विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 4811 1357139 1350886 2026-05-30T10:27:38Z Bishaldev100 28807 1357139 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = श्री श्री श्री मुख्तियार पण्डित राज | name = रङ्गनाथ पौड्याल | image = Portrait of Rangnath Paudel.jpg | caption = मुख्तियार रङ्गनाथ पौड्याल | birth_date = वि.सं. १८२९ | birth_place = मखनटोल, [[काठमाडौँ]] | death_date = | death_place = | death_cause = | nationality = [[नेपाली]] | ethnicity = [[खस ब्राह्मण|खस ब्राह्मण]]<!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | notable_works = | term = | predecessor = | successor = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | spouse = | children = | father = [[व्रजनाथ पौड्याल]] }} '''रङ्गनाथ पौड्याल''' वा '''[[रङ्गनाथ पौडेल|रङ्गनाथ पण्डित]]''' नेपालका पूर्व प्रधानमन्त्री हुन्। यिनी विक्रम सम्बत् १९९४ असोज देखि १९९५ सम्म करिव १ वर्ष प्रधानमन्त्री बनेका थिए। यिनी एक [[राजनेता]], [[राजगुरु]] तथा तान्त्रिक ''पण्डित'' [[व्रजनाथ पौड्याल]]का छोरा थिए । रंगनाथ पण्डित वि.सं १८९४ साउनमा मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]लाई पदच्युत गरिएपछि मुलुकको मुख्तियारी पाएका व्यक्ती हुन्। तर उनको अधिकार क्षेत्र मुलुकी बन्दोवस्त र परराष्ट्र विभागमा मात्र सिमित थियो। यिनले वि.सं १९९५ भाद्रमा राजीनामा दिएपछि चौतारीया [[पुष्कर शाह]]लाई मुख्तियारी दिइएको थियो।<ref name="AN">प्राचिन नेपाल (पृष्ठ-३२ ), बैसाख २०६३, पुरातत्व विभाग</ref> == वंशज तथा प्रारम्भिक जीवन == [[प्रतापसिंह शाह]]को मृत्युपछि [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]लाई सती पठाई अधिकार हात लाउने प्रयस गुरुज्यू [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ]] पंडितले गरे । तर यत्तिकैमा [[बहादुर शाह]] आई पुगेका हुनाले पण्डितज्यूको योजना सफल भएन र उनी नेपालबाट निष्कासित गरिए। उनको सर्वस्व भयो। ब्रजनाथ पण्डित निकालिंदा उनका चार वर्षका छोरा ररङ्गनाथ पनि निकालिएका थिए। निकालिए पछि उनीहरू काशीमा बस्न थाले। रङ्गनाथ काशीमै हुर्केका हुनाले उनले अध्ययन गर्ने सुविधा पाए। वि.सं. १८५७ मा रणबहादुर शाह काशी पुगेपछि रङ्गनाथको जीवन मोडियो। काशीमा रणबहादुर शाहलाई आवश्यक मद्दत रङ्गनाथले गरिदिएका हुनाले उनी रङ्गनाथदेखि प्रसन्न थिए । रणबहादुर शाह काशीबाट नेपाल फर्के पछि रङ्गनाथ पनि उनीसँगै नेपाल फर्के । त्यसपछी उनलाई पण्डितराज भन्न थलियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:तान्त्रिक]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] {{stub}} ozdfgnsyu7r1dm3oqnyyy568opvpp5k 1357141 1357139 2026-05-30T11:08:22Z Bishaldev100 28807 /* वंशज तथा प्रारम्भिक जीवन */ 1357141 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = श्री श्री श्री मुख्तियार पण्डित राज | name = रङ्गनाथ पौड्याल | image = Portrait of Rangnath Paudel.jpg | caption = मुख्तियार रङ्गनाथ पौड्याल | birth_date = वि.सं. १८२९ | birth_place = मखनटोल, [[काठमाडौँ]] | death_date = | death_place = | death_cause = | nationality = [[नेपाली]] | ethnicity = [[खस ब्राह्मण|खस ब्राह्मण]]<!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | notable_works = | term = | predecessor = | successor = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | spouse = | children = | father = [[व्रजनाथ पौड्याल]] }} '''रङ्गनाथ पौड्याल''' वा '''[[रङ्गनाथ पौडेल|रङ्गनाथ पण्डित]]''' नेपालका पूर्व प्रधानमन्त्री हुन्। यिनी विक्रम सम्बत् १९९४ असोज देखि १९९५ सम्म करिव १ वर्ष प्रधानमन्त्री बनेका थिए। यिनी एक [[राजनेता]], [[राजगुरु]] तथा तान्त्रिक ''पण्डित'' [[व्रजनाथ पौड्याल]]का छोरा थिए । रंगनाथ पण्डित वि.सं १८९४ साउनमा मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]लाई पदच्युत गरिएपछि मुलुकको मुख्तियारी पाएका व्यक्ती हुन्। तर उनको अधिकार क्षेत्र मुलुकी बन्दोवस्त र परराष्ट्र विभागमा मात्र सिमित थियो। यिनले वि.सं १९९५ भाद्रमा राजीनामा दिएपछि चौतारीया [[पुष्कर शाह]]लाई मुख्तियारी दिइएको थियो।<ref name="AN">प्राचिन नेपाल (पृष्ठ-३२ ), बैसाख २०६३, पुरातत्व विभाग</ref> == वंशज तथा प्रारम्भिक जीवन == [[प्रतापसिंह शाह]]को मृत्युपछि [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]लाई सती पठाई अधिकार हात लाउने प्रयस गुरुज्यू [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ]] पंडितले गरे । तर यत्तिकैमा [[बहादुर शाह]] आई पुगेका हुनाले पण्डितज्यूको योजना सफल भएन र उनी नेपालबाट निष्कासित गरिए। उनको सर्वस्व भयो। ब्रजनाथ पण्डित निकालिंदा उनका चार वर्षका छोरा ररङ्गनाथ पनि निकालिएका थिए। निकालिए पछि उनीहरू काशीमा बस्न थाले। रङ्गनाथ काशीमै हुर्केका हुनाले उनले अध्ययन गर्ने सुविधा पाए।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेक बहादुर |date=Ashad 2032 |title=श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाहको अप्रकाशित ताम्रपत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_02_02_09.pdf |journal=CNAS |volume=2 |issue=2 |pages=158}}</ref> वि.सं. १८५७ मा रणबहादुर शाह काशी पुगेपछि रङ्गनाथको जीवन मोडियो। काशीमा रणबहादुर शाहलाई आवश्यक मद्दत रङ्गनाथले गरिदिएका हुनाले उनी रङ्गनाथदेखि प्रसन्न थिए । रणबहादुर शाह काशीबाट नेपाल फर्के पछि रङ्गनाथ पनि उनीसँगै नेपाल फर्के । त्यसपछी उनलाई पण्डितराज भन्न थलियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:तान्त्रिक]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] {{stub}} ebqec3u318xs1csci7uk7rgeehpbmwh 1357142 1357141 2026-05-30T11:44:12Z Bishaldev100 28807 /* वंशज तथा प्रारम्भिक जीवन */ 1357142 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = श्री श्री श्री मुख्तियार पण्डित राज | name = रङ्गनाथ पौड्याल | image = Portrait of Rangnath Paudel.jpg | caption = मुख्तियार रङ्गनाथ पौड्याल | birth_date = वि.सं. १८२९ | birth_place = मखनटोल, [[काठमाडौँ]] | death_date = | death_place = | death_cause = | nationality = [[नेपाली]] | ethnicity = [[खस ब्राह्मण|खस ब्राह्मण]]<!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | notable_works = | term = | predecessor = | successor = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | spouse = | children = | father = [[व्रजनाथ पौड्याल]] }} '''रङ्गनाथ पौड्याल''' वा '''[[रङ्गनाथ पौडेल|रङ्गनाथ पण्डित]]''' नेपालका पूर्व प्रधानमन्त्री हुन्। यिनी विक्रम सम्बत् १९९४ असोज देखि १९९५ सम्म करिव १ वर्ष प्रधानमन्त्री बनेका थिए। यिनी एक [[राजनेता]], [[राजगुरु]] तथा तान्त्रिक ''पण्डित'' [[व्रजनाथ पौड्याल]]का छोरा थिए । रंगनाथ पण्डित वि.सं १८९४ साउनमा मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]लाई पदच्युत गरिएपछि मुलुकको मुख्तियारी पाएका व्यक्ती हुन्। तर उनको अधिकार क्षेत्र मुलुकी बन्दोवस्त र परराष्ट्र विभागमा मात्र सिमित थियो। यिनले वि.सं १९९५ भाद्रमा राजीनामा दिएपछि चौतारीया [[पुष्कर शाह]]लाई मुख्तियारी दिइएको थियो।<ref name="AN">प्राचिन नेपाल (पृष्ठ-३२ ), बैसाख २०६३, पुरातत्व विभाग</ref> == वंशज तथा प्रारम्भिक जीवन == [[प्रतापसिंह शाह]]को मृत्युपछि [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]लाई सती पठाई अधिकार हात लाउने प्रयस गुरुज्यू [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ]] पंडितले गरे । तर यत्तिकैमा [[बहादुर शाह]] आई पुगेका हुनाले पण्डितज्यूको योजना सफल भएन र उनी नेपालबाट निष्कासित गरिए। उनको सर्वस्व भयो। ब्रजनाथ पण्डित निकालिंदा उनका चार वर्षका छोरा रङ्गनाथ पनि निकालिएका थिए। निकालिए पछि उनीहरू काशीमा बस्न थाले। रङ्गनाथ काशीमै हुर्केका हुनाले उनले अध्ययन गर्ने सुविधा पाए।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेक बहादुर |date=Ashad 2032 |title=श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाहको अप्रकाशित ताम्रपत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_02_02_09.pdf |journal=CNAS |volume=2 |issue=2 |pages=158}}</ref> वि.सं. १८५७ मा रणबहादुर शाह काशी पुगेपछि रङ्गनाथको भेट [[रणबहादुर शाह|रणबहादुर]], [[भीमसेन थापा]] लगायत सँग भयो । काशीमा रणबहादुर शाहलाई आवश्यक मद्दत रङ्गनाथले गरिदिएका हुनाले उनी रङ्गनाथदेखि प्रसन्न थिए । रणबहादुर शाह काशीबाट नेपाल फर्के पछि रङ्गनाथ पनि उनीसँगै नेपाल फर्के । त्यसपछी उनलाई पण्डितराज भन्न थलियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:तान्त्रिक]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] {{stub}} px6j3xj4v4d5aoy8pm1pblub2joalxf 1357143 1357142 2026-05-30T11:46:28Z Bishaldev100 28807 1357143 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific_prefix = श्री श्री श्री मुख्तियार पण्डित राज | name = रङ्गनाथ पौड्याल | image = Portrait of Rangnath Paudel.jpg | caption = मुख्तियार रङ्गनाथ पौड्याल | birth_date = वि.सं. १८२९ | birth_place = मखनटोल, [[काठमाडौँ]] | death_date = | death_place = | death_cause = | nationality = [[नेपाली]] | ethnicity = [[खस ब्राह्मण|खस ब्राह्मण]]<!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | notable_works = |office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको मुख्तियार]] |term_start = १९९४ असोज |term_end = १९९५ | predecessor = [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] | successor = [[पुष्कर शाह]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | spouse = | children = | father = [[व्रजनाथ पौड्याल]] }} '''रङ्गनाथ पौड्याल''' वा '''[[रङ्गनाथ पौडेल|रङ्गनाथ पण्डित]]''' नेपालका पूर्व प्रधानमन्त्री हुन्। यिनी विक्रम सम्बत् १९९४ असोज देखि १९९५ सम्म करिव १ वर्ष प्रधानमन्त्री बनेका थिए। यिनी एक [[राजनेता]], [[राजगुरु]] तथा तान्त्रिक ''पण्डित'' [[व्रजनाथ पौड्याल]]का छोरा थिए । रंगनाथ पण्डित वि.सं १८९४ साउनमा मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]लाई पदच्युत गरिएपछि मुलुकको मुख्तियारी पाएका व्यक्ती हुन्। तर उनको अधिकार क्षेत्र मुलुकी बन्दोवस्त र परराष्ट्र विभागमा मात्र सिमित थियो। यिनले वि.सं १९९५ भाद्रमा राजीनामा दिएपछि चौतारीया [[पुष्कर शाह]]लाई मुख्तियारी दिइएको थियो।<ref name="AN">प्राचिन नेपाल (पृष्ठ-३२ ), बैसाख २०६३, पुरातत्व विभाग</ref> == वंशज तथा प्रारम्भिक जीवन == [[प्रतापसिंह शाह]]को मृत्युपछि [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्रलक्ष्मी]]लाई सती पठाई अधिकार हात लाउने प्रयस गुरुज्यू [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ]] पंडितले गरे । तर यत्तिकैमा [[बहादुर शाह]] आई पुगेका हुनाले पण्डितज्यूको योजना सफल भएन र उनी नेपालबाट निष्कासित गरिए। उनको सर्वस्व भयो। ब्रजनाथ पण्डित निकालिंदा उनका चार वर्षका छोरा रङ्गनाथ पनि निकालिएका थिए। निकालिए पछि उनीहरू काशीमा बस्न थाले। रङ्गनाथ काशीमै हुर्केका हुनाले उनले अध्ययन गर्ने सुविधा पाए।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेक बहादुर |date=Ashad 2032 |title=श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाहको अप्रकाशित ताम्रपत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_02_02_09.pdf |journal=CNAS |volume=2 |issue=2 |pages=158}}</ref> वि.सं. १८५७ मा रणबहादुर शाह काशी पुगेपछि रङ्गनाथको भेट [[रणबहादुर शाह|रणबहादुर]], [[भीमसेन थापा]] लगायत सँग भयो । काशीमा रणबहादुर शाहलाई आवश्यक मद्दत रङ्गनाथले गरिदिएका हुनाले उनी रङ्गनाथदेखि प्रसन्न थिए । रणबहादुर शाह काशीबाट नेपाल फर्के पछि रङ्गनाथ पनि उनीसँगै नेपाल फर्के । त्यसपछी उनलाई पण्डितराज भन्न थलियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:तान्त्रिक]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:१९औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] {{stub}} h9v9mjk2ntc84vj4bq6sd8meevdnzmu 0 7637 1357113 941937 2026-05-30T06:19:16Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[सौर्य विद्युत्]] पृष्ठलाई [[सौर्य विद्युत]]मा सारियो 941937 wikitext text/x-wiki {{Wikify|date=जुन २०११}} {{dead end|date=जुन २०११}} {{Orphan|date=जुन २०११}} परिचय [[सूर्य]]बाट प्राप्त हुने [[विकिरण]]लाई भौतिक प्रक्रियाको आधारबाट कुनैवस्तु वा भागको सहयोग विना सिधै विद्युत शक्तिमा परिवर्तन गर्ने प्रविधिलाई सौर्य फोटो भोल्टेक सेल भनिन्छ। {{stub}} 9ihv4toy5mb2twsn3s3fpnbddccqo0x 10 12776 1357089 1341406 2026-05-29T15:33:34Z Saroj 31493 उद्यतन गरियो 1357089 wikitext text/x-wiki अन्य उन्नत अधिकारहरूमा नेपाली विकिपिडियाका अन्य अधिकारहरू र विश्वव्यापी अधिकारहरू मात्र समावेश छन्। {| class="wikitable sortable" |- ! प्रयोगकर्ता ! अन्य उन्नत अधिकारहरू ! प्रबन्धक भएको मिति |- | {{u|Biplab Anand}} | प्रशासक, अन्तरमोहडा सम्पादक, विश्वव्यापी प्रबन्धक, विश्वव्यापी पूर्वरुपमा फर्काउने प्रयोगकर्ता | २०१४-०६-१५ |- | {{u|Saroj}} | प्रशासक, अन्तरमोहडा सम्पादक, विश्वव्यापी पूर्वरुपमा फर्काउने प्रयोगकर्ता | २०२१-०१-१६ – २०२२-०७-०५<br>२०२५-११-२३ |- | {{u|बडा काजी}} | अन्तरमोहडा सम्पादक | २०२३-०७-२९ |- | {{u|पर्वत सुवेदी}} | | २०२२-११-०२ |- | {{u|हिमाल सुवेदी}} | | २०२५-०९-१४ |} bczeid3xp4dv8eet9cwjatyfsp88ypb 4 12786 1357088 931909 2026-05-29T15:28:05Z Saroj 31493 उद्यतन गरियो 1357088 wikitext text/x-wiki विकिपिडियामा ([[:en:Bureaucrats|प्रशासक]]) भन्नाले विकिपिडिया समाजद्वारा असाधारण र विशेष रूपले विश्वसनीय प्रयोगकर्ताहरूको रूपमा अधिकार प्रदान गरिएका व्याक्तिहरू भन्ने बुझिन्छ। यी प्रयोगकर्ताहरूलाई विशेष प्रशासकीय अधिकारहरू दिइएको हुन्छ, जसको प्रयोग यिनीहरू अन्य प्रयोगकर्ताहरूको खातामाथि गर्न सक्छन्। प्रशासकहरूलाई निम्न विशेष अधिकार प्राप्त भएको हुन्छ: * प्रयोगकर्ताहरूलाई [[विकिपिडिया:प्रबन्धक|प्रबन्धक]]मा पदोन्नत गर्न सक्छन्। * प्रयोगकर्ताहरूलाई अन्तरमोहडा सम्पादकमा पदोन्नत गर्न सक्छन्। * प्रयोगकर्ताहरूलाई प्रशासकमा पदोन्नत गर्न सक्छन्। * बोटको मान्यता प्रदान गर्न सक्छन्। यस स्तरका सदस्यहरूको सूची हेर्न [[Special:Listusers/bureaucrat |यहाँ]] क्लिक गर्नुहोस्। ==सम्बन्धित पृष्ठहरू== '''[[विकिपिडिया:प्रशासक सूचनापाटी]]''' ==प्रशासक समय तालिका== {{#tag:timeline| ImageSize = width:800 height:auto barincrement:21 PlotArea = right:20 left:20 top:5 bottom:60 Legend = position:bottom orientation:horizontal Colors = id:bg value:rgb(0.9,0.9,1) id:major value:black id:minor value:rgb(0.8,0.8,0.8) id:text value:black id:header value:rgb(0.6,0.6,0.9) id:htext value:white id:current value:rgb(0.5,0.9,0.5) legend:Current_Crats id:previous value:rgb(0.9,0.8,0.5) legend:Former_Crats BackgroundColors = canvas:bg TimeAxis = orientation:horizontal DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:01/01/2011 till:{{#time: m/d/Y|+4 months|en}} ScaleMajor = gridcolor:major unit:year increment:1 start:01/01/2011 ScaleMinor = gridcolor:minor unit:month increment:1 start:01/01/2011 BarData = Bar:H Barset:S PlotData = width:15 textcolor:text bar:H color:header textcolor:htext width:20 shift:(-95,-5) fontsize:m from:01/01/2011 till:end text:"Timeline" barset:S shift:(5,-5) anchor:from fontsize:m color:current from:05/26/2011 till:07/26/2014 text:"[[User:Bhawani Gautam|Bhawani Gautam]]" color:current from:05/26/2011 till:07/11/2019 text:"[[User:Ganesh Paudel|Ganesh Paudel]]" color:previous from:06/02/2011 till:10/12/2015 text:"[[User:RajeshPandey|Rajesh Pandey]]" color:current from:02/17/2014 till:07/12/2020 text:"[[User:Nirmal Dulal|Nirmal Dulal]]" color:current from:04/24/2019 till:end text:"[[User:Biplab Anand|Biplab Anand]]" color:current from:05/29/2026 till:end text:"[[User:Saroj|Saroj]]" barset:break color:previous from:05/26/2011 till:07/26/2014 # Bhawani Gautam color:previous from:05/26/2011 till:07/11/2019 # Ganesh Paudel color:previous from:06/02/2011 till:10/12/2015 # RajeshPandey color:previous from:02/17/2014 till:07/12/2020 # Nirmal Dulal at:04/24/2019 # Biplab Anand at:05/29/2026 # Saroj }} [[Category:विकिपिडिया प्रशासक]] [[Category:प्रयोगकर्ता अधिकार-स्तर]] 0a9u67wm6w481ao02yvulsjvl2jftg1 0 13993 1357131 1158899 2026-05-30T07:14:55Z Bishaldev100 28807 1357131 wikitext text/x-wiki {{अनुवाद}} विद्युत [[ऊर्जा]] को एक रूप हो। विद्युत विद्युत्हरूको प्रवाह हो। सबै कुरा को परमाणुहरू बनाइन्छ, र एक परमाणुमा केन्द्र छ, जसलाई एक न्युलस भनिन्छ। न्यूक्लियसले सकारात्मक रूपमा चार्ज गरिएका कणहरू समावेश गर्दछ जुन प्रोटोन र अनचार्ज गरिएका कणहरू भनिन्छ जुन न्यूट्रन भनिन्थ्यो। एक परमाणु को न्यूक्लस नकारात्मक रूप से चार्ज कणों द्वारा इलेक्ट्रॉनों के नाम से घिरा हुआ है। एक इलेक्ट्रॉन को नकारात्मक चार्ज एक प्रोटोन को सकारात्मक चार्ज को बराबर छ, र एक परमाणु मा इलेक्ट्रनिक्स को संख्या सामान्यतः प्रोटोन को बराबर हुन्छ।जब प्रोटोन र इलेक्ट्रोन बीचको सन्तुलन बल बाह्य बलबाट घृणा गरिन्छ, एक परमाणुले लाभ उठाउन वा इलेक्ट्रोन गुमाउँछ। जब इलेक्ट्रोनहरू एक परमाणुबाट "गुमाएका" छन्, यी विद्युत्हरूको नि: शुल्क आन्दोलनले विद्युतीय अवस्थित बनाउँछ। बिजुली प्रकृति को एक मूल भाग हो र यो हाम्रो सबै भन्दा व्यापक उपयोग को रूप मा ऊर्जा को रूप मा छ। हामी बिजुली पाउँछौँ, ऊर्जा माध्यमको अन्य स्रोत, जस्तै कोइला, प्राकृतिक ग्याँस, तेल, परमाणु ऊर्जा र अन्य प्राकृतिक स्रोतहरू, जुन प्राथमिक स्रोत भनिन्छ भनिन्छ एक माध्यमिक ऊर्जा स्रोत हो। धेरै शहरहरू र शहरहरू जलस्पतिहरू (यांत्रिक ऊर्जाको एक प्राथमिक स्रोत) सँगै बनाइयो जसले पानीको पाङ्ग्राहरू काम गर्न थाले। 100 वर्ष भन्दा अघि बिजुलीको उत्पादन कम गर्न अघि, घर किरेसन लैंपमा जम्मा भएको थियो, खाना आइसबक्समा ठुलो भएको थियो, र कोठाहरू काठको जलाउने वा कोइला जलने चलनले भरिएको थियो। फिलाडेल्फिया मा एक पतंग एक तूफान रात संग बेंजामिन फ्रैंकलिन को प्रयोग संग शुरुवात, बिजुली को सिद्धान्तहरु धीरे-धीरे समझा भयो। 1800-के मध्यमा, सबैको जीवन बिजुली लाइट बल्बको आविष्कारमा परिवर्तन भयो। 1879 अघि, बाह्य प्रकाशका लागि चक्र रोशनीमा बिजुली प्रयोग गरिएको थियो। लाइटबबको आविष्कारले घरको प्रकाशलाई हाम्रो घरहरूमा ल्याउन बिजुलीको प्रयोग गर्यो। ट्रांसफर्मर कसरी प्रयोग गरिन्छ? लामो दूरीमा बिजुली पठाउँदा समस्या समाधान गर्न जर्ज वेस्टिंगहाउसले ट्रांसफर्मर भनिन्। ट्रांसफर्मरले विद्युतीय रूपमा लामो दूरीमा प्रसारण गर्न अनुमति दिएको छ। यसले बिजुली उत्पादन संयंत्रबाट टाढा घरहरू र व्यवसायहरूलाई बिजुली आपूर्ति गर्न सम्भव बनायो। हाम्रो दैनिक जीवनमा यसको महत्त्वको बावजूद, हामीमध्ये धेरैजसो शायद सोच्नै पर्दैन कि जीवन बिना बिजुली जस्तो हुनेछ। यद्यपि हावा र पानी जस्तै, हामी बिजुली लिन को लागी लाग्दछौं। हरेक दिन, हामी हाम्रो लागि धेरै प्रकार्यहरू गर्न बिजुलीको प्रयोग गर्दछ - प्रकाश र ताप / हाम्रो घरलाई ठुलो पार्ने, टेलिभिजन र कम्प्यूटरको पावर स्रोत हुन। बिजुली तापक्रम, उर्जा, लाइट र बिजुलीको प्रयोगमा प्रयोग गरिएको एक प्रबलनीय र सुविधाजनक रूप हो। आज, संयुक्त राज्य अमेरिका (यूएस) विद्युत् बिजुली उद्योगलाई सुनिश्चित गरिएको छ कि कुनै पनि तत्काल मा सबै माग आवश्यकताहरु लाई पूरा गर्न को लागी पर्याप्त आपूर्ति को आपूर्ति उपलब्ध छ। ==उत्पादन== एक विद्युत जनरेटर यांत्रिक उपकरण को विद्युत ऊर्जा मा रूपान्तरण को लागि एक उपकरण हो। प्रक्रिया चुम्बकत्व र बिजुलीबीच सम्बन्धमा आधारित छ। जब एक चुम्बकीय क्षेत्रमा तार वा कुनै अन्य इलेक्ट्रोनिक प्रवाहकीय सामग्री चल्दछ, बिजुलीमा एक विद्युत प्रवाह हुन्छ। बिजुली उपयोगिता उद्योग द्वारा प्रयोग गरिएका जेनरेटरहरू एक स्थिर कंडक्टर छन्। घूर्णन शाफ्टको अन्त्यमा संलग्न एक चुम्बकले स्थिर चलिरहेको घण्टी भित्र पङ्क्तिबद्ध छ जुन लामो, निरन्तर टुक्राको तारमा लिपि गरिन्छ। जब चुम्बक घुमाउँदछ, यसले तारको प्रत्येक भागमा सानो बिजुली हाललाई उत्तेजित गर्दछ जुन यो पास हुन्छ। तार को प्रत्येक खण्ड एक सानो, अलग इलेक्ट्रिक कंडक्टर को गठन गर्दछ। व्यक्तिगत भागहरु को सबै सानो धाराहरु एक वर्तमान आकार को एक अप मा जोडें। यो हाल भनेको के बिजुलीको लागि प्रयोग गरिन्छ। {{ढाँचा:Energy}} rjta2qix4s572xwedbar3xn6q5x1ojc 0 43420 1357102 1324404 2026-05-30T04:35:39Z Bishaldev100 28807 1357102 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Peltier effect circuit.svg|right|thumb|250px|तापविद्युतको मापन]] '''तापविद्युत्''' (thermoelectricity) त्यो [[विद्युत]] छ जो दुइ असमान धातुहरुका ताराहरूको सन्धिलाई गरम गर्नमा यी ताराहरुका परिपथमा प्रवाहित हुन लाग्दछ। यस तथ्यलाई सर्वप्रथम '''सीबेक''' (Seebeck)ले सन् १८२१मा [[ताँबो]] एवं [[बिस्मथ]]का ताराहरूको सन्धिलाई गरम गर्न आविष्कृत गरे। उपर्युक्त परिपथमा उत्पन्न [[विद्युतवाहक बल]] (Electromotive force) न्यून हुन्छ र यसको तीव्रता *(१) परिपथका ताराहरूको धातुको प्रकृति पर, *(२) असमान धातुहरुका ताराहरूको दुइटै सन्धिहरुका तापान्तरमा तथा *(३) यी सन्धिहरुका औसत तापमा निर्भर गर्दछ। विद्युद्वाहक बललाई मापनका लागि असमान धातुहरुका ताराहरुका चीसो टुप्पो विभवमापी (potentiometer)देखि जोड दिए जान्छन्। यदि परिपथमा कुनै अर्को धातुको तार श्रेणीबद्ध गरियो भनें तापविद्युत् प्रभावहरूमा परिवर्तन हुँदैन। यदि जेबेक विद्युद्वाहक बलको परिमाण (E) एवं ठंढी सन्धिको तापान्तर (T) र यदि एक सन्धिको ताप शून्य डिग्री सेल्सियस छ भनें '''E''' र '''T'''को सम्बन्ध निम्नलिखित सूत्रमा ज्ञात गरिन्छ: ; E = AT + BT^2 जहाँ A र B तापविद्युत् स्थिरांक छन् र यिनको मान परिपथका ताराहरूको [[धातु]]मा निर्भर गर्दछ। धातुहरुका तापविद्युत् स्थिरांक निम्नलिखित सारणीमा दिइएको छ ==धातुहरुका तापविद्युत स्थिरांक== धातु --> फलाम इस्पात ताँबो टिन चाँदी जास्ता प्लैटिनम (मुलायम) प्लैटिनम (कठोर) (A) +१७३४ +११३९ +१३६ -४३ +२१४ +२३४ -६१ +२६० (B) -४.८७ -३.२८ +०.९५ +०.५५ +१.५० +२.४० -१.१० -०.७५ बिस्मथ र ताँबोको सन्धिका लागि E = ४५ T + ०.२५T‍^२ माइक्रोवोल्ट हो। न्यूनतापमा (E) , (T)को लगभग समानुपाती हुन्छ, परन्तु यदि (T) धेरै अधिक छ भनें (T२)को मान बढ्न जान्छ। फलाम र ताँबोको सन्धिको E = १५८ T - ०.०२८५T^२ माइक्रोवोल्ट हो। जब ताप T = २७५से हो, तब अधिकतम E = २,००० माइक्रोवोल्ट। उच्च तापमा Eको मान घटने लाग्दछ तथा ५५०० सहरु डिग्री यो शून्य हुन जान्छ ५५००से भन्दा अधिक ताप बढ्नमा (E)को दिशा बदलिन्छ र विद्युतद्वारा विपरीत दिशामा प्रवाहित दिशामा प्रवाहित हुन लाग्दछ। यस प्रकार ताप बढ्नमा विद्युतद्वाराको विपरीत दिशामा प्रवाहित हुनु तापविद्युत्प्रवाहलाई उत्क्रमण कहलाउँछ र ५५० डिग्रीसे उत्क्रमण ताप। ताँबो र [[बिस्मथ]]को सन्धिमा यो प्रभाव हुँदैन। किन्हीं दुइ ताराहरूको सन्धिको ताप १०से बढ्नमा विद्युत्का विद्युद्वाहक बलमा परिवर्तन हुन्छ, जसलाई तापविद्युत शक्ति (Thermoelectric power) भन्दछन्। विभिन्न धातुहरुका तापविद्युत् गुणहरूको तुलना गर्नका लागि सीसको एक तार तथा अर्को त्यस धातुको लिन्छन् जसको तापविद्युत्को गुण ज्ञात गर्नु हो। तापविद्युत् प्रभावको अधिक उपयोग ताप मापनका लागि गरिन्छ। ताप मापनका लागि गरम र ठंढी सन्धिको व्यवस्था तापान्तर युग्म (thermocouple) कहलाउँछ। ताँबो र कांसटैटन (६० प्रतिशत ताँबो र ४० प्रतिशत [[निकल]]) युग्म ५०००से सम्म ताप मापनका लागि तथा प्लैटिनम र रोडियम एवं प्लैटिनमको मिश्रधातुका युग्म १५,०० डिग्री सहरुसम्म ताप नाप्नेका राम्रा युग्म छन्। == पेल्टियर(Peltier) प्रभाव == [[चित्र:Peltier effect circuit.png|right|thumb|300px|पेल्ट्ये प्रभाव दर्शानका लागि प्रयुक्त परिपथ]] सन् १८३४मा पेल्ट्येले आविष्कृत गरे कि दुइ असमान धातुहरुका परिपथमा विद्युत धारा प्रवाहित भएमा एक सन्धि गरम र अर्को सन्धि चिसो हुन जान्छ। जब विद्युत धारा फलामदेखि ताँबोको र प्रवाहित हुन्छ त कोशिका नलीमा तेलको एक थोपा देब्रेतर्फ गएर तापन प्रभाव देखिन्छ र जब ताँबोदेखि फलामतर्फ प्रभावित हुन्छ तब शीतलन प्रभाव देखिन्छ। पैल्ट्ये प्रभाव, सीबेक प्रभावको उल्टा हो। ==थमसन (Thomson) प्रभाव == सन् १८५४मा विलियम थमसनले आविष्कृत गरे कि एक नैं धातुका ताराहरुका दुइटै सिरहरुका मध्यमा विभवान्तर हुन्छ, यदि दुइटै सिरहरुका ताप भिन्न छन्। पेल्ट्ये एवं टॉसन प्रभाव केवल सैद्धातिक महत्त्वका छन्। यिनको व्यावहारिक महत्त्व कम हो। जब एक परिपथमा धेरै तापान्तर युग्म हुन्छन् र तिनको क्रमिक संधीहरु एकान्तरत: गरम र चिसो हुन्छन् त कुल विद्युद्वाहक बल परिपथमा लागोस् भए सब तापान्तर युग्महरुका विद्युद्वाहक बलहरुका योगका बराबर हुन्छ। यस तथ्यको उपयोग '''तापीय पुंज''' (thermopile) नामक उपकरणमा गर्दछन्, जसमा बिसमथ र ऐटिमनीका छड श्रेणीमा लागोस् रहन्छन्। यस उपकरण विकिरण ऊष्माको अनुमान एवं ठेगाना लगाउन कालि गर्दछन्। यस उपकरणमा जो विद्युतधारा उत्पन्न हुन्छ त्यसलाई [[गैल्वनोमीटर]]देखि माप्दछन् र यही विकिरणका परिमाणको सूचकांक (index) हो। तापविद्युत् संयोजनहरु द्वारा व्यापारिक उपयोगिताको दृष्टिदेखि विद्युत् उत्पन्न गर्नका अनेक प्रयास गरिएका छन्, परन्तु जब यी प्रयास आंशिक रूपले सफल भए त ज्ञात भयो कि यिनको व्यापारिक महत्त्व नगण्य छ। तापविद्युत् संयोजन द्वारा व्यापारिक दृष्टिदेखि विद्युत् उत्पन्न गर्नमा दुइ प्रकारको कठिनाइयाँ छन्: सैद्धान्तिक एंव संरचनात्मक। पर्याप्त विद्युद्वाहक बल प्राप्त गर्नका लागि धेरै अधिक संयोजनहरूको आवश्यकता हुन्छ र अनुभवदेखि यो सिद्ध हो चुका छ कि अधिक संश्लिष्ट तापपुंज टिकाऊ हुँदैन। यदि यस कठिनाईलाई टाडा पनि गरिदिए जाय त सैद्धान्तिक कारण, जो ऊष्मागतिकीमा निर्भर गर्दछन्, यो बताउँछन् कि ऊष्मा उर्जालाई विद्युत उर्जामा परिवर्तित गर्ने तापपुजको [[दक्षता]] कहिले पनि उच्च हुँदैन। ==यी पनि हेर्नुहोस्== *[[प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव|प्रकाशविद्युत प्रभाव]] == बाह्य कडीहरू == ===सामान्य=== === अर्धचालक === * [http://www.coolworksinc.com/about_thermoelectric_technology.htm A brief explanation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323150402/http://www.coolworksinc.com/about_thermoelectric_technology.htm |date=2008-03-23 }} * [http://www.electronics-cooling.com/articles/1996/sep/sep96_04.php An introduction to thermoelectric coolers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326084215/http://www.electronics-cooling.com/articles/1996/sep/sep96_04.php |date=2009-03-26 }} === धातुहरु === * [http://www.uni-konstanz.de/FuF/physik/Jaeckle/papers/thermopower/index.html The origin of the thermoelectric potential] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605004706/http://www.uni-konstanz.de/FuF/Physik/Jaeckle/papers/thermopower/index.html |date=2010-06-05 }} === अन्य सम्बन्धित सामग्री=== * [http://www.centrovolta.org/ECT2010/ The ८th European Conference on Thermoelectrics, ECT २०१०, to be held Sept. २२–२४, २०१० in Como, Italy, organized by the Lecco unit of the Institute of Energetics and Interphases (IENI) of the Italian National research Council (CNR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430125331/http://www.centrovolta.org/ECT2010/ |date=2010-04-30 }} * [http://www.trnmag.com/Stories/2001/121901/Chips_turn_more_heat_to_power_121901.html A news article on the increases in thermal diode efficiency] * [https://www.gyroscope.com/d.asp?product=ECOFAN2 A fan for putting on top of stoves and other hot items, powered by the Peltier-Seebeck effect.] * [http://www.tdc.co.uk/index.php?key=ect100 Generating useful voltages (and powering radio transmitters) from Peltier devices] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603064831/http://www.tdc.co.uk/index.php?key=ect100 |date=2010-06-03 }} {{Commonscat|Thermoelectricity}} [[श्रेणी:विद्युत]] [[श्रेणी:भौतिक परिघटना]] [[श्रेणी:ऊर्जा रूपान्तरण]] [[श्रेणी:उष्मागतिकी]] pptujmkby2f8tzsg53jtzs3sobxes3p 0 53835 1357117 1356837 2026-05-30T06:22:26Z Bishaldev100 28807 1357117 wikitext text/x-wiki [[File:Logo Renewable Energy by Melanie Maecker-Tursun V1 4c.svg|right|frameless]] [[File:SolarPowerPlantSerpa.jpg|thumb|[[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] मा सौर शक्ति कारखाना]] [[File:Pretty flamingos - geograph.org.uk - 578705.jpg|thumb|upright=1|उत्तर-पश्चिम इङ्ल्यान्ड मा हावा खेत।]] [[File:Total World Energy Consumption by Source 2010.png|thumb|2010 मा नवीकरणीय ऊर्जा कुल ऊर्जा खपत को 16.7% को लागि हिसाब। बायोमास गर्मी 11.4% ओगटेका छन्, र 3.3% जलविद्युतको।]] '''नविकरणीय ऊर्जा''' नविकरण हुने अथवा नासिएर नसकिने किसिमको शक्तिको स्रोत हो। [[बायोग्याँस]], दाउरा, [[सौर्य विद्युत्|सौर्य ऊर्जा]], [[इथानोल इन्धन]], [[जैविक उर्जा]], [[ब्रिकेट]] आदि नविकरणीय उर्जा हुन्। त्यस्तै पेट्रोलियम पदार्थ, [[कोइला]] आदि नविकरणीय ऊर्जा होइनन्। ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==ग्रन्थसूची== {{refbegin|60em}} *Aitken, Donald W. (२०१०). ''Transitioning to a Renewable Energy Future'', International Solar Energy Society, January, ५४ pages. *[[HM Treasury]] (२००६). ''[[Stern Review]] on the Economics of Climate Change'', ५७५ pages. *International Council for Science (c२००६). ''Discussion Paper by the Scientific and Technological Community for the १४th session of the United Nations Commission on Sustainable Development'', १७ pages. *[[International Energy Agency]] (२००६). ''World Energy Outlook २००६: Summary and Conclusions'', OECD, ११ pages. *International Energy Agency (२००७). ''Renewables in global energy supply: An IEA facts sheet'', OECD, ३४ pages. *International Energy Agency (२००८). ''Deploying Renewables: Principles for Effective Policies'', OECD, ८ pages. *International Energy Agency (२०११). ''[[Deploying Renewables 2011]]: Best and Future Policy Practice'', OECD. *International Energy Agency (२०११). ''[[Solar Energy Perspectives]]'', OECD. *[[Amory Lovins|Lovins, Amory B.]] (२०११). ''[[Reinventing Fire]]: Bold Business Solutions for the New Energy Era'', Chelsea Green Publishing, ३३४ pages. *[[Joel Makower|Makower, Joel]], and [[Ron Pernick]] and [[Clint Wilder]] (२००९). ''[[Clean Energy Trends]] २००९'', [[Clean Edge]]. *[[National Renewable Energy Laboratory]] (२००६). ''Non-technical Barriers to Solar Energy Use: Review of Recent Literature'', Technical Report, NREL/TP-५२०-४०११६, September, ३० pages. *[[REN21]] (२००८). ''Renewables २००७ Global Status Report'', Paris: REN२१ Secretariat, ५१ pages. *REN२१ (२००९). ''Renewables Global Status Report: २००९ Update'', Paris: REN२१ Secretariat. *REN२१ (२०१०). ''Renewables २०१० Global Status Report'', Paris: REN२१ Secretariat, ७८ pages. *[[United Nations Environment Programme]] and New Energy Finance Ltd. (२००७). ''Global Trends in Sustainable Energy Investment २००७: Analysis of Trends and Issues in the Financing of Renewable Energy and Energy Efficiency in OECD and Developing Countries'', ५२ pages. *[[Worldwatch Institute]] and [[Center for American Progress]] (२००६). ''American energy: The renewable path to energy security'', ४० pages. {{refend}} ==बाह्य सूत्र== {{Wikinews category|Renewable energy}} *{{Wiktionary-inline|renewable energy}} *{{Commons category-inline|Renewable energy}} {{Commonscat|Renewable energy}} [[श्रेणी:ऊर्जा]] {{stub}} kgxk0m202be05zzw8p4jlzb5vlwhlgv 0 55466 1357087 1319062 2026-05-29T15:24:06Z Biplab Anand 13653 सुधार गरियो 1357087 wikitext text/x-wiki [[File:Kalbhairav at Hanumandhoka dharwar.jpg|thumb|कालभैरव काठमाडौँ]] '''कालभैरव''' काठमाडौँको [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा रहेको भैरवस्थान हो। यसलाई काठमाडौँ भैरवस्थान भनेर पनि चिनिन्छ। यस [[काल भैरव]]को मुर्ति मल्लकालिन काठमाडौँका बासिन्दाले [[नागार्जुन]] पहाड उत्खनन गर्दा भेटेर काठमाडौँको [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]]मा ल्याई स्थापना गरेका थिए। मल्लकालको उत्तरार्धसम्म यो तत्कालीन [[नेपाल]] न्यायालयको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो। त्यस बेलामा यस [[मूर्ति|मुर्ति]]को अघि आएर अपराधीलाई अपराध कबुल गर्न लगाइन्थ्यो। यदि संदिग्धले झूटो जवाफ दिएमा निज यसै मुर्तिको अघि "रगत छादेर मृत्यु हुन्छ" भन्ने जनविश्वास थियो। {{stub}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Bhairava}} ==यी पनि हेर्नुहोस्== {{काठमाडौँ उपत्यकाका मन्दिरहरू}} [[श्रेणी:धार्मिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मन्दिरहरू]] 5tzkugdj1n060jaiul1gztpl23u2pqy 0 65121 1357077 1341300 2026-05-29T14:40:55Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1357077 wikitext text/x-wiki '''जैविक उर्जा''' [[नविकरणीय उर्जा]]को एक प्रकार हो जुन [[वनस्पति]] र [[जीवजन्तु]]बाट प्राप्त हुन्छ<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2012 |title=Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation. Special Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/03/SRREN_Full_Report-1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412093051/https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/03/SRREN_Full_Report-1.pdf |archive-date=2019-04-12 |access-date=9 March 2024 |website=IPCC}}</ref> यसको लागि प्रयोग हुने बायोमास हालै जीवित (तर अहिले मृत) भएका जीव, मुख्यतः वनस्पति, बाट तयार गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=Bioenergy Basics |url=https://www.energy.gov/eere/bioenergy/bioenergy-basics |access-date=2023-05-25 |website=Energy.gov |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Energy}} [[श्रेणी:जैविक उर्जा]] [[श्रेणी:जैविक इन्धन]] lyvdv7487ah7601mmwnsp0qhno4y2ab 0 65130 1357120 874773 2026-05-30T06:37:41Z Bishaldev100 28807 1357120 wikitext text/x-wiki '''सौर्य ड्रायर''' सूर्यको ताप प्रयोग गरी अन्न, फलफूल, सागपात आदि सुकाउन निर्माण गरिएको उपकरण हो।