विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1939 1357148 1338453 2026-05-30T12:13:17Z Dr-Andr888 78994 /* */ 1357148 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name=<span style="line-height:1.33em;">Российская Федерация<br />''Rossiyskaya Federatsiya''</span> |conventional_long_name=<span style="line-height:1.33em;">रुसी महासङ्घ</span> |common_name=रुस |national_anthem=<center></center><small>[[National Anthem of Russia|Государственный гимн Российской Федерации]]<br />([[Romanization of Russian|tr.]]: ''[[National Anthem of Russia|Gosudarstvenny gimn Rossiyskoy Federatsii]]'')<br />([[English language|English]]: State Anthem of the Russian Federation)</small> |image_flag=Flag of Russia.svg |image_coat=Coat of Arms of the Russian Federation.svg |image_map = Russian Federation (orthographic projection) - 2014, 2022 Annexed Territories disputed.svg |map_width = 220px |capital = [[मस्को]] |latd = 55 |latm = 45 |latNS = N |longd = 37 |longm = 37 |longEW = E |largest_city = [[मस्को]], [[सेन्ट पिटर्सवर्ग]] |official_languages = [[रुसी भाषा|रुसी]] |ethnic_groups = ८१% रुसी<br /> ३.७% तातार<br />१.४% [[युक्रेनी भाषा|युक्रेनी]]<br /> १.१% बाश्कीर<br />१% चुभास<br />११.८% अरू र नतोकिएको<ref name="perepis-2010.ru">{{Cite web|title=ОБ ИТОГАХ ВСЕРОССИЙСКОЙ ПЕРЕПИСИ НАСЕЛЕНИЯ 2010 ГОДА|url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/result-december-2011.ppt|website=www.perepis-2010.ru|access-date=2026-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118212344/http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/result-december-2011.ppt|archive-date=2012-01-18|format=ppt}}</ref> |ethnic_groups_year = २०१० |demonym = रुसी |government_type = [[Federalism|Federal]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]] [[republic]] |leader_title1 = [[रुसको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] |leader_name1 = [[भ्लादिमिर पुटिन]] |leader_title2 = [[रसियाका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] |leader_name2 = [[मिखाइल मिसुस्तिन]] |leader_title3 = |leader_name3 = |legislature = [[Federal Assembly of Russia|Federal Assembly]] |upper_house = [[Federation Council of Russia|Federation Council]] |lower_house = [[State Duma]] |sovereignty_type = [[Sovereign state|Formation]] |established_event1 = [[रुरिक वंश]] |established_date1 = ८६२ |established_event2 = [[Kievan Rus']] |established_date2 = ८८२ |established_event3 = [[Vladimir-Suzdal|Vladimir-Suzdal Rus']] |established_date3 = ११६९ |established_event4 = [[Grand Duchy of Moscow]] |established_date4 = १२८३ |established_event5 = [[Tsardom of Russia]] |established_date5 = ११ जनवरी १५४७ |established_event6 = [[रुसी साम्राज्य]] |established_date6 = २२ अक्टोबर १७२१ |established_event7 = [[Russian Soviet Federative Socialist Republic]] |established_date7 = ७ नोवेम्बर १९१७ |established_event8 = [[सोभियत सङ्घ]] |established_date8 = १० डिसेम्बर १९२२ |established_event9 = रुसी महासङ्घ |established_date9 = २५ डिसेम्बर १९९१ |area_km2 = १७,०९८,२४६ |area_sq_mi = ६,६०१,६७० |area_rank = प्रथम |area_magnitude = 1 E13 |percent_water = 13<ref name=gen>{{cite web |title=The Russian federation: general characteristics |url=http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R |work=Federal State Statistics Service |accessdate=5 Apr. 2008|archiveurl=http://web.archive.org/web/20031021014415/http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R|archivedate=2003-10-21}}</ref> (including swamps) |population_estimate =१४४,५२६,६३६<ref>{{Cite web|title=Предварительная оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года и в среднем за 2011 год|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/PrPopul2012.xls|website=www.gks.ru|access-date=2026-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120201155256/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/PrPopul2012.xls|archive-date=2012-02-01|format=xls}}</ref> |population_estimate_year =२०१२ |population_estimate_rank =९औँ |population_density_km2 = ८.४ |population_density_sq_mi = २१.८ |population_density_rank = २२५औँ |GDP_PPP_year = २०११ |GDP_PPP = $2.376&nbsp;trillion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2010&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=70&pr1.y=7&c=922&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Russia|publisher=International Monetary Fund|accessdate=14 october 2011}}</ref> |GDP_PPP_rank = ६औँ |GDP_PPP_per_capita = $२८,९५७<ref name=imf2/> |GDP_nominal = $१.८८४&nbsp;trillion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = १२औँ |GDP_nominal_year = २०११ |GDP_nominal_per_capita = $११,९४६<ref name=imf2/> | Gini = 37.5 <!--number only--> | Gini_year = २०१८ | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="WBgini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=RU |title=GINI index (World Bank estimate) – Russian Federation |publisher=World Bank |access-date=22 March 2020}}</ref> | Gini_rank = ९८औ | HDI = 0.824<!--number only--> | HDI_year = २०१९ <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ५२औ |HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> |currency = [[Russian ruble|Ruble]] |currency_code = RUB |utc_offset = +3 to +12 (exc. +5) |date_format = dd.mm.yyyy |drives_on = दायाँ |cctld = [[.ru]], [[.su]], [[.рф]] |calling_code = +७ }} '''रुस''' ([[रुसी भाषा|रुसी]]मा:Россия) संसारको सबैभन्दा ठुलो देश हो। यसको ठुलो भुखण्ड [[एसिया]] महादेशमा परेता पनि राजधानी [[मस्को]] युरोपेली खण्डमा पर्दछ। रसिया [[नेपाल]]को एक प्रमुख मित्र देश हो। यो देशले [[नेपाल]]को [[महेन्द्र राजमार्ग]]को पथलैया ढल्केबर खण्ड बनाइदिनुका साथै थुप्रै कारखाना खोलीदिएको थियो। यस देशका हालका राष्ट्रपति [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमीर पुटिन]] हुन्। रुस संयुक्त राष्ट्रसङ्घ [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदका स्थायी सदस्यहरू|सुरक्षा परिषदको पाँच मध्ये एक स्थायी सदस्य]] हो र [[:en:Association_of_Southeast_Asian_Nations|आसियान]]को एक सक्रिय वैश्विक साझेदार पनि हो।<ref>{{cite news|url=https://www.aseantoday.com/2018/05/strengthened-asean-russian-military-links-are-a-signal-russia-is-serious-about-its-pivot-to-asia/|title=Strengthened ASEAN-Russian military links are a signal Russia is serious about its pivot to Asia|work=www.aseantoday.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831093723/https://www.aseantoday.com/2018/05/strengthened-asean-russian-military-links-are-a-signal-russia-is-serious-about-its-pivot-to-asia/ |date=2020-08-31 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.devdiscourse.com/Article/8113-russia-and-asean-reaffirm-to-deepen-their-partnership|title=Russia and ASEAN reaffirm to deepen their partnership {{!}} Global Edition|last1=Desk|first1=Devdiscourse News|work=Devdiscourse}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.russia-asean20.ru/|title=ASEAN – Russia|website=en.russia-asean20.ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200622132535/http://en.russia-asean20.ru/ |date=2020-06-22 }}</ref> रुस [[साङ्घाई सहयोग सङ्गठन]], [[जी-ट्वान्टी|जी-२०]], [[:en:Council_of_Europe|युरोपेली परिषद]] , [[:en:Asia-Pacific_Economic_Cooperation|एसिया-प्यासिफिक इकोनोमिक कोपरेसन]] (APEC), [[:en:Organization_for_Security_and_Co-operation_in_Europe|अर्गनाइजेसन फर सेकुरिटी एण्ड को-अपरेसन इन युरोप]] (OSCE), [[:en:International_Investment_Bank|इन्टरनेसनल इन्भेस्टमेन्ट बैङ्क]] (IIB) र [[विश्व व्यापार सङ्गठन|विश्व व्यापार सङ्घटन]] (WTO),र as well as being the leading member of the [[:en:Commonwealth_of_Independent_States|कमनवेल्थ अफ इन्डीपेन्ट स्टेट्स]] (CIS), [[:en:Collective_Security_Treaty_Organization|कलेक्टिभ सेकुरिटी त्रिटि अर्गनाइजेसन]] (CSTO) को सक्रिय सदस्य र [[:en:Eurasian_Economic_Union|युरेसियन इकोनोमिक युनियन]] (EAEU) को सदस्य पनि हो। == इतिहास == [[चित्र:Варяги.jpg|thumb|200px|left|]] कोनाडिक प्यास्त्रोलिसम प्लोनिक-कास्पियन चरण मा चल क्यालिथिक मा शुरू भयो। शास्त्रीय पुरातनता मा पन्टनिक स्टेपे को स्तिथिया भनिन्छ। ८औँ शताब्दी ई.पू. मा शुरु हुने, ग्रीक ग्रीक व्यापारिकहरूले आफ्ना सभ्यतालाई तानास र फ्यानगोरियामा व्यापारिक साम्राज्यमा ल्याए। प्राचीन यूनानी अन्वेषकहरू, सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्यथेअस, बाल्टिक समुद्रमा आधुनिक दिन क्यालिनिनग्रादसम्म पुग्यो। रोमीहरूले क्यास्पियन सागरको पश्चिमी भागमा बसोबास गरे, जहाँ उनीहरूको साम्राज्य पूर्वतिर फैलिएको थियो।तेस्रो सेमि शताब्दीमा ओमको अर्ध-पौराणिक गॉथिक साम्राज्य दक्षिणी रुसमा अवस्थित थियो जब सम्म हन्स द्वारा ओभरराइड भयो। तेस्रो र ६औँ शताब्दी ईस्वीको बीच, बोस्पोरन युनिभर्सिटी, एक हेन्डेनसिटि पोलिटिक्स जुन यूनानी उपनिवेशहरू सफल भयो, यो पनि युद्धका जनजातिहरू जस्तै हन्स र यूरोसायन अवारको नेतृत्वमा कोटाडिक आक्रमणबाट पराजित भएको थियो। एक तुर्क मानिस, खाजर्सले १०औँ शताब्दी सम्म कास्पियन र कालो समुद्र बीच निचला वोल्गाबिनिन चरणहरू शासन गरे। आधुनिक रुसको पुर्खाहरू स्लालिक जनजाति हुन्, जसको मूल घर केही विद्वानहरूले पिन्के मार्शेसको जङ्गलका क्षेत्रहरू गरेका छन्। पूर्वी स्लावहरूले बिस्तारै पश्चिमी रुभ दुई लहरहरूमा बसोबास गरे: एक कीवबाट हालको दिन सुजुल्ड र मूरो र अर्को पोलटस्कबाट नोभोरोड र रोस्तोभ तिर। सातौँ शताब्दीदेखि, पूर्वी स्लाभहरूले पश्चिमी रुसमा जनसङ्ख्याको ठुलो समूह बनायो र मातृ, मरोमीहरू र मिशचिरा सहित देशी फिनो-यूगिक समुदायको आकलन गरे। कोनाडिक कोनाडिक प्यास्त्रोलिस्म प्लोनिक-कास्पियन चरण मा चाल क्यालिथिक मा शुरू भयो। शास्त्रीय पुरातनता मा, पन्टनिक स्टेपे को स्तिथिया भनिन्छ। ८औँ शताब्दी ई.पू. मा शुरु हुने, ग्रीक ग्रीक व्यापारिकहरूले आफ्ना सभ्यतालाई तानास र फ्यानगोरियामा व्यापारिक साम्राज्यमा ल्याए। प्राचीन यूनानी अन्वेषकहरू, सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्याथेअस, बाल्टिक समुद्रमा आधुनिक दिन क्यालिनिनग्रादसम्म पुग्यो। रोमीहरूले क्यास्पियन सागरको पश्चिमी भागमा बसोबास गरे, जहाँ उनीहरूको साम्राज्य पूर्वतिर फैलिएको थियो। तेस्रो सेमि शताब्दीमा ओमको अर्ध-पौराणिक गॉथिक साम्राज्य दक्षिणी रुसमा अवस्थित थियो जब सम्म हन्स द्वारा ओभरराइड भयो। तेस्रो र ६औँ शताब्दी ईस्वीको बीच, बोस्पोरन युनिभर्सिटी, एक हेन्डेनसिटि पोलिटिक्स जुन यूनानी उपनिवेशहरू सफल भयो, यो पनि युद्धका जनजातिहरू जस्तै हन्स र यूरोसायन अवारको नेतृत्वमा कोटाडिक आक्रमणबाट पराजित भएको थियो। एक तुर्क मानिस, खाजर्सले १०औँ शताब्दी सम्म कास्पियन र कालो समुद्र बीच निचला वोल्गाबिनिन चरणहरू शासन गरे। आधुनिक रुसको पुर्खाहरू स्लालिक जनजाति हुन्, जसको मूल घर केही विद्वानहरूले पिन्के मार्शेसको जङ्गलका क्षेत्रहरू गरेका छन्। पूर्वी स्लावहरूले बिस्तारै पश्चिमी रुभ दुई लहरहरूमा बसोबास गरे: एक कीवबाट हालको दिन सुजुल्ड र मूरो र अर्को पोलटस्कबाट नोभोरोड र रोस्तोभ तिर। सातौँ शताब्दीदेखि, पूर्वी स्लाभहरूले पश्चिमी रुसमा जनसङ्ख्याको ठुलो समूह बनायो र मातृ, मरोमीहरू र मिशचिरा सहित देशी फिनो-यूगिक समुदायको आकलन गरे। प्लोनिक-कास्पियन चरणमा शुरू भयो। शास्त्रीय पुरातनता मा, पन्टनिक स्टेपे को स्तिथिया भनिन्छ। ८औँ शताब्दी ई.पू. मा शुरु हुने, ग्रीक ग्रीक व्यापारिकहरूले आफ्ना सभ्यतालाई तानास र फ्यानगोरियामा व्यापारिक साम्राज्यमा ल्याए। प्राचीन यूनानी अन्वेषकहरू, सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्यास्त्र, बाल्टिक समुद्रमा आधुनिक दिन क्यालिनिनग्रादसम्म पुग्यो। रोमीहरूले क्यास्पियन सागरको पश्चिमी भागमा बसोबास गरे, जहाँ उनीहरूको साम्राज्य पूर्वतिर फैलिएको थियो।तेस्रो सेमि शताब्दीमा ओमको अर्ध-पौराणिक गॉथिक साम्राज्य दक्षिणी रुसमा अवस्थित थियो जब सम्म हन्स द्वारा ओभरराइड भयो। तेस्रो र ६औँ शताब्दी ईस्वीको बीच, बोस्पोरन युनिभर्सिटी, एक हेन्डेनसिटि पोलिटिक्स जुन यूनानी उपनिवेशहरू सफल भयो, यो पनि युद्धका जनजातिहरू जस्तै हन्स र यूरोसायन अवारको नेतृत्वमा कोटाडिक आक्रमणबाट पराजित भएको थियो। एक तुर्क मानिस, खाजर्सले १०औँ शताब्दी सम्म कास्पियन र कालो समुद्र बीच निचला वोल्गाबिनिन चरणहरू शासन गरे। आधुनिक रुसको पुर्खाहरू स्लालिक जनजाति हुन्, जसको मूल घर केही विद्वानहरूले पिन्के मार्शेसको जङ्गलका क्षेत्रहरू गरेका छन्। पूर्वी स्लावहरूले बिस्तारै पश्चिमी रुभ दुई लहरहरूमा बसोबास गरे: एक कीवबाट हालको दिन सुजुल्ड र मूरो र अर्को पोलटस्कबाट नोभोरोड र रोस्तोभ तिर। सातौँ शताब्दीदेखि, पूर्वी स्लाभहरूले पश्चिमी रुसमा जनसङ्ख्याको ठुलो समूह बनायो र मातृ, मरोमीहरू र मिशचिरा सहित देशी फिनो-यूगिक समुदायको आकलन गरे। [[चित्र:Moscow July 2011-16.jpg|thumb|right|200px|[[मस्को]]]] [[चित्र:Spb Vasilievsky Island Neva at SchmidtEmb asv2019-09 crop.jpg|thumb|right|200px|[[सेन्ट पिटर्सवर्ग]]]] [[चित्र:Шаманка.jpg|thumb|right|200px|]] == भूगोल == == राजनीति == === राज्य ब्यवस्था === रुसको संविधान अनुसार, देश एक सङ्घिय र अर्ध-राष्ट्रपति गणतन्त्र हो, जहाँ राष्ट्रपति राज्यको प्रमुख हो र प्रधान सरकारको प्रमुख हो। रुसी सङ्घ मौलिक रूपमा बहु-पक्षीय प्रजातन्त्रको लोकतन्त्रको रूपमा संरचित छ, सङ्घीय सरकारले तीन शाखाबाट बनाएको छ: === विधानसभा === रुस द्वसंसदीय , ४५० सदस्यीय राज्य डोमा र १७० सदस्यीय फेडरल काउन्सिलको गठन भएको छ जसले सङ्घीय कानुनलाई स्वीकार्छ, युद्धको घोषणा गर्दछ, संधिहरूलाई स्वीकृत गर्दछ, पर्स को शक्ति र राष्ट्रपति को अपमानजनक शक्ति विद्यमान छ। राष्ट्रपति सशस्त्र बलहरू को सर्वोच्च कमांडर-इन-चीफ हुन्। कानुन बन्नु भन्दा पहिले विधान विधेयकहरू को लागि हुन्छन् र सङ्घीय कानुन र नीतिहरू लाई प्रशासित र लागु गर्ने रुस (कैबिनेट) र अन्य अधिकारीहरू लाई नियुक्त गर्दछ। संवैधानिक अदालत, उच्च न्यायालय र तल्लो सङ्घीय अदालत, जसका न्यायाधीशहरू राष्ट्रपति को सिफारिश मा सङ्घीय परिषद द्वारा नियुक्त गर्दै छन् उनीहरूको कानुन को व्याख्या गर्दछन् र उनिहरूको असंवैधानिक समस्त कानुनहरू लाई रद्द गर्न सक्छन्। === राष्ट्रपति === {{main|रूसका राष्ट्रपति}}६-६ वर्षको अवधिको लागि लोकप्रिय मतदानद्वारा चुनिन्छ। (दुई पटकसम्म राष्ट्रपतिहिन पाइन्छ तर लगातार तेस्रो अवधिको लागि उम्मेदवार हुन पाइदैन।)। सरकारका मन्त्री र तिनका पदाधिकारीहरू, महासचिवहरू, र अन्य व्यक्तिहरू चयन गरिएका छन्; सबै प्रधानमन्त्री द्वारा प्रधान मंत्रीको सिफारिसमा नियुक्त गरिएको छ (जबकि पछिको नियुक्ति राज्य दमाको सहमति चाहिँन्छ)। रुसमा रहेको राजनीतिक दलहरू संयुक्त रुस, कम्युनिस्ट पार्टी, लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टी, र ए। बस रुस समावेश छन्। २०१३ मा प्रजातान्त्रिक सूचकाङ्कमा १६७ देशहरूमध्ये १२२औँ स्थानमा रुस रहेको छ। अर्थशास्त्री खुफिया इकाईले सङ्कलन गरी विश्व न्याय प्रोजेक्ट, २०१४ को अनुसार, कानुनको नियममा सर्वेक्षण गरेको ८० प्रतिशत 99 0 9 0 रियामीलाई क्रमबद्ध गरियो। === न्यायपालिका === संवैधानिक अदालत, उच्च न्यायालय र तल्लो सङ्घीय अदालतहरू, जसका न्यायाधीशहरू राष्ट्रपतिको सिफारिसमा फेडरल काउन्सिलद्वारा नियुक्ति गरिएका छन्, कानुनी व्याख्या र अनौपचारिक रूपान्तरण गर्न कानुनहरू हटाउन सक्छन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{एसिया}} {{Commonscat|Russia}} [[श्रेणी:एसियाका देशहरू]] [[श्रेणी:ब्रिक्स राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:साङ्घाई सहयोग सङ्गठनका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:युरोपका देशहरू]] o09wbn8v9l9ete1yo2x4df5n0v64v74 0 3092 1357165 1336122 2026-05-30T13:47:50Z Bishaldev100 28807 /* वाह्य सेतु */ 1357165 wikitext text/x-wiki [[चित्र:JMR-Memphis1.jpg|thumb|200px|right|[[न्यायको देवी]]ले [[कानूनी शासन]]को तीन प्रतीक सजिएको [[ईश्वर]]को रूपमा [[न्याय]]को प्रतीनीधित्व गर्दछ, तरवारले अदालतको बाध्यकारी शक्ति प्रतिकता दिन्छ, तराजुले प्रतिस्पर्धी दावीको नाप जोखको प्रतिनिधित्व गर्दछ र आँखामा छोपाइले निष्पक्षता सङ्केत गर्दछ।।