्जा''' र '''यांत्रिक ऊर्जा''' - बीचको अन्तरक्रियालाई अध्ययन गर्ने विज्ञान हो। यसले '''सिस्टम''' (System) र '''परिवेश''' (Surroundings) बीचको ऊर्जा प्रवाह र त्यसले उत्पन्न गर्ने प्रभावहरूलाई विश्लेषण गर्छ। == इतिहास == थर्मोडायनामिक्सको विकास १९औं शताब्दीमा भएको थियो। '''''निकोलस कार्नोट''''' (Nicolas Carnot)लाई यसको संस्थापक मानिन्छ। उनले पहिलो पटक [[तापीय इंजिन]]को दक्षताको अध्ययन गरेका थिए। पछि, '''विलियम थम्सन''' (लर्ड केल्भिन) र '''रुडोल्फ क्लाउसियस'''ले यस विषयलाई थप परिष्कृत गरे। == थर्मोडायनामिक्सका नियमहरू == {{मुख्य|ऊष्मागतिकीको नियम}} थर्मोडायनामिक्सका चार प्रमुख नियमहरू छन्, जसले ऊर्जा र उष्मा प्रवाहको अध्ययनका लागि आधार प्रदान गर्छन्: # '''शून्यौं नियम (Zeroth Law):''' यदि दुई प्रणालीहरू तेस्रो प्रणालीसँग तापीय सन्तुलनमा छन्, भने ती दुवै एक आपसमा पनि तापीय सन्तुलनमा हुन्छन्।<ref>Guggenheim (1985), p.&nbsp;8.</ref> # '''पहिलो नियम (First Law):''' '''''[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]]'''''। यस अनुसार, ऊर्जा न त सिर्जना हुन्छ, न त नष्ट हुन्छ। यो केवल एक रूपबाट अर्को रूपमा परिवर्तन हुन सक्छ।<br> * ''गणितीय रूपमा'': ΔU = Q - W <br> (जहाँ ΔU = आन्तरिक ऊर्जा परिवर्तन, Q = प्रणालीमा प्रवाहित उष्मा, W = प्रणालीद्वारा गरिने काम) #'''दोस्रो नियम (Second Law):''' कुनै पनि स्वतःस्फूर्त प्रक्रिया केवल त्यतिबेला मात्र सम्भव हुन्छ, जब प्रणालीको '''एन्ट्रपी''' (Entropy) बढ्दछ। #'''तेस्रो नियम (Third Law):''' तापक्रम शून्य केल्भिनको नजिक पुग्दा, कुनै पनि पूर्ण क्रिस्टलको एन्ट्रपी शून्यको नजिक हुन्छ।<ref name="Kittel and Kroemer 1980">Kittel, C. Kroemer, H. (1980). ''Thermal Physics'', second edition, W.H. Freeman, San Francisco, {{ISBN|0-7167-1088-9}}.</ref> == प्रमुख अवधारणाहरू == * '''सिस्टम र परिवेश:''' थर्मोडायनामिक्समा '''सिस्टम''' भन्नाले अध्ययन गरिने क्षेत्रलाई जनाउँछ, र '''परिवेश''' भन्नाले सिस्टमबाहिरको क्षेत्रलाई जनाउँछ। * '''उष्मा (Heat):''' ऊर्जा प्रवाहको त्यो रूप, जुन तापक्रमको भिन्नताका कारण प्रणाली र परिवेशबीच सर्छ। * '''काम (Work):''' कुनै शक्ति प्रणालीमा स्थानान्तरण हुँदा गरिने प्रयास। * '''एन्ट्रपी (Entropy):''' प्रणालीको अराजकतासँग सम्बन्धित मापन हो। == थर्मोडायनामिक्सका प्रक्रिया == थर्मोडायनामिक्समा विभिन्न प्रकारका प्रक्रियाहरू हुन्छन्: # '''आइसोथर्मल प्रक्रिया:''' तापक्रम स्थिर रहन्छ। #'''आडियाबेटिक प्रक्रिया:''' कुनै पनि उष्मा प्रणालीबाट बाहिर वा भित्र प्रवाहित हुँदैन। #'''आइसोबारिक प्रक्रिया:''' दबाब स्थिर रहन्छ। #'''आइसोकोरिक प्रक्रिया:''' आयतन स्थिर रहन्छ। == प्रयोग क्षेत्र == थर्मोडायनामिक्सका नियमहरू विभिन्न क्षेत्रहरूमा लागू हुन्छन्: * '''इंजिनियरिङ:''' [[तापीय इंजिन]], [[रेफ्रिजेरेटर]], र [[हीट पम्प]]हरूको डिजाइनमा। * '''रसायनशास्त्र:''' [[रासायनिक अभिक्रियाको ऊर्जा]] र [[गतिको अध्ययन]]मा। * '''जैविक प्रक्रियाहरू:''' जीवित प्राणीहरूको शारीरिक ऊर्जा प्रवाह र खाद्य ऊर्जा विश्लेषणमा। * '''खगोलशास्त्र:''' ताराहरूको तापीय गुणहरूको अध्ययनमा। == थर्मोडायनामिक्सको महत्त्व == थर्मोडायनामिक्सले ऊर्जा व्यवस्थापनको विज्ञानमा आधार प्रदान गरेको छ। यसले [[नवीकरणीय ऊर्जा]] स्रोतहरूको विकास र दक्षता सुधारमा ठूलो भूमिका खेलेको छ। साथै, यसले [[जलवायु परिवर्तन]] र [[जलवायु परिवर्तन|ग्लोबल वार्मिङ]]को अध्ययनमा पनि महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको छ। === आधुनिक प्रविधिमा थर्मोडायनामिक्स === आज थर्मोडायनामिक्स [[कम्प्युटेशनल मेथड्स]] र [[सिमुलेशन]]हरूसँग समायोजन गरिएको छ। डिजिटल उपकरणहरूको प्रयोगले यस विषयलाई अझ व्यवहारिक र सजिलो बनाएको छ। === तथ्याङ्क तालिका === {| class="wikitable" |- ! '''तथ्याङ्क''' !! '''विवरण''' |- | '''नाम''' || थर्मोडायनामिक्स |- | '''अध्ययन क्षेत्र''' || ऊर्जा, उष्मा, काम, तापमान |- | '''आविष्कारक''' || निकोलस कार्नोट (आधार सिद्धान्त) |- | '''मुख्य नियमहरू''' || शून्यौं, पहिलो, दोस्रो, तेस्रो |- | '''प्रयोग क्षेत्र''' || इंजिनियरिङ, रसायनशास्त्र, जैविक प्रक्रियाहरू, खगोलशास्त्र |- | '''मुख्य अवधारणा''' || उष्मा, काम, एन्ट्रपी, ऊर्जा संरक्षण |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} e4hcg4sb7hbtt3mpalw96ck7auwcb2p 1357033 1357032 2026-05-29T07:29:45Z Bishaldev100 28807 1357033 wikitext text/x-wiki '''थर्मोडायनामिक्स''' भौतिकशास्त्रको एउटा महत्त्वपूर्ण शाखा हो, जसले ऊर्जा र यसको विभिन्न रूपहरू बीचको सम्बन्ध तथा परिवर्तनहरूको अध्ययन गर्छ। यो विज्ञान उष्मा, काम, तापमान, र ऊर्जा संरक्षण तथा रूपान्तरणसँग सम्बन्धित छ। थर्मोडायनामिक्सको सिद्धान्तले [[इंजिनियरिङ]], [[रसायन शास्त्र|रसायनशास्त्र]], [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्र]], र [[जैविक प्रक्रियाहरू]]मा गहिरो प्रभाव पारेको छ। थर्मोडायनामिक्स भन्नाले विभिन्न ऊर्जा रूपहरू - जस्तै, '''उष्मा ऊर्जा''' र '''यांत्रिक ऊर्जा''' - बीचको अन्तरक्रियालाई अध्ययन गर्ने विज्ञान हो। यसले '''सिस्टम''' (System) र '''परिवेश''' (Surroundings) बीचको ऊर्जा प्रवाह र त्यसले उत्पन्न गर्ने प्रभावहरूलाई विश्लेषण गर्छ। == इतिहास == थर्मोडायनामिक्सको विकास १९औं शताब्दीमा भएको थियो। '''''निकोलस कार्नोट''''' (Nicolas Carnot)लाई यसको संस्थापक मानिन्छ। उनले पहिलो पटक [[तापीय इंजिन]]को दक्षताको अध्ययन गरेका थिए। पछि, '''विलियम थम्सन''' (लर्ड केल्भिन) र '''रुडोल्फ क्लाउसियस'''ले यस विषयलाई थप परिष्कृत गरे। == थर्मोडायनामिक्सका नियमहरू == {{मुख्य|ऊष्मागतिकीको नियम}} थर्मोडायनामिक्सका चार प्रमुख नियमहरू छन्, जसले ऊर्जा र उष्मा प्रवाहको अध्ययनका लागि आधार प्रदान गर्छन्: # '''शून्यौं नियम (Zeroth Law):''' यदि दुई प्रणालीहरू तेस्रो प्रणालीसँग तापीय सन्तुलनमा छन्, भने ती दुवै एक आपसमा पनि तापीय सन्तुलनमा हुन्छन्।<ref>Guggenheim (1985), p.&nbsp;8.</ref> # '''पहिलो नियम (First Law):''' '''''[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]]'''''। यस अनुसार, ऊर्जा न त सिर्जना हुन्छ, न त नष्ट हुन्छ। यो केवल एक रूपबाट अर्को रूपमा परिवर्तन हुन सक्छ।<br> * ''गणितीय रूपमा'': ΔU = Q - W <br> (जहाँ ΔU = आन्तरिक ऊर्जा परिवर्तन, Q = प्रणालीमा प्रवाहित उष्मा, W = प्रणालीद्वारा गरिने काम) #'''दोस्रो नियम (Second Law):''' कुनै पनि स्वतःस्फूर्त प्रक्रिया केवल त्यतिबेला मात्र सम्भव हुन्छ, जब प्रणालीको '''एन्ट्रपी''' (Entropy) बढ्दछ। #'''तेस्रो नियम (Third Law):''' तापक्रम शून्य केल्भिनको नजिक पुग्दा, कुनै पनि पूर्ण क्रिस्टलको एन्ट्रपी शून्यको नजिक हुन्छ।<ref name="Kittel and Kroemer 1980">Kittel, C. Kroemer, H. (1980). ''Thermal Physics'', second edition, W.H. Freeman, San Francisco, {{ISBN|0-7167-1088-9}}.</ref> == प्रमुख अवधारणाहरू == * '''सिस्टम र परिवेश:''' थर्मोडायनामिक्समा '''सिस्टम''' भन्नाले अध्ययन गरिने क्षेत्रलाई जनाउँछ, र '''परिवेश''' भन्नाले सिस्टमबाहिरको क्षेत्रलाई जनाउँछ। * '''उष्मा (Heat):''' ऊर्जा प्रवाहको त्यो रूप, जुन तापक्रमको भिन्नताका कारण प्रणाली र परिवेशबीच सर्छ। * '''काम (Work):''' कुनै शक्ति प्रणालीमा स्थानान्तरण हुँदा गरिने प्रयास। * '''एन्ट्रपी (Entropy):''' प्रणालीको अराजकतासँग सम्बन्धित मापन हो। == थर्मोडायनामिक्सका प्रक्रिया == थर्मोडायनामिक्समा विभिन्न प्रकारका प्रक्रियाहरू हुन्छन्: # '''आइसोथर्मल प्रक्रिया:''' तापक्रम स्थिर रहन्छ। #'''आडियाबेटिक प्रक्रिया:''' कुनै पनि उष्मा प्रणालीबाट बाहिर वा भित्र प्रवाहित हुँदैन। #'''आइसोबारिक प्रक्रिया:''' दबाब स्थिर रहन्छ। #'''आइसोकोरिक प्रक्रिया:''' आयतन स्थिर रहन्छ। == प्रयोग क्षेत्र == थर्मोडायनामिक्सका नियमहरू विभिन्न क्षेत्रहरूमा लागू हुन्छन्: * '''इंजिनियरिङ:''' [[तापीय इंजिन]], [[रेफ्रिजेरेटर]], र [[हीट पम्प]]हरूको डिजाइनमा। * '''रसायनशास्त्र:''' [[रासायनिक अभिक्रियाको ऊर्जा]] र [[गतिको अध्ययन]]मा। * '''जैविक प्रक्रियाहरू:''' जीवित प्राणीहरूको शारीरिक ऊर्जा प्रवाह र खाद्य ऊर्जा विश्लेषणमा। * '''खगोलशास्त्र:''' ताराहरूको तापीय गुणहरूको अध्ययनमा। == थर्मोडायनामिक्सको महत्त्व == थर्मोडायनामिक्सले ऊर्जा व्यवस्थापनको विज्ञानमा आधार प्रदान गरेको छ। यसले [[नवीकरणीय ऊर्जा]] स्रोतहरूको विकास र दक्षता सुधारमा ठूलो भूमिका खेलेको छ। साथै, यसले [[जलवायु परिवर्तन]] र [[जलवायु परिवर्तन|ग्लोबल वार्मिङ]]को अध्ययनमा पनि महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको छ। === आधुनिक प्रविधिमा थर्मोडायनामिक्स === आज थर्मोडायनामिक्स [[कम्प्युटेशनल मेथड्स]] र [[सिमुलेशन]]हरूसँग समायोजन गरिएको छ। डिजिटल उपकरणहरूको प्रयोगले यस विषयलाई अझ व्यवहारिक र सजिलो बनाएको छ। === तथ्याङ्क तालिका === {| class="wikitable" |- ! '''तथ्याङ्क''' !! '''विवरण''' |- | '''नाम''' || थर्मोडायनामिक्स |- | '''अध्ययन क्षेत्र''' || ऊर्जा, उष्मा, काम, तापमान |- | '''आविष्कारक''' || निकोलस कार्नोट (आधार सिद्धान्त) |- | '''मुख्य नियमहरू''' || शून्यौं, पहिलो, दोस्रो, तेस्रो |- | '''प्रयोग क्षेत्र''' || इंजिनियरिङ, रसायनशास्त्र, जैविक प्रक्रियाहरू, खगोलशास्त्र |- | '''मुख्य अवधारणा''' || उष्मा, काम, एन्ट्रपी, ऊर्जा संरक्षण |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ऊर्जा]] 8iqdxprsq0654fnohvss0ewq6lhr66b 0 142503 1356975 1334598 2026-05-28T16:02:37Z Bishaldev100 28807 /* तापको स्रोत */ 1356975 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Zantingh_Brander.JPG|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|ग्यास बर्नरबाट संचालित उच्च क्षमता बोइलर]] '''बोइलर''' एक बन्द भाँडो हो जसमा [[पानी]] वा अन्य कुनै [[तरल|तरल पदार्थ]] तताइन्छ। यसमा तताउनेबाट उत्पन्न हुने वाफलाई बाहिर निकाल्ने उचित प्रबन्ध पनि छ ताकि बाफलाई विभिन्न प्रक्रिया वा तताउनको लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ। तताउँदा न्यूनतम [[ताप]] मात्र खेर जानेगरी  यसको डिजाइन गरिएको हुन्छ र यसले वाफको चाप पनि सहन गर्न सक्छ। यसमा, तताइएको वा वाष्पयुक्त तरल पदार्थ निकालेर विभिन्न प्रक्रियाहरूमा वा तताउनको लागि प्रयोग गरिन्छ, जस्तै पानी तताउने, केन्द्रीय तताउने, बाष्पीकरणमा आधारित ऊर्जा उत्पादन, खाना तयार गर्ने र सफा गर्ने आदि। <ref>Frederick M. Steingress (2001). Low Pressure Boilers (4th ed.). American Technical Publishers. ISBN 0-8269-4417-5.</ref><ref>Frederick M. Steingress, Harold J. Frost and Darryl R. Walker (2003). High Pressure Boilers (3rd ed.). American Technical Publishers. ISBN 0-8269-4300-4.</ref> ==तापको स्रोत== [[जीवाश्म इन्धन]] उर्जा केन्द्रमा विद्युत उत्पादनको लागि वाष्प चक्रको प्रयोग हुन्छ। यहाँ तापको प्राथमिक स्रोत [[कोइला]], तेल, वा [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]]को ज्वलन हुन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:HVAC}} [[श्रेणी:हिटिङ, भेन्टिलेसन एन्ड एयर कन्डिसनिङ]] sib7nmmtcrrjshlx0nuuqqmot33xbo8 0 147111 1357058 1328319 2026-05-29T09:48:38Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357058 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = विकिमिडिया बङ्गलादेश फाउन्डेसन | native_name = উইকিমিডিয়া বাংলাদেশ ফাউন্ডেশন | native_name_lang = bn | logo = Wikimedia Bangladesh logo.svg | logo_size = 200px | logo_alt = विकिमिडिया बङ्गलादेशको प्रतीक चिन्ह | abbreviation = विकिमिडियाबिडी | formation = {{start date and age|df=yes|2011|10|03}} | founder = विकिमिडिया समुदाय | founding_location = [[ढाका]], बङ्गलादेश | type = गैर-नाफामूलक संस्था | registration_id = एस-११९०६ | status = सक्रिय | location = स्पेस नम्बर: १७९ (आठौँ तल्ला) मुक्तो-बाङ्ला सपिङ कम्प्लेक्स, मिरपुर-१, ढाका, बङ्गलादेश | coords = {{coord|23.740117|90.3875823|display=inline,title}} | area_served = {{झण्डा|बङ्गलादेश}} | methods = [[बङ्गाली विकिपिडिया]], [[विष्णुप्रिय मणिपुरी विकिपिडिया]], [[सन्थाली विकिपिडिया]], [[विक्सनरी|बङ्गाली विक्सनरी]], [[विकिकथन|बङ्गाली विकिकथन]], [[विकिपुस्तक|बङ्गाली विकिपुस्तक]], [[विकिस्रोत|बङ्गाली विकिस्रोत]], बङ्गाली विकियात्रा | leader_title = सभापति | leader_name = [[सबाब मुस्तफा]] | key_people = {{Unbulleted list | तनभीर रहमान<br />{{smaller|(सचिव)}} | दोलन प्रोभ<br />{{smaller|(कोषाध्यक्ष)}} }} | subsidiaries = [[:wmbd:আঞ্চলিক সম্প্রদায়সমূহ|क्षेत्रीय समुदाय]] | affiliations = [[विकिमिडिया फाउन्डेसन]] | volunteers = ७१ ({{as of|2019|08|lc=y|url=https://bd.wikimedia.org/s/vi}}) | volunteers_year = सन् २०१९ | website = {{URL|www.wikimedia.org.bd | wikimedia.org.bd}} {{URL|https://bd.wikimedia.org/wiki/প্রধান_পাতা| bd.wikimedia.org}} }} '''विकिमिडिया बङ्गलादेश''' ({{भाषा-बङ्गाली|উইকিমিডিয়া বাংলাদেশ}}) (विकिमिडिया बङ्गलादेश फाउन्डेसन वा विकिमिडियाबिडी नामले पनि परिचित) [[बङ्गलादेश]]मा दर्ता गरिएको एक गैर-नाफामूलक संस्था हो जुन विकिमिडिया परियोजना र स्वतन्त्र विश्वकोश विकिपिडियामा संलग्न बङ्गलादेशी स्वयंसेवकहरूको सहयोगका लागि स्थापना गरिएको हो। यसले [[विकिमिडिया फाउन्डेसन]]का विभिन्न शैक्षिक स्वतन्त्र परियोजनाहरूको प्रचार र विस्तारको उद्देश्यका लागि बङ्गलादेशभर संस्थाहरूसँग काम गर्दै आइरहेको छ। [[विकिमिडिया फाउन्डेसन|विकिमिडिया फाउन्डेशन]] [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा आधारित एक गैर-नाफामूलक संस्था हो, जसले विश्वभरी वेब-आधारित विभिन्न सहकार्यात्मक र शिक्षामूलक परियोजनाहरू संचालन गर्दछ। विकिपिडिया तिनीहरूमध्ये एक हो। सन् २०११ मा विकिमिडिया बङ्गलादेशले दक्षिण एसियामा दोस्रो अध्यायको रूपमा विकिमिडिया फाउन्डेसनको अनुमोदन प्राप्त गरेको थियो जुन फाउन्डेसनद्वारा अनुमोदित ३७ वटा क्षेत्रीय अध्याय मध्ये एक हो।<ref name="Practicing">{{वेब स्रोत|अन्तिम=Paroutis |प्रथम=Sotirios |शीर्षक=Practicing Strategy: Text and Cases |युआरएल=https://books.google.com.bd/books?id=GjEPAAv4kiUC&pg=PT256&lpg=PT256&dq=Wikimedia+Bangladesh&source=bl&ots=y67VI1DaSS&sig=32OcNBskyXal7vQ4KUzBvBo6J7c&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Wikimedia%20Bangladesh&f=false |अभिलेखयुआरएल= |अभिलेखमिति= |पहुँचमिति=March 19, 2016 |प्रकाशक=SAGE |आइएसबिएन=978-1849207508}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.ntvbd.com/tech/2053/%E0%A6%89%E0%A6%87%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A7%9F-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%9A%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BE|शीर्षक=উইকিপিডিয়ায় বাংলা চর্চা|प्रकाशक=এনটিভি}}</ref> == इतिहास == सन् २००४ जनवरी २७ का दिन [[बङ्गाली विकिपिडिया]] सुरु भएको थियो।<ref name="auto">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.kalerkantho.com/online/techbishwa/2017/02/25/467581|शीर्षक=একনজরে বাংলা উইকিপিডিয়া - কালের কণ্ঠ|प्रथम=Kaler|अन्तिम=Kantho|प्रकाशक=|पहुँच-मिति=१३ सेप्टेम्बर २०१८|अभिलेख-युआरएल=https://web.archive.org/web/20180911191715/http://www.kalerkantho.com/online/techbishwa/2017/02/25/467581|अभिलेख-मिति=११ सेप्टेम्बर २०१८}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.kalerkantho.com/print-edition/tech-everyday/2018/01/28/595065|शीर्षक=১৪ বছরে বাংলা উইকিপিডিয়া - কালের কণ্ঠ|प्रथम=Kaler|अन्तिम=Kantho|प्रकाशक=}}</ref> पछि बङ्गलादेशमा विकिमिडिया परियोजनाको विस्तारका लागि स्थानीय अध्याय गठनको चर्चा सुरु भएसँगै सन् २००९ मा बङ्गलादेशी विकिपिडिया स्वयंसेवकहरूले बङ्गलादेशमा विकिमिडिया फाउन्डेसनको आधिकारिक अध्याय गठनका लागि काम सुरु गरेका थिए। सन् २०११ को अप्रिलमा संस्थाले संरचना निर्माण गरी विकिमिडिया फाउन्डेसनसँग विकिमिडिया बङ्गलादेश अध्यायको अनुमोदनको लागि आवेदन दिएको थियो। सन् २०११ अक्टोबर ३ मा विकिमिडिया फाउन्डेसनको संरक्षक समितिले विकिमिडिया बङ्गलादेशलाई फाउन्डेसनको आधिकारिक अध्यायको रूपमा अनुमोदन दिएको थियो।<ref name="auto"/><ref>{{वेब स्रोत|अन्तिम=প্রতিবেদক|प्रथम=নিজস্ব|मिति=2011-10-16|भाषा=बङ्गाली|शीर्षक=অনুমোদন পেল উইকিমিডিয়া বাংলাদেশ|युआरएल=https://www.prothomalo.com/old-prothomalo/%E0%A6%85%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%AE%E0%A7%8B%E0%A6%A6%E0%A6%A8-%E0%A6%AA%E0%A7%87%E0%A6%B2-%E0%A6%89%E0%A6%87%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|पहुँच-मिति=2024-12-08|वेबसाइट=দৈনিক প্রথম আলো}}</ref> सन् २०१२ को मे महिनामा संस्थाले बङ्गलादेशमा स्थानीय अनुमोदनको लागि संयुक्त पूँजी कम्पनी र फर्महरूको विभागमा आवेदन दिएको थियो। सन् २०१४ जुन ९ का दिन सङ्घीय दर्ता ऐन, १८६० अन्तर्गत बङ्गलादेशमा दर्ता भएको गैर नाफामूलक संस्थाको रूपमा बङ्गलादेश सरकारको अनुमोदन प्राप्त गर्न सफल भएको थियो। सन् २०१५ मा संस्थाले पहिलो पटक दर्ता सदस्यहरू स्वीकृत गर्न सुरु गरेको थियो।