<ref name="">नविकरणीय उर्जा प्रविधि, नेपाल सरकार/ [[वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र]]</ref> ==काम गर्ने तरिका== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सौर्य चुलो]] * [[सौर्य पानी हिटर]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणीःनविकरणीय उर्जा]] {{reflist}} eusdq1ikzzyz9vxv2djwy9hprz9b94h 1357121 1357120 2026-05-30T06:38:18Z Bishaldev100 28807 1357121 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Direct_Solar_dryder.svg|पाठ=A schematic of a direct solar dryer|अङ्गुठाकार|450x450पिक्सेल|A schematic of a direct solar dryer]] '''सौर्य ड्रायर''' सूर्यको ताप प्रयोग गरी अन्न, फलफूल, सागपात आदि सुकाउन निर्माण गरिएको उपकरण हो।<ref name="">नविकरणीय उर्जा प्रविधि, नेपाल सरकार/ [[वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र]]</ref> ==काम गर्ने तरिका== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सौर्य चुलो]] * [[सौर्य पानी हिटर]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणीःनविकरणीय उर्जा]] {{reflist}} hk5cit9y9ckk5q3q3cm0ci2308xak8q 1357123 1357121 2026-05-30T06:40:14Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1357123 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Direct_Solar_dryder.svg|पाठ=A schematic of a direct solar dryer|अङ्गुठाकार|450x450पिक्सेल|A schematic of a direct solar dryer]] '''सौर्य ड्रायर''' सूर्यको ताप प्रयोग गरी अन्न, फलफूल, सागपात आदि सुकाउन निर्माण गरिएको उपकरण हो।<ref name="">नविकरणीय उर्जा प्रविधि, नेपाल सरकार/ [[वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र]]</ref> ==काम गर्ने तरिका== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सौर्य चुलो]] * [[सौर्य पानी हिटर]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नविकरणीय उर्जा]] 44adno12umkugrgcp4tpxxyvs3quxa1 0 65131 1357118 1200513 2026-05-30T06:25:25Z Bishaldev100 28807 1357118 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Solar hot water panels in Yehud 03.jpg|अङ्गुठाकार|सौर्य पानी हिटर]] '''सौर्य पानी हिटर''' [[सूर्य]]को ताप प्रयोग गरी पानी तताउने उपकरण हो।<ref name="नविकरणीय उर्जा प्रविधि">नविकरणीय उर्जा प्रविधि, नेपाल सरकार/ [[वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र]]</ref> ‍ ==काम गर्ने तरिका== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ठुटो}} [[श्रेणीः नविकरणीय उर्जा]] {{reflist}} 3x13yymqtqvvppsvr4w62866xsna7ca 1357119 1357118 2026-05-30T06:36:14Z Bishaldev100 28807 1357119 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Solar hot water panels in Yehud 03.jpg|अङ्गुठाकार|सौर्य पानी हिटर]] '''सौर्य पानी हिटर''' [[सूर्य]]को ताप प्रयोग गरी पानी तताउने उपकरण हो।<ref name="नविकरणीय उर्जा प्रविधि">नविकरणीय उर्जा प्रविधि, नेपाल सरकार/ [[वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र]]</ref> ‍ ==काम गर्ने तरिका== [[चित्र:Solar_Hot_Water_Diagram.png|अङ्गुठाकार|सौर्य पानी हिटर काम गर्ने तरिका]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ठुटो}} [[श्रेणीः नविकरणीय उर्जा]] {{reflist}} 57q6s7o6lvwiwccc3huratbk1hrnizu 1357122 1357119 2026-05-30T06:39:15Z Bishaldev100 28807 1357122 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Solar hot water panels in Yehud 03.jpg|अङ्गुठाकार|सौर्य पानी हिटर]] '''सौर्य पानी हिटर''' [[सूर्य]]को ताप प्रयोग गरी पानी तताउने उपकरण हो।<ref name="नविकरणीय उर्जा प्रविधि">नविकरणीय उर्जा प्रविधि, नेपाल सरकार/ [[वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र]]</ref> ‍ ==काम गर्ने तरिका== [[चित्र:Solar_Hot_Water_Diagram.png|अङ्गुठाकार|सौर्य पानी हिटर काम गर्ने तरिका]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सौर्य ड्रायर]] * [[सौर्य चुलो]] * [[सौर्य विद्युत]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ठुटो}} [[श्रेणीः नविकरणीय उर्जा]] {{reflist}} cddjdpxy6kdrl7o6i0c5e7ttgvk05ek 0 65132 1357091 403906 2026-05-29T15:44:35Z Bishaldev100 28807 1357091 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} '''वायु उर्जा''' उच्च चापबाट कम चाप तर्फ बहेको हावाबाट प्रप्त गरिने ऊर्जा हो। वायु ऊर्जाबाट यन्त्रिक र विद्युत शक्ति प्राप्तगर्न सकिन्छ। यसलाई प्रचलित भाषामा विन्ड मिल र विन्ड टर्वाइन पनि भनिन्छ।<ref name="नविकरणीय उर्जा प्रविधि">नविकरणीय उर्जा प्रविधि, नेपाल सरकार/ वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ठुटो}} [[श्रेणीः नविकरणीय उर्जा]] {{Energy}} 43djrjnjk6c139gwcxryrtwxhlx9vzw 0 80618 1357133 1279116 2026-05-30T07:40:57Z Bishaldev100 28807 1357133 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = श्री ५ अम्बरे | image =श्री ५ अम्बरे (चलचित्र).png | border = | caption = श्री ५ अम्बरे चलचित्र पोस्टर | director = दीपा बस्नेत | producer = टि. एन. आचार्य, दिपक आचार्य | screenplay = | starring = | music = | cinematography = | editing = | studio = | released = मंसिर ५ २०७२ | runtime = | country = नेपाल | language = नेपाली | budget = | gross = }} '''श्री ५ अम्बरे (चलचित्र) ''' एक नेपाली कथानक चलचित्र हो ।<ref>http://m.setopati.com/kala/16279/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306112630/http://m.setopati.com/kala/16279/ |date=2016-03-06 }}</ref> [[सौगात मल्ल]],[[केकी अधिकारी]], [[प्रियङ्का कार्की|प्रियंका कार्की]] मुख्य भुमिकामा रहेका छन् । यसैगरी चलचित्रमा शिर्ष भूमिकामा भने अभिनेता सौगात मल्ल रहेका छन् । जीवनसाथी फिल्मस्को व्यानरमा निर्माण गरिएको यो चलचित्र मंसिर ५ गतेबाट प्रसारण भएको हो । यस चलचित्र सोसल ड्रामा सिनेमा चलचित्र अन्तर्गत पर्दछ । ==पात्रहरू== {{Nepal-film-stub}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[श्री ५]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 1rrpe4bif2rle79ddo5qpeqsrmxq2it 0 92736 1357096 1352877 2026-05-29T19:32:05Z Safarnamawithvis 78979 Added tourism section highlighting Kapuche Lake and Kori Danda as major trekking destinations in Madi Rural Municipality, and noted Sikles as the main starting point for access routes. 1357096 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = मादी गाउँपालिकाको वडा विभाजन | image_flag = | image_seal = | image_map = Madi Gaupalika.png | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = गण्डकी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Gandaki Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कास्की जिल्ला|कास्की]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski/madi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = देवीजङ्ग गुरुङ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = कल्पना गुरुङ <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 469.69<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=40&municipality=1|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 16142 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28.35|83.83|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०६१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[थुमाकोडाँडा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.madimunkaski.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[कास्की जिल्ला]]का ४ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[पार्चे]], [[नामार्जुङ]], [[थुमाकोडाँडा]], [[कालिका, कास्की|कालिका]] (६-९), [[सिल्दुजूरे]], [[मिजुरेडाँडा]], [[भाचोक]], [[सैमराङ]], [[माझठाना]] (२,३) र [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] (५,८) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १६,१४२ रहेको छ भने यहाँ ४,०९४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ मादी गाउँपालिकाको वडा विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.) |- | १ || [[पार्चे]] || १,९७७ || ९०.१२ || २१.९४ |- | २ || [[नामार्जुङ]] || ९४१ || २८१.९९ || ३.३४ |- | ३ || [[थुमाकोडाँडा]] (१-५) || १,२१७ || ६.२६ || १९४.४१ |- | ४ || [[थुमाकोडाँडा]] (६-९) || १,२०३ || ६.५९ || १८२.५५ |- | ५ || [[कालिका, कास्की|कालिका]] (६-९) || १,६९८ || ११.०७ || १५३.३९ |- | ६ || [[सिल्दुजूरे]] (१-५) || १,१९० || ७.३७ || १६१.४७ |- | ७ || [[सिल्दुजूरे]] (६-९) || १,२९७ || ७.१७ || १८०.८९ |- | ८ || [[मिजुरेडाँडा]] (१-४) || १,५०२ || १०.२८ || १४६.११ |- | ९ || [[मिजुरेडाँडा]] (५-९) || १,५२३ || १५.९७ || ९५.३७ |- | १० || [[भाचोक]] || १,१८८ || ९.६७ || १२२.८५ |- | ११ || [[सैमराङ]] || १,१२० || १०.७७ || १०३.९९ |- | १२ || [[माझठाना]] (२-३) र [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] (५,८) || १,२८६ || १२.४३ || १०३.४६ |- ! कुल !! !! १६,१४२ !! ४६९.६९ !! ३४.३७ |} ==भौगोलिक अवस्थिति== मादी गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ५६३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका १२ [[वडा]]हरूमा विभाजन गरिएको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[लमजुङ जिल्ला]], पश्चिममा [[पोखरा महानगरपालिका]] र [[माछापुच्छ्रे गाउँपालिका]], उत्तरमा [[मनाङ जिल्ला]] र दक्षिणमा [[पोखरा महानगरपालिका]] र [[रूपा गाउँपालिका]]सम्म छ।<ref>{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==पर्यटन== मादी गाउँपालिका क्षेत्रभित्र पर्ने कपुचे ताल र कोरी डाँडा यस क्षेत्रका प्रमुख पदयात्रा गन्तव्यहरू हुन्। कपुचे तालतर्फ जाने पदयात्रा सामान्यतया २ देखि ३ दिनको अवधिमा पूरा गर्न सकिन्छ। त्यस्तै, कोरी डाँडा (Kori Danda) पनि यस क्षेत्रको अर्को लोकप्रिय पदयात्रा गन्तव्य हो, जसलाई एउटै ट्रेकिङ रुट प्रणाली अन्तर्गत भ्रमण गर्न सकिन्छ। यी दुवै पदयात्राका लागि सिक्लेस प्रमुख प्रारम्भिक बिन्दुका रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{cite web |title=Kapuche Lake Trek |url=https://travelnepaltoday.com/kapuche-lake-trek/ |website=Travel Nepal Today |access-date=30 May 2026}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कास्की जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddckaski.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कास्की] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716074009/http://ddckaski.gov.np/ |date=2017-07-16 }} [[श्रेणी:कास्की जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] trzusitqgmjtkxdwm7nahneumh4ss4n 0 100080 1357103 1322603 2026-05-30T04:38:36Z Bishaldev100 28807 1357103 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Photoelectric.png|thumb|प्रकाश विद्युत प्रभाव]] कुनै पनि सतहमा प्रकाश परे पछि त्यहाँबाट इलेक्ट्रोन तथा फ्रि क्यारियरहरु निक्लने प्रक्रियालाई '''प्रकाश- विद्युत प्रभाव''' ({{lang-en|Photo electric Effect}}) भनिन्छ। यसरी बाहिर निस्कने [[इलेक्ट्रोन]]लाई फोटो-इलेक्ट्रोन ({{lang-en|Photo electron}}) भनिन्छ। यो प्रक्रिया सामान्यतया बिद्युत भौतिकशास्त्र र रसायनशास्त्रको क्षेत्रमा जस्तै क्वान्टम रसायन वा इलेक्ट्रो केमिस्ट्रीमा अध्ययन गरिन्छ । शास्त्रीय [[विद्युतचुम्बकीय विकिरण|विद्युत-चुम्बकीय सिद्धान्त]]को अनुसार, यो प्रभावलाई प्रकाशको शक्तिको इलेक्ट्रोनमा रुपान्तरणको रूपमा हेर्न सकिन्छ। यो नजरबाट हेर्दा, प्रकाशको इन्टेन्सिटीमा केही फरक आयो भने धातुको सतहबाट निस्कने इलेक्ट्रोनको [[गति शक्ति]]मा समेत फरक आउँछ। यो सिद्धान्तको अनुसार पर्याप्त चकिलो भएको प्रकाशले धातुको सतहबाट इलेक्ट्रोन निकाल्न सक्छ र प्रकाश पर्ने र इलेक्ट्रोन निस्कने बीच केही समय ग्याप (टाइम ल्याग) हुन सक्छ। तथापी विभिन्न प्रयोगबाट सएको नतिजाले शास्त्रीय सिद्धान्तले गरेको दावीसँग मेल खादैन। यस विपरित, इलेक्ट्रोनहरु त्यस्तो [[फोटोन]]ले मात्र निस्कन्छ जसको फ्रिक्येन्सी, थ्रेसहोल्ड फ्रिक्वेन्सी (शक्ति) सँग बराबर वा धेरै हुन्छ। थ्रेसहोल्ड फ्रिक्येन्सीभन्दा तल भएमा, जति सुकै तिब्रता (इन्टेन्सिटी ) भए पनि वा जति सुकै समय त्यो प्रकाशमा राखेपनी त्यो सतहबाट इलेक्ट्रोन निस्कदैन। (कहिले काहीँ , इलेक्ट्रोनले दुई वा क्वान्टमको शक्ति लिएर पनि भाग्न सक्छ । तर यो एक दम दुर्लभ अवस्थामा मात्र हुन्छ।) प्रकाशले तीव्रता इन्टेन्सिटी एकदम कम भए पनि सतहबाट इलेक्ट्रोन निकाल्न सक्छ । यो तथ्यलाई अर्थपूर्ण बनाउन [[अल्बर्ट आइन्स्टाइन|अल्बर्ट आइन्टाइन]]ले प्रकाशको बिम मानेका छन् जसमा [[फोटोन]]को समूह रहेको हुन्छ र प्रत्येक फोटोनको शक्ति "'''hf'''" हुन्छ।<ref name="serway_1">{{cite book|last1=Serway|first1=R. A.|year=1990|title=Physics for Scientists & Engineers|edition=3rd|page=1150|publisher=[[Saunders]]|isbn=0-03-030258-7}}</ref><ref name="SZY843-4">{{cite book|last1=Sears|first1=F. W.|last2=Zemansky|first2=M. W.|last3=Young|first3=H. D.|year=1983|title=[[University Physics]]|edition=6th|publisher=[[Addison-Wesley]]|pages=843–844|isbn=0-201-07195-9}}</ref> जहाँ h= प्ल्यांक स्थिर f =फ्रिक्येन्सी १८८७ मा [[हेनरिक हर्ट्ज|हेनरिच हेर्ज]]ले<ref name="Hertz1887">{{Cite journal}}<code>&#x7C;title=</code> অনুপস্থিত বা খালি ([[सहायता:उद्दरण त्रुटी#citation missing title|सहायता]]) [[श्रेणी:सन्दर्भ त्रुटीयुक्त पृष्ठहरू]]</ref> "अल्ट्रा भायोलेट ( [[परवैजनी किरण|परावैजनी]] ) विकिरणले चम्केका इलेक्ट्रोडले सजिलै विद्युतीय झट्का पैदा गर्छ" भन्ने पत्ता लगाए। सन् १९०० मा , कालो वस्तु विकिरणको अध्ययनको क्रममा जर्मन भौतिकशास्त्री म्याक्स प्ल्यान्कले विद्युत-चुम्बकीय तरङ्गले बोकेका शक्तिहरु मात्र ´´प्याकेट´´को रूपमा निस्कन सक्छन्। १९०५ मा , अल्बर्ट आइन्स्टानले एउटा लेखपत्र प्रस्तुत गरे जसमा प्रकाश शक्ति फोटोन ( प्याकेट ) ले बोकेका हुन्छन् भन्ने उल्लेख थियो। उनको यो मोडेलले [[प्रमात्रा यान्त्रिकी|क्वान्टम मेकानिक्स (प्रमात्रा यान्त्रिकी)]]को विकासमा सहयोग पुर्यायो। १९१४ मा, मिलिकनले एक प्रयोग गरे जसले आइन्स्टाइनको प्रकाश विद्युत सिद्धान्त नमुनालाई समर्थन गर्यो। "उनको प्रकाश विद्युत प्रभावको नियमको प्रतिपादन "को लागि १९२१ मा आइनस्टाइनलाई [[भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार|नोबेल पुरस्कार]] प्रदान गरियो ,<ref>{{Cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/index.html|title=The Nobel Prize in Physics 1921|publisher=[[Nobel Foundation]]|accessdate=2013-03-16}}</ref> र १९२३ मा [[रोबर्ट एन्ड्रयु मिलिकन|रोबर्ट मिलिकन]]लाई "इलेक्ट्रोनको चार्ज पत्ता लगाउन तथा प्रकाश विद्युत प्रभावमा उनको कार्य "को लागि नोबेल पुरस्कार प्रदान गरियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/press.html|title=The Nobel Prize in Physics 1923|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2015-03-29}}</ref> == गणितीय विवरण == १९०५ मा, आइन्स्टाइनले प्रकाश विद्युतको व्याख्या गर्न परिकल्पना प्रस्तुत गरे जुन म्याक्स प्ल्यांकले अघि सरेका थिए। यस अनुसार प्रकाशमा मुलभूत कण वा शक्तिको प्याकेट हुन्छ जसलाई [[फोटोन]] वा क्वान्टा भनिन्छ । निस्केको इलेक्ट्रोनको अधिकतम [[चाल शक्ति|चाल शक्ति (काइनेटिक इनर्जी]]) <math>K_\mathrm{max}</math>बराबर : <math>K_\mathrm{max} = h\,f - \varphi,</math> जहाँ where <math>h</math>= प्ल्यांक स्थिर  <math>f</math>=फ्रिक्वेन्सी .  <math>\varphi</math> is the वर्क फंसन ( कहिले कहिँ  <math>W</math>, वा <math>\phi</math><ref>{{cite book|last1=Mee|first1=C.|last2=Crundell|first2=M.|last3=Arnold|first3=B.|last4=Brown|first4=W.|year=2011|title=International A/AS Level Physics|page=241|publisher=[[Hodder Education]]|isbn=978-0-340-94564-3}}</ref>), ले धातुको सतहबाट इलेक्ट्रोन बाहिर ल्याउन चाहिने न्यनतम शक्तिलाई जनाउछ । वर्क फंसनको सुत्र: : <math>\varphi = h\,f_0,</math> जहाँ <math>f_0</math>अधिकतम  चाल शक्ति : <math>K_\mathrm{max} = h \left(f - f_0\right).</math> चाल शक्ति सधै सकारात्मक हुन्छ , प्रकाशविद्युत प्रभाव हुन  <math>f > f_0</math> <ref name="Fromhold1991">{{cite book|last=Fromhold|first=A. T.|year=1991|title=Quantum Mechanics for Applied Physics and Engineering|pages=5–6|publisher=[[Courier Dover Publications]]|isbn=978-0-486-66741-6}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|35em}} [[श्रेणी:विज्ञान]] [[श्रेणी:प्रमात्रा यान्त्रिकी]] [[श्रेणी:भौतिकशास्त्र]] [[श्रेणी:अल्वर्ट आइन्स्टाइन]] [[श्रेणी:ऊर्जा रूपान्तरण]] d5z1xcgt1z68q8qy1urnfyqeauin51j 0 109034 1357140 1356768 2026-05-30T10:47:53Z Bishaldev100 28807 1357140 wikitext text/x-wiki {{अप्रमाणित|date=नोभेम्बर २०२०}} {{Infobox person | name = शंकरदेव पन्त | image = | alt = | caption = | native_name = | birth_name = | birth_date =वि.सं. १९६६ | birth_place = | death_date = वि.सं. २०३०<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | other_names = | alma_mater = | occupation = प्रर्चाय | known_for = [[शङ्करदेव क्याम्पस|शंकरदेव क्याम्पस]]का संस्थापक | office = | term = | predecessor = | successor = }} '''शंकरदेव पन्त''' [[शङ्करदेव क्याम्पस]]का संस्थापक हुन्। वि.सं. २००८ मा उनले [[रानी पोखरी|रानीपोखरी]]स्थित [[दरबार हाई स्कुल|दरबार हाइस्कुल]]को तल्लो तलाको तीन कोठामा आफ्नो व्यक्तिगत लगानीमा "नेपाल नेसनल कलेज" स्थापना गरेका थिए। उनको निधनपछि वि.सं. २०३० साउन १ मा उक्त कलेजलाई [[शङ्करदेव क्याम्पस|शंकरदेव क्याम्पस]] नामाकरण गरिएको हो। उनले [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर|रवीन्द्रनाथ ठाकुरद्वारा]] रचित [[गीताञ्जली]]लाई नेपाली मा अनुवाद गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/04/564708|title=श्री श्री कवीन्द्र रवीन्द्रनाथ ठाकुर गीतान्जली (नेपाली भाषामा)|website=मदन पुरस्कार पुस्तकालय|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> ==शिक्षा== शंकरदेव पन्तले [[दरबार हाई स्कुल|दरबार हाइस्कुल]]बाट प्रवेशिका एस्.एल्.सि. र [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]]बाट आइ.ए. र [[कला स्नातक|बि.ए.]] उत्तीर्ण गरी पटना विश्वविद्यालयबाट अंग्रेजी साहित्यमा [[एम.ए.]] गरेका थिए । ==सेवा== वि सं २००४ मा भएको [[काठमाडौँ|काठमाडौँ नगरपालिका]]को चुनावमा पन्त उपमेयर चुनिएका थिए।।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/04/564708|title=यस्तो छ अहिलेसम्म भएका १२ स्थानीय चुनावको इतिहास|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> बि सं २०१० बैशाख १ मा [[रुद्रराज पाण्डे]]को सभापतित्व गठन गरिएको नव-निर्मित शिक्षा समितिमा पन्त सदस्य रहेका थिए। यो समितिमा महाकवि [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] उपसभापति थिए।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=366 नेपाल गजेट ]</ref> ==सम्मान== * गोरखा दक्षिण बाहु (अस्विकार )-वि.सं २०२३ ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[शङ्करदेव क्याम्पस|शंकरदेव क्याम्पस]] * [[अमृत साइन्स क्याम्पस]] * [[अमृतमान प्रधान]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} k93z9m8wpw7fi4wqc18z9bbc3ujwnj4 1 117384 1357115 941893 2026-05-30T06:19:16Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[वार्तालाप:सौर्य विद्युत्]] पृष्ठलाई [[वार्तालाप:सौर्य विद्युत]]मा सारियो 941893 wikitext text/x-wiki == पृष्ठ सार्न अनुरोध →१५ सेप्टेम्बर २०२० == <div class="boilerplate" style="background-color: #efe; margin: 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px dotted #aaa;"><!-- Template:RM top --> :''तल यस पृष्ठको [[वि:स्थानान्तरण|स्थानान्तरण अनुरोध]]माथि भएको छलफलको परिणाम हो। कृपया यसमा कुनै परिवर्तन नगर्नुहोला, अन्य छलफलहरू तल नयाँ खण्ड बनाएर गर्न सकिन्छ। यस छलफलमा कुनै परिवर्तन नगर्नुहोला। '' स्थानान्तरण अनुरोधको परिणाम निम्नलिखित रह्यो: {{Done|पृष्ठ सारियो।}} — [[User:Tulsi Bhagat|<span style="color:black">'''तुलसी भगत'''</span>]] ^{[&nbsp;[[Special:Contribs/Tulsi Bhagat|<span style="color:black">योगदान</span>]] &#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|<span style="color:black">वार्ता</span>]]&nbsp;]} १८:४२, २३ अक्टोबर २०२० (नेपाली समय) ---- [[:सौर्य बिद्युत]] → {{no redirect|सौर्य विद्युत्}} – हिज्जे विन्यास [[User:सरोज कुमार ढकाल|सरोज(Saroj)]] ([[User talk:सरोज कुमार ढकाल|कुरा गर्ने]]) १८:२८, १५ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय) ::सही हिज्जे '''सौर्य विद्युत''' हुन्छ। अन्तिममा हलन्तको प्रयोग गरिँदैन।--[[User:Nirajan pant|Nirajan pant]] ([[User talk:Nirajan pant|कुरा गर्ने]]) १२:०९, २५ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय) जगत्, श्रीमान्, सम्वत्, विद्युत् लगायतका शब्दहरू जहिले पनि हलन्त हुन्छन् कृपया अध्ययन गरेर निर्क्यौल गर्नुहोला। [[User:सरोज कुमार ढकाल|सरोज(Saroj)]] ([[User talk:सरोज कुमार ढकाल|कुरा गर्ने]]) २१:५७, २७ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय) {{abot}} dfjx8wjr4bm6om6baub9msea6kun84n 0 127300 1357093 1349759 2026-05-29T16:07:07Z ~2026-32050-33 78975 /* सम्मान र पुरस्कार */ 1357093 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = File:Jibendra Dev Giri.jpg | imagesize = | caption = | name = जीवेन्द्रदेव गिरी | birth_date = {{Birth date and age|1952|06|21}} | birth_place = [[सिम्ता]], [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] | occupation = लेखक, समीक्षक, प्राध्यापन | nationality = नेपाली | education = विद्यावारिधि | genre = बालसाहित्य, लोकसाहित्य, निबन्ध, समीक्षा | notableworks = | awards = महाकवि देवकोटा पुरस्कार (बाल साहित्य), २०७६<ref name=पुरस्कार>{{cite web|last1=गाैतम|first1=मञ्जु|title=भानु जयन्ती ४२ स्रष्टा पुरस्कृत|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/184763-1563162840.html|website=नागरिक न्युज|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}</ref> | spouse = | religion = हिन्दु }} '''जीवेन्द्रदेव गिरी''' (जन्मः वि. सं. २००९ असार ८) नेपाली लेखक, समीक्षक, लोकवार्ताकार तथा बाल साहित्यकार हुन्। [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] नेपाली केन्द्रीय विभागका प्राध्यापक, [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान]]का सदस्यसचिव भइसकेका उनी [[प्रगतिशील लेखक सङ्घ (नेपाल)|प्रगतिशील लेखक सङ्घ]]का अध्यक्ष पनि हुन्।<ref>{{cite web|title=तीनवटै प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको कार्यकाल सकियो|url=https://samachardainik.com/news-details/3966/mail-to|website=समाचार दैनिक|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=प्रगतिशील लेखक संघको नेतृत्वमा जीवेन्द्रदेव|url=https://archive.jhilko.com/post/--1619|website=झिल्को|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928165927/https://archive.jhilko.com/post/--1619 |date=2022-09-28 }}</ref>उनले विभिन्न सांस्कृतिक र भाषिक आन्दोलनको अगुवाइ पनि गरेका थिए।<ref name=जीवनी>{{cite web|last1=दुवाल|first1=मोहन|title=सिर्जनाका विम्ब–विम्बमा गिरी|url=https://www.newsofnepal.com/2018/06/02/106002/|website=न्युज अफ नेपाल|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}</ref><ref>{{cite web|title=भाषा आयोगले तयार पार्‍यो विज्ञको समूह, ९ जनामा कोको परे?|url=https://pahilopost.com/content/-24738.html|website=पहिलो पोस्ट|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}</ref><ref>{{cite web|title=मैले पुरस्कारका निम्ति कहिल्यै कहीँ निवेदन हालेन, भनसुन गरेन : डा. मधुसूदन गिरी|url=https://www.rarapati.com/archives/362?fb_comment_id=3405131626173831_3408117592541901|website=रारापाटी|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012162939/https://www.rarapati.com/archives/362?fb_comment_id=3405131626173831_3408117592541901 |date=2022-10-12 }}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== उनी [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]]को [[सिम्ता]]मा जन्मिएका हुन्। सुर्खेतमै उनले विद्यालयमा शिक्षण पनि गरेका थिए।<ref name=जीवनी/> ==शिक्षा== उनले 'सिम्तालीको भाषा वैज्ञानिक अध्ययन' शीर्षकमा वि.सं. २०६५ मा [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट विद्यावारिधि गरेका छन्।<ref>{{cite web|title=ओली सरकार प्रगतिशील कि अगतिशील ?|url=https://www.onlinekhabar.com/2020/07/885368|website=अनलाइनखबर|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}</ref> ==प्रकाशित कृति== #भेरी क्षेत्रीय नेपाली क्रियाको संरचनात्मक विश्लेषण #लोक साहित्यको अवलोकन #हाम्रो लोकगाथा #नेपाली बालपत्रिकाको बालसाहित्यमा योगदान #भाषाविज्ञान #भाषा र भाषिका #साहित्यकार जनकप्रसाद हुमागाईं #नेपाली लोकसाहित्यमा जनजीवन #अभिव्यक्ति र सिर्जनाः व्यक्तित्व र समालोचना #भाषा र नेपाली भाषा #नेपाली प्रगतिवादी साहित्यका विशिष्ट आयाम #रचनामा विवेचना #नेपाली साहित्य शृङ्खला भाग १ र २ (२०५२) सह–लेखन ==सम्पादित पत्रिका तथा पुस्तक== #साहित्य सौगात #साहित्य सुमन #साहित्य कोसेली #झिसमिसे #दीपशिखा #सुर्खेती कल्याण समाज स्मारिका #कविता–कोसेली #बालसाहित्य #रातो थुङ्गा #प्रलेस #युगदूत ==सम्मान र पुरस्कार== #महाकवि देवकोटा पुरस्कार, वि.सं. २०७६ #शिक्षा दिवस पुरस्कार #सुर्खेती प्रतिभा पुरस्कार #दीपा–जनमत पुरस्कार ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:सन् १९५२ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका लेखकहरू]] sikjwv2h7ailefsx82qmba8b3pjrr74 1357094 1357093 2026-05-29T16:16:48Z ~2026-32050-33 78975 /* प्रकाशित कृति */ 1357094 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = File:Jibendra Dev Giri.jpg | imagesize = | caption = | name = जीवेन्द्रदेव गिरी | birth_date = {{Birth date and age|1952|06|21}} | birth_place = [[सिम्ता]], [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] | occupation = लेखक, समीक्षक, प्राध्यापन | nationality = नेपाली | education = विद्यावारिधि | genre = बालसाहित्य, लोकसाहित्य, निबन्ध, समीक्षा | notableworks = | awards = महाकवि देवकोटा पुरस्कार (बाल साहित्य), २०७६<ref name=पुरस्कार>{{cite web|last1=गाैतम|first1=मञ्जु|title=भानु जयन्ती ४२ स्रष्टा पुरस्कृत|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/184763-1563162840.html|website=नागरिक न्युज|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}</ref> | spouse = | religion = हिन्दु }} '''जीवेन्द्रदेव गिरी''' (जन्मः वि. सं. २००९ असार ८) नेपाली लेखक, समीक्षक, लोकवार्ताकार तथा बाल साहित्यकार हुन्। [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] नेपाली केन्द्रीय विभागका प्राध्यापक, [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान]]का सदस्यसचिव भइसकेका उनी [[प्रगतिशील लेखक सङ्घ (नेपाल)|प्रगतिशील लेखक सङ्घ]]का अध्यक्ष पनि हुन्।<ref>{{cite web|title=तीनवटै प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको कार्यकाल सकियो|url=https://samachardainik.com/news-details/3966/mail-to|website=समाचार दैनिक|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=प्रगतिशील लेखक संघको नेतृत्वमा जीवेन्द्रदेव|url=https://archive.jhilko.com/post/--1619|website=झिल्को|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928165927/https://archive.jhilko.com/post/--1619 |date=2022-09-28 }}</ref>उनले विभिन्न सांस्कृतिक र भाषिक आन्दोलनको अगुवाइ पनि गरेका थिए।<ref name=जीवनी>{{cite web|last1=दुवाल|first1=मोहन|title=सिर्जनाका विम्ब–विम्बमा गिरी|url=https://www.newsofnepal.com/2018/06/02/106002/|website=न्युज अफ नेपाल|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}</ref><ref>{{cite web|title=भाषा आयोगले तयार पार्‍यो विज्ञको समूह, ९ जनामा कोको परे?|url=https://pahilopost.com/content/-24738.html|website=पहिलो पोस्ट|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}</ref><ref>{{cite web|title=मैले पुरस्कारका निम्ति कहिल्यै कहीँ निवेदन हालेन, भनसुन गरेन : डा. मधुसूदन गिरी|url=https://www.rarapati.com/archives/362?fb_comment_id=3405131626173831_3408117592541901|website=रारापाटी|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012162939/https://www.rarapati.com/archives/362?fb_comment_id=3405131626173831_3408117592541901 |date=2022-10-12 }}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== उनी [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]]को [[सिम्ता]]मा जन्मिएका हुन्। सुर्खेतमै उनले विद्यालयमा शिक्षण पनि गरेका थिए।<ref name=जीवनी/> ==शिक्षा== उनले 'सिम्तालीको भाषा वैज्ञानिक अध्ययन' शीर्षकमा वि.सं. २०६५ मा [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट विद्यावारिधि गरेका छन्।<ref>{{cite web|title=ओली सरकार प्रगतिशील कि अगतिशील ?|url=https://www.onlinekhabar.com/2020/07/885368|website=अनलाइनखबर|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}</ref> ==प्रकाशित कृति== #भेरी क्षेत्रीय नेपाली क्रियाको संरचनात्मक विश्लेषण #लोक साहित्यको अवलोकन #हाम्रा लोकगाथा #नेपाली बालपत्रिकाको बालसाहित्यमा योगदान #भाषाविज्ञान, भाषा र भाषिका #साहित्यकार जनकप्रसाद हुमागाईं #नेपाली लोकसाहित्यमा जनजीवन #अभिव्यक्ति र सिर्जनाः व्यक्तित्व र समालोचना #भाषा र नेपाली भाषा #नेपाली प्रगतिवादी साहित्यका विशिष्ट आयाम #रचनामा विवेचना #नेपाली साहित्य शृङ्खला भाग १ र २ (२०५२) सह–लेखन #सिम्तालीको भाषावैज्ञानिक अध्ययन #सिम्ताली नेपाली शब्दकोश #सिम्ताली- लोकगीतको अध्ययन #झुल्के घाम (कविता सङ्ग्रह) #नेपाली लोक साहित्यको रूपरेखा ==सम्पादित पत्रिका तथा पुस्तक== #साहित्य सौगात #साहित्य सुमन #साहित्य कोसेली #झिसमिसे #दीपशिखा #सुर्खेती कल्याण समाज स्मारिका #कविता–कोसेली #बालसाहित्य #रातो थुङ्गा #प्रलेस #युगदूत ==सम्मान र पुरस्कार== #महाकवि देवकोटा पुरस्कार, वि.