<ref>Luban, ''Law's Blindfold'', 23</ref>]] '''कानून''' (नेपाली लॉ) समाजमा अमनचयन, शान्ति, सुव्यवस्था एवम् राज्यमा निष्पक्ष न्याय प्रणाली स्थापनाका लागि राज्यको प्रभुसत्ता सम्पन्न व्यक्ति समूह वा राज्यले नै बहुसंख्यक जनताको हितमा बनाइने नियम वा सिद्धान्तहरूको सभ्य सार्थक अभिव्यक्तिलाई कानून भनिन्छ । <ref>From [[Old English]] ''lagu'' "something laid down or fixed"; ''legal'' comes from [[Latin]] ''legalis'', from ''[[Translating "law" to other European languages|lex]]'' "law", "statute" ([http://www.etymonline.com/index.php?search=law&searchmode=none Law], Online Etymology Dictionary; [http://www.merriam-webster.com/dictionary/legal Legal], Merriam-Webster's Online Dictionary)</ref> सामान्यत: [[संस्था]]हरूको एक समूहको माध्यमबाट लागू हुने [[नियम]]हरूको एक [[प्रणाली]] हो। <ref>Robertson, ''Crimes against humanity'', 90; see "[[analytical jurisprudence]]" for extensive debate on what law is; in ''[[The Concept of Law]]'' Hart argued law is a "system of rules" (Campbell, ''The Contribution of Legal Studies'', 184); Austin said law was "the command of a sovereign, backed by the threat of a sanction" (Bix, [http://plato.stanford.edu/entries/austin-john/#3 John Austin]); Dworkin describes law as an "interpretive concept" to achieve [[justice]] (Dworkin, ''Law's Empire'', 410); and Raz argues law is an "authority" to mediate people's interests (Raz, ''The Authority of Law'', 3–36).</ref> यसले विभिन्न बाटाहरूमा [[राजनीति]], [[अर्थव्यवस्था]] र [[समाज]]को आकार लिन्छ र मानिसहरूको बीचको सम्बन्धमा अग्रणी सामाजिक मध्यस्थको रूपमा कार्य गर्दछ। ३५० ईसापूर्वको लेखनमा,[[युनानी भाषा|ग्रीक]] दार्शनिक एरिस्टोटलले घोषणा गरे, "कानूनको शासन कुनै पनि व्यक्तिको शासनभन्दा राम्रो हुन्छ। ."<ref>n.b. this translation reads, "it is more proper that law should govern than any one of the citizens" (Aristotle, ''Politics'' [[s:Politics (Aristotle)/Book 3#3:16|3.16]]).</ref> वास्तवमा कानून के हो भनेर किटेर एउटै परिभाषा गर्नु कठिन मात्र हैन, असान्दर्भिक पनि हुन्छ । समाजशाश्त्रीय दृष्टिबाट हेर्ने हो भने कानूनले सामाजिक गतिविधियको एक विस्तृत विविधतालाई नियमितता गर्दछ। करार कानूनले व्यापार गर्नको लागि मूल बजारबाट एक बसको टिकट किन्नेदेखि सबै कुरा नियन्त्रित गर्दछ। सम्पत्ति कानूनले व्यक्तिगत र वास्तविक सम्पत्तिको मालिकपन र स्थानांतरणसँग सबन्धित अधिकार र दायित्वको परिभाषा गर्दछ। दुष्कृति कानून लगानी र वित्तीय सुरक्षाका लागि लिइएको सम्पत्तिमा लागु हुन्छ, जबकि दुष्कृति कानूनले क्षतिपूर्तिको दावीलाई अनुमति दिन्छ, यदि कुनै व्यक्तिको अधिकार वा सम्पत्तिमा हानि पुग्दछ। यदि हानी नोक्सानी दण्ड संहितामा अपराध घोषित गरिएको छ भने फौजदारी कानूनले उपाय प्रदान गर्दछ, जुन उपायद्वारा राज्यले दोषी व्यक्तिलाई मुद्दा चलाउन सक्दछ। संवैधानिक कानूनले कानून निर्माण, मानव अधिकारको संरक्षण र राजनीतिक प्रतिनिधिहरूको चुनावको लागि एक रूपरेखा प्रदान गर्दछ। प्रशासनिक कानून सरकारी विभागको निर्णय वा फैसला समीक्षा गर्नको लागि प्रयोग गरिन्छ, जबकि अन्तर्राष्ट्रिय कानूनले व्यापार वातावरण नियमिततादेखि वा सैन्य कारवाहीसम्मको गतिविधिमा सार्वभौम राष्ट्र राज्यहरूको बीचको मामिला नियमित गर्दछ। कानून प्रणालीले विभिन्न तरिकाबाट [[अधिकार]] र जिम्मेवारीहरूको विस्तृत व्याख्या गर्दछन् । [[सिभिल ल|सिविल ल]] [[क्षेत्राधिकार]] र [[कमन ल]] प्रयोग गर्ने व्यवस्था व्यवस्था बिच प्रायजसो एउटा आधारभुत बिभाजन गरीएको छ। केही देशमा, [[धर्म]]ले कानूनलाई सुचित गर्दछ। विद्वानहरूले [[कानूनी इतिहास]] र [[दर्शन]] वा [[अर्थशास्त्र]] र [[समाजशास्त्र]] जस्ता [[सामाजिक विज्ञान]] सहित धेरै दृष्टिकोणबाट कानूनको प्रकृतिको खोजबिन गर्दछन। कानूनको यस अध्ययनबाट [[समानता]], स्वच्छता, [[स्वतन्त्रता]] र [[न्याय]]सँग सम्बन्ध राख्ने महत्त्वपूर्ण र जटिल मुद्दाहरू उठदछ। "आफ्नो राजसी समानता" मा, १८९४मा लेखक [[अनातोली फ्रान्स]]ले भनेका छ्न , "यो कानूनले धनी र गरीब जस्तालाई पुल मुनी सुत्न, सडकमा भीख माग्न, र रोटीको टुक्रा चोरी गर्न रोक्दछ।"<ref>The original French is: "La loi, dans un grand souci d'égalité, interdit aux riches comme aux pauvres de coucher sous les ponts, de mendier dans les rues et de voler du pain" (France, ''The Red Lily'', [http://www.online-literature.com/anatole-france/red-lily/8/ Chapter VII]).</ref> व्याख्या गर्ने र कानून बनाउने केन्द्रीय संस्थानहरू भनेको [[सरकार]]को तीन मुख्य विभागहरू हुन,, जस्तो कि निष्पक्ष न्यायपालिका, लोकतांत्रिक [[व्यवस्थापिका|विधायिका]], जवाफदेही [[कार्यपालिका]]। कानून कार्यन्वयन र लागु गर्नको लागि र जनतालाई सेवा प्रधान गर्न, सरकारको कर्मचारीतन्त्र, सेना र पुलिस महत्त्वपूर्ण छन। जबकी यि सबै राज्यका अङ्गहरू कानूनद्बारा निर्मित र वाध्य हुने जिव हुन, स्वतन्त्र [[कानून व्यबसाय]] र एक स्पन्दनशील [[नागरिक समाज]]ले त्यसको प्रगतिको समर्थन र सुचीत गर्दछन। == कानूनी विषयहरू == सबै कानूनी प्रणालीले केही मुल बिषयमा छलफल गर्दछन, तर प्रत्येक देशले भिन्ना भिन्नै किसिममा उनिहरूको कानूनी विषयलाई बर्गिकारण र पहिचान गराउदछन। तर सामान्य भिन्नता "[[सार्वजनिक कानून]]" ( [[प्रदेश|राज्य]]संगै नजिकसम्बन्धित शब्द र प्रशासनिक, संवैधानिक और फौजदारी कानून संलग्न छन ), र "[[निजी कानून]]" ( जसले करार,[[दुस्कृति]] र सम्पत्ति समेट्दछ) बिचको हो।<ref>Although many scholars argue that "the boundaries between public and private law are becoming blurred", and that this distinction has become mere "folklore" (Bergkamp, ''Liability and Environment'', 1–2).</ref> [[सिविल ल प्रणालि]]मा, करार दुस्कृति [[दायित्वको कानून]] अन्तर्गत , जबकि र गुठीको कानून ऐनको शासन वा अन्तर्राष्ट्रिय [[महासन्धी]] अन्तर्गत व्यबहार गरीन्छ। अन्तराष्ट्रिय, संवैधानिक र प्रशासनिक कानून, फौजदारी कानून, करार, दुस्कृति, सम्पत्ति कानून कानून र [[गुठीको कानून]]हरू "पारंपरिक मुख्य विषय"को रूपमा मानिन्छ। <ref>E.g. in England these seven subjects, with EU law substituted for international law, make up a "qualifying law degree". For criticism, see [[Peter Birks]]' poignant comments attached to a previous version of the [http://webjcli.ncl.ac.uk/articles1/birks1.html#appendix Notice to Law Schools].</ref> जबकी त्यहाँ अरु धेरै [[विषय]]हरू छन्, जो धेरैको व्यावहारिक महत्त्वको हुन सक्छ। === अन्तराष्ट्रिय कानून === [[चित्र:Naciones Unidas 3.jpg|right|thumb|सार्वजनिक अन्तराष्ट्रिय कानूनको लागि लिखित कानून विकास गर्न [[दोस्रो विश्व युद्द]]को समयमा [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]को व्यवस्था सहमत भयो।]] अन्तरराष्ट्रिय कानूनले दुई कुरा सिफारीस गर्दछ: सार्वजनिक अन्तरराष्ट्रिय कानून र निजी अन्तर्राष्ट्रिय कानून वा कानूनको बिबाद। * '''सार्वजनिक अन्तरराष्ट्रिय कानून'''ले सर्वभौम राज्यहरू बीचको सम्बन्धमा सरोकार राख्दछ। [[परम्परा]], [[जेनेभा महासन्धि|जेनेभा महासन्धी]] जस्ता सर्बभौम राष्ट्रहरू बिचको व्यबहार र संन्धी सार्वजनिक अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको विकासको लागि [[स्रोत]] हुन। सार्वजनिक अन्तर्राष्ट्रिय कानून संयुक्त राष्ट्र सङ्घ (जुन [[दोस्रो विश्व युद्ध]] रोक्न लीग अफ नेशंस की विफलता पछि स्थापना गरीएको थियो)<ref>[http://www.un.org/aboutun/history.htm History of the UN], United Nations. [[Winston Churchill]] (''The Hinge of Fate'', 719) comments on the League of Nations' failure: "It was wrong to say that the League failed. It was rather the member states who had failed the League."</ref> [[अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठन|अन्तरराष्ट्रिय श्रम सङ्गठन]] वा [[विश्व व्यापार सङ्गठन]], वा [[अन्तरराष्ट्रिय मुद्रा कोष]]जस्ता सार्वजनिक अन्तराष्ट्रिय सङ्गठनले निर्माण गर्न सक्दछ्न। सार्वजनिक अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको कानूनको रूपमा विशेष स्थान छ किन भनें त्यहाँ कुनै अन्तर्राष्ट्रिय पुलिस बल छैन र अदालत(जस्तो कि [[अन्तराष्ट्रिय न्यायलय]] संयुक्त राष्ट्र सङ्घ प्राथमिक न्यायिक संयुक्त राष्ट्र के अंगको रूपमा ) लाई अवज्ञा नमान्नेलाई दण्डित क्षमताको अभाब छ। <ref>The prevailing manner of enforcing international law is still essentially "self help"; that is the reaction by states to alleged breaches of international obligations by other states (Robertson, ''Crimes against Humanity'', 90; Schermers-Blokker, ''International Institutional Law'', 900–901).</ref> जबकी,विश्व व्यापार सङ्गठन जस्ता केही निकायहरूसंग, व्यापार प्रतिबंधले भरोसा दिईएको बाध्यकारी मध्यस्थता र विवाद समाधानको प्रभावी प्रणाली व्यापार छ। <ref>Petersmann, ''The GATT/WTO Dispute Settlement System'', 32</ref> * '''निजी अन्तर्राष्ट्रिय कानून'''ले निजी पक्षहरू बीचको कानूनी विवाद कुन [[क्षेत्राधिकार]]मा सुनिनु पर्दछ र कुन क्षेत्राधिकारको कानून लागू गरीनु पर्दछ भन्ने कुरामा सरोकार राख्दछ। आजकल, व्यबसायहरू समुन्द्रपारको कारोबारसँग व्यापार गर्न साथसाथै, बढोतरी रूपमा [[पूंजी]] र [[श्रम]] आपूर्ति शृङ्खला सीमा पार स्थानांतरण सक्षम छन्। [[न्युयोर्क महासन्धी १९५८]].<ref>Redfem, ''International Commercial Arbitration'', 68–69</ref> अन्तर्गतको वाणिज्य मध्यस्ततामा निर्कोल गरिनु पर्ने व्यवसायहरूको संख्या बढदो छ। === संबैधानीक र प्रशासकिय कानून === [[चित्र:Declaration of Human Rights.jpg|thumb|फ्रान्सको [[मानिस र नागरिकको अधिकारको घोषणापत्र]], जसको सिध्दान्तको अहिले पनि संबैधानिक मुल्य छ। ]] संवैधानिक तथा प्रशासनिक कानूनले राज्यको मामिलाहरू सञ्चालन गर्दछ्न। कार्यपालिका, विधायिका र न्यायपालिका एवं [[मानव अधिकार]] वा राज्यको बिरुध्द व्यक्तिहरूको [[नागरिक स्वतन्त्रता]] बीचको दुबै सम्बन्धमा [[संवैधानिक कानून]]ले सरोकार राख्दछ। अधिकांश न्यायालय, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स]], जस्ता क्षेत्रधिकारहरूमा [[अधिकारको घोषणा पत्र]]सहितको साथ छुटै सहिताबद्द संविधान छ। [[संयुक्त अधिराज्य]] लगायत केहीमा त्यस्तो कागजात छैन। सामान्यतय "संविधान" ति कानूनहरू हुन, जसले [[ऐन]], [[नजीर]] र [[सवैधनीक परम्परा]]द्वारा [[राज्य संयन्त्र]]को गठन गर्दछ। ''[[ईन्ट्रीक विरुद्द क्यारिङ्गट्न (Entick v Carrington)]]''<ref>''[[Entick v Carrington]]'' (1765) 19 Howell's State Trials 1030; [1765] [http://www.bailii.org/ew/cases/EWHC/KB/1765/J98.html 95 ER 807]</ref> भनीएको एउटा मुद्दाले कमन लबाट लिईएको एउटा संवैधानिक सिद्धांतको व्याख्या गरेको छ। शेरिफ क्यारिङ्गट्नद्वारा ईन्ट्रीक माहासयको के घर की तलाशी लिईएको थियो। जब ईन्ट्रीक माहासयले अदालतमा उजुर गरे, सरकारको एउटा मन्त्री [[ईअल्द हैलिफैक्स(Halifax)]]बाट भएको वारंट वैध अख्तियार थियो भनि शेरिफ क्यारिङ्गट्नले तर्क गरे। जबकी, त्यहाँ कुनै लिखित विद्यायिकी प्राबधान वा अदालती अख्तियार थिएन। नेतृत्वकर्ता न्यायाधीश, [[लर्ड काम्डेन]]ले भनेका छन, <blockquote>"समाजमा मानिस प्रवेश गर्नुको महान उद्देश्य उनहरूको सम्पत्ति सुरक्षित गर्नको लागि थियो। यो अधिकार सबै परिस्थितिमा पवित्र सञ्चार गर्न नमिल्ने स्थितिमा संरक्षण गर्नु पर्छ, जहाँ यसलाई सम्पूर्णको भलाइमा केही सार्वजनिक कानूनले दुर गर्ने वा संक्षिप्त गर्ने गरिएन। यदि कुनै क्षमा पाईदैन वा पेश गरिदैन भने कितावको सन्तपना प्रतिवादी बिरुद्दको अख्तियार हो। वादी सँग फैसला हुनै पर्छ।"<ref>{{cite web | url=http://www.constitution.org/trials/entick/entick_v_carrington.htm | title=Entick v Carrington | work=19 Howell’s State Trials 1029 (1765) | publisher=Constitution Society | location=[[संयुक्त राज्य अमेरिका|USA]] | accessdate=2008-11-13}}</ref></blockquote> मौलिक संवैधानिक सिद्धान्त, [[जोन लक]]बाट प्रेरित है छ। उनले व्यक्तिले केही पनि गर्न सक्दछ, तर त्यो चाँही कानूनद्वारा मनाही गरिएको हुन सक्छ, राज्यले कुनै पनि काम गर्न सक्दैन कुछ तर त्यो चाँही कानूनद्वारा अख्तियारी दिएको हुन्छ।........। .<ref>Locke, ''The Second Treatise'', [[s:Two Treatises of Government/The Second Treatise of Government: An Essay Concerning the True Origin, Extent, and End of Civil Government#2:9|Chapter 9, section 124]]<br />* Tamanaha, ''On the Rule of Law'', 47</ref> प्रशासकिय कानून जनताको लागि राज्यको अंगलाई उत्तरदायी रूपमालागि सञ्चालन गर्ने मुख्य कार्यबिधी हो। स्थानिय निकाय, सार्वजनिक सेवा वा सरकारी मन्त्रालयहरूबाट गरिएको कारवाही वा निर्णयले कानूनलाई अनुसरण गर्दछन वा गर्दैनन भनि निश्चित गर्न [[न्यायिक पुनरावलोकन]] गर्नको लागि मानिसहरूले अनुरोध गर्न सक्छन। प्रथम विशेष प्रशासनिक अदालत [[कौन्सिल डिइटाट (Conseil d'État)]] १७९९मा स्थापान गरिएको थियो, जब नेपोलियनले फ्रान्समा सत्ता लिएका थिए। <ref name="A75">Auby, ''Administrative Law in France'', 75</ref> === फौजदारी कानून === समाजमा अपराध हुन नदिन, अपराधलाई निर्मुल पार्न सम्भव नभएननि न्यूनिकरण गर्ने प्रयास गरी शान्तिपूर्ण समाजको स्थापना गर्नु साथै अपराध गर्ने अपराधीलाई कानून अनुरुप दण्ड दिनु फौजदारी कानूनको उद्देश्य हो। अत: अपराध र अपराधीको बारेमा परिभाषित र व्यवस्थित गरिएको कानून फौजदारी कानून हो। == सन्दर्भ सामग्री == === अनलाईन स्रोतहरू === {{refbegin|2}} * {{cite web|title=A Brief Overview of the Supreme Court|url=http://www.supremecourtus.gov/about/briefoverview.pdf|format=PDF|publisher=Supreme Court of the United States|accessdate=2006-11-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000711024627/http://www.supremecourtus.gov/about/briefoverview.pdf |date=2000-07-11 }} * {{cite web|title=A Guide to the Treaty of Lisbon|url=http://www.lawsociety.org.uk/documents/downloads/guide_to_treaty_of_lisbon.pdf|publisher=The Law Society|month=January|year=2008|format=PDF|accessdate=2008-09-01}} * {{cite web|last=Bix|first=Brian|title=John Austin|url=http://plato.stanford.edu/entries/austin-john/|work=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]|accessdate=2007-02-14}} * {{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=bureaucracy&searchmode=none|title=bureaucracy|accessdate=2007-09-02|work=Online Etymology Dictionary}} * {{cite web| title = C-26/62 ''[[Van Gend en Loos v Nederlanse Administratie Der Belastingen]]''| url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:61962J0026:EN:HTML| publisher = Eur-Lex| accessdate = 2007-01-19}} * {{cite web| title = C-6/64 ''[[Flaminio Costa v ENEL]]''| url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:61964J0006:EN:HTML| publisher = Eur-Lex| accessdate = 2007-09-01}} * {{cite web|title=Des Sergents de Ville et Gardiens de la Paix à la Police de Proximité : la Préfecture de Police au Service des Citoyens|language=French|publisher=La Préfecture de Police de Paris|url=http://www.prefecture-police-paris.interieur.gouv.fr/documentation/bicentenaire/theme_expo4.htm|accessdate=2007-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506215949/http://www.prefecture-police-paris.interieur.gouv.fr/documentation/bicentenaire/theme_expo4.htm |date=2008-05-06 }} * {{cite web|title=Entscheidungen des Bundesverfassungsgerichts (Decisions of the Federal Constitutional Court)|publisher=[[Federal Constitutional Court of Germany|Bundesverfassungsgericht]]|language=German|url=http://www.bundesverfassungsgericht.de/entscheidungen.html|accessdate=2006-11-10}} * {{cite web|last=Green|first=Leslie|title=Legal Positivism|work=Stanford Encyclopedia of Philosophy|url=http://plato.stanford.edu/entries/legal-positivism/|accessdate=2006-12-10}} * {{cite web|title=History of Police Forces|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld/ldjudgmt.htm|work=History.com Encyclopedia|accessdate=2006-12-10}} * {{cite web|title=History of the UN|url=http://www.un.org/aboutun/history.htm|work=About the United Nations/History|accessdate=2008-09-01}} * {{cite web|title=House of Lords Judgements|url=http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=219522|publisher=House of Lords|accessdate=2006-11-10}} * {{cite web |title=Jurisprudence, publications, documentation |url=http://www.courdecassation.fr/jurisprudence_publications_documentation_2/ |language=French |publisher=[[Court of Cassation (France)|Cour de cassation]] |accessdate=2007-02-11 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070209144055/http://www.courdecassation.fr/jurisprudence_publications_documentation_2/ |date=2007-02-09 }} * {{cite web|url=http://dictionary.law.com/default2.asp?selected=1111&bold=|title=law|accessdate=2007-02-10|work=Law.com Dictionary}} * {{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?search=law&searchmode=none |title=law |accessdate=2007-02-09 |work=Online Etymology Dictionary }} * {{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/legal |title=legal |accessdate=2007-02-09 |work=Merriam-Webster's Online Dictionary }} * {{cite web| title=Magna Carta| url=http://www.fordham.edu/halsall/source/magnacarta.html| publisher=[[Fordham University]]| accessdate=2006-11-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140910155351/http://www.fordham.edu/halsall/source/magnacarta.html |date=2014-09-10 }} * {{cite web | last=Marmor | first=Andrei | url=http://plato.stanford.edu/entries/lawphil-theory/ | title=The Pure Theory of Law | accessdate=2007-02-09 | work=Stanford Encyclopedia of Philosophy | year=1934 }} * {{cite web| title=Saudi Arabia| url=http://jurist.law.pitt.edu/world/saudiarabia.htm| publisher=[[JURIST|Jurist]]| accessdate=2006-09-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060830232216/http://jurist.law.pitt.edu/world/saudiarabia.htm |date=2006-08-30 }} * {{cite web|url=http://www.icc-cpi.int/statesparties.html|title=The States Parties to the Rome Statute|publisher=[[International Criminal Court]]|accessdate=2007-02-10|archiveurl=http://web.archive.org/web/20040605155639/http://www.icc-cpi.int/statesparties.html|archivedate=2004-06-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040605155639/http://www.icc-cpi.int/statesparties.html |date=2004-06-05 }} * {{cite web|title=The World Factbook – Field Listing – Legal system|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2100.html|publisher=[[CIA]]|accessdate=2007-10-13}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613003025/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2100.html |date=2007-06-13 }} {{refend}} == वाह्य सेतु == {{sisterlinks|कानुन}} [[श्रेणी:कानुन]] dy72ljubg20ojhzmqelwaqmi4mhamh5 1357167 1357165 2026-05-30T13:48:55Z Bishaldev100 28807 /* वाह्य सेतु */ 1357167 wikitext text/x-wiki [[चित्र:JMR-Memphis1.jpg|thumb|200px|right|[[न्यायको देवी]]ले [[कानूनी शासन]]को तीन प्रतीक सजिएको [[ईश्वर]]को रूपमा [[न्याय]]को प्रतीनीधित्व गर्दछ, तरवारले अदालतको बाध्यकारी शक्ति प्रतिकता दिन्छ, तराजुले प्रतिस्पर्धी दावीको नाप जोखको प्रतिनिधित्व गर्दछ र आँखामा छोपाइले निष्पक्षता सङ्केत गर्दछ।।