<ref name="Signpost">{{citation |title=[[:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2014-06-18/Special report|Wikimedia Bangladesh: a chapter's five-year journey]] |publisher=Wikipedia Signpost}}</ref> <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.campus2career24.com/archives/2144|शीर्षक=সদস্য নিচ্ছে উইকিমিডিয়া বাংলাদেশ - Campus2Career24.com|कार्य=www.campus2career24.com|पहुँच-मिति=१३ सेप्टेम्बर २०१८|अभिलेखमिति=१० अगस्ट २०१६|अभिलेख-युआरएल=https://web.archive.org/web/20160810123516/http://www.campus2career24.com/archives/2144}}</ref> भाषागत दृष्टिले विकिमिडियाका बङ्गली परियोजनाहरू विकिमिडिया बङ्गलादेशको मुख्य केन्द्रमा रहेको भएतापनि, बङ्गलीसँगै अन्य क्षेत्रीय भाषाका परियोजनाहरू जस्तै सन्थाली विकिपिडिया, विष्णुप्रिया मणिपुरी विकिपिडिया र अङ्ग्रेजी परियोजनाहरूको विस्तार र समृद्धिमा संस्थाले काम गर्दै आइरहेको छ। == परियोजनाहरू == यद्यपि विकिमिडिया बङ्गलादेशले विकिमिडियाका सबै परियोजनाहरूमा काम गर्ने गरेको भएतापनि यसका महत्वपूर्ण परियोजनाहरू निम्न छन्;<ref name="hindustantimes.com">{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hindustantimes.com/india-news/santhali-becomes-india-s-first-tribal-language-to-get-own-wikipedia-edition/story-fUP5LRZI0lEBlVGNCjW5cK.html|शीर्षक=Santhali becomes India’s first tribal language to get own Wikipedia edition|मिति=9 August 2018|प्रकाशक=hindustantimes.com|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref name="banglatribune">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.banglatribune.com/tech-and-gadget/news/351697/%E0%A6%89%E0%A6%87%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%81%E0%A6%93%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%BF-%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE|शीर्षक=উইকিপিডিয়ায় সাঁওতালি ভাষা|प्रकाशक=banglatribune.com|मिति=७ अगस्ट २०१८|पहुँच-मिति=१२ सेप्टेम्बर २०१८|अभिलेख-मिति=१२ मे २०१९|अभिलेख-युआरएल=https://web.archive.org/web/20190512174853/http://www.banglatribune.com/tech-and-gadget/news/351697/%25E0%25A6%2589%25E0%25A6%2587%25E0%25A6%2595%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%25AA%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%25A1%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%25AF%25E0%25A6%25BC%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25AF%25E0%25A6%25BC-%25E0%25A6%25B8%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%2581%25E0%25A6%2593%25E0%25A6%25A4%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25B2%25E0%25A6%25BF-%25E0%25A6%25AD%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25B7%25E0%25A6%25BE}}</ref> {| style="margin-top: 2em" |- | style="vertical-align: top; padding-top: 5px; padding-right: 1em; width: 5%" | [[चित्र:Wikipedia-logo-v2-bn.svg|50px|बङ्गाली विकिपिडियाको लोगो]] | style="vertical-align: top; padding-right: 3em; padding-bottom: 3em; width: 28%" | '''नाम:''' [[बङ्गाली विकिपिडिया]]<br />'''विवरण:''' [[अनलाइन विश्वकोश]]<br />'''वेबसाइट:''' {{URL|//bn.wikipedia.org}} | style="vertical-align: top; padding-top: 5px; padding-right: 1em; width: 5%" | [[चित्र:Wikipedia-logo-v2-sat.svg|50px|सन्थाली विकिपिडियाको लोगो]] | style="vertical-align: top; padding-right: 3em; padding-bottom: 3em; width: 28%" | '''नाम:''' [[सन्थाली विकिपिडिया]]<br />'''विवरण:''' [[अनलाइन विश्वकोश]]<br />'''वेबसाइट:''' {{URL|//sat.wikipedia.org}} | style="vertical-align: top; padding-top: 5px; padding-right: 1em; width: 5%" | [[चित्र:Wikipedia-logo-v2-bpy.svg|50px|विष्णुप्रिया मणिपुरी विकिपिडियाको लोगो]] | style="vertical-align: top; padding-right: 3em; padding-bottom: 3em; width: 28%" | '''नाम:''' [[विष्णुप्रिया मणिपुरी विकिपिडिया]]<br />'''विवरण:''' [[अनलाइन विश्वकोश]]<br />'''वेबसाइट:''' {{URL|//bpy.wikipedia.org}} |- | style="vertical-align: top; padding-top: 5px; padding-right: 1em; width: 5%" | [[चित्र:Wikisource-logo-bn.svg|50px|Wikisource logo]] | style="vertical-align: top; padding-right: 3em; padding-bottom: 3em; width: 28%" | '''नाम:''' [[विकिस्रोत]]<br />'''विवरण:''' [[डिजिटल पुस्तकालय]]<br />'''वेबसाइट:''' {{URL|//bn.wikisource.org/}} | style="vertical-align: top; padding-top: 5px; padding-right: 1em; width: 5%" | [[चित्र:Wikivoyage-Logo-v3-bn.svg|50px|Bengali Wikivoyage logo]] | style="vertical-align: top; padding-right: 3em; padding-bottom: 3em; width: 28%" | '''नाम:''' [[विकियात्रा]]<br />'''विवरण:''' अनलाइन यात्रा निर्देशिका<br />'''वेबसाइट:''' {{URL|//bn.wikivoyage.org}} | style="vertical-align: top; padding-top: 5px; padding-right: 1em; width: 5%" | [[चित्र:Wiktionary-logo.svg|50px|विक्सनरीको लोगो]] | style="vertical-align: top; padding-right: 3em; padding-bottom: 3em; width: 28%" | '''नाम:''' [[विक्सनरी]]<br />'''विवरण:''' अनलाइन शब्दकोश<br />'''वेबसाइट:''' {{URL|//bn.wiktionary.org}} |- | style="vertical-align: top; padding-top: 5px; padding-right: 1em; width: 5%" | [[चित्र:Wikibooks-logo-bn.svg|50px|Wikibooks logo]] | style="vertical-align: top; padding-right: 3em; padding-bottom: 3em; width: 28%" | '''नाम:''' [[विकिपुस्तक]]<br />'''विवरण:''' पाठ्यपुस्तक सङ्ग्रहालय<br />'''वेबसाइट:''' {{URL|//bn.wikibooks.org}} | style="vertical-align: top; padding-top: 5px; padding-right: 1em; width: 5%" | [[चित्र:Commons-logo.svg|50px]] | style="vertical-align: top; padding-right: 3em; padding-bottom: 3em; width: 28%" | '''नाम:''' [[विकिमिडिया कमन्स]]<br />'''विवरण:''' नि:शुल्क अनलाइन तस्वीर, अडियो, भिडियो तथा मिडिया सङ्ग्रहालय<br />'''वेबसाइट:''' {{URL|//commons.wikimedia.org}} | style="vertical-align: top; padding-top: 5px; padding-right: 1em; width: 5%" | [[चित्र:Wikidata-logo.svg|50px]] | style="vertical-align: top; padding-right: 3em; padding-bottom: 3em; width: 28%" | '''नाम:''' [[विकिडाटा]]<br />'''विवरण:''' ज्ञान आधारित अनलाइन तथ्यहरू<br />'''वेबसाइट:''' {{URL|//www.wikidata.org}} |} == कार्यकारी परिषद्का सदस्यहरू == [[चित्र:EC Members of Wikimedia Bangladesh after Bangla Wiki Con 2024.png|thumb|सन् २०२४ का निर्वाचित कार्यकारी परिषद्का सदस्यहरू]] सन् २०२४ मा कार्यकारी परिषद्का सदस्यहरू, दर्ता गरिएका प्रयोगकर्ताहरूको मतदानबाट विकिमिडिया बङ्गलादेशको कार्यकारी परिषद्का सदस्यहरू दुई वर्षका लागि चयन गरिन्छन्। तल उल्लेखित सदस्यहरू विकिमिडिया बङ्गलादेशको वर्तमान कार्यकाल (सन् २०२३-२४) मा कार्यकारी परिषद्का सदस्यको रूपमा कार्यरत छन्;<ref name="wmbd">{{वेब स्रोत |शीर्षक=রেজোলিউশন/নির্বাহী পরিষদের অফিস বিয়ারার নির্বাচন, জানুয়ারি ২০২৪ |युआरएल=https://bd.wikimedia.org/s/2ks |प्रकाशक=উইকিমিডিয়া বাংলাদেশ |पहुँच-मिति=१ फेब्रुअरी २०२४}}</ref><ref name="bdwiki">{{वेब स्रोत |युआरएल=https://bd.wikimedia.org/s/1i |शीर्षक=নির্বাহী পরিষদ - উইকিমিডিয়া বাংলাদেশ |वेबसाइट=bd.wikimedia.org |भाषा=बङ्गाली |पहुँच-मिति=2022-03-21}}</ref> * सबाब मुस्तफा (सभापति) * तनभिर रहमान (सचिव) * दोलन प्रोभा (कोषाध्यक्ष) * अली हयदार खान तन्मय (कार्यकारी सदस्य) * मोहिन रियाद (कार्यकारी सदस्य) * मासुम अल हसन (कार्यकारी सदस्य) * अङ्कन घोस दस्तिदार (कार्यकारी सदस्य) * आर के हन्नान (कार्यकारी सदस्य) * तानबिन इस्लाम सियाम (कार्यकारी सदस्य) == कार्यक्रमहरू == विकिमिडिया फाउन्डेसनद्वारा सञ्चालित परियोजनाहरूको विस्तार गर्ने लक्ष्यका साथ विकिमिडिया बङ्गलादेशले विभिन्न स्वयंसेवी गतिविधिहरू सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.banglanews24.com/information-technology/news/bd/555915.details|शीर्षक=একুশের চেতনায় বাংলা উইকিপিডিয়া সমৃদ্ধ করার আহ্বান|प्रथम=|अन्तिम=BanglaNews24.com|प्रकाशक=}}</ref> बङ्गलादेशका विभिन्न स्थानहरूमा विकिपिडिया सचेतना र सम्पादनसम्बन्धी कार्यशाला, विकी स्वयंसेवकहरूको भेटघाट कार्यक्रम, विकिमिडिया परियोजनामा बङ्गलादेशी तस्वीरहरूलाई सार्वजनिक तथा वृद्धि गर्न तस्वीर प्रतियोगिता, बङ्गाली विकिपिडियाका लेखहरूको गुणस्तर र सङ्ख्याको वृद्धिका लागि लेख प्रतियोगिता र विकिपिडिया सम्मेलन जस्ता गतिविधिहरू उल्लेखनीय छन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.prothomalo.com/technology/article/300853/|शीर्षक=ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ে উইকিপিডিয়ার কর্মশালা|प्रकाशक=}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.ittefaq.com.bd/print-edition/it-corner/2014/11/13/14361.html|शीर्षक=স্টেট ইউনিভার্সিটিতে উইকিপিডিয়া নিয়ে কর্মশালা অনুষ্ঠিত - আইটি কর্ণার - The Daily Ittefaq|प्रकाशक=}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.jugantor.com/old/it-technology/2014/12/16/190320|शीर्षक=বাংলা উইকিপিডিয়ার ১০ বছর পূর্তিতে স¤পাদক সমাবেশ অনুষ্ঠিত|कार्य=www.jugantor.com}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.banglanews24.com/information-technology/news/bd/348561.details|शीर्षक=বাংলা উইকিপিডিয়ার ১০ বছর পূর্তিতে দেশব্যাপী নানা আয়োজন|प्रथम=|अन्तिम=BanglaNews24.com|प्रकाशक=}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.ntvbd.com/tech/10359/|शीर्षक=বাংলা উইকিপিডিয়ার দশম বছর পূর্তি উদযাপিত|प्रकाशक=}}</ref> <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.prothomalo.com/technology/article/743767/|शीर्षक=বাংলাদেশে উইকিপিডিয়ার ১৫ বছর পূর্তি উদ্যাপন|प्रकाशक=}}</ref> अन्य गतिविधिहरूमा विकिमिडिया परियोजनामा महिलाहरूको सहभागिता बढाउन विभिन्न प्रकारका सचेतना कार्यक्रमहरू समावेश छन्। बङ्गाली बाहेक सन्थाली विकिपिडिया र विष्णुप्रिया मणिपुरी विकिपिडिया सुरुवात गर्नका लागि संस्थाले काम गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.kalerkantho.com/home/printnews/461167/2017-02-08|शीर्षक=বাংলা - Kaler Kantho|कार्य=www.kalerkantho.com}}</ref><ref name="auto1">{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.banglanews24.com/information-technology/news/bd/542881.details|शीर्षक=ঢাকায় উইকিপিডিয়া এডিট-আ-থন|प्रथम=|अन्तिम=BanglaNews24.com|प्रकाशक=}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.jugantor.com/tech/12804|शीर्षक=ঢাকায় বাংলা উইকিপিডিয়ার ১৪তম প্রতিষ্ঠাবার্ষিকী উদ্‌যাপন|प्रकाशक=}}</ref> <ref name="prothomalo.com">{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.prothomalo.com/technology/article/130000/%E0%A6%A8%E0%A6%A4%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A8%E0%A6%A4%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%B2%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%AF|शीर्षक=নতুন বছরে নতুন লক্ষ্য|प्रकाशक=}}</ref><ref name="prothomalo.com1">{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.prothomalo.com/technology/article/463339|शीर्षक=যে বার্তা দিয়ে গেলেন জিমি ওয়েলস|प्रकाशक=}}</ref><ref name="ittefaq.com.bd">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.ittefaq.com.bd/print-edition/toronkontho/2017/12/20/244166.html|शीर्षक=উইকি প্রতিযোগিতায় সেরা ১০-এ বাংলাদেশের দুটি ছবি - তরুণ কণ্ঠ - The Daily Ittefaq|प्रकाशक=}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.banglanews24.com/information-technology/news/bd/560382.details|शीर्षक=উইকিমিডিয়া বাংলাদেশ’র উদ্যোগে উইকিপিডিয়া কর্মশালা|प्रथम=|अन्तिम=BanglaNews24.com|प्रकाशक=}}</ref><ref name="daily-sun.com">http://www.daily-sun.com/printversion/details/294727/2018/03/12/Wiki-workshop-for-women-held {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180428163558/http://www.daily-sun.com/printversion/details/294727/2018/03/12/Wiki-workshop-for-women-held |date=2018-04-28 }}</ref> सन् २०१६ देखि विश्वकै सबैभन्दा ठूलो वार्षिक तस्वीर प्रतियोगिता विकी लभ्स मोन्युमेन्ट्स र सन् २०१७ देखि संरक्षित सम्पदाका तस्वीर प्रतियोगिता [[विकी लभ्स अर्थ]] आयोजना गर्दै आएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.kalerkantho.com/print-edition/techbishwa/2018/05/12/635129|शीर्षक=জিতে আপনিও যেতে পারেন সুইডেন - কালের কণ্ঠ|प्रथम=Kaler|अन्तिम=Kantho|प्रकाशक=}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://boishakhionline.com/19540/-%E0%A6%89%E0%A6%87%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%89%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%87%E0%A6%97%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87-%E0%A6%86%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%93-%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A7%8B%E0%A6%97%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A6%BE|शीर्षक=উইকিপিডিয়ার উদ্যেগে বাংলাদেশে আবারও ছবি প্রতিযোগিতা|कार्य=Boishakhionline|पहुँच-मिति=१ नोभेम्बर २०१८|अभिलेख-युआरएल=https://web.archive.org/web/20180625235338/http://www.boishakhionline.com/19540/-%E0%A6%89%E0%A6%87%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%89%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%87%E0%A6%97%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87-%E0%A6%86%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%93-%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A7%8B%E0%A6%97%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A6%BE|अभिलेख-मिति=२५ जुन २०१८}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2017/12/15/bangladeshi-photos-top-10-wiki-loves-monuments|शीर्षक=Photos by Bangladeshi photographers among top 10 winners of Wikipedia contest|मिति=15 December 2017|प्रकाशक= ढाका ट्रिब्युन}}</ref> जसमा २०१७ मा बङ्गलादेेशका दुई तस्वीरहरूले [[विकी लभ्स मोन्युमेन्ट्स]]मा विश्वव्यापी रूपमा तेस्रो र सातौँ स्थान हासिल गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2017/12/15/bangladeshi-photos-top-10-wiki-loves-monuments|शीर्षक=Photos by Bangladeshi photographers among top 10 winners of Wikipedia contest|मिति=15 December 2017|प्रकाशक=ढाका ट्रिब्युन}}</ref> सन् २०१६ मा इटालीमा भएको [[विकिमेनिया|विकिमेनिया सम्मेलन]]मा विकिमिडिया बाङ्लादेशको 'विकिपिडिया स्कुल प्रोग्राम' शीर्षक परियोजनालाई शैक्षिक तीन उत्कृष्ट परियोजनाहरू मध्ये एकको रूपमा हेरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.prothomalo.com/technology/article/901324|शीर्षक=উইকিম্যানিয়ায় বাংলাদেশের প্রকল্প সেরা তালিকায়|प्रकाशक=प्रथोम आलो}}</ref> संस्थाले अन्य संस्थाहरूसँगको सहकार्यमा विकिपिडिया परियोजनाको समृद्धिका लागि काम गरेको छ जसमा: बङ्गलादेश राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, ढाकास्थित स्विडेनी दूतावास, ग्रामीणफो लगायतका अन्य उल्लेखनीय छन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://motherboard.vice.com/en_us/article/8q858k/wikipedia-zero-being-surveilled-by-piracy-police|शीर्षक=Wikipedia’s Piracy Police Are Ruining the Developing World's Internet Experience|मिति=27 April 2016|प्रकाशक=|पहुँच-मिति=१ नोभेम्बर २०१८|अभिलेख-मिति=१२ सेप्टेम्बर २०१८|अभिलेख-युआरएल=https://web.archive.org/web/20180912174711/https://motherboard.vice.com/en_us/article/8q858k/wikipedia-zero-being-surveilled-by-piracy-police}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी|Wikimedia Bangladesh|विकिमिडिया बङ्गलादेश}} * {{official website}} * [https://wikimedia.org.bd/blog विकिमिडिया बङ्गलादेश भ्लग] [[श्रेणी:विकि समुदायहरू]] [[श्रेणी:विकिमिडिया फाउन्डेसन]] phiy3syosvm8j6066gg46dkpuvowf3k 0 148957 1357060 1353695 2026-05-29T10:16:37Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357060 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धर्मका असुरहरू}} [[File:Durga fighting the rakshashas Shunga and Nishunga.jpg|upright 1.3|thumb|शुम्भ र निशुम्भसँग युद्ध गर्दै गरेकी देवी दुर्गाको चित्र]] '''शुम्भ''' र '''निशुम्भ''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] पौराणिक कथाहरूमा उल्लिखित दुई [[असुर]] दाजुभाइहरू हुन् जसको वर्णन ''[[देवी माहात्म्य]]'' मा गरिएको छ। पौराणिक कथा अनुसार, उनीहरूलाई देवी [[कौशिकी]]ले वध गरेकी थिइन्। == किंवदन्ती == शुम्भ र निशुम्भको कथा ''[[देवी माहात्म्य]]'' को पाँचौँ अध्यायबाट सुरु हुन्छ। [[दुर्गा]]ले कसरी दुई [[असुर]] दाजुभाइले कठोर तपस्या र शुद्धीकरणका अनुष्ठानहरूद्वारा [[त्रिलोक|तीन लोक]] जित्ने प्रयास गरे भन्ने कुरा पुन: वर्णन गर्छिन्।