सं. २०७६ #शिक्षा दिवस पुरस्कार #सुर्खेती प्रतिभा पुरस्कार #दीपा–जनमत पुरस्कार ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:सन् १९५२ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका लेखकहरू]] k61tau7skq52xyqa7zz957np7rwmnyk 1357095 1357094 2026-05-29T16:20:11Z ~2026-32050-33 78975 /* प्रारम्भिक जीवन */ 1357095 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = File:Jibendra Dev Giri.jpg | imagesize = | caption = | name = जीवेन्द्रदेव गिरी | birth_date = {{Birth date and age|1952|06|21}} | birth_place = [[सिम्ता]], [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] | occupation = लेखक, समीक्षक, प्राध्यापन | nationality = नेपाली | education = विद्यावारिधि | genre = बालसाहित्य, लोकसाहित्य, निबन्ध, समीक्षा | notableworks = | awards = महाकवि देवकोटा पुरस्कार (बाल साहित्य), २०७६<ref name=पुरस्कार>{{cite web|last1=गाैतम|first1=मञ्जु|title=भानु जयन्ती ४२ स्रष्टा पुरस्कृत|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/184763-1563162840.html|website=नागरिक न्युज|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}</ref> | spouse = | religion = हिन्दु }} '''जीवेन्द्रदेव गिरी''' (जन्मः वि. सं. २००९ असार ८) नेपाली लेखक, समीक्षक, लोकवार्ताकार तथा बाल साहित्यकार हुन्। [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] नेपाली केन्द्रीय विभागका प्राध्यापक, [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान]]का सदस्यसचिव भइसकेका उनी [[प्रगतिशील लेखक सङ्घ (नेपाल)|प्रगतिशील लेखक सङ्घ]]का अध्यक्ष पनि हुन्।<ref>{{cite web|title=तीनवटै प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको कार्यकाल सकियो|url=https://samachardainik.com/news-details/3966/mail-to|website=समाचार दैनिक|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=प्रगतिशील लेखक संघको नेतृत्वमा जीवेन्द्रदेव|url=https://archive.jhilko.com/post/--1619|website=झिल्को|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928165927/https://archive.jhilko.com/post/--1619 |date=2022-09-28 }}</ref>उनले विभिन्न सांस्कृतिक र भाषिक आन्दोलनको अगुवाइ पनि गरेका थिए।<ref name=जीवनी>{{cite web|last1=दुवाल|first1=मोहन|title=सिर्जनाका विम्ब–विम्बमा गिरी|url=https://www.newsofnepal.com/2018/06/02/106002/|website=न्युज अफ नेपाल|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}</ref><ref>{{cite web|title=भाषा आयोगले तयार पार्‍यो विज्ञको समूह, ९ जनामा कोको परे?|url=https://pahilopost.com/content/-24738.html|website=पहिलो पोस्ट|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}</ref><ref>{{cite web|title=मैले पुरस्कारका निम्ति कहिल्यै कहीँ निवेदन हालेन, भनसुन गरेन : डा. मधुसूदन गिरी|url=https://www.rarapati.com/archives/362?fb_comment_id=3405131626173831_3408117592541901|website=रारापाटी|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012162939/https://www.rarapati.com/archives/362?fb_comment_id=3405131626173831_3408117592541901 |date=2022-10-12 }}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== उनी [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]]को [[सिम्ता]]मा जन्मिएका हुन्। उनले सुर्खेत, सल्यान र बाँकेका विद्यालयमा शिक्षण पनि गरेका थिए।<ref name=जीवनी/> ==शिक्षा== उनले 'सिम्तालीको भाषा वैज्ञानिक अध्ययन' शीर्षकमा वि.सं. २०६५ मा [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट विद्यावारिधि गरेका छन्।<ref>{{cite web|title=ओली सरकार प्रगतिशील कि अगतिशील ?|url=https://www.onlinekhabar.com/2020/07/885368|website=अनलाइनखबर|accessdate=१३ अक्टोबर २०२२}}</ref> ==प्रकाशित कृति== #भेरी क्षेत्रीय नेपाली क्रियाको संरचनात्मक विश्लेषण #लोक साहित्यको अवलोकन #हाम्रा लोकगाथा #नेपाली बालपत्रिकाको बालसाहित्यमा योगदान #भाषाविज्ञान, भाषा र भाषिका #साहित्यकार जनकप्रसाद हुमागाईं #नेपाली लोकसाहित्यमा जनजीवन #अभिव्यक्ति र सिर्जनाः व्यक्तित्व र समालोचना #भाषा र नेपाली भाषा #नेपाली प्रगतिवादी साहित्यका विशिष्ट आयाम #रचनामा विवेचना #नेपाली साहित्य शृङ्खला भाग १ र २ (२०५२) सह–लेखन #सिम्तालीको भाषावैज्ञानिक अध्ययन #सिम्ताली नेपाली शब्दकोश #सिम्ताली- लोकगीतको अध्ययन #झुल्के घाम (कविता सङ्ग्रह) #नेपाली लोक साहित्यको रूपरेखा ==सम्पादित पत्रिका तथा पुस्तक== #साहित्य सौगात #साहित्य सुमन #साहित्य कोसेली #झिसमिसे #दीपशिखा #सुर्खेती कल्याण समाज स्मारिका #कविता–कोसेली #बालसाहित्य #रातो थुङ्गा #प्रलेस #युगदूत ==सम्मान र पुरस्कार== #महाकवि देवकोटा पुरस्कार, वि.सं. २०७६ #शिक्षा दिवस पुरस्कार #सुर्खेती प्रतिभा पुरस्कार #दीपा–जनमत पुरस्कार ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:सन् १९५२ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका लेखकहरू]] 4bylupxv6tocgjfs3tha0og1pt4hcj8 0 136992 1357099 1189333 2026-05-30T04:32:16Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1357099 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Rosin.jpg|अङ्गुठाकार| भायोलिनवादकहरूद्वारा प्रयोगको लागि बनाइएको खोँटको केक]] '''खोँट''' [[सल्लो|सल्ला]] र केही अन्य [[वनस्पति|बोटबिरुवा]]हरूबाट प्राप्त गरिएको [[खोटो|राल]]को ठोस रूप हो। यो अर्ध-पारदर्शी र पहेँलो देखि कालो रङको हुने गर्दछ। यसमा मुख्यतः एबिएटिक एसिड जस्ता विभिन्न राल एसिडहरू हुन्छन्।<ref>{{Cite book|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry}}</ref> == गुणहरू == [[चित्र:Kolophonium.jpg|अङ्गुठाकार| औषधिमा प्रयोग गरिन्छ खोँट]] रोजिन कडा हुन्छ तर सजिलै सँग फुटिन्छ, एक पातलो गन्ध सँग। यो सामान्यतया [[काँच|सिसा]] जस्तै हुन्छ, यद्यपि केही रोसिनहरूले [[मणिभ]] बनाउँछन्, विशेष गरी जब समाधानमा ल्याइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=Palkin |first=S. |last2=Smith |first2=W. C. |year=1938 |title=A new non-crystallizing gum rosin |journal=Oil & Soap |volume=15 |issue=5 |pages=120–122 |doi=10.1007/BF02639482 |s2cid=94421680}}</ref> व्यावहारिक पग्लने बिन्दु विभिन्न नमूनाहरूसँग भिन्न हुन्छ, केही उबलते पानीको तापक्रममा अर्ध-तरल पदार्थ हुन्छ, अरू 100 मा पग्लिन्छन्।&nbsp;°C देखि 120 सम्म&nbsp;°C (210°F देखि 250°F)। यो धेरै ज्वलनशील छ, धुवाँको ज्वालासँग जलिरहेको छ, त्यसैले यसलाई पग्ल्दा सावधानी अपनाउनु पर्छ। यो [[इथानोल|अल्कोहल]], ईथर, बेन्जिन र क्लोरोफर्ममा घुलनशील हुन्छ। [[साबुन|साबुन बनाउनको]] लागि यसको व्यापक प्रयोगको अतिरिक्त, रोसिन धेरै हदसम्म रोगनहरू (भायोलिन रोगनहरू सहित), टाल्ने [[मैन]] र विभिन्न टाँसेरहरू बनाउन प्रयोग गरिन्छ। यो जुत्ताको [[मैन]] तयार गर्न, लागर बियरको ढ्वाङहरू पिच गर्न, र टिनको भाँडा, तामाको भाँडा, वा चाँदी र सुनका भाँडाहरूलाई एम्बोसिंग वा नक्काशी गर्दा समर्थन गर्ने सतहहरू प्रदान गर्ने जस्ता अन्य धेरै उद्देश्यहरूका लागि पनि प्रयोग गरिन्छ। यसको तुलनात्मक रूपमा कम पग्लने बिन्दु, र बलियो ठोस रूपले तरल रोसिनलाई भाँडामा खन्याउन अनुमति दिन्छ, र चिसो हुँदा भाँडालाई विकृत नगरी एम्बोसिङ वा नक्काशी गर्न अनुमति दिन्छ - चाहे यसको छाला एकदम पातलो छ भने पनि। पछि, वस्तुलाई ओभनमा पुन: तताउन सकिन्छ, र पुन: प्रयोगको लागि रोजिन खन्याइन्छ। कुनै पनि बाँकी रोसिन फिल्म सजिलै रक्सी वा अन्य सॉल्भेन्ट्स संग कुल्ला गर्न सकिन्छ। रोजिनलाई कहिलेकाहीँ धेरै पातलो धातुका वस्तुहरूका लागि आन्तरिक सुदृढीकरणको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ - चाँदी, तामा वा टिन प्लेटका मैनबत्तीहरू, वा मूर्तिहरू, जहाँ यसलाई पग्लिन्छ, खाली पातलो छाला भएको वस्तुमा खन्याइन्छ, र कडा बनाउन छोडिन्छ। [[चित्र:Abietic_acid.svg|अङ्गुठाकार| एबिएटिक एसिडको संरचना, रोसिनको एक घटक]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:खोँट]] btvk9siispazrc0f5npa0weacazhyj2 1357101 1357099 2026-05-30T04:34:05Z हिमाल सुवेदी 30817 खराब अनुवाद हटाउँदै 1357101 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Rosin.jpg|अङ्गुठाकार| भायोलिनवादकहरूद्वारा प्रयोगको लागि बनाइएको खोँटको केक]] '''खोँट''' [[सल्लो|सल्ला]] र केही अन्य [[वनस्पति|बोटबिरुवा]]हरूबाट प्राप्त गरिएको [[खोटो|राल]]को ठोस रूप हो। यो अर्ध-पारदर्शी र पहेँलो देखि कालो रङको हुने गर्दछ। यसमा मुख्यतः एबिएटिक एसिड जस्ता विभिन्न राल एसिडहरू हुन्छन्।<ref>{{Cite book|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:खोँट]] p3hw8zmynnfe6wayuaqa449jsa41a1p 0 137058 1357104 1293750 2026-05-30T04:39:42Z हिमाल सुवेदी 30817 1357104 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Kunzang_Choden.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार| भुटानी लेखक कुन्जाङ चोदेन]] '''भुटानी साहित्य''' प्रायः [[नेपाली भाषा|नेपाली]] र [[भुटान]]मा [[जोङ्खा भाषा|जोङ्खा]] लगायतका भाषाहरूमा लेखिने गरिन्छ। लिखित साहित्य सन् १९५० भन्दा पुरानो नभए पनि पहिलाको भुटानी साहित्य धार्मिक विषयहरूको बारेमा तिब्बती भाषामा लेखिने गरिन्थ्यो। हाल [[लोककथा]]हरूको विषय पनि भुटानी साहित्यमा देखिने गरिन्छ। == विकास == भुटानमा साहित्यको इतिहास सन् १९५० मा सुरु भएको थियो। यो लोककथाले भरिपूर्ण रहेको तर किताब पढ्ने चलन नभएका कारण अन्य भाषिक साहित्यको तुलनामा यसको विकास निकै बिस्तारै भएको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/bhutanese-literature-rich-oral-tradition-but-few-writers-feature-114053100933_1.html|title=Bhutanese literature: Rich oral tradition, but few writers (Feature)|date=31 May 2014|work=Business Standard India|access-date=15 June 2020}}</ref> नयाँ लेखकहरू लघुकथा र कविता लेख्नमा बढी व्यस्त हुन्छन्।<ref name="academia">{{Cite web |last=Gyeltshen |first=Tshewang |title=Bhutanese literature Now and Before: Critical Review with Analytical differences. |url=https://www.academia.edu/15601548/Bhutanese_literature_Now_and_Before_Critical_Review_with_Analytical_differences |access-date=16 June 2020 |page=2 |language=en}}</ref> परम्परागत भुटानी साहित्य [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]] शिक्षामा केन्द्रित थिए <ref name="academia" /><ref>{{Cite web |title=Bhutanese literature - Chinese Buddhist Encyclopedia |url=http://www.chinabuddhismencyclopedia.com/en/index.php/Bhutanese_literature |access-date=27 December 2020 |website=www.chinabuddhismencyclopedia.com}}</ref> र जे खेनपोस र ड्रुक देसिसको जीवनी लेख्ने समृद्ध परम्परा थियो।<ref>{{Cite web |title=Types And Values Of Bhutanese Literature {{!}} Buddhist Texts {{!}} Bhutan |url=https://www.scribd.com/presentation/465999558/Types-and-Values-of-Bhutanese-Literature-2 |access-date=2021-01-04 |website=Scribd |language=en}}</ref> == भाषाहरू == भुटानमा १८ विभिन्न भाषाहरू मध्ये जोङ्खा भाषाको मात्र मूल साहित्यिक परम्परा छ। अन्य साहित्यिक भाषाहरू [[नेपाली]] र [[लेप्चा भाषा|लेप्चा]] हुन्। पश्चिमी भुटानको प्रमुख भाषा [[जोङ्खा भाषा|जोङ्खा]], पूर्वमा चाङ्ला र दक्षिणी भूभागमा [[नेपाली भाषा|नेपाली]] त्यहाँको प्रमुख भाषा हो। अन्य धेरै महत्त्वपूर्ण क्षेत्रीय भाषाहरू पनि यहाँ अस्तित्वमा रहेका छन्।<ref name="VanDriem">{{Cite web |last=van Driem |first=George L. |year=1993 |title=Language Policy in Bhutan |url=http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo:3003 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911043324/http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo:3003 |archive-date=2018-09-11 |access-date=2011-01-18 |publisher=School of Oriental and African Studies |format=PDF |location=London }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101084255/http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo%3A3003 |date=2010-11-01 }}</ref> === नेपाली साहित्य === सन् १९६२ मा [[भुटान]]ले [[भारत]]को [[कालेबुङ|कालिम्पोङ]]को माडी प्रिन्टिङ प्रेसबाट कुनसेल नामक पत्रिका प्रकाशन गर्न थाल्यो र भुटानमा नेपाली साहित्यलाई आफ्नो क्षेत्र फराकिलो बनाउने अवसर प्राप्त भयो। त्यसबेला खासगरी कालिम्पोङ र [[दार्जिलिङ]]का लेखकहरूले लेखेका नेपाली कथा र लेखहरू कुनसेलमा प्रकाशित हुन्थ्यो। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भुटानी संस्कृति]] 2s7uh69yn0nh8g2q5t90gkk4rq8ll3x 0 140675 1357107 1320202 2026-05-30T04:43:42Z हिमाल सुवेदी 30817 1357107 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Chaunkphoto.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|290x290पिक्सेल|मसाला झानिँदै]] '''झान्ने''', जसलाई '''फुर्‍याउने''' वा '''तड्का लगाउने''' पनि भनिन्छ, मुख्यतया [[नेपाल]], [[भारत]], [[पाकिस्तान]] र [[बङ्गलादेश]]मा विभिन्न परिकार पकाउने तरिका हो। झान्नका लागि सर्वप्रथम [[घिउ]] वा तेल तताइन्छ र तेलमा मसला र मसालाको धूलो थपेर बासना नआएसम्म पकाइन्छ। यो तातेको तेल, मसाला, आदिलाई खानाको माथीबाट हालिन्छ। == झान्नमा प्रयोग हुने सामग्रीहरू == झान्नका लागि प्राय [[जीरा]], [[हिङ]], [[प्याज]], [[लसुन]], [[मरिच|कालो मरिच]], [[अदुवा]], [[तोरी]], [[ल्वाङ]], तेज पत्ता आदि मसलाको प्रयोग गरिन्छ। केही विशेष परिकारहरूमा, मसला जस्तै [[सुप|सौँफ]], [[सौँठ|सुक्खा अदुवा]], [[खुर्सानी|रातो खुर्सानी]], [[जाइफल]], [[खुर्सानी|हरियो खुर्सानी]] र [[गोलभेडा]] जस्ता तरकारीहरू पनि प्रयोग गरिन्छ। == विभिन्न भाषाहरूमा नाम == * [[पन्जाबी भाषा|पञ्जाबी]] - तडका (تکھا, تکھا) * [[गुजराती भाषा|गुजराती]] - वाघर (વઘાર) * [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]] - बगर (বাগ), बगर देवा (বাগড় দেওয়া), फोडन (ফড়ন) * [[तमिल भाषा|तमिल-]] थालित्तल * [[कन्नड भाषा|कन्नड-]] ओग्गारने * [[तेलगु भाषा|तेलुगु -]] थालिम्पु (తాలిమ్పు) * [[मराठी भाषा|मराठी]] - फोडणी * [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[उर्दु भाषा|उर्दू -]] तडका (تکھا), बघार (بگهار) * [[कोङ्कणी भाषा|कोङ्कणी -]] फोण्ण == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भारतीय खाना]] iaskwgc1pltroyp0f7zme2cs5cjcw3v 0 141068 1357073 1318744 2026-05-29T12:07:15Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1357073 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Fuoco_26-7-2003_Foto_G._Dall'Orto.JPG|अङ्गुठाकार| [[आगो]] ऊर्जा रूपान्तरणको एक उदाहरण हो]] '''ऊर्जा रूपान्तरण''' [[ऊर्जा]]लाई एक रूपबाट अर्कोमा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया हो। <ref>{{Cite web |title=Energy Transfers and Transformations {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/energy-transfers-and-transformations |access-date=2022-05-29 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। रूपान्तरित हुनुको अतिरिक्त, ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। उदाहरणका लागि, घर तताउनको लागि, भट्टीले [[इन्धन]] जलाउँछ, जसको रासायनिक ऊर्जा थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ, जुन त्यसपछि घरको हावामा यसको तापक्रम बढाउनको लागि स्थानान्तरण गरिन्छ। == थर्मल ऊर्जाको रूपान्तरणमा सीमितता == उर्जाका अन्य रूपहरूबाट थर्मल ऊर्जामा रूपान्तरण १००% दक्षताका साथ हुन सक्छ। <ref>{{Cite web |last=Pandey |first=Er. Akanksha |date=9 February 2010 |title=Advantages and Limitations of Ocean Thermal Energy Conversion |url=https://www.indiastudychannel.com/resources/105281-Advantages-and-Limitations-of-Ocean-Thermal-Energy-Conversion.aspx |website=India Study Channel}}</ref> उर्जाको गैर-थर्मल रूपहरू बीचको रूपान्तरण उच्च दक्षताको साथ हुन सक्छ, यद्यपि त्यहाँ सधैं [[घर्षण]] र समान प्रक्रियाहरूको कारणले थर्मल रूपमा केही ऊर्जा फैलिएको हुन्छ। कहिलेकाहीँ दक्षता १००% को नजिक हुन्छ, जस्तै जब कुनै वस्तु शून्यमा खस्छ भने स्थिति शक्ति [[चाल शक्ति|गति शक्तिमा]] परिणत हुन्छ। ऊर्जा रूपान्तरणलाई अझ प्रभावकारी बनाउनको लागि, थर्मल रूपान्तरणबाट बच्न आवस्यक हुन्छ। उदाहरणका लागि, आणविक भट्टीहरूको दक्षता, जहाँ नाभिकको गति ऊर्जालाई पहिले थर्मल ऊर्जामा र त्यसपछि विद्युतीय ऊर्जामा रूपान्तरण गरिन्छ, लगभग ३५% हुन्छ। <ref>{{Cite journal |last=Dunbar |first=William R. |last2=Moody |first2=Scott D. |last3=Lior |first3=Noam |date=March 1995 |title=Exergy analysis of an operating boiling-water-reactor nuclear power station |journal=Energy Conversion and Management |volume=36 |issue=3 |pages=149–159 |bibcode=1995ECM....36..149D |doi=10.1016/0196-8904(94)00054-4 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite book|title=The Nuclear Fuel Cycle: From Ore to Waste|date=1996|location=New York}}{{Page needed|date=January 2020}}</ref> बीचको थर्मल ऊर्जा रूपान्तरणलाई हटाएर, गति ऊर्जालाई विद्युतीय ऊर्जामा प्रत्यक्ष रूपान्तरण गर्दा , ऊर्जा रूपान्तरण प्रक्रियाको दक्षता नाटकीय रूपमा सुधार गर्न सकिन्छ। <ref>{{Cite journal |last=Shinn |first=Eric |last2=Hübler |first2=Alfred |last3=Lyon |first3=Dave |last4=Perdekamp |first4=Matthias Grosse |last5=Bezryadin |first5=Alexey |last6=Belkin |first6=Andrey |date=January 2013 |title=Nuclear energy conversion with stacks of graphene nanocapacitors |journal=Complexity |volume=18 |issue=3 |pages=24–27 |bibcode=2013Cmplx..18c..24S |doi=10.1002/cplx.21427}}</ref> == उदाहरणहरू == [[कोइला|कोइलाबाट]] चल्ने पावर प्लान्टले यी ऊर्जा परिवर्तनहरू समावेश गर्दछ: # कोइलामा रहेको रासायनिक ऊर्जा दहनबाट थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ। # उत्सर्जित ग्यासको थर्मल ऊर्जा हिट एक्स्जेन्जर मार्फत वाष्पको थर्मल ऊर्जामा रूपान्तरण हुन्छ # वाष्पको गति ऊर्जा टर्बाइनमा [[यान्त्रिक शक्ति|मेकानिकल ऊर्जा]]मा रूपान्तरण हुन्छ # [[टर्बाइन]]को यान्त्रिक ऊर्जालाई [[विद्युत जेनरेटर|जेनेरेटर]]द्वारा विद्युतीय ऊर्जामा रूपान्तरण गरिन्छ, जुन अन्तिम उत्पादन हो। यस्तो प्रणालीमा, पहिलो र चौथो चरणहरू धेरै प्रभावकारी हुन्छन्, तर दोस्रो र तेस्रो चरणहरू कम प्रभावकारी हुन्छन्। सबैभन्दा प्रभावकारी ग्यासबाट चल्ने विद्युतीय पावर स्टेशनहरूले ५०% रूपान्तरण दक्षता हासिल गर्न सक्छन्। तेल र कोइलाबाट चल्ने पावर प्लान्टको प्रभावकारिता कम हुन्छ । === अन्य ऊर्जा रूपान्तरण === ऊर्जालाई एउटाबाट अर्कोमा रूपान्तरण गर्ने धेरै मेसिनहरू र ट्रान्सड्यूसरहरू छन् । उदाहरणहरूको छोटो सूची निम्नानुसार छ: * * [[विद्युतीय ब्याट्री|विद्युतीय ब्याट्री]] (रासायानिक शक्ति → विद्युतीय शक्ति) * [[विद्युत जेनरेटर|विद्युतीय जेनेरेटर]] ([[चाल शक्ति|चाल शक्ति]] or [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|भौतिक कार्य]] → विद्युतीय शक्ति) * विद्युतीय हिटर (विद्युतीय शक्ति → [[ताप]]) * [[आगो]] (रासायानिक शक्ति → [[ताप]] and light) * [[घर्षण]] ([[चाल शक्ति]] → [[ताप]]) * [[फ्युल सेल]] (रासायानिक शक्ति → विद्युतीय शक्ति) * भू-तापीय ऊर्जा (ताप→ विद्युतीय शक्ति) * [[ताप इन्जिन]], जस्तै कारहरूमा प्रयोग हुने [[आन्तरिक दहन इन्जिन]], वा [[वाष्प इन्जिन]] (ताप→ यान्त्रिक शक्ति) * [[जलविद्युत उर्जा]] ([[गुरुत्वाकर्षण बल|गुरुत्वाकर्षण बल]] → विद्युतीय शक्ति) * [[बिजुली बत्ती]] (विद्युतीय शक्ति → [[ताप]] and light) * [[माइक्रोफोन]] (sound → विद्युतीय शक्ति) * Ocean thermal power (ताप → विद्युतीय शक्ति) * [[प्रकाश संश्लेषण]] (electromagnetic radiation → रासायानिक शक्ति ) * Piezoelectrics (strain →विद्युतीय शक्ति) * [[तापविद्युत प्रभाव]] ([[ताप]] → विद्युतीय शक्ति) * Wave power (यान्त्रिक शक्ति → विद्युतीय शक्ति) * [[वायु उर्जा|Windmill]] ([[वायु उर्जा]] → विद्युतीय शक्ति वा यान्त्रिक शक्ति) ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जा रूपान्तरण| ]] 7idcmt93bq954r2scnb92ip2oci3sis 1357074 1357073 2026-05-29T12:08:54Z Bishaldev100 28807 /* अन्य ऊर्जा रूपान्तरण */ 1357074 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Fuoco_26-7-2003_Foto_G._Dall'Orto.JPG|अङ्गुठाकार| [[आगो]] ऊर्जा रूपान्तरणको एक उदाहरण हो]] '''ऊर्जा रूपान्तरण''' [[ऊर्जा]]लाई एक रूपबाट अर्कोमा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया हो। <ref>{{Cite web |title=Energy Transfers and Transformations {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/energy-transfers-and-transformations |access-date=2022-05-29 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। रूपान्तरित हुनुको अतिरिक्त, ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। उदाहरणका लागि, घर तताउनको लागि, भट्टीले [[इन्धन]] जलाउँछ, जसको रासायनिक ऊर्जा थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ, जुन त्यसपछि घरको हावामा यसको तापक्रम बढाउनको लागि स्थानान्तरण गरिन्छ। == थर्मल ऊर्जाको रूपान्तरणमा सीमितता == उर्जाका अन्य रूपहरूबाट थर्मल ऊर्जामा रूपान्तरण १००% दक्षताका साथ हुन सक्छ। <ref>{{Cite web |last=Pandey |first=Er. Akanksha |date=9 February 2010 |title=Advantages and Limitations of Ocean Thermal Energy Conversion |url=https://www.indiastudychannel.com/resources/105281-Advantages-and-Limitations-of-Ocean-Thermal-Energy-Conversion.aspx |website=India Study Channel}}</ref> उर्जाको गैर-थर्मल रूपहरू बीचको रूपान्तरण उच्च दक्षताको साथ हुन सक्छ, यद्यपि त्यहाँ सधैं [[घर्षण]] र समान प्रक्रियाहरूको कारणले थर्मल रूपमा केही ऊर्जा फैलिएको हुन्छ। कहिलेकाहीँ दक्षता १००% को नजिक हुन्छ, जस्तै जब कुनै वस्तु शून्यमा खस्छ भने स्थिति शक्ति [[चाल शक्ति|गति शक्तिमा]] परिणत हुन्छ। ऊर्जा रूपान्तरणलाई अझ प्रभावकारी बनाउनको लागि, थर्मल रूपान्तरणबाट बच्न आवस्यक हुन्छ। उदाहरणका लागि, आणविक भट्टीहरूको दक्षता, जहाँ नाभिकको गति ऊर्जालाई पहिले थर्मल ऊर्जामा र त्यसपछि विद्युतीय ऊर्जामा रूपान्तरण गरिन्छ, लगभग ३५% हुन्छ। <ref>{{Cite journal |last=Dunbar |first=William R. |last2=Moody |first2=Scott D. |last3=Lior |first3=Noam |date=March 1995 |title=Exergy analysis of an operating boiling-water-reactor nuclear power station |journal=Energy Conversion and Management |volume=36 |issue=3 |pages=149–159 |bibcode=1995ECM....36..149D |doi=10.1016/0196-8904(94)00054-4 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite book|title=The Nuclear Fuel Cycle: From Ore to Waste|date=1996|location=New York}}{{Page needed|date=January 2020}}</ref> बीचको थर्मल ऊर्जा रूपान्तरणलाई हटाएर, गति ऊर्जालाई विद्युतीय ऊर्जामा प्रत्यक्ष रूपान्तरण गर्दा , ऊर्जा रूपान्तरण प्रक्रियाको दक्षता नाटकीय रूपमा सुधार गर्न सकिन्छ। <ref>{{Cite journal |last=Shinn |first=Eric |last2=Hübler |first2=Alfred |last3=Lyon |first3=Dave |last4=Perdekamp |first4=Matthias Grosse |last5=Bezryadin |first5=Alexey |last6=Belkin |first6=Andrey |date=January 2013 |title=Nuclear energy conversion with stacks of graphene nanocapacitors |journal=Complexity |volume=18 |issue=3 |pages=24–27 |bibcode=2013Cmplx..18c..24S |doi=10.1002/cplx.21427}}</ref> == उदाहरणहरू == [[कोइला|कोइलाबाट]] चल्ने पावर प्लान्टले यी ऊर्जा परिवर्तनहरू समावेश गर्दछ: # कोइलामा रहेको रासायनिक ऊर्जा दहनबाट थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ। # उत्सर्जित ग्यासको थर्मल ऊर्जा हिट एक्स्जेन्जर मार्फत वाष्पको थर्मल ऊर्जामा रूपान्तरण हुन्छ # वाष्पको गति ऊर्जा टर्बाइनमा [[यान्त्रिक शक्ति|मेकानिकल ऊर्जा]]मा रूपान्तरण हुन्छ # [[टर्बाइन]]को यान्त्रिक ऊर्जालाई [[विद्युत जेनरेटर|जेनेरेटर]]द्वारा विद्युतीय ऊर्जामा रूपान्तरण गरिन्छ, जुन अन्तिम उत्पादन हो। यस्तो प्रणालीमा, पहिलो र चौथो चरणहरू धेरै प्रभावकारी हुन्छन्, तर दोस्रो र तेस्रो चरणहरू कम प्रभावकारी हुन्छन्। सबैभन्दा प्रभावकारी ग्यासबाट चल्ने विद्युतीय पावर स्टेशनहरूले ५०% रूपान्तरण दक्षता हासिल गर्न सक्छन्। तेल र कोइलाबाट चल्ने पावर प्लान्टको प्रभावकारिता कम हुन्छ । === अन्य ऊर्जा रूपान्तरण === ऊर्जालाई एउटाबाट अर्कोमा रूपान्तरण गर्ने धेरै मेसिनहरू र ट्रान्सड्यूसरहरू छन् । उदाहरणहरूको छोटो सूची निम्नानुसार छ: * [[विद्युतीय ब्याट्री|विद्युतीय ब्याट्री]] (रासायानिक शक्ति → विद्युतीय शक्ति) * [[विद्युत जेनरेटर|विद्युतीय जेनेरेटर]] ([[चाल शक्ति|चाल शक्ति]] वा [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|भौतिक कार्य]] → विद्युतीय शक्ति) * विद्युतीय हिटर (विद्युतीय शक्ति → [[ताप]]) * [[आगो]] (रासायानिक शक्ति → [[ताप]] र प्रकाश) * [[घर्षण]] ([[चाल शक्ति]] → [[ताप]]) * [[फ्युल सेल]] (रासायानिक शक्ति → विद्युतीय शक्ति) * भू-तापीय ऊर्जा (ताप→ विद्युतीय शक्ति) * [[ताप इन्जिन]], जस्तै कारहरूमा प्रयोग हुने [[आन्तरिक दहन इन्जिन]], वा [[वाष्प इन्जिन]] (ताप→ यान्त्रिक शक्ति) * [[जलविद्युत उर्जा]] ([[गुरुत्वाकर्षण बल|गुरुत्वाकर्षण बल]] → विद्युतीय शक्ति) * [[बिजुली बत्ती]] (विद्युतीय शक्ति → [[ताप]] र प्रकाश) * [[माइक्रोफोन]] (ध्वनी → विद्युतीय शक्ति) * Ocean thermal power (ताप → विद्युतीय शक्ति) * [[प्रकाश संश्लेषण]] (electromagnetic radiation → रासायानिक शक्ति ) * Piezoelectrics (strain →विद्युतीय शक्ति) * [[तापविद्युत प्रभाव]] ([[ताप]] → विद्युतीय शक्ति) * Wave power (यान्त्रिक शक्ति → विद्युतीय शक्ति) * [[वायु उर्जा|Windmill]] ([[वायु उर्जा]] → विद्युतीय शक्ति वा यान्त्रिक शक्ति) ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जा रूपान्तरण| ]] g5db9n768xf35fec12r36y5x3ab2wsf 1357078 1357074 2026-05-29T14:51:28Z Biplab Anand 13653 [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी/नेपालीकरण|एक उपकरण]] प्रयोग गरेर व्याकरण ठीक गरियो 1357078 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Fuoco_26-7-2003_Foto_G._Dall'Orto.JPG|अङ्गुठाकार| [[आगो]] ऊर्जा रूपान्तरणको एक उदाहरण हो]] '''ऊर्जा रूपान्तरण''' [[ऊर्जा]]लाई एक रूपबाट अर्कोमा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया हो।<ref>{{Cite web |title=Energy Transfers and Transformations {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/energy-transfers-and-transformations |access-date=2022-05-29 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रमा]], [[ऊर्जा]] एक मात्रा हो जसले [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|काम]] गर्न वा चल्ने क्षमता प्रदान गर्दछ (जस्तै कुनै वस्तु उठाउने) वा [[ताप]] प्रदान गर्दछ। रूपान्तरित हुनुको अतिरिक्त, ऊर्जा संरक्षणको नियम अनुसार, ऊर्जालाई एक रूपबाट अर्को फरक रूपमा स्थानान्तरण गर्न सकिन्छ, तर यसलाई सिर्जना वा नष्ट गर्न सकिँदैन। उदाहरणका लागि, घर तताउनको लागि, भट्टीले [[इन्धन]] जलाउँछ, जसको रासायनिक ऊर्जा थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ, जुन त्यसपछि घरको हावामा यसको तापक्रम बढाउनको लागि स्थानान्तरण गरिन्छ। == थर्मल ऊर्जाको रूपान्तरणमा सीमितता == उर्जाका अन्य रूपहरूबाट थर्मल ऊर्जामा रूपान्तरण १००% दक्षताका साथ हुन सक्छ।<ref>{{Cite web |last=Pandey |first=Er. Akanksha |date=9 February 2010 |title=Advantages and Limitations of Ocean Thermal Energy Conversion |url=https://www.indiastudychannel.com/resources/105281-Advantages-and-Limitations-of-Ocean-Thermal-Energy-Conversion.aspx |website=India Study Channel}}</ref> उर्जाको गैर-थर्मल रूपहरू बीचको रूपान्तरण उच्च दक्षताको साथ हुन सक्छ, यद्यपि त्यहाँ सधैँ [[घर्षण]] र समान प्रक्रियाहरूको कारणले थर्मल रूपमा केही ऊर्जा फैलिएको हुन्छ। कहिलेकाहीँ दक्षता १००% को नजिक हुन्छ, जस्तै जब कुनै वस्तु शून्यमा खस्छ भने स्थिति शक्ति [[चाल शक्ति|गति शक्तिमा]] परिणत हुन्छ। ऊर्जा रूपान्तरणलाई अझ प्रभावकारी बनाउनको लागि, थर्मल रूपान्तरणबाट बच्न आवस्यक हुन्छ। उदाहरणका लागि, आणविक भट्टीहरूको दक्षता, जहाँ नाभिकको गति ऊर्जालाई पहिले थर्मल ऊर्जामा र त्यसपछि विद्युतीय ऊर्जामा रूपान्तरण गरिन्छ, लगभग ३५% हुन्छ।<ref>{{Cite journal |last=Dunbar |first=William R. |last2=Moody |first2=Scott D. |last3=Lior |first3=Noam |date=March 1995 |title=Exergy analysis of an operating boiling-water-reactor nuclear power station |journal=Energy Conversion and Management |volume=36 |issue=3 |pages=149–159 |bibcode=1995ECM....36..149D |doi=10.1016/0196-8904(94)00054-4 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Nuclear Fuel Cycle: From Ore to Waste|date=1996|location=New York}}{{Page needed|date=January 2020}}</ref> बीचको थर्मल ऊर्जा रूपान्तरणलाई हटाएर, गति ऊर्जालाई विद्युतीय ऊर्जामा प्रत्यक्ष रूपान्तरण गर्दा , ऊर्जा रूपान्तरण प्रक्रियाको दक्षता नाटकीय रूपमा सुधार गर्न सकिन्छ।<ref>{{Cite journal |last=Shinn |first=Eric |last2=Hübler |first2=Alfred |last3=Lyon |first3=Dave |last4=Perdekamp |first4=Matthias Grosse |last5=Bezryadin |first5=Alexey |last6=Belkin |first6=Andrey |date=January 2013 |title=Nuclear energy conversion with stacks of graphene nanocapacitors |journal=Complexity |volume=18 |issue=3 |pages=24–27 |bibcode=2013Cmplx..18c..24S |doi=10.1002/cplx.21427}}</ref> == उदाहरणहरू == [[कोइला|कोइलाबाट]] चल्ने पावर प्लान्टले यी ऊर्जा परिवर्तनहरू समावेश गर्दछ: # कोइलामा रहेको रासायनिक ऊर्जा दहनबाट थर्मल ऊर्जामा परिणत हुन्छ। # उत्सर्जित ग्यासको थर्मल ऊर्जा हिट एक्स्जेन्जर मार्फत वाष्पको थर्मल ऊर्जामा रूपान्तरण हुन्छ # वाष्पको गति ऊर्जा टर्बाइनमा [[यान्त्रिक शक्ति|मेकानिकल ऊर्जा]]मा रूपान्तरण हुन्छ # [[टर्बाइन]]को यान्त्रिक ऊर्जालाई [[विद्युत जेनरेटर|जेनेरेटर]]द्वारा विद्युतीय ऊर्जामा रूपान्तरण गरिन्छ, जुन अन्तिम उत्पादन हो। यस्तो प्रणालीमा, पहिलो र चौथो चरणहरू धेरै प्रभावकारी हुन्छन्, तर दोस्रो र तेस्रो चरणहरू कम प्रभावकारी हुन्छन्। सबैभन्दा प्रभावकारी ग्यासबाट चल्ने विद्युतीय पावर स्टेसनहरूले ५०% रूपान्तरण दक्षता हासिल गर्न सक्छन्। तेल र कोइलाबाट चल्ने पावर प्लान्टको प्रभावकारिता कम हुन्छ। === अन्य ऊर्जा रूपान्तरण === ऊर्जालाई एउटाबाट अर्कोमा रूपान्तरण गर्ने धेरै मेसिनहरू र ट्रान्सड्यूसरहरू छन्। उदाहरणहरूको छोटो सूची निम्नानुसार छ: * [[विद्युतीय ब्याट्री|विद्युतीय ब्याट्री]] (रासायानिक शक्ति → विद्युतीय शक्ति) * [[विद्युत जेनरेटर|विद्युतीय जेनेरेटर]] ([[चाल शक्ति|चाल शक्ति]] वा [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|भौतिक कार्य]] → विद्युतीय शक्ति) * विद्युतीय हिटर (विद्युतीय शक्ति → [[ताप]]) * [[आगो]] (रासायानिक शक्ति → [[ताप]] र प्रकाश) * [[घर्षण]] ([[चाल शक्ति]] → [[ताप]]) * [[फ्युल सेल]] (रासायानिक शक्ति → विद्युतीय शक्ति) * भू-तापीय ऊर्जा (ताप→ विद्युतीय शक्ति) * [[ताप इन्जिन]], जस्तै कारहरूमा प्रयोग हुने [[आन्तरिक दहन इन्जिन]], वा [[वाष्प इन्जिन]] (ताप→ यान्त्रिक शक्ति) * [[जलविद्युत उर्जा]] ([[गुरुत्वाकर्षण बल|गुरुत्वाकर्षण बल]] → विद्युतीय शक्ति) * [[बिजुली बत्ती]] (विद्युतीय शक्ति → [[ताप]] र प्रकाश) * [[माइक्रोफोन]] (ध्वनी → विद्युतीय शक्ति) * Ocean thermal power (ताप → विद्युतीय शक्ति) * [[प्रकाश संश्लेषण]] (electromagnetic radiation → रासायानिक शक्ति ) * Piezoelectrics (strain →विद्युतीय शक्ति) * [[तापविद्युत प्रभाव]] ([[ताप]] → विद्युतीय शक्ति) * Wave power (यान्त्रिक शक्ति → विद्युतीय शक्ति) * [[वायु उर्जा|Windmill]] ([[वायु उर्जा]] → विद्युतीय शक्ति वा यान्त्रिक शक्ति) ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जा रूपान्तरण| ]] oadvaexjv2la8rfgyfze102m39oaio6 0 141174 1357108 1354389 2026-05-30T04:45:14Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1357108 wikitext text/x-wiki '''र्‍होडियम''' एउटा [[रासायनिक तत्व]] हो जसको [[रासायनिक सङ्केत|प्रतीक]] Rh र [[परमाणु क्रमाङ्क|परमाणु सङ्ख्या]] ४५ हो। यो एउटा दुर्लभ, चाँदी झैँ, कडा, खिया प्रतिरोधी सङ्क्रमण धातु हो। यसको प्राकृतिक रूपमा पाइने एउटा [[आइसोटोप]] हुन्छ जुन १०३ हो। यो दुर्लभ र सार्‍है महँगो धातु हो। रोडियम समूह ९ को तत्व हो। [[श्रेणी:तत्व]] gkeiap7erguk2m49zgvwkifufme60um 0 141197 1357109 1297520 2026-05-30T04:52:01Z हिमाल सुवेदी 30817 1357109 wikitext text/x-wiki '''र्‍याप''' एउटा [[सङ्गीत]] शैली हो जसमा गीतहरू कविता जस्तै तालसहित गाइन्छ। यसरी गाइने गीतलाई र्‍याप र गायकहरूलाई र्‍यापर भनिन्छ। यो कला अफ्रिकी गायकहरूले सुरु गरेको थिए भने यो पश्चिमी सङ्गीतमा एक लोकप्रिय साङ्गीतिक शैली हो। ऱ्याप गीत पप संस्कृतिसँग जोडिएको एक विश्वव्यापी र स्थापित साङ्गीतिक विधा हो। नेपाली युवा पुस्तामाझ यसको लोकप्रियता दिनप्रतिदिन बढ्दो छ। आक्रोश, चेतना र विद्रोहका स्वरहरू बोकेर आउने यस्ता गीतहरू युवाको भावना, सोच र सवालहरूलाई साङ्गीतिक स्वरूपमा प्रस्तुत गर्छन्। ऱ्याप सङ्गीतको मूल उत्पत्ति पश्चिमी देशका गल्ली र सडकहरूमा भएको मानिन्छ। विशेषतः सन् १९७० को दशकमा अमेरिकामा अश्वेत समुदायले श्वेतहरूको दमन र शोषणको विरोधस्वरूप 'स्ट्रिट पोएट्री' अर्थात् गल्ली कविता मार्फत् यसको सुरुवात गरेका थिए। ती कविताहरूलाई सङ्गीतको लयमा बोलेर वा गाएर प्रस्तुत गरिन्थ्यो जुन पछि गएर ऱ्यापको आधार बनेको थियो। रङ्गभेद विरुद्धको अभियानमा उनीहरूले ऱ्यापलाई प्रतिरोधको माध्यम बनाएका थिए। समयसँगै ऱ्याप गीतको रूप, विषयवस्तु र प्रभाव पनि विस्तार भएको छ। आजको दिनमा ऱ्याप गीतहरू प्रेम, सामाजिक विकृति, राजनीतिक व्यवस्था, असमानता, लैङ्गिकता, मानसिक स्वास्थ्य जस्ता विविध विषयमा पनि रचना र प्रस्तुत गरिन्छन्। ऱ्यापको मूल आत्मा भने अझै पनि प्रश्न गर्ने, चेतना जगाउने र परिवर्तनको माग राख्ने हो। नेपालमा पनि पछिल्लो समय ऱ्यापको प्रयोग सामाजिक यथार्थ चित्रण र युवा चेतनाको अभिव्यक्तिमा व्यापक भएको छ। यी गीतहरूले युवालाई सक्रिय, जागरूक र परिवर्तनको वाहक बनाउने सम्भावना बोकेका छन्। सङ्गीतको लयमा बोलेर प्रस्तुत गरिने यी गीतहरू मनोरञ्जनसँगै विचार र मूल्यका धाराहरू पनि बोकेर आउँछन्। अन्ततः आज पनि ऱ्याप गायकहरू आक्रोश, चेतना र विद्रोहका स्वरहरूलाई नयाँ रूप र शैलीमा प्रस्तुत गरिरहेकै छन्, जसले गर्दा ऱ्यापको मूल स्वर अझै जीवित र प्रभावशाली देखिन्छ। [[चित्र:Eminem 2021 Color Corrected.jpg|अङ्गुठाकार|अमेरिकी र्‍यापर [[एमिनेम]]]] र्‍याप सङ्गीत नेपालमा पनि प्रचालित छ अन्य नेपाली र्‍यापरहरू नेपाल र नेपाली भाषी मुलुकमा लोकप्रिय बनेका छन्, जस्तमा [[यम बुद्ध]], [[लाहुरे (र्‍यापर)|लाहुरे]], साकार, [[भीटेन|भिटेन]], [[बालेन]] आदि पर्दछन्।