<ref>Luban, ''Law's Blindfold'', 23</ref>]] '''कानून''' (नेपाली लॉ) समाजमा अमनचयन, शान्ति, सुव्यवस्था एवम् राज्यमा निष्पक्ष न्याय प्रणाली स्थापनाका लागि राज्यको प्रभुसत्ता सम्पन्न व्यक्ति समूह वा राज्यले नै बहुसंख्यक जनताको हितमा बनाइने नियम वा सिद्धान्तहरूको सभ्य सार्थक अभिव्यक्तिलाई कानून भनिन्छ । <ref>From [[Old English]] ''lagu'' "something laid down or fixed"; ''legal'' comes from [[Latin]] ''legalis'', from ''[[Translating "law" to other European languages|lex]]'' "law", "statute" ([http://www.etymonline.com/index.php?search=law&searchmode=none Law], Online Etymology Dictionary; [http://www.merriam-webster.com/dictionary/legal Legal], Merriam-Webster's Online Dictionary)</ref> सामान्यत: [[संस्था]]हरूको एक समूहको माध्यमबाट लागू हुने [[नियम]]हरूको एक [[प्रणाली]] हो। <ref>Robertson, ''Crimes against humanity'', 90; see "[[analytical jurisprudence]]" for extensive debate on what law is; in ''[[The Concept of Law]]'' Hart argued law is a "system of rules" (Campbell, ''The Contribution of Legal Studies'', 184); Austin said law was "the command of a sovereign, backed by the threat of a sanction" (Bix, [http://plato.stanford.edu/entries/austin-john/#3 John Austin]); Dworkin describes law as an "interpretive concept" to achieve [[justice]] (Dworkin, ''Law's Empire'', 410); and Raz argues law is an "authority" to mediate people's interests (Raz, ''The Authority of Law'', 3–36).</ref> यसले विभिन्न बाटाहरूमा [[राजनीति]], [[अर्थव्यवस्था]] र [[समाज]]को आकार लिन्छ र मानिसहरूको बीचको सम्बन्धमा अग्रणी सामाजिक मध्यस्थको रूपमा कार्य गर्दछ। ३५० ईसापूर्वको लेखनमा,[[युनानी भाषा|ग्रीक]] दार्शनिक एरिस्टोटलले घोषणा गरे, "कानूनको शासन कुनै पनि व्यक्तिको शासनभन्दा राम्रो हुन्छ। ."<ref>n.b. this translation reads, "it is more proper that law should govern than any one of the citizens" (Aristotle, ''Politics'' [[s:Politics (Aristotle)/Book 3#3:16|3.16]]).</ref> वास्तवमा कानून के हो भनेर किटेर एउटै परिभाषा गर्नु कठिन मात्र हैन, असान्दर्भिक पनि हुन्छ । समाजशाश्त्रीय दृष्टिबाट हेर्ने हो भने कानूनले सामाजिक गतिविधियको एक विस्तृत विविधतालाई नियमितता गर्दछ। करार कानूनले व्यापार गर्नको लागि मूल बजारबाट एक बसको टिकट किन्नेदेखि सबै कुरा नियन्त्रित गर्दछ। सम्पत्ति कानूनले व्यक्तिगत र वास्तविक सम्पत्तिको मालिकपन र स्थानांतरणसँग सबन्धित अधिकार र दायित्वको परिभाषा गर्दछ। दुष्कृति कानून लगानी र वित्तीय सुरक्षाका लागि लिइएको सम्पत्तिमा लागु हुन्छ, जबकि दुष्कृति कानूनले क्षतिपूर्तिको दावीलाई अनुमति दिन्छ, यदि कुनै व्यक्तिको अधिकार वा सम्पत्तिमा हानि पुग्दछ। यदि हानी नोक्सानी दण्ड संहितामा अपराध घोषित गरिएको छ भने फौजदारी कानूनले उपाय प्रदान गर्दछ, जुन उपायद्वारा राज्यले दोषी व्यक्तिलाई मुद्दा चलाउन सक्दछ। संवैधानिक कानूनले कानून निर्माण, मानव अधिकारको संरक्षण र राजनीतिक प्रतिनिधिहरूको चुनावको लागि एक रूपरेखा प्रदान गर्दछ। प्रशासनिक कानून सरकारी विभागको निर्णय वा फैसला समीक्षा गर्नको लागि प्रयोग गरिन्छ, जबकि अन्तर्राष्ट्रिय कानूनले व्यापार वातावरण नियमिततादेखि वा सैन्य कारवाहीसम्मको गतिविधिमा सार्वभौम राष्ट्र राज्यहरूको बीचको मामिला नियमित गर्दछ। कानून प्रणालीले विभिन्न तरिकाबाट [[अधिकार]] र जिम्मेवारीहरूको विस्तृत व्याख्या गर्दछन् । [[सिभिल ल|सिविल ल]] [[क्षेत्राधिकार]] र [[कमन ल]] प्रयोग गर्ने व्यवस्था व्यवस्था बिच प्रायजसो एउटा आधारभुत बिभाजन गरीएको छ। केही देशमा, [[धर्म]]ले कानूनलाई सुचित गर्दछ। विद्वानहरूले [[कानूनी इतिहास]] र [[दर्शन]] वा [[अर्थशास्त्र]] र [[समाजशास्त्र]] जस्ता [[सामाजिक विज्ञान]] सहित धेरै दृष्टिकोणबाट कानूनको प्रकृतिको खोजबिन गर्दछन। कानूनको यस अध्ययनबाट [[समानता]], स्वच्छता, [[स्वतन्त्रता]] र [[न्याय]]सँग सम्बन्ध राख्ने महत्त्वपूर्ण र जटिल मुद्दाहरू उठदछ। "आफ्नो राजसी समानता" मा, १८९४मा लेखक [[अनातोली फ्रान्स]]ले भनेका छ्न , "यो कानूनले धनी र गरीब जस्तालाई पुल मुनी सुत्न, सडकमा भीख माग्न, र रोटीको टुक्रा चोरी गर्न रोक्दछ।"<ref>The original French is: "La loi, dans un grand souci d'égalité, interdit aux riches comme aux pauvres de coucher sous les ponts, de mendier dans les rues et de voler du pain" (France, ''The Red Lily'', [http://www.online-literature.com/anatole-france/red-lily/8/ Chapter VII]).</ref> व्याख्या गर्ने र कानून बनाउने केन्द्रीय संस्थानहरू भनेको [[सरकार]]को तीन मुख्य विभागहरू हुन,, जस्तो कि निष्पक्ष न्यायपालिका, लोकतांत्रिक [[व्यवस्थापिका|विधायिका]], जवाफदेही [[कार्यपालिका]]। कानून कार्यन्वयन र लागु गर्नको लागि र जनतालाई सेवा प्रधान गर्न, सरकारको कर्मचारीतन्त्र, सेना र पुलिस महत्त्वपूर्ण छन। जबकी यि सबै राज्यका अङ्गहरू कानूनद्बारा निर्मित र वाध्य हुने जिव हुन, स्वतन्त्र [[कानून व्यबसाय]] र एक स्पन्दनशील [[नागरिक समाज]]ले त्यसको प्रगतिको समर्थन र सुचीत गर्दछन। == कानूनी विषयहरू == सबै कानूनी प्रणालीले केही मुल बिषयमा छलफल गर्दछन, तर प्रत्येक देशले भिन्ना भिन्नै किसिममा उनिहरूको कानूनी विषयलाई बर्गिकारण र पहिचान गराउदछन। तर सामान्य भिन्नता "[[सार्वजनिक कानून]]" ( [[प्रदेश|राज्य]]संगै नजिकसम्बन्धित शब्द र प्रशासनिक, संवैधानिक और फौजदारी कानून संलग्न छन ), र "[[निजी कानून]]" ( जसले करार,[[दुस्कृति]] र सम्पत्ति समेट्दछ) बिचको हो।<ref>Although many scholars argue that "the boundaries between public and private law are becoming blurred", and that this distinction has become mere "folklore" (Bergkamp, ''Liability and Environment'', 1–2).</ref> [[सिविल ल प्रणालि]]मा, करार दुस्कृति [[दायित्वको कानून]] अन्तर्गत , जबकि र गुठीको कानून ऐनको शासन वा अन्तर्राष्ट्रिय [[महासन्धी]] अन्तर्गत व्यबहार गरीन्छ। अन्तराष्ट्रिय, संवैधानिक र प्रशासनिक कानून, फौजदारी कानून, करार, दुस्कृति, सम्पत्ति कानून कानून र [[गुठीको कानून]]हरू "पारंपरिक मुख्य विषय"को रूपमा मानिन्छ। <ref>E.g. in England these seven subjects, with EU law substituted for international law, make up a "qualifying law degree". For criticism, see [[Peter Birks]]' poignant comments attached to a previous version of the [http://webjcli.ncl.ac.uk/articles1/birks1.html#appendix Notice to Law Schools].</ref> जबकी त्यहाँ अरु धेरै [[विषय]]हरू छन्, जो धेरैको व्यावहारिक महत्त्वको हुन सक्छ। === अन्तराष्ट्रिय कानून === [[चित्र:Naciones Unidas 3.jpg|right|thumb|सार्वजनिक अन्तराष्ट्रिय कानूनको लागि लिखित कानून विकास गर्न [[दोस्रो विश्व युद्द]]को समयमा [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]को व्यवस्था सहमत भयो।]] अन्तरराष्ट्रिय कानूनले दुई कुरा सिफारीस गर्दछ: सार्वजनिक अन्तरराष्ट्रिय कानून र निजी अन्तर्राष्ट्रिय कानून वा कानूनको बिबाद। * '''सार्वजनिक अन्तरराष्ट्रिय कानून'''ले सर्वभौम राज्यहरू बीचको सम्बन्धमा सरोकार राख्दछ। [[परम्परा]], [[जेनेभा महासन्धि|जेनेभा महासन्धी]] जस्ता सर्बभौम राष्ट्रहरू बिचको व्यबहार र संन्धी सार्वजनिक अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको विकासको लागि [[स्रोत]] हुन। सार्वजनिक अन्तर्राष्ट्रिय कानून संयुक्त राष्ट्र सङ्घ (जुन [[दोस्रो विश्व युद्ध]] रोक्न लीग अफ नेशंस की विफलता पछि स्थापना गरीएको थियो)<ref>[http://www.un.org/aboutun/history.htm History of the UN], United Nations. [[Winston Churchill]] (''The Hinge of Fate'', 719) comments on the League of Nations' failure: "It was wrong to say that the League failed. It was rather the member states who had failed the League."</ref> [[अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठन|अन्तरराष्ट्रिय श्रम सङ्गठन]] वा [[विश्व व्यापार सङ्गठन]], वा [[अन्तरराष्ट्रिय मुद्रा कोष]]जस्ता सार्वजनिक अन्तराष्ट्रिय सङ्गठनले निर्माण गर्न सक्दछ्न। सार्वजनिक अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको कानूनको रूपमा विशेष स्थान छ किन भनें त्यहाँ कुनै अन्तर्राष्ट्रिय पुलिस बल छैन र अदालत(जस्तो कि [[अन्तराष्ट्रिय न्यायलय]] संयुक्त राष्ट्र सङ्घ प्राथमिक न्यायिक संयुक्त राष्ट्र के अंगको रूपमा ) लाई अवज्ञा नमान्नेलाई दण्डित क्षमताको अभाब छ। <ref>The prevailing manner of enforcing international law is still essentially "self help"; that is the reaction by states to alleged breaches of international obligations by other states (Robertson, ''Crimes against Humanity'', 90; Schermers-Blokker, ''International Institutional Law'', 900–901).</ref> जबकी,विश्व व्यापार सङ्गठन जस्ता केही निकायहरूसंग, व्यापार प्रतिबंधले भरोसा दिईएको बाध्यकारी मध्यस्थता र विवाद समाधानको प्रभावी प्रणाली व्यापार छ। <ref>Petersmann, ''The GATT/WTO Dispute Settlement System'', 32</ref> * '''निजी अन्तर्राष्ट्रिय कानून'''ले निजी पक्षहरू बीचको कानूनी विवाद कुन [[क्षेत्राधिकार]]मा सुनिनु पर्दछ र कुन क्षेत्राधिकारको कानून लागू गरीनु पर्दछ भन्ने कुरामा सरोकार राख्दछ। आजकल, व्यबसायहरू समुन्द्रपारको कारोबारसँग व्यापार गर्न साथसाथै, बढोतरी रूपमा [[पूंजी]] र [[श्रम]] आपूर्ति शृङ्खला सीमा पार स्थानांतरण सक्षम छन्। [[न्युयोर्क महासन्धी १९५८]].<ref>Redfem, ''International Commercial Arbitration'', 68–69</ref> अन्तर्गतको वाणिज्य मध्यस्ततामा निर्कोल गरिनु पर्ने व्यवसायहरूको संख्या बढदो छ। === संबैधानीक र प्रशासकिय कानून === [[चित्र:Declaration of Human Rights.jpg|thumb|फ्रान्सको [[मानिस र नागरिकको अधिकारको घोषणापत्र]], जसको सिध्दान्तको अहिले पनि संबैधानिक मुल्य छ। ]] संवैधानिक तथा प्रशासनिक कानूनले राज्यको मामिलाहरू सञ्चालन गर्दछ्न। कार्यपालिका, विधायिका र न्यायपालिका एवं [[मानव अधिकार]] वा राज्यको बिरुध्द व्यक्तिहरूको [[नागरिक स्वतन्त्रता]] बीचको दुबै सम्बन्धमा [[संवैधानिक कानून]]ले सरोकार राख्दछ। अधिकांश न्यायालय, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स]], जस्ता क्षेत्रधिकारहरूमा [[अधिकारको घोषणा पत्र]]सहितको साथ छुटै सहिताबद्द संविधान छ। [[संयुक्त अधिराज्य]] लगायत केहीमा त्यस्तो कागजात छैन। सामान्यतय "संविधान" ति कानूनहरू हुन, जसले [[ऐन]], [[नजीर]] र [[सवैधनीक परम्परा]]द्वारा [[राज्य संयन्त्र]]को गठन गर्दछ। ''[[ईन्ट्रीक विरुद्द क्यारिङ्गट्न (Entick v Carrington)]]''<ref>''[[Entick v Carrington]]'' (1765) 19 Howell's State Trials 1030; [1765] [http://www.bailii.org/ew/cases/EWHC/KB/1765/J98.html 95 ER 807]</ref> भनीएको एउटा मुद्दाले कमन लबाट लिईएको एउटा संवैधानिक सिद्धांतको व्याख्या गरेको छ। शेरिफ क्यारिङ्गट्नद्वारा ईन्ट्रीक माहासयको के घर की तलाशी लिईएको थियो। जब ईन्ट्रीक माहासयले अदालतमा उजुर गरे, सरकारको एउटा मन्त्री [[ईअल्द हैलिफैक्स(Halifax)]]बाट भएको वारंट वैध अख्तियार थियो भनि शेरिफ क्यारिङ्गट्नले तर्क गरे। जबकी, त्यहाँ कुनै लिखित विद्यायिकी प्राबधान वा अदालती अख्तियार थिएन। नेतृत्वकर्ता न्यायाधीश, [[लर्ड काम्डेन]]ले भनेका छन, <blockquote>"समाजमा मानिस प्रवेश गर्नुको महान उद्देश्य उनहरूको सम्पत्ति सुरक्षित गर्नको लागि थियो। यो अधिकार सबै परिस्थितिमा पवित्र सञ्चार गर्न नमिल्ने स्थितिमा संरक्षण गर्नु पर्छ, जहाँ यसलाई सम्पूर्णको भलाइमा केही सार्वजनिक कानूनले दुर गर्ने वा संक्षिप्त गर्ने गरिएन। यदि कुनै क्षमा पाईदैन वा पेश गरिदैन भने कितावको सन्तपना प्रतिवादी बिरुद्दको अख्तियार हो। वादी सँग फैसला हुनै पर्छ।"<ref>{{cite web | url=http://www.constitution.org/trials/entick/entick_v_carrington.htm | title=Entick v Carrington | work=19 Howell’s State Trials 1029 (1765) | publisher=Constitution Society | location=[[संयुक्त राज्य अमेरिका|USA]] | accessdate=2008-11-13}}</ref></blockquote> मौलिक संवैधानिक सिद्धान्त, [[जोन लक]]बाट प्रेरित है छ। उनले व्यक्तिले केही पनि गर्न सक्दछ, तर त्यो चाँही कानूनद्वारा मनाही गरिएको हुन सक्छ, राज्यले कुनै पनि काम गर्न सक्दैन कुछ तर त्यो चाँही कानूनद्वारा अख्तियारी दिएको हुन्छ।........। .