<ref>{{cite web |url=http://www.s-a-i.info/assoc_change/navarathri_6_1.html |title=The Devi Mahatmya Navrathri Katha - Chapter 1 to 13 |publisher=S-a-i.info |date= |accessdate=2009-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003121251/http://www.s-a-i.info/assoc_change/navarathri_6_1.html |date=2008-10-03 }}</ref> शुम्भ र निशुम्भ एक पवित्र स्थल [[पुष्कर]] गएर त्यहाँ दश हजार वर्षसम्म प्रार्थनामा मग्न रहन्छन्। सृष्टिकर्ता देवता [[ब्रह्मा]]ले दाजुभाइको तपस्या देखेर र प्रसन्न भई उनीहरूले मागेको वरदान प्रदान गरिदिन्छन्।<ref name="tripod1">{{cite web |url=http://sdbbs.tripod.com/devi.html |title=The Devi |publisher=Sdbbs.tripod.com |date= |accessdate=2009-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125213741/http://sdbbs.tripod.com/devi.html |date=2009-01-25 }}</ref> शुम्भको सेवामा रहेका दुई साना असुरहरू, [[चण्ड र मुण्ड]]ले देवी [[दुर्गा]]लाई भेट्छन् उनको सुन्दरताबाट मन्त्रमुग्ध बन्छन्। उनीहरूले यस देवीको बारेमा शुम्भलाई जानकारी दिन्छन् जसले दुर्गालाई प्राप्त गर्न चाहन्थे। शुम्भले असुर [[सुग्रिव (रामायण)|सुग्रीव]]लाई [[पार्वती]]सँग विवाहको प्रस्ताव राख्न पठाए तर पार्वतीले उनको प्रस्ताव अस्वीकार गरिदिन्छिन्। त्यसपछि असुर दाजुभाइले पार्वती स्वेच्छाले आउँदिनन् भने, उनीहरूले उनलाई अपहरण गर्ने निर्णय। गर्छन्। सुरुमा, असुर धूम्रलोचन र उनको ६० हजार असुरहरूको सेनालाई पार्वतीलाई अपहरण गर्न पठाइन्छ। त्यसपछि दुर्गाबाट विभिन्न देवीहरूले रूप धारण गरी सम्पूर्ण सेनाको संहार गरिन्छ। त्यसपछि, चण्ड र मुण्डलाई खटाइन्छ भने उनीहरू पनि देवीद्वारा नष्ट हुन्छन्।<ref name="tripod1" /> त्यसपछि [[रक्तबीज]] लाई पठाइयो जसलाई देवी [[काली]]ले वध गर्छिन्। == मृत्यु == [[File:Kali Attacking Nisumbha, c. 1740.jpg|thumb|upright 1.3|[[काली]] (कहिलेकाहीँ [[पार्वती]]को एक रूपको रूपमा वर्णन गरिएको) द्वारा आफ्नो त्रिशूलले निशुम्भलाई आक्रमण गर्दै गरेको एक पहाडी चित्रकला: ''कालीद्वारा निशुम्भमाथि आक्रमण'', क्लिभल्यान्ड कला सङ्ग्रहालय।]] यी भिडन्तहरू पछि, शुम्भ र निशुम्भसँग [[पार्वती]] विरुद्ध प्रत्यक्ष युद्ध गर्नुको विकल्प रहेन। यद्यपि [[ब्रह्मा]]को वरदानले दाजुभाइलाई पुरुष र असुरहरूबाट सुरक्षा प्रदान गरेको थियो, तर देवीहरू विरुद्ध भने यस्तो कुनै सुरक्षा कवच थिएन। पार्वतीको वाहन सिंहमाथि आक्रमण गरेपछि निशुम्भ सबैभन्दा पहिले ढल्छन्।<ref>{{cite web |url=http://www.sivanandaonline.org/graphics/activities/navaratri_04/chapter-9.htm |title=Sri Durga Saptasati or The Devi Mahatmya |publisher=Sivanandaonline.org |date= |access-date=2009-01-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616045121/http://sivanandaonline.org/graphics/activities/navaratri_04/chapter-9.htm |archive-date=2010-06-16 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616045121/http://sivanandaonline.org/graphics/activities/navaratri_04/chapter-9.htm |date=2010-06-16 }}</ref> आफ्नो भाइको मृत्यु देखेपछि शुम्भ क्रोधित हुँदै पार्वतीमाथि जाइलाग्छन् तर अन्ततः देवीको [[त्रिशूल]]ले उनलाई दुई टुक्रा पारिदिन्छ जसकारण उनको पनि मृत्यु हुन पुग्छ। शुम्भ र निशुम्भको अन्त्यसँगै, तीनै लोकहरू एक ठुलो दुष्टताबाट मुक्त भई आफ्नो सामान्य अवस्थामा फर्किन्छ।<ref>{{cite web |url=http://www.sivanandaonline.org/graphics/activities/navaratri_04/chapter-10.htm |title=Sri Durga Saptasati or The Devi Mahatmya |publisher=Sivanandaonline.org |date= |access-date=2009-01-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616045049/http://sivanandaonline.org/graphics/activities/navaratri_04/chapter-10.htm |archive-date=2010-06-16 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616045049/http://sivanandaonline.org/graphics/activities/navaratri_04/chapter-10.htm |date=2010-06-16 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:असुर]] gde61qiustkm30wyiprx9bq55mhnvci 0 149460 1356969 1350867 2026-05-28T12:19:00Z ~2026-31619-40 78953 1356969 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[माननीय]] | name = खुस्बु ओली | honorific_suffix = | native_name_lang = नेपाली | office = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start = १२ चैत २०८२ | term_end = | constituency = [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक सूची]] | predecessor = | birth_date = ३० भाद्र २०४७ (उमेर ३५) | birth_place = | party = [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | image = Khusbu Oli.jpg | caption = खुश्बु ओली, २०२४ | spouse = | parents = {{ubl|श्याम सुन्दर ओली (बुवा)|शकुन्तला ओली (आमा)}} | education = [[अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय]] ([[राजनीति विज्ञान]]) | profession = {{hlist|राजनीतिज्ञ|मोडेल|सामाजिक कार्यकर्ता}} | awards = लिटिल लेडी (२०००) <br/> मिस टिन (२००६) }} '''खुस्बु ओली''' (जन्म ३० भाद्र २०४७) एक नेपाली राजनीतिज्ञ, सामाजिक कार्यकर्ता, पूर्व मोडेल र सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता हुन्, उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] (राप्रपा) बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] ([[संसद]]) सदस्यको रूपमा सेवा गरिरहेकी छिन्। उनी विकास क्षेत्र, मोडेलिङ करियर तथा विभिन्न संगीत भिडियोहरूमा सहभागिताका लागि पनि परिचित छिन्। == राजनीतिक यात्रा == वि सं [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२ को आम निर्वाचन]]मा [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] ओली निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी [[खस जाति|खास आर्य]] महिला समूहअन्तर्गत पार्टीको सूचीबाट निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी ७औँ प्रतिनिधि सभामा पार्टीको मुख्य सचेतकका रूपमा नियुक्त भएकी थिइन्।<ref name=":0">{{Cite web |title=राप्रपा संसदीय दलको नेतामा शाही र प्रमुख सचेतकमा ओली |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/19/shahi-as-rpp-parliamentary-party-leader-oli-as-chief-whip-01-42.html |access-date=चैत्र ५, २०८२ |website=कान्तिपुर|language=नेपाली}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] orlrv7vyovohebwzmwnlgjzqldgafru 1356970 1356969 2026-05-28T12:23:30Z ~2026-31619-40 78953 ईस्वी मिति देखि वि.सं. मिति 1356970 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[माननीय]] | name = खुस्बु ओली | honorific_suffix = | native_name_lang = नेपाली | office = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start = १२ चैत २०८२ | term_end = | constituency = [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक सूची]] | predecessor = | birth_date = ३० भाद्र २०४७ (उमेर ३५) | birth_place = | party = [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | image = Khusbu Oli.jpg | caption = खुश्बु ओली, २०२४ | spouse = | parents = {{ubl|श्याम सुन्दर ओली (बुवा)|शकुन्तला ओली (आमा)}} | education = [[अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय]] ([[राजनीति विज्ञान]]) | profession = {{hlist|राजनीतिज्ञ|मोडेल|सामाजिक कार्यकर्ता}} | awards = लिटिल लेडी (२०५६) <br/> मिस टिन (२०६२) }} '''खुस्बु ओली''' (जन्म ३० भाद्र २०४७) एक नेपाली राजनीतिज्ञ, सामाजिक कार्यकर्ता, पूर्व मोडेल र सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता हुन्, उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] (राप्रपा) बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] ([[संसद]]) सदस्यको रूपमा सेवा गरिरहेकी छिन्। उनी विकास क्षेत्र, मोडेलिङ करियर तथा विभिन्न संगीत भिडियोहरूमा सहभागिताका लागि पनि परिचित छिन्। == राजनीतिक यात्रा == वि सं [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२ को आम निर्वाचन]]मा [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] ओली निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी [[खस जाति|खास आर्य]] महिला समूहअन्तर्गत पार्टीको सूचीबाट निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी ७औँ प्रतिनिधि सभामा पार्टीको मुख्य सचेतकका रूपमा नियुक्त भएकी थिइन्।<ref name=":0">{{Cite web |title=राप्रपा संसदीय दलको नेतामा शाही र प्रमुख सचेतकमा ओली |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/19/shahi-as-rpp-parliamentary-party-leader-oli-as-chief-whip-01-42.html |access-date=चैत्र ५, २०८२ |website=कान्तिपुर|language=नेपाली}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] 4oioye2gvzyxtx6arlt4jza25tivocp 4 150179 1357059 1356753 2026-05-29T10:10:37Z Biplab Anand 13653 +सम्पन्न 1357059 wikitext text/x-wiki {{Discussion top|{{done}} सक्रिय प्रबन्धकीय भूमिकामा रहेका तथा नेपाली विकिपिडियालाई सन्तुलन गर्नको लागि एक जना प्रशासकको आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै सामुदायिक छलफल एवंम् समर्थनको आधारमा निवेदक सरोज जीलाई प्रशासकको रूपमा चयन गरियो। {{U|Saroj}} ज्यू, यहाँले प्राप्त गर्नुभएको जिम्मेवारी सफलतापूर्वक निर्वाह गर्नुहुनेछ। शुभकामना --[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १५:५५, २९ मे २०२६ (नेपाली समय)}} === [[विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/Saroj|Saroj]] === '''[{{fullurl:विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/Saroj|action=edit}} मत राख्नुहोला]''' {{स्थिति|Done <!--don't change this line-->}} {{R-request|Saroj}} ;''२८ मे २०२६ ०८:२२ युटिसी भन्दा पूर्व नसकिने'' म नेपाली विकिपिडियामा प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन गर्दछु। म यस परियोजनामा प्रबन्धकको रूपमा कार्यरत रहिसकेको छु र सो जिम्मेवारी अन्तर्गत समुदायका प्रबन्धकीय कार्यहरूमा सक्रिय रूपमा योगदान गर्दै आएको छु। साथै, मैले [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५|विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५]], [[विकिपिडिया:नारीवाद र लोककथा २०२६|नारीवाद र लोककथा २०२६]], र [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६]] जस्ता अभियानहरूको आयोजना गरेको छु। हाल नेपाली विकिपिडियामा सक्रिय प्रशासकहरूको सङ्ख्या सीमित भएकाले प्रशासकीय कार्यहरू, विशेषगरी विशेषाधिकार तथा बोट अनुमोदन अनुरोधहरू, समयमा सम्पन्न हुन ढिलाइ हुने स्थिति देखिएको छ। सक्रिय प्रशासकको उपलब्धता बढेमा यी कार्यहरू अझ प्रभावकारी र समयमै सम्पन्न गर्न सहज हुनेछ। म अङ्ग्रेजी विकिकथन र विकिडेटामा प्रबन्धक तथा अङ्ग्रेजी विकिकथनमा प्रशासकको रूपमा कार्यरत छु र अधिकार प्रयोग तथा प्रक्रिया व्यवस्थापनसँग परिचित छु। म समुदायका नीतिहरूको पालना गर्दै, पारदर्शी र जिम्मेवार तरिकाले यो अधिकार प्रयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछु। --[[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:०७, १४ मे २०२६ (नेपाली समय) ==== '''समर्थन''' ==== * {{समर्थन}} प्रशासक बन्नका लागि सबै मापदण्ड पूरा गरेको र एक अनुभवी प्रयोगकर्ताको अतिरिक्त सक्रिय प्रबन्धक भएको नाताले मेरो तर्फबाट उहाँलाई पूर्ण समर्थन छ[[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २०:२८, १६ मे २०२६ (नेपाली समय) *:i Agree [[विशेष:Contributions/&#126;2026-29710-05|&#126;2026-29710-05]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-29710-05|वार्तालाप]]) १६:३७, १८ मे २०२६ (नेपाली समय) * {{समर्थन}} माथि उल्लेखित कारण अनुसार [[User:Himvat|Himvat]] ([[User talk:Himvat|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:३२, १७ मे २०२६ (नेपाली समय) * {{समर्थन}} एक अनुभवी र यो पदको लागि योग्य भएकाले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:२५, ३ जेठ २०८३ (नेपाली समय) * {{समर्थन}} अनवरत सक्रियता, अनुभव र कार्य क्षमताको आधारमा मेरो पूर्ण समर्थन - [[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]] ([[User talk:Nabin K. Sapkota|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:२२, २० मे २०२६ (नेपाली समय) * {{समर्थन}} सक्रिय प्रयोगकर्ता भएकाले।-[[प्रयोगकर्ता:Bishaldev100|Bishal Shrestha]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Bishaldev100|कुरा गर्नुहोस्]]) Bishaldev १०:४४, २२ मे २०२६ (नेपाली समय) * {{समर्थन}} अनुभवी प्रयोगकर्ता तथा प्रबन्धक भएकोले । [[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:१३, २२ मे २०२६ (नेपाली समय) * {{समर्थन}} सक्रिय अनुभवी प्रयोगकर्ता तथा प्रबन्धक भएकोले । [[User:Janak Bhatta|Janak Bhatta]] ([[User talk:Janak Bhatta|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:४३, २५ मे २०२६ (नेपाली समय) * {{समर्थन}} सक्रिय अनुभवी प्रयोगकर्ता तथा प्रबन्धक भएकोले । [[User:Bhupendra Shrestha|Bhupendra Shrestha]] ([[User talk:Bhupendra Shrestha|कुरा गर्नुहोस्]]) ==== '''विरोध''' ==== ==== '''छलफल''' ==== * सरोज जी निरन्तर तथा सक्रिय प्रयोगकर्ता हुनु हुन्छ तर यस अधिकार निवदेन सम्बन्धमा मेरा केही प्रश्नहरू राख्न चाहन्छु । - १. तपाईलाई प्रशासक अधिकारको आवश्यकता किन महसुस भएको छ? २. हालको प्रबन्धक पदमा तपाईको कार्य सम्पादनमा के कस्ता सिमितता अनुभव गर्नुभएको छ? [[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:१२, २२ मे २०२६ (नेपाली समय) *:धन्यवाद। नेपाली विकिपिडियामा हाल एक मात्र प्रशासक हुनुहुन्छ, जसको उपलब्धता कम रहेको देखिन्छ, जसका कारण प्रयोगकर्ता अधिकार प्रदान/हटाउने जस्ता कार्यहरूमा कहिलेकाहीँ ढिलाइ हुने गरेको छ। यही कारणले समुदायको काम छिटो र प्रभावकारी बनाउन सहयोग पुर्‍याउन सकूँ भन्ने उद्देश्यले मैले प्रशासक अधिकारको आवश्यकता महसुस गरेको हुँ। हाल प्रबन्धकको रूपमा धेरै कार्यहरू सम्भव भए पनि, प्रयोगकर्ता अधिकार सम्बन्धी कार्यहरू (जस्तै बोट अधिकार, प्रबन्धक अधिकार आदि) प्रशासकसम्म मात्र सीमित छन्। यस कारण कहिलेकाहीँ आवश्यक अधिकार दिन वा हटाउन ढिलाइ हुने अवस्था आउँछ, जसले समुदायका कार्यहरूको गति प्रभावित गर्छ। मसँग बोट सम्बन्धी अनुभव पनि छ र भविष्यमा बोट सम्बन्धी अनुरोधहरूमा समेत योगदान दिन चाहन्छु। बोट सम्बन्धी अनुभवको कुरा गर्दा, मैले हालै archivebot.py सम्बन्धी एउटा बग पहिचान गरी फ्याब्रिकेटरमा रिपोर्ट गरेको थिएँ ([https://phabricator.wikimedia.org/T424467 T424467]), जुन पछि समाधान गरिएको थियो। त्यसैले समुदायका कार्यहरूमा निरन्तर र जिम्मेवार योगदान दिन सकूँ भन्ने उद्देश्यले यो निवेदन दिएको हुँ। [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १२:२३, २२ मे २०२६ (नेपाली समय) *::जानकारीको लागि धन्यवाद सरोज जी । [[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:१२, २२ मे २०२६ (नेपाली समय) {{Discussion bottom}} kjs2oevvqcbsse3k1a3wx20vxmke94w 0 150200 1357002 1356876 2026-05-29T00:43:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357002 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = एना गन | image = Anna Gunn by Gage Skidmore 3.jpg | caption = सन् २०१८ मा गन | birth_name = एना क्याथरिन गन | birth_date = {{birth date and age|1968|8|11}} | birth_place = क्लिभल्यान्ड, [[ओहायो]], संयुक्त राज्य अमेरिका | education = [[सान्ता फे प्रिपरेटरी स्कूल]] | alma_mater = [[नर्थवेस्टर्न युनिभर्सिटी]] | occupation = अभिनेत्री | years_active = १९९२–हाल | spouse = {{marriage|अलास्टर डन्कन|1990|2009|reason=divorced}} | children = २ | relatives = [[विलियम आर. डे]] (तीन पुस्ताअघिका हजुरबुबा)<br>[[लुथर डे]] (चार पुस्ताअघिका हजुरबुबा) }} '''एना गन'''<ref>Christiansen, Richard (January 17, 1991). [https://www.newspapers.com/image/389552678/?clipping_id=162006009 "Love Story, History Meet in 'Uncommon Ground'"]. ''Chicago Tribune''. Sec.