<ref>{{Cite web |title=र्‍यापको जादु |url=https://ekantipur.com/feature/2022/07/28/165897122187819093.html |access-date=2024-08-30 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-46670170|title=नेपाली र्‍याप गायक जसले नयाँ पीढीमा 'राजनीतिक रिस' जगाइदिए|work=BBC News नेपाली|access-date=2024-08-30|language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |title=होली उत्सवमा मेयर बालेन साहको र्‍याप |url=https://www.onlinekhabar.com/2024/03/1453852 |access-date=2024-08-30 |website=Online Khabar |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सङ्गीत]] qe8pxbeqjeys7ik7rrymywucvk3o6ti 0 142514 1357112 1356664 2026-05-30T06:11:49Z Bishaldev100 28807 /* प्रयोग */ 1357112 wikitext text/x-wiki [[File:peltonturbine-1.jpg|thumb|right|वाल्चेन्सी हाइड्रोइलेक्ट्रिक पावर स्टेशन, जर्मनीबाट पुरानो पेल्टन व्हील। ]] [[चित्र:Walchenseewerk_Pelton_120.jpg|अङ्गुठाकार|'''[[पेल्टन टर्बाइन]]''']] '''पेल्टन व्हील''' (Pelton wheel) वा '''पेल्टन टर्बाइन''' (Pelton Turbine) अमेरिकी [[आविष्कारकहरूको सूची|आविष्कारक]] लेस्टर एलेन पेल्टन द्वारा १८७० मा आविष्कार गरिएको एक आवेग [[जल टर्बाइन]] हो। <ref>{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article200979544|title=COW THAT ASSISTED SCIENCE.|date=24 नवम्बर 1922|work=द साउथ ईस्टर्न टाइम्स|access-date=31 जनवरी 2023|issue=1661|location=दक्षिण ऑस्ट्रेलिया|page=6|via=नेशनल लाइब्रेरी ऑफ़ ऑस्ट्रेलिया}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article38303792 |title=MINING INTELLIGENCE. |newspaper=लाउंसेस्टन एक्सामिनर |volume=XLV |issue=210 |location=तस्मानिया, ऑस्ट्रेलिया |date=22 अगस्त 1885 |access-date=31 जनवरी 2023 |page=3 |via=नेशनल लाइब्रेरी ऑफ़ ऑस्ट्रेलिया}}</ref>पारम्परिक ओभरशट वाटर ह्वील जस्तै पानीको मृत वजनको विपरीत, पेल्टन व्हीलले पानीको आवेगबाट ऊर्जा निकाल्छ। आवेग टर्बाइनका पहिलेका धेरै रूपहरू थिए, तर ती टर्बाइनहरू पेल्टनको डिजाइन भन्दा कम कुशल थिए। ती चक्काहरूबाट निस्कने पानीको गति सामान्यतया अझै छिटो हुन्छ, जसले चक्काहरूमा ल्याइएको अधिकांश गतिज ऊर्जालाई लैजान्छ। पेल्टनको प्याडल ज्यामिति यसरी डिजाइन गरिएको थियो कि जब रिम वाटर जेटको आधा गतिमा सर्छ, पानीले धेरै कम गतिमा पाङ्ग्रा छोड्छ; यसरी उनको डिजाइनले पानीको लगभग सबै आवेग ऊर्जा निकाल्यो - परिणामस्वरूप धेरै कुशल टर्बाइन बन्यो। == प्रयोग == पेल्टन चक्का पानीको कम प्रवाह दर तर तुलनात्मक रूपमा उच्च हाइड्रोलिक हेड हुने जलविद्युतका लागि रुचाइएको टर्बाइन हो। पेल्टन चक्काहरू सबै आकारमा बनाइन्छ। पेल्टन टर्बाइनहरू १५-१,८०० मिटर (५०-५,९१० फीट) बाट हेडको साथ राम्रोसँग काम गर्छन्, यद्यपि त्यहाँ कुनै सैद्धान्तिक सीमा छैन। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[फ्रान्सिस टर्बाइन]] == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} {{ढाँचा:जलविद्युत}} [[श्रेणी:टर्बाइन]] 6y88gawg1h8eue52s3ng7j7rrid279u 0 142518 1357124 1268312 2026-05-30T06:49:39Z Bishaldev100 28807 1357124 wikitext text/x-wiki '''उर्जा उत्पादन''' भन्नाले विभिन्न स्रोतहरूबाट [[ऊर्जा]] बनाउने प्रक्रिया बुझिन्छ। यो प्रक्रिया मानव जीवनका लागि आवश्यक ऊर्जा प्रदान गर्दछ र औद्योगिक, आवासीय, र यातायातका क्षेत्रहरूमा प्रयोग हुन्छ। ऊर्जा उत्पादनका प्रविधिहरूमा विविधता रहेको छ, जसले वातावरणीय प्रभाव र आर्थिक दृष्ट्रिकोणमा भिन्नता ल्याउँछ। == ऊर्जा स्रोतहरू == ऊर्जा उत्पादनका प्रमुख स्रोतहरूमा [[जीवाश्म इन्धन|जीवावशेष ऊर्जा]], [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]], र आणविक ऊर्जा समावेश छन्। जीवावशेष ऊर्जा जस्तै कोइला, तेल, र प्राकृतिक ग्यासका साथै नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतहरू जस्तै सौर्य, पवन, र जल ऊर्जा पनि महत्त्वपूर्ण छन्। प्रत्येक स्रोतका आफ्नै लाभ र चुनौतीहरू छन्। == जीवावशेष ऊर्जा == जीवावशेष ऊर्जा मुख्य रूपमा प्राचीन जीवहरूको अवशेषबाट उत्पादन हुन्छ। यसमा कोइला, तेल, र प्राकृतिक ग्यास समावेश छन्। जीवावशेष ऊर्जा उत्पादन गर्दा वातावरणमा प्रदूषणको समस्या उत्पन्न हुन सक्छ, जसले जलवायु परिवर्तनको जोखिम बढाउँछ। == नवीकरणीय ऊर्जा == नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतहरूले स्थायी र दिगो ऊर्जा उत्पादनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछन्। सौर्य ऊर्जा, पवन ऊर्जा, र जल ऊर्जा जस्ता स्रोतहरूले उत्सर्जन कम गर्न र दीगो विकासमा मद्दत गर्छन्। यी स्रोतहरूको प्रयोग गर्दा वातावरणीय प्रभाव न्यूनतम रहन्छ। == आणविक ऊर्जा == आणविक ऊर्जा नाभिकीय प्रतिक्रियाबाट उत्पन्न हुन्छ र यसले ठूलो मात्रामा ऊर्जा उत्पादन गर्न सक्छ। यद्यपि यसमा प्रदूषण कम हुन्छ, तर आणविक कचरा र सुरक्षा जोखिमहरू जस्ता चुनौतीहरू पनि छन्। सही व्यवस्थापनको आवश्यकता रहेको छ। == ऊर्जा उत्पादन प्रविधिहरू == ऊर्जा उत्पादनका लागि विभिन्न प्रविधिहरू प्रयोग गरिन्छ, जस्तै थर्मल पावर प्लान्ट, हाइड्रोइलेक्ट्रिक प्लान्ट, र सौर्य प्यानल। यी प्रविधिहरूले स्रोतको आधारमा ऊर्जा उत्पादन गर्छन् र वातावरणमा भिन्न प्रभाव पार्छन्। == ऊर्जा वितरण == ऊर्जा उत्पादनपछि, यसलाई उपभोक्तासम्म पहुँचाउन वितरण प्रणाली आवश्यक हुन्छ। वितरण नेटवर्कहरूले ऊर्जा प्रवाहलाई सुनिश्चित गर्छन् र आवश्यकताका आधारमा स्रोतको उपयुक्त उपयोगमा मद्दत गर्छन्। == ऊर्जा सहेजना == ऊर्जा उत्पादनका प्रक्रियामा ऊर्जा सहेजना महत्त्वपूर्ण छ। ऊर्जा बचत उपायहरूको प्रयोग गरेर, हामी उत्पादनको लागत घटाउन र वातावरणको संरक्षण गर्न सक्छौं। यसले दीगो विकासमा योगदान पुर्याउँछ। == वैश्विक ऊर्जा उत्पादन == विश्वभरका विभिन्न देशहरूले ऊर्जा उत्पादनका लागि विभिन्न रणनीतिहरू अपनाएका छन्। केही देशहरू जीवावशेष ऊर्जाको स्रोतमा निर्भित पनि रहेका छन्। 2sgxrfktrieqvd3o357actdq2237kfp 1357125 1357124 2026-05-30T06:50:54Z Bishaldev100 28807 1357125 wikitext text/x-wiki '''उर्जा उत्पादन''' भन्नाले विभिन्न स्रोतहरूबाट [[ऊर्जा]] बनाउने प्रक्रिया बुझिन्छ। यो प्रक्रिया मानव जीवनका लागि आवश्यक ऊर्जा प्रदान गर्दछ र औद्योगिक, आवासीय, र यातायातका क्षेत्रहरूमा प्रयोग हुन्छ। ऊर्जा उत्पादनका प्रविधिहरूमा विविधता रहेको छ, जसले वातावरणीय प्रभाव र आर्थिक दृष्ट्रिकोणमा भिन्नता ल्याउँछ। == ऊर्जा स्रोतहरू == ऊर्जा उत्पादनका प्रमुख स्रोतहरूमा [[जीवाश्म इन्धन|जीवावशेष ऊर्जा]], [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]], र आणविक ऊर्जा समावेश छन्। जीवावशेष ऊर्जा जस्तै कोइला, तेल, र प्राकृतिक ग्यासका साथै नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतहरू जस्तै सौर्य, पवन, र जल ऊर्जा पनि महत्त्वपूर्ण छन्। प्रत्येक स्रोतका आफ्नै लाभ र चुनौतीहरू छन्। === जीवावशेष ऊर्जा === जीवावशेष ऊर्जा मुख्य रूपमा प्राचीन जीवहरूको अवशेषबाट उत्पादन हुन्छ। यसमा कोइला, तेल, र प्राकृतिक ग्यास समावेश छन्। जीवावशेष ऊर्जा उत्पादन गर्दा वातावरणमा प्रदूषणको समस्या उत्पन्न हुन सक्छ, जसले जलवायु परिवर्तनको जोखिम बढाउँछ। === नवीकरणीय ऊर्जा === नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतहरूले स्थायी र दिगो ऊर्जा उत्पादनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछन्। सौर्य ऊर्जा, पवन ऊर्जा, र जल ऊर्जा जस्ता स्रोतहरूले उत्सर्जन कम गर्न र दीगो विकासमा मद्दत गर्छन्। यी स्रोतहरूको प्रयोग गर्दा वातावरणीय प्रभाव न्यूनतम रहन्छ। === आणविक ऊर्जा === आणविक ऊर्जा नाभिकीय प्रतिक्रियाबाट उत्पन्न हुन्छ र यसले ठूलो मात्रामा ऊर्जा उत्पादन गर्न सक्छ। यद्यपि यसमा प्रदूषण कम हुन्छ, तर आणविक कचरा र सुरक्षा जोखिमहरू जस्ता चुनौतीहरू पनि छन्। सही व्यवस्थापनको आवश्यकता रहेको छ। == ऊर्जा उत्पादन प्रविधिहरू == ऊर्जा उत्पादनका लागि विभिन्न प्रविधिहरू प्रयोग गरिन्छ, जस्तै थर्मल पावर प्लान्ट, हाइड्रोइलेक्ट्रिक प्लान्ट, र सौर्य प्यानल। यी प्रविधिहरूले स्रोतको आधारमा ऊर्जा उत्पादन गर्छन् र वातावरणमा भिन्न प्रभाव पार्छन्। == ऊर्जा वितरण == ऊर्जा उत्पादनपछि, यसलाई उपभोक्तासम्म पहुँचाउन वितरण प्रणाली आवश्यक हुन्छ। वितरण नेटवर्कहरूले ऊर्जा प्रवाहलाई सुनिश्चित गर्छन् र आवश्यकताका आधारमा स्रोतको उपयुक्त उपयोगमा मद्दत गर्छन्। == ऊर्जा सहेजना == ऊर्जा उत्पादनका प्रक्रियामा ऊर्जा सहेजना महत्त्वपूर्ण छ। ऊर्जा बचत उपायहरूको प्रयोग गरेर, हामी उत्पादनको लागत घटाउन र वातावरणको संरक्षण गर्न सक्छौं। यसले दीगो विकासमा योगदान पुर्याउँछ। == वैश्विक ऊर्जा उत्पादन == विश्वभरका विभिन्न देशहरूले ऊर्जा उत्पादनका लागि विभिन्न रणनीतिहरू अपनाएका छन्। केही देशहरू जीवावशेष ऊर्जाको स्रोतमा निर्भित पनि रहेका छन्। 6veanau8fjl65abvkslp7nvmwh01agg 0 143086 1357111 1356738 2026-05-30T06:08:55Z Bishaldev100 28807 1357111 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Three_gorges_dam_from_space.jpg|अङ्गुठाकार| [[थ्री गर्जेज बाँध]] (बायाँ), गेजुबा बाँध (दायाँ)]] यस लेखमा उत्पादन क्षमताको आधारमा '''सबैभन्दा ठूला [[जलविद्युत उर्जा|जलविद्युत]] गृहहरूको सूची''' प्रदान गर्दछ। ३,००० मेगावाटभन्दा बढी क्षमता भएका प्लान्टहरू मात्र सूचीबद्ध छन्। चीनको [[हुबेई]]मा रहेको [[थ्री गर्जेज बाँध]]मा २२,५०० मेगावाट बिजुली उत्पादन गर्ने विश्वको सबैभन्दा ठूलो उत्पादन क्षमता छ। दोस्रो स्थानमा चीनमा रहेको बैहेतान बाँध पर्छ, जसको क्षमता १६,००० मेगावाट छ। [[पाराग्वे]] र [[ब्राजिल|ब्राजिलको]] [[इताइपु बाँध]] १४,००० मेगावाट बिजुलीको साथ तेस्रो ठूलो हो। थ्री गर्जेज बाँध र इटाइपु बाँध बीच स्थापित क्षमतामा ठूलो भिन्नता भएता पनि, तिनीहरूले एक वर्षमा उत्पादन गर्ने बिजुली लगभग बराबर छ । २०१६ मा [[इताइपु बाँध|इताइपु]]ले {{Convert|103|TWh|PJ}} <ref name="ita2016">{{Cite news|url=http://www.abc.com.py/edicion-impresa/economia/brasil-retiro-casi-92-millones-mwh-de-la-produccion-record-de-itaipu-1552332.html|title=Brasil retiró casi 92 millones MWh de la producción récord de Itaipú|work=Abc.com|access-date=2017-02-22}}</ref> र २०२० मा थ्री गर्जेज {{Cvt|111.8|TWh|PJ}} बाट उत्पादन भएको थियो । <ref name="3g">{{Cite web |date=8 October 2021 |title=Three Gorges Dam |url=https://www.worldatlas.com/amp/places/three-gorges-dam.html}}</ref> किनभने थ्री गर्जेजमा वर्षमा छ महिना बिजुली उत्पादन गर्न धेरै कम पानी उपलब्ध हुन्छ, जबकि पराना नदीले इटाइपुलाई वर्षभरि प्रशस्त पानीको आपूर्ति निरन्तर प्रदान गर्दछ। == सूची == === निर्माण पूरा === {{static row numbers}}{{sticky header}}{{sort under}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers sort-under sticky-header" !नाम !देश !स्थान !नदि ![[Nameplate capacity|जडित<br />क्षमता<br />]] !वार्षिक<br />उत्पादन<br /><ref group="note">विद्युत उत्पादन निर्धारण गर्ने तत्त्व उत्पादन क्षमता मात्र होइन, यो उत्पादन केन्द्रको उपयोगितामा पनि निर्भर हुन्छ। Factors enhancing this are the free capacity of the reservoir and the consistency of water supply during and across years.</ref> !डुबान क्षेत्र !जलाशय पानी मात्रा<ref>{{Cite web|title=Full dataset view - World Dams|url=https://rlist.io/dataset/samdrake/32089634/world-dams|access-date=2022-01-12|website=rlist.io}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220112010115/https://rlist.io/dataset/samdrake/32089634/world-dams |date=2022-01-12 }}</ref> !निर्माण सम्पन्न |- | [[थ्री गर्जेज बाँध|थ्री गर्जेज बाँध]] | {{Flag|चीन}} | {{Coord|30|49|15|N|111|00|08|E|name=Three Gorges Dam}} | [[याङ्त्से नदी]] | {{convert|22500|MW|MW|disp=out|lk=on}} | {{convert|111.8|TWh|PJ|lk=on}}<ref>{{cite web|title=China's Three Gorges Dam sets world hydropower production record – China Daily|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/china-s-three-gorges-dam-sets-world-hydropower-production-record-8211-china-daily-61949193|website=spglobal.com|access-date=2 January 2021}}</ref> | {{cvt|1084|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|39.3|km3|km3|disp=out}} | २००८/२०१२ |- | बाइहेतान बाँध | {{Flag|चीन}} | {{Coord|27|13|23|N|102|54|11|E|name=Three Gorges Dam}} | [[Jinsha River|Jinsha]] | {{cvt|16000|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|60.24|TWh|PJ}} | | {{cvt|20.62|km3|km3|disp=out}}<ref>{{Cite web |last=Directors |first=Hydro Review Content |date=2021-06-28 |title=16-GW Baihetan hydropower plant begins operating in China |url=https://www.hydroreview.com/hydro-industry-news/16-gw-baihetan-hydropower-plant-begins-operating-in-china/ |access-date=2022-12-21 |website=Hydro Review |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Baihetan Hydropower Project, China |url=https://www.power-technology.com/projects/baihetan-hydropower-project-china/ |access-date=2022-12-21 |website=Power Technology |language=en-US}}</ref> | २०२२<ref>{{Cite web |title=China completes construction of second biggest hydro plant |url=https://www.businesstimes.com.sg/international/china-completes-construction-second-biggest-hydro-plant |access-date=2022-12-21 |website=www.businesstimes.com.sg|date=20 December 2022 }}</ref> |- | [[इताइपु बाँध]] | {{PRY}} <br /> {{BRA}} | {{Coord|25|24|31|S|54|35|21|W|name=Itaipu Dam}} | [[Paraná River|Paraná]] | {{cvt|14000|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|103|TWh|PJ}}<ref name="ita2016" /> | {{cvt|1350|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|29|km3|km3|disp=out}} | १९८४/१९९१, २००३<ref group=note>First unit installed in 1984, 18th in 1991; in 2003, 2 additional units were installed.</ref> |- | सिलुओदु बाँध | {{Flag|चीन}} | {{Coord|28|15|52|N|103|38|47|E|name=Xiluodu Dam}} | [[Jinsha River|Jinsha]] | {{cvt|13860|MW|MW|disp=out}}<ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2014-07/02/c_133453148.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021005127/http://news.xinhuanet.com/english/china/2014-07/02/c_133453148.htm|title=China's second-largest hydropower station in full operation|url-status=dead|date=2014-07-02|archive-date=2014-10-21|work=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> | {{cvt|55.2|TWh|PJ}} | {{cvt|108|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|12.67|km3|km3|disp=out}} | २०१४<ref>{{cite web|url=http://energy.people.com.cn/n/2014/0702/c71661-25228009.html |title=世界第三大水电站溪洛渡水电站机组全部投产-能源-人民网 |website=Energy.people.com.cn |date=2014-07-02 |access-date=2017-02-22}}</ref> |- | बेलो मोन्टी बाँध | {{flag|Brazil}} | {{Coord|03|07|27|S|51|42|01|W|name=Belo Monte Dam}} | [[Xingu River|Xingu]] | {{cvt|11233|MW|MW|disp=out}}<ref name="cron">{{Cite web|url=https://www.norteenergiasa.com.br/pt-br/uhe-belo-monte/historico|title=A história de Belo Monte – Cronologia|website=Norte Energia|language=pt-BR|access-date=2019-10-11}}</ref> | {{cvt|39.5|TWh|PJ}} | {{cvt|441|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|1.89|km3|km3|disp=out}} | २०२६/२०१९ |- | गुरी बाँध | {{VEN}} | {{Coord|07|46|00|N|63|00|00|W|name=Guri Dam}} | केरोनी नदि | {{cvt|10235|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|53.41|TWh|PJ}} | {{cvt|4250|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|135|km3|km3|disp=out}} | १९७८,१९८६ |- | वुदोङ्दी बाँध | {{flag|चीन}} | {{WikidataCoord|Q908346|display=inline}} | [[Jinsha River|Jinsha]] | {{cvt|10200|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|38.91|TWh|PJ}} | | {{cvt|7.4|km3|km3|disp=out}} | २०२०/२०२१<ref>{{Cite web|title=China's Wudongde hydropower project begins full operations|url=https://www.power-technology.com/news/wudongde-hydropower-project/|access-date=2021-07-01|website=www.power-technology.com|date=17 June 2021|language=en-GB}}</ref> |- | तुकुरुई बाँध | {{BRA}} | {{Coord|03|49|54|S|49|38|48|W|name=Tucurui Dam}} | [[Tocantins River|Tocantins]] | {{cvt|8370|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|41.43|TWh|PJ}} | {{cvt|3014|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|45|km3|km3|disp=out}} | १९८४, २००७ |- | [[Xiangjiaba Dam|Xiangjiaba]] | {{flag|चीन}} | {{Coord|28|38|57|N|104|22|14|E|name=Xiangjiaba Dam}} | [[Jinsha River|Jinsha]] | {{cvt|7798|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|30.88|TWh|PJ}}<ref>{{cite web | url=https://www.nsenergybusiness.com/projects/xiangjiaba-hydropower-china/ | title=Xiangjiaba Hydropower Plant, China }}</ref> | {{cvt|95.6|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|5.16|km3|km3|disp=out}} | २०१४<ref>{{cite web |author=马常艳 |url=http://www.ce.cn/xwzx/gnsz/gdxw/201406/28/t20140628_3058868.shtml |title=中国第三大水电站向家坝水电站将全部投产发电 |website=Ce.cn |date=2014-06-28 |access-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816060714/http://www.ce.cn/xwzx/gnsz/gdxw/201406/28/t20140628_3058868.shtml |archive-date=2017-08-16 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170816060714/http://www.ce.cn/xwzx/gnsz/gdxw/201406/28/t20140628_3058868.shtml |date=2017-08-16 }}</ref><ref>https://www.reduper.com/industry/energy/power-station/hydro/xiangjiaba-dam/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221221113652/https://www.reduper.com/industry/energy/power-station/hydro/xiangjiaba-dam/ |date=2022-12-21 }} {{Bare URL inline|date=August 2024}}</ref> |- | [[Grand Coulee Dam|Grand Coulee]] | {{USA}} | {{Coord|47|57|24|N|118|59|00|W|name=Grand Coulee Dam}} | [[Columbia River|Columbia]] | {{cvt|6809|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|20.24|TWh|PJ}}<ref>{{cite web | title = Generation Records Fall at Grand Coulee Dam | publisher = U.S. Bureau of Reclamation | url = http://www.usbr.gov/pn/news/02new/gcrecord.html | access-date = 2006-11-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20061007011118/http://www.usbr.gov/pn/news/02new/gcrecord.html |archive-date = 2006-10-07}}</ref> | {{cvt|324|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|12|km3|km3|disp=out}} | १९४२/१९५०, १९७३, १९७५/१९८०, १९८३/१९८४, १९९१<ref group=note>First unit installed in 1942, 18th in 1950, 21st in 1991; 6 units in third powerplant were installed between 1975 and 1980, 2 units of pumped-storage plant were installed in 1973, 4 more units in 1983 and 1984.</ref> |- | लोङ्टान बाँध | {{Flag|चीन}} | {{Coord|25|01|38|N|107|02|51|E|name=Longtan Dam}} | [[Hongshui River|Hongshui]] | {{cvt|6426|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|18.7|TWh|PJ}}<ref>{{cite web |url=http://energy.people.com.cn/GB/7650064.html |title=龙滩水电站创世界建设最快纪录-能源-人民网 |website=Energy.people.com.cn |access-date=2017-02-22 |archive-date=2011-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826075544/http://energy.people.com.cn/GB/7650064.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826075544/http://energy.people.com.cn/GB/7650064.html |date=2011-08-26 }}</ref> | | {{cvt|27.27|km3|km3|disp=out}} | २००७/२००९ |- | [[Sayano-Shushenskaya Dam|Sayano-Shushenskaya]] | {{RUS}} | {{Coord|52|49|31|N|91|22|15|E|name=Sayano-Shushenskaya Dam}} | [[Yenisei]] | {{cvt|6400|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|29.4|TWh|PJ}}<ref>{{Cite web|url=https://sshges.rushydro.ru/press/news/3101202242621/|title=Саяно-Шушенская ГЭС установила исторический рекорд годовой выработки электроэнергии|website=www.sshges.rushydro.ru|access-date=2022-03-27}}</ref> | {{cvt|621|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|31.3|km3|km3|disp=out}} | १९८५/१९८९, २०१०/२०१४<ref group="note">10 units were installed between 1985 and 1989; after the [[2009 Sayano-Shushenskaya power station accident|2009 failure]], new units were installed between 2010 and 2014.</ref> |- | [[Krasnoyarsk Dam|Krasnoyarsk]] | {{RUS}} | {{Coord|55|56|05|N|92|17|40|E|name=Krasnoyarsk Hydroelectric Dam}} | [[Yenisei River|Yenisei]] | {{cvt|6000|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|18.35|TWh|PJ}} | {{cvt|2000|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|73.3|km3|km3|disp=out}} | १९६७/१९७२ |- | [[Nuozhadu Dam|Nuozhadu]] | {{flag|चीन}} | {{Coord|22|33|51|N|100|30|46|E|name=Nuozhadu Dam}} | [[Mekong]] | {{cvt|5850|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|23.9|TWh|PJ}}<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2012-09/06/c_131832819.htm |title=Largest hydropower station on Mekong River starts operation - Xinhua &#124; English.news.cn |website=News.xinhuanet.com |date=2012-09-06 |access-date=2017-02-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115750/http://news.xinhuanet.com/english/china/2012-09/06/c_131832819.htm |archive-date=2014-08-26 }}</ref> | {{cvt|320|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|21.75|km3|km3|disp=out}} | २०१४<ref>{{cite web |url=http://yn.xinhuanet.com/newscenter/2014-06/27/c_133441204.htm |title=云南省最大水电站糯扎渡水电站全面建成投产 |website=Yn.xinhuanet.com |access-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714171646/http://yn.xinhuanet.com/newscenter/2014-06/27/c_133441204.htm |archive-date=2014-07-14 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714171646/http://yn.xinhuanet.com/newscenter/2014-06/27/c_133441204.htm |date=2014-07-14 }}</ref> |- | [[Robert-Bourassa generating station|Robert-Bourassa]] | {{CAN}} | {{Coord|53|47|43|N|77|26|26|W|name=Robert-Bourassa GS}} | [[La Grande River|La Grande]] | {{cvt|5616|MW|MW|disp=out}}<ref group="note">Combined with adjacent [[La Grande-2-A generating station|La Grande-2-A]] the LG-2 complex has 7,722 MW of installed capacity</ref><ref name="HQ2008">{{cite book |title=Powering Our Future : Annual Report 2008 |publisher=Hydro-Québec |location=Montreal |date=April 2009 |page=125 |isbn=978-2-550-55046-4 |url=http://www.hydroquebec.com/publications/en/annual_report/pdf/annual-report-2008.pdf |access-date=2009-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605113542/http://www.hydroquebec.com/publications/en/annual_report/pdf/annual-report-2008.pdf |archive-date=2011-06-05 |url-status=dead }}</ref> | {{cvt|31|TWh|PJ}} | {{cvt|2835|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|61.7|km3|km3|disp=out}} | १९७९/१९८१ |- | [[Churchill Falls Generating Station|Churchill Falls]] | {{CAN}} | {{Coord|53|31|46|N|63|58|05|W|name=Churchill Falls Hydroelectric Power Station}} | [[Churchill River (Atlantic)|Churchill]] | {{cvt|5428|MW|MW|disp=out}}<ref>{{cite web |url=http://www.nalcorenergy.com/churchill-falls.asp |title=Churchill Falls |publisher=Nalcor Energy |access-date=2017-02-22 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027031559/http://nalcorenergy.com/churchill-falls.asp |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027031559/http://nalcorenergy.com/churchill-falls.asp |date=2016-10-27 }}</ref> | {{cvt|35|TWh|PJ}} | {{cvt|6988|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|32.64|km3|km3|disp=out}} | १९७१/१९७४ |- | [[Tarbela Dam]] | {{PAK}} | {{Coord|34|05|23|N|72|41|54|E|name=Tarbela Dam}} | [[Indus River|Indus]] | {{cvt|4888|MW|MW|disp=out}}<ref>{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1645651/2-tarbela-4th-extension-project-starts-power-production/|title=Tarbela 4th extension project starts power production|date=2018-02-27|website=The Express Tribune|language=en-US|access-date=2019-03-29}}</ref> | {{cvt|17.39|TWh|PJ}} | {{cvt|260|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|13.7|km3|km3|disp=out}} | १९७६, १९९२, २०१८ |- | [[Jinping-II Hydropower Station|Jinping-II]] | {{flag|चीन}} | {{Coord|28|14|20|N|101|38|32|E|name=Jinping-II Hydropower Station}} | [[Yalong River|Yalong]] | {{cvt|4800|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|24.23|TWh|PJ}} | | {{cvt|0.01|km3|km3|disp=out}} | २०१४ |- | [[Bratsk Hydroelectric Power Station|Bratsk]] | {{RUS}} | {{Coord|56|17|10|N|101|47|10|E|name=Bratsk Dam}} | [[Angara River|Angara]] | {{cvt|4515|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|22.6|TWh|PJ}} | {{cvt|5470|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|169.27|km3|km3|disp=out}} | १९६१/१९६६ |- | [[Paulo Afonso Hydroelectric Complex|Paulo Afonso]] | {{flag|Brazil}} | {{Coord|09|23|49|S|38|12|08|W|name=Paulo Afonso Hydroelectric Complex}} | [[São Francisco River|São Francisco]] | {{cvt|4279.6|MW|MW|disp=out}} | | {{cvt|117|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|1.4|km3|km3|disp=out}} | १९५४/१९७४, १९७९/१९८३ |- | [[Laxiwa Dam]] | {{Flag|चीन}} | {{Coord|36|04|13|N|101|11|08|E|name=Laxiwa Dam}} | [[Yellow River|Yellow]] | {{cvt|4200|MW|MW|disp=out}}<ref>{{cite web |url=http://www.sasac.gov.cn/n1180/n1226/n2410/n314274/7508740.html |title=中国水电承建拉西瓦水电站首批5台机组全部投产 |website=www.sasac.gov.cn |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100826070323/http://www.sasac.gov.cn/n1180/n1226/n2410/n314274/7508740.html |archive-date=26 August 2010 |url-status=dead}}</ref> | {{cvt|10.23|TWh|PJ}} | | {{cvt|1.08|km3|km3|disp=out}} | २०१० |- | सियाओन बाँध | {{Flag|चीन}} | {{Coord|24|42|19|N|100|05|32|E|name=Xiaowan Dam}} | [[Mekong]] | {{cvt|4200|MW|MW|disp=out}}<ref>{{cite web |url=http://www.yn.xinhuanet.com/newscenter/2010-08/25/content_20718495.htm |title=小湾电站机组全部投产 我国水电装机突破2亿千瓦 |website=Yn.xinhuanet.com |date=2010-08-25 |access-date=2017-02-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232204/http://www.yn.xinhuanet.com/newscenter/2010-08/25/content_20718495.htm |archive-date=2016-03-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232204/http://www.yn.xinhuanet.com/newscenter/2010-08/25/content_20718495.htm |date=2016-03-03 }}</ref> | {{cvt|19|TWh|PJ}} | {{cvt|190|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|15|km3|km3|disp=out}} | २०१० |- | [[Ust-Ilimsk Hydroelectric Power Station|Ust Ilimskaya]] | {{RUS}} | {{Coord|57|58|06|N|102|41|45|E|name=Ust-Ilimsk Hydroelectric Station}} | [[Angara]] | {{cvt|3840|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|21.7|TWh|PJ}} | {{cvt|1873|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|59.4|km3|km3|disp=out}} | १९८० |- | [[Jirau Power Station|Jirau]] | {{flag|Brazil}} | {{Coord|09|15|0|S|64|24|0|W|name=Jirau Dam}} | [[Madeira River|Madeira]] | {{cvt|3750|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|19.1|TWh|PJ}} | {{cvt|258|km2|km2|disp=out}} | | २०१४/२०१६ |- | [[Jinping-I Hydropower Station|Jinping-I]] | {{flag|चीन}} | {{Coord|28|11|07|N|101|37|42|E|name=Jinping-I Hydropower Station}} | [[Yalong River|Yalong]] | {{cvt|3600|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|17|TWh|PJ}} | {{cvt|82.5|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|7.76|km3|km3|disp=out}} | २०१४ |- | [[Fengning Pumped Storage Power Station|Fengning PSP Station]] | {{flag|चीन}} | {{Coord|41|41|03|N|116|33|12|E|name=Fengning PS Hydro Power Station}} | | {{cvt|3600|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|3.4|TWh|PJ}} | | {{cvt|0.07|km3|km3|disp=out}} | २०१९/२०२१ |- | [[Santo Antonio Dam|Santo Antonio]] | {{flag|Brazil}} | {{Coord|08|48|06|S|63|57|03|W|name=Santo Antonio Dam}} | [[Madeira River|Madeira]] | {{cvt|3580|MW|MW|disp=out}}<ref>{{cite web|url=http://www.santoantonioenergia.com.br/energia/energia1/ |title=Geração – Santo Antônio Energia |website=Santoantonioenergia.com.br |date=2014-06-20 |access-date=2017-02-22}}</ref> | {{cvt|21.2|TWh|PJ}} | {{cvt|490|km2|km2|disp=out}} | | २०१२/२०१६ |- | [[Ilha Solteira Dam]] | {{BRA}} | {{Coord|20|22|58|S|51|21|44|W|name=Ilha Solteira Dam}} | [[Paraná River|Paraná]] | {{cvt|3444|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|17.9|TWh|PJ}} | {{cvt|1195|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|21.2|km3|km3|disp=out}} | १९७३ |- | [[Ertan Dam]] | {{Flag|चीन}} | {{Coord|26|49|16|N|101|46|52|E|name=Ertan Dam}} | [[Yalong River|Yalong]] | {{cvt|3300|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|17|TWh|PJ}} | {{cvt|101|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|5.8|km3|km3|disp=out}} | १९९९ |- | [[Pubugou Dam]] | {{Flag|चीन}} | {{Coord|29|12|34|N|102|50|11|E|name=Pubugou Dam}} | [[Dadu River (Sichuan)|Dadu]] | {{cvt|3300|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|14.6|TWh|PJ}} | | {{cvt|5.39|km3|km3|disp=out}} | २००९/२०१० |- | [[Macagua Dam|Macagua]] | {{VEN}} | {{Coord|8|18|14|N|62|40|04|W|name=Macagua II}} | [[Caroní River|Caroní]] | {{cvt|3167.5|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|15.2|TWh|PJ}} | {{cvt|47.4|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|0.36|km3|km3|disp=out}} | १९६१, १९९६ |- | [[Xingó Hydroelectrical Power Plant|Xingó]] | {{BRA}} | {{Coord|9|37|14|S|37|47|34|W|name=Xingó Hydroelectrical Power Plant}} | [[São Francisco River|São Francisco]] | {{cvt|3162|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|18.7|TWh|PJ}}<ref>{{cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1439124/000119312512242237/d350457d20f.htm |title=Form 20-F |website=Sec.gov |access-date=2017-02-22}}</ref> | {{cvt|60|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|3.8|km3|km3|disp=out}} | १९९४, १९९७ |- | [[Yacyretá Dam|Yacyretá]] | {{ARG}} <br /> {{PRY}} | {{Coord|27|28|58|S|56|43|30|W|name=Yacyreta Dam}} | [[Paraná River|Paraná]] | {{cvt|3100|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|20.09|TWh|PJ}} | {{cvt|1695|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|21|km3|km3|disp=out}} | १९९४/१९९८, २०११ |- | [[Nurek Dam]] | {{TJK}} | {{Coord|38|22|00|N|69|21|00|E|name=Nurek Dam}} | [[Vakhsh River|Vakhsh]] | {{cvt|3015|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|11.2|TWh|PJ}} | {{cvt|98|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|10.5|km3|km3|disp=out}} | १९7२/१९7९, १९८८ |- | [[Bath County Pumped Storage Station|Bath County PSP]] | {{USA}} | {{Coord|38|12|32|N|79|48|00|W|name=Bath County Pumped Storage Station}} | | {{cvt|3003|MW|MW|disp=out}}<ref>{{Cite web|url=https://www.dominionenergy.com/about-us/making-energy/renewable-generation/water/bath-county-pumped-storage-station|title=Bath County Pumped Storage Station {{!