<ref>Locke, ''The Second Treatise'', [[s:Two Treatises of Government/The Second Treatise of Government: An Essay Concerning the True Origin, Extent, and End of Civil Government#2:9|Chapter 9, section 124]]<br />* Tamanaha, ''On the Rule of Law'', 47</ref> प्रशासकिय कानून जनताको लागि राज्यको अंगलाई उत्तरदायी रूपमालागि सञ्चालन गर्ने मुख्य कार्यबिधी हो। स्थानिय निकाय, सार्वजनिक सेवा वा सरकारी मन्त्रालयहरूबाट गरिएको कारवाही वा निर्णयले कानूनलाई अनुसरण गर्दछन वा गर्दैनन भनि निश्चित गर्न [[न्यायिक पुनरावलोकन]] गर्नको लागि मानिसहरूले अनुरोध गर्न सक्छन। प्रथम विशेष प्रशासनिक अदालत [[कौन्सिल डिइटाट (Conseil d'État)]] १७९९मा स्थापान गरिएको थियो, जब नेपोलियनले फ्रान्समा सत्ता लिएका थिए। <ref name="A75">Auby, ''Administrative Law in France'', 75</ref> === फौजदारी कानून === समाजमा अपराध हुन नदिन, अपराधलाई निर्मुल पार्न सम्भव नभएननि न्यूनिकरण गर्ने प्रयास गरी शान्तिपूर्ण समाजको स्थापना गर्नु साथै अपराध गर्ने अपराधीलाई कानून अनुरुप दण्ड दिनु फौजदारी कानूनको उद्देश्य हो। अत: अपराध र अपराधीको बारेमा परिभाषित र व्यवस्थित गरिएको कानून फौजदारी कानून हो। == सन्दर्भ सामग्री == === अनलाईन स्रोतहरू === {{refbegin|2}} * {{cite web|title=A Brief Overview of the Supreme Court|url=http://www.supremecourtus.gov/about/briefoverview.pdf|format=PDF|publisher=Supreme Court of the United States|accessdate=2006-11-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000711024627/http://www.supremecourtus.gov/about/briefoverview.pdf |date=2000-07-11 }} * {{cite web|title=A Guide to the Treaty of Lisbon|url=http://www.lawsociety.org.uk/documents/downloads/guide_to_treaty_of_lisbon.pdf|publisher=The Law Society|month=January|year=2008|format=PDF|accessdate=2008-09-01}} * {{cite web|last=Bix|first=Brian|title=John Austin|url=http://plato.stanford.edu/entries/austin-john/|work=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]|accessdate=2007-02-14}} * {{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=bureaucracy&searchmode=none|title=bureaucracy|accessdate=2007-09-02|work=Online Etymology Dictionary}} * {{cite web| title = C-26/62 ''[[Van Gend en Loos v Nederlanse Administratie Der Belastingen]]''| url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:61962J0026:EN:HTML| publisher = Eur-Lex| accessdate = 2007-01-19}} * {{cite web| title = C-6/64 ''[[Flaminio Costa v ENEL]]''| url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:61964J0006:EN:HTML| publisher = Eur-Lex| accessdate = 2007-09-01}} * {{cite web|title=Des Sergents de Ville et Gardiens de la Paix à la Police de Proximité : la Préfecture de Police au Service des Citoyens|language=French|publisher=La Préfecture de Police de Paris|url=http://www.prefecture-police-paris.interieur.gouv.fr/documentation/bicentenaire/theme_expo4.htm|accessdate=2007-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506215949/http://www.prefecture-police-paris.interieur.gouv.fr/documentation/bicentenaire/theme_expo4.htm |date=2008-05-06 }} * {{cite web|title=Entscheidungen des Bundesverfassungsgerichts (Decisions of the Federal Constitutional Court)|publisher=[[Federal Constitutional Court of Germany|Bundesverfassungsgericht]]|language=German|url=http://www.bundesverfassungsgericht.de/entscheidungen.html|accessdate=2006-11-10}} * {{cite web|last=Green|first=Leslie|title=Legal Positivism|work=Stanford Encyclopedia of Philosophy|url=http://plato.stanford.edu/entries/legal-positivism/|accessdate=2006-12-10}} * {{cite web|title=History of Police Forces|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld/ldjudgmt.htm|work=History.com Encyclopedia|accessdate=2006-12-10}} * {{cite web|title=History of the UN|url=http://www.un.org/aboutun/history.htm|work=About the United Nations/History|accessdate=2008-09-01}} * {{cite web|title=House of Lords Judgements|url=http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=219522|publisher=House of Lords|accessdate=2006-11-10}} * {{cite web |title=Jurisprudence, publications, documentation |url=http://www.courdecassation.fr/jurisprudence_publications_documentation_2/ |language=French |publisher=[[Court of Cassation (France)|Cour de cassation]] |accessdate=2007-02-11 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070209144055/http://www.courdecassation.fr/jurisprudence_publications_documentation_2/ |date=2007-02-09 }} * {{cite web|url=http://dictionary.law.com/default2.asp?selected=1111&bold=|title=law|accessdate=2007-02-10|work=Law.com Dictionary}} * {{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?search=law&searchmode=none |title=law |accessdate=2007-02-09 |work=Online Etymology Dictionary }} * {{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/legal |title=legal |accessdate=2007-02-09 |work=Merriam-Webster's Online Dictionary }} * {{cite web| title=Magna Carta| url=http://www.fordham.edu/halsall/source/magnacarta.html| publisher=[[Fordham University]]| accessdate=2006-11-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140910155351/http://www.fordham.edu/halsall/source/magnacarta.html |date=2014-09-10 }} * {{cite web | last=Marmor | first=Andrei | url=http://plato.stanford.edu/entries/lawphil-theory/ | title=The Pure Theory of Law | accessdate=2007-02-09 | work=Stanford Encyclopedia of Philosophy | year=1934 }} * {{cite web| title=Saudi Arabia| url=http://jurist.law.pitt.edu/world/saudiarabia.htm| publisher=[[JURIST|Jurist]]| accessdate=2006-09-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060830232216/http://jurist.law.pitt.edu/world/saudiarabia.htm |date=2006-08-30 }} * {{cite web|url=http://www.icc-cpi.int/statesparties.html|title=The States Parties to the Rome Statute|publisher=[[International Criminal Court]]|accessdate=2007-02-10|archiveurl=http://web.archive.org/web/20040605155639/http://www.icc-cpi.int/statesparties.html|archivedate=2004-06-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040605155639/http://www.icc-cpi.int/statesparties.html |date=2004-06-05 }} * {{cite web|title=The World Factbook – Field Listing – Legal system|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2100.html|publisher=[[CIA]]|accessdate=2007-10-13}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613003025/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2100.html |date=2007-06-13 }} {{refend}} == वाह्य सेतु == {{sisterlinks|कानुन}} [[श्रेणी:कानुन|कानुन]] 4w63wrzwwdhjpjho745aeb15yq1xlb1 1357168 1357167 2026-05-30T14:02:21Z Bishaldev100 28807 /* वाह्य सेतु */ 1357168 wikitext text/x-wiki [[चित्र:JMR-Memphis1.jpg|thumb|200px|right|[[न्यायको देवी]]ले [[कानूनी शासन]]को तीन प्रतीक सजिएको [[ईश्वर]]को रूपमा [[न्याय]]को प्रतीनीधित्व गर्दछ, तरवारले अदालतको बाध्यकारी शक्ति प्रतिकता दिन्छ, तराजुले प्रतिस्पर्धी दावीको नाप जोखको प्रतिनिधित्व गर्दछ र आँखामा छोपाइले निष्पक्षता सङ्केत गर्दछ।।<ref>Luban, ''Law's Blindfold'', 23</ref>]] '''कानून''' (नेपाली लॉ) समाजमा अमनचयन, शान्ति, सुव्यवस्था एवम् राज्यमा निष्पक्ष न्याय प्रणाली स्थापनाका लागि राज्यको प्रभुसत्ता सम्पन्न व्यक्ति समूह वा राज्यले नै बहुसंख्यक जनताको हितमा बनाइने नियम वा सिद्धान्तहरूको सभ्य सार्थक अभिव्यक्तिलाई कानून भनिन्छ । <ref>From [[Old English]] ''lagu'' "something laid down or fixed"; ''legal'' comes from [[Latin]] ''legalis'', from ''[[Translating "law" to other European languages|lex]]'' "law", "statute" ([http://www.etymonline.com/index.php?search=law&searchmode=none Law], Online Etymology Dictionary; [http://www.merriam-webster.com/dictionary/legal Legal], Merriam-Webster's Online Dictionary)</ref> सामान्यत: [[संस्था]]हरूको एक समूहको माध्यमबाट लागू हुने [[नियम]]हरूको एक [[प्रणाली]] हो। <ref>Robertson, ''Crimes against humanity'', 90; see "[[analytical jurisprudence]]" for extensive debate on what law is; in ''[[The Concept of Law]]'' Hart argued law is a "system of rules" (Campbell, ''The Contribution of Legal Studies'', 184); Austin said law was "the command of a sovereign, backed by the threat of a sanction" (Bix, [http://plato.stanford.edu/entries/austin-john/#3 John Austin]); Dworkin describes law as an "interpretive concept" to achieve [[justice]] (Dworkin, ''Law's Empire'', 410); and Raz argues law is an "authority" to mediate people's interests (Raz, ''The Authority of Law'', 3–36).</ref> यसले विभिन्न बाटाहरूमा [[राजनीति]], [[अर्थव्यवस्था]] र [[समाज]]को आकार लिन्छ र मानिसहरूको बीचको सम्बन्धमा अग्रणी सामाजिक मध्यस्थको रूपमा कार्य गर्दछ। ३५० ईसापूर्वको लेखनमा,[[युनानी भाषा|ग्रीक]] दार्शनिक एरिस्टोटलले घोषणा गरे, "कानूनको शासन कुनै पनि व्यक्तिको शासनभन्दा राम्रो हुन्छ। ."<ref>n.b. this translation reads, "it is more proper that law should govern than any one of the citizens" (Aristotle, ''Politics'' [[s:Politics (Aristotle)/Book 3#3:16|3.16]]).</ref> वास्तवमा कानून के हो भनेर किटेर एउटै परिभाषा गर्नु कठिन मात्र हैन, असान्दर्भिक पनि हुन्छ । समाजशाश्त्रीय दृष्टिबाट हेर्ने हो भने कानूनले सामाजिक गतिविधियको एक विस्तृत विविधतालाई नियमितता गर्दछ। करार कानूनले व्यापार गर्नको लागि मूल बजारबाट एक बसको टिकट किन्नेदेखि सबै कुरा नियन्त्रित गर्दछ। सम्पत्ति कानूनले व्यक्तिगत र वास्तविक सम्पत्तिको मालिकपन र स्थानांतरणसँग सबन्धित अधिकार र दायित्वको परिभाषा गर्दछ। दुष्कृति कानून लगानी र वित्तीय सुरक्षाका लागि लिइएको सम्पत्तिमा लागु हुन्छ, जबकि दुष्कृति कानूनले क्षतिपूर्तिको दावीलाई अनुमति दिन्छ, यदि कुनै व्यक्तिको अधिकार वा सम्पत्तिमा हानि पुग्दछ। यदि हानी नोक्सानी दण्ड संहितामा अपराध घोषित गरिएको छ भने फौजदारी कानूनले उपाय प्रदान गर्दछ, जुन उपायद्वारा राज्यले दोषी व्यक्तिलाई मुद्दा चलाउन सक्दछ। संवैधानिक कानूनले कानून निर्माण, मानव अधिकारको संरक्षण र राजनीतिक प्रतिनिधिहरूको चुनावको लागि एक रूपरेखा प्रदान गर्दछ। प्रशासनिक कानून सरकारी विभागको निर्णय वा फैसला समीक्षा गर्नको लागि प्रयोग गरिन्छ, जबकि अन्तर्राष्ट्रिय कानूनले व्यापार वातावरण नियमिततादेखि वा सैन्य कारवाहीसम्मको गतिविधिमा सार्वभौम राष्ट्र राज्यहरूको बीचको मामिला नियमित गर्दछ। कानून प्रणालीले विभिन्न तरिकाबाट [[अधिकार]] र जिम्मेवारीहरूको विस्तृत व्याख्या गर्दछन् । [[सिभिल ल|सिविल ल]] [[क्षेत्राधिकार]] र [[कमन ल]] प्रयोग गर्ने व्यवस्था व्यवस्था बिच प्रायजसो एउटा आधारभुत बिभाजन गरीएको छ। केही देशमा, [[धर्म]]ले कानूनलाई सुचित गर्दछ। विद्वानहरूले [[कानूनी इतिहास]] र [[दर्शन]] वा [[अर्थशास्त्र]] र [[समाजशास्त्र]] जस्ता [[सामाजिक विज्ञान]] सहित धेरै दृष्टिकोणबाट कानूनको प्रकृतिको खोजबिन गर्दछन। कानूनको यस अध्ययनबाट [[समानता]], स्वच्छता, [[स्वतन्त्रता]] र [[न्याय]]सँग सम्बन्ध राख्ने महत्त्वपूर्ण र जटिल मुद्दाहरू उठदछ। "आफ्नो राजसी समानता" मा, १८९४मा लेखक [[अनातोली फ्रान्स]]ले भनेका छ्न , "यो कानूनले धनी र गरीब जस्तालाई पुल मुनी सुत्न, सडकमा भीख माग्न, र रोटीको टुक्रा चोरी गर्न रोक्दछ।"<ref>The original French is: "La loi, dans un grand souci d'égalité, interdit aux riches comme aux pauvres de coucher sous les ponts, de mendier dans les rues et de voler du pain" (France, ''The Red Lily'', [http://www.online-literature.com/anatole-france/red-lily/8/ Chapter VII]).</ref> व्याख्या गर्ने र कानून बनाउने केन्द्रीय संस्थानहरू भनेको [[सरकार]]को तीन मुख्य विभागहरू हुन,, जस्तो कि निष्पक्ष न्यायपालिका, लोकतांत्रिक [[व्यवस्थापिका|विधायिका]], जवाफदेही [[कार्यपालिका]]। कानून कार्यन्वयन र लागु गर्नको लागि र जनतालाई सेवा प्रधान गर्न, सरकारको कर्मचारीतन्त्र, सेना र पुलिस महत्त्वपूर्ण छन। जबकी यि सबै राज्यका अङ्गहरू कानूनद्बारा निर्मित र वाध्य हुने जिव हुन, स्वतन्त्र [[कानून व्यबसाय]] र एक स्पन्दनशील [[नागरिक समाज]]ले त्यसको प्रगतिको समर्थन र सुचीत गर्दछन। == कानूनी विषयहरू == सबै कानूनी प्रणालीले केही मुल बिषयमा छलफल गर्दछन, तर प्रत्येक देशले भिन्ना भिन्नै किसिममा उनिहरूको कानूनी विषयलाई बर्गिकारण र पहिचान गराउदछन। तर सामान्य भिन्नता "[[सार्वजनिक कानून]]" ( [[प्रदेश|राज्य]]संगै नजिकसम्बन्धित शब्द र प्रशासनिक, संवैधानिक और फौजदारी कानून संलग्न छन ), र "[[निजी कानून]]" ( जसले करार,[[दुस्कृति]] र सम्पत्ति समेट्दछ) बिचको हो।<ref>Although many scholars argue that "the boundaries between public and private law are becoming blurred", and that this distinction has become mere "folklore" (Bergkamp, ''Liability and Environment'', 1–2).</ref> [[सिविल ल प्रणालि]]मा, करार दुस्कृति [[दायित्वको कानून]] अन्तर्गत , जबकि र गुठीको कानून ऐनको शासन वा अन्तर्राष्ट्रिय [[महासन्धी]] अन्तर्गत व्यबहार गरीन्छ। अन्तराष्ट्रिय, संवैधानिक र प्रशासनिक कानून, फौजदारी कानून, करार, दुस्कृति, सम्पत्ति कानून कानून र [[गुठीको कानून]]हरू "पारंपरिक मुख्य विषय"को रूपमा मानिन्छ। <ref>E.g. in England these seven subjects, with EU law substituted for international law, make up a "qualifying law degree". For criticism, see [[Peter Birks]]' poignant comments attached to a previous version of the [http://webjcli.ncl.ac.uk/articles1/birks1.html#appendix Notice to Law Schools].</ref> जबकी त्यहाँ अरु धेरै [[विषय]]हरू छन्, जो धेरैको व्यावहारिक महत्त्वको हुन सक्छ। === अन्तराष्ट्रिय कानून === [[चित्र:Naciones Unidas 3.jpg|right|thumb|सार्वजनिक अन्तराष्ट्रिय कानूनको लागि लिखित कानून विकास गर्न [[दोस्रो विश्व युद्द]]को समयमा [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]को व्यवस्था सहमत भयो।]] अन्तरराष्ट्रिय कानूनले दुई कुरा सिफारीस गर्दछ: सार्वजनिक अन्तरराष्ट्रिय कानून र निजी अन्तर्राष्ट्रिय कानून वा कानूनको बिबाद। * '''सार्वजनिक अन्तरराष्ट्रिय कानून'''ले सर्वभौम राज्यहरू बीचको सम्बन्धमा सरोकार राख्दछ। [[परम्परा]], [[जेनेभा महासन्धि|जेनेभा महासन्धी]] जस्ता सर्बभौम राष्ट्रहरू बिचको व्यबहार र संन्धी सार्वजनिक अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको विकासको लागि [[स्रोत]] हुन। सार्वजनिक अन्तर्राष्ट्रिय कानून संयुक्त राष्ट्र सङ्घ (जुन [[दोस्रो विश्व युद्ध]] रोक्न लीग अफ नेशंस की विफलता पछि स्थापना गरीएको थियो)<ref>[http://www.un.org/aboutun/history.htm History of the UN], United Nations. [[Winston Churchill]] (''The Hinge of Fate'', 719) comments on the League of Nations' failure: "It was wrong to say that the League failed. It was rather the member states who had failed the League."</ref> [[अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठन|अन्तरराष्ट्रिय श्रम सङ्गठन]] वा [[विश्व व्यापार सङ्गठन]], वा [[अन्तरराष्ट्रिय मुद्रा कोष]]जस्ता सार्वजनिक अन्तराष्ट्रिय सङ्गठनले निर्माण गर्न सक्दछ्न। सार्वजनिक अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको कानूनको रूपमा विशेष स्थान छ किन भनें त्यहाँ कुनै अन्तर्राष्ट्रिय पुलिस बल छैन र अदालत(जस्तो कि [[अन्तराष्ट्रिय न्यायलय]] संयुक्त राष्ट्र सङ्घ प्राथमिक न्यायिक संयुक्त राष्ट्र के अंगको रूपमा ) लाई अवज्ञा नमान्नेलाई दण्डित क्षमताको अभाब छ। <ref>The prevailing manner of enforcing international law is still essentially "self help"; that is the reaction by states to alleged breaches of international obligations by other states (Robertson, ''Crimes against Humanity'', 90; Schermers-Blokker, ''International Institutional Law'', 900–901).</ref> जबकी,विश्व व्यापार सङ्गठन जस्ता केही निकायहरूसंग, व्यापार प्रतिबंधले भरोसा दिईएको बाध्यकारी मध्यस्थता र विवाद समाधानको प्रभावी प्रणाली व्यापार छ। <ref>Petersmann, ''The GATT/WTO Dispute Settlement System'', 32</ref> * '''निजी अन्तर्राष्ट्रिय कानून'''ले निजी पक्षहरू बीचको कानूनी विवाद कुन [[क्षेत्राधिकार]]मा सुनिनु पर्दछ र कुन क्षेत्राधिकारको कानून लागू गरीनु पर्दछ भन्ने कुरामा सरोकार राख्दछ। आजकल, व्यबसायहरू समुन्द्रपारको कारोबारसँग व्यापार गर्न साथसाथै, बढोतरी रूपमा [[पूंजी]] र [[श्रम]] आपूर्ति शृङ्खला सीमा पार स्थानांतरण सक्षम छन्। [[न्युयोर्क महासन्धी १९५८]].<ref>Redfem, ''International Commercial Arbitration'', 68–69</ref> अन्तर्गतको वाणिज्य मध्यस्ततामा निर्कोल गरिनु पर्ने व्यवसायहरूको संख्या बढदो छ। === संबैधानीक र प्रशासकिय कानून === [[चित्र:Declaration of Human Rights.jpg|thumb|फ्रान्सको [[मानिस र नागरिकको अधिकारको घोषणापत्र]], जसको सिध्दान्तको अहिले पनि संबैधानिक मुल्य छ। ]] संवैधानिक तथा प्रशासनिक कानूनले राज्यको मामिलाहरू सञ्चालन गर्दछ्न। कार्यपालिका, विधायिका र न्यायपालिका एवं [[मानव अधिकार]] वा राज्यको बिरुध्द व्यक्तिहरूको [[नागरिक स्वतन्त्रता]] बीचको दुबै सम्बन्धमा [[संवैधानिक कानून]]ले सरोकार राख्दछ। अधिकांश न्यायालय, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स]], जस्ता क्षेत्रधिकारहरूमा [[अधिकारको घोषणा पत्र]]सहितको साथ छुटै सहिताबद्द संविधान छ। [[संयुक्त अधिराज्य]] लगायत केहीमा त्यस्तो कागजात छैन। सामान्यतय "संविधान" ति कानूनहरू हुन, जसले [[ऐन]], [[नजीर]] र [[सवैधनीक परम्परा]]द्वारा [[राज्य संयन्त्र]]को गठन गर्दछ। ''[[ईन्ट्रीक विरुद्द क्यारिङ्गट्न (Entick v Carrington)]]''<ref>''[[Entick v Carrington]]'' (1765) 19 Howell's State Trials 1030; [1765] [http://www.bailii.org/ew/cases/EWHC/KB/1765/J98.html 95 ER 807]</ref> भनीएको एउटा मुद्दाले कमन लबाट लिईएको एउटा संवैधानिक सिद्धांतको व्याख्या गरेको छ। शेरिफ क्यारिङ्गट्नद्वारा ईन्ट्रीक माहासयको के घर की तलाशी लिईएको थियो। जब ईन्ट्रीक माहासयले अदालतमा उजुर गरे, सरकारको एउटा मन्त्री [[ईअल्द हैलिफैक्स(Halifax)]]बाट भएको वारंट वैध अख्तियार थियो भनि शेरिफ क्यारिङ्गट्नले तर्क गरे। जबकी, त्यहाँ कुनै लिखित विद्यायिकी प्राबधान वा अदालती अख्तियार थिएन। नेतृत्वकर्ता न्यायाधीश, [[लर्ड काम्डेन]]ले भनेका छन, <blockquote>"समाजमा मानिस प्रवेश गर्नुको महान उद्देश्य उनहरूको सम्पत्ति सुरक्षित गर्नको लागि थियो। यो अधिकार सबै परिस्थितिमा पवित्र सञ्चार गर्न नमिल्ने स्थितिमा संरक्षण गर्नु पर्छ, जहाँ यसलाई सम्पूर्णको भलाइमा केही सार्वजनिक कानूनले दुर गर्ने वा संक्षिप्त गर्ने गरिएन। यदि कुनै क्षमा पाईदैन वा पेश गरिदैन भने कितावको सन्तपना प्रतिवादी बिरुद्दको अख्तियार हो। वादी सँग फैसला हुनै पर्छ।"<ref>{{cite web | url=http://www.constitution.org/trials/entick/entick_v_carrington.htm | title=Entick v Carrington | work=19 Howell’s State Trials 1029 (1765) | publisher=Constitution Society | location=[[संयुक्त राज्य अमेरिका|USA]] | accessdate=2008-11-13}}</ref></blockquote> मौलिक संवैधानिक सिद्धान्त, [[जोन लक]]बाट प्रेरित है छ। उनले व्यक्तिले केही पनि गर्न सक्दछ, तर त्यो चाँही कानूनद्वारा मनाही गरिएको हुन सक्छ, राज्यले कुनै पनि काम गर्न सक्दैन कुछ तर त्यो चाँही कानूनद्वारा अख्तियारी दिएको हुन्छ।........। .