&nbsp;1 p.&nbsp;26. Retrieved January 1, 2025.</ref> (जन्म ११ अगस्ट १९६८)<ref name=":0">{{Cite news|title=Knight juggles HGTV show, touring Celebrities|author=Ho, Rodney|date=August 11, 2024|work=South Florida Sun - Sentinel|page=E6|quote=Wrestler Hulk Hogan is 71. Actor Viola Davis is 59. Podcaster Joe Rogan is 57. '''Actor Anna Gunn is 56.''' Actor Sophie Okonedo is 56. Singer Ben Gibbard is 48. Actor Merritt Wever is 44. Actor Chris Hemsworth is 41|id={{ProQuest|3093443850}}}} See also: * {{Cite news|title=This Day in History: Today's Birthdays|author=|date=August 11, 2009|work=The Boston Globe|page=B6|quote=Wrestler-actor Hulk Hogan is 56. Singer-songwriter Joe Jackson is 55. Playwright David Henry Hwang is 52. Actor Miguel A. Nunez Jr. is 45. Actress Viola Davis is 44. Actor Duane Martin is 44. Actor-host Joe Rogan is 42. R&B musician Chris Dave is 41. '''Actress Anna Gunn is 41.'''|id={{ProQuest|405191161}}}}</ref> एक अमेरिकी अभिनेत्री हुन्। उनी एएमसी अपराध नाटक टेलिभिजन शृङ्खला ''[[ब्रेकिङ ब्याड]]'' (२००८–२०१३) मा स्काइलर ह्वाइटको भूमिका निभाएको कारण परिचित छिन्। यस भूमिकाका लागि उनले दुई पटक प्राइमटाइम एमी अवार्ड्स र स्क्रिन एक्टर्स गिल्ड अवार्ड जितेकी थिइन्। ==प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा== एना क्याथरिन गनको जन्म ११ अगस्ट १९६८ मा<ref name=":0" /> [[क्लिभल्यान्ड, ओहायो]]मा भएको थियो, र उनी सान्ता फे, [[न्यु मेक्सिको]]मा हुर्किइन्।<ref name="moremag">{{cite web |url=http://www.more.com/entertainment/celebrities-movies-tv-music/anna-gunn-breaking-bad-breakthrough-star |title=Anna Gunn: From 'Breaking Bad' to Breakthrough Star |publisher=MORE Magazine |date=March 2014 |first=Margot |last=Dougherty |access-date=August 23, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140909090444/http://www.more.com/entertainment/celebrities-movies-tv-music/anna-gunn-breaking-bad-breakthrough-star |archive-date=September 9, 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140909090444/http://www.more.com/entertainment/celebrities-movies-tv-music/anna-gunn-breaking-bad-breakthrough-star |date=September 9, 2014 }}</ref> उनी शाना (जन्म उपनाम पीटर्स; १९४२–२०२२) र क्लेमेन्स "क्लेम" अर्ल गन जुनियर (१९३९–२०२४) की छोरी हुन्।<ref>{{cite web |title=SHANA GUNN Obituary (2023) - Santa Fe, NM - Santa Fe New Mexican |url=https://www.legacy.com/us/obituaries/santafenewmexican/name/shana-gunn-obituary?id=38574802 |website=legacy.com}}</ref><ref>{{cite web |title=Clemens Earl Gunn Obituary July 25, 2024 |url=https://www.santafefuneralsnm.com/obituaries/clemens-gunn |website=www.santafefuneralsnm.com}}</ref> उनका एक भाइ म्याथ्यु छन्।<ref>{{cite web |title=Tribute for Shana P Gunn |url=https://www.berardinellifuneralhome.com/tributes/Shana-Gunn |website=www.berardinellifuneralhome.com}}</ref> उनी [[ विलियम आर. डे]] (उनका छोरा [[लुथर डे]] मार्फत) की पर-पर-नातिनी हुन्, जो संयुक्त राज्य अमेरिकाको सर्वोच्च अदालतका एसोसिएट न्यायाधीश थिए।<ref>{{Cite web |title=Family relationship of Anna Gunn and William Rufus Day via William Rufus Day. |url=https://famouskin.com/famous-kin-chart.php?name=62293+anna+gunn&kin=62247+william+rufus+day |access-date=July 25, 2024 |website=famouskin.com |archive-date=July 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240726235056/https://famouskin.com/famous-kin-chart.php?name=62293+anna+gunn&kin=62247+william+rufus+day |url-status=live }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons}} * {{IMDb name|348152|एना गन}} * {{IBDB name|71463}} [[श्रेणी:सन् १९६८ मा जन्म]] [[श्रेणी:अमेरिकी मञ्च अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी आवाज अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:प्राइमटाइम एमी पुरस्कार विजेताहरू]] haq29ncwganaabjz687xsweb352l4e9 0 150321 1357016 1356893 2026-05-29T06:49:30Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357016 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Biogas_plant.svg|अङ्गुठाकार|270x270पिक्सेल|घरेलु बायोग्यास प्लान्टको सरल रेखाचित्र]]   '''बायोग्याँस''' कृषि अवशेष, गोबर, नगरपालिका फोहोर, बोटबिरुवा, ढल, फोहोर पानी, हरियो फोहोर र खाद्य फोहोर जस्ता जैविक सामग्रीबाट उत्पपादान हुने नवीकरणीय ग्याँस ईन्धन हो। बायोग्याँस औद्योगिक रूपमा एनारोबिक डाइजेस्टर वा अन्य प्रकारको बायोरिएक्टर भित्र एनारोबिक जीवहरू वा मेथेनोजेनहरू एनारोबिक पाचन माध्यमबाट उत्पादन गरिन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.simgas.com/advantages-of-biogas/how-does-biogas-work/item46|title=How does biogas work?|last=Webdesign|first=Insyde|website=www.simgas.com|language=en|access-date=2018-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510115131/http://www.simgas.com/advantages-of-biogas/how-does-biogas-work/item46|archive-date=10 May 2018}}</ref> ग्याँस संरचना मुख्यतया मिथेन ({{Chem|CH|4}}) र कार्बन डाइअक्साइड ({{Chem|CO|2}}) हुन्छ र सानो मात्रामा हाइड्रोजन सल्फाइड ({{Chem|H|2|S}}) हुन्छ गरिन्छ। बायोग्यासलाई [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] स्रोत मानिन्छ । यसबाट उत्पादित मिथेन बालेर ऊर्जाको प्रयोग गर्न सकिन्छ। त्यहीबाट बायोग्यासलाई [[इन्धन]] रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। बायोग्यास र यसका उत्पादन खाना पकाउन, बिजुली उत्पादन, र वाहन ईन्धनको रूपमा ताप सहित धेरै उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.clarke-energy.com/gas-type/biogas/ |title=Biogas & Engines|publisher=clarke-energy.com|access-date=21 November 2011}}</ref> बायोग्यास एक कार्बन-तटस्थ ईन्धन हो किनभने वायुमण्डलबाट खिचेको कार्बनडाइअक्साइड नै यसको दहनबाट उत्सर्जन हुन्छ।<ref>{{Cite web |date=2025-07-29 |title=Are Biofuels Carbon Neutral? Feedstocks & Applications |url=https://farmonaut.com/blogs/are-biofuels-carbon-neutral-feedstocks-applications |access-date=2025-10-20 |language=en-GB}}</ref> व्यवहारमा, बायोग्यासको कार्बन मात्रा बायोमासको उत्पादनबाट हुने उत्सर्जन र बायोग्यास उत्पादन गर्न प्रयोग हुने वस्तु र प्रक्रियाहरूमा निर्भर गर्दछ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Government of Canada |first=Canada Energy Regulator |date=2023-11-24 |title=CER – Market Snapshot: Two Decades of Growth in Renewable Natural Gas in Canada |url=https://www.cer-rec.gc.ca/en/data-analysis/energy-markets/market-snapshots/2023/market-snapshot-two-decades-growth-renewable-natural-gas-canada.html |access-date=2025-10-20 |website=www.cer-rec.gc.ca}}</ref> == उत्पादन == बायोग्यासको उत्पादन मेथानोजेन्स र सल्फेट रिड्युसिङ ब्याक्टेरिया जस्ता सूक्ष्मजीवहरूद्वारा गरिन्छ। बायोग्यासले प्राकृतिक र औद्योगिक रूपमा उत्पादित ग्यासलाई जनाउन सक्छ। ==== बायोग्यास प्लान्ट ==== ''बायोग्यास प्लान्ट'' प्रायः एक एनारोबिक डाइजेस्टरलाई दिइएको नाम हो।<ref name=":2">{{Cite web |title=An introduction to biogas and biomethane – Outlook for biogas and biomethane: Prospects for organic growth – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/outlook-for-biogas-and-biomethane-prospects-for-organic-growth/an-introduction-to-biogas-and-biomethane |access-date=2025-10-27 |website=IEA |language=en-GB}}</ref> यसले खेतको फोहोर, नगरपालिका जैविक फोहोर र/वा ऊर्जा बालीहरूमा रहेको जैविक पदार्थ लाई बायोग्याँसमा परिणत गर्छ। औद्योगिक बायोग्यास प्लान्टमा जैविक सामग्रीलाई अक्सिजन रहित ट्याङ्कमा जम्मा गरिन्छ । ती वस्तुलाई मेसोफिलिक ({{Convert|38|C}} °C (100 °F) वा थर्मोफिलिक ({{Convert|55|C}} °C (131 °F)) तापक्रममा दुई देखि तीस दिनको लागि राख्दा यसबाट बायोग्याँस बन्छ।<ref>{{Cite web |date=May 2014 |title=Anaerobic Digesters: Frequently Asked Questions |url=https://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/agdex11290/$file/768-2.pdf?OpenElement |access-date=27 October 2025 |website=Alberta Department of Agriculture}}</ref> यो ग्याँस तातोको लागि, बिजुली उत्पादन, सवारी साधन वा प्राकृतिक ग्यास वितरण प्रणालीहरूमा प्रयोगका लागि हुन्छ। बायोग्याँस प्लान्टमा कुहिने प्रकृतिका फोहोर जस्तै कृषि अवशेष, गाईवस्तुको गोबर, भान्साको फोहोर, खाद्य फोहोर, मलमुत्र हाल्न सकिन्छ। यस प्रक्रियाको क्रममा, सूक्ष्म जीवहरूले जैविक पदार्थ फोहोरलाई बायोग्यास र डाइजेस्टेटमा रूपान्तरण गर्छ। दुग्ध उद्योग, चिनी उद्योग, वा ब्रुअरी उद्योगका अन्य सहित फोहोर पानी हाल्दा उच्च मात्रामा बायोग्यास उत्पादन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, बियर कारखानाको ९०% पानीलाई १०% गाईको गोबरसँग मिसाउँदा, बायोग्यासको उत्पादन बियर कारखानाको पानीबाटमात्र भन्दा २.५ गुणा बढी भएको थियो।<ref>{{Cite journal |last=Appels |first=Lise |last2=Baeyens |first2=Jan |last3=Degrève |first3=Jan |last4=Dewil |first4=Raf |date=2008 |title=Principles and potential of the anaerobic digestion of waste-activated sludge |url=https://lirias.kuleuven.be/handle/123456789/224773 |journal=Progress in Energy and Combustion Science |volume=34 |issue=6 |pages=755–781 |bibcode=2008PECS...34..755A |doi=10.1016/j.pecs.2008.06.002 |issn=0360-1285 |s2cid=95588169 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625110047/https://lirias.kuleuven.be/handle/123456789/224773 |archive-date=25 June 2021}}</ref> ==== ल्यान्डफिल ग्यास ==== === मानव मलमुत्र === == खतराहरू == विषाक्त हाइड्रोजन सल्फाइड ले अतिरिक्त जोखिम सिर्जना गर्दछ र गम्भीर दुर्घटनाहरूका लागि जिम्मेवार रहेको छ। मिथेनको चुहावट एक अतिरिक्त जोखिम हो, किनभने मिथेन एक शक्तिशाली हरितगृह ग्यास हो। बायोग्याँस प्लान्टबाट २% समम मिथेनको चुहावट हुन सक्छ।<ref>{{Cite journal |last=Michael Fredenslund |first=Anders |last2=Gudmundsson |first2=Einar |last3=Maria Falk |first3=Julie |last4=Scheutz |first4=Charlotte |date=February 2023 |title=The Danish national effort to minimise methane emissions from biogas plants |journal=Waste Management |volume=157 |pages=321–329 |bibcode=2023WaMan.157..321M |doi=10.1016/j.wasman.2022.12.035 |pmid=36592586 |s2cid=254174784 |doi-access=free}}</ref> == संरचना == {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+'''बायोग्यासको विशिष्ट संरचना''' ![[रासायनिक यौगिक|यौगिक]] ![[रासायनिक सूत्र|सूत्र]] ! width="100" |मात्रा अनुसार प्रतिशत |- |[[मिथेन]] |{{Chem|CH|4}} |५०-८० |- |[[कार्बनडाइअक्साइड|कार्बन डाइअक्साइड]] |{{Chem|CO|2}} |१५-५० |- |[[नाइट्रोजन]] |{{Chem|N|2}} |०-१० |- |[[हाइड्रोजन]] |{{Chem|H|2}} |०-१ |- |हाइड्रोजन सल्फाइड |{{Chem|H|2|S}} |०-०.५ |- |[[अक्सिजन|अक्सिजन]] |{{Chem|O|2}} |०-०.२५ |- | colspan="3" style="font-size: 0.85em; padding: 4px 0 4px 6px; text-align: left; background-color: #f2f2f2;" |स्रोतः ''www.kolumbus.fi, 2007'' <ref>[http://www.kolumbus.fi/suomen.biokaasukeskus/en/enperus.html Basic Information on Biogas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106022729/http://www.kolumbus.fi/suomen.biokaasukeskus/en/enperus.html|date=6 January 2010}}, www.kolumbus.fi. Retrieved 2.11.07.</ref> |} बायोग्याँसको संरचना, सबस्ट्रेटको प्रकृति र एनारोबिक रिएक्टर भित्रको स्थिति (तापक्रम, पिएच, र सबस्ट्रेट मात्रा)को आधारमा अलग-अलग हुन्छ।<ref>{{cite web|url=https://cran.r-project.org/web/packages/biogas/vignettes/predBg_function.pdf|title=Predicting methane and biogas production with the biogas package|last=Hafner|first=Sasha|date=2017|website=CRAN}}</ref> [[इथियोपिया]]मा २०२५ मा भएको एक अध्ययनको नतिजा अनुसार एग्रोइकोलजी (जो आस-पासको तापक्रमलाई प्रभावित गर्छ), बायोग्याँस प्लान्टको डिजाइन र तापक्रमले बायोग्याँसको उत्पादन र गुणस्तरमा उल्लेखनीय प्रभाव पार्छ।<ref>{{Cite journal |last1=Habte |first1=Henok |last2=Ulsido |first2=Mihret Dananto |last3=Nigatu |first3=Shemelis |date=2025-05-22 |title=Determinant and Characterization of Biogas Product at Different Agroecological Zones of Ethiopia |url=https://doi.org/10.1177/11786302251334727 |journal=Environmental Health Insights |volume=19 |article-number=11786302251334727 |doi=10.1177/11786302251334727 |pmid=40416822 |pmc=12099135 |bibcode=2025EnvHI..1934727H |issn=1178-6302}}</ref> == प्रयोग == ===ताप=== ===बिजुली=== === यातायात === '''[[File:Biogas-train-amanda-in-linkoping-2006.JPG|thumb|250px|बायोग्यास्टागेट अमांडा (द बायोग्याँस ट्रेन अमांडा) रेल स्विडेन लिन्कोपिङ स्टेसन नजिकै]] यदी यसलाई कम्प्रेस गरियो भने यसलाई गाडीको इन्धनको रुपम प्रयोग गर्न सकिन्छ। कम्प्रेस्ड बायोग्याँसको प्रयोग स्विडेन, स्विट्जरल्यान्ड,र जर्मनीमा निकैइ धेरै भइरहेको छ। बायोग्याँसबाट चल्ने ट्रेन, जुनको नाम बायोग्यास्टागेट अमांडा (द बायोग्याँस ट्रेन अमांडा)हो, २००५ देखि स्विडेनमा चलिरहेको छ।<ref>{{Cite web|url=http://www.svenskbiogas.se/sb/docs/english/Biogastrain_produktblad_2005.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110929143008/http://www.svenskbiogas.se/sb/docs/english/Biogastrain_produktblad_2005.pdf|url-status=dead|title=Biogas train in Sweden|archivedate=29 September 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929143008/http://www.svenskbiogas.se/sb/docs/english/Biogastrain_produktblad_2005.pdf |date=29 September 2011 }}</ref><ref>Friendly fuel trains (30 October 2005) [[New Straits Times]], p. F17.</ref> बायोग्यासबाट गाडीहरू चल्छन्। १९७४ मा, स्वीट ऐज ए नट नामको एक ब्रिटिश डकुमेन्ट्री फिल्ममा सुँगुरको मलबाटबायोग्याँस बनाउने तरिकाको बारेमा विस्तारमा बताइएको थियो। र कसरी यसलाई एक कस्टम-अडप्टेड कम्बशन इन्जिनको रुपमा प्रयोग गत्ने देखाइएको थियो। <ref>{{cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/96790|title=Bates Car – Sweet As a Nut (1975)|work=BFI|access-date=15 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723061106/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/96790|archive-date=23 July 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723061106/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/96790 |date=23 July 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nfb.ca/film/bates_car_sweet_as_a_nut/|title=Bate's Car: Sweet as a Nut|author=National Film Board of Canada|work=NFB.ca|access-date=15 May 2015|archive-date=6 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106200354/https://www.nfb.ca/film/bates_car_sweet_as_a_nut/}}</ref> २००७ मा विश्वभर, धेरैजसो युरोपमा, लगभग १२,००० गाडीहरू अपग्रेडेड बायोग्यास इन्धनबाट चलिरहेका थिए।<ref name="What is biogas" /> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सिनग्याँस]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Fuel gas}} [[श्रेणी:नवीकरणीय उर्जा]] 7f9cuclj66rftj3nwxjldjhrwfxbfht 0 150324 1357061 1356873 2026-05-29T10:59:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357061 wikitext text/x-wiki '''सिनग्याँस''', विभिन्न अनुपातमा [[हाइड्रोजन]] र [[कार्बन मोनोअक्साइड]] मिश्रण हो।