}} Dominion Energy|website=www.dominionenergy.com|access-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329052618/https://www.dominionenergy.com/about-us/making-energy/renewable-generation/water/bath-county-pumped-storage-station|archive-date=2019-03-29|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329052618/https://www.dominionenergy.com/about-us/making-energy/renewable-generation/water/bath-county-pumped-storage-station |date=2019-03-29 }}</ref> | {{cvt|3.32|TWh|PJ}} | {{cvt|3.3|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|0.03|km3|km3|disp=out}} | १९८५, २००५/२००९ |- | [[Goupitan Dam]] | {{Flag|चीन}} | {{Coord|27|22|31|N|107|37|59|E|name=Goupitan Dam}} | [[Wu River (Yangtze River tributary)|Wu]] | {{cvt|3000|MW|MW|disp=out}}<ref>{{cite web |url=http://www.hydropower.org.cn/info/shownews.asp?newsid=2122 |title=Archived copy |website=www.hydropower.org.cn |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707050217/http://www.hydropower.org.cn/info/shownews.asp?newsid=2122 |archive-date=7 July 2011 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707050217/http://www.hydropower.org.cn/info/shownews.asp?newsid=2122 |date=7 July 2011 }}</ref> | {{cvt|9.67|TWh|PJ}} | {{cvt|94|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|6.45|km3|km3|disp=out}} | २००९/२०११ |- | [[Guanyinyan Dam]] | {{Flag|चीन}} | {{Coord|26|31|17|N|101|26|16|E|name=Guanyinyan Dam}} | [[Jinsha River|Jinsha]] | {{cvt|3000|MW|MW|disp=out}}<!-- ?? seems that not all units are commissioned --> | {{cvt|13.62|TWh|PJ}} | | {{cvt|2.07|km3|km3|disp=out}} | २०१४/२०१६ |- | [[Lianghekou Dam|Lianghekou]] | {{flag|चीन}} | {{Coord|30|09|46|N|101|00|49|E|name=Lianghekou Dam}} | [[Yalong River|Yalong]] | {{cvt|3000|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|11|TWh|PJ}} | | {{cvt|10.77|km3|km3|disp=out}} | २०२१/ २०२२<ref>{{cite web | url=https://www.seetao.com/details/145520.html | title=All units of Sichuan Lianghekou Hydropower Station are put into operation--Seetao }}</ref> |- |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:जलविद्युत}} [[श्रेणी:ऊर्जा रूपान्तरण]] 2gwzc9f3t6lyiep8jf37mumo1goibkn 0 147693 1357100 1334859 2026-05-30T04:33:35Z Bishaldev100 28807 /* इन्जिनियरिङ */ 1357100 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Kochendes wasser02.jpg|right|thumb|300px|पानी तताउनु ताप प्रसारणको एक सामान्य उदाहरण हो।]] '''ताप प्रसारण''' ({{lang-en|Heat Transfer}}) तापीय इन्जिनियरिङको एउटा शाखा हो। यो तापीय ऊर्जा उत्पादन, प्रयोग, रूपान्तरण र आदानप्रदान सँग सम्बन्धित छ। ताप प्रसारण लाई विभिन्न विधि र तरिकामा वर्गीकृत गरिन्छ, जस्तै [[ताप सञ्चालन]], तापीय संवहन, तापीय विकिरण, र चरण परिवर्तनद्वारा ऊर्जाको स्थानान्तरण। यी संयन्त्रहरूमा भिन्न विशेषताहरू भए तापनि तिनीहरू प्रायः एउटै प्रणालीमा एकैसाथ हुन्छन्। ताप सञ्चालन ({{Lang-en|Heat Conduction}}), जसलाई प्रसार पनि भनिन्छ, कणहरू(जस्तै अणुहरू) वा क्वासिपार्टिकल्स (जस्तै ल्याटिस तरंगहरू)को गति ऊर्जाको प्रत्यक्ष सुक्ष्म आदानप्रदान हो । जब कुनै वस्तु अर्को वस्तु वा यसको वरपरको फरक [[तापक्रम]] हुन्छ, [[ताप|ताप]] प्रवाह हुन्छ ताकि शरीर र वरपरको समान तापक्रममा पुग्छ, जुन बिन्दुमा तिनीहरू तापीय सन्तुलनमा हुन्छन्। [[Second law of thermodynamics|थर्मोडायनामिक्सको दोस्रो नियम]] वर्णन गरिए अनुसार यस्तो अविरल ताप स्थानान्तरण सधैँ उच्च तापमानको क्षेत्रबाट कम तापमानको अर्को क्षेत्रमा हुन्छ। ताप संवाहन({{lang-en|Heat Convection}}) तब हुन्छ जब द्रव पदार्थ (ग्यास वा तरल पदार्थ) को प्रवाहले तरल पदार्थ मार्फत यसको ताप बोक्छ। विकिरण भ्याकुम वा कुनै पनि पारदर्शी माध्यम ([[ठोस]] वा तरल पदार्थ वा ग्याँस) मार्फत हुन्छ। यो फोटोन वा [[विद्युतचुम्बकीय विकिरण|विद्युत चुम्बकीय तरंगहरू]] माध्यमबाट हुने ऊर्जाको स्थानान्तरण हो।<ref name="Geankoplis">{{Cite book|title=Transport Processes and Separation Principles}}</ref> == संयन्त्रहरू == [[चित्र:Heat-transmittance-means2.jpg|अङ्गुठाकार|250x250पिक्सेल|ताप स्थानान्तरणका चार आधारभूत विधि]] ताप स्थानान्तरणका आधारभूत विधीहरूः ; अभिगमन : एडभेक्सन भनेको तरल पदार्थ एक स्थानबाट अर्को स्थानमा ढुवानी गर्ने विधि हो, र त्यो तरल पदार्थको [[परिवेग|गति]] र गतिमा निर्भर हुन्छ। ; [[ताप सञ्चालन|चालन]] वा [[ताप सञ्चालन|प्रसार]] : भौतिक सम्पर्कमा रहेका वस्तुहरू बिच ऊर्जाको स्थानान्तरण। तापीय चालकता ताप सञ्चालन गर्ने सामग्रीको विशेषता हो र मुख्यतया ताप चालनका लागि फुरियरको नियमको सन्दर्भमा मूल्याङ्कन गरिन्छ। ; सञ्चार : तरल पदार्थको गतिका कारण वस्तु र यसको वातावरणबिच ऊर्जाको स्थानान्तरण। औसत तापमान कन्भेक्टिभ हीट ट्रान्सफरसँग सम्बन्धित गुणहरूको मूल्याङ्कन गर्ने सन्दर्भ हो। ; विकिरण : [[विद्युतचुम्बकीय विकिरण|विद्युत चुम्बकीय विकिरण]] उत्सर्जनद्वारा ऊर्जाको स्थानान्तरण। == इन्जिनियरिङ == === इन्सुलेसन === === उपकरणहरू === [[चित्र:Heat_engine.png|अङ्गुठाकार|ताप इन्जिनमा ऊर्जाको योजनाबद्ध प्रवाह।]] [[ताप इन्जिन]] एक प्रणाली हो जसले तापीय ऊर्जा प्रवाहलाई [[यान्त्रिक शक्ति|यांत्रिक ऊर्जा]] रूपान्तरण गर्दछ।<ref>''Fundamentals of Classical Thermodynamics'', 3rd ed. p. 159, (1985) by G. J. Van Wylen and R. E. Sonntag: "A heat engine may be defined as a device that operates in a thermodynamic cycle and does a certain amount of net positive work as a result of heat transfer from a high-temperature body and to a low-temperature body. Often the term heat engine is used in a broader sense to include all devices that produce work, either through heat transfer or combustion, even though the device does not operate in a thermodynamic cycle. The internal combustion engine and the gas turbine are examples of such devices, and calling these heat engines is an acceptable use of the term."</ref><ref>''Mechanical efficiency of heat engines'', p. 1 (2007) by James R. Senf: "Heat engines are made to provide mechanical energy from thermal energy."</ref> थर्मोकपल एक तापमान मापन गर्ने उपकरण हो र मापन र नियन्त्रणका लागि व्यापक रूपमा प्रयोग हुने प्रकारको तापमान सेन्सर हो, र तापलाई विद्युतीय शक्तिमा रूपान्तरण गर्न पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ। थर्मोइलेक्ट्रिक कुलर एक ठोस-राज्य इलेक्ट्रोनिक उपकरण हो जसले पम्प गर्दछ (यन्त्रको एक छेउबाट अर्कोतिर ताप स्थानान्तरण गर्दछ जब विद्युतीय प्रवाह यसको माध्यमबाट जान्छ। यो [[तापविद्युत प्रभाव|पेल्टियर प्रभाव]] आधारित छ। थर्मल डायोड वा थर्मल रेक्टिफायर एक उपकरण हो जसले तापलाई प्राथमिकताका साथ एक दिशामा मात्र प्रवाह गर्दछ। ==== हिट एक्सचेन्जर ==== हिट एक्सचेन्जरहरू अधिक कुशल ताप स्थानान्तरण गर्न प्रयोग गरिन्छ। [[हिट एक्सचेन्जर]]को प्रयोग [[प्रशीतन|रेफ्रिजरेसन]], [[एयर कन्डिसनिङ|वातानुकूलन]], स्पेस हीटिङ, उर्जा उत्पादन, र रासायनिक प्रशोधनमा व्यापक रूपमा गरिन्छ। हिट एक्सचेन्जरको एउटा सामान्य उदाहरण कारको रेडिएटर हो, जसमा तातो शीतलक तरल पदार्थ रेडिएटरको सतहमा हावाको प्रवाहद्वारा चिसो हुन्छ। <ref>{{Cite web |title=Understanding Heat Exchangers - Types, Designs, Applications and Selection Guide |url=https://www.thomasnet.com/articles/process-equipment/understanding-heat-exchangers |access-date=2022-06-18 |website=www.thomasnet.com |date=13 November 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=What is a Heat Exchanger? |url=https://www.lytron.com/Tools-and-Technical-Reference/Application-Notes/What-is-a-Heat-Exchanger |website=Lytron Total Thermal Solutions |access-date=12 December 2018}}</ref> == उपयोग == === वास्तु === === जलवायु इन्जिनियरिङ === === हरितगृह प्रभाव === === मानव शरीरमा ताप स्थानान्तरण === इन्जिनियरिङ प्रणालीहरूमा ताप स्थानान्तरणका सिद्धान्तहरू शरीरले कसरी ताप स्थानान्तरण गर्छ भनेर निर्धारण गर्न मानव शरीरमा लागू गर्न सकिन्छ।<ref>Hartman, Carl; Bibb, Lewis. (1913). "The Human Body and Its Enemies". World Book Co., p. 232.</ref> स्वस्थ शारीरिक कार्यहरू कायम राख्न मानव शरीरले एकरूप आन्तरिक तापक्रम कायम राख्नुपर्छ। त्यसकारण, शरीरलाई अत्यधिक तातो हुनबाट जोगाउन अतिरिक्त तापलाई निष्कासन गर्नुपर्छ। जब कुनै व्यक्ति उच्च स्तरको शारीरिक गतिविधिमा संलग्न हुन्छ, शरीरलाई अतिरिक्त इन्धन चाहिन्छ जसले चयापचय दर र ताप उत्पादनको दर बढाउँछ। त्यसपछि शरीरले आन्तरिक तापक्रमलाई स्वस्थ स्तरमा राख्न उत्पादन हुने अतिरिक्त ताप हटाउन थप विधिहरू प्रयोग गर्नुपर्छ। शरीरको सामान्य तापक्रम लगभग ३७&nbsp;°डिग्री सेल्सियस हुन्छ। वरपरको तापक्रम सामान्य शरीरको तापक्रम भन्दा उल्लेखनीय रूपमा कम हुँदा ताप स्थानान्तरण सजिलै हुन्छ। यो अवधारणाले चिसो वातावरणमा पर्दा पर्याप्त लुगा नलगाएको बेला व्यक्तिलाई किन चिसो महसुस हुन्छ भनेर व्याख्या गर्छ। कपडालाई एउटा इन्सुलेटर मान्न सकिन्छ जसले शरीरको ढाकिएको भागमा ताप प्रवाहको लागि थर्मल प्रतिरोध प्रदान गर्दछ।<ref>Tao, Xiaoming. "Smart fibres, fabrics, and clothing", Woodhead Publishing, 2001</ref> === शीतलन प्रविधिहरू === ==== वाष्पीकरण शीतलन ==== ==== लेजर कूलिङ ==== ==== चुम्बकीय शीतलन ==== ==== विकिरण शीतलन ==== == इतिहास == १७१० मा, [[आइज्याक न्युटन|आइज्याक न्यूटन]]ले गुप्तनाममा ''फिलोसोफिकल ट्रान्जेक्सन'' मा एक लेख प्रकाशित गरे। आधुनिक शब्दमा, उल्लेख गरिएको थियो कि शरीरको तापक्रम परिवर्तनको दर शरीर र यसको वरपरको तापक्रम (ग्रेडियम क्यालोरिस, "तापको डिग्री") मा भिन्नतासँग समानुपातिक हुन्छ।<ref>{{cite journal |title=VII. Scala graduum caloris |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=April 1701 |volume=22 |issue=270 |pages=824–829 |doi=10.1098/rstl.1700.0082 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{HVAC}} [[श्रेणी:मेकानिकल इन्जिनियरिङ]] [[श्रेणी:तापको प्रसारण| ]] 3pvg4gkssoqol7povzovq7ijg9mawez 0 149890 1357132 1356492 2026-05-30T07:38:30Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक महत्त्व */ 1357132 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक महत्त्व == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ।<ref>{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}</ref> [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो। २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाहवंश]] 2d7tx3c8witrz227ubixhq85f407wsa 1357135 1357132 2026-05-30T09:22:58Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक महत्त्व */ 1357135 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक महत्त्व == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ।<ref>{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}</ref> [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=माधब कुमार |date=2019-05-07 |title=यो नेपाल सरकार हो |url=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/ |access-date=2026-05-30 |website=देशसञ्चार}}</ref> २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> <ref>{{cite book|title=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/|author=[[ग्रीष्मबहादुर देवकोटा]]|page=५९१|date=२०३६|publisher=ध्रुबबहादुर देवकोटा|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाहवंश]] eyv6rgmt5ukbaj196xqi5zeycl7d1qu 1357136 1357135 2026-05-30T09:24:18Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक महत्त्व */ 1357136 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक महत्त्व == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ।<ref>{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}</ref> [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख ३ देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=माधब कुमार |date=2019-05-07 |title=यो नेपाल सरकार हो |url=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/ |access-date=2026-05-30 |website=देशसञ्चार}}</ref><ref>{{cite book|title=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/|author=[[ग्रीष्मबहादुर देवकोटा]]|page=५९१|date=२०३६|publisher=ध्रुबबहादुर देवकोटा|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाहवंश]] 6zh2i07ouk4blpmcyrmog9yzr70htyq 1357137 1357136 2026-05-30T09:25:49Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक क्रम*/ 1357137 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक क्रम == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ।<ref>{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}</ref> [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख ३ देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=माधब कुमार |date=2019-05-07 |title=यो नेपाल सरकार हो |url=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/ |access-date=2026-05-30 |website=देशसञ्चार}}</ref><ref>{{cite book|title=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/|author=[[ग्रीष्मबहादुर देवकोटा]]|page=५९१|date=२०३६|publisher=ध्रुबबहादुर देवकोटा|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाहवंश]] otwtbxwv9sokkipf7i2fjpdjh1ccf4f 1357138 1357137 2026-05-30T10:09:18Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक क्रम */ 1357138 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक क्रम == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि वि.सं. १८११ [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुरका राजा]] हेमकर्णसेनले विजयकार्कीलाई करार-पत्रको रूपमा पत्र लेखिदिएको पत्रमा "श्री ३ श्री श्री माहाराजा हेमकर्ण सेन जिकन" उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=119}}</ref> साल उल्लेख नभएको लक्ष्मण राना, प्रतिमन रानाहरूले कपदर सुरसिंहलाई लेखेको उजुरी पत्रमा "यस कुराको जाहेरी श्री ५ मा गर्नु" भनेका छन्।<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=113}}</ref> १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ।<ref>{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}</ref> [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख ३ देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=माधब कुमार |date=2019-05-07 |title=यो नेपाल सरकार हो |url=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/ |access-date=2026-05-30 |website=देशसञ्चार}}</ref><ref>{{cite book|title=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/|author=[[ग्रीष्मबहादुर देवकोटा]]|page=५९१|date=२०३६|publisher=ध्रुबबहादुर देवकोटा|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाहवंश]] 3h23r29pn4zmblqvq382ez7wqpxj960 1357144 1357138 2026-05-30T11:48:26Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक क्रम */ 1357144 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne}}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]] * [[रणबहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक क्रम == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि वि.सं. १८११ [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुरका राजा]] हेमकर्णसेनले विजयकार्कीलाई करार-पत्रको रूपमा पत्र लेखिदिएको पत्रमा "श्री ३ श्री श्री माहाराजा हेमकर्ण सेन जिकन" उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=119}}</ref> लक्ष्मण राना, प्रतिमन रानाहरूले कपदर सुरसिंहलाई लेखेको साल उल्लेख नभएको उजुरी पत्रमा "यस कुराको जाहेरी श्री ५ मा गर्नु" भनेका छन्।<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=113}}</ref> १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग}}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ।<ref>{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}</ref> [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख ३ देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=माधब कुमार |date=2019-05-07 |title=यो नेपाल सरकार हो |url=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/ |access-date=2026-05-30 |website=देशसञ्चार}}</ref><ref>{{cite book|title=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/|author=[[ग्रीष्मबहादुर देवकोटा]]|page=५९१|date=२०३६|publisher=ध्रुबबहादुर देवकोटा|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाहवंश]] gi1mklc2puq4hq967ifyg9w63b5d8nf 0 150352 1357072 1357039 2026-05-29T12:06:40Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1357072 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == इतिहास == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्चियन ह्युजेन्स]]ले १६६९ मा दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। [[File:Gottfried Wilhelm Leibniz.jpg|thumb|150px|[[गोटफ्राइड लेबनिज]]]] १६७६ र १६८९ को बीचमा, गोटफ्राइड लेबनिजले पहिलो पटक गति (गति ऊर्जा) सँग सम्बन्धित ऊर्जाको गणितीय सूत्रीकरण गर्ने प्रयास गरे। ह्युजेन्सको टक्कर सम्बन्धी अवधारणाको प्रयोग गर्दै, लेबनिजले धेरै यान्त्रिक प्रणालीहरूमा ( द्रव्यमान mi, प्रत्येकको वेग vi सहित),, जबसम्म द्रव्यमानहरू अन्तर्क्रिया गर्दैनन् तबसम्म :<math>\sum_{i} m_i v_i^2</math> संरक्षित हुन्छ भन्ने पत्ता लगाए। == ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम== {{मुख्य|ऊष्मागतिकीको नियम|ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम}} [[जेम्स प्रेस्कट जुल|जूल]]को नियमानुसार ऊष्मागतिकी को प्रथम नियम [[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] नै हो। निकायमा दिइएको [[ताप]] (ऊष्मा) सम्पूर्ण रूपमा कार्यमा परिवर्तित हुदैन। यसको केही भाग आन्तरिक ऊर्जा वृद्धिको लागि खर्च हुन्छ र बाँकी कार्यमा परिवर्तन हुन्छ। अत: प्रथम नियम यस प्रकार हुन्छ। : ∆Q = ∆U + ∆W (जहाँ, ∆Q = प्रणालीमा प्रवाहित ऊर्जा, ΔU = आन्तरिक ऊर्जा परिवर्तन, ∆W = प्रणालीद्वारा गरिने [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]]) ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * [[ऊष्मागतिकीको नियम]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जा]] 06jz1s5ncefq53xfct04udfvrd2hley 0 150353 1357079 1357052 2026-05-29T14:56:00Z Biplab Anand 13653 सुधार 1357079 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Springs 009.jpg|right|thumb|300px|कोइक स्प्रिङ- ये तनाव के लिये डिजाइन किये जाते हैं।]] '''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौँ अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टिलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ। [[चित्र:Leafs1.jpg|thumb|ट्रकमा प्रयोग भएको लिफ स्प्रिङ]] १५औँ शताब्दीको सुरुतिर ढोकाको ताल्चामा कुण्डलित स्प्रिङ प्रयोग गरिन्थ्यो।<ref>[http://www.madehow.com/Volume-6/Springs.html Springs] How Products Are Made, 14 July 2007.</ref><ref name="White1966" >{{Cite book | last=White | first=Lynn Jr. | title=Medieval Technology and Social Change | publisher=Oxford Univ. Press | year=1966 | location=New York | isbn=0-19-500266-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/medievaltechnolo00whit |pages=126–27}}</ref> पहिलो स्प्रिङ-सञ्चालित घडीहरू त्यही शताब्दीमा देखा परेका थिए <ref name="White1966" /><ref>{{Cite book | last=Usher | first=Abbot Payson | title=A History of Mechanical Inventions | year=1988 | publisher=Courier Dover | isbn=0-486-25593-X | url=https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA305|page=305}}</ref><ref name="Rossum1997">{{Cite book | last=Dohrn-van Rossum | first=Gerhard | title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders | publisher=Univ. of Chicago Press | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=53K32RiEigMC&pg=PA121 | isbn=0-226-15510-2 |page=121}}</ref> र १६औँ शताब्दीमा पहिलो ठुला घडीहरूमा विकसित भए। सन् १६७६ मा बेलायती भौतिकशास्त्री रोबर्ट हुकले हुक्स नियमको प्रतिपादन गरे, जस अनुसार स्प्रिङले प्रयोग गर्ने बल यसको विस्तारसँग समानुपातिक हुन्छ। [[चित्र:Weeghaak.JPG|right|thumb|200px|[[स्प्रिङ तराजु]] (स्प्रिङ ब्यालेन्स)]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Machines}} lj0u1o9v4jze6ppgjtuye1qm968govu 1357080 1357079 2026-05-29T14:56:49Z Biplab Anand 13653 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:स्प्रिङ (यान्त्रिक)]] जोडियो 1357080 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Springs 009.jpg|right|thumb|300px|कोइक स्प्रिङ- ये तनाव के लिये डिजाइन किये जाते हैं।]] '''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौँ अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टिलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ। [[चित्र:Leafs1.jpg|thumb|ट्रकमा प्रयोग भएको लिफ स्प्रिङ]] १५औँ शताब्दीको सुरुतिर ढोकाको ताल्चामा कुण्डलित स्प्रिङ प्रयोग गरिन्थ्यो।<ref>[http://www.madehow.com/Volume-6/Springs.html Springs] How Products Are Made, 14 July 2007.</ref><ref name="White1966" >{{Cite book | last=White | first=Lynn Jr. | title=Medieval Technology and Social Change | publisher=Oxford Univ. Press | year=1966 | location=New York | isbn=0-19-500266-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/medievaltechnolo00whit |pages=126–27}}</ref> पहिलो स्प्रिङ-सञ्चालित घडीहरू त्यही शताब्दीमा देखा परेका थिए <ref name="White1966" /><ref>{{Cite book | last=Usher | first=Abbot Payson | title=A History of Mechanical Inventions | year=1988 | publisher=Courier Dover | isbn=0-486-25593-X | url=https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA305|page=305}}</ref><ref name="Rossum1997">{{Cite book | last=Dohrn-van Rossum | first=Gerhard | title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders | publisher=Univ. of Chicago Press | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=53K32RiEigMC&pg=PA121 | isbn=0-226-15510-2 |page=121}}</ref> र १६औँ शताब्दीमा पहिलो ठुला घडीहरूमा विकसित भए। सन् १६७६ मा बेलायती भौतिकशास्त्री रोबर्ट हुकले हुक्स नियमको प्रतिपादन गरे, जस अनुसार स्प्रिङले प्रयोग गर्ने बल यसको विस्तारसँग समानुपातिक हुन्छ। [[चित्र:Weeghaak.JPG|right|thumb|200px|[[स्प्रिङ तराजु]] (स्प्रिङ ब्यालेन्स)]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Machines}} [[श्रेणी:स्प्रिङ (यान्त्रिक)]] i2u6y3exoc0sm73z36cz0kbgi0zwfg9 1357081 1357080 2026-05-29T15:04:34Z Bishaldev100 28807 1357081 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Springs 009.jpg|right|thumb|300px|कोइक स्प्रिङ- ये तनाव के लिये डिजाइन किये जाते हैं।]] '''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौँ अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टिलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ। [[चित्र:Leafs1.jpg|thumb|ट्रकमा प्रयोग भएको लिफ स्प्रिङ]] १५औँ शताब्दीको सुरुतिर ढोकाको ताल्चामा कोइल स्प्रिङ प्रयोग गरिन्थ्यो।<ref>[http://www.madehow.com/Volume-6/Springs.html Springs] How Products Are Made, 14 July 2007.</ref><ref name="White1966" >{{Cite book | last=White | first=Lynn Jr. | title=Medieval Technology and Social Change | publisher=Oxford Univ. Press | year=1966 | location=New York | isbn=0-19-500266-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/medievaltechnolo00whit |pages=126–27}}</ref> पहिलो स्प्रिङ-सञ्चालित घडीहरू त्यही शताब्दीमा देखा परेका थिए <ref name="White1966" /><ref>{{Cite book | last=Usher | first=Abbot Payson | title=A History of Mechanical Inventions | year=1988 | publisher=Courier Dover | isbn=0-486-25593-X | url=https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA305|page=305}}</ref><ref name="Rossum1997">{{Cite book | last=Dohrn-van Rossum | first=Gerhard | title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders | publisher=Univ. of Chicago Press | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=53K32RiEigMC&pg=PA121 | isbn=0-226-15510-2 |page=121}}</ref> र १६औँ शताब्दीमा पहिलो ठुला घडीहरूमा विकसित भए। सन् १६७६ मा बेलायती भौतिकशास्त्री रोबर्ट हुकले हुक्स नियमको प्रतिपादन गरे, जस अनुसार स्प्रिङले प्रयोग गर्ने बल यसको विस्तारसँग समानुपातिक हुन्छ। [[चित्र:Weeghaak.JPG|right|thumb|200px|[[स्प्रिङ तराजु]] (स्प्रिङ ब्यालेन्स)]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Machines}} [[श्रेणी:स्प्रिङ (यान्त्रिक)]] 2hj05qr96z8d9800ua3mcigf0zu78hc 1357084 1357081 2026-05-29T15:10:07Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1357084 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Springs 009.jpg|right|thumb|300px|कोइक स्प्रिङ- ये तनाव के लिये डिजाइन किये जाते हैं।]] '''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौँ अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टिलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ। [[चित्र:Leafs1.jpg|thumb|ट्रकमा प्रयोग भएको लिफ स्प्रिङ]] १५औँ शताब्दीको सुरुतिर ढोकाको ताल्चामा कोइल स्प्रिङ प्रयोग गरिन्थ्यो।<ref>[http://www.madehow.com/Volume-6/Springs.html Springs] How Products Are Made, 14 July 2007.</ref><ref name="White1966" >{{Cite book | last=White | first=Lynn Jr. | title=Medieval Technology and Social Change | publisher=Oxford Univ. Press | year=1966 | location=New York | isbn=0-19-500266-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/medievaltechnolo00whit |pages=126–27}}</ref> पहिलो स्प्रिङ-सञ्चालित घडीहरू त्यही शताब्दीमा देखा परेका थिए <ref name="White1966" /><ref>{{Cite book | last=Usher | first=Abbot Payson | title=A History of Mechanical Inventions | year=1988 | publisher=Courier Dover | isbn=0-486-25593-X | url=https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA305|page=305}}</ref><ref name="Rossum1997">{{Cite book | last=Dohrn-van Rossum | first=Gerhard | title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders | publisher=Univ. of Chicago Press | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=53K32RiEigMC&pg=PA121 | isbn=0-226-15510-2 |page=121}}</ref> र १६औँ शताब्दीमा पहिलो ठुला घडीहरूमा विकसित भए। सन् १६७६ मा बेलायती भौतिकशास्त्री रोबर्ट हुकले हुक्स नियमको प्रतिपादन गरे, जस अनुसार स्प्रिङले प्रयोग गर्ने बल यसको विस्तारसँग समानुपातिक हुन्छ। [[चित्र:Weeghaak.JPG|right|thumb|200px|[[स्प्रिङ तराजु]] (स्प्रिङ ब्यालेन्स)]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Machines}} [[श्रेणी:स्प्रिङ (यान्त्रिक)|स्प्रिङ]] au6tnrtfvti9nkwrx8gyy4hczovqo4l 1357105 1357084 2026-05-30T04:42:38Z Bishaldev100 28807 1357105 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Springs 009.jpg|right|thumb|300px|कोइक स्प्रिङ- ये तनाव के लिये डिजाइन किये जाते हैं।]] '''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौँ अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टिलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ। १५औँ शताब्दीको सुरुतिर ढोकाको ताल्चामा कोइल स्प्रिङ प्रयोग गरिन्थ्यो।<ref>[http://www.madehow.com/Volume-6/Springs.html Springs] How Products Are Made, 14 July 2007.</ref><ref name="White1966" >{{Cite book | last=White | first=Lynn Jr. | title=Medieval Technology and Social Change | publisher=Oxford Univ. Press | year=1966 | location=New York | isbn=0-19-500266-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/medievaltechnolo00whit |pages=126–27}}</ref> पहिलो स्प्रिङ-सञ्चालित घडीहरू त्यही शताब्दीमा देखा परेका थिए <ref name="White1966" /><ref>{{Cite book | last=Usher | first=Abbot Payson | title=A History of Mechanical Inventions | year=1988 | publisher=Courier Dover | isbn=0-486-25593-X | url=https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA305|page=305}}</ref><ref name="Rossum1997">{{Cite book | last=Dohrn-van Rossum | first=Gerhard | title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders | publisher=Univ. of Chicago Press | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=53K32RiEigMC&pg=PA121 | isbn=0-226-15510-2 |page=121}}</ref> र १६औँ शताब्दीमा पहिलो ठुला घडीहरूमा विकसित भए। सन् १६७६ मा बेलायती भौतिकशास्त्री रोबर्ट हुकले हुक्स नियमको प्रतिपादन गरे, जस अनुसार स्प्रिङले प्रयोग गर्ने बल यसको विस्तारसँग समानुपातिक हुन्छ। <gallery> Leafs1.jpg|ट्रकमा प्रयोग भएको लिफ स्प्रिङ Weeghaak.JPG|[[स्प्रिङ तराजु]] (स्प्रिङ ब्यालेन्स) </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Machines}} [[श्रेणी:स्प्रिङ (यान्त्रिक)|स्प्रिङ]] lc35z8fwlbn6d9okr3m87vler9zlstc 1357106 1357105 2026-05-30T04:43:11Z Bishaldev100 28807 1357106 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Springs 009.jpg|right|thumb|300px|कोइक स्प्रिङ]] '''स्प्रिङ''' भनेको थिच्दा, तान्दा वा बटार्दा [[बल]] हटाएपछि आफ्नो पूर्ववत् आकारमा फर्कन सक्ने उपकरण हो। यो धेरै हदसम्म कठोर सामग्री (सामान्यतया धातु) बाट बनेको हुन्छ। यसलाई कुन्डली वा त्यस्तो आकारमा ढालिएको हुन्छ जसबाट यो पूर्ववर्ती आकारमा फर्कन सक्छ। स्प्रिङलाई थिच्दा, तान्दा, बटार्दा, मोड्दा यसमा [[स्थिति शक्ति]] ऊर्जा भण्डारण हुन्छ। दैनिक प्रयोगमा, स्प्रिङ शब्द प्रायः कोइल स्प्रिङलाई जनाउँछ, तर स्प्रिङ्को कयौँ अलग-अलग डिजाइनहरू पनि हुन्छन्। आधुनिक स्प्रिङहरू सामान्यतया स्प्रिङ स्टिलबाट बनाइन्छ। गैर-धातु स्प्रिङको उदाहरण [[धनुष बाण|धनुष]] हो, जुन परम्परागत रूपमा लचिलो काठबाट बनेको हुन्छ, जुन तान्दा [[वाण|तीर]] चलाउन ऊर्जा भण्डारण गरिन्छ। १५औँ शताब्दीको सुरुतिर ढोकाको ताल्चामा कोइल स्प्रिङ प्रयोग गरिन्थ्यो।