<ref>Locke, ''The Second Treatise'', [[s:Two Treatises of Government/The Second Treatise of Government: An Essay Concerning the True Origin, Extent, and End of Civil Government#2:9|Chapter 9, section 124]]<br />* Tamanaha, ''On the Rule of Law'', 47</ref> प्रशासकिय कानून जनताको लागि राज्यको अंगलाई उत्तरदायी रूपमालागि सञ्चालन गर्ने मुख्य कार्यबिधी हो। स्थानिय निकाय, सार्वजनिक सेवा वा सरकारी मन्त्रालयहरूबाट गरिएको कारवाही वा निर्णयले कानूनलाई अनुसरण गर्दछन वा गर्दैनन भनि निश्चित गर्न [[न्यायिक पुनरावलोकन]] गर्नको लागि मानिसहरूले अनुरोध गर्न सक्छन। प्रथम विशेष प्रशासनिक अदालत [[कौन्सिल डिइटाट (Conseil d'État)]] १७९९मा स्थापान गरिएको थियो, जब नेपोलियनले फ्रान्समा सत्ता लिएका थिए। <ref name="A75">Auby, ''Administrative Law in France'', 75</ref> === फौजदारी कानून === समाजमा अपराध हुन नदिन, अपराधलाई निर्मुल पार्न सम्भव नभएननि न्यूनिकरण गर्ने प्रयास गरी शान्तिपूर्ण समाजको स्थापना गर्नु साथै अपराध गर्ने अपराधीलाई कानून अनुरुप दण्ड दिनु फौजदारी कानूनको उद्देश्य हो। अत: अपराध र अपराधीको बारेमा परिभाषित र व्यवस्थित गरिएको कानून फौजदारी कानून हो। == सन्दर्भ सामग्री == === अनलाईन स्रोतहरू === {{refbegin|2}} * {{cite web|title=A Brief Overview of the Supreme Court|url=http://www.supremecourtus.gov/about/briefoverview.pdf|format=PDF|publisher=Supreme Court of the United States|accessdate=2006-11-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000711024627/http://www.supremecourtus.gov/about/briefoverview.pdf |date=2000-07-11 }} * {{cite web|title=A Guide to the Treaty of Lisbon|url=http://www.lawsociety.org.uk/documents/downloads/guide_to_treaty_of_lisbon.pdf|publisher=The Law Society|month=January|year=2008|format=PDF|accessdate=2008-09-01}} * {{cite web|last=Bix|first=Brian|title=John Austin|url=http://plato.stanford.edu/entries/austin-john/|work=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]|accessdate=2007-02-14}} * {{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=bureaucracy&searchmode=none|title=bureaucracy|accessdate=2007-09-02|work=Online Etymology Dictionary}} * {{cite web| title = C-26/62 ''[[Van Gend en Loos v Nederlanse Administratie Der Belastingen]]''| url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:61962J0026:EN:HTML| publisher = Eur-Lex| accessdate = 2007-01-19}} * {{cite web| title = C-6/64 ''[[Flaminio Costa v ENEL]]''| url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:61964J0006:EN:HTML| publisher = Eur-Lex| accessdate = 2007-09-01}} * {{cite web|title=Des Sergents de Ville et Gardiens de la Paix à la Police de Proximité : la Préfecture de Police au Service des Citoyens|language=French|publisher=La Préfecture de Police de Paris|url=http://www.prefecture-police-paris.interieur.gouv.fr/documentation/bicentenaire/theme_expo4.htm|accessdate=2007-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506215949/http://www.prefecture-police-paris.interieur.gouv.fr/documentation/bicentenaire/theme_expo4.htm |date=2008-05-06 }} * {{cite web|title=Entscheidungen des Bundesverfassungsgerichts (Decisions of the Federal Constitutional Court)|publisher=[[Federal Constitutional Court of Germany|Bundesverfassungsgericht]]|language=German|url=http://www.bundesverfassungsgericht.de/entscheidungen.html|accessdate=2006-11-10}} * {{cite web|last=Green|first=Leslie|title=Legal Positivism|work=Stanford Encyclopedia of Philosophy|url=http://plato.stanford.edu/entries/legal-positivism/|accessdate=2006-12-10}} * {{cite web|title=History of Police Forces|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld/ldjudgmt.htm|work=History.com Encyclopedia|accessdate=2006-12-10}} * {{cite web|title=History of the UN|url=http://www.un.org/aboutun/history.htm|work=About the United Nations/History|accessdate=2008-09-01}} * {{cite web|title=House of Lords Judgements|url=http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=219522|publisher=House of Lords|accessdate=2006-11-10}} * {{cite web |title=Jurisprudence, publications, documentation |url=http://www.courdecassation.fr/jurisprudence_publications_documentation_2/ |language=French |publisher=[[Court of Cassation (France)|Cour de cassation]] |accessdate=2007-02-11 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070209144055/http://www.courdecassation.fr/jurisprudence_publications_documentation_2/ |date=2007-02-09 }} * {{cite web|url=http://dictionary.law.com/default2.asp?selected=1111&bold=|title=law|accessdate=2007-02-10|work=Law.com Dictionary}} * {{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?search=law&searchmode=none |title=law |accessdate=2007-02-09 |work=Online Etymology Dictionary }} * {{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/legal |title=legal |accessdate=2007-02-09 |work=Merriam-Webster's Online Dictionary }} * {{cite web| title=Magna Carta| url=http://www.fordham.edu/halsall/source/magnacarta.html| publisher=[[Fordham University]]| accessdate=2006-11-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140910155351/http://www.fordham.edu/halsall/source/magnacarta.html |date=2014-09-10 }} * {{cite web | last=Marmor | first=Andrei | url=http://plato.stanford.edu/entries/lawphil-theory/ | title=The Pure Theory of Law | accessdate=2007-02-09 | work=Stanford Encyclopedia of Philosophy | year=1934 }} * {{cite web| title=Saudi Arabia| url=http://jurist.law.pitt.edu/world/saudiarabia.htm| publisher=[[JURIST|Jurist]]| accessdate=2006-09-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060830232216/http://jurist.law.pitt.edu/world/saudiarabia.htm |date=2006-08-30 }} * {{cite web|url=http://www.icc-cpi.int/statesparties.html|title=The States Parties to the Rome Statute|publisher=[[International Criminal Court]]|accessdate=2007-02-10|archiveurl=http://web.archive.org/web/20040605155639/http://www.icc-cpi.int/statesparties.html|archivedate=2004-06-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040605155639/http://www.icc-cpi.int/statesparties.html |date=2004-06-05 }} * {{cite web|title=The World Factbook – Field Listing – Legal system|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2100.html|publisher=[[CIA]]|accessdate=2007-10-13}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613003025/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2100.html |date=2007-06-13 }} {{refend}} == वाह्य सेतु == {{sisterlinks|कानुन}} [[श्रेणी:कानुन| ]] r8myfqhqsx8hbpevvfap6b94xxk2zdn 0 3548 1357159 1356968 2026-05-30T13:22:03Z Bishaldev100 28807 /* हाइड्रोजिनेसन */ 1357159 wikitext text/x-wiki {{Infobox हाइड्रोजन}} [[चित्र:Emissions Spectra.webm|thumb|उदजन स्पेक्ट्रम परीक्षण]] '''उदजन''' जसको मुल नाम उदजन थियो, एउटा [[रसायनिक तत्व]] हो । उदजन [[आवर्त सारणी]]को सबैभन्दा पहिलो तत्व हो जो सबैभन्दा हल्का पनि हुन्छ। ब्रह्माण्डमा (पृथ्वीमा होइन) यो सबैभन्दा प्रचुर मात्रामा पाइन्छ। ताराहरू तथा सूर्यको अधिकांश द्रव्यमान हायड्रोजनले बनाएको छ। यसको एउटा परमाणुमा एउटा [[प्राणु]] (प्रोटॉन), एउटा [[इलेक्ट्रोन|विद्युदणु]] हुन्छ। यस प्रकार यो सबैभन्दा सरल परमाणु पनि हो। प्रकृतिमा यो द्विआणविक ग्यासका रूपमा पाइन्छ जो [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]का बाह्य परतको मुख्य संघटक हो। हालमा यसलाई वाहनहरूका ईंधनका रूपमा प्रयोग गर्नका लागि शोध कार्य भइरहेकाछ्न्।<ref>Emissions Spectra.webm</ref> == प्रतिक्रियाहरूको सूची == :<chem>H2 + Cl2 -> 2HCl</chem> <br /> :<chem>2H2 + O2 -> 2H2O</chem> == संश्लेषण == मिथेन र पानीको वाष्प तताउंदा कार्बन मोनोऑक्साइडर हायड्रोजनको मिश्रण मिल्दछ <br /> ::<chem>CH4 + H2O -> CO + 3H2</chem> <gallery> File:Electron_shell_001_Hydrogen.svg| हायड्रोजनको इलेक्ट्रॉनिक ढांचा </gallery> == रसायनिक गुणहरू == ==भौतिक गुणहरू== ●उदजन ग्यास रङहिन, गन्धहिन र स्वादहिन हुन्छ। ●उदजन ग्यास हावा भन्दापनि हलुका हुन्छ। ●उदजन ग्यास पानीमा घुल्दैन। ==उत्पादन तथा भन्डारण== ===औद्योगिक प्रकृया=== विश्वको हालको हाइड्रोजन ग्यासको लगभग सबै ९९% भन्दा धेरै आपूर्ति [[जीवाश्म इन्धन]]बाट उत्पादन गरिन्छ।<ref>{{cite news |last1=Reed |first1=Stanley |last2=Ewing |first2=Jack |date=13 July 2021 |title=Hydrogen Is One Answer to Climate Change. Getting It Is the Hard Part |url=https://www.nytimes.com/2021/07/13/business/hydrogen-climate-change.html |work=The New York Times}}</ref><ref name="rosenow-2022">{{cite journal |last1=Rosenow |first1=Jan |date=27 September 2022 |title=Is heating homes with hydrogen all but a pipe dream? An evidence review |journal=Joule |volume=6 |issue=10 |pages=2225–2228 |bibcode=2022Joule...6.2225R |doi=10.1016/j.joule.2022.08.015 |s2cid=252584593 |doi-access=free}} Article in press.</ref>{{rp|1}} हाइड्रोजन उत्पादन गर्ने धेरै तरिकाहरू छन्, तर व्यावसायिक रूपमा तीनवटा मुख्य विधिहरू: स्तिम रेफर्मिङ, हाइड्रोकार्बनको आंशिक अक्सीकरण, र पानीको [[इलेक्ट्रोलिसिस]]।<ref name=KO/> ====पानीको इलेक्ट्रोलाइसिस ==== [[File:Hydrogen production via Electrolysis.png|thumb|Inputs and outputs of the electrolysis of water production of hydrogen]] [[पानीको इलेक्ट्रोलाइसिस]] हाइड्रोजन उत्पादन गर्ने अवधारणात्मक रूपमा सबैभन्दा सरल विधि हो। <chem>2H2O (l) -> 2 H2(g) + O2(g)</chem> ===प्राकृतिक === ===प्रयोगशाला === प्रयोगशालामा उदजन ग्यास केहि [[धातु]]हरु जस्तै [[जस्ता]]/जिन्क, [[म्याग्नेसियम]], [[फलाम]] आदिसँग फिक्का [[सल्फ्युरिक एसिड]] प्रतिक्रिया गराई तयार पार्न सकिन्छ। ===भण्डारण=== ==उपयोग== ===पेट्रोकेमिकल उद्योग=== ===हाइड्रोजिनेसन=== हाइड्रोजिनेसन भनेको कुनै पनि पदार्थमा हाइड्रोजन थप्नु हो। [[हाबर प्रक्रिया]]मा नाइट्रोजनको हाइड्रोजिनेसनबाट अमोनियाको उत्पादन गरिन्छ।<ref name="UllmannHuse" /> <chem>N2 + 3 H2 -> 2 NH3</chem> यो प्रक्रियाले सम्पूर्ण उद्योगको ऊर्जा बजेटको केही प्रतिशत खपत गर्छ र हाइड्रोजनको सबैभन्दा ठूलो उपभोक्ता हो। यसबाट निस्कने अमोनियाको प्रयोग मल उत्पादनमा व्यापक रूपमा गरिन्छ; यी मलहरू आधुनिक कृषिमा आवश्यक तत्व बनेका छन्।<ref name="Smil_2004_Enriching">{{cite book |last1=Smil |first1=Vaclav |title=Enriching the Earth: Fritz Haber, Carl Bosch, and the Transformation of World Food Production |date=2004 |publisher=MIT |location=Cambridge, MA |isbn=978-0-262-69313-4 |edition=1st}}</ref> हाइड्रोजिनेसनको प्रयोग असंतृप्त चिल्लो र [[वनस्पति घ्यू|तेल]]लाई संतृप्त चिल्लो र तेल बनाउन प्रयोग गरिन्छ। यसको मुख्य उपयोग मार्जरीनको उत्पादन हो। [[मिथानोल]]को उत्पादन कार्बन डाइअक्साइडलाई हाइड्रोजिनेसन गरेर हुन्छ; यस प्रक्रियामा प्रयोग हुने हाइड्रोजन र कार्बन डाइअक्साइडको मिश्रणलाई [[सिनग्यास]] भनिन्छ। हाइड्रोक्लोरिक एसिडको उत्पादनमा पनि यसको प्रयोग हुन्छ। कुनै कुनै घाउबाट धातु निकाल्न पनि हाइड्रोजनलाई रिड्युसिङ एज्व्न्टको रुपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{cite web|author=Chemistry Operations|date=15 December 2003|url=http://periodic.lanl.gov/1.shtml|title=Hydrogen|publisher=Los Alamos National Laboratory|access-date=5 February 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304203439/http://periodic.lanl.gov/1.shtml|archive-date=4 March 2011}}</ref><ref name="housecroft" /> ===इन्धन=== हाइड्रोजनको उपयोग गरी [[फ्युल सेल]]बाट बिजुली,<ref>{{cite journal |doi=10.1155/2024/7271748 |title=A Recent Comprehensive Review of Fuel Cells: History, Types, and Applications |date=2024 |last1=Qasem |first1=Naef A. A. |last2=Abdulrahman |first2=Gubran A. Q. |journal=International Journal of Energy Research |issue=1 |article-number=7271748 |doi-access=free |bibcode=2024IJER.202471748Q }}</ref> वा बालेर ताप उत्पादन गर्न सकिन्छ।<ref name="Lewis-2021">{{Cite journal |last=Lewis |first=Alastair C. |date=10 June 2021 |title=Optimising air quality co-benefits in a hydrogen economy: a case for hydrogen-specific standards for NO x emissions |journal=Environmental Science: Atmospheres |language=en |volume=1 |issue=5 |pages=201–207 |bibcode=2021ESAt....1..201L |doi=10.1039/D1EA00037C |doi-access=free}}{{Creative Commons text attribution notice|cc=by3|from this source=yes|url=|authors=|vrt=}}</ref> फ्युल सेलमा हाइड्रोजनको खपत गर्दा, पानी वाष्प मात्र उत्सर्जन हुन्छ। <ref name="Lewis-2021" /> हाइड्रोजन बाल्दा, थोरै प्रदुषण उत्सर्जन हुन्छ, यसबाट हानीकारक नाइट्रोजन अक्साइडहरू उत्पन्न हुन्छ। <ref name="Lewis-2021" /> ===निकेल हाइड्रोजन ब्याट्री=== ===सेमिकन्डक्टर उद्योग=== == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[रसायन शास्त्र]] *[[भौतिक शास्त्र]] *[[जीव शास्त्र]] == सन्दर्भ सामग्री == <references/> {{सानो पेरियोडिक तालिका}} {{एलेमेन्ट}} {{Commonscat|Hydrogen}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] [[श्रेणी:तत्व]] s4ey6xaf743er3vi52dqh3ry3xuwsrl 0 10479 1357146 1320533 2026-05-30T12:10:18Z Bishaldev100 28807 1357146 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:विज्ञान]] {{विकिकरण}} '''तौल''' भौतिकशास्त्रको एउटा महत्त्वपूर्ण परिमाण हो जसले कुनै वस्तुको [[मास]] र त्यसमा लाग्ने [[ग्रहणत्व बल]]को संयुक्त प्रभावलाई जनाउँछ। यो परिमाण [[आइज्याक न्युटन|न्यूटन]] (N) मा मापन गरिन्छ। तौलले वस्तुको गुरुत्वाकर्षण बलप्रति कति संवेदनशील छ भन्ने कुरा जनाउँछ। सामान्यतया, तौललाई वस्तुको माससँग गडबड गरिन्छ, तर यी दुई फरक-फरक अवधारणाहरू हुन्। ==तौलको परिभाषा== '''तौल''' भनी बुझिने परिमाणले कुनै वस्तुमा [[पृथ्वी]] वा अन्य ग्रहको गुरुत्वाकर्षणले कस्तो बल लगाउँछ भन्ने कुरा जनाउँछ। यो भौतिक परिमाण निम्न सूत्रद्वारा परिभाषित हुन्छ: '''W = m × g''' जहाँ: * W = तौल, * m = मास (किलोग्राममा), * g = गुरुत्वको त्वरण (पृथ्वीमा g ≈ 9.8 m/s²)। ==तौल र मासमा अन्तर== '''तौल''' र '''मास''' फरक छन्। मास कुनै वस्तुको भित्री गुण हो, जुन ठाउँ वा [[ग्रह]] परिवर्तन भए पनि स्थिर रहन्छ। तर, तौल गुरुत्वाकर्षण बलमा निर्भर हुने भएकाले ग्रहअनुसार बदलिन्छ। उदाहरणका लागि: * पृथ्वीमा 10 किलोग्राम मास भएको वस्तुको तौल 98 न्यूटन हुन्छ। * [[चन्द्रमा]]मा सोही वस्तुको तौल करिब 16.3 न्यूटन हुन्छ। ==ग्रहअनुसार तौल== ग्रहहरूमा गुरुत्वाकर्षण बल फरक-फरक हुने भएकाले एउटै वस्तुको तौल ग्रहअनुसार फरक हुन्छ। तलका सूचीले यसको उदाहरण दिन्छ: * '''पृथ्वी''': 9.8 m/s² * '''चन्द्रमा''': 1.6 m/s² * '''मंगल ग्रह''': 3.7 m/s² * '''बृहस्पति''': 24.8 m/s² तसर्थ, वस्तुको तौल ग्रहमा निर्भर गर्दछ, जबकि मास स्थिर रहन्छ। ==तौलको मापन== तौल मापन गर्न विभिन्न उपकरण प्रयोग गरिन्छ। सामान्यतया प्रयोग गरिने केही उपकरणहरू: * [[स्प्रिङ तुला]]: गुरुत्व बल मापन गर्न। * [[इलेक्ट्रोनिक तौल यन्त्र]]: वस्तुको तौललाई डिजिटल रूपमा मापन गर्न। ==तौलको एकाइ== '''तौल''' मापनको अन्तर्राष्ट्रिय प्रणाली (SI Unit) अनुसार यसको एकाइ '''न्यूटन''' (N) हो। तर, दैनिक जीवनमा प्रायः मानिसहरूले तौललाई '''[[किलोग्राम]]''' (kg) वा [[पाउन्ड]] (lb) मा व्यक्त गर्छन्। यद्यपि, किलोग्राम वस्तुको मासको एकाइ हो, तौलको होइन। ==तौलको महत्त्व== तौलको ज्ञानले [[विज्ञान]], [[इन्जिनियरिङ्]], [[खगोल शास्त्र|खगोलशास्त्र]], र दैनिक जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा ठूलो महत्त्व राख्छ। तौल मापन बिना, वस्तुको ढुवानी, निर्माण, औषधि उत्पादन, र अन्य धेरै कार्यहरू गर्न समस्या पर्छ। ==गुरुत्वाकर्षण र तौल== गुरुत्वाकर्षण बल तौलको मुख्य कारण हो। उदाहरणका लागि, पृथ्वीको गुरुत्व बलले वस्तुलाई तलतिर तान्छ। यो बल वस्तुको मास र पृथ्वीको गुरुत्व त्वरणको गुणन हो। यदि कुनै वस्तु गुरुत्वाकर्षणरहित अवस्थामा (जस्तै [[अन्तरिक्ष]]) छ भने, त्यसको '''तौल शून्य''' हुन्छ, तर मास स्थिर रहन्छ। ==तौल र तैरिनेसम्बन्धी सम्बन्ध== पानीमा वस्तु तैरने क्षमतामा तौलको भूमिका हुन्छ। [[आर्किमिडिजको सिद्धान्त]] अनुसार, कुनै वस्तु पानीमा तैरनका लागि त्यसले विस्थापित गरेको पानीको तौलभन्दा