<ref name=":0">{{Cite book |last=Speight |first=James G. |title=Chemical and process design handbook |date=2002 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-137433-0 |series=McGraw-Hill handbooks |location=New York, NY |page=566}}</ref> यो ग्यासमा प्रायः केही मात्रामा [[कार्बनडाइअक्साइड|कार्बन डाइअक्साइड]] र [[मिथेन]] पनि हुन्छ। यो मुख्यतया [[अमोनिया]] वा [[Methanol|मेथनोल]] उत्पादन गर्न प्रयोग गरिन्छ। सिनग्याँस दहनशील हुन्छ र इन्धनको रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ । ऐतिहासिक रूपमा, यो [[दोस्रो विश्व युद्ध]]" को समयमा पेट्रोलको आपूर्ति सीमित भएको बेलामा यसको प्रयोग पेट्रोलको बिकल्पको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो। उदाहरणका लागि, [[Wood gas|काठ ग्यास]] दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा युरोपमा कारहरू चलाउन प्रयोग गरिएको थियो (जर्मनीमा मात्र, काठ ग्यासमा चलाउन पाँच लाख कारहरू निर्माण वा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=18 January 2010 |title=Wood gas vehicles: firewood in the fuel tank |url=https://www.lowtechmagazine.com/2010/01/wood-gas-cars.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100121081440/https://www.lowtechmagazine.com/2010/01/wood-gas-cars.html |archive-date=2010-01-21 |access-date=2019-06-13 |website=LOW-TECH MAGAZINE}}</ref> == उत्पादन == सिन्ग्यास स्टिम रिफर्मिङ वा प्राकृतिक ग्यास वा तरल हाइड्रोकार्बन, वा [[Coal gasification|कोइला ग्यासीकरण]] आंशिक अक्सीकरणद्वारा उत्पादन गरिन्छ।<ref>{{Cite journal |last=Beychok |first=Milton R. |date=1974 |title=Coal gasification and the Phenosolvan process |url=http://web.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/19_5_ATLANTIC%20CITY_09-74_0085.pdf |journal=Am. Chem. Soc., Div. Fuel Chem., Prepr.; (United States) |volume=19 |issue=5 |osti=7362109 |s2cid=93526789 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221005/http://web.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/19_5_ATLANTIC%20CITY_09-74_0085.pdf |archive-date=3 March 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221005/http://web.anl.gov/PCS/acsfuel/preprint%20archive/Files/19_5_ATLANTIC%20CITY_09-74_0085.pdf |date=3 March 2016 }}</ref> H₂O (g) + C (s) → H₂ (g) + CO (g) (Δ''H''_r = 131 kJ/mol) CO (g) + H₂O (g) → 2 CO₂ (g) + H₂ (g) CO₂ (g) + C (s) → 2 CO (g) (Δ''H''_r = 170 kJ/mol) : == प्रयोग == सिनग्याँस हाइड्रोजनको स्रोतको साथसाथै ईन्धनको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। फलामको अयस्कलाई रिडक्सन प्रक्रियाबाट स्पन्ज फलाम बनाउन पनि यसको प्रयोग गरिन्छ। यसको रासायनिक प्रयोगहरूमा [[Methanol|मेथनोल]] उत्पादन, धेरै तरल ईन्धनहरू र लुब्रिकन्ट उत्पादन, [[हाबर प्रक्रिया]] मार्फत [[अमोनिया]] उत्पादन, जसमा वायुमण्डलीय नाइट्रोजन (N2) लाई अमोनियामा रूपान्तरण गरिन्छ, पर्छ । == वातावरणीय प्रभाव == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Fuel gas}} qpvb8a2znvpe3t3endrs87xqdhl2b2z 0 150343 1357063 1356957 2026-05-29T11:21:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1357063 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = हरियाणवी जाती | native_name = | flag = | image = Haryanvi culture.jpg | image_caption = हरियाणवी जातीका महिलाहरू लोक पोशाकमा | population = २ करोड ६० लाख | popplace = [[भारत]] ([[हरियाणा]], [[दिल्ली]]) | languages = [[Haryanvi language|Haryanvi]], [[Hindi]] | religions = '''मुख्य रूपलेः'''<br />[[File:Om.svg|15px]] [[हिन्दू धर्म]]<br/>'''अल्पसङ्ख्यक:'''<br/>[[File:Star and Crescent.svg|18px]] [[इस्लाम]], [[File:Khanda.svg|15px]] [[सिख धर्म]], [[File:Jain Prateek Chihna.svg|12px]] [[जैन धर्म]] | related_groups = [[इन्डो-आर्यन जनजाति]] }} '''हरियाणवी जाती''' उत्तरी [[भारत]] [[हरियाणा]] मूल निवासी भारतीय-आर्य जातीय भाषिक समूह हुन्। तिनीहरू [[हरियाणवी भाषा|हरियाणवी जाती]] र अहिरवती, मेवाती र [[बागडी भाषा|बागरी]] जस्ता केही [[राजस्थानी भाषा|राजस्थानी भाषाहरू]] बोल्छन्। ''हरियाणवी जाती'' शब्द जातीय भाषिक अर्थमा र हरियाणाका कसैका लागि प्रयोग गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/the-way-tough-haryanvis-speak-18241|title=The way tough Haryanvis speak|website=tribuneindia|date=28 December 2019|access-date=28 March 2020|archive-date=28 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328042237/https://www.tribuneindia.com/news/the-way-tough-haryanvis-speak-18241|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200328042237/https://www.tribuneindia.com/news/the-way-tough-haryanvis-speak-18241 |date=28 March 2020 }}</ref><ref name="Folk Songs">{{cite web|url=http://web.iitd.ac.in/~singhk/home/Phase1.htm|title=Social Status of a Haryanvi Rural Woman: A Reflective Study through Folk Songs|website=iitd.ac.com|access-date=28 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/no-takers-in-their-own-land-753271|title = No takers in their own land}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pressreader.com/india/hindustan-times-gurugram/20181224/281629601383742|title=Establishing the continuity of our local languages within the region|date=24 December 2018|work=Hindustan Times|access-date=12 November 2023|via=Press Reader}}</ref> == वितरण == === हरियाणवी प्रवासी विदेशमा === सन् १९४७ मा विभाजनपछि पाकिस्तान, अस्ट्रेलिया, क्यानडा, सिङ्गापुर, न्युजिल्यान्ड, साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स, बेलायत, अमेरिका आदिमा बसाइँ सरेका हरियाणवी जातीहरूको ठुलो प्रवासी पाकिस्तानमा बढ्दै गएको छ। अस्ट्रेलियामा, समुदाय मुख्यतया सिड्नी र मेलबर्नमा बस्छन्, अस्ट्रेलियामा हरियाणवी जातीको एसोसिएसन (एएएचए) स्थापना गरिएको छ जसले कार्यक्रमहरू आयोजना गर्दछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nriaffairs.com/australian-haryanvi-community-celebrates-teej-mela-in-style/|title=Australian Haryanvi community celebrates Teej Mela in style|date=24 July 2022|access-date=27 August 2022|publisher=nriaffairs}}</ref> सिङ्गापुरमा यस समुदायले सन् २०१२ मा ''सिङ्गापुर हरियाणवी जाती कुम्बा'' सङ्गठन स्थापना गरेको छ जसको त्यही नामको फेसबुक पनि समूह छ। == संस्कृति == {{मुख्य लेख|Haryana#Culture}} [[हरियाणा]] संस्कृति पन्जाब लगायत छिमेकी क्षेत्रहरूको समान छ।<ref>{{Cite web |title=Haryana &#124; History, Capital, Population, Map, & Government &#124; Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Haryana}}</ref> === भाषा === {{मुख्य लेख|Haryanvi language}} हरियाणवी पश्चिमी हिन्दी बोलीको एउटा शाखा हो, र यो [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] लिपिको परिमार्जित रूपमा लेखिएको छ। === लोक संगीत र नृत्य === {{मुख्य लेख|Music of Haryana}} लोक सङ्गीत हरियाणवी संस्कृतिको अभिन्न अङ्ग हो। बाल जन्म, विवाह, चाडपर्व र [[सत्संग|सत्साङ]] (धार्मिक गीत गाउँदै) को अवसरमा लोकगीत गाइन्छ।<ref name="Folk Songs"/><ref name="Musical Heritage of India">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nuWBch2jTqAC|title=Musical Heritage of India|publisher=APH Publishing corporation|author=Manorama Sharma|page=65|isbn=978-8131300466|year=2007}}</ref> केही नृत्यहरू खोरिया, चौपैया, लूर, बीन, घूमर, धमाल, [[फागुन|फाग]], [[साउन|सावन]] र गुग्गा हुन्।<ref name="Musical Heritage of India" /> === खाना === हरियाणा [[गहुँ]], [[जौ]], मोती बाजरा, [[मकै]], चामल र उच्च गुणस्तरको दुग्ध उत्पादन गर्ने कृषि राज्य हो। हरियाणाको दैनिक गाउँको खानामा [[रोटी]]को साधारण थाली हुन्छ, जसलाई पातको स्ट्राइ-फ्राइ (गजर मेथी वा आलु पालक जस्ता व्यंजनहरूमा साग), चास, चटनी, अचार जस्ता मसलाहरू हुन्छन्। केही ज्ञात हरियाणवी परिकारहरू हरियो चोलिया (हरियो चना), बाथुआ दही, बाजराको रोटी, सांगरी को सब्जी (बिनस), कचरी की चटनी (जङ्गली काकरा) र बाजराको खिचडी हुन्। केही मिठाईहरू पन्जिरी र पिन्नी हुन् जुन अपरिष्कृत चिनी जस्तै बुरा र सक्कर र डायरीद्वारा बनाइन्छ। पर्वहरूमा [[मालपुवा]] लोकप्रिय हुन्छन्। <ref>{{Cite web |date=4 May 2018 |title=Haryanvi thali: Not just 'dhaba' fare |url=https://www.livemint.com/Leisure/gG7NxOnm6jufRzBYcPdyEN/Haryanvi-thali-Not-just-dhaba-fare.html |access-date=28 March 2020 |website=livemint}}</ref> === कपडा === पुरुषहरूका लागि परम्परागत पहिरन पगडी, सर्ट, [[धोती]], जुट्टी र कपास वा ऊनी शाल हो। महिलाका लागि परम्परागत पोशाक सामान्यतया ओर्ह्ना (वेइल) सर्ट वा एन्जिया (छोटो ब्लाउज) घागरी (भारी लामो स्कर्ट) र जिट्टी हो। साडी पनि लगाइन्छ। परम्परागत रूपमा खद्दर (मोटा कपास बुनाई कपडा) कपडाको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। === सिनेमा === हरियाणवी सिनेमाको पहिलो चलचित्र धरती हो जुन सन् १९६८ मा पहिलो प्रदर्शनी भएको थियो। आर्थिक रूपमा सफल पहिलो हरियाणवी चलचित्र ''चन्द्रवाल'' (१९८४) थियो जसले हरियाणवी चलचित्रहरू निरन्तर निर्माणलाई प्रोत्साहित गऱ्यो, यद्यपि कुनै पनि सफल भएन। ''फुल बदन'' र चोरा हरियाने का जस्ता अन्य चलचित्रहरूले बक्स अफिसमा १२ मध्ये एउटा मात्र लाभदायक भएका थिए। सन् २००० मा, अश्विनी चौधरीले हरियाणवी चलचित्रलड्डोका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कारमा निर्देशकको सर्वश्रेष्ठ डेब्यू चलचित्रको लागि इन्दिरा गान्धी पुरस्कार जितेकी थिइन्। सन् २०१० मा [[हरियाणा]] सरकारले हरियाणवी जाती भाषाका चलचित्रहरूको प्रवर्द्धन गर्न चलचित्र बोर्ड स्थापना गर्ने विचार गरिरहेको घोषणा गरेको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/10/03/stories/2010100359290700.htm|title=Haryana may set up board to promote Haryanvi films|date=3 October 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=17 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101008025813/http://www.hindu.com/2010/10/03/stories/2010100359290700.htm|archive-date=8 October 2010|location=Chennai, India}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101008025813/http://www.hindu.com/2010/10/03/stories/2010100359290700.htm |date=8 October 2010 }}</ref> == उल्लेखनीय व्यक्तिहरू == == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} === उद्धृत कार्यहरू === * {{Cite book|doi=Hans T. Bakker|title=The World of the Skandapurāṇa|url=https://books.google.com/books?id=6p2XCgAAQBAJ}} * {{Citation |last=Pletcher |first=Kenneth |title=The History of India |url=https://books.google.com/books?id=VsujRFvaHI8C&q=Kuru+Kaushambi&pg=PA63 |year=2010 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=9781615301225}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qoRDAAAAYAAJ|title=Military History of India|doi=Jadunath Sarkar}} * {{Cite book|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&pg=PA562}} * {{Citation |last=Witzel |first=Michael |title=Early Sanskritization: Origin and Development of the Kuru state |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |work=EJVS |volume=1 |issue=4 |year=1995 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-date=11 June 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |date=11 June 2007 }} {{Haryana}}{{Ethnic and social groups of the Punjab}}{{Scheduled tribes of India}} [[श्रेणी:भारतका जातीय समूहहरू]] [[श्रेणी:आर्य जातिहरू]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] 1v6f72ml7mqpcct3dcccslzlsbhkph9 0 150347 1356974 2026-05-28T14:00:06Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[गरेना फ्रि फायर]] पृष्ठलाई [[फ्रि फायर]]मा सारियो 1356974 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[फ्रि फायर]] qpisdpbbp6ov9dqzc9gfedne9h1yo1l 14 150348 1356988 2026-05-28T18:30:59Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: {{श्रेणी मुख्य|गियर}} 1356988 wikitext text/x-wiki {{श्रेणी मुख्य|गियर}} 2vqkwhlkjy3o6wgmv36hdls2zwyws1o 0 150349 1356991 2026-05-28T19:17:48Z Bishaldev100 28807 [[चाल शक्ति]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1356991 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[चाल शक्ति]] 1lhmcid2kuojpr111h2qfotuegils0g 0 150350 1356994 2026-05-28T20:11:53Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1340347717|Potential energy]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1356994 wikitext text/x-wiki अन्य वस्तुको सापेक्षमा आफ्नो स्थितिको कारण, वा वस्तु भित्र कै तनाव, विद्युत आवेश वा अन्य कारण कुनै वस्तुमा उत्पन्न हुने ऊर्जा/ शक्तिलाई स्थिति शक्ति भनिन्छ। यो शक्ति गुरुत्वाकर्षण वा स्प्रिङ विरुद्ध गरिने गर्ने कार्य बराबर हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=Hyperphysics – Potential Energy |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pegrav.html |access-date=2025-02-26 |website=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref> ''स्थिति शक्ति (पोटेन्सियल इनर्जी )'' शब्द १९ औँ शताब्दीका स्कटिस इन्जिनियर र भौतिकशास्त्री [[विलियम जोन म्याक्युर्न रेङ्किन|विलियम रेंकिन]] ले प्रस्तुत गरेका थिए। स्थिति शक्तिको साधारण प्रकारमा गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति, स्प्रिङको स्थिति शक्ति, विद्युतीय चार्ज र विद्युतीय क्षेत्रको विद्युतीय स्थिति शक्ति पर्छन्। [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|अन्तर्राष्ट्रिय एकाइ प्रणाली]] मा शक्तिको एकाइ (आइएसआइ) जुल (सिम्बोल J) हो। == अवलोकन == मानौं, एउटा m पिण्ड भएको बस्तुलाई उचाइ h बाट खसालिएको छ। गुरुत्व प्रवेग g लगभग स्थिर छ, त्यसैले बस्तुमा लाग्ने गुरुत्व बल {{Math|''mg''}} स्थिर हुन्छ। बल र विस्थापनको गुणनबाट कार्यको मान निस्कन्छ, जुन गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्तिको बराबर हुन्छ, यसरी <math display="block">U_\text{g} = mgh .</math> == स्प्रिङको लागि स्थिति शक्ति == [[चित्र:Springs_009.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|स्प्रिङहरू स्थिति शक्ति भन्डारण गर्न प्रयोग गरिन्छ।]] कार्य <nowiki> </nowiki>यु (x) = <nowiki> </nowiki>1 2 <nowiki> </nowiki>के <nowiki> </nowiki>एक्स <nowiki> </nowiki>2 <nowiki> </nowiki>,,,, <nowiki> </nowiki>{\displaystyle U (x′ = {\frac {1} {2}} kx ^ {2},} <nowiki> </nowiki>यसलाई स्प्रिङको स्थिति शक्ति भनिन्छ । == दुई वस्तु बीच गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति == गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति <math display="block"> U=-\frac{GMm}{r}, </math> == दुई व्स्तुहरू बीच इलेक्ट्रोस्टेटिक बलहरूको लागि स्थिति शक्ति == <math display="block">U(r) = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0}\frac{Qq}{r}.</math> === प्रयोग === गुरुत्व स्थिति शक्तिको धेरै व्यावहारिक प्रयोगहरू छन्, विशेष गरी [[पम्प भण्डारण जलविद्युत]]को उत्पादन। उदाहरणका लागि, वेल्सको डिनोरविगमा दुईवटा तालहरू छन्, एउटा अर्कोभन्दा उच्च उचाइमा छ। कहिलेकाहीँ जब अतिरिक्त बिजुलीको आवश्यकता पर्दैन (र तुलनात्मक रूपमा बिजुली सस्तो पनि हुन्छ) पानीलाई माथिल्लो तालमा पम्प गरिन्छ, यसरी विद्युतीय ऊर्जालाई (पम्प चलाएर) गुरुत्व स्थिति शक्तिमा रूपान्तरण गरिन्छ । बिजुलीको उच्च मागको समयमा, पानीबाट टर्बाइन चलाइन्छ र पानी तलतिर बग्छ, स्थिति शक्तिलाई गति शक्तिमा रूपान्तरण गर्दछ र त्यसपछि बिजुलीमा फर्कन्छ। यो प्रक्रिया पूर्ण रूपमा कुशल छैन र मूल ऊर्जाबाट केही अंशको नोक्सान हुन्छ।<ref name="heco">[http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article Energy Storage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407064054/http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article|date=7 April 2014}} ''[[Hawaiian Electric Company]]''. Accessed: 13 February 2012.