<ref>[http://www.madehow.com/Volume-6/Springs.html Springs] How Products Are Made, 14 July 2007.</ref><ref name="White1966" >{{Cite book | last=White | first=Lynn Jr. | title=Medieval Technology and Social Change | publisher=Oxford Univ. Press | year=1966 | location=New York | isbn=0-19-500266-0 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/medievaltechnolo00whit |pages=126–27}}</ref> पहिलो स्प्रिङ-सञ्चालित घडीहरू त्यही शताब्दीमा देखा परेका थिए <ref name="White1966" /><ref>{{Cite book | last=Usher | first=Abbot Payson | title=A History of Mechanical Inventions | year=1988 | publisher=Courier Dover | isbn=0-486-25593-X | url=https://books.google.com/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA305|page=305}}</ref><ref name="Rossum1997">{{Cite book | last=Dohrn-van Rossum | first=Gerhard | title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders | publisher=Univ. of Chicago Press | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=53K32RiEigMC&pg=PA121 | isbn=0-226-15510-2 |page=121}}</ref> र १६औँ शताब्दीमा पहिलो ठुला घडीहरूमा विकसित भए। सन् १६७६ मा बेलायती भौतिकशास्त्री रोबर्ट हुकले हुक्स नियमको प्रतिपादन गरे, जस अनुसार स्प्रिङले प्रयोग गर्ने बल यसको विस्तारसँग समानुपातिक हुन्छ। <gallery> Leafs1.jpg|ट्रकमा प्रयोग भएको लिफ स्प्रिङ Weeghaak.JPG|[[स्प्रिङ तराजु]] (स्प्रिङ ब्यालेन्स) </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[धनुष बाण]] * [[गुलेली]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Machines}} [[श्रेणी:स्प्रिङ (यान्त्रिक)|स्प्रिङ]] s09jab1btiajeks47pcozq7swzn2znc 0 150354 1357083 1357056 2026-05-29T15:09:45Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1357083 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Weeghaak.JPG|दायाँ|अङ्गुठाकार|708x708पिक्सेल|स्प्रिङ तराजु]] '''स्प्रिङ तराजु''' स्केल (वा स्प्रिङ ब्यालेन्स) एक प्रकारको [[तराजु]] हो । यसमा एक [[स्प्रिङ]] हुन्छ जसको एक छेउ फिक्स हुन्छ र अर्को छेउमा मापन गरिने तौल राख्नको लागि हुक हुन्छ। यो हुकमा तौलिनु पर्ने वस्तु झुन्डाइन्छ। यो हुकको नियम अनुसार सञ्चालन हुन्छ। स्प्रिङ ब्यालेन्सको मुख्य प्रयोग भनेको ट्रक, भण्डारण साइलो र कन्भेयर बेल्टमा बोकेका सामग्री जस्ता भारी भारहरू तौल्नु हो। बेलायतमा पहिलो स्प्रिङ तराजु वोल्भरह्याम्प्टन नजिकैको बिलस्टनका रिचर्ड साल्टरले १७७० तिर बनाएका थिए।<ref name="Hewison, p18" >{{cite book |first=Christian H. |last=Hewison |title=Locomotive Boiler Explosions |year=1983 |publisher=[[David and Charles]] |isbn=0-7153-8305-1 |ref=Hewison, Locomotive Boiler Explosions |pages=18 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:स्प्रिङ (यान्त्रिक)]] kcc6lqm98a9fqalf1rvypn8ii2orcxg 10 150355 1357070 1357068 2026-05-29T12:01:42Z Bishaldev100 28807 1357070 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *[[थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्स]] *[[ऊर्जा]] **[[ऊर्जाका इकाइहरू|इकाईहरू]] *[[Energy condition]] *[[Energy level]] *[[Energy system]] *[[ऊर्जा रूपान्तरण]] *[[Energy transition]] *[[पिण्ड]] **[[Negative mass]] **[[Mass–energy equivalence]] *[[Power (physics)|Power]] *[[Thermodynamics]] **[[Enthalpy]] **[[Entropic force]] **[[Entropy]] **[[Exergy]] **[[Free entropy]] **[[तापधारण क्षमता]] **[[ताप प्रसारण|ताप स्थानान्तरण]] **[[Irreversible process]] **[[Isolated system]] **[[Laws of thermodynamics]] **[[Negentropy]] **[[Quantum thermodynamics]] **[[Thermal equilibrium]] **[[Thermal reservoir]] **[[Thermodynamic equilibrium]] **[[Thermodynamic free energy]] **[[Thermodynamic potential]] **[[Thermodynamic state]] **[[Thermodynamic system]] **[[Thermodynamic temperature]] **[[Volume (thermodynamics)]] **[[Work (physics)|Work]] |group2=प्रकार |list2= *[[बाइन्डिङ इनर्जी|बाइन्डिङ]] **[[परमाणु बाइन्डिङ इनर्जी|परमाणु]] *[[रासायनिक ऊर्जा|रासायनिक]] *[[डार्क इनर्जी|डार्क]] *[[Elastic energy|Elastic]] *[[विद्युतीय स्थिति ऊर्जा]] *[[विद्युतीय ऊर्जा|विद्युतीय]] *[[गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा|गुरुत्वाकर्षण]] **[[Gravitational binding energy|Binding]] *[[Interatomic potential]] *[[Internal energy|Internal]] *[[आयोनाइजेसन इनर्जी|आयोनाइजेसन]] *[[गति शक्ति|गति]] *[[चुम्बकीय शक्ति|चुम्बजीय]] *[[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक]] *[[नेगेटिभ इनर्जी|नेगेटिभ]] *[[फेन्टम इनर्जी|फेन्टम]] *[[स्थिति शक्ति|स्थिति]] *[[Quantum chromodynamics binding energy]] *[[Quantum fluctuation]] *[[Quantum potential]] *[[Quintessence (physics)|Quintessence]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Rest energy|Rest]] *[[ध्वनि शक्ति|ध्वनि ]] *[[सर्फेस इनर्जी|सर्फेस]] *[[ताप शक्ति|ताप]] *[[भ्याकुम इनर्जी|भ्याकुम]] *[[Zero-point energy|Zero-point]] |group3 = [[ऊर्जा संवाहक]] |list3 = *[[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] *[[क्यापासिटर]] *[[वुद्युत]] *[[इन्थेल्पी]] *[[इन्धन]] **[[जीवाश्म इन्धन|जीवास्म]] **[[Fuel oil|Oil]] *[[Heat]] **[[Latent heat]] *[[हाइड्रोजन]] **[[हाइड्रोजन इन्धन]] *[[Mechanical wave]] *[[Radiation]] *[[Sound wave]] *[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group4 = [[प्राथमिक ऊर्जा]] |list4 = *[[Bioenergy]] *[[जीवाश्म इन्धन|जीवस्म इन्धन]] **[[कोइला]] **[[प्राकृतिक ग्याँस]] **[[पेट्रोलियम]] *[[भू-तापीय ऊर्जा|भू-तापीय]] *[[Gravitational energy|Gravitational]] *[[जलविद्युत]] *[[Marine energy|Marine]] *[[Nuclear fuel]] **[[Natural uranium]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Solar energy|Solar]] *[[Wind power|Wind]] |group5 = [[Energy system]]<br />components |list5 = *[[बायोमास]] *[[Electric power]] *[[Electricity delivery]] *[[Energy engineering]] *[[Fossil fuel power station]] **[[Cogeneration]] **[[Integrated gasification combined cycle]] *[[Geothermal power]] *[[Hydropower]] **[[Hydroelectricity]] **[[Tidal power]] **[[Wave farm]] *[[Nuclear power]] **[[Nuclear power plant]] **[[Radioisotope thermoelectric generator]] *[[Oil refinery]] *[[Solar power]] **[[Concentrated solar power]] **[[Photovoltaic system]] *[[Solar thermal energy]] **[[Solar furnace]] **[[Solar power tower]] *[[Wind power]] **[[Airborne wind energy]] **[[Wind farm]] |group6=Use and<br />[[Energy supply|supply]] |list6 = *[[Efficient energy use]] **[[Energy efficiency in agriculture|Agriculture]] **[[Power usage effectiveness|Computing]] **[[Energy efficiency in transport|Transport]] *[[Energy conservation]] *[[ऊर्जा खपत]] * [[Energy policy]] **[[Energy development]] *[[Energy security]] *[[ऊर्जा भण्डारण]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] * [[Sustainable energy]] * [[World energy supply and consumption]] * [[Energy in Africa|Africa]] * [[Energy in Asia|Asia]] * [[Energy in Australia|Australia]] * [[Energy policy of Canada|Canada]] * [[Energy in Europe|Europe]] * [[Energy in Mexico|Mexico]] * [[Energy in South America|South America]] * [[Energy in the United States|United States]] |group7=Misc. |list7= *[[Energy in work]] *[[कार्बन फुटप्रिन्ट]] *[[Energy democracy]] *[[Energy recovery]] *[[Energy recycling]] *[[Jevons paradox]] *[[Waste-to-energy]] **[[Waste-to-energy plant]] |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Energy|Category]]''' * {{Icon|Commons}} '''[[commons:Category:Energy|Commons]]''' * {{icon|portal}} '''[[portal:Energy|Portal]]''' * {{Icon|WikiProject}} '''[[Wikipedia:WikiProject Energy|WikiProject]]''' }}<noinclude> {{Documentation | content = {{collapsible option}} ==See also== {{Energy templates|state=expanded}} [[Category:Energy navigational boxes| ]] }}</noinclude> ce5bxwe9x5xli041e9o7c6kzwqxj8gq 1357071 1357070 2026-05-29T12:04:51Z Bishaldev100 28807 1357071 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *[[थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्स]] *[[ऊर्जा]] **[[ऊर्जाका इकाइहरू|इकाईहरू]] *[[Energy condition]] *[[Energy level]] *[[Energy system]] *[[ऊर्जा रूपान्तरण]] *[[Energy transition]] *[[पिण्ड]] **[[Negative mass]] **[[Mass–energy equivalence]] *[[Power (physics)|Power]] *[[थर्मोडायनामिक्स]] **[[Enthalpy]] **[[Entropic force]] **[[Entropy]] **[[Exergy]] **[[Free entropy]] **[[तापधारण क्षमता]] **[[ताप प्रसारण|ताप स्थानान्तरण]] **[[Irreversible process]] **[[Isolated system]] **[[ऊष्मागतिकीको नियम]] **[[Negentropy]] **[[Quantum thermodynamics]] **[[Thermal equilibrium]] **[[Thermal reservoir]] **[[Thermodynamic equilibrium]] **[[Thermodynamic free energy]] **[[Thermodynamic potential]] **[[Thermodynamic state]] **[[Thermodynamic system]] **[[Thermodynamic temperature]] **[[Volume (thermodynamics)]] **[[Work (physics)|Work]] |group2=प्रकार |list2= *[[बाइन्डिङ इनर्जी|बाइन्डिङ]] **[[परमाणु बाइन्डिङ इनर्जी|परमाणु]] *[[रासायनिक ऊर्जा|रासायनिक]] *[[डार्क इनर्जी|डार्क]] *[[Elastic energy|Elastic]] *[[विद्युतीय स्थिति ऊर्जा]] *[[विद्युतीय ऊर्जा|विद्युतीय]] *[[गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा|गुरुत्वाकर्षण]] **[[Gravitational binding energy|Binding]] *[[Interatomic potential]] *[[Internal energy|Internal]] *[[आयोनाइजेसन इनर्जी|आयोनाइजेसन]] *[[गति शक्ति|गति]] *[[चुम्बकीय शक्ति|चुम्बजीय]] *[[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक]] *[[नेगेटिभ इनर्जी|नेगेटिभ]] *[[फेन्टम इनर्जी|फेन्टम]] *[[स्थिति शक्ति|स्थिति]] *[[Quantum chromodynamics binding energy]] *[[Quantum fluctuation]] *[[Quantum potential]] *[[Quintessence (physics)|Quintessence]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Rest energy|Rest]] *[[ध्वनि शक्ति|ध्वनि ]] *[[सर्फेस इनर्जी|सर्फेस]] *[[ताप शक्ति|ताप]] *[[भ्याकुम इनर्जी|भ्याकुम]] *[[Zero-point energy|Zero-point]] |group3 = [[ऊर्जा संवाहक]] |list3 = *[[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] *[[क्यापासिटर]] *[[वुद्युत]] *[[इन्थेल्पी]] *[[इन्धन]] **[[जीवाश्म इन्धन|जीवास्म]] **[[Fuel oil|Oil]] *[[Heat]] **[[Latent heat]] *[[हाइड्रोजन]] **[[हाइड्रोजन इन्धन]] *[[Mechanical wave]] *[[Radiation]] *[[Sound wave]] *[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group4 = [[प्राथमिक ऊर्जा]] |list4 = *[[Bioenergy]] *[[जीवाश्म इन्धन|जीवस्म इन्धन]] **[[कोइला]] **[[प्राकृतिक ग्याँस]] **[[पेट्रोलियम]] *[[भू-तापीय ऊर्जा|भू-तापीय]] *[[Gravitational energy|Gravitational]] *[[जलविद्युत]] *[[Marine energy|Marine]] *[[Nuclear fuel]] **[[Natural uranium]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Solar energy|Solar]] *[[Wind power|Wind]] |group5 = [[Energy system]]<br />components |list5 = *[[बायोमास]] *[[Electric power]] *[[Electricity delivery]] *[[Energy engineering]] *[[Fossil fuel power station]] **[[Cogeneration]] **[[Integrated gasification combined cycle]] *[[Geothermal power]] *[[Hydropower]] **[[Hydroelectricity]] **[[Tidal power]] **[[Wave farm]] *[[Nuclear power]] **[[Nuclear power plant]] **[[Radioisotope thermoelectric generator]] *[[Oil refinery]] *[[Solar power]] **[[Concentrated solar power]] **[[Photovoltaic system]] *[[Solar thermal energy]] **[[Solar furnace]] **[[Solar power tower]] *[[Wind power]] **[[Airborne wind energy]] **[[Wind farm]] |group6=Use and<br />[[Energy supply|supply]] |list6 = *[[Efficient energy use]] **[[Energy efficiency in agriculture|Agriculture]] **[[Power usage effectiveness|Computing]] **[[Energy efficiency in transport|Transport]] *[[Energy conservation]] *[[ऊर्जा खपत]] * [[Energy policy]] **[[Energy development]] *[[Energy security]] *[[ऊर्जा भण्डारण]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] * [[Sustainable energy]] * [[World energy supply and consumption]] * [[Energy in Africa|Africa]] * [[Energy in Asia|Asia]] * [[Energy in Australia|Australia]] * [[Energy policy of Canada|Canada]] * [[Energy in Europe|Europe]] * [[Energy in Mexico|Mexico]] * [[Energy in South America|South America]] * [[Energy in the United States|United States]] |group7=Misc. |list7= *[[Energy in work]] *[[कार्बन फुटप्रिन्ट]] *[[Energy democracy]] *[[Energy recovery]] *[[Energy recycling]] *[[Jevons paradox]] *[[Waste-to-energy]] **[[Waste-to-energy plant]] |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Energy|Category]]''' * {{Icon|Commons}} '''[[commons:Category:Energy|Commons]]''' * {{icon|portal}} '''[[portal:Energy|Portal]]''' * {{Icon|WikiProject}} '''[[Wikipedia:WikiProject Energy|WikiProject]]''' }}<noinclude> {{Documentation | content = {{collapsible option}} ==See also== {{Energy templates|state=expanded}} [[Category:Energy navigational boxes| ]] }}</noinclude> 4s5y3i0zxwln73fwqpqghezfx1t1apl 1357075 1357071 2026-05-29T12:13:48Z Bishaldev100 28807 1357075 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]]/ [[शक्ति]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *[[थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्स]] *[[ऊर्जा]] **[[ऊर्जाका इकाइहरू|इकाईहरू]] *[[Energy condition]] *[[Energy level]] *[[Energy system]] *[[ऊर्जा रूपान्तरण]] *[[Energy transition]] *[[पिण्ड]] **[[Negative mass]] **[[Mass–energy equivalence]] *[[Power (physics)|Power]] *[[थर्मोडायनामिक्स]] **[[Enthalpy]] **[[Entropic force]] **[[इन्ट्रोपी]] **[[Exergy]] **[[Free entropy]] **[[तापधारण क्षमता]] **[[ताप प्रसारण|ताप स्थानान्तरण]] **[[Irreversible process]] **[[Isolated system]] **[[ऊष्मागतिकीको नियम]] **[[Negentropy]] **[[Quantum thermodynamics]] **[[Thermal equilibrium]] **[[Thermal reservoir]] **[[Thermodynamic equilibrium]] **[[Thermodynamic free energy]] **[[Thermodynamic potential]] **[[Thermodynamic state]] **[[Thermodynamic system]] **[[Thermodynamic temperature]] **[[Volume (thermodynamics)]] **[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group2=प्रकार |list2= *[[बाइन्डिङ इनर्जी|बाइन्डिङ]] **[[परमाणु बाइन्डिङ इनर्जी|परमाणु]] *[[रासायनिक ऊर्जा|रासायनिक]] *[[डार्क इनर्जी|डार्क]] *[[Elastic energy|Elastic]] *[[विद्युतीय स्थिति ऊर्जा]] *[[विद्युतीय ऊर्जा|विद्युतीय]] *[[गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा|गुरुत्वाकर्षण]] **[[Gravitational binding energy|Binding]] *[[Interatomic potential]] *[[Internal energy|Internal]] *[[आयोनाइजेसन इनर्जी|आयोनाइजेसन]] *[[गति शक्ति|गति]] *[[चुम्बकीय शक्ति|चुम्बजीय]] *[[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक]] *[[नेगेटिभ इनर्जी|नेगेटिभ]] *[[फेन्टम इनर्जी|फेन्टम]] *[[स्थिति शक्ति|स्थिति]] *[[Quantum chromodynamics binding energy]] *[[Quantum fluctuation]] *[[Quantum potential]] *[[Quintessence (physics)|Quintessence]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Rest energy|Rest]] *[[ध्वनि शक्ति|ध्वनि ]] *[[सर्फेस इनर्जी|सर्फेस]] *[[ताप शक्ति|ताप]] *[[भ्याकुम इनर्जी|भ्याकुम]] *[[Zero-point energy|Zero-point]] |group3 = [[ऊर्जा संवाहक]] |list3 = *[[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] *[[क्यापासिटर]] *[[वुद्युत]] *[[इन्थेल्पी]] *[[इन्धन]] **[[जीवाश्म इन्धन|जीवास्म]] **[[Fuel oil|Oil]] *[[Heat]] **[[Latent heat]] *[[हाइड्रोजन]] **[[हाइड्रोजन इन्धन]] *[[Mechanical wave]] *[[Radiation]] *[[Sound wave]] *[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group4 = [[प्राथमिक ऊर्जा]] |list4 = *[[Bioenergy]] *[[जीवाश्म इन्धन|जीवस्म इन्धन]] **[[कोइला]] **[[प्राकृतिक ग्याँस]] **[[पेट्रोलियम]] *[[भू-तापीय ऊर्जा|भू-तापीय]] *[[Gravitational energy|Gravitational]] *[[जलविद्युत]] *[[Marine energy|Marine]] *[[Nuclear fuel]] **[[Natural uranium]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Solar energy|Solar]] *[[Wind power|Wind]] |group5 = [[Energy system]]<br />components |list5 = *[[बायोमास]] *[[Electric power]] *[[Electricity delivery]] *[[Energy engineering]] *[[Fossil fuel power station]] **[[Cogeneration]] **[[Integrated gasification combined cycle]] *[[Geothermal power]] *[[Hydropower]] **[[Hydroelectricity]] **[[Tidal power]] **[[Wave farm]] *[[Nuclear power]] **[[Nuclear power plant]] **[[Radioisotope thermoelectric generator]] *[[Oil refinery]] *[[Solar power]] **[[Concentrated solar power]] **[[Photovoltaic system]] *[[Solar thermal energy]] **[[Solar furnace]] **[[Solar power tower]] *[[Wind power]] **[[Airborne wind energy]] **[[Wind farm]] |group6=Use and<br />[[Energy supply|supply]] |list6 = *[[Efficient energy use]] **[[Energy efficiency in agriculture|Agriculture]] **[[Power usage effectiveness|Computing]] **[[Energy efficiency in transport|Transport]] *[[Energy conservation]] *[[ऊर्जा खपत]] * [[Energy policy]] **[[Energy development]] *[[Energy security]] *[[ऊर्जा भण्डारण]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] * [[Sustainable energy]] * [[World energy supply and consumption]] * [[Energy in Africa|Africa]] * [[Energy in Asia|Asia]] * [[Energy in Australia|Australia]] * [[Energy policy of Canada|Canada]] * [[Energy in Europe|Europe]] * [[Energy in Mexico|Mexico]] * [[Energy in South America|South America]] * [[Energy in the United States|United States]] |group7=Misc. |list7= *[[Energy in work]] *[[कार्बन फुटप्रिन्ट]] *[[Energy democracy]] *[[Energy recovery]] *[[Energy recycling]] *[[Jevons paradox]] *[[Waste-to-energy]] **[[Waste-to-energy plant]] |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Energy|Category]]''' * {{Icon|Commons}} '''[[commons:Category:Energy|Commons]]''' * {{icon|portal}} '''[[portal:Energy|Portal]]''' * {{Icon|WikiProject}} '''[[Wikipedia:WikiProject Energy|WikiProject]]''' }}<noinclude> {{Documentation | content = {{collapsible option}} ==See also== {{Energy templates|state=expanded}} [[Category:Energy navigational boxes| ]] }}</noinclude> mmsvzyo9qz0bsmfadek9muz83942ft0 1357076 1357075 2026-05-29T14:38:08Z Bishaldev100 28807 1357076 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]]/ [[शक्ति]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *[[थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्स]] *[[ऊर्जा]] **[[ऊर्जाका इकाइहरू|इकाईहरू]] *[[Energy condition]] *[[Energy level]] *[[Energy system]] *[[ऊर्जा रूपान्तरण]] *[[Energy transition]] *[[पिण्ड]] **[[Negative mass]] **[[Mass–energy equivalence]] *[[Power (physics)|Power]] *[[थर्मोडायनामिक्स]] **[[Enthalpy]] **[[Entropic force]] **[[इन्ट्रोपी]] **[[Exergy]] **[[Free entropy]] **[[तापधारण क्षमता]] **[[ताप प्रसारण|ताप स्थानान्तरण]] **[[Irreversible process]] **[[Isolated system]] **[[ऊष्मागतिकीको नियम]] **[[Negentropy]] **[[Quantum thermodynamics]] **[[Thermal equilibrium]] **[[Thermal reservoir]] **[[Thermodynamic equilibrium]] **[[Thermodynamic free energy]] **[[Thermodynamic potential]] **[[Thermodynamic state]] **[[Thermodynamic system]] **[[Thermodynamic temperature]] **[[Volume (thermodynamics)]] **[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group2=प्रकार |list2= *[[बाइन्डिङ इनर्जी|बाइन्डिङ]] **[[परमाणु बाइन्डिङ इनर्जी|परमाणु]] *[[रासायनिक ऊर्जा|रासायनिक]] *[[डार्क इनर्जी|डार्क]] *[[Elastic energy|Elastic]] *[[विद्युतीय स्थिति ऊर्जा]] *[[विद्युतीय ऊर्जा|विद्युतीय]] *[[गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा|गुरुत्वाकर्षण]] **[[Gravitational binding energy|Binding]] *[[Interatomic potential]] *[[Internal energy|Internal]] *[[आयोनाइजेसन इनर्जी|आयोनाइजेसन]] *[[गति शक्ति|गति]] *[[चुम्बकीय शक्ति|चुम्बजीय]] *[[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक]] *[[नेगेटिभ इनर्जी|नेगेटिभ]] *[[फेन्टम इनर्जी|फेन्टम]] *[[स्थिति शक्ति|स्थिति]] *[[Quantum chromodynamics binding energy]] *[[Quantum fluctuation]] *[[Quantum potential]] *[[Quintessence (physics)|Quintessence]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Rest energy|Rest]] *[[ध्वनि शक्ति|ध्वनि ]] *[[सर्फेस इनर्जी|सर्फेस]] *[[ताप शक्ति|ताप]] *[[भ्याकुम इनर्जी|भ्याकुम]] *[[Zero-point energy|Zero-point]] |group3 = [[ऊर्जा संवाहक]] |list3 = *[[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] *[[क्यापासिटर]] *[[वुद्युत]] *[[इन्थेल्पी]] *[[इन्धन]] **[[जीवाश्म इन्धन|जीवास्म]] **[[Fuel oil|Oil]] *[[Heat]] **[[Latent heat]] *[[हाइड्रोजन]] **[[हाइड्रोजन इन्धन]] *[[Mechanical wave]] *[[Radiation]] *[[Sound wave]] *[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group4 = [[प्राथमिक ऊर्जा]] |list4 = *[[जैविक उर्जा]] *[[जीवाश्म इन्धन|जीवस्म इन्धन]] **[[कोइला]] **[[प्राकृतिक ग्याँस]] **[[पेट्रोलियम]] *[[भू-तापीय ऊर्जा|भू-तापीय]] *[[Gravitational energy|Gravitational]] *[[जलविद्युत]] *[[Marine energy|Marine]] *[[Nuclear fuel]] **[[Natural uranium]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Solar energy|Solar]] *[[Wind power|Wind]] |group5 = [[Energy system]]<br />components |list5 = *[[बायोमास]] *[[Electric power]] *[[Electricity delivery]] *[[Energy engineering]] *[[Fossil fuel power station]] **[[Cogeneration]] **[[Integrated gasification combined cycle]] *[[Geothermal power]] *[[Hydropower]] **[[Hydroelectricity]] **[[Tidal power]] **[[Wave farm]] *[[Nuclear power]] **[[Nuclear power plant]] **[[Radioisotope thermoelectric generator]] *[[Oil refinery]] *[[Solar power]] **[[Concentrated solar power]] **[[Photovoltaic system]] *[[Solar thermal energy]] **[[Solar furnace]] **[[Solar power tower]] *[[Wind power]] **[[Airborne wind energy]] **[[Wind farm]] |group6=Use and<br />[[Energy supply|supply]] |list6 = *[[Efficient energy use]] **[[Energy efficiency in agriculture|Agriculture]] **[[Power usage effectiveness|Computing]] **[[Energy efficiency in transport|Transport]] *[[Energy conservation]] *[[ऊर्जा खपत]] * [[Energy policy]] **[[Energy development]] *[[Energy security]] *[[ऊर्जा भण्डारण]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] * [[Sustainable energy]] * [[World energy supply and consumption]] * [[Energy in Africa|Africa]] * [[Energy in Asia|Asia]] * [[Energy in Australia|Australia]] * [[Energy policy of Canada|Canada]] * [[Energy in Europe|Europe]] * [[Energy in Mexico|Mexico]] * [[Energy in South America|South America]] * [[Energy in the United States|United States]] |group7=Misc. |list7= *[[Energy in work]] *[[कार्बन फुटप्रिन्ट]] *[[Energy democracy]] *[[Energy recovery]] *[[Energy recycling]] *[[Jevons paradox]] *[[Waste-to-energy]] **[[Waste-to-energy plant]] |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Energy|Category]]''' * {{Icon|Commons}} '''[[commons:Category:Energy|Commons]]''' * {{icon|portal}} '''[[portal:Energy|Portal]]''' * {{Icon|WikiProject}} '''[[Wikipedia:WikiProject Energy|WikiProject]]''' }}<noinclude> {{Documentation | content = {{collapsible option}} ==See also== {{Energy templates|state=expanded}} [[Category:Energy navigational boxes| ]] }}</noinclude> ifpiazi617nqmg7ej67ccctemsl3nnc 1357085 1357076 2026-05-29T15:14:55Z Bishaldev100 28807 1357085 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]]/ [[शक्ति]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *[[थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्स]] *[[ऊर्जा]] **[[ऊर्जाका इकाइहरू|इकाईहरू]] *[[Energy condition]] *[[Energy level]] *[[Energy system]] *[[ऊर्जा रूपान्तरण]] *[[Energy transition]] *[[पिण्ड]] **[[Negative mass]] **[[Mass–energy equivalence]] *[[Power (physics)|Power]] *[[थर्मोडायनामिक्स]] **[[Enthalpy]] **[[Entropic force]] **[[इन्ट्रोपी]] **[[Exergy]] **[[Free entropy]] **[[तापधारण क्षमता]] **[[ताप प्रसारण|ताप स्थानान्तरण]] **[[Irreversible process]] **[[Isolated system]] **[[ऊष्मागतिकीको नियम]] **[[Negentropy]] **[[Quantum thermodynamics]] **[[Thermal equilibrium]] **[[Thermal reservoir]] **[[Thermodynamic equilibrium]] **[[Thermodynamic free energy]] **[[Thermodynamic potential]] **[[Thermodynamic state]] **[[Thermodynamic system]] **[[Thermodynamic temperature]] **[[Volume (thermodynamics)]] **[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group2=प्रकार |list2= *[[बाइन्डिङ इनर्जी|बाइन्डिङ]] **[[परमाणु बाइन्डिङ इनर्जी|परमाणु]] *[[रासायनिक ऊर्जा|रासायनिक]] *[[डार्क इनर्जी|डार्क]] *[[Elastic energy|Elastic]] *[[विद्युतीय स्थिति ऊर्जा]] *[[विद्युतीय ऊर्जा|विद्युतीय]] *[[गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा|गुरुत्वाकर्षण]] **[[Gravitational binding energy|Binding]] *[[Interatomic potential]] *[[Internal energy|Internal]] *[[आयोनाइजेसन इनर्जी|आयोनाइजेसन]] *[[गति शक्ति|गति]] *[[चुम्बकीय शक्ति|चुम्बजीय]] *[[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक]] *[[नेगेटिभ इनर्जी|नेगेटिभ]] *[[फेन्टम इनर्जी|फेन्टम]] *[[स्थिति शक्ति|स्थिति]] *[[Quantum chromodynamics binding energy]] *[[Quantum fluctuation]] *[[Quantum potential]] *[[Quintessence (physics)|Quintessence]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Rest energy|Rest]] *[[ध्वनि शक्ति|ध्वनि ]] *[[सर्फेस इनर्जी|सर्फेस]] *[[ताप शक्ति|ताप]] *[[भ्याकुम इनर्जी|भ्याकुम]] *[[Zero-point energy|Zero-point]] |group3 = [[ऊर्जा संवाहक]] |list3 = *[[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] *[[क्यापासिटर]] *[[वुद्युत]] *[[इन्थेल्पी]] *[[इन्धन]] **[[जीवाश्म इन्धन|जीवास्म]] **[[Fuel oil|Oil]] *[[Heat]] **[[Latent heat]] *[[हाइड्रोजन]] **[[हाइड्रोजन इन्धन]] *[[Mechanical wave]] *[[Radiation]] *[[Sound wave]] *[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group4 = [[प्राथमिक ऊर्जा]] |list4 = *[[जैविक उर्जा]] *[[जीवाश्म इन्धन|जीवस्म इन्धन]] **[[कोइला]] **[[प्राकृतिक ग्याँस]] **[[पेट्रोलियम]] *[[भू-तापीय ऊर्जा|भू-तापीय]] *[[Gravitational energy|Gravitational]] *[[जलविद्युत]] *[[Marine energy|Marine]] *[[परमाणु इन्धन]] **[[प्राकृतिक युरेनियम]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Solar energy|Solar]] *[[Wind power|Wind]] |group5 = [[Energy system]]<br />components |list5 = *[[बायोमास]] *[[Electric power]] *[[Electricity delivery]] *[[Energy engineering]] *[[Fossil fuel power station]] **[[Cogeneration]] **[[Integrated gasification combined cycle]] *[[Geothermal power]] *[[Hydropower]] **[[Hydroelectricity]] **[[Tidal power]] **[[Wave farm]] *[[Nuclear power]] **[[Nuclear power plant]] **[[Radioisotope thermoelectric generator]] *[[Oil refinery]] *[[Solar power]] **[[Concentrated solar power]] **[[Photovoltaic system]] *[[Solar thermal energy]] **[[सौर्य भट्टी]] **[[Solar power tower]] *[[Wind power]] **[[Airborne wind energy]] **[[Wind farm]] |group6=उपयोग र <br />[[ऊर्जा आपूर्ति|आपूर्ति]] |list6 = *[[Efficient energy use]] **[[Energy efficiency in agriculture|Agriculture]] **[[Power usage effectiveness|Computing]] **[[Energy efficiency in transport|Transport]] *[[Energy conservation]] *[[ऊर्जा खपत]] * [[ऊर्जा नीति]] **[[Energy development]] *[[ऊर्जा सुरक्षा]] *[[ऊर्जा भण्डारण]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] * [[Sustainable energy]] * [[World energy supply and consumption]] * [[Energy in Africa|Africa]] * [[Energy in Asia|Asia]] * [[Energy in Australia|Australia]] * [[Energy policy of Canada|Canada]] * [[Energy in Europe|Europe]] * [[Energy in Mexico|Mexico]] * [[Energy in South America|South America]] * [[Energy in the United States|United States]] |group7=विविध |list7= *[[इनर्जी इन वर्क]] *[[कार्बन फुटप्रिन्ट]] *[[इनर्जी डेमोक्रेसी]] *[[इनर्जी रिकोभरी]] *[[Energy recycling]] *[[Jevons paradox]] *[[वेस्ट टु इनर्जी]] **[[Waste-to-energy plant]] |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Energy|Category]]''' * {{Icon|Commons}} '''[[commons:Category:Energy|Commons]]''' * {{icon|portal}} '''[[portal:Energy|Portal]]''' * {{Icon|WikiProject}} '''[[Wikipedia:WikiProject Energy|WikiProject]]''' }}<noinclude> {{Documentation | content = {{collapsible option}} ==See also== {{Energy templates|state=expanded}} [[Category:Energy navigational boxes| ]] }}</noinclude> 2lxhph29ohfxzlkv2hlhfbgsd0hdq9f 1357086 1357085 2026-05-29T15:17:14Z Bishaldev100 28807 1357086 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]]/ [[शक्ति]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *[[थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्स]] *[[ऊर्जा]] **[[ऊर्जाका इकाइहरू|इकाईहरू]] *[[Energy condition]] *[[Energy level]] *[[Energy system]] *[[ऊर्जा रूपान्तरण]] *[[Energy transition]] *[[पिण्ड]] **[[Negative mass]] **[[Mass–energy equivalence]] *[[Power (physics)|Power]] *[[थर्मोडायनामिक्स]] **[[Enthalpy]] **[[Entropic force]] **[[इन्ट्रोपी]] **[[Exergy]] **[[Free entropy]] **[[तापधारण क्षमता]] **[[ताप प्रसारण|ताप स्थानान्तरण]] **[[Irreversible process]] **[[Isolated system]] **[[ऊष्मागतिकीको नियम]] **[[Negentropy]] **[[Quantum thermodynamics]] **[[Thermal equilibrium]] **[[Thermal reservoir]] **[[Thermodynamic equilibrium]] **[[Thermodynamic free energy]] **[[Thermodynamic potential]] **[[Thermodynamic state]] **[[Thermodynamic system]] **[[Thermodynamic temperature]] **[[Volume (thermodynamics)]] **[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group2=प्रकार |list2= *[[बाइन्डिङ इनर्जी|बाइन्डिङ]] **[[परमाणु बाइन्डिङ इनर्जी|परमाणु]] *[[रासायनिक ऊर्जा|रासायनिक]] *[[डार्क इनर्जी|डार्क]] *[[Elastic energy|Elastic]] *[[विद्युतीय स्थिति ऊर्जा]] *[[विद्युतीय ऊर्जा|विद्युतीय]] *[[गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा|गुरुत्वाकर्षण]] **[[Gravitational binding energy|Binding]] *[[Interatomic potential]] *[[Internal