हल्का हुनुपर्छ। ==तौल र मानव स्वास्थ्य== तौलको महत्त्व केवल भौतिकशास्त्रमा मात्र नभइ [[मानव स्वास्थ्य]]मा पनि छ। व्यक्तिको तौलले उसको स्वास्थ्य अवस्था निर्धारण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। [[बॉडी मास इन्डेक्स]] (BMI) मार्फत तौल र उचाइको सन्तुलन निर्धारण गरी स्वास्थ्य अवस्था जाँचिन्छ। ==उप-निष्कर्ष== '''तौल''' भौतिकशास्त्र र दैनिक जीवनमा महत्त्वपूर्ण अवधारणा हो। यो वस्तुको [[ग्रहणत्व बल]]को परिणाम हो र यसले वस्तुको वास्तविक भौतिक अवस्थालाई बुझ्न सहयोग पुर्याउँछ। तौल र मासको भिन्नता बुझ्नु, तौलको मापन, र यसको महत्त्वका विविध पक्षहरूलाई बुझ्दा वैज्ञानिक, औद्योगिक, र व्यक्तिगत जीवनमा ठूलो फाइदा पुग्छ। == तौलको परिभाषा == तौललाई ''गम्भीरताको बल'' को रूपमा परिभाषित गरिन्छ, जसले कुनै वस्तुको द्रव्यमानलाई पृथ्वीको गुरुत्वाकर्षण क्षेत्रसँग सम्बन्धित गर्छ। यसको गणना गर्ने सूत्र '''W = m × g''' हो। यहाँ: * '''W''' = तौल * '''m''' = द्रव्यमान * '''g''' = गुरुत्वाकर्षणको त्वरण (पृथ्वीमा यसको औसत मान 9.8 m/s² छ) == तौल र द्रव्यमान बीचको भिन्नता == ''द्रव्यमान'' कुनै वस्तुमा भएको पदार्थको परिमाण हो, जुन सबै स्थानमा स्थिर रहन्छ। तर, '''तौल''' गुरुत्वाकर्षण क्षेत्रको बलमा निर्भर गर्दछ। उदाहरणका लागि, चन्द्रमामा कुनै व्यक्तिको तौल पृथ्वीको तुलनामा कम हुन्छ, तर उसको द्रव्यमान उस्तै रहन्छ। == तौलको मापन उपकरणहरु == तौल मापन गर्ने विभिन्न उपकरणहरू प्रयोग गरिन्छ। सामान्यतया प्रयोग गरिने उपकरणहरू: * '''स्प्रिङ स्केल:''' यो गुरुत्व बलको मापन गर्न प्रयोग गरिन्छ। * '''इलेक्ट्रोनिक स्केल:''' यो आधुनिक उपकरण हो जसले वस्तुको तौललाई डिजिटल रूपमा देखाउँछ। * '''सन्तुलन स्केल:''' यसले तौल तुलना गर्न प्रयोग गरिन्छ। == तौल र गुरुत्वाकर्षण क्षेत्र == तौल गुरुत्वाकर्षण क्षेत्रको बलमा निर्भर गर्दछ। पृथ्वीको सतहमा गुरुत्वाकर्षण क्षेत्र लगभग स्थिर छ, तर यो भिन्न स्थानमा अलि फरक हुन सक्छ। उदाहरणका लागि: * '''समुद्र सतहमा:''' गुरुत्वाकर्षण बल उच्च हुन्छ। * '''पर्वत शिखरमा:''' गुरुत्वाकर्षण बल कम हुन्छ। == तौल र ब्रह्माण्ड == ब्रह्माण्डको विभिन्न भागमा गुरुत्वाकर्षण क्षेत्र फरक हुने भएकाले, कुनै वस्तुको तौल पनि फरक हुन्छ। उदाहरणका लागि: * चन्द्रमा: पृथ्वीको 1/6 मात्र गुरुत्वाकर्षण बल छ। * बृहस्पति: पृथ्वीको भन्दा धेरै गुणा बलियो गुरुत्वाकर्षण क्षेत्र छ। == तौलको ऐतिहासिक विकास == तौलको अध्ययन प्राचीन समयमा नै सुरु भएको थियो। ग्रीक दार्शनिक '''आर्किमिडिज''' ले तौल र तरल पदार्थको सम्बन्धबारे महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका थिए। आधुनिक भौतिक विज्ञानमा, '''आइज्याक न्युटन''' को गुरुत्वाकर्षण नियमले तौलको परिभाषालाई वैज्ञानिक आधार प्रदान गर्यो। === तौलको व्यावहारिक प्रयोग === तौलको प्रयोग विभिन्न क्षेत्रमा हुन्छ: * '''उद्योगमा:''' कच्चा पदार्थको मापन गर्न। * '''स्वास्थ्य क्षेत्रमा:''' मानिसको शरीरको तौल मापन गर्न। * '''खेलकुदमा:''' उपकरणहरूको तौल सुनिश्चित गर्न। == तौल र विज्ञान == तौल भौतिक विज्ञानको एउटा महत्त्वपूर्ण परिमाण हो। यसले वस्तुको गहिराइ, गति, र अन्य भौतिक परिमाणहरूलाई प्रभावित गर्छ। वैज्ञानिक अनुसन्धानमा तौलको सही मापनले धेरै महत्त्वपूर्ण तथ्यहरूको पत्ता लगाउन सहयोग पुर्याउँछ। === तौल र वातावरण === तौल वातावरणीय परिवर्तनसँग पनि सम्बन्धित छ। उदाहरणका लागि, गुरुत्वाकर्षण बलमा साना परिवर्तनहरूले वस्तुको तौललाई असर गर्न सक्छ। साथै, वायुमण्डलीय दबाब पनि तौल मापनमा सानो प्रभाव पार्न सक्छ। === निष्कर्ष === '''तौल''' विज्ञान र दैनिक जीवनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसले वस्तुको भौतिक स्थायित्व, गुरुत्वाकर्षण बल, र ब्रह्माण्डीय सम्बन्धलाई परिभाषित गर्छ। तौलको सही ज्ञानले वैज्ञानिक अध्ययन र व्यावहारिक जीवनका धेरै पक्षहरूलाई सजिलो बनाएको छ। == See this also== *[[उर्ध्वचाप]] *[[सामाजिक अध्ययन]] *[[सिन्थेटिक चित्र]] {{प्रविधि}} gfjlqo7m3yzw5yx9mvkzsq2u8jnv5oy 0 14587 1357198 1259848 2026-05-30T18:42:07Z Bishaldev100 28807 /* धूमकेतुका भाग */ 1357198 wikitext text/x-wiki {{हिन्दीबाट अनुवादित}} [[चित्र:Bradfield.JPG|thumb|right|आकाशमा पुच्छ्रेताराको दृश्य]] '''लामपुछ्रे तारा''' [[सौर्यमण्डल|सौरमण्डलीय]] निकाय हो जो [[दुङ्गा]], [[धुलो]], [[हिउँ]] र [[ग्यास]]का बनेका भए साना-साना खण्ड हुन्छन् {{cn}}। यो [[ग्रह]]का समान [[सूर्य]]को परिक्रमा गर्दछन् {{cn}}। साना पथ भएका लामपुछ्रे तारा सूर्यको परिक्रमा एक अण्डाकार पथमा लगभग ६देखि २०० वर्षमा पूर्ण गर्दछन् । केही लामपुछ्रे ताराको पथ परबलयाकार हुन्छ र त्यो मात्र एक पल्ट नैं देखिन्छन्। लामा पथ भएका लामपुछ्रे तारा एक परिक्रमा गर्नमा हजारौं वर्ष लगाउँछन्। कहिलेकाही सफा आकाशमा उज्यालो टाउको भएका कुचो आकारका चहकिला देखिने वस्तुहरु नै लामपुछ्रे तारा हुन। यिनैलाई '''पुच्छ्रेतारा''' वा '''धूमकेतु''' भनिन्छ{{cn}}। यिनीहरू केहि वर्षको अन्तरालमा सूर्यदयभन्दा केहि अघि पूर्वी आकाशमा वा सूर्यास्तपछि पश्चिमी आकाशमा देखिन्छ्न्। पुच्छ्रेताराहरु वास्तवमा ग्यासिय बरफका डल्लाहरु हुन्। यिनीहरूको केन्द्र ठोस बस्तुले बनेको हुन्छ भने चारैतिर बरफ र धुलकण मिश्रित ग्यासिय वायुमण्डल हुन्छ। पुच्छ्रेतारा घुम्दै [[सूर्य]]को नजिक आईपुग्छ । त्यसका सतही बरफहरु बाफमा बदलिन्छ्न्। यसरी बनेको ग्यास र बरफका कणहरु सौर्यबतासले गर्दा उल्टो दिशातिर उडेर जान्छ्न् र पुच्छर बन्छ्न्। अघिकतर लामपुछ्रे तारा [[हिउँ]], [[कार्बन डाईअक्साइड]], [[मीथेन]], [[अमोनिया]] तथा अन्य पदार्थ जस्तै सिलिकेट र कार्बनिक मिश्रणका बनेका हुन्छन् {{cn}}। ==धूमकेतुका भाग== लामपुछ्रे ताराका तीन मुख्य भाग हुन्छन। # नाभि # कोमा # पुच्छर नाभि धूमकेतुको केन्द्र हुन्छ जो दुङ्गा र हिउँको बनाएको हुन्छ। नाभिका चारतर्फ ग्यास र धुलोका बादललाई कोमा भन्दछन्{{cn}}। नाभि तथा कोमादेखि निस्कने ग्यास र धुलो एक पुच्छरको आकार लिन्छ।जब धूमकेतु सूर्यका नजदीक आउँछ, सौर-विकिरणका प्रभावदेखि नाभिको ग्यासको वास्पीकरण हुन जान्छ। यसबाट कोमाको आकार बढकर करोडों मीलसम्म हुन जान्छ । कोमादेखि निस्कने ग्यास र धुलो अरवहरू मील लामो पुच्छरको आकार ग्रहण गर्न लिन्छ । सौर-हवाका कारण यो पुच्छर सूर्यदेखि उल्टी दिशामा हुन्छ । जस्तै-जस्तै धूमकेतु सूर्यका नजदीक आउँछ, पुच्छरको आकार बढतिन्छ । ===नाभि=== लामपुछ्रे ताराको नाभिको विस्तार १०० मीटरदेखि लिएर ४० किलोमीटर भन्दा अधिक सम्म मानिन्छ। यो चट्टान, धुलो, हिउँ जमीं भएको ग्यासहरू जस्तो कि [[कार्बन मोनोअक्साइड]], [[कार्बनडाइअक्साइड|कार्बन डाईअक्साइड]], [[मिथेन|मीथेन]] र [[अमोनिया]]देखि बनेका हुन्छन्। द्रव्यमान धेरै कम हुनको कारण लामपुछ्रे ताराको नाभि आफ्नो गुरूत्वका अन्तर्गत गोलाकार रूप धारण गर्न पाउँदैन र यसै कारण त्यसका आकार अनियमित हुन्छ{{cn}}। यी प्राय '' फोहोरी हिउँीली गोली '' जस्तै लोकप्रिय रूपमा वर्णित गरिन्छ। यिनको शुष्क धुलो वा चट्टानी सतहहरूका हालका निरीक्षणहरूबाट थाहा लाग्दछ कि यिनको हिउँ परतका तल लुकेर बसेको रहन्छ। लामपुछ्रे तारामा विभिन्न प्रकारका कार्बनिक यौगिक पनि हुन्छन्। ग्यासको वर्णन पहिला नैं गरिसकिएको छ। यिनमा मिथेनोल, हाइड्रोजन साइनाइड, फोर्मेलडेहाइड, [[इथानोल|इथेनोल]] र [[इथेन]] जस्तै कार्बनिक यौगिकहरूका साथ साथ शायद लम्बी-श्रृंखलाका हाइड्रोकार्बन र एमिनो अम्ल जस्तै जटिल अणु पनि पाइन्छन्। सन् २००९मा यस कुरा कि पुष्टि भइसकेको छ कि लामपुछ्रे ताराको धुलोमा एमिनो अम्ल ग्लाईसीन पाइएको थियो{{cn}}। आश्चर्यजनक रूपले लामपुछ्रे ताराको नाभि हाम्रो सौर प्रणालीमा पाइने सबैभन्दा कम परावर्तक निकाय हो। गिओटटो अन्तरिक्ष यानले पाए कि हेली लामपुछ्रे ताराको नाभि आपतित प्रकाशको लगभग चार प्रतिशत भाग परावर्तित गर्दछ तथा डीप स्पेस १ले खोजको कि बोरेली लामपुछ्रे ताराको सतह आपतित प्रकाशको केवल २.४ %देखि ३.० % नैं परावर्तित गर्दछ। यसै प्रकार एस्फाल्ट सात प्रतिशत प्रकाश परावर्तित गर्दछ। लामपुछ्रे ताराका भौतिक गुण तल सारणीमा दिइएको छ। {| class="wikitable" |- ! लामपुछ्रे तारा का<br />नाम !! विस्तार<br />कि.मी। !!घनत्व<br />ग्राम/से.मी.^३ !! द्रव्यमान<br />कि.ग्रा. |- | हेली लामपुछ्रे तारा || १५×८×८ || ०.६ ||३×१०^१४ {{cn}} |- | टेम्पल १ || ७.६×४.९ || ०.६२ || ७.९×१०^१३ {{cn}} |- | १९ P बोरेली || ८×४×४ || ०.३ || २×१०^१३ {{cn}} |- | ८१ P वाइल्ड || ५.५×४.०×३.३ || ०.६ || २.३×१०^१३{{cn}} |} ===कोमा=== बाह्य सौरमण्डलमा लामपुछ्रे तारा जमा भयो र धेरै साना आकारको हुन्छ यस कारण पृथ्वीदेखि यसको थाहा लगाउनु धेरै कठिन वा लगभग असम्भव छ। तर जस्तै नैं यो भित्री सौरमण्डलमा प्रवेश गर्दछ सौर विकिरणका कारण लामपुछ्रे ताराको अस्थिर पदार्थ भाप बनेकार धुलोलाई साथ लिएर धाराका रूपमा नाभिदेखि बाहिर निस्कन्छ। धेरै ठूलो मात्रामा निकालने धुलो र ग्यासको यो धारा लामपुछ्रे ताराका चारतर्फ अत्यन्त कमजोर वातावरण बनाउँछ जसलाई कोमा भनिन्छ{{cn}}। ==कक्षीय लक्षण== धूमकेतुलाई त्यसको भ्रमणकक्षाका आधारमा वर्गीकृत गरिएको छ। सानो भ्रमणकक्षा भएका धूमकेतुहरूको कक्षा २०० वर्षभन्दा सानो हुन्छ जबकि लामो भ्रमणकक्षा भएका धूमकेतुहरूको कक्षा धेरै लामो हुनको बावजूद सूर्यका गुरूत्वाकर्षणका भित्र हुन्छ। एकल भ्रमण लामपुछ्रे ताराहरूको कक्षा परवलयाकार वा अतिवालायाकार हुनाले यस्ता लामपुछ्रे तारा एक पल्ट सूर्यको चक्कर लगाएर सधैंका लागि सौरमण्डल का बाहिर जाँदै छ। सानो कक्षा भएका एंके लामपुछ्रे ताराको कक्षा सूर्य र गुरूका बीच स्थित छ। यस्तो मानिन्छ कि सानो कक्षा भएका लामपुछ्रे ताराहरूको उत्पत्ति क्युइपर बेल्टमा जबकि लामो भ्रमणकक्षा भएका लामपुछ्रे ताराहरूको उत्पत्ति ऊर्ट बादलमा हुन्छ। यस्तो मान्यताछ कि जब सूर्य आकाशगंगाको परिक्रमा गर्दै कुनै ताराहरूका नजीकदेखि गुजर्दछ वा जब सूर्यको संभावित साथी तारा नेमेसिस वा प्लिनेट एक्स त्यसको नजदीक आउँछ तब लामपुछ्रे तारा धेरै लामो भ्रमणकक्षा धारण गर्दछन्{{cn}}। कम द्रव्यमान र अंडाकार कक्षाका कारण लामपुछ्रे तारा कहिले कहिले ठूला ग्रहहरूको तरफ आकर्षित हुन्छन् र यसबाट त्यसको कक्षामा असर पर्छ। सानो कक्षा भएका लामपुछ्रे ताराहरूको एक केन्द्र (परवलयका दुइ केन्द्र हुन्छन्) ठूला ग्रहहरूको कक्षाका भित्र स्थित हुन्छ। यो स्पष्ट छ कि ऊर्ट बादलदेखि आउने भएका लामपुछ्रे ताराहरूको कक्षामा ठूला ग्रहहरूको असर पर्छ। ठूलो सङ्ख्यामा यस्ता लामपुछ्रे ताराहरूमा विशेष रूपले बृहस्पतिको असर पर्छ जसको द्रव्यमान सौरमण्डलका अन्य सबै ग्रहहरूका द्रव्यमानदेखि पनि ज्यादा छ{{cn}}। परिक्रमा कक्षामा पडने भएका प्रभावका कारण कहिले कहिले पहिलादेखि खोजे गए धूमकेतु खो जान्छन्। कहिले कहिले यस्तो हुन्छ कि खोजे गए नयाँ धूमकेतुका गहन अध्ययनका पछि यो गुमशुदा धूमकेतुहरूका रूपमा पहचाने जान्छन्। ११P/ टेम्पल - स्विफ्ट - लीनियर धूमकेतु यसको उदाहरण छ। सन् १८६९मा त्यसलाई सबैभन्दा पहिला देखिएको , १९०८का पछि बृहस्पतिका प्रभावका कारण त्यसको कक्षा बदल गई र त्यो अन्तरिक्षमा कहीं ओझल भयो। सन् २००१मा लीनियर नामका वैज्ञानिकले त्यसको फेरि खोज गरेका थिए। ==नामकरण== वैज्ञानिक पद्धतिका विकासका पहिला लामपुछ्रे ताराहरूका नाम धेरै तरिकाहरूदेखि रखे जान्थे। २० उनी शताव्दीका पहिला लामपुछ्रे ताराहरूका नाम वर्षका आधारमा रखे जान्थे, जस्तो कि ''' १५८० को महान लामपुछ्रे तारा''', '''सितम्बर १८८२ को महान लामपुछ्रे तारा'''। एडमंड हेली नामका वैज्ञानिकले सिद्ध गरे कि १५३१, १६०७ र १५८२ मा देखिएको लामपुछ्रे तारा एउटै थियो र १९५७ मा फेरि देखिने भविष्यवाणी गरे वास्तवमा १९५९ मा यो लामपुछ्रे तारा आसमानमा फेरि देखिा तब त्यसका नाम '''हेली लामपुछ्रे तारा''' राखियो। यसै प्रकार आवर्ती लामपुछ्रे ताराहरू ('''एंके लामपुछ्रे तारा''' र '''बेयला लामपुछ्रे तारा''') का नाम त्यसको भ्रमण कक्षाको गणना गर्नेका नाममा राखिएको हो। त्यसको पछिदेखि आवर्ती लामपुछ्रे ताराहरू का नाम त्यसको खोज गर्नेका नाममा रखा जाता रह्यो छ परन्तु केवल एक पल्ट देखिने भएका लामपुछ्रे ताराहरू का नाम आज पनि जस वर्ष देखा दिन्छन् त्यसै वर्षका नाममा राखिन्छ{{cn}}। २० उनी शताव्दीका सुरुवातदेखि लामपुछ्रे ताराहरूका नाम त्यसको खोजकर्तामादेखि रखे जा रहोस् छ र यो परम्परा आज पनि जारी छ। यसका नाम पहिलाका तीन खोज कर्ताहरूमाथि रखे जान्छन् | धेरै लामपुछ्रे ताराहरूको खोज यान्त्रिक साधनहरूदेखि हुन्छ यस्ता लामपुछ्रे ताराहरूका नाम यी साधनहरूमादेखि रखे जान्छन्। लामपुछ्रे तारा '''आइ.आर.ए.एस.-आराकी-आलकोक''' को खोज आइ.आर.ए.एस। उपग्रह तथा शौकिया अवलोकनाएर्ता जेनिची आराकी र जोर्ज आलकोकले स्वतन्त्र रूपले गरिंदै थियो। कहिले कहिले एउटै वैज्ञानिक वा दल दुइभन्दा ज्यादा लामपुछ्रे ताराहरूको खोज गर्दछन् यस्ता लामपुछ्रे ताराहरूका नामका पछि अंक लगाइन्छ जस्तो कि '''शूमेकर-लेवी १'''। मे २००५सम्म ''सोहो''ले ९५० लामपुछ्रे ताराहरूको खोजको छ। ठूलो सङ्ख्यामा धूमकेतुको खोजहरूले नामकरणको प्रक्रियालाई अव्यवहारिक बनाएको दिए। सन् १९९४ मा अन्तराष्ट्रिय खगोलीय संघले नयाँ नामकरण प्रणाली अनुमोदितको धूमकेतुहरूका नाम अब त्यसलाई खोजे गए वर्ष द्वारा, त्यसलाई खोजे गए पखवाडेका सङ्केत द्वारा र त्यसै वर्षको खोजको क्रम सङ्ख्या द्वारा दर्शाइन्छ। यस प्रकारको प्रणाली क्षुद्रग्रहका लागि पहिलादेखि नैं उपयोगको जाँदै छ । यस प्रकार सन् २००६ का फरवरी महिनाका अर्का पखवाडे (अर्थात १५ फरवरीदेखि २८/२९ फरवरीका बीच) मा खोजिएको लामपुछ्रे तारा जो कि त्यस वर्षको खोजिएको चौथो लामपुछ्रे तारा छ। भनेंत्यसका नाम '''२००६ D४''' हुनेछ। लामपुछ्रे ताराको प्रकृतिलाई दर्शानका लागि उपसर्ग पनि जोडिन्छ। उपसर्ग यस प्रकार छ। * P/ एक आवर्ती लामपुछ्रे तारा दर्शाउँदछ (परिक्रमाको अवधि २०० वर्षदेखि कम) * C/ एक अनावर्ती लामपुछ्रे तारा दर्शाउँदछ (पूर्ववर्ती परिभाषाका अनुसार आवर्ती छैन) * X/ एक लामपुछ्रे तारा जसको कक्षाको गणना विश्वसनीय छैनलाई दर्शाता छ (साधारण एतिहासिक लामपुछ्रे तारा) * D/ एक आवर्ती लामपुछ्रे तारा जो गाईब भएकोछ , टूट गया छ वा खो गया छलाई दर्शाउँदछ * A/ एक निकाय जसलाई भूलदेखि लामपुछ्रे ताराका रूपमा पहचानिएको परन्तु वास्तवमा त्यो एक क्षुद्रग्रह छ। उदाहरणका लागि [[हेल-बप धूमकेतु]]को नाम C/१९९५ O१ छ। यसै प्रकार हेली लामपुछ्रे तारा जो कि सबैभन्दा पहिला आवर्ती लामपुछ्रे ताराका रूपमा पहचानिएको छको नाम १P/१६८२ Q१ छ। केही लामपुछ्रे तारा यस््दछ जसलाई पहिला क्षुद्रग्रहको श्रेणीमा राखिएको र त्यसलाई अजीब नाम दिइएको जस्तो कि P/२००४ EW_३८ हाम्रो सौरमण्डलमा पाँच पिण्ड छ जो लामपुछ्रे तारा र क्षुद्रग्रह दुइटैमा सूचीबद्ध छ : २०६० चिरोन (९५ P/चिरोन ), ४०१५ विल्सन –हर्रिंगटोन (१०७ P/विल्सन –हर्रिंगटोन), ७९६८ एल्स्ट–पिजार्रो (१३३ P/एल्स्ट –पिजार्रो ), ६०५५८ एचेक्लुस (१७४ P/एचेक्लुस ), र ११८४०१ लिनेअर (१७६ P/लिनेअर )। == इतिहास == पौराणिक मान्यताका अनुसार धूमकेतुको आगमन अपशकुन लाने वाला मानिन्थ्यो। केही मानिसोले यसलाई गिर्दै ताराहरूको संज्ञा दिएको थियो। अरस्तूले आफ्नो प्रथम पुस्तक मिट्रियोलोजीमा धूमकेतुको चर्चाको थियो। पहिलाका धेरै बुद्धिजीविहरूले यसलाई सौरमण्डल का ग्रहहरूका रूपमा मान्यता दिएको थियो। परन्तु अरस्तूले यस धारणालाई अस्वीकार गरे किनभनें ग्रह आकाशमा एक निश्चित नक्षत्रमा देखिन्छन् जबकि धूमकेतु आसमानमा कहीं पनि देखे जा सक्छौं। अरस्तूका अनुसार धूमकेतुहरूको जन्म पृथ्वीका बाह्य वातावरणमा भएको थियो। धूमकेतुहरूको प्रकार उल्का, एरोरा, बोरोलियास र आकाशगंगाका लागि पनि अरस्तूको यही मान्यता थियो। अरस्तूका यस मतदेखि धेरै तत्कालीन बुद्धिजीवीहरूले असहमति जताई थियो। सेनेकाले नेचरल क्वेश्चनमा यस मतमा असहमति व्यक्तको छ। तिनको अनुसार धूमकेतुहरूमा बाह्य वातावरण वा पवनको कुनै असर हुँदैन। तबका मानवलाई अन्तरिक्ष का बारेमा धेरै कम ज्ञान थियो। == केही प्रसिद्ध लामपुछ्रे तारा == # [[छली लामपुछ्रे तारा]] # [[शूमाएर-लेवी]] # [[हेल-बप धूमकेतु]] ==चित्रवाली== <gallery> Comet-Hale-Bopp-29-03-1997 hires adj.jpg|हेल-बप लामपुछ्रे तारा २९ मार्च १९९७मा पेजिन, क्रोएसियामा देखिएको 17pHolmes 071104 eder vga.jpg|सन् २००७ मा होम्स लामपुछ्रे तारा (१७ P / होम्स) नीली आयन पुच्छर देखियो Tempel 1 (PIA02127).jpg|टेम्पल १ लामपुछ्रे ताराको नाभि जसको व्यास लगभग ६ किलोमीटर छ </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.cometography.com/ Cometography.com] * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Comets लामपुछ्रे तारा पृष्ठ] [http://solarsystem.nasa.gov नासाको सौर-मण्डल अन्वेषण] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/Headlines.html नयाँ खोजे लामपुछ्रे ताराको सूची] * {{dmoz|Science/Astronomy/Solar_System/Asteroids,_Comets_and_Meteors/Comets/|Comets}} * [http://www.aerith.net/index.html Seiichi Yoshidaको लामपुछ्रे तारा सम्बन्घित सूचना जालपृष्ठ] * [http://www.cfa.harvard.edu/icq/icq.html लामपुछ्रे तारा सम्बन्घित सूचनाको सोत्र ] * [http://www.shadowandsubstance.com/ वर्तमान तथा पूर्व लामपुछ्रे ताराको चित्रण] * European Southern Observatory। (२००३)। "A Brief Hstory of Asteroids." Available online: [http://www.es.org/outreach/info-events/hale-bopp/comet-history-1.html Part I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205094220/http://www.es.org/outreach/info-events/hale-bopp/comet-history-1.html |date=2012-02-05 }}, [http://www.eso.org/outreach/info-events/hale-bopp/comet-history-2.html Part II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303052804/http://www.eso.org/outreach/info-events/hale-bopp/comet-history-2.html |date=2007-03-03 }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सौर्यमण्डल}} {{Commonscat|Comets}} [[श्रेणी:भूगोल]] [[श्रेणी:खगोलशास्त्र]] [[श्रेणी:सौर्यमण्डल]] 6cduxr9ap7ld9prjuft91ekn5fj32fu 0 16186 1357172 1318921 2026-05-30T15:39:32Z Bishaldev100 28807 /* संसारभरका कम्पनीहरू */ 1357172 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी sidebar}} सामान्यतया '''कम्पनी''' भन्नाले कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि सहयोगी व्यक्तिहरूको समूहलाई बुझिन्छ । यसै गरी कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि नेपालको प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना भएको व्यक्तिहरूको समूहलाई कम्पनी भनिन्छ । यो शव्द अङ्ग्रेजीबाट आएको आगन्तुक शव्द हो । प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना हुने भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्ति पनि भनेर चिनिन्छ । कम्पनी स्थापनाको लागि समुहमा रहेका व्यक्तिहरूबाट रकम पूँजीको रूपमा सङ्कलन गरिन्छ भने उक्त [[पूँजि|पूँजी]]को बदलामा सो व्यक्तिहरूलाई [[सेयर|शेयर]] वितरण गर्ने गरिन्छ । कम्पनीमा शेयरधनीको दायित्व उसले लिएको [[सेयर|शेयर]]को अंकित मूल्य बराबर मात्र हुने हुँदा कम्पनीमा सिमित [[दायित्व]] हुने गर्दछ । [[File:Münster, LVM, Bürogebäude -- 2013 -- 5149-51.jpg|thumb|मुन्स्टर, नर्थ राइन-वेस्टफालिया, जर्मनीमा रहेको एउटा आधुनिक कर्पोरेट कार्यालय भवन]] [[File:Nokia office building in Hervanta Tampere 1.jpg|thumb|हेरभान्ता, टेम्पेरे, फिनल्याण्डमा नोकिया कर्पोरेशन को कार्यालय भवन]] '''कम्पनी'', संक्षिप्त रूपमा ', एक कानूनी निकाय कानूनी व्यक्तिहरूको संघलाई प्रतिनिधित्व गर्ने हो, चाहे प्राकृतिक, न्यायिक वा दुबैको मिश्रण, एक विशेष उद्देश्यको साथ। कम्पनीका सदस्यहरूले साझा उद्देश्य साझा गर्छन् र विशिष्ट, घोषित लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न एकजुट हुन्छन्। समय बित्दै जाँदा, कम्पनीहरूले निम्न सुविधाहरूमा विकास गरेका छन्: "अलग कानूनी व्यक्तित्व, सीमित दायित्व, स्थानान्तरण योग्य शेयर, लगानीकर्ता स्वामित्व, र व्यवस्थापकीय पदानुक्रम"।