</ref> n89zew6xakmalnuin1ldqbkm4ujvz0z 1356995 1356994 2026-05-28T20:12:50Z Bishaldev100 28807 1356995 wikitext text/x-wiki अन्य वस्तुको सापेक्षमा आफ्नो स्थितिको कारण, वा वस्तु भित्र कै तनाव, विद्युत आवेश वा अन्य कारण कुनै वस्तुमा उत्पन्न हुने ऊर्जा/ शक्तिलाई स्थिति शक्ति भनिन्छ। यो शक्ति गुरुत्वाकर्षण वा स्प्रिङ विरुद्ध गरिने गर्ने कार्य बराबर हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=Hyperphysics – Potential Energy |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pegrav.html |access-date=2025-02-26 |website=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref> ''स्थिति शक्ति (पोटेन्सियल इनर्जी )'' शब्द १९ औँ शताब्दीका स्कटिस इन्जिनियर र भौतिकशास्त्री [[विलियम जोन म्याक्युर्न रेङ्किन|विलियम रेंकिन]] ले प्रस्तुत गरेका थिए। स्थिति शक्तिको साधारण प्रकारमा गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति, स्प्रिङको स्थिति शक्ति, विद्युतीय चार्ज र विद्युतीय क्षेत्रको विद्युतीय स्थिति शक्ति पर्छन्। [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|अन्तर्राष्ट्रिय एकाइ प्रणाली]] मा शक्तिको एकाइ (आइएसआइ) जुल (सिम्बोल J) हो। == अवलोकन == मानौं, एउटा m पिण्ड भएको बस्तुलाई उचाइ h बाट खसालिएको छ। गुरुत्व प्रवेग g लगभग स्थिर छ, त्यसैले बस्तुमा लाग्ने गुरुत्व बल {{Math|''mg''}} स्थिर हुन्छ। बल र विस्थापनको गुणनबाट कार्यको मान निस्कन्छ, जुन गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्तिको बराबर हुन्छ, यसरी <math display="block">U_\text{g} = mgh .</math> == स्प्रिङको लागि स्थिति शक्ति == [[चित्र:Springs_009.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|स्प्रिङहरू स्थिति शक्ति भन्डारण गर्न प्रयोग गरिन्छ।]] कार्य <nowiki> </nowiki>यु (x) = <nowiki> </nowiki>1 2 <nowiki> </nowiki>के <nowiki> </nowiki>एक्स <nowiki> </nowiki>2 <nowiki> </nowiki>,,,, <nowiki> </nowiki>{\displaystyle U (x′ = {\frac {1} {2}} kx ^ {2},} <nowiki> </nowiki>यसलाई स्प्रिङको स्थिति शक्ति भनिन्छ । == दुई वस्तु बीच गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति == गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति <math display="block"> U=-\frac{GMm}{r}, </math> == दुई व्स्तुहरू बीच इलेक्ट्रोस्टेटिक बलहरूको लागि स्थिति शक्ति == <math display="block">U(r) = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0}\frac{Qq}{r}.</math> === प्रयोग === गुरुत्व स्थिति शक्तिको धेरै व्यावहारिक प्रयोगहरू छन्, विशेष गरी [[पम्प भण्डारण जलविद्युत]]को उत्पादन। उदाहरणका लागि, वेल्सको डिनोरविगमा दुईवटा तालहरू छन्, एउटा अर्कोभन्दा उच्च उचाइमा छ। कहिलेकाहीँ जब अतिरिक्त बिजुलीको आवश्यकता पर्दैन (र तुलनात्मक रूपमा बिजुली सस्तो पनि हुन्छ) पानीलाई माथिल्लो तालमा पम्प गरिन्छ, यसरी विद्युतीय ऊर्जालाई (पम्प चलाएर) गुरुत्व स्थिति शक्तिमा रूपान्तरण गरिन्छ । बिजुलीको उच्च मागको समयमा, पानीबाट टर्बाइन चलाइन्छ र पानी तलतिर बग्छ, स्थिति शक्तिलाई गति शक्तिमा रूपान्तरण गर्दछ र त्यसपछि बिजुलीमा फर्कन्छ। यो प्रक्रिया पूर्ण रूपमा कुशल छैन र मूल ऊर्जाबाट केही अंशको नोक्सान हुन्छ।<ref name="heco">[http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article Energy Storage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407064054/http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article|date=7 April 2014}} ''[[Hawaiian Electric Company]]''. Accessed: 13 February 2012.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} gnaxzm3sehz5ng5zvwx3lvmgwes5ie0 1356996 1356995 2026-05-28T20:13:50Z Bishaldev100 28807 /* दुई व्स्तुहरू बीच इलेक्ट्रोस्टेटिक बलहरूको लागि स्थिति शक्ति */ 1356996 wikitext text/x-wiki अन्य वस्तुको सापेक्षमा आफ्नो स्थितिको कारण, वा वस्तु भित्र कै तनाव, विद्युत आवेश वा अन्य कारण कुनै वस्तुमा उत्पन्न हुने ऊर्जा/ शक्तिलाई स्थिति शक्ति भनिन्छ। यो शक्ति गुरुत्वाकर्षण वा स्प्रिङ विरुद्ध गरिने गर्ने कार्य बराबर हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=Hyperphysics – Potential Energy |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pegrav.html |access-date=2025-02-26 |website=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref> ''स्थिति शक्ति (पोटेन्सियल इनर्जी )'' शब्द १९ औँ शताब्दीका स्कटिस इन्जिनियर र भौतिकशास्त्री [[विलियम जोन म्याक्युर्न रेङ्किन|विलियम रेंकिन]] ले प्रस्तुत गरेका थिए। स्थिति शक्तिको साधारण प्रकारमा गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति, स्प्रिङको स्थिति शक्ति, विद्युतीय चार्ज र विद्युतीय क्षेत्रको विद्युतीय स्थिति शक्ति पर्छन्। [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|अन्तर्राष्ट्रिय एकाइ प्रणाली]] मा शक्तिको एकाइ (आइएसआइ) जुल (सिम्बोल J) हो। == अवलोकन == मानौं, एउटा m पिण्ड भएको बस्तुलाई उचाइ h बाट खसालिएको छ। गुरुत्व प्रवेग g लगभग स्थिर छ, त्यसैले बस्तुमा लाग्ने गुरुत्व बल {{Math|''mg''}} स्थिर हुन्छ। बल र विस्थापनको गुणनबाट कार्यको मान निस्कन्छ, जुन गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्तिको बराबर हुन्छ, यसरी <math display="block">U_\text{g} = mgh .</math> == स्प्रिङको लागि स्थिति शक्ति == [[चित्र:Springs_009.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|स्प्रिङहरू स्थिति शक्ति भन्डारण गर्न प्रयोग गरिन्छ।]] कार्य <nowiki> </nowiki>यु (x) = <nowiki> </nowiki>1 2 <nowiki> </nowiki>के <nowiki> </nowiki>एक्स <nowiki> </nowiki>2 <nowiki> </nowiki>,,,, <nowiki> </nowiki>{\displaystyle U (x′ = {\frac {1} {2}} kx ^ {2},} <nowiki> </nowiki>यसलाई स्प्रिङको स्थिति शक्ति भनिन्छ । == दुई वस्तु बीच गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति == गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति <math display="block"> U=-\frac{GMm}{r}, </math> == इलेक्ट्रोस्टेटिक बलको स्थिति शक्ति == <math display="block">U(r) = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0}\frac{Qq}{r}.</math> === प्रयोग === गुरुत्व स्थिति शक्तिको धेरै व्यावहारिक प्रयोगहरू छन्, विशेष गरी [[पम्प भण्डारण जलविद्युत]]को उत्पादन। उदाहरणका लागि, वेल्सको डिनोरविगमा दुईवटा तालहरू छन्, एउटा अर्कोभन्दा उच्च उचाइमा छ। कहिलेकाहीँ जब अतिरिक्त बिजुलीको आवश्यकता पर्दैन (र तुलनात्मक रूपमा बिजुली सस्तो पनि हुन्छ) पानीलाई माथिल्लो तालमा पम्प गरिन्छ, यसरी विद्युतीय ऊर्जालाई (पम्प चलाएर) गुरुत्व स्थिति शक्तिमा रूपान्तरण गरिन्छ । बिजुलीको उच्च मागको समयमा, पानीबाट टर्बाइन चलाइन्छ र पानी तलतिर बग्छ, स्थिति शक्तिलाई गति शक्तिमा रूपान्तरण गर्दछ र त्यसपछि बिजुलीमा फर्कन्छ। यो प्रक्रिया पूर्ण रूपमा कुशल छैन र मूल ऊर्जाबाट केही अंशको नोक्सान हुन्छ।<ref name="heco">[http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article Energy Storage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407064054/http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article|date=7 April 2014}} ''[[Hawaiian Electric Company]]''. Accessed: 13 February 2012.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} 8du6c5w8ii8frbf75rd1p2y3staw7db 1356997 1356996 2026-05-28T20:16:14Z Bishaldev100 28807 /* स्प्रिङको लागि स्थिति शक्ति */ 1356997 wikitext text/x-wiki अन्य वस्तुको सापेक्षमा आफ्नो स्थितिको कारण, वा वस्तु भित्र कै तनाव, विद्युत आवेश वा अन्य कारण कुनै वस्तुमा उत्पन्न हुने ऊर्जा/ शक्तिलाई स्थिति शक्ति भनिन्छ। यो शक्ति गुरुत्वाकर्षण वा स्प्रिङ विरुद्ध गरिने गर्ने कार्य बराबर हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=Hyperphysics – Potential Energy |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pegrav.html |access-date=2025-02-26 |website=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref> ''स्थिति शक्ति (पोटेन्सियल इनर्जी )'' शब्द १९ औँ शताब्दीका स्कटिस इन्जिनियर र भौतिकशास्त्री [[विलियम जोन म्याक्युर्न रेङ्किन|विलियम रेंकिन]] ले प्रस्तुत गरेका थिए। स्थिति शक्तिको साधारण प्रकारमा गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति, स्प्रिङको स्थिति शक्ति, विद्युतीय चार्ज र विद्युतीय क्षेत्रको विद्युतीय स्थिति शक्ति पर्छन्। [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|अन्तर्राष्ट्रिय एकाइ प्रणाली]] मा शक्तिको एकाइ (आइएसआइ) जुल (सिम्बोल J) हो। == अवलोकन == मानौं, एउटा m पिण्ड भएको बस्तुलाई उचाइ h बाट खसालिएको छ। गुरुत्व प्रवेग g लगभग स्थिर छ, त्यसैले बस्तुमा लाग्ने गुरुत्व बल {{Math|''mg''}} स्थिर हुन्छ। बल र विस्थापनको गुणनबाट कार्यको मान निस्कन्छ, जुन गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्तिको बराबर हुन्छ, यसरी <math display="block">U_\text{g} = mgh .</math> == स्प्रिङको लागि स्थिति शक्ति == [[चित्र:Springs_009.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|स्प्रिङहरू स्थिति शक्ति भन्डारण गर्न प्रयोग गरिन्छ।]] कार्य <math display="block"> U(x) = \frac{1}{2}kx^2 ,</math> यसलाई स्प्रिङको स्थिति शक्ति भनिन्छ । == दुई वस्तु बीच गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति == गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति <math display="block"> U=-\frac{GMm}{r}, </math> == इलेक्ट्रोस्टेटिक बलको स्थिति शक्ति == <math display="block">U(r) = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0}\frac{Qq}{r}.</math> === प्रयोग === गुरुत्व स्थिति शक्तिको धेरै व्यावहारिक प्रयोगहरू छन्, विशेष गरी [[पम्प भण्डारण जलविद्युत]]को उत्पादन। उदाहरणका लागि, वेल्सको डिनोरविगमा दुईवटा तालहरू छन्, एउटा अर्कोभन्दा उच्च उचाइमा छ। कहिलेकाहीँ जब अतिरिक्त बिजुलीको आवश्यकता पर्दैन (र तुलनात्मक रूपमा बिजुली सस्तो पनि हुन्छ) पानीलाई माथिल्लो तालमा पम्प गरिन्छ, यसरी विद्युतीय ऊर्जालाई (पम्प चलाएर) गुरुत्व स्थिति शक्तिमा रूपान्तरण गरिन्छ । बिजुलीको उच्च मागको समयमा, पानीबाट टर्बाइन चलाइन्छ र पानी तलतिर बग्छ, स्थिति शक्तिलाई गति शक्तिमा रूपान्तरण गर्दछ र त्यसपछि बिजुलीमा फर्कन्छ। यो प्रक्रिया पूर्ण रूपमा कुशल छैन र मूल ऊर्जाबाट केही अंशको नोक्सान हुन्छ।<ref name="heco">[http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article Energy Storage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407064054/http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article|date=7 April 2014}} ''[[Hawaiian Electric Company]]''. Accessed: 13 February 2012.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} 1jesz5pvwlm1kagslwavokmzdcgf28d 1356998 1356997 2026-05-28T20:16:40Z Bishaldev100 28807 1356998 wikitext text/x-wiki अन्य वस्तुको सापेक्षमा आफ्नो स्थितिको कारण, वा वस्तु भित्र कै तनाव, विद्युत आवेश वा अन्य कारण कुनै वस्तुमा उत्पन्न हुने ऊर्जा/ शक्तिलाई स्थिति शक्ति भनिन्छ। यो शक्ति गुरुत्वाकर्षण वा स्प्रिङ विरुद्ध गरिने गर्ने कार्य बराबर हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=Hyperphysics – Potential Energy |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pegrav.html |access-date=2025-02-26 |website=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref> ''स्थिति शक्ति (पोटेन्सियल इनर्जी )'' शब्द १९ औँ शताब्दीका स्कटिस इन्जिनियर र भौतिकशास्त्री [[विलियम जोन म्याक्युर्न रेङ्किन|विलियम रेंकिन]] ले प्रस्तुत गरेका थिए। स्थिति शक्तिको साधारण प्रकारमा गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति, स्प्रिङको स्थिति शक्ति, विद्युतीय चार्ज र विद्युतीय क्षेत्रको विद्युतीय स्थिति शक्ति पर्छन्। [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|अन्तर्राष्ट्रिय एकाइ प्रणाली]] मा शक्तिको एकाइ (आइएसआइ) जुल (सिम्बोल J) हो। == अवलोकन == मानौं, एउटा m पिण्ड भएको बस्तुलाई उचाइ h बाट खसालिएको छ। गुरुत्व प्रवेग g लगभग स्थिर छ, त्यसैले बस्तुमा लाग्ने गुरुत्व बल {{Math|''mg''}} स्थिर हुन्छ। बल र विस्थापनको गुणनबाट कार्यको मान निस्कन्छ, जुन गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्तिको बराबर हुन्छ, यसरी <math display="block">U_\text{g} = mgh .</math> == स्प्रिङको लागि स्थिति शक्ति == [[चित्र:Springs_009.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|स्प्रिङहरू स्थिति शक्ति भन्डारण गर्न प्रयोग गरिन्छ।]] कार्य <math display="block"> U(x) = \frac{1}{2}kx^2 ,</math> यसलाई स्प्रिङको स्थिति शक्ति भनिन्छ । == दुई वस्तु बीच गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति == गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति <math display="block"> U=-\frac{GMm}{r}, </math> == इलेक्ट्रोस्टेटिक बलको स्थिति शक्ति == <math display="block">U(r) = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0}\frac{Qq}{r}.</math> == प्रयोग == गुरुत्व स्थिति शक्तिको धेरै व्यावहारिक प्रयोगहरू छन्, विशेष गरी [[पम्प भण्डारण जलविद्युत]]को उत्पादन। उदाहरणका लागि, वेल्सको डिनोरविगमा दुईवटा तालहरू छन्, एउटा अर्कोभन्दा उच्च उचाइमा छ। कहिलेकाहीँ जब अतिरिक्त बिजुलीको आवश्यकता पर्दैन (र तुलनात्मक रूपमा बिजुली सस्तो पनि हुन्छ) पानीलाई माथिल्लो तालमा पम्प गरिन्छ, यसरी विद्युतीय ऊर्जालाई (पम्प चलाएर) गुरुत्व स्थिति शक्तिमा रूपान्तरण गरिन्छ । बिजुलीको उच्च मागको समयमा, पानीबाट टर्बाइन चलाइन्छ र पानी तलतिर बग्छ, स्थिति शक्तिलाई गति शक्तिमा रूपान्तरण गर्दछ र त्यसपछि बिजुलीमा फर्कन्छ। यो प्रक्रिया पूर्ण रूपमा कुशल छैन र मूल ऊर्जाबाट केही अंशको नोक्सान हुन्छ।<ref name="heco">[http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article Energy Storage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407064054/http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article|date=7 April 2014}} ''[[Hawaiian Electric Company]]''. Accessed: 13 February 2012.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} c4ryr1fc72vsw236pylhpypt9omt9yp 1357018 1356998 2026-05-29T06:49:57Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1357018 wikitext text/x-wiki अन्य वस्तुको सापेक्षमा आफ्नो स्थितिको कारण, वा वस्तु भित्र कै तनाव, विद्युत आवेश वा अन्य कारण कुनै वस्तुमा उत्पन्न हुने ऊर्जा/ शक्तिलाई स्थिति शक्ति भनिन्छ। यो शक्ति गुरुत्वाकर्षण वा स्प्रिङ विरुद्ध गरिने गर्ने कार्य बराबर हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=Hyperphysics – Potential Energy |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pegrav.html |access-date=2025-02-26 |website=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref> ''स्थिति शक्ति (पोटेन्सियल इनर्जी )'' शब्द १९ औँ शताब्दीका स्कटिस इन्जिनियर र भौतिकशास्त्री [[विलियम जोन म्याक्युर्न रेङ्किन|विलियम रेंकिन]] ले प्रस्तुत गरेका थिए। स्थिति शक्तिको साधारण प्रकारमा गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति, स्प्रिङको स्थिति शक्ति, विद्युतीय चार्ज र विद्युतीय क्षेत्रको विद्युतीय स्थिति शक्ति पर्छन्। [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|अन्तर्राष्ट्रिय एकाइ प्रणाली]] मा शक्तिको एकाइ (आइएसआइ) जुल (सिम्बोल J) हो। == अवलोकन == मानौं, एउटा m पिण्ड भएको बस्तुलाई उचाइ h बाट खसालिएको छ। गुरुत्व प्रवेग g लगभग स्थिर छ, त्यसैले बस्तुमा लाग्ने गुरुत्व बल {{Math|''mg''}} स्थिर हुन्छ। बल र विस्थापनको गुणनबाट कार्यको मान निस्कन्छ, जुन गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्तिको बराबर हुन्छ, यसरी <math display="block">U_\text{g} = mgh .</math> == स्प्रिङको लागि स्थिति शक्ति == [[चित्र:Springs_009.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|स्प्रिङहरू स्थिति शक्ति भन्डारण गर्न प्रयोग गरिन्छ।]] कार्य <math display="block"> U(x) = \frac{1}{2}kx^2 ,</math> यसलाई स्प्रिङको स्थिति शक्ति भनिन्छ । == दुई वस्तु बीच गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति == गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति <math display="block"> U=-\frac{GMm}{r}, </math> == इलेक्ट्रोस्टेटिक बलको स्थिति शक्ति == <math display="block">U(r) = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0}\frac{Qq}{r}.</math> == प्रयोग == गुरुत्व स्थिति शक्तिको धेरै व्यावहारिक प्रयोगहरू छन्, विशेष गरी [[पम्प भण्डारण जलविद्युत]]को उत्पादन। उदाहरणका लागि, वेल्सको डिनोरविगमा दुईवटा तालहरू छन्, एउटा अर्कोभन्दा उच्च उचाइमा छ। कहिलेकाहीँ जब अतिरिक्त बिजुलीको आवश्यकता पर्दैन (र तुलनात्मक रूपमा बिजुली सस्तो पनि हुन्छ) पानीलाई माथिल्लो तालमा पम्प गरिन्छ, यसरी विद्युतीय ऊर्जालाई (पम्प चलाएर) गुरुत्व स्थिति शक्तिमा रूपान्तरण गरिन्छ । बिजुलीको उच्च मागको समयमा, पानीबाट टर्बाइन चलाइन्छ र पानी तलतिर बग्छ, स्थिति शक्तिलाई गति शक्तिमा रूपान्तरण गर्दछ र त्यसपछि बिजुलीमा फर्कन्छ। यो प्रक्रिया पूर्ण रूपमा कुशल छैन र मूल ऊर्जाबाट केही अंशको नोक्सान हुन्छ।