energy|Internal]] *[[आयोनाइजेसन इनर्जी|आयोनाइजेसन]] *[[गति शक्ति|गति]] *[[चुम्बकीय शक्ति|चुम्बजीय]] *[[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक]] *[[नेगेटिभ इनर्जी|नेगेटिभ]] *[[फेन्टम इनर्जी|फेन्टम]] *[[स्थिति शक्ति|स्थिति]] *[[Quantum chromodynamics binding energy]] *[[Quantum fluctuation]] *[[Quantum potential]] *[[Quintessence (physics)|Quintessence]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Rest energy|Rest]] *[[ध्वनि शक्ति|ध्वनि ]] *[[सर्फेस इनर्जी|सर्फेस]] *[[ताप शक्ति|ताप]] *[[भ्याकुम इनर्जी|भ्याकुम]] *[[Zero-point energy|Zero-point]] |group3 = [[ऊर्जा संवाहक]] |list3 = *[[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] *[[क्यापासिटर]] *[[वुद्युत]] *[[इन्थेल्पी]] *[[इन्धन]] **[[जीवाश्म इन्धन|जीवास्म]] **[[Fuel oil|Oil]] *[[Heat]] **[[Latent heat]] *[[हाइड्रोजन]] **[[हाइड्रोजन इन्धन]] *[[Mechanical wave]] *[[Radiation]] *[[Sound wave]] *[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group4 = [[प्राथमिक ऊर्जा]] |list4 = *[[जैविक उर्जा]] *[[जीवाश्म इन्धन|जीवस्म इन्धन]] **[[कोइला]] **[[प्राकृतिक ग्याँस]] **[[पेट्रोलियम]] *[[भू-तापीय ऊर्जा|भू-तापीय]] *[[Gravitational energy|Gravitational]] *[[जलविद्युत]] *[[Marine energy|Marine]] *[[परमाणु इन्धन]] **[[प्राकृतिक युरेनियम]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Solar energy|Solar]] *[[Wind power|Wind]] |group5 = [[Energy system]]<br />components |list5 = *[[बायोमास]] *[[Electric power]] *[[Electricity delivery]] *[[Energy engineering]] *[[Fossil fuel power station]] **[[Cogeneration]] **[[Integrated gasification combined cycle]] *[[Geothermal power]] *[[जलविद्युत]] **[[जलविद्युत उर्जा]] **[[Tidal power]] **[[Wave farm]] *[[Nuclear power]] **[[Nuclear power plant]] **[[Radioisotope thermoelectric generator]] *[[Oil refinery]] *[[Solar power]] **[[Concentrated solar power]] **[[Photovoltaic system]] *[[Solar thermal energy]] **[[सौर्य भट्टी]] **[[Solar power tower]] *[[Wind power]] **[[Airborne wind energy]] **[[Wind farm]] |group6=उपयोग र <br />[[ऊर्जा आपूर्ति|आपूर्ति]] |list6 = *[[Efficient energy use]] **[[Energy efficiency in agriculture|Agriculture]] **[[Power usage effectiveness|Computing]] **[[Energy efficiency in transport|Transport]] *[[Energy conservation]] *[[ऊर्जा खपत]] * [[ऊर्जा नीति]] **[[Energy development]] *[[ऊर्जा सुरक्षा]] *[[ऊर्जा भण्डारण]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] * [[Sustainable energy]] * [[World energy supply and consumption]] * [[Energy in Africa|Africa]] * [[Energy in Asia|Asia]] * [[Energy in Australia|Australia]] * [[Energy policy of Canada|Canada]] * [[Energy in Europe|Europe]] * [[Energy in Mexico|Mexico]] * [[Energy in South America|South America]] * [[Energy in the United States|United States]] |group7=विविध |list7= *[[इनर्जी इन वर्क]] *[[कार्बन फुटप्रिन्ट]] *[[इनर्जी डेमोक्रेसी]] *[[इनर्जी रिकोभरी]] *[[Energy recycling]] *[[Jevons paradox]] *[[वेस्ट टु इनर्जी]] **[[Waste-to-energy plant]] |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Energy|Category]]''' * {{Icon|Commons}} '''[[commons:Category:Energy|Commons]]''' * {{icon|portal}} '''[[portal:Energy|Portal]]''' * {{Icon|WikiProject}} '''[[Wikipedia:WikiProject Energy|WikiProject]]''' }}<noinclude> {{Documentation | content = {{collapsible option}} ==See also== {{Energy templates|state=expanded}} [[Category:Energy navigational boxes| ]] }}</noinclude> r4tvx6roys0n4zmoeyblhbxypseig9n 1357090 1357086 2026-05-29T15:36:53Z Bishaldev100 28807 1357090 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]]/ [[शक्ति]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *[[थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्स]] *[[ऊर्जा]] **[[ऊर्जाका इकाइहरू|इकाईहरू]] *[[Energy condition]] *[[Energy level]] *[[Energy system]] *[[ऊर्जा रूपान्तरण]] *[[Energy transition]] *[[पिण्ड]] **[[Negative mass]] **[[Mass–energy equivalence]] *[[Power (physics)|Power]] *[[थर्मोडायनामिक्स]] **[[Enthalpy]] **[[Entropic force]] **[[इन्ट्रोपी]] **[[Exergy]] **[[Free entropy]] **[[तापधारण क्षमता]] **[[ताप प्रसारण|ताप स्थानान्तरण]] **[[Irreversible process]] **[[Isolated system]] **[[ऊष्मागतिकीको नियम]] **[[Negentropy]] **[[Quantum thermodynamics]] **[[Thermal equilibrium]] **[[Thermal reservoir]] **[[Thermodynamic equilibrium]] **[[Thermodynamic free energy]] **[[Thermodynamic potential]] **[[Thermodynamic state]] **[[Thermodynamic system]] **[[Thermodynamic temperature]] **[[Volume (thermodynamics)]] **[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group2=प्रकार |list2= *[[बाइन्डिङ इनर्जी|बाइन्डिङ]] **[[परमाणु बाइन्डिङ इनर्जी|परमाणु]] *[[रासायनिक ऊर्जा|रासायनिक]] *[[डार्क इनर्जी|डार्क]] *[[Elastic energy|Elastic]] *[[विद्युतीय स्थिति ऊर्जा]] *[[विद्युतीय ऊर्जा|विद्युतीय]] *[[गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा|गुरुत्वाकर्षण]] **[[Gravitational binding energy|Binding]] *[[Interatomic potential]] *[[Internal energy|Internal]] *[[आयोनाइजेसन इनर्जी|आयोनाइजेसन]] *[[गति शक्ति|गति]] *[[चुम्बकीय शक्ति|चुम्बजीय]] *[[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक]] *[[नेगेटिभ इनर्जी|नेगेटिभ]] *[[फेन्टम इनर्जी|फेन्टम]] *[[स्थिति शक्ति|स्थिति]] *[[Quantum chromodynamics binding energy]] *[[Quantum fluctuation]] *[[Quantum potential]] *[[Quintessence (physics)|Quintessence]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Rest energy|Rest]] *[[ध्वनि शक्ति|ध्वनि ]] *[[सर्फेस इनर्जी|सर्फेस]] *[[ताप शक्ति|ताप]] *[[भ्याकुम इनर्जी|भ्याकुम]] *[[Zero-point energy|Zero-point]] |group3 = [[ऊर्जा संवाहक]] |list3 = *[[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] *[[क्यापासिटर]] *[[वुद्युत]] *[[इन्थेल्पी]] *[[इन्धन]] **[[जीवाश्म इन्धन|जीवास्म]] **[[इन्धन तेल|तेल]] *[[ताप]] **[[Latent heat]] *[[हाइड्रोजन]] **[[हाइड्रोजन इन्धन]] *[[Mechanical wave]] *[[विकिरण]] *[[Sound wave]] *[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group4 = [[प्राथमिक ऊर्जा]] |list4 = *[[जैविक उर्जा]] *[[जीवाश्म इन्धन|जीवस्म इन्धन]] **[[कोइला]] **[[प्राकृतिक ग्याँस]] **[[पेट्रोलियम]] *[[भू-तापीय ऊर्जा|भू-तापीय]] *[[Gravitational energy|Gravitational]] *[[जलविद्युत]] *[[Marine energy|Marine]] *[[परमाणु इन्धन]] **[[प्राकृतिक युरेनियम]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Solar energy|Solar]] *[[Wind power|Wind]] |group5 = [[ऊर्जा प्रणाली]]<br />पुर्जा |list5 = *[[बायोमास]] *[[Electric power]] *[[Electricity delivery]] *[[Energy engineering]] *[[Fossil fuel power station]] **[[Cogeneration]] **[[Integrated gasification combined cycle]] *[[Geothermal power]] *[[जलविद्युत]] **[[जलविद्युत उर्जा]] **[[Tidal power]] **[[Wave farm]] *[[Nuclear power]] **[[Nuclear power plant]] **[[Radioisotope thermoelectric generator]] *[[Oil refinery]] *[[Solar power]] **[[Concentrated solar power]] **[[Photovoltaic system]] *[[Solar thermal energy]] **[[सौर्य भट्टी]] **[[Solar power tower]] *[[Wind power]] **[[Airborne wind energy]] **[[Wind farm]] |group6=उपयोग र <br />[[ऊर्जा आपूर्ति|आपूर्ति]] |list6 = *[[Efficient energy use]] **[[Energy efficiency in agriculture|Agriculture]] **[[Power usage effectiveness|Computing]] **[[Energy efficiency in transport|Transport]] *[[Energy conservation]] *[[ऊर्जा खपत]] * [[ऊर्जा नीति]] **[[Energy development]] *[[ऊर्जा सुरक्षा]] *[[ऊर्जा भण्डारण]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] * [[Sustainable energy]] * [[World energy supply and consumption]] * [[Energy in Africa|Africa]] * [[Energy in Asia|Asia]] * [[Energy in Australia|Australia]] * [[Energy policy of Canada|Canada]] * [[Energy in Europe|Europe]] * [[Energy in Mexico|Mexico]] * [[Energy in South America|South America]] * [[Energy in the United States|United States]] |group7=विविध |list7= *[[इनर्जी इन वर्क]] *[[कार्बन फुटप्रिन्ट]] *[[इनर्जी डेमोक्रेसी]] *[[इनर्जी रिकोभरी]] *[[Energy recycling]] *[[Jevons paradox]] *[[वेस्ट टु इनर्जी]] **[[Waste-to-energy plant]] |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Energy|Category]]''' * {{Icon|Commons}} '''[[commons:Category:Energy|Commons]]''' * {{icon|portal}} '''[[portal:Energy|Portal]]''' * {{Icon|WikiProject}} '''[[Wikipedia:WikiProject Energy|WikiProject]]''' }}<noinclude> {{Documentation | content = {{collapsible option}} ==See also== {{Energy templates|state=expanded}} [[Category:Energy navigational boxes| ]] }}</noinclude> q2qdedrp609943wmvaq4xrvshs4ilnh 1357092 1357090 2026-05-29T15:45:05Z Bishaldev100 28807 1357092 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]]/ [[शक्ति]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *[[थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्स]] *[[ऊर्जा]] **[[ऊर्जाका इकाइहरू|इकाईहरू]] *[[Energy condition]] *[[Energy level]] *[[Energy system]] *[[ऊर्जा रूपान्तरण]] *[[Energy transition]] *[[पिण्ड]] **[[Negative mass]] **[[Mass–energy equivalence]] *[[Power (physics)|Power]] *[[थर्मोडायनामिक्स]] **[[Enthalpy]] **[[Entropic force]] **[[इन्ट्रोपी]] **[[Exergy]] **[[Free entropy]] **[[तापधारण क्षमता]] **[[ताप प्रसारण|ताप स्थानान्तरण]] **[[Irreversible process]] **[[Isolated system]] **[[ऊष्मागतिकीको नियम]] **[[Negentropy]] **[[Quantum thermodynamics]] **[[Thermal equilibrium]] **[[Thermal reservoir]] **[[Thermodynamic equilibrium]] **[[Thermodynamic free energy]] **[[Thermodynamic potential]] **[[Thermodynamic state]] **[[Thermodynamic system]] **[[Thermodynamic temperature]] **[[Volume (thermodynamics)]] **[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group2=प्रकार |list2= *[[बाइन्डिङ इनर्जी|बाइन्डिङ]] **[[परमाणु बाइन्डिङ इनर्जी|परमाणु]] *[[रासायनिक ऊर्जा|रासायनिक]] *[[डार्क इनर्जी|डार्क]] *[[Elastic energy|Elastic]] *[[विद्युतीय स्थिति ऊर्जा]] *[[विद्युतीय ऊर्जा|विद्युतीय]] *[[गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा|गुरुत्वाकर्षण]] **[[Gravitational binding energy|Binding]] *[[Interatomic potential]] *[[Internal energy|Internal]] *[[आयोनाइजेसन इनर्जी|आयोनाइजेसन]] *[[गति शक्ति|गति]] *[[चुम्बकीय शक्ति|चुम्बजीय]] *[[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक]] *[[नेगेटिभ इनर्जी|नेगेटिभ]] *[[फेन्टम इनर्जी|फेन्टम]] *[[स्थिति शक्ति|स्थिति]] *[[Quantum chromodynamics binding energy]] *[[Quantum fluctuation]] *[[Quantum potential]] *[[Quintessence (physics)|Quintessence]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Rest energy|Rest]] *[[ध्वनि शक्ति|ध्वनि ]] *[[सर्फेस इनर्जी|सर्फेस]] *[[ताप शक्ति|ताप]] *[[भ्याकुम इनर्जी|भ्याकुम]] *[[Zero-point energy|Zero-point]] |group3 = [[ऊर्जा संवाहक]] |list3 = *[[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] *[[क्यापासिटर]] *[[वुद्युत]] *[[इन्थेल्पी]] *[[इन्धन]] **[[जीवाश्म इन्धन|जीवास्म]] **[[इन्धन तेल|तेल]] *[[ताप]] **[[Latent heat]] *[[हाइड्रोजन]] **[[हाइड्रोजन इन्धन]] *[[Mechanical wave]] *[[विकिरण]] *[[Sound wave]] *[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group4 = [[प्राथमिक ऊर्जा]] |list4 = *[[जैविक उर्जा]] *[[जीवाश्म इन्धन|जीवस्म इन्धन]] **[[कोइला]] **[[प्राकृतिक ग्याँस]] **[[पेट्रोलियम]] *[[भू-तापीय ऊर्जा|भू-तापीय]] *[[Gravitational energy|Gravitational]] *[[जलविद्युत]] *[[Marine energy|Marine]] *[[परमाणु इन्धन]] **[[प्राकृतिक युरेनियम]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Solar energy|Solar]] *[[Wind power|Wind]] |group5 = [[ऊर्जा प्रणाली]]<br />पुर्जा |list5 = *[[बायोमास]] *[[Electric power]] *[[Electricity delivery]] *[[Energy engineering]] *[[Fossil fuel power station]] **[[Cogeneration]] **[[Integrated gasification combined cycle]] *[[Geothermal power]] *[[जलविद्युत]] **[[जलविद्युत उर्जा]] **[[Tidal power]] **[[Wave farm]] *[[Nuclear power]] **[[Nuclear power plant]] **[[Radioisotope thermoelectric generator]] *[[Oil refinery]] *[[Solar power]] **[[Concentrated solar power]] **[[Photovoltaic system]] *[[Solar thermal energy]] **[[सौर्य भट्टी]] **[[Solar power tower]] *[[वायु उर्जा]] **[[Airborne wind energy]] **[[Wind farm]] |group6=उपयोग र <br />[[ऊर्जा आपूर्ति|आपूर्ति]] |list6 = *[[Efficient energy use]] **[[Energy efficiency in agriculture|Agriculture]] **[[Power usage effectiveness|Computing]] **[[Energy efficiency in transport|Transport]] *[[Energy conservation]] *[[ऊर्जा खपत]] * [[ऊर्जा नीति]] **[[Energy development]] *[[ऊर्जा सुरक्षा]] *[[ऊर्जा भण्डारण]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] * [[Sustainable energy]] * [[World energy supply and consumption]] * [[Energy in Africa|Africa]] * [[Energy in Asia|Asia]] * [[Energy in Australia|Australia]] * [[Energy policy of Canada|Canada]] * [[Energy in Europe|Europe]] * [[Energy in Mexico|Mexico]] * [[Energy in South America|South America]] * [[Energy in the United States|United States]] |group7=विविध |list7= *[[इनर्जी इन वर्क]] *[[कार्बन फुटप्रिन्ट]] *[[इनर्जी डेमोक्रेसी]] *[[इनर्जी रिकोभरी]] *[[Energy recycling]] *[[Jevons paradox]] *[[वेस्ट टु इनर्जी]] **[[Waste-to-energy plant]] |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Energy|Category]]''' * {{Icon|Commons}} '''[[commons:Category:Energy|Commons]]''' * {{icon|portal}} '''[[portal:Energy|Portal]]''' * {{Icon|WikiProject}} '''[[Wikipedia:WikiProject Energy|WikiProject]]''' }}<noinclude> {{Documentation | content = {{collapsible option}} ==See also== {{Energy templates|state=expanded}} [[Category:Energy navigational boxes| ]] }}</noinclude> mrgkjsxo9shjb0hc8tk3gz0r8g92j7o 1357110 1357092 2026-05-30T06:03:48Z Bishaldev100 28807 1357110 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]]/ [[शक्ति]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *[[थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्स]] *[[ऊर्जा]] **[[ऊर्जाका इकाइहरू|इकाईहरू]] *[[Energy condition]] *[[Energy level]] *[[Energy system]] *[[ऊर्जा रूपान्तरण]] *[[Energy transition]] *[[पिण्ड]] **[[Negative mass]] **[[Mass–energy equivalence]] *[[Power (physics)|Power]] *[[थर्मोडायनामिक्स]] **[[Enthalpy]] **[[Entropic force]] **[[इन्ट्रोपी]] **[[Exergy]] **[[Free entropy]] **[[तापधारण क्षमता]] **[[ताप प्रसारण|ताप स्थानान्तरण]] **[[Irreversible process]] **[[Isolated system]] **[[ऊष्मागतिकीको नियम]] **[[Negentropy]] **[[Quantum thermodynamics]] **[[Thermal equilibrium]] **[[Thermal reservoir]] **[[Thermodynamic equilibrium]] **[[Thermodynamic free energy]] **[[Thermodynamic potential]] **[[Thermodynamic state]] **[[Thermodynamic system]] **[[Thermodynamic temperature]] **[[Volume (thermodynamics)]] **[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group2=प्रकार |list2= *[[बाइन्डिङ इनर्जी|बाइन्डिङ]] **[[परमाणु बाइन्डिङ इनर्जी|परमाणु]] *[[रासायनिक ऊर्जा|रासायनिक]] *[[डार्क इनर्जी|डार्क]] *[[Elastic energy|Elastic]] *[[विद्युतीय स्थिति ऊर्जा]] *[[विद्युतीय ऊर्जा|विद्युतीय]] *[[गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा|गुरुत्वाकर्षण]] **[[Gravitational binding energy|Binding]] *[[Interatomic potential]] *[[Internal energy|Internal]] *[[आयोनाइजेसन इनर्जी|आयोनाइजेसन]] *[[गति शक्ति|गति]] *[[चुम्बकीय शक्ति|चुम्बजीय]] *[[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक]] *[[नेगेटिभ इनर्जी|नेगेटिभ]] *[[फेन्टम इनर्जी|फेन्टम]] *[[स्थिति शक्ति|स्थिति]] *[[Quantum chromodynamics binding energy]] *[[Quantum fluctuation]] *[[Quantum potential]] *[[Quintessence (physics)|Quintessence]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Rest energy|Rest]] *[[ध्वनि शक्ति|ध्वनि ]] *[[सर्फेस इनर्जी|सर्फेस]] *[[ताप शक्ति|ताप]] *[[भ्याकुम इनर्जी|भ्याकुम]] *[[Zero-point energy|Zero-point]] |group3 = [[ऊर्जा संवाहक]] |list3 = *[[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] *[[क्यापासिटर]] *[[वुद्युत]] *[[इन्थेल्पी]] *[[इन्धन]] **[[जीवाश्म इन्धन|जीवास्म]] **[[इन्धन तेल|तेल]] *[[ताप]] **[[Latent heat]] *[[हाइड्रोजन]] **[[हाइड्रोजन इन्धन]] *[[Mechanical wave]] *[[विकिरण]] *[[Sound wave]] *[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group4 = [[प्राथमिक ऊर्जा]] |list4 = *[[जैविक उर्जा]] *[[जीवाश्म इन्धन|जीवस्म इन्धन]] **[[कोइला]] **[[प्राकृतिक ग्याँस]] **[[पेट्रोलियम]] *[[भू-तापीय ऊर्जा|भू-तापीय]] *[[Gravitational energy|Gravitational]] *[[जलविद्युत]] *[[Marine energy|Marine]] *[[परमाणु इन्धन]] **[[प्राकृतिक युरेनियम]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[सौर्य ऊर्जा|सौर्य]] *[[वायु उर्जा|वायु]] |group5 = [[ऊर्जा प्रणाली]]<br />पुर्जा |list5 = *[[बायोमास]] *[[Electric power]] *[[Electricity delivery]] *[[Energy engineering]] *[[Fossil fuel power station]] **[[Cogeneration]] **[[Integrated gasification combined cycle]] *[[Geothermal power]] *[[जलविद्युत]] **[[जलविद्युत उर्जा]] **[[Tidal power]] **[[Wave farm]] *[[Nuclear power]] **[[Nuclear power plant]] **[[Radioisotope thermoelectric generator]] *[[Oil refinery]] *[[सौर्य विद्युत]] **[[Concentrated solar power]] **[[Photovoltaic system]] *[[Solar thermal energy]] **[[सौर्य भट्टी]] **[[Solar power tower]] *[[वायु उर्जा]] **[[Airborne wind energy]] **[[Wind farm]] |group6=उपयोग र <br />[[ऊर्जा आपूर्ति|आपूर्ति]] |list6 = *[[Efficient energy use]] **[[Energy efficiency in agriculture|Agriculture]] **[[Power usage effectiveness|Computing]] **[[Energy efficiency in transport|Transport]] *[[Energy conservation]] *[[ऊर्जा खपत]] * [[ऊर्जा नीति]] **[[Energy development]] *[[ऊर्जा सुरक्षा]] *[[ऊर्जा भण्डारण]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] * [[Sustainable energy]] * [[World energy supply and consumption]] * [[Energy in Africa|Africa]] * [[Energy in Asia|Asia]] * [[Energy in Australia|Australia]] * [[Energy policy of Canada|Canada]] * [[Energy in Europe|Europe]] * [[Energy in Mexico|Mexico]] * [[Energy in South America|South America]] * [[Energy in the United States|United States]] |group7=विविध |list7= *[[इनर्जी इन वर्क]] *[[कार्बन फुटप्रिन्ट]] *[[इनर्जी डेमोक्रेसी]] *[[इनर्जी रिकोभरी]] *[[Energy recycling]] *[[Jevons paradox]] *[[वेस्ट टु इनर्जी]] **[[Waste-to-energy plant]] |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Energy|Category]]''' * {{Icon|Commons}} '''[[commons:Category:Energy|Commons]]''' * {{icon|portal}} '''[[portal:Energy|Portal]]''' * {{Icon|WikiProject}} '''[[Wikipedia:WikiProject Energy|WikiProject]]''' }}<noinclude> {{Documentation | content = {{collapsible option}} ==See also== {{Energy templates|state=expanded}} [[Category:Energy navigational boxes| ]] }}</noinclude> 2a8dqmaogrb54shbii59t1frw4fzjlc 1357129 1357110 2026-05-30T07:11:02Z Bishaldev100 28807 1357129 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]]/ [[शक्ति]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *[[थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्स]] *[[ऊर्जा]] **[[ऊर्जाका इकाइहरू|इकाईहरू]] *[[Energy condition]] *[[Energy level]] *[[Energy system]] *[[ऊर्जा रूपान्तरण]] *[[Energy transition]] *[[पिण्ड]] **[[Negative mass]] **[[Mass–energy equivalence]] *[[Power (physics)|Power]] *[[थर्मोडायनामिक्स]] **[[Enthalpy]] **[[Entropic force]] **[[इन्ट्रोपी]] **[[Exergy]] **[[Free entropy]] **[[तापधारण क्षमता]] **[[ताप प्रसारण|ताप स्थानान्तरण]] **[[Irreversible process]] **[[Isolated system]] **[[ऊष्मागतिकीको नियम]] **[[Negentropy]] **[[Quantum thermodynamics]] **[[Thermal equilibrium]] **[[Thermal reservoir]] **[[Thermodynamic equilibrium]] **[[Thermodynamic free energy]] **[[Thermodynamic potential]] **[[Thermodynamic state]] **[[Thermodynamic system]] **[[Thermodynamic temperature]] **[[Volume (thermodynamics)]] **[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group2=प्रकार |list2= *[[बाइन्डिङ इनर्जी|बाइन्डिङ]] **[[परमाणु बाइन्डिङ इनर्जी|परमाणु]] *[[रासायनिक ऊर्जा|रासायनिक]] *[[डार्क इनर्जी|डार्क]] *[[Elastic energy|Elastic]] *[[विद्युतीय स्थिति ऊर्जा]] *[[विद्युत ऊर्जा|विद्युतीय]] *[[गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा|गुरुत्वाकर्षण]] **[[Gravitational binding energy|Binding]] *[[Interatomic potential]] *[[Internal energy|Internal]] *[[आयोनाइजेसन इनर्जी|आयोनाइजेसन]] *[[गति शक्ति|गति]] *[[चुम्बकीय शक्ति|चुम्बजीय]] *[[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक]] *[[नेगेटिभ इनर्जी|नेगेटिभ]] *[[फेन्टम इनर्जी|फेन्टम]] *[[स्थिति शक्ति|स्थिति]] *[[Quantum chromodynamics binding energy]] *[[Quantum fluctuation]] *[[Quantum potential]] *[[Quintessence (physics)|Quintessence]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Rest energy|Rest]] *[[ध्वनि शक्ति|ध्वनि ]] *[[सर्फेस इनर्जी|सर्फेस]] *[[ताप शक्ति|ताप]] *[[भ्याकुम इनर्जी|भ्याकुम]] *[[Zero-point energy|Zero-point]] |group3 = [[ऊर्जा संवाहक]] |list3 = *[[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] *[[क्यापासिटर]] *[[वुद्युत]] *[[इन्थेल्पी]] *[[इन्धन]] **[[जीवाश्म इन्धन|जीवास्म]] **[[इन्धन तेल|तेल]] *[[ताप]] **[[Latent heat]] *[[हाइड्रोजन]] **[[हाइड्रोजन इन्धन]] *[[Mechanical wave]] *[[विकिरण]] *[[Sound wave]] *[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group4 = [[प्राथमिक ऊर्जा]] |list4 = *[[जैविक उर्जा]] *[[जीवाश्म इन्धन|जीवस्म इन्धन]] **[[कोइला]] **[[प्राकृतिक ग्याँस]] **[[पेट्रोलियम]] *[[भू-तापीय ऊर्जा|भू-तापीय]] *[[Gravitational energy|Gravitational]] *[[जलविद्युत]] *[[Marine energy|Marine]] *[[परमाणु इन्धन]] **[[प्राकृतिक युरेनियम]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[सौर्य ऊर्जा|सौर्य]] *[[वायु उर्जा|वायु]] |group5 = [[ऊर्जा प्रणाली]]<br />पुर्जा |list5 = *[[बायोमास]] *[[Electric power]] *[[Electricity delivery]] *[[Energy engineering]] *[[Fossil fuel power station]] **[[Cogeneration]] **[[Integrated gasification combined cycle]] *[[Geothermal power]] *[[जलविद्युत]] **[[जलविद्युत उर्जा]] **[[Tidal power]] **[[Wave farm]] *[[Nuclear power]] **[[Nuclear power plant]] **[[Radioisotope thermoelectric generator]] *[[Oil refinery]] *[[सौर्य विद्युत]] **[[Concentrated solar power]] **[[Photovoltaic system]] *[[Solar thermal energy]] **[[सौर्य भट्टी]] **[[Solar power tower]] *[[वायु उर्जा]] **[[Airborne wind energy]] **[[Wind farm]] |group6=उपयोग र <br />[[ऊर्जा आपूर्ति|आपूर्ति]] |list6 = *[[Efficient energy use]] **[[Energy efficiency in agriculture|Agriculture]] **[[Power usage effectiveness|Computing]] **[[Energy efficiency in transport|Transport]] *[[Energy conservation]] *[[ऊर्जा खपत]] * [[ऊर्जा नीति]] **[[Energy development]] *[[ऊर्जा सुरक्षा]] *[[ऊर्जा भण्डारण]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] * [[Sustainable energy]] * [[World energy supply and consumption]] * [[Energy in Africa|Africa]] * [[Energy in Asia|Asia]] * [[Energy in Australia|Australia]] * [[Energy policy of Canada|Canada]] * [[Energy in Europe|Europe]] * [[Energy in Mexico|Mexico]] * [[Energy in South America|South America]] * [[Energy in the United States|United States]] |group7=विविध |list7= *[[इनर्जी इन वर्क]] *[[कार्बन फुटप्रिन्ट]] *[[इनर्जी डेमोक्रेसी]] *[[इनर्जी रिकोभरी]] *[[Energy recycling]] *[[Jevons paradox]] *[[वेस्ट टु इनर्जी]] **[[Waste-to-energy plant]] |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Energy|Category]]''' * {{Icon|Commons}} '''[[commons:Category:Energy|Commons]]''' * {{icon|portal}} '''[[portal:Energy|Portal]]''' * {{Icon|WikiProject}} '''[[Wikipedia:WikiProject Energy|WikiProject]]''' }}<noinclude> {{Documentation | content = {{collapsible option}} ==See also== {{Energy templates|state=expanded}} [[Category:Energy navigational boxes| ]] }}</noinclude> oov58emhqce6lv7o2ewq3liwwe7ezyd 1357130 1357129 2026-05-30T07:13:01Z Bishaldev100 28807 1357130 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Energy |title = [[ऊर्जा]]/ [[शक्ति]] |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |above = *[[History of energy|History]] *[[Index of energy articles|Index]] *[[Outline of energy|Outline]] |group1 = आधारभूत <br />अवधारणा |list1 = *[[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] *[[थर्मोडायनामिक्स|थर्मोडाइनामिक्स]] *[[ऊर्जा]] **[[ऊर्जाका इकाइहरू|इकाईहरू]] *[[Energy condition]] *[[Energy level]] *[[Energy system]] *[[ऊर्जा रूपान्तरण]] *[[Energy transition]] *[[पिण्ड]] **[[Negative mass]] **[[Mass–energy equivalence]] *[[Power (physics)|Power]] *[[थर्मोडायनामिक्स]] **[[Enthalpy]] **[[Entropic force]] **[[इन्ट्रोपी]] **[[Exergy]] **[[Free entropy]] **[[तापधारण क्षमता]] **[[ताप प्रसारण|ताप स्थानान्तरण]] **[[Irreversible process]] **[[Isolated system]] **[[ऊष्मागतिकीको नियम]] **[[Negentropy]] **[[Quantum thermodynamics]] **[[Thermal equilibrium]] **[[Thermal reservoir]] **[[Thermodynamic equilibrium]] **[[Thermodynamic free energy]] **[[Thermodynamic potential]] **[[Thermodynamic state]] **[[Thermodynamic system]] **[[Thermodynamic temperature]] **[[Volume (thermodynamics)]] **[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group2=प्रकार |list2= *[[बाइन्डिङ इनर्जी|बाइन्डिङ]] **[[परमाणु बाइन्डिङ इनर्जी|परमाणु]] *[[रासायनिक ऊर्जा|रासायनिक]] *[[डार्क इनर्जी|डार्क]] *[[Elastic energy|Elastic]] *[[विद्युतीय स्थिति ऊर्जा]] *[[विद्युत ऊर्जा|विद्युतीय]] *[[गुरुत्वाकर्षण ऊर्जा|गुरुत्वाकर्षण]] **[[Gravitational binding energy|Binding]] *[[Interatomic potential]] *[[Internal energy|Internal]] *[[आयोनाइजेसन इनर्जी|आयोनाइजेसन]] *[[गति शक्ति|गति]] *[[चुम्बकीय शक्ति|चुम्बजीय]] *[[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक]] *[[नेगेटिभ इनर्जी|नेगेटिभ]] *[[फेन्टम इनर्जी|फेन्टम]] *[[स्थिति शक्ति|स्थिति]] *[[Quantum chromodynamics binding energy]] *[[Quantum fluctuation]] *[[Quantum potential]] *[[Quintessence (physics)|Quintessence]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[Rest energy|Rest]] *[[ध्वनि शक्ति|ध्वनि ]] *[[सर्फेस इनर्जी|सर्फेस]] *[[ताप शक्ति|ताप]] *[[भ्याकुम इनर्जी|भ्याकुम]] *[[Zero-point energy|Zero-point]] |group3 = [[ऊर्जा संवाहक]] |list3 = *[[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]] *[[क्यापासिटर]] *[[विद्युत]] *[[इन्थेल्पी]] *[[इन्धन]] **[[जीवाश्म इन्धन|जीवास्म]] **[[इन्धन तेल|तेल]] *[[ताप]] **[[Latent heat]] *[[हाइड्रोजन]] **[[हाइड्रोजन इन्धन]] *[[Mechanical wave]] *[[विकिरण]] *[[Sound wave]] *[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] |group4 = [[प्राथमिक ऊर्जा]] |list4 = *[[जैविक उर्जा]] *[[जीवाश्म इन्धन|जीवस्म इन्धन]] **[[कोइला]] **[[प्राकृतिक ग्याँस]] **[[पेट्रोलियम]] *[[भू-तापीय ऊर्जा|भू-तापीय]] *[[Gravitational energy|Gravitational]] *[[जलविद्युत]] *[[Marine energy|Marine]] *[[परमाणु इन्धन]] **[[प्राकृतिक युरेनियम]] *[[Radiant energy|Radiant]] *[[सौर्य ऊर्जा|सौर्य]] *[[वायु उर्जा|वायु]] |group5 = [[ऊर्जा प्रणाली]]<br />पुर्जा |list5 = *[[बायोमास]] *[[Electric power]] *[[Electricity delivery]] *[[Energy engineering]] *[[Fossil fuel power station]] **[[Cogeneration]] **[[Integrated gasification combined cycle]] *[[Geothermal power]] *[[जलविद्युत]] **[[जलविद्युत उर्जा]] **[[Tidal power]] **[[Wave farm]] *[[Nuclear power]] **[[Nuclear power plant]] **[[Radioisotope thermoelectric generator]] *[[Oil refinery]] *[[सौर्य विद्युत]] **[[Concentrated solar power]] **[[Photovoltaic system]] *[[Solar thermal energy]] **[[सौर्य भट्टी]] **[[Solar power tower]] *[[वायु उर्जा]] **[[Airborne wind energy]] **[[Wind farm]] |group6=उपयोग र <br />[[ऊर्जा आपूर्ति|आपूर्ति]] |list6 = *[[Efficient energy use]] **[[Energy efficiency in agriculture|Agriculture]] **[[Power usage effectiveness|Computing]] **[[Energy efficiency in transport|Transport]] *[[Energy conservation]] *[[ऊर्जा खपत]] * [[ऊर्जा नीति]] **[[Energy development]] *[[ऊर्जा सुरक्षा]] *[[ऊर्जा भण्डारण]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] * [[Sustainable energy]] * [[World energy supply and consumption]] * [[Energy in Africa|Africa]] * [[Energy in Asia|Asia]] * [[Energy in Australia|Australia]] * [[Energy policy of Canada|Canada]] * [[Energy in Europe|Europe]] * [[Energy in Mexico|Mexico]] * [[Energy in South America|South America]] * [[Energy in the United States|United States]] |group7=विविध |list7= *[[इनर्जी इन वर्क]] *[[कार्बन फुटप्रिन्ट]] *[[इनर्जी डेमोक्रेसी]] *[[इनर्जी रिकोभरी]] *[[Energy recycling]] *[[Jevons paradox]] *[[वेस्ट टु इनर्जी]] **[[Waste-to-energy plant]] |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Energy|Category]]''' * {{Icon|Commons}} '''[[commons:Category:Energy|Commons]]''' * {{icon|portal}} '''[[portal:Energy|Portal]]''' * {{Icon|WikiProject}} '''[[Wikipedia:WikiProject Energy|WikiProject]]''' }}<noinclude> {{Documentation | content = {{collapsible option}} ==See also== {{Energy templates|state=expanded}} [[Category:Energy navigational boxes| ]] }}</noinclude> iofopa33d5c6mcnpkzmzqwo2c2i06sg 14 150356 1357082 2026-05-29T15:06:50Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: {{मुख्य|स्प्रिङ}} [[श्रेणी:ऊर्जा भण्डारण]] 1357082 wikitext text/x-wiki {{मुख्य|स्प्रिङ}} [[श्रेणी:ऊर्जा भण्डारण]] e7mj7h8nos5wdbsgsrqy6l8peik65sx 0 150357 1357097 2026-05-30T02:32:57Z Srsh101 60743 नयाँ पृष्ठ: '''ज्याबलहरू''' भनेको कुनै कार्यलाई सहज बनाउने, सरल बनाउने वा सहज बनाउने उपकरण हुन्। केही उपकरणहरूले ती कार्यहरू पनि गर्न सक्छन् जुन तिनीहरू बिना सम्भव हुँदैनन्। [[सरल यन्त्र]]लाई... 1357097 wikitext text/x-wiki '''ज्याबलहरू''' भनेको कुनै कार्यलाई सहज बनाउने, सरल बनाउने वा सहज बनाउने उपकरण हुन्। केही उपकरणहरूले ती कार्यहरू पनि गर्न सक्छन् जुन तिनीहरू बिना सम्भव हुँदैनन्। [[सरल यन्त्र]]लाई सबैभन्दा सरल ज्याबल भन्न सकिन्छ। [[चित्र:Hammer2.jpg|पाठ=मुङ्ग्रो|अङ्गुठाकार|मुङ्ग्रो]] jq39enxuhmygjw0eraeudulbdv8lknl 0 150358 1357098 2026-05-30T03:52:31Z ~2026-32135-23 78989 नयाँ पृष्ठ: प्रधानमन्त्री कप पुरुष राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगिता नेपालमा आयोजना हुने घरेलु क्रिकेटकै सबैभन्दा ठूलो र प्रतिष्ठित एकदिवसीय प्रतियोगिता हो । नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) को आ... 1357098 wikitext text/x-wiki प्रधानमन्त्री कप पुरुष राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगिता नेपालमा आयोजना हुने घरेलु क्रिकेटकै सबैभन्दा ठूलो र प्रतिष्ठित एकदिवसीय प्रतियोगिता हो । नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) को आयोजना र राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) को कार्यक्रमअन्तर्गत यो प्रतियोगिता सञ्चालन हुन्छ । n83gbpxw5mg2mfa6kqbcsnr1pjny9a0 0 150359 1357114 2026-05-30T06:19:16Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[सौर्य विद्युत्]] पृष्ठलाई [[सौर्य विद्युत]]मा सारियो 1357114 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[सौर्य विद्युत]] esjz66uky7hqdbha1z4rmc8axjd15v2 1 150360 1357116 2026-05-30T06:19:17Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[वार्तालाप:सौर्य विद्युत्]] पृष्ठलाई [[वार्तालाप:सौर्य विद्युत]]मा सारियो 1357116 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[वार्तालाप:सौर्य विद्युत]] nbv6jig39ow6kd3rgc3ueopxwu7uiaa 0 150361 1357126 2026-05-30T07:08:47Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1337581497|Electrical energy]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1357126 wikitext text/x-wiki '''विद्युत ऊर्जा''' भनेको भिन्न भिन्न [[भोल्टेज|इलेक्ट्रिक पोटेन्सियल]] भएका बिन्दुमा विद्युतीय चार्ज प्रवाह हुँदा उत्पन्न हुने [[ऊर्जा]] हो। इलेक्ट्रिक पोटेन्सियल परिवर्तन हुँदा प्रणालीभित्र बदलिएको ऊर्जाबाट [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] हुन्छ । जुलमा कामको मात्रा सार्ने चार्जको गुणनद्वारा, कुलम्बमा, र पार गरिएको सम्भावित भिन्नता, भोल्टमा दिइन्छ।<ref>{{Cite web |title=Energy and power in electric circuits - Electric circuits - AQA - GCSE Physics (Single Science) Revision - AQA |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zpdtv9q/revision/9 |access-date=2025-02-13 |website=BBC Bitesize |language=en-GB}}</ref> विद्युत ऊर्जा सामान्यतया [[किलोवाट-घण्टा]] (१ किलोवाट-घण्टा = ३.६ मेगा जुल ) मा खरिद बिक्री हुन्छ। विद्युतीय उपयोगिता बिजुली मिटर प्रयोग गरेर ऊर्जा मापन गरिन्छ। विद्युतीय ताप विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा [[ऊर्जा रूपान्तरण|रूपान्तरण]] गर्ने एउटा उदाहरण हो। सबैभन्दा सरल र सबैभन्दा सामान्य प्रकारको विद्युतीय हीटरले ऊर्जालाई रूपान्तरण गर्दछ। == विद्युत उत्पादन == विद्युत उत्पादन भनेको अन्य स्वरुपको ऊर्जाबाट विद्युत ऊर्जा उत्पादन गर्ने प्रक्रिया हो। विद्युत उत्पादनको आधारभूत सिद्धान्त १८२० र १८३० को दशकको सुरुवातमा बेलायती वैज्ञानिक [[माइकल फराडे]]ले पत्ता लगाएका थिए। उनको आधारभूत विधि आज पनि प्रयोग गरिन्छ: [[चुम्बक]]का ध्रुवहरू बीचको तारको लूप वा तामाको डिस्कको चालबाट विद्युतीय प्रवाह उत्पन्न हुन्छ।<ref name="Faraday_House">{{Cite web |title=Michael Faraday House |url=http://www.theiet.org/about/libarc/archives/biographies/faraday.cfm |access-date=8 November 2015 |website=The Institution of Engineering & Technology}}</ref> बिजुली उत्पादन बिजुली उत्पादन विद्युत् गृहमा प्रायः इलेक्ट्रोमेकानिकल जेनेरेटरहरूद्वारा गरिन्छ । यी जेनेरेटर मुख्यतया इन्धनको दहन वा आणविक विखंडनद्वारा सञ्चालित ताप इन्जिनहरूबाट चल्छ । तर बग्ने पानी र हावाको [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]] जस्ता अन्य माध्यमहरूबाट पनि हुन्छ। अन्य धेरै प्रविधिहरू छन् जुनबाट बिजुली उत्पादन गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ जस्तै सौर्य फोटोभोल्टिक र जियोथर्मल पावर।{{Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जाको स्वरूप]] npr6k5xwa3d9bsi628xkeqff39r1l5e 1357127 1357126 2026-05-30T07:09:26Z Bishaldev100 28807 1357127 wikitext text/x-wiki '''विद्युत ऊर्जा''' भनेको भिन्न भिन्न [[भोल्टेज|इलेक्ट्रिक पोटेन्सियल]] भएका बिन्दुमा विद्युतीय चार्ज प्रवाह हुँदा उत्पन्न हुने [[ऊर्जा]] हो। इलेक्ट्रिक पोटेन्सियल परिवर्तन हुँदा प्रणालीभित्र बदलिएको ऊर्जाबाट [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] हुन्छ । जुलमा कामको मात्रा सार्ने चार्जको गुणनद्वारा, कुलम्बमा, र पार गरिएको सम्भावित भिन्नता, भोल्टमा दिइन्छ।<ref>{{Cite web |title=Energy and power in electric circuits - Electric circuits - AQA - GCSE Physics (Single Science) Revision - AQA |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zpdtv9q/revision/9 |access-date=2025-02-13 |website=BBC Bitesize |language=en-GB}}</ref> विद्युत ऊर्जा सामान्यतया [[किलोवाट-घण्टा]] (१ किलोवाट-घण्टा = ३.६ मेगा जुल ) मा खरिद बिक्री हुन्छ। विद्युतीय उपयोगिता बिजुली मिटर प्रयोग गरेर ऊर्जा मापन गरिन्छ। विद्युतीय ताप विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा [[ऊर्जा रूपान्तरण|रूपान्तरण]] गर्ने एउटा उदाहरण हो। सबैभन्दा सरल र सबैभन्दा सामान्य प्रकारको विद्युतीय हीटरले ऊर्जालाई रूपान्तरण गर्दछ। == विद्युत उत्पादन == विद्युत उत्पादन भनेको अन्य स्वरुपको ऊर्जाबाट विद्युत ऊर्जा उत्पादन गर्ने प्रक्रिया हो। विद्युत उत्पादनको आधारभूत सिद्धान्त १८२० र १८३० को दशकको सुरुवातमा बेलायती वैज्ञानिक [[माइकल फराडे]]ले पत्ता लगाएका थिए। उनको आधारभूत विधि आज पनि प्रयोग गरिन्छ: [[चुम्बक]]का ध्रुवहरू बीचको तारको लूप वा तामाको डिस्कको चालबाट विद्युतीय प्रवाह उत्पन्न हुन्छ।<ref name="Faraday_House">{{Cite web |title=Michael Faraday House |url=http://www.theiet.org/about/libarc/archives/biographies/faraday.cfm |access-date=8 November 2015 |website=The Institution of Engineering & Technology}}</ref> बिजुली उत्पादन बिजुली उत्पादन विद्युत् गृहमा प्रायः इलेक्ट्रोमेकानिकल जेनेरेटरहरूद्वारा गरिन्छ। यी जेनेरेटर मुख्यतया इन्धनको दहन वा आणविक विखंडनद्वारा सञ्चालित ताप इन्जिनहरूबाट चल्छ । तर बग्ने पानी र हावाको [[गति शक्ति|गतिज ऊर्जा]] जस्ता अन्य माध्यमहरूबाट पनि हुन्छ। अन्य धेरै प्रविधिहरू छन् जुनबाट बिजुली उत्पादन गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ जस्तै सौर्य फोटोभोल्टिक र जियोथर्मल पावर। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जाको स्वरूप]] o4mjkylibwkc1tepga4fwh0nnq2eqed 0 150362 1357128 2026-05-30T07:10:04Z Bishaldev100 28807 [[विद्युत ऊर्जा]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1357128 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[विद्युत ऊर्जा]] ek1l7jlviuertfvpv01t9vzzroj5ki1 0 150363 1357134 2026-05-30T09:17:28Z Staff.college.2003 78992 नयाँ पृष्ठ: {| class="infobox" style="border-collapse: separate; box-sizing: border-box; background: #fff5f5; width: 336px; border: 4px solid #1a4a1a; font-size: 85%; font-family: Tahoma, sans-serif; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.15); border-radius: 8px; float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; padding: 5px;" | colspan="2" style="background: linear-gradient(135deg, #1a4a1a, #2d7a2d); color: white; font-size: 130%; font-weight: bold; text-align: center; p... 1357134 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border-collapse: separate; box-sizing: border-box; background: #fff5f5; width: 336px; border: 4px solid #1a4a1a; font-size: 85%; font-family: Tahoma, sans-serif; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.15); border-radius: 8px; float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; padding: 5px;" | colspan="2" style="background: linear-gradient(135deg, #1a4a1a, #2d7a2d); color: white; font-size: 130%; font-weight: bold; text-align: center; padding: 12px; border-radius: 4px;" |स्टाफ कलेज |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 6px;" |[[चित्र:ICON_Staffa.png|केन्द्र|260x260पिक्सेल]]<span style="font-size: 85%; color: #64748b;">कुर्दिस्तान स्टाफ कलेजको आधिकारिक लोगो</span> |- ! colspan="2" style="background: #e0f2fe; color: #0369a1; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 2px solid #38bdf8; padding: 4px;" |सामान्य जानकारी |- |'''नारा''' |सैन्य विज्ञान क्षमताको विकास |- |'''संस्थाको स्तर''' |कुर्दिस्तानको सबैभन्दा ठुलो र उन्नत सैन्य कलेज |- ! colspan="2" style="background: #e0f2fe; color: #0369a1; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 2px solid #38bdf8; padding: 4px;" |संस्थापक र इतिहास |- |'''पहल''' |माम जलाल तालाबानेको सिफारिसमा कलेज स्थापना गरिएको हो |- |'''स्थापना मिति''' |८ नोभेम्बर २००३ |- |'''संस्थापक''' |मेजर जनरल / जलाल महमुद महमाद अली |- |'''वर्तमान कमान्डर''' |कर्नल / फारेदुन आब्दाल हामा रास |- ! colspan="2" style="background: #e0f2fe; color: #0369a1; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 2px solid #38bdf8; padding: 4px;" |भौगोलिक तथ्याङ्क |- |'''देश''' |{{इराक}} |- |'''क्षेत्र''' |[[कुर्दिस्तान]] |- |'''प्रान्त''' |[[सुलेमानिया प्रान्त|सुलेमानिया]] |- |'''प्रशासन''' |[[रापरिन प्रशासनिक क्षेत्र]] |- |'''स्थिति''' |कुर्दिस्तान क्षेत्रमा एक अद्वितीय संस्था |- ! colspan="2" style="background: #e0f2fe; color: #0369a1; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 2px solid #38bdf8; padding: 4px;" |तथ्याङ्क र डिग्री |- |'''शैक्षिक डिग्री''' |सैन्य विज्ञानमा स्नातकोत्तर र नेतृत्व डिप्लोमा |- |'''विद्यार्थीहरू''' |पेशमर्गा सेनाका अधिकारीहरू |- |'''अध्यापन भाषाहरू''' |कुर्दिश, अरबी र अङ्ग्रेजी |- ! colspan="2" style="background: #e0f2fe; color: #0369a1; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 2px solid #38bdf8; padding: 4px;" |मुख्य भवन |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 6px;" |[[चित्र:BinaStaf.jpg|केन्द्र|300x300पिक्सेल]]<span style="font-size: 85%; color: #64748b; font-weight: bold;">स्टाफ कलेजको रेक्टोरेटको मुख्य भवन</span> |} '''स्टाफ कलेज''' (अङ्ग्रेजी: '''Staff College'''; कुर्दिश: کۆلێژی ئەرکان) इराकको कुर्दिस्तान क्षेत्रमा अवस्थित एक सैन्य विज्ञान शैक्षिक संस्था हो। यो कुर्दिस्तान क्षेत्रीय सरकारको पेशमर्गा मन्त्रालय (Ministry of Peshmerga Affairs) अन्तर्गत पर्दछ र सुलेमानिया प्रान्तको क्षेत्रभित्र अवस्थित छ। इराकभरि मात्र दुईवटा स्टाफ कलेजहरू छन्: पहिलो सुलेमानिया सहरमा र दोस्रो इराकको राजधानी बग्दादमा अवस्थित छ। यी दुई संस्थाहरूले मात्र विद्यार्थी अधिकारीहरूलाई सैन्य विज्ञानमा स्नातकोत्तर (मास्टर्स) डिग्री र नेतृत्व (अर्थात् कियादा - Qiyada) को डिग्री प्रदान गर्ने अधिकार राख्दछन्। [1]<ref>{{Cite web |title=کولێژی ئەرکانی سەربازی و زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی یاداشتی لێکتێگەیشتنی ئەکادیمی هاوبەش واژوو دەکەن. |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/march/%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%86%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%95%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%8E%DA%A9%D8%AA%DB%8E%DA%AF%DB%95%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B4-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%88%D9%88-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%86/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == स्थापनाको इतिहास == इराकका पहिलो कुर्द राष्ट्रपति माम जलाल तालाबानेको सिफारिसमा कुर्दिस्तान क्षेत्रको स्टाफ कलेज ८ नोभेम्बर २००३ मा सुलेमानिया सहरमा स्थापना भएको थियो।[2] यसको स्थापना मेजर जनरल (लिवा रुकन) जलाल महमुद महमाद अली र कुर्द तथा अरब दुवै समुदायका अधिकारीहरूको समूहद्वारा गरिएको थियो। संस्थापकहरूसँग भूमि, नौसेना र वायुसेना क्षेत्रमा उच्च शैक्षिक डिग्रीहरू थिए।<ref>{{Cite web |title=کولێژی ئەرکانی سەربازی و زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی یاداشتی لێکتێگەیشتنی ئەکادیمی هاوبەش واژوو دەکەن. |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/march/%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%86%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%95%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%8E%DA%A9%D8%AA%DB%8E%DA%AF%DB%95%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B4-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%88%D9%88-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%86/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> === कलेजको स्थान === कलेज सुरुमा सुلهमानिया सहरमा पेशमर्गा सेनाको जनरल कमान्डको चीफ अफ स्टाफको मुख्यालयभित्र स्थापना गरिएको थियो। पछि, रापरिन (Raparin) प्रशासनिक क्षेत्रका जनताको बलिदानको सम्मानस्वरूप, यसको मुख्यालय रानिया सहरको दक्षिण र डुकान बाँधको उत्तरमा अवस्थित च्वारकुर्ना (Chwarqurna) सहरमा सारियो।[2] यसको पूर्वमा कलाद्जे (Qaladze) सहर र पश्चिममा हाजियावा (Hajiawa) सहर रहेका छन्।<ref>{{Cite web |title=کولێژی ئەرکانی سەربازی و زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی یاداشتی لێکتێگەیشتنی ئەکادیمی هاوبەش واژوو دەکەن. |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/march/%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%86%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%95%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%8E%DA%A9%D8%AA%DB%8E%DA%AF%DB%95%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B4-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%88%D9%88-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%86/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == कलेजको संगठनात्मक संरचना == कलेज चारवटा मुख्य शाखाहरू (Wings) मा विभाजित छ: * '''प्रशासनिक शाखा (Administrative Wing):''' यसले सबै दैनिक आन्तरिक मामिलाहरूको व्यवस्थापन, कलेजको संगठन र सुरक्षाको जिम्मेवारी लिन्छ, साथै सवारी साधन, प्रशासनिक विभाग र रक्षा मामिलाहरूको रेखदेख गर्दछ। * '''स्टाफ शाखा (Staff Wing):''' यस अन्तर्गत विभिन्न सैन्य विज्ञान पाठ्यक्रमहरू सञ्चालन गरिन्छ। तीमध्ये एक स्टाफ कोर्स हो, जुन पूरा गरेपछि विद्यार्थीले सैन्य विज्ञानमा स्नातकोत्तर डिग्री प्राप्त गर्दछन्। * '''नेतृत्व शाखा (Leadership Wing):''' यस अन्तर्गत विभिन्न सैन्य विज्ञान पाठ्यक्रमहरू सञ्चालन गरिन्छ। तीमध्ये एक नेतृत्व कोर्स (कियादा) हो, जुन पूरा गरेपछि विद्यार्थीले नेतृत्वको डिग्री प्राप्त गर्दछन्। * '''प्रशिक्षण तथा समन्वय शाखा (Training and Coordination Wing):''' यसले शैक्षिक स्रोतहरूको व्यवस्थापन, पाठ्यक्रम र अनुसन्धानको विकासको जिम्मेवारी लिन्छ, साथै कलेजका सबै पाठ्यक्रमका सहभागीहरूका लागि पुस्तकहरू, अध्ययन सामग्रीहरू, कम्प्युटर ल्याब र ३D भूदृश्यात्मक नक्सा हलको व्यवस्था गर्दछ। == पाठ्यक्रमहरू == स्टाफ कलेजले स्टाफ शाखा र नेतृत्व शाखाका पाठ्यक्रमहरू बाहेक प्रशासन, नागरिक रक्षा, कम्प्युटर कार्यक्रम र जीपीएस (GPS) प्रविधिको प्रयोग गरी नक्सामा भौतिक स्थान निर्धारण गर्ने सम्बन्धी विशेष पाठ्यक्रमहरू पनि सञ्चालन गर्दछ। वर्षैभरि निरन्तर शारीरिक प्रशिक्षण लागू गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/%D9%85%DB%95%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AD%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> यस कलेजबाट धेरै अधिकारीहरूले डिग्री प्राप्त गरिसकेका छन् र तिनीहरूमध्ये केही अहिले पेशमर्गा सेनाको उच्च पदहरूमा कार्यरत छन्।[3] साथै, कुनै पनि नयाँ सैन्य एकाइ स्थापना गर्दा, अधिकारीहरूलाई पहिले आवश्यक पाठ्यक्रम पूरा गर्न स्टाफ कलेजमा पठाइन्छ र त्यसपछि मात्र एकाइ स्थापना गरिन्छ। जुलाई २०२४ मा स्टाफ कलेजमा अधिकारीहरूको आठौँ दीक्षान्त समारोह सम्पन्न भएको थियो।[4]<ref>{{Cite web |title=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/%D9%85%DB%95%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AD%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == कलेजको आन्तरिक नियमहरू == कलेजको आन्तरिक नियम तयार पार्न कलेजका प्रथम डिन मेजर जनरल जलाल महमुद महमाद अलीको अध्यक्षतामा एउटा समिति गठन गरिएको थियो, जसका सदस्यहरूमा: मेजर जनरल इस्माइल सरहान हुसेन, ब्रिगेडियर (अमिद रुकन) अब्दुल्ला उस्मान रसुल, कर्नल (अकिद रुकन) इज्जुद्दिन निमा रमादान, र लेफ्टिनेन्ट कर्नल (मुकद्दम रुकन) अमान इब्राहिम मन्सुर रहेका थिए। यस समितिको कार्यको परिणाम स्वरूप कुर्दिस्तान क्षेत्र स्टाफ कलेज आन्तरिक नियम नम्बर (१) सन् २००३ को मस्यौदा तयार भयो, जसलाई ४ जनवरी २००४ को जनरल चीफ अफ स्टाफ (Q.B.K) को पत्र संख्या १८ द्वारा कार्यान्वयनका लागि स्वीकृत गरियो। [1]<ref>{{Cite web |title=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/%D9%85%DB%95%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AD%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == शैक्षिक प्रणाली == पढाइको शैली कुर्दिस्तान क्षेत्र स्टाफ कलेज आन्तरिक नियम नम्बर (१) सन् २००३ मा आधारित छ। यस प्रणालीमा २८ वटा धाराहरू छन्, जसमा शैक्षिक सत्र, कक्षाका घण्टाहरू र ग्रेडिङ प्रणाली स्पष्ट रूपमा तोकिएको छ। साथै, पढाइ कुर्दिश, अरबी र अङ्ग्रेजी भाषाहरूमा हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=راگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی راوێژکارانی هاوپەیمانان کرد |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/%D8%B1%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%98%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == विदेशी मास्टर्स डिग्रीको मान्यता निर्धारण == कुर्दिस्तान पेशमर्गा सेनाको पङ्क्तिमा सैन्य सेवा गर्ने कुनै पनि अधिकारीलाई जब पेशमर्गा मन्त्रालयले बग्दाद, नाटो (NATO) देशहरू वा अन्य कुनै देशमा अध्ययनका लागि पठाउँछ र उनले मास्टर्स डिग्री प्राप्त गर्दछन्, तब ती अधिकारीको डिग्रीलाई स्टाफ कलेजको आन्तरिक नियम (نظام داخلی کلیة الارکان) को लागू कानुनका आधारमा मूल्याङ्कन, प्रमाणीकरण र समकक्षता निर्धारण गरिनुपर्छ।<ref>{{Cite web |title=راگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی راوێژکارانی هاوپەیمانان کرد |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/%D8%B1%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%98%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> डिग्री प्राप्त गर्ने अधिकारीको अध्ययन घण्टा यस कलेजमा पढाइने घण्टाभन्दा कम भएमा, उक्त डिग्री मान्यता पाउनै पर्छ भन्ने छैन र विगतमा यस्ता थुप्रै मामिलाहरू भइसकेका छन्।<ref>{{Cite web |title=راگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی راوێژکارانی هاوپەیمانان کرد |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/%D8%B1%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%98%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == स्टाफ कलेजको प्रतीक चिन्ह (लोगो) == कलेजको आधिकारिक लोगो हरियो रेखाले घेरिएको रातो केन्द्र भएको एउटा वृत्त हो। यसको माथिल्लो भागमा कुर्दिस्तानको झण्डाको सूर्य जस्तै २१ वटा किरणहरू भएको सूर्य रहेको छ। केन्द्रमा विज्ञानको प्रतिनिधित्व गर्ने चराको प्वाँख आकारको ऐतिहासिक कलम र शक्तिको प्रतिनिधित्व गर्ने ऐतिहासिक कुर्द खंजर (कन्जार) क्रस गरिएको छ। तल्लो भागमा कलेज स्थापना भएको मिति कुर्दिश भाषामा लेखिएको छ। कलेजको चित्रमा देखिए जस्तै आफ्नै एउटा आधिकारिक झण्डा पनि छ।<ref>{{Cite web |title=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%A1%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%95-%D9%88-%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> लोगो भित्रका रङ्ग र तत्वहरूको विश्लेषण यस प्रकार छ:<ref>{{Cite web |title=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%A1%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%95-%D9%88-%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> * '''हरियो रङ्ग:''' यसले कुर्द जनताको पुनर्जागरण, नवीकरण र सैन्य वसन्त ऋतुलाई व्यक्त गर्दछ। * '''रातो रङ्ग:''' यसले कुर्दिस्तानको भूमिको स्वतन्त्रताका लागि बलिदान दिने शहीदहरू (शाहीद) को शुद्ध र उज्यालो रगतलाई व्यक्त गर्दछ। * '''पहेंलो रङ्ग:''' वृत्तभित्रको माथिल्लो भागमा कुर्दिस्तानको झण्डाको जस्तै पहेंलो सूर्य छ जसबाट २१ किरणहरू निस्किएका छन्, जसले कुर्द नयाँ वर्ष (नेवरोज) को पहिलो दिनलाई जनाउँछ। * '''कालो रङ्ग:''' खंजरको बीँड कालो रङ्गको छ, जसले इतिहासभरि कुर्द जनताको शोक र बलिदानलाई सङ्केत गर्दछ; जस्तै कुर्द इमिरेटहरूको पतन, शेख महमुद अल-हफिदको सरकार, अराशद गणतन्त्र, महाबादमा कुर्दिस्तान गणतन्त्र, कलाद्जे सहरमा बमबारी, अन्फाल (Anfal) नरसंहार अभियान, हलाबजामा रासायनिक आक्रमण र त्यसपछिको ठुलो विस्थापन (कोरेक), र कुर्दिस्तानका अन्य भागहरूमा कुर्दहरूले भोगेका युद्ध र हत्याहरू। * '''सेतो रङ्ग:''' खंजरको ब्लेडको भाग सेतो छ, जसले कुनै पनि आक्रमण वा युद्धको सुरुवात हुनुअघि कुर्द जनताको शान्तिप्रिय प्रकृतिलाई सङ्केत गर्दछ। * '''प्वाँखको कलम:''' वृत्तको केन्द्रमा चराको प्वाँखको आकारमा एउटा ऐतिहासिक कलम छ जसले विज्ञान र प्रगतिलाई व्यक्त गर्दछ। यसलाई वृत्तको दक्षिण-पश्चिम (तल्लो बायाँ) बाट उत्तर-पूर्व (माथिल्लो दायाँ) तर्फ फर्काएर राखिएको छ, जसको माथिबाट तलको दिशाले सैन्य विज्ञान र शैक्षिक गहिराइमा डुब्ने भावनालाई व्यक्त गर्दछ। * '''कुर्द खंजर:''' वृत्तको केन्द्रमा एउटा ऐतिहासिक कुर्द खंजर पनि छ जसले पेशमर्गाको सैन्य शक्ति र क्षमतालाई व्यक्त गर्दछ। यसको टुप्पो उत्तर-पश्चिम (माथिल्लो बायाँ) तर्फ र बीँड दक्षिण-पूर्व (तल्लो दायाँ) मा पर्ने गरी राखिएको छ, जसको तलबाट माथिको दिशाले हाम्रो राष्ट्रको उत्थान र उच्च वृद्धिलाई सङ्केत गर्दछ। वृत्तको तल्लो भागमा स्टाफ कलेजको स्थापना मिति कुर्दिश भाषामा लेखिएको छ। समग्रमा, कलेजको लोगोले कुर्द राष्ट्रको गहिरो दार्शनिक, साहित्यिक, शैक्षिक र सैन्य सन्देश बोकेको छ र यसका सम्पूर्ण रङ्ग र साधनहरूले कुर्द जनताको आध्यात्मिक आकांक्षालाई प्रतिबिम्बित गर्दछन्।<ref>{{Cite web |title=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%A1%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%95-%D9%88-%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == नेतृत्व पाठ्यक्रममा अधिकारी भर्नाका सर्तहरू == * सैन्य विज्ञानमा स्नातक (ब्याचलर्स) डिग्री हासिल गरेको हुनुपर्नेछ। * '''नेतृत्व पाठ्यक्रमको अवधि:''' सामान्य अवस्थामा यस पाठ्यक्रमको अवधि सामान्यतया ६ महिनाको हुन्छ। युद्धको समयमा आवश्यकता अनुसार कलेजको लागू आन्तरिक नियम र कानुन बमोजिम अवधि केही घटबढ हुन सक्छ। == स्टाफ पाठ्यक्रममा अधिकारी भर्नाका सर्तहरू == * सैन्य विज्ञानमा स्नातक डिग्री हासिल गरेको हुनुपर्नेछ। * '''स्टाफ पाठ्यक्रमको अवधि:''' २ वर्ष ६ महिनाको हुन्छ। साथै, आवश्यकता अनुसार वा युद्धको समयमा लागू आन्तरिक नियम र कानुन बमोजिम अवधि केही परिवर्तन हुन सक्छ। == वैदेशिक सम्बन्ध == स्टाफ कलेजले आफ्नो सैन्य विज्ञानको महत्त्वका कारण नाटो (NATO) सदस्य राष्ट्रहरू र आतंकवाद विरुद्धको युद्धका लागि अन्तर्राष्ट्रिय गठबन्धन सेनाको ध्यान आफूतिर आकर्षित गरेको छ। विभिन्न देशका प्रतिनिधिमण्डलहरूले साप्ताहिक र मासिक रूपमा यसको भ्रमण गर्दछन्।[5]<ref>{{Cite web |title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێکی مەشق و راهێنان کۆتایی هات |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێکی مەشق و راهێنان کۆتایی هات |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == पुस्तकालय == स्टाफ कलेजसँग एक ठुलो भौतिक पुस्तकालय छ, जसमा हजारौँ शैक्षिक र सैन्य विज्ञानका स्रोतहरू, विभिन्न सन्दर्भ ग्रन्थहरू र सयौँ मास्टर्स डिग्रीका शोधपत्रहरू रहेका छन्। वर्तमानमा, सबै विभिन्न डिजिटल ढाँचाहरूमा पुस्तकहरू उपलब्ध भएको र अडियो ढाँचामा समेत पुस्तकहरू समावेश भएको एउटा इलेक्ट्रोनिक पुस्तकालय (E-Library) विकास गर्ने कार्य भइरहेको छ।<ref>{{Cite web |title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێکی مەشق و راهێنان کۆتایی هات |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == आईटी (IT) प्रणाली == स्टाफ कलेजसँग आफ्नै धेरै स्थानीय इलेक्ट्रोनिक प्रणालीहरू छन् जुन अत्यन्तै उन्नत छन् र विभागहरू, कार्यालयहरूको व्यवस्थापन, कागजात अभिलेखीकरण र दैनिक कार्यहरू सञ्चालन गर्न प्रयोग गरिन्छ। स्टाफ कलेजसँग चाँडै नै आफ्नै विशेष अफलाइन आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) हुने अपेक्षा गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێکی مەشق و راهێنان کۆتایی هات |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == कम्प्युटर ल्याब हल == स्टाफ कलेजसँग आफ्नै कम्प्युटर ल्याब हल छ, जसलाई प्रशिक्षण र अभ्यासका लागि उपयोग गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%D9%89-%D8%A6%DB%95%D9%81%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95-%DA%86%D9%88%D9%88/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == सङ्ग्रहालय == स्टाफ कलेजको आफ्नै एउटा सैन्य सङ्ग्रहालय छ, जुन क्रमिक डिनहरू, शिक्षकहरू, आदरणीय पाहुनाहरू र कलेजको सेवा गर्ने व्यक्तिहरूको अभिलेखीय ऐतिहासिक सामग्रीहरूले समृद्ध छ।<ref>{{Cite web |title=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%D9%89-%D8%A6%DB%95%D9%81%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95-%DA%86%D9%88%D9%88/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == वातावरण र आत्मनिर्भरता == स्टाफ कलेजमा हजारौँ फलफूल र गैर-फलफूलका रूखहरू तथा धेरै ठुला हरियाली क्षेत्रहरू छन्, जसले विद्यार्थीहरूलाई मानसिक शान्ति प्रदान गर्दछ। आत्मनिर्भरताको सन्दर्भमा, कृषि मौसममा यसले आफ्नो उपभोगका लागि केही तरकारी र फलफूल आफैँ उत्पादन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%D9%89-%D8%A6%DB%95%D9%81%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95-%DA%86%D9%88%D9%88/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == परेड मैदान == स्टाफ कलेजसँग शारीरिक व्यायाम र प्रशिक्षणका लागि दुईवटा आफ्नै परेड मैदानहरू छन्।<ref>{{Cite web |title=ڕاگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی ڕاوێژکارانی هێزەکانی هاوپەیمانان کرد |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/september/%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%DA%95%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%98%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == सुटिङ रेन्ज (फायरिङ क्षेत्र) == स्टाफ कलेजसँग एउटा सुटिङ रेन्ज (मदान रमी) छ, जसबाट यस क्षेत्रका सैन्य एकाइहरूले निरन्तर रूपमा फाइदा उठाइरहेका छन् र उपयोग गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite web |title=ڕاگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی ڕاوێژکارانی هێزەکانی هاوپەیمانان کرد |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/september/%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%DA%95%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%98%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == ३D भूदृश्यात्मक नक्सा हल == स्टाफ कलेजसँग धेरै भौतिक त्रिविमीय (3D) ल्याबहरू छन्, जसलाई कक्षा शिक्षणका लागि उपयोग गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=ڕاگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی ڕاوێژکارانی هێزەکانی هاوپەیمانان کرد |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/september/%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%DA%95%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%98%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == ऐतिहासिक तुलना == सुलेमानियाको स्टाफ कलेज र अघिल्लो शताब्दीको मध्यतिर स्थापना भएको बग्दाद विश्वविद्यालयको कला संकाय अन्तर्गतको कुर्दिश भाषा विभाग बीचको ऐतिहासिक तुलना कुर्दिस्तानको समकालीन इतिहासमा महत्त्वपूर्ण छ। तिनीहरूको साझा बिन्दु यो हो कि दुवै संस्थाहरू स्थापनाको समयमा कुर्द जनता र कुर्दिस्तानको भूमिको लागि एक रणनीतिक राष्ट्रिय आवश्यकता थिए।<ref>{{Cite web |title=لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوە چوو |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/september/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D9%82%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%D9%86-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8E%D9%88%DB%95-%DA%86%D9%88%D9%88/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> == स्रोत र वर्गहरू: == === स्रोतहरू === * कुर्दिस्तान क्षेत्र स्टाफ कलेज आन्तरिक नियम नम्बर (१), सन् २००३ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠००३), ४ जनवरी २००४ को जनरल चीफ अफ स्टाफ (Q.B.K) को पत्र संख्या (१८) द्वारा स्वीकृत। (सुरक्षा कारणले सामग्री सार्वजनिक गरिएको छैन) * „स्टाफ कलेजको सातौँ ब्याचको दीक्षान्त समारोह सम्पन्न भएको छ“. gov.krd (कुर्दिश भाषामा). पेशमर्गा मन्त्रालय. २०२१. २२ अप्रिल २०२६ मा प्राप्त. * „पेशमर्गा मन्त्रालयका अधिकारीहरू स्टाफ कलेजको अध्ययनमा सहभागी हुँदैछन्“. gov.krd (कुर्दिश भाषामा). पेशमर्गा मन्त्रालय. २०२३. २२ अप्रिल २०२६ मा प्राप्त. * „स्टाफ कलेजमा अधिकारीहरूको आठौँ दीक्षान्त समारोह सम्पन्न भयो“. gov.krd (कुर्दिश भाषामा). पेशमर्गा मन्त्रालय. २०२४. २२ अप्रिल २०२६ मा प्राप्त. * „चीफ अफ स्टाफद्वारा स्टाफ कलेजका स्नातकहरूलाई स्वागत“. gov.krd (कुर्दिश भाषामा). पेशमर्गा मन्त्रालय. २०२४. २२ अप्रिल २०२६ मा प्राप्त.[टुटिसकेको लिङ्क] === आधिकारिक र आन्तरिक सैन्य स्रोतहरू: === * स्टाफ कलेज स्थापनाको आदेश [1] * स्टाफ कलेजको आन्तरिक नियम - अर्को सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण स्रोत कलेजको आन्तरिक प्रणाली हो (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) [2] ''नोट: जानकारीको संवेदनशीलता र स्थापना आदेश तथा आन्तरिक नियमहरूको सामग्रीका कारण हामी यी विवरणहरू सार्वजनिक गर्दैनौँ।''<ref>{{Cite web |title=لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوە چوو |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/september/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D9%82%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%D9%86-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8E%D9%88%DB%95-%DA%86%D9%88%D9%88/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> कुर्दिस्तान पोर्टल | इराक पोर्टल * गोप्य सैन्य आदेश संख्या (१०), पेशमर्गा सेनाको जनरल चीफ अफ स्टाफ (Q.B.K), ८/नोभेम्बर/२००३। (सुरक्षा कारणले सामग्री सार्वजनिक गरिएको छैन) * कुर्दिस्तान क्षेत्र स्टाफ कलेज आन्तरिक नियम नम्बर (१), सन् २००३ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠०३), ४ जनवरी २००४ को जनरल चीफ अफ स्टाफ (Q.B.K) को पत्र संख्या (१८) द्वारा स्वीकृत। (सुरक्षा कारणले सामग्री सार्वजनिक गरिएको छैन) [[वर्ग:स्टाफ कलेज]] [[वर्ग:कुर्दिस्तान क्षेत्रका सैन्य संस्थाहरू]] [[वर्ग:सैन्य विज्ञान]] [[वर्ग:सुलेमानिया]] [[वर्ग:कलाद्जे]] [[वर्ग:मे २०२६ देखि टुटिसकेको बाह्य लिङ्कहरू भएका लेखहरू]]<ref>{{Cite web |title=لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوە چوو |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/september/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D9%82%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%D9%86-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8E%D9%88%DB%95-%DA%86%D9%88%D9%88/ |access-date=2026-05-30 |website=حکومەتی هەرێمی كوردستان |language=en}}</ref> lpi8n5zx0ezzd2gra5l0wykxo8b2xjj