<ref name=":0">{{Cite journal |last=Turner |first =John D. |date=2024-01-30 |title=युनाइटेड किंगडममा कर्पोरेट गभर्नेन्सको तीन शताब्दी |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ehr.13326 |journal=The Economic History समीक्षा |language=en |doi=10.1111/ehr.13326 |issn=0013-0117|doi-access=free }}</ref> कम्पनी, एक संस्थाको रूपमा, राज्य द्वारा सिर्जना गरिएको हो। जसले संस्थापनको विशेषाधिकार प्रदान गर्यो।<ref name=":0" /> कम्पनीहरूले विभिन्न रूपहरू लिन्छन्, जस्तै: * स्वैच्छिक संघ, जसमा गैर नाफामुखी संस्था हरू समावेश हुन सक्छन् * देश अनुसार कानुनी एकाइ प्रकारको सूची * वित्तीय संस्थाहरू र [[बैङ्क|बैंक]]हरू * कार्यक्रम वा शैक्षिक संस्थाहरू सार्वजनिक रूपमा घोषित समावेश प्रकाशित नीति अनुसार सदस्यहरूले आफ्ना कर्तव्यहरू पूरा गर्न वा असफल भएमा कम्पनी आफैंमा सीमित दायित्व भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्तिको रूपमा सिर्जना गर्न सकिन्छ। जब कम्पनी बन्द हुन्छ, थप कानुनी दायित्वहरूबाट बच्नको लागि यसलाई लिक्विडेटेड हुन आवश्यक पर्दछ। कम्पनीहरूले आफूलाई नयाँ कम्पनीहरूको रूपमा सम्बद्ध र सामूहिक रूपमा दर्ता गर्न सक्छन्; नतिजा प्राप्त संस्थाहरू प्रायः कर्पोरेट समूह को रूपमा चिनिन्छन्। == अर्थ र परिभाषा == कम्पनीलाई "कृत्रिम व्यक्ति", अदृश्य, अमूर्त, कानून द्वारा वा अन्तर्गत सिर्जना गरिएको, <ref> को रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। निगमको परिभाषा तुलना गर्नुहोस्: ''"सम्भवतः निगमको सबैभन्दा राम्रो परिभाषा प्रधान न्यायाधीश जोन मार्शलले 1819 मा एक प्रसिद्ध सर्वोच्च अदालतको निर्णयमा दिएका थिए। एक निगम, उनले भने, 'एक कृत्रिम व्यक्ति, अदृश्य, अमूर्त, र। कानूनको चिन्तनमा मात्र अवस्थित छ।' अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, ''निगम'' [...] एक कृत्रिम व्यक्ति हो, कानूनद्वारा सिर्जना गरिएको, वास्तविक व्यक्तिको अधिकांश कानुनी अधिकारहरूसँग। {{पुस्तक उद्धृत गर्नुहोस् | last1 = गर्व | पहिलो 1 = विलियम एम। | last2 = ह्युजेस | पहिलो २ = रोबर्ट जे। | अन्तिम ३ = कपूर | पहिलो ३ = ज्याक आर। | वर्ष = 1985 | अध्याय = 4: व्यापार स्वामित्व को एक रूप छनोट | शीर्षक = व्यापार | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | श्रृंखला = CengageNOW श्रृंखला | संस्करण = १० | स्थान = मेसन, ओहायो | प्रकाशक = Cengage Learning | प्रकाशन मिति = 2009 | पृष्ठ = 116 | isbn = 9780324829556 | पहुँच मिति = 20 अप्रिल 2019 }}</ref> एक अलग [[कानून|कानूनी क्षमता]] (वा "व्यक्तित्व"), [[सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूची|सर्वाधिक उत्तराधिकार]], र [[कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय, नेपाल|सामान्य छाप]] संग। केही वरिष्ठ पदहरू बाहेक, कम्पनीहरू व्यक्तिगत सदस्यको मृत्यु, पागलपन, [[दामासाही]] वा [[दामासाही|दिवालिया]]बाट अप्रभावित रहन्छन्। ===व्युत्पत्ति === अंग्रेजी शब्द, "''कम्पनी''," यसको उत्पत्ति पुरानो फ्रान्सेली शब्द compagnie (पहिलो 1150 मा रेकर्ड गरिएको) मा भएको छ, जसको अर्थ "समाज, मित्रता, आत्मीयता; शरीरको सैनिकहरू",<ref>१२ औं शताब्दी: {{OEtymD|company}}</ref> जुन लेट ल्याटिन शब्द {{Lang|la|companio}} बाट आएको हो ("जो तपाईसँग रोटी खान्छ") , पहिलो पटक सेलिक कानून (सर्का AD 500) मा जर्मन अभिव्यक्तिको calque रूपमा प्रमाणित गरिएको {{Lang|frk|gahlaibo}} (शाब्दिक रूपमा, "रोटी संग"), ओल्ड हाई जर्मन {{Lang|goh|galeipo}} ("साथी") र गोथिक {{Lang|got|gahlaiba}} (" मेसमेट")। === अर्थशास्त्र र उपयोग === 1303 सम्म, शब्द कम्पनीले ट्रेड गिल्ड्स लाई उल्लेख गर्यो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '[...] शब्द लेट 14c देखि ट्रेड गिल्डको सन्दर्भमा प्रयोग भएको छ।' </ref> "कम्पनी" शब्दको प्रयोग "व्यापार संघ" को अर्थमा पहिलो पटक 1553 मा रेकर्ड गरिएको थियो, <ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '14c ढिलो देखि। को रूपमा "धेरै व्यक्तिहरू संयुक्त रूपमा कुनै पनि काम गर्न वा गर्न एकजुट भए," जसले 1550s सम्म "व्यापार संघ" को व्यावसायिक अर्थ विकसित गर्यो, यो शब्द 14c को अन्तदेखि ट्रेड गिल्डहरूको सन्दर्भमा प्रयोग भएको थियो।' </ref> र संक्षिप्त नाम "co।" 1769 बाट मिति। <ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OED | co }} - "1759 Compl. Let.-writer (ed. 6) London: Printed for Stanley Crowder, and Co." </ref><ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|co.}} - '1670 को दशकमा व्यवसायिक अर्थमा कम्पनीको संक्षिप्त नामको रूपमा, फर्ममा साझेदारहरूलाई संकेत गर्दै जसको नाम यसको नाममा देखा पर्दैन। त्यसैले र सह. कुनै पनि समूहको "बाकी" संकेत गर्न (1757)'। </ref> == संसारभरका कम्पनीहरू == ===चीन=== [[चीन]] मा, कम्पनीहरू प्रायः [[सरकार]] सञ्चालित वा सरकार समर्थित हुन्छन्। अन्य कम्पनीहरू विदेशी कम्पनीहरू वा [[निर्यात]]-आधारित निगमहरू हुन सक्छन्। जनता गणतन्त्र चीनको कम्पनी कानून अनुसार, कम्पनीहरूले सीमित दायित्व कम्पनी र संयुक्त स्टक लिमिटेड कम्पनी समावेश गर्दछ जुन मेनल्याण्ड चीनमा स्थापना भएको थियो। ===युनाइटेड किंगडम=== अंग्रेजी कानून र यसमा आधारित कानुनी क्षेत्राधिकारहरूमा, कम्पनी कम्पनी अधिनियमहरू वा समान कानून अन्तर्गत दर्ता गरिएको एक निकाय कर्पोरेट वा निगम कम्पनी हो।<ref name = uk>{ {साइट वेब|url= http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm|title= कम्पनी ऐन 2006|website= www.legislation.gov.uk|access- date= मार्च १५, २०२०|archive-url= https://web.archive.org/web/20150410122903/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm |संग्रह-मिति=अप्रिल १०, २०१५|url-status= live}}</ref> सामान्य रूपहरू समावेश छन्: * निजी कम्पनीहरू ग्यारेन्टीद्वारा सीमित * सामुदायिक हित कम्पनी * परोपकारी संस्थागत संस्था * सेयरद्वारा सीमित निजी कम्पनीहरू - कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप *पब्लिक लिमिटेड कम्पनीहरू - कम्पनीहरू, सामान्यतया ठूला, जसलाई आफ्ना शेयरहरू सार्वजनिक गर्न अनुमति दिइन्छ (तर आवश्यक छैन), उदाहरणका लागि [[स्टक एक्सचेन्ज]] ===संयुक्त राज्य=== [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा, कम्पनी अनिवार्य रूपमा निगम होईन। उदाहरण को लागी, एक कम्पनी "निगम, [[साझेदारी]], संघ, [[संयुक्त स्टक कम्पनी|संयुक्त-स्टक कम्पनी]], ट्रस्ट, फन्ड हुन सक्छ, वा [[व्यक्ति]]को संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक हैसियतमा) कुनै पनि प्रापक, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान आधिकारिक, वा लिक्विडेटेड एजेन्ट अग्रगामी।"<ref>{{उद्धरण पुस्तक | वर्ष = 1891 | अध्याय = कम्पनी | editor1-last = गार्नर | सम्पादक 1-पहिलो = ब्रायन ए | editor1-link = ब्रायन ए गार्नर | शीर्षक = कालोको कानून शब्दकोश | url = https://books.google.com/books?id=sgNfDwAAQBAJ | श्रृंखला = कालोको कानून, 9 औं संस्करण | मात्रा = 1 | संस्करण = 9 | स्थान = सेन्ट पल, मिनेसोटा | प्रकाशक = पश्चिम प्रकाशन, इंक | प्रकाशन मिति = २००९ | पृष्ठ = 318 | isbn = 9780314199492 | पहुँच-मिति = 20 अप्रिल 2019 | उद्धरण = "२. एक निगम, साझेदारी, संघ, संयुक्त-स्टक कम्पनी, ट्रस्ट, कोष, वा व्यक्तिहरूको संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक क्षमतामा) कुनै प्राप्तकर्ता, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान अधिकारी, वा लिक्विडेट गर्दै [[एजेन्सीको कानून|एजेन्ट]], माथिका कुनै पनिको लागि। लगानी कम्पनी ऐन 2(a)(8)(15 USCA 80a-2(a)(8))।" }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Black's">[[ब्ल्याकको कानून शब्दकोश]]। दोस्रो पकेट संस्करण। ब्रायन ए गार्नर, सम्पादक। पश्चिम। 2001।</ref> ==प्रकार== *''''कम्पनी ग्यारेन्टीद्वारा सीमित ''' सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनीहरू गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि बनाइन्छ, जस्तै क्लब वा परोपकारी संस्थाहरू। सदस्यहरूले निश्चित (सामान्यतया नाममात्र) रकमको भुक्तानीको ग्यारेन्टी दिन्छन् यदि कम्पनी दिवालिया लिक्विडेशन मा जान्छ, तर अन्यथा, कम्पनीको सम्बन्धमा उनीहरूसँग कुनै आर्थिक अधिकार हुँदैन। यस प्रकारको कम्पनी इंग्ल्याण्ड मा सामान्य छ। ग्यारेन्टी द्वारा सीमित कम्पनी सेयर पूँजी संग वा बिना हुन सक्छ। *'''' शेयरद्वारा सीमित कम्पनी''' व्यवसायिक उद्यमहरूको लागि प्रयोग गरिने कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप। विशेष रूपमा, एक सीमित कम्पनी भनेको "कम्पनी हो जसमा प्रत्येक शेयरधारकको दायित्व व्यक्तिगत रूपमा लगानी गरिएको रकममा सीमित हुन्छ" जसमा निगमहरू "सीमित कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य उदाहरण" हुन्।<ref name="Black's"/> यस प्रकारको कम्पनी इङ्गल्याण्ड र धेरै अंग्रेजी बोल्ने देशहरू मा सामान्य छ। शेयर द्वारा सीमित कम्पनी [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्ने कम्पनी]] वा निजी रूपमा आयोजित कम्पनी हुन सक्छ। * '''सेयर पूँजीको साथ ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी:'''' एक हाइब्रिड इकाई, सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनी गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि गठन गरिन्छ, तर कम्पनीका गतिविधिहरू आंशिक रूपमा फिर्ताको आशा गर्ने लगानीकर्ताहरूद्वारा वित्त पोषित हुन्छन्। यस प्रकारको कम्पनी अब UK मा गठन हुन सक्दैन, यद्यपि तिनीहरूको अस्तित्वको लागि कानुनमा प्रावधानहरू अवस्थित छन्।<ref name="uk" /> *'''सीमित दायित्व कम्पनी''' "कम्पनी - निश्चित राज्यहरूमा वैधानिक रूपमा अधिकृत - जुन सीमित दायित्व, सदस्य वा प्रबन्धकहरूद्वारा व्यवस्थापन, र स्वामित्व हस्तान्तरणमा सीमितताहरूद्वारा विशेषता हो", अर्थात्, L.L.C.संरचनालाई "हाइब्रिड" भनिएको छ जसमा यसले "निगम र साझेदारी वा एकल स्वामित्व को विशेषताहरू संयोजन गर्दछ। निगम जस्तै, यो कम्पनीका सदस्यहरूका लागि सीमित दायित्व छ, र साझेदारी जस्तै यसमा "सदस्यहरूका लागि प्रवाह-मार्फत कर" छ र "सदस्यको मृत्यु वा दिवालियापनमा विघटन हुनुपर्छ"।<ref>{{उद्धरण गर्नुहोस्। web|url=http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|title=Limited Liability Company (LLC) परिभाषा - Investopedia|author=root|work=Investopedia|access-date=November 14 , 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127013955/http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|archive-date=November 27, 2012| url-status=live} }</ref> * '''एक असीमित कम्पनी शेयर पूँजीको साथ वा बिना ''' एक हाइब्रिड इकाई, एक कम्पनी जहाँ कम्पनीको ऋण (यदि कुनै) को लागी सदस्य वा शेयरधारकहरूको दायित्व सीमित छैन। यस अवस्थामा, समावेशको पर्दाको सिद्धान्त लागू हुँदैन। कम्पनीहरूको कम सामान्य प्रकारहरू हुन्: * '''प्याटेन्ट अक्षरहरूद्वारा बनाइएका कम्पनीहरू''': धेरै जसो निगमहरू अक्षरहरू पेटेन्टद्वारा बनाइएका हुन् कर्पोरेसन सोल नभई कम्पनीहरू जसलाई आज सामान्यतया बुझिन्छ। *'''रोयल चार्टर कर्पोरेसनहरू''': मध्य-युग युरोपमा, आधुनिक कम्पनी कानूनहरू पारित हुनु अघि, यी मात्र प्रकारका कम्पनीहरू थिए।{{cn|date=फेब्रुअरी 2023}} अब तिनीहरू अपेक्षाकृत दुर्लभ छन्, धेरै पुराना कम्पनीहरू बाहेक जुन अझै पनि बाँचिरहेका छन् (विशेष गरी धेरै ब्रिटिश बैंकहरू), वा अर्ध-नियामक कार्य पूरा गर्ने आधुनिक समाजहरू (उदाहरणका लागि, बैंक अफ इङ्गल्याण्ड एक आधुनिक संस्थाले गठन गरेको निगम हो। बडापत्र)। * '''वैधानिक कम्पनीहरू''': आज अपेक्षाकृत दुर्लभ, केही कम्पनीहरू सम्बन्धित क्षेत्राधिकारमा पारित निजी विधानद्वारा गठन गरिएका छन्। जब कम्पनीको नाम पछि "Ltd" राखिन्छ, यसले सीमित कम्पनीलाई जनाउँछ, र "PLC" (पब्लिक लिमिटेड कम्पनी) ले यसको शेयर व्यापक रूपमा राखिएको संकेत गर्दछ।<ref>{{Cite web|url=https: //www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|title=BBC Bitesize - GCSE व्यवसाय - व्यवसाय स्वामित्वको रूपहरू - संशोधन 3|website=BBC Bitesize|access-date=2018-08-31|संग्रह -url=https://web.archive.org/web/20180901050059/https://www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|archive-date=September 1, 2018|url-status= live} }</ref> कानुनी सन्दर्भमा, कम्पनीका मालिकहरूलाई सामान्यतया "सदस्यहरू" भनिन्छ। शेयर द्वारा सीमित वा असीमित कम्पनीमा (शेयर पूँजी संग गठन वा संगठित), यो सेयरहोल्डर हुनेछ। ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी मा, यो ग्यारेन्टरहरू हुनेछन्। केही|अपतटीय क्षेत्राधिकार ले आफ्नो क्षेत्राधिकारको लागि व्यवसायलाई आकर्षित गर्नको लागि अपतटीय कम्पनी को विशेष रूपहरू सिर्जना गरेका छन्। उदाहरणहरूमा पृथक पोर्टफोलियो कम्पनीहरू र प्रतिबन्धित उद्देश्य कम्पनीहरू समावेश छन्। यद्यपि, त्यहाँ कम्पनी प्रकारका धेरै उप-श्रेणीहरू छन् जुन संसारमा विभिन्न क्षेत्राधिकारहरूमा गठन गर्न सकिन्छ। कम्पनीहरूलाई कहिलेकाहीं '''पब्लिक कम्पनीहरू'''' र ''''निजी कम्पनीहरू''' बीच कानूनी र नियामक उद्देश्यका लागि छुट्याइन्छ। सार्वजनिक कम्पनीहरू ती कम्पनीहरू हुन् जसको शेयरहरू सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्न सकिन्छ, प्रायः (यद्यपि सँधै) [[स्टक एक्सचेन्ज]] मा जारी गरिएको शेयरहरूमा लिस्टिङ आवश्यकताहरू /सूचीबद्ध नियमहरू लागू हुन्छ। , शेयर को व्यापार र शेयर को भविष्य को जारी को एक विनिमय को प्रतिष्ठा वा विशेष बजार को प्रतिष्ठा बलियो बनाउन मद्दत गर्न। निजी कम्पनीहरूसँग सार्वजनिक रूपमा व्यापार गरिएको शेयरहरू छैनन्, र प्रायः शेयरहरूको स्थानान्तरणमा प्रतिबन्धहरू छन्। केही अधिकार क्षेत्रहरूमा, निजी कम्पनीहरूको अधिकतम संख्यामा शेयरधारकहरू छन्। एक अभिभावक कम्पनी एक कम्पनी हो जसले अर्को फर्ममा पर्याप्त भोटिङ स्टकको स्वामित्व राख्छ र यसको संचालक समितिलाई प्रभाव पारेर वा चयन गरेर व्यवस्थापन र सञ्चालनहरू नियन्त्रण गर्न सक्छ; दोस्रो कम्पनीलाई मूल कम्पनीको सहायक मानिन्छ। अभिभावक कम्पनीको परिभाषा अधिकारक्षेत्र अनुसार फरक हुन्छ, परिभाषालाई सामान्यतया त्यो अधिकारक्षेत्रमा रहेका कम्पनीहरूसँग व्यवहार गर्ने कानूनको माध्यमबाट परिभाषित गरिन्छ। == कानुनी परिभाषा == नेपालको प्रचलित कानुन [[कम्पनी ऐन, २०६३]] को दफा ३ (१) अनुसार मुनाफाको उद्देश्य लिई कुनै उद्यम गर्न चाहने व्यक्तिले एक्लै वा अरूसँग समूहबध्द भई [[प्रबन्धपत्र]]मा उल्लेख भए बमोजिम एक वा एक भन्दा बढी उद्देश्य प्राप्तिका लागि [[दायित्व]] सिमित गरी संस्थापना गरेकोलाई कम्पनी भनिएको छ ।<ref name="परिभाषा">http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151010055440/http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf |date=2015-10-10 }}</ref> == कम्पनिका मुलभूत विशेषताहरु == # स्वतन्त्र कानुनि अस्तित्व<br>कानुनि रुपमा कम्पनीको अस्तित्व कृत्रिम व्यक्ति सरह रहेको हुन्छ । यसको छुट्टै नाम हुनुको साथै आफ्नो नामबाट [[सम्पत्ति]] खरिद तथा विक्री गर्न पाउने र अन्य पक्षको नाममा मुद्दा दायर गर्न पाउने अधिकार समेत कम्पनीलाई प्राप्त हुन्छ । # सीमित दायित्व<br>प्रत्येक शेयरधनीहरूको दायित्व उनीहरुले लगानी गरेको शेयरको मुल्यसम्म मात्र सीमित हुन्छ कम्पनीको सम्पत्तिबाट दायित्व भुक्तानी गर्न नसकिएमा पनि शेयरधनीको व्यक्तिगत सम्पत्तीबाट ऋण तिर्नुपर्दैन । # अविछिन्न उत्तराधिकारी # छुट्टै सम्पति # कम्पनिले मुद्दा गर्न सक्ने तथा कम्पनि उपर पर्न सक्ने # साझा छाप<br>व्यक्तिको हस्ताक्षर सरह मान्यता प्राप्त एउटा छुट्टै छाप कम्पनीले प्रयोग गरेको हुन्छ । छाप नभएका कम्पनीका कुनै पनि कागज पत्रले कानुनी मान्यता प्राप्त गर्न सक्दैन् l # हस्तान्तरणीय शेयर # प्रतिनिधित्व मुलक व्यवस्थापन # औपचारिकता, जानकारी तथा खर्च == कम्पनीको प्रकार == ==== १. पब्लिक कम्पनी ==== {{मुख्य|पब्लिक कम्पनी}} पब्लिक कम्पनी भन्नाले कम्तिमा सात जना संस्थापक भई बढीमा जति पनि संस्थापक रहि स्थापना हुने कम्पनीलाई पब्लिक भनिन्छ । साथै जुन कम्पनीको शेयर स्वामित्वलाई साधारण जनतामा बाडिएको र शेयर बजारमा स्वतन्त्र रूपमा शेयरको कारोबार हुने कम्पनीलाई पब्लिक कम्पनी भनिन्छ । ==== २. प्राइभेट कम्पनी ==== {{मुख्य|प्राइभेट कम्पनी}} प्राइभेट वा निजी कम्पनी भन्नाले बढीमा एक सय एक जनासम्म शेयरधनी हुने तथा आफ्नो धितोपत्र शेयरधनीहरू बाहेक धितोबन्धक राखी वा अन्य कुनै किसिमले हक छाडी दिन नपाउने कम्पनीलाई प्राइभेट कम्पनी भनिन्छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बैङ्क]] * [[विमा कम्पनी]] * [[संयुक्त स्टक कम्पनी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}}नेपालमा कम्पनी दर्ता [https://taxvatnepal.com/private-limited-company/ Tax Vat Nepal] [[श्रेणी:कम्पनी]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन शब्दावली]] jakhbqytlton54lh3g3k4xcfcdnewgx 1357173 1357172 2026-05-30T15:40:55Z Bishaldev100 28807 /* कम्पनिका मुलभूत विशेषताहरु */ 1357173 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी sidebar}} सामान्यतया '''कम्पनी''' भन्नाले कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि सहयोगी व्यक्तिहरूको समूहलाई बुझिन्छ । यसै गरी कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि नेपालको प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना भएको व्यक्तिहरूको समूहलाई कम्पनी भनिन्छ । यो शव्द अङ्ग्रेजीबाट आएको आगन्तुक शव्द हो । प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना हुने भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्ति पनि भनेर चिनिन्छ । कम्पनी स्थापनाको लागि समुहमा रहेका व्यक्तिहरूबाट रकम पूँजीको रूपमा सङ्कलन गरिन्छ भने उक्त [[पूँजि|पूँजी]]को बदलामा सो व्यक्तिहरूलाई [[सेयर|शेयर]] वितरण गर्ने गरिन्छ । कम्पनीमा शेयरधनीको दायित्व उसले लिएको [[सेयर|शेयर]]को अंकित मूल्य बराबर मात्र हुने हुँदा कम्पनीमा सिमित [[दायित्व]] हुने गर्दछ । [[File:Münster, LVM, Bürogebäude -- 2013 -- 5149-51.jpg|thumb|मुन्स्टर, नर्थ राइन-वेस्टफालिया, जर्मनीमा रहेको एउटा आधुनिक कर्पोरेट कार्यालय भवन]] [[File:Nokia office building in Hervanta Tampere 1.jpg|thumb|हेरभान्ता, टेम्पेरे, फिनल्याण्डमा नोकिया कर्पोरेशन को कार्यालय भवन]] '''कम्पनी'', संक्षिप्त रूपमा ', एक कानूनी निकाय कानूनी व्यक्तिहरूको संघलाई प्रतिनिधित्व गर्ने हो, चाहे प्राकृतिक, न्यायिक वा दुबैको मिश्रण, एक विशेष उद्देश्यको साथ। कम्पनीका सदस्यहरूले साझा उद्देश्य साझा गर्छन् र विशिष्ट, घोषित लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न एकजुट हुन्छन्। समय बित्दै जाँदा, कम्पनीहरूले निम्न सुविधाहरूमा विकास गरेका छन्: "अलग कानूनी व्यक्तित्व, सीमित दायित्व, स्थानान्तरण योग्य शेयर, लगानीकर्ता स्वामित्व, र व्यवस्थापकीय पदानुक्रम"।<ref name=":0">{{Cite journal |last=Turner |first =John D. |date=2024-01-30 |title=युनाइटेड किंगडममा कर्पोरेट गभर्नेन्सको तीन शताब्दी |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ehr.13326 |journal=The Economic History समीक्षा |language=en |doi=10.1111/ehr.13326 |issn=0013-0117|doi-access=free }}</ref> कम्पनी, एक संस्थाको रूपमा, राज्य द्वारा सिर्जना गरिएको हो। जसले संस्थापनको विशेषाधिकार प्रदान गर्यो।<ref name=":0" /> कम्पनीहरूले विभिन्न रूपहरू लिन्छन्, जस्तै: * स्वैच्छिक संघ, जसमा गैर नाफामुखी संस्था हरू समावेश हुन सक्छन् * देश अनुसार कानुनी एकाइ प्रकारको सूची * वित्तीय संस्थाहरू र [[बैङ्क|बैंक]]हरू * कार्यक्रम वा शैक्षिक संस्थाहरू सार्वजनिक रूपमा घोषित समावेश प्रकाशित नीति अनुसार सदस्यहरूले आफ्ना कर्तव्यहरू पूरा गर्न वा असफल भएमा कम्पनी आफैंमा सीमित दायित्व भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्तिको रूपमा सिर्जना गर्न सकिन्छ। जब कम्पनी बन्द हुन्छ, थप कानुनी दायित्वहरूबाट बच्नको लागि यसलाई लिक्विडेटेड हुन आवश्यक पर्दछ। कम्पनीहरूले आफूलाई नयाँ कम्पनीहरूको रूपमा सम्बद्ध र सामूहिक रूपमा दर्ता गर्न सक्छन्; नतिजा प्राप्त संस्थाहरू प्रायः कर्पोरेट समूह को रूपमा चिनिन्छन्। == अर्थ र परिभाषा == कम्पनीलाई "कृत्रिम व्यक्ति", अदृश्य, अमूर्त, कानून द्वारा वा अन्तर्गत सिर्जना गरिएको, <ref> को रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। निगमको परिभाषा तुलना गर्नुहोस्: ''"सम्भवतः निगमको सबैभन्दा राम्रो परिभाषा प्रधान न्यायाधीश जोन मार्शलले 1819 मा एक प्रसिद्ध सर्वोच्च अदालतको निर्णयमा दिएका थिए। एक निगम, उनले भने, 'एक कृत्रिम व्यक्ति, अदृश्य, अमूर्त, र। कानूनको चिन्तनमा मात्र अवस्थित छ।' अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, ''निगम'' [...] एक कृत्रिम व्यक्ति हो, कानूनद्वारा सिर्जना गरिएको, वास्तविक व्यक्तिको अधिकांश कानुनी अधिकारहरूसँग। {{पुस्तक उद्धृत गर्नुहोस् | last1 = गर्व | पहिलो 1 = विलियम एम। | last2 = ह्युजेस | पहिलो २ = रोबर्ट जे। | अन्तिम ३ = कपूर | पहिलो ३ = ज्याक आर। | वर्ष = 1985 | अध्याय = 4: व्यापार स्वामित्व को एक रूप छनोट | शीर्षक = व्यापार | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | श्रृंखला = CengageNOW श्रृंखला | संस्करण = १० | स्थान = मेसन, ओहायो | प्रकाशक = Cengage Learning | प्रकाशन मिति = 2009 | पृष्ठ = 116 | isbn = 9780324829556 | पहुँच मिति = 20 अप्रिल 2019 }}</ref> एक अलग [[कानून|कानूनी क्षमता]] (वा "व्यक्तित्व"), [[सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूची|सर्वाधिक उत्तराधिकार]], र [[कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय, नेपाल|सामान्य छाप]] संग। केही वरिष्ठ पदहरू बाहेक, कम्पनीहरू व्यक्तिगत सदस्यको मृत्यु, पागलपन, [[दामासाही]] वा [[दामासाही|दिवालिया]]बाट अप्रभावित रहन्छन्। ===व्युत्पत्ति === अंग्रेजी शब्द, "''कम्पनी''," यसको उत्पत्ति पुरानो फ्रान्सेली शब्द compagnie (पहिलो 1150 मा रेकर्ड गरिएको) मा भएको छ, जसको अर्थ "समाज, मित्रता, आत्मीयता; शरीरको सैनिकहरू",<ref>१२ औं शताब्दी: {{OEtymD|company}}</ref> जुन लेट ल्याटिन शब्द {{Lang|la|companio}} बाट आएको हो ("जो तपाईसँग रोटी खान्छ") , पहिलो पटक सेलिक कानून (सर्का AD 500) मा जर्मन अभिव्यक्तिको calque रूपमा प्रमाणित गरिएको {{Lang|frk|gahlaibo}} (शाब्दिक रूपमा, "रोटी संग"), ओल्ड हाई जर्मन {{Lang|goh|galeipo}} ("साथी") र गोथिक {{Lang|got|gahlaiba}} (" मेसमेट")। === अर्थशास्त्र र उपयोग === 1303 सम्म, शब्द कम्पनीले ट्रेड गिल्ड्स लाई उल्लेख गर्यो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '[...] शब्द लेट 14c देखि ट्रेड गिल्डको सन्दर्भमा प्रयोग भएको छ।' </ref> "कम्पनी" शब्दको प्रयोग "व्यापार संघ" को अर्थमा पहिलो पटक 1553 मा रेकर्ड गरिएको थियो, <ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '14c ढिलो देखि। को रूपमा "धेरै व्यक्तिहरू संयुक्त रूपमा कुनै पनि काम गर्न वा गर्न एकजुट भए," जसले 1550s सम्म "व्यापार संघ" को व्यावसायिक अर्थ विकसित गर्यो, यो शब्द 14c को अन्तदेखि ट्रेड गिल्डहरूको सन्दर्भमा प्रयोग भएको थियो।' </ref> र संक्षिप्त नाम "co।" 1769 बाट मिति। <ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OED | co }} - "1759 Compl. Let.-writer (ed. 6) London: Printed for Stanley Crowder, and Co." </ref><ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|co.}} - '1670 को दशकमा व्यवसायिक अर्थमा कम्पनीको संक्षिप्त नामको रूपमा, फर्ममा साझेदारहरूलाई संकेत गर्दै जसको नाम यसको नाममा देखा पर्दैन। त्यसैले र सह. कुनै पनि समूहको "बाकी" संकेत गर्न (1757)'। </ref> == संसारभरका कम्पनीहरू == ===चीन=== [[चीन]] मा, कम्पनीहरू प्रायः [[सरकार]] सञ्चालित वा सरकार समर्थित हुन्छन्। अन्य कम्पनीहरू विदेशी कम्पनीहरू वा [[निर्यात]]-आधारित निगमहरू हुन सक्छन्। जनता गणतन्त्र चीनको कम्पनी कानून अनुसार, कम्पनीहरूले सीमित दायित्व कम्पनी र संयुक्त स्टक लिमिटेड कम्पनी समावेश गर्दछ जुन मेनल्याण्ड चीनमा स्थापना भएको थियो। ===युनाइटेड किंगडम=== अंग्रेजी कानून र यसमा आधारित कानुनी क्षेत्राधिकारहरूमा, कम्पनी कम्पनी अधिनियमहरू वा समान कानून अन्तर्गत दर्ता गरिएको एक निकाय कर्पोरेट वा निगम कम्पनी हो।<ref name = uk>{ {साइट वेब|url= http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm|title= कम्पनी ऐन 2006|website= www.legislation.gov.uk|access- date= मार्च १५, २०२०|archive-url= https://web.archive.org/web/20150410122903/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm |संग्रह-मिति=अप्रिल १०, २०१५|url-status= live}}</ref> सामान्य रूपहरू समावेश छन्: * निजी कम्पनीहरू ग्यारेन्टीद्वारा सीमित * सामुदायिक हित कम्पनी * परोपकारी संस्थागत संस्था * सेयरद्वारा सीमित निजी कम्पनीहरू - कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप *पब्लिक लिमिटेड कम्पनीहरू - कम्पनीहरू, सामान्यतया ठूला, जसलाई आफ्ना शेयरहरू सार्वजनिक गर्न अनुमति दिइन्छ (तर आवश्यक छैन), उदाहरणका लागि [[स्टक एक्सचेन्ज]] ===संयुक्त राज्य=== [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा, कम्पनी अनिवार्य रूपमा निगम होईन। उदाहरण को लागी, एक कम्पनी "निगम, [[साझेदारी]], संघ, [[संयुक्त स्टक कम्पनी|संयुक्त-स्टक कम्पनी]], ट्रस्ट, फन्ड हुन सक्छ, वा [[व्यक्ति]]को संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक हैसियतमा) कुनै पनि प्रापक, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान आधिकारिक, वा लिक्विडेटेड एजेन्ट अग्रगामी।"<ref>{{उद्धरण पुस्तक | वर्ष = 1891 | अध्याय = कम्पनी | editor1-last = गार्नर | सम्पादक 1-पहिलो = ब्रायन ए | editor1-link = ब्रायन ए गार्नर | शीर्षक = कालोको कानून शब्दकोश | url = https://books.google.com/books?id=sgNfDwAAQBAJ | श्रृंखला = कालोको कानून, 9 औं संस्करण | मात्रा = 1 | संस्करण = 9 | स्थान = सेन्ट पल, मिनेसोटा | प्रकाशक = पश्चिम प्रकाशन, इंक | प्रकाशन मिति = २००९ | पृष्ठ = 318 | isbn = 9780314199492 | पहुँच-मिति = 20 अप्रिल 2019 | उद्धरण = "२. एक निगम, साझेदारी, संघ, संयुक्त-स्टक कम्पनी, ट्रस्ट, कोष, वा व्यक्तिहरूको संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक क्षमतामा) कुनै प्राप्तकर्ता, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान अधिकारी, वा लिक्विडेट गर्दै [[एजेन्सीको कानून|एजेन्ट]], माथिका कुनै पनिको लागि। लगानी कम्पनी ऐन 2(a)(8)(15 USCA 80a-2(a)(8))।" }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Black's">[[ब्ल्याकको कानून शब्दकोश]]। दोस्रो पकेट संस्करण। ब्रायन ए गार्नर, सम्पादक। पश्चिम। 2001।</ref> ==प्रकार== *''''कम्पनी ग्यारेन्टीद्वारा सीमित ''' सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनीहरू गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि बनाइन्छ, जस्तै क्लब वा परोपकारी संस्थाहरू। सदस्यहरूले निश्चित (सामान्यतया नाममात्र) रकमको भुक्तानीको ग्यारेन्टी दिन्छन् यदि कम्पनी दिवालिया लिक्विडेशन मा जान्छ, तर अन्यथा, कम्पनीको सम्बन्धमा उनीहरूसँग कुनै आर्थिक अधिकार हुँदैन। यस प्रकारको कम्पनी इंग्ल्याण्ड मा सामान्य छ। ग्यारेन्टी द्वारा सीमित कम्पनी सेयर पूँजी संग वा बिना हुन सक्छ। *'''' शेयरद्वारा सीमित कम्पनी''' व्यवसायिक उद्यमहरूको लागि प्रयोग गरिने कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप। विशेष रूपमा, एक सीमित कम्पनी भनेको "कम्पनी हो जसमा प्रत्येक शेयरधारकको दायित्व व्यक्तिगत रूपमा लगानी गरिएको रकममा सीमित हुन्छ" जसमा निगमहरू "सीमित कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य उदाहरण" हुन्।<ref name="Black's"/> यस प्रकारको कम्पनी इङ्गल्याण्ड र धेरै अंग्रेजी बोल्ने देशहरू मा सामान्य छ। शेयर द्वारा सीमित कम्पनी [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्ने कम्पनी]] वा निजी रूपमा आयोजित कम्पनी हुन सक्छ। * '''सेयर पूँजीको साथ ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी:'''' एक हाइब्रिड इकाई, सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनी गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि गठन गरिन्छ, तर कम्पनीका गतिविधिहरू आंशिक रूपमा फिर्ताको आशा गर्ने लगानीकर्ताहरूद्वारा वित्त पोषित हुन्छन्। यस प्रकारको कम्पनी अब UK मा गठन हुन सक्दैन, यद्यपि तिनीहरूको अस्तित्वको लागि कानुनमा प्रावधानहरू अवस्थित छन्।<ref name="uk" /> *'''सीमित दायित्व कम्पनी''' "कम्पनी - निश्चित राज्यहरूमा वैधानिक रूपमा अधिकृत - जुन सीमित दायित्व, सदस्य वा प्रबन्धकहरूद्वारा व्यवस्थापन, र स्वामित्व हस्तान्तरणमा सीमितताहरूद्वारा विशेषता हो", अर्थात्, L.L.C.संरचनालाई "हाइब्रिड" भनिएको छ जसमा यसले "निगम र साझेदारी वा एकल स्वामित्व को विशेषताहरू संयोजन गर्दछ। निगम जस्तै, यो कम्पनीका सदस्यहरूका लागि सीमित दायित्व छ, र साझेदारी जस्तै यसमा "सदस्यहरूका लागि प्रवाह-मार्फत कर" छ र "सदस्यको मृत्यु वा दिवालियापनमा विघटन हुनुपर्छ"।<ref>{{उद्धरण गर्नुहोस्। web|url=http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|title=Limited Liability Company (LLC) परिभाषा - Investopedia|author=root|work=Investopedia|access-date=November 14 , 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127013955/http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|archive-date=November 27, 2012| url-status=live} }</ref> * '''एक असीमित कम्पनी शेयर पूँजीको साथ वा बिना ''' एक हाइब्रिड इकाई, एक कम्पनी जहाँ कम्पनीको ऋण (यदि कुनै) को लागी सदस्य वा शेयरधारकहरूको दायित्व सीमित छैन। यस अवस्थामा, समावेशको पर्दाको सिद्धान्त लागू हुँदैन। कम्पनीहरूको कम सामान्य प्रकारहरू हुन्: * '''प्याटेन्ट अक्षरहरूद्वारा बनाइएका कम्पनीहरू''': धेरै जसो निगमहरू अक्षरहरू पेटेन्टद्वारा बनाइएका हुन् कर्पोरेसन सोल नभई कम्पनीहरू जसलाई आज सामान्यतया बुझिन्छ। *'''रोयल चार्टर कर्पोरेसनहरू''': मध्य-युग युरोपमा, आधुनिक कम्पनी कानूनहरू पारित हुनु अघि, यी मात्र प्रकारका कम्पनीहरू थिए।{{cn|date=फेब्रुअरी 2023}} अब तिनीहरू अपेक्षाकृत दुर्लभ छन्, धेरै पुराना कम्पनीहरू बाहेक जुन अझै पनि बाँचिरहेका छन् (विशेष गरी धेरै ब्रिटिश बैंकहरू), वा अर्ध-नियामक कार्य पूरा गर्ने आधुनिक समाजहरू (उदाहरणका लागि, बैंक अफ इङ्गल्याण्ड एक आधुनिक संस्थाले गठन गरेको निगम हो। बडापत्र)। * '''वैधानिक कम्पनीहरू''': आज अपेक्षाकृत दुर्लभ, केही कम्पनीहरू सम्बन्धित क्षेत्राधिकारमा पारित निजी विधानद्वारा गठन गरिएका छन्। जब कम्पनीको नाम पछि "Ltd" राखिन्छ, यसले सीमित कम्पनीलाई जनाउँछ, र "PLC" (पब्लिक लिमिटेड कम्पनी) ले यसको शेयर व्यापक रूपमा राखिएको संकेत गर्दछ।<ref>{{Cite web|url=https: //www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|title=BBC Bitesize - GCSE व्यवसाय - व्यवसाय स्वामित्वको रूपहरू - संशोधन 3|website=BBC Bitesize|access-date=2018-08-31|संग्रह -url=https://web.archive.org/web/20180901050059/https://www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|archive-date=September 1, 2018|url-status= live} }</ref> कानुनी सन्दर्भमा, कम्पनीका मालिकहरूलाई सामान्यतया "सदस्यहरू" भनिन्छ। शेयर द्वारा सीमित वा असीमित कम्पनीमा (शेयर पूँजी संग गठन वा संगठित), यो सेयरहोल्डर हुनेछ। ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी मा, यो ग्यारेन्टरहरू हुनेछन्। केही|अपतटीय क्षेत्राधिकार ले आफ्नो क्षेत्राधिकारको लागि व्यवसायलाई आकर्षित गर्नको लागि अपतटीय कम्पनी को विशेष रूपहरू सिर्जना गरेका छन्। उदाहरणहरूमा पृथक पोर्टफोलियो कम्पनीहरू र प्रतिबन्धित उद्देश्य कम्पनीहरू समावेश छन्। यद्यपि, त्यहाँ कम्पनी प्रकारका धेरै उप-श्रेणीहरू छन् जुन संसारमा विभिन्न क्षेत्राधिकारहरूमा गठन गर्न सकिन्छ। कम्पनीहरूलाई कहिलेकाहीं '''पब्लिक कम्पनीहरू'''' र ''''निजी कम्पनीहरू''' बीच कानूनी र नियामक उद्देश्यका लागि छुट्याइन्छ। सार्वजनिक कम्पनीहरू ती कम्पनीहरू हुन् जसको शेयरहरू सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्न सकिन्छ, प्रायः (यद्यपि सँधै) [[स्टक एक्सचेन्ज]] मा जारी गरिएको शेयरहरूमा लिस्टिङ आवश्यकताहरू /सूचीबद्ध नियमहरू लागू हुन्छ। , शेयर को व्यापार र शेयर को भविष्य को जारी को एक विनिमय को प्रतिष्ठा वा विशेष बजार को प्रतिष्ठा बलियो बनाउन मद्दत गर्न। निजी कम्पनीहरूसँग सार्वजनिक रूपमा व्यापार