<ref name="heco">[http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article Energy Storage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407064054/http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article|date=7 April 2014}} ''[[Hawaiian Electric Company]]''. Accessed: 13 February 2012.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ऊर्जाको स्वरूप]] bhawcncmeinick8d9w2mn5ae5xenwis 1357041 1357018 2026-05-29T07:53:54Z Bishaldev100 28807 /* स्प्रिङको लागि स्थिति शक्ति */ 1357041 wikitext text/x-wiki अन्य वस्तुको सापेक्षमा आफ्नो स्थितिको कारण, वा वस्तु भित्र कै तनाव, विद्युत आवेश वा अन्य कारण कुनै वस्तुमा उत्पन्न हुने ऊर्जा/ शक्तिलाई स्थिति शक्ति भनिन्छ। यो शक्ति गुरुत्वाकर्षण वा स्प्रिङ विरुद्ध गरिने गर्ने कार्य बराबर हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=Hyperphysics – Potential Energy |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pegrav.html |access-date=2025-02-26 |website=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref> ''स्थिति शक्ति (पोटेन्सियल इनर्जी )'' शब्द १९ औँ शताब्दीका स्कटिस इन्जिनियर र भौतिकशास्त्री [[विलियम जोन म्याक्युर्न रेङ्किन|विलियम रेंकिन]] ले प्रस्तुत गरेका थिए। स्थिति शक्तिको साधारण प्रकारमा गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति, स्प्रिङको स्थिति शक्ति, विद्युतीय चार्ज र विद्युतीय क्षेत्रको विद्युतीय स्थिति शक्ति पर्छन्। [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|अन्तर्राष्ट्रिय एकाइ प्रणाली]] मा शक्तिको एकाइ (आइएसआइ) जुल (सिम्बोल J) हो। == अवलोकन == मानौं, एउटा m पिण्ड भएको बस्तुलाई उचाइ h बाट खसालिएको छ। गुरुत्व प्रवेग g लगभग स्थिर छ, त्यसैले बस्तुमा लाग्ने गुरुत्व बल {{Math|''mg''}} स्थिर हुन्छ। बल र विस्थापनको गुणनबाट कार्यको मान निस्कन्छ, जुन गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्तिको बराबर हुन्छ, यसरी <math display="block">U_\text{g} = mgh .</math> == स्प्रिङको लागि स्थिति शक्ति == [[चित्र:Springs_009.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|स्प्रिङहरू स्थिति शक्ति भन्डारण गर्न प्रयोग गरिन्छ।]] कार्य <math display="block"> U(x) = \frac{1}{2}kx^2 ,</math> यसलाई [[स्प्रिङ]]को स्थिति शक्ति भनिन्छ । == दुई वस्तु बीच गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति == गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति <math display="block"> U=-\frac{GMm}{r}, </math> == इलेक्ट्रोस्टेटिक बलको स्थिति शक्ति == <math display="block">U(r) = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0}\frac{Qq}{r}.</math> == प्रयोग == गुरुत्व स्थिति शक्तिको धेरै व्यावहारिक प्रयोगहरू छन्, विशेष गरी [[पम्प भण्डारण जलविद्युत]]को उत्पादन। उदाहरणका लागि, वेल्सको डिनोरविगमा दुईवटा तालहरू छन्, एउटा अर्कोभन्दा उच्च उचाइमा छ। कहिलेकाहीँ जब अतिरिक्त बिजुलीको आवश्यकता पर्दैन (र तुलनात्मक रूपमा बिजुली सस्तो पनि हुन्छ) पानीलाई माथिल्लो तालमा पम्प गरिन्छ, यसरी विद्युतीय ऊर्जालाई (पम्प चलाएर) गुरुत्व स्थिति शक्तिमा रूपान्तरण गरिन्छ । बिजुलीको उच्च मागको समयमा, पानीबाट टर्बाइन चलाइन्छ र पानी तलतिर बग्छ, स्थिति शक्तिलाई गति शक्तिमा रूपान्तरण गर्दछ र त्यसपछि बिजुलीमा फर्कन्छ। यो प्रक्रिया पूर्ण रूपमा कुशल छैन र मूल ऊर्जाबाट केही अंशको नोक्सान हुन्छ।<ref name="heco">[http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article Energy Storage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407064054/http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article|date=7 April 2014}} ''[[Hawaiian Electric Company]]''. Accessed: 13 February 2012.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ऊर्जाको स्वरूप]] pfrua57atxet4664k9trqek0s5ahn0i 14 150351 1357021 2026-05-29T06:53:17Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: [[श्रेणी:ऊर्जा]] 1357021 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:ऊर्जा]] m1b90gcztozg9ffdetl0i1j27972l3y 1357065 1357021 2026-05-29T11:30:46Z Bishaldev100 28807 1357065 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:ऊर्जा|स्वरुप]] jps5v6r3slnhjq8nlxhsvyz2j7tpsuc 0 150352 1357024 2026-05-29T07:16:14Z Bishaldev100 28807 "[[:hi:Special:Redirect/revision/6528093|ऊर्जा संरक्षण का नियम]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1357024 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == परिचय == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[न्युटन (एकाई)|न्युटनका]] समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिश्चियन हाइगेंज़|क्रिस्चियन ह्युजेन्सले]] दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, यान्त्रिक ऊर्जा, अर्थात्, स्थिति ऊर्जा र गतिज ऊर्जाको योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण [[श्रेणी:ऊर्जा]] f4yfax7trdgwm3u2yyr69ndmd72nvzf 1357025 1357024 2026-05-29T07:18:22Z Bishaldev100 28807 1357025 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == परिचय == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिश्चियन हाइगेंज़|क्रिस्चियन ह्युजेन्सले]] दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण [[श्रेणी:ऊर्जा]] 7rs03cpqpaqyikquz0ibkoxwalihz9m 1357026 1357025 2026-05-29T07:19:37Z Bishaldev100 28807 1357026 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == परिचय == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिश्चियन हाइगेंज़|क्रिस्चियन ह्युजेन्सले]] दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण [[श्रेणी:ऊर्जा]] 92dd6r3cmrw1rz6w67f1hvo5v7k8r97 1357027 1357026 2026-05-29T07:20:51Z Bishaldev100 28807 /* परिचय */ 1357027 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == परिचय == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्चियन ह्युजेन्स]]ले दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण [[श्रेणी:ऊर्जा]] a4m9o01bxm0b7rtku9mig4qiqvbz4t9 1357028 1357027 2026-05-29T07:21:25Z Bishaldev100 28807 /* परिचय */ 1357028 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == परिचय == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्चियन ह्युजेन्स]]ले १६६९ मा दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण [[श्रेणी:ऊर्जा]] 6k5eaku6ih73ff6unypirm4si5c1i6e 1357029 1357028 2026-05-29T07:23:25Z Bishaldev100 28807 /* परिचय */ 1357029 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == परिचय == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्चियन ह्युजेन्स]]ले १६६९ मा दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। == [[ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम]] == [[जेम्स प्रेस्कट जुल|जूल]]को नियमानुसार ऊष्मागतिकी को प्रथम नियम [[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] नै हो। निकायमा दिइएको [[ताप]] (ऊष्मा) सम्पूर्ण रूपमा कार्यमा परिवर्तित हुदैन। यसको केही भाग आन्तरिक ऊर्जा वृद्धिको लागि खर्च हुन्छ र बाँकी कार्यमा परिवर्तन हुन्छ। अत: प्रथम नियम यस प्रकार हुन्छ। : ∆Q = ∆U + ∆W ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण [[श्रेणी:ऊर्जा]] d57blk14d8ca6ocdm0l2svdf7ljso5u 1357030 1357029 2026-05-29T07:24:37Z Bishaldev100 28807 1357030 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == परिचय == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्चियन ह्युजेन्स]]ले १६६९ मा दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। == [[ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम]] == [[जेम्स प्रेस्कट जुल|जूल]]को नियमानुसार ऊष्मागतिकी को प्रथम नियम [[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] नै हो। निकायमा दिइएको [[ताप]] (ऊष्मा) सम्पूर्ण रूपमा कार्यमा परिवर्तित हुदैन। यसको केही भाग आन्तरिक ऊर्जा वृद्धिको लागि खर्च हुन्छ र बाँकी कार्यमा परिवर्तन हुन्छ। अत: प्रथम नियम यस प्रकार हुन्छ। : ∆Q = ∆U + ∆W ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * [[ऊष्मागतिकीको नियम]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण [[श्रेणी:ऊर्जा]] cxbvh8fzutwaj1aa67kg1ga13pso1y5 1357034 1357030 2026-05-29T07:32:42Z Bishaldev100 28807 /* ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम */ 1357034 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == परिचय == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्चियन ह्युजेन्स]]ले १६६९ मा दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। == [[ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम]] == [[जेम्स प्रेस्कट जुल|जूल]]को नियमानुसार ऊष्मागतिकी को प्रथम नियम [[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] नै हो। निकायमा दिइएको [[ताप]] (ऊष्मा) सम्पूर्ण रूपमा कार्यमा परिवर्तित हुदैन। यसको केही भाग आन्तरिक ऊर्जा वृद्धिको लागि खर्च हुन्छ र बाँकी कार्यमा परिवर्तन हुन्छ। अत: प्रथम नियम यस प्रकार हुन्छ। : ∆Q = ∆U + ∆W (जहाँ, ∆Q = प्रणालीमा प्रवाहित ऊर्जा, ΔU = आन्तरिक ऊर्जा परिवर्तन, ∆W = प्रणालीद्वारा गरिने काम) ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * [[ऊष्मागतिकीको नियम]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण [[श्रेणी:ऊर्जा]] hbt8fxy2cwmuewfsk8pk32b916g7c87 1357035 1357034 2026-05-29T07:33:25Z Bishaldev100 28807 /* ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम */ 1357035 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == परिचय == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्चियन ह्युजेन्स]]ले १६६९ मा दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। == [[ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम]] == [[जेम्स प्रेस्कट जुल|जूल]]को नियमानुसार ऊष्मागतिकी को प्रथम नियम [[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] नै हो। निकायमा दिइएको [[ताप]] (ऊष्मा) सम्पूर्ण रूपमा कार्यमा परिवर्तित हुदैन। यसको केही भाग आन्तरिक ऊर्जा वृद्धिको लागि खर्च हुन्छ र बाँकी कार्यमा परिवर्तन हुन्छ। अत: प्रथम नियम यस प्रकार हुन्छ। : ∆Q = ∆U + ∆W (जहाँ, ∆Q = प्रणालीमा प्रवाहित ऊर्जा, ΔU = आन्तरिक ऊर्जा परिवर्तन, ∆W = प्रणालीद्वारा गरिने [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]]) ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * [[ऊष्मागतिकीको नियम]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण [[श्रेणी:ऊर्जा]] 9mv9ka9uk53gruqr99xpaxpu3yxb26z 1357036 1357035 2026-05-29T07:33:47Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1357036 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == परिचय == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्चियन ह्युजेन्स]]ले १६६९ मा दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। == [[ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम]] == [[जेम्स प्रेस्कट जुल|जूल]]को नियमानुसार ऊष्मागतिकी को प्रथम नियम [[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] नै हो। निकायमा दिइएको [[ताप]] (ऊष्मा) सम्पूर्ण रूपमा कार्यमा परिवर्तित हुदैन। यसको केही भाग आन्तरिक ऊर्जा वृद्धिको लागि खर्च हुन्छ र बाँकी कार्यमा परिवर्तन हुन्छ। अत: प्रथम नियम यस प्रकार हुन्छ। : ∆Q = ∆U + ∆W (जहाँ, ∆Q = प्रणालीमा प्रवाहित ऊर्जा, ΔU = आन्तरिक ऊर्जा परिवर्तन, ∆W = प्रणालीद्वारा गरिने [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]]) ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * [[ऊष्मागतिकीको नियम]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ऊर्जा]] cwdq1n8sroe6m1697nh95m5oa223s4e 1357037 1357036 2026-05-29T07:35:33Z Bishaldev100 28807 /* ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम */ 1357037 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == परिचय == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्चियन ह्युजेन्स]]ले १६६९ मा दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। == ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम== {{मुख्य|ऊष्मागतिकीको नियम|ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम}} [[जेम्स प्रेस्कट जुल|जूल]]को नियमानुसार ऊष्मागतिकी को प्रथम नियम [[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] नै हो। निकायमा दिइएको [[ताप]] (ऊष्मा) सम्पूर्ण रूपमा कार्यमा परिवर्तित हुदैन। यसको केही भाग आन्तरिक ऊर्जा वृद्धिको लागि खर्च हुन्छ र बाँकी कार्यमा परिवर्तन हुन्छ। अत: प्रथम नियम यस प्रकार हुन्छ। : ∆Q = ∆U + ∆W (जहाँ, ∆Q = प्रणालीमा प्रवाहित ऊर्जा, ΔU = आन्तरिक ऊर्जा परिवर्तन, ∆W = प्रणालीद्वारा गरिने [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]]) ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * [[ऊष्मागतिकीको नियम]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ऊर्जा]] s8op7lhr6ttz6726btmo2pd4yp2u7f3 1357038 1357037 2026-05-29T07:36:03Z Bishaldev100 28807 1357038 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == इतिहास == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्चियन ह्युजेन्स]]ले १६६९ मा दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। == ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम== {{मुख्य|ऊष्मागतिकीको नियम|ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम}} [[जेम्स प्रेस्कट जुल|जूल]]को नियमानुसार ऊष्मागतिकी को प्रथम नियम [[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] नै हो। निकायमा दिइएको [[ताप]] (ऊष्मा) सम्पूर्ण रूपमा कार्यमा परिवर्तित हुदैन। यसको केही भाग आन्तरिक ऊर्जा वृद्धिको लागि खर्च हुन्छ र बाँकी कार्यमा परिवर्तन हुन्छ। अत: प्रथम नियम यस प्रकार हुन्छ। : ∆Q = ∆U + ∆W (जहाँ, ∆Q = प्रणालीमा प्रवाहित ऊर्जा, ΔU = आन्तरिक ऊर्जा परिवर्तन, ∆W = प्रणालीद्वारा गरिने [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]]) ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * [[ऊष्मागतिकीको नियम]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ऊर्जा]] iixx4frocj5yu648qbfxk7kenvnr8eg 1357039 1357038 2026-05-29T07:45:24Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1357039 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == इतिहास == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्चियन ह्युजेन्स]]ले १६६९ मा दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। [[File:Gottfried Wilhelm Leibniz.jpg|thumb|150px|[[गोटफ्राइड लेबनिज]]]] १६७६ र १६८९ को बीचमा, गोटफ्राइड लेबनिजले पहिलो पटक गति (गति ऊर्जा) सँग सम्बन्धित ऊर्जाको गणितीय सूत्रीकरण गर्ने प्रयास गरे। ह्युजेन्सको टक्कर सम्बन्धी अवधारणाको प्रयोग गर्दै, लेबनिजले धेरै यान्त्रिक प्रणालीहरूमा ( द्रव्यमान mi, प्रत्येकको वेग vi सहित),, जबसम्म द्रव्यमानहरू अन्तर्क्रिया गर्दैनन् तबसम्म :<math>\sum_{i} m_i v_i^2</math> संरक्षित हुन्छ भन्ने पत्ता लगाए। == ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम== {{मुख्य|ऊष्मागतिकीको नियम|ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम}} [[जेम्स प्रेस्कट जुल|जूल]]को नियमानुसार ऊष्मागतिकी को प्रथम नियम [[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] नै हो। निकायमा दिइएको [[ताप]] (ऊष्मा) सम्पूर्ण रूपमा कार्यमा परिवर्तित हुदैन। यसको केही भाग आन्तरिक ऊर्जा वृद्धिको लागि खर्च हुन्छ र बाँकी कार्यमा परिवर्तन हुन्छ। अत: प्रथम नियम यस प्रकार हुन्छ। : ∆Q = ∆U + ∆W (जहाँ, ∆Q = प्रणालीमा प्रवाहित ऊर्जा, ΔU = आन्तरिक ऊर्जा परिवर्तन, ∆W = प्रणालीद्वारा गरिने [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]]) ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * [[ऊष्मागतिकीको नियम]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ऊर्जा]] kik5iyt8s2nk8uzn3aqwmdyfic9kt94 0 150353 1357043 2026-05-29T08:19:57Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: '''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली... 1357043 wikitext text/x-wiki '''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौं अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टीलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} q1zxk98b754h1ruw1wblv3tk8xv7lgx 1357045 1357043 2026-05-29T08:22:45Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1357045 wikitext text/x-wiki '''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौं अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टीलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Machines}} 1egasngiig3h0punl68fjriu1iue5p5 1357046 1357045 2026-05-29T08:29:03Z Bishaldev100 28807 1357046 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Springs 009.jpg|right|thumb|300px|कोइक स्प्रिङ- ये तनाव के लिये डिजाइन किये जाते हैं।]]'''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौं अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टीलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Machines}} 5lqzq4rytjrix0vdxc7e8evct6kk3mw 1357048 1357046 2026-05-29T08:36:31Z Bishaldev100 28807 1357048 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Springs 009.jpg|right|thumb|300px|कोइक स्प्रिङ- ये तनाव के लिये डिजाइन किये जाते हैं।]]'''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौं अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टीलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ। १५ औं शताब्दीको सुरुतिर ढोकाको ताल्चामा कुण्डलित स्प्रिङ प्रयोग गरिन्थ्यो। <ref>[http://www.madehow.com/Volume-6/Springs.html Springs] How Products Are Made, 14 July 2007.</ref><ref name="White1966" >{{Cite book | last=White | first=Lynn Jr. | title=Medieval Technology and Social Change | publisher=Oxford Univ. Press | year=1966 | location=New York | isbn=0-19-500266-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/medievaltechnolo00whit |pages=126–27}}</ref> पहिलो स्प्रिङ-संचालित घडीहरू त्यही शताब्दीमा देखा परे <ref name="White1966" /><ref>{{Cite book | last=Usher | first=Abbot Payson | title=A History of Mechanical Inventions | year=1988 | publisher=Courier Dover | isbn=0-486-25593-X | url=https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA305|page=305}}</ref><ref name="Rossum1997">{{Cite book | last=Dohrn-van Rossum | first=Gerhard | title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders | publisher=Univ. of Chicago Press | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=53K32RiEigMC&pg=PA121 | isbn=0-226-15510-2 |page=121}}</ref> र १६ औं शताब्दीमा पहिलो ठूला घडीहरूमा विकसित भए। १६७६ मा बेलायती भौतिकशास्त्री रोबर्ट हुकले हुक्स नियमको प्रतिपादन गरे, जस अनुसार स्प्रिङले प्रयोग गर्ने बल यसको विस्तारसँग समानुपातिक हुन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Machines}} aimu7eku8dfhy1pdyv6jvdno7z536dm 1357049 1357048 2026-05-29T08:38:55Z Bishaldev100 28807 1357049 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Springs 009.jpg|right|thumb|300px|कोइक स्प्रिङ- ये तनाव के लिये डिजाइन किये जाते हैं।]]'''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौं अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टीलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ।[[File:Leafs1.jpg|thumb|ट्रकमा प्रयोग भएको लिफ स्प्रिङ]] १५ औं शताब्दीको सुरुतिर ढोकाको ताल्चामा कुण्डलित स्प्रिङ प्रयोग गरिन्थ्यो। <ref>[http://www.madehow.com/Volume-6/Springs.html Springs] How Products Are Made, 14 July 2007.</ref><ref name="White1966" >{{Cite book | last=White | first=Lynn Jr. | title=Medieval Technology and Social Change | publisher=Oxford Univ. Press | year=1966 | location=New York | isbn=0-19-500266-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/medievaltechnolo00whit |pages=126–27}}</ref> पहिलो स्प्रिङ-संचालित घडीहरू त्यही शताब्दीमा देखा परे <ref name="White1966" /><ref>{{Cite book | last=Usher | first=Abbot Payson | title=A History of Mechanical Inventions | year=1988 | publisher=Courier Dover | isbn=0-486-25593-X | url=https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA305|page=305}}</ref><ref name="Rossum1997">{{Cite book | last=Dohrn-van Rossum | first=Gerhard | title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders | publisher=Univ. of Chicago Press | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=53K32RiEigMC&pg=PA121 | isbn=0-226-15510-2 |page=121}}</ref> र १६ औं शताब्दीमा पहिलो ठूला घडीहरूमा विकसित भए। १६७६ मा बेलायती भौतिकशास्त्री रोबर्ट हुकले हुक्स नियमको प्रतिपादन गरे, जस अनुसार स्प्रिङले प्रयोग गर्ने बल यसको विस्तारसँग समानुपातिक हुन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Machines}} lexyoegg4xzh6g6mivi31vlbbvf3fmq 1357050 1357049 2026-05-29T08:43:10Z Bishaldev100 28807 1357050 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Springs 009.jpg|right|thumb|300px|कोइक स्प्रिङ- ये तनाव के लिये डिजाइन किये जाते हैं।]]'''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौं अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टीलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ।[[File:Leafs1.jpg|thumb|ट्रकमा प्रयोग भएको लिफ स्प्रिङ]] १५ औं शताब्दीको सुरुतिर ढोकाको ताल्चामा कुण्डलित स्प्रिङ प्रयोग गरिन्थ्यो। <ref>[http://www.madehow.com/Volume-6/Springs.html Springs] How Products Are Made, 14 July 2007.</ref><ref name="White1966" >{{Cite book | last=White | first=Lynn Jr. | title=Medieval Technology and Social Change | publisher=Oxford Univ. Press | year=1966 | location=New York | isbn=0-19-500266-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/medievaltechnolo00whit |pages=126–27}}</ref> पहिलो स्प्रिङ-संचालित घडीहरू त्यही शताब्दीमा देखा परे <ref name="White1966" /><ref>{{Cite book | last=Usher | first=Abbot Payson | title=A History of Mechanical Inventions | year=1988 | publisher=Courier Dover | isbn=0-486-25593-X | url=https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA305|page=305}}</ref><ref name="Rossum1997">{{Cite book | last=Dohrn-van Rossum | first=Gerhard | title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders | publisher=Univ. of Chicago Press | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=53K32RiEigMC&pg=PA121 | isbn=0-226-15510-2 |page=121}}</ref> र १६ औं शताब्दीमा पहिलो ठूला घडीहरूमा विकसित भए। १६७६ मा बेलायती भौतिकशास्त्री रोबर्ट हुकले हुक्स नियमको प्रतिपादन गरे, जस अनुसार स्प्रिङले प्रयोग गर्ने बल यसको विस्तारसँग समानुपातिक हुन्छ। [[चित्र:Weeghaak.JPG|right|thumb|200px|स्प्रिङ तराजु (स्प्रिङ ब्यालेन्स)]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Machines}} j50x2khi8rzc0p7df0e0vfag7e4lmgq 1357052 1357050 2026-05-29T08:47:34Z Bishaldev100 28807 1357052 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Springs 009.jpg|right|thumb|300px|कोइक स्प्रिङ- ये तनाव के लिये डिजाइन किये जाते हैं।]]'''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौं अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टीलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ।[[File:Leafs1.jpg|thumb|ट्रकमा प्रयोग भएको लिफ स्प्रिङ]] १५ औं शताब्दीको सुरुतिर ढोकाको ताल्चामा कुण्डलित स्प्रिङ प्रयोग गरिन्थ्यो। <ref>[http://www.madehow.com/Volume-6/Springs.html Springs] How Products Are Made, 14 July 2007.</ref><ref name="White1966" >{{Cite book | last=White | first=Lynn Jr. | title=Medieval Technology and Social Change | publisher=Oxford Univ. Press | year=1966 | location=New York | isbn=0-19-500266-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/medievaltechnolo00whit |pages=126–27}}</ref> पहिलो स्प्रिङ-संचालित घडीहरू त्यही शताब्दीमा देखा परे <ref name="White1966" /><ref>{{Cite book | last=Usher | first=Abbot Payson | title=A History of Mechanical Inventions | year=1988 | publisher=Courier Dover | isbn=0-486-25593-X | url=https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA305|page=305}}</ref><ref name="Rossum1997">{{Cite book | last=Dohrn-van Rossum | first=Gerhard | title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders | publisher=Univ. of Chicago Press | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=53K32RiEigMC&pg=PA121 | isbn=0-226-15510-2 |page=121}}</ref> र १६ औं शताब्दीमा पहिलो ठूला घडीहरूमा विकसित भए। १६७६ मा बेलायती भौतिकशास्त्री रोबर्ट हुकले हुक्स नियमको प्रतिपादन गरे, जस अनुसार स्प्रिङले प्रयोग गर्ने बल यसको विस्तारसँग समानुपातिक हुन्छ। [[चित्र:Weeghaak.JPG|right|thumb|200px|[[स्प्रिङ तराजु]] (स्प्रिङ ब्यालेन्स)]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Machines}} 312wiimkqk0j7ozdkahkd93uy2jdq1z 0 150354 1357051 2026-05-29T08:47:04Z Bishaldev100 28807 "[[:hi:Special:Redirect/revision/6380394|कमानीदार तुला]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1357051 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Weeghaak.JPG|दायाँ|अङ्गुठाकार|708x708पिक्सेल|स्प्रिङ तराजु]] '''स्प्रिङ तराजु''' स्केल (वा स्प्रिङ ब्यालेन्स) एक प्रकारको [[तराजु]] हो । यसमा एक [[स्प्रिङ]] हुन्छ जसको एक छेउ फिक्स हुन्छ र अर्को छेउमा मापन गरिने तौल राख्नको लागि हुक हुन्छ। यो हुकमा तौलिनु पर्ने वस्तु झुन्डाइन्छ। यो हुकको नियम अनुसार सञ्चालन हुन्छ। [[श्रेणी:अपूर्ण लेखहरू]] aibj75cq96rmr7coeog8qte3f68cexp 1357056 1357051 2026-05-29T08:58:36Z Bishaldev100 28807 1357056 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Weeghaak.JPG|दायाँ|अङ्गुठाकार|708x708पिक्सेल|स्प्रिङ तराजु]] '''स्प्रिङ तराजु''' स्केल (वा स्प्रिङ ब्यालेन्स) एक प्रकारको [[तराजु]] हो । यसमा एक [[स्प्रिङ]] हुन्छ जसको एक छेउ फिक्स हुन्छ र अर्को छेउमा मापन गरिने तौल राख्नको लागि हुक हुन्छ। यो हुकमा तौलिनु पर्ने वस्तु झुन्डाइन्छ। यो हुकको नियम अनुसार सञ्चालन हुन्छ। स्प्रिङ ब्यालेन्सको मुख्य प्रयोग भनेको ट्रक, भण्डारण साइलो र कन्भेयर बेल्टमा बोकेका सामग्री जस्ता भारी भारहरू तौल्नु हो। बेलायतमा पहिलो स्प्रिङ तराजु वोल्भरह्याम्प्टन नजिकैको बिलस्टनका रिचर्ड साल्टरले १७७० तिर बनाएका थिए।<ref name="Hewison, p18" >{{cite book |first=Christian H. |last=Hewison |title=Locomotive Boiler Explosions |year=1983 |publisher=[[David and Charles]] |isbn=0-7153-8305-1 |ref=Hewison, Locomotive Boiler Explosions |pages=18 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} qk1cdfmnrjtjmsdqwusfapa5zyq84fx 10 150355 1357068 2026-05-29T11:55:50Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्... 1357068 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *[[थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्स]] *[[ऊर्जा]] **[[ऊर्जाका इकाइहरू|इकाईहरू]] *[[Energy condition]] *[[Energy level]] *[[Energy system]] *[[ऊर्जा रूपान्तरण]] *[[Energy transition]] *[[पिण्ड]] **[[Negative mass]] **[[Mass–energy equivalence]] *[[Power (physics)|Power]] *[[Thermodynamics]] **[[Enthalpy]] **[[Entropic force]] **[[Entropy]] **[[Exergy]] **[[Free entropy]] **[[Heat capacity]] **[[Heat transfer]] **[[Irreversible process]] **[[Isolated system]] **[[Laws of thermodynamics]] **[[Negentropy]] **[[Quantum thermodynamics]] **[[Thermal equilibrium]] **[[Thermal reservoir]] **[[Thermodynamic equilibrium]] **[[Thermodynamic free energy]] **[[Thermodynamic potential]] **[[Thermodynamic state]] **[[Thermodynamic system]] **[[Thermodynamic temperature]] **[[Volume (thermodynamics)]] **[[Work (physics)|Work]] |group2=प्रकार |list2= *[[बाइन्डिङ इनर्जी|बाइन्डिङ]] **[[परमाणु बाइन्डिङ इनर्जी|परमाणु]] *[[रासायनिक ऊर्जा|रासायनिक]] *[[डार्क इनर्जी|डार्क]] *[[Elastic energy|Elastic]] *[[विद्युतीय स्थिति ऊर्जा]] *[[विद्युतीय ऊर्जा|विद्युतीय]] *[[गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा|गुरुत्वाकर्षण]] **[[Gravitational binding energy|Binding]] *[[Interatomic potential]] *[[Internal energy|Internal]] *[[आयोनाइजेसन इनर्जी|आयोनाइजेसन]] *[[गति शक्ति|गति]] *[[चुम्बकीय शक्ति|चुम्बजीय]] *[[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक]] *[[नेगेटिभ इनर्जी|नेगेटिभ]] *[[फेन्टम इनर्जी|फेन्टम]] *[[स्थिति शक्ति|स्थिति]] *[[Quantum chromodynamics binding energy]] *[[Quantum fluctuation]] *[[Quantum potential]] *[[Quintessence (physics)|Quintessence]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Rest energy|Rest]] *[[ध्वनि शक्ति|ध्वनि ]] *[[सर्फेस इनर्जी|सर्फेस]] *[[ताप शक्ति|ताप]] *[[भ्याकुम इनर्जी|भ्याकुम]] *[[Zero-point energy|Zero-point]] |group3 = [[ऊर्जा संवाहक]] |list3 = *[[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] *[[क्यापासिटर]] *[[वुद्युत]] *[[इन्थेल्पी]] *[[इन्धन]] **[[जीवाश्म इन्धन|जीवास्म]] **[[Fuel oil|Oil]] *[[Heat]] **[[Latent heat]] *[[हाइड्रोजन]] **[[हाइड्रोजन इन्धन]] *[[Mechanical wave]] *[[Radiation]] *[[Sound wave]] *[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group4 = [[प्राथमिक ऊर्जा]] |list4 = *[[Bioenergy]] *[[जीवाश्म इन्धन|जीवस्म इन्धन]] **[[कोइला]] **[[प्राकृतिक ग्याँस]] **[[पेट्रोलियम]] *[[भू-तापीय ऊर्जा|भू-तापीय]] *[[Gravitational energy|Gravitational]] *[[जलविद्युत]] *[[Marine energy|Marine]] *[[Nuclear fuel]] **[[Natural uranium]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Solar energy|Solar]] *[[Wind power|Wind]] |group5 = [[Energy system]]<br />components |list5 = *[[बायोमास]] *[[Electric power]] *[[Electricity delivery]] *[[Energy engineering]] *[[Fossil fuel power station]] **[[Cogeneration]] **[[Integrated gasification combined cycle]] *[[Geothermal power]] *[[Hydropower]] **[[Hydroelectricity]] **[[Tidal power]] **[[Wave farm]] *[[Nuclear power]] **[[Nuclear power plant]] **[[Radioisotope thermoelectric generator]] *[[Oil refinery]] *[[Solar power]] **[[Concentrated solar power]] **[[Photovoltaic system]] *[[Solar thermal energy]] **[[Solar furnace]] **[[Solar power tower]] *[[Wind power]] **[[Airborne wind energy]] **[[Wind farm]] |group6=Use and<br />[[Energy supply|supply]] |list6 = *[[Efficient energy use]] **[[Energy efficiency in agriculture|Agriculture]] **[[Power usage effectiveness|Computing]] **[[Energy efficiency in transport|Transport]] *[[Energy conservation]] *[[ऊर्जा खपत]] * [[Energy policy]] **[[Energy development]] *[[Energy security]] *[[ऊर्जा भण्डारण]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] * [[Sustainable energy]] * [[World energy supply and consumption]] * [[Energy in Africa|Africa]] * [[Energy in Asia|Asia]] * [[Energy in Australia|Australia]] * [[Energy policy of Canada|Canada]] * [[Energy in Europe|Europe]] * [[Energy in Mexico|Mexico]] * [[Energy in South America|South America]] * [[Energy in the United States|United States]] |group7=Misc. |list7= *[[Energy in work]] *[[कार्बन फुटप्रिन्ट]] *[[Energy democracy]] *[[Energy recovery]] *[[Energy recycling]] *[[Jevons paradox]] *[[Waste-to-energy]] **[[Waste-to-energy plant]] |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Energy|Category]]''' * {{Icon|Commons}} '''[[commons:Category:Energy|Commons]]''' * {{icon|portal}} '''[[portal:Energy|Portal]]''' * {{Icon|WikiProject}} '''[[Wikipedia:WikiProject Energy|WikiProject]]''' }}<noinclude> {{Documentation | content = {{collapsible option}} ==See also== {{Energy templates|state=expanded}} [[Category:Energy navigational boxes| ]] }}</noinclude> oxirhlbfks1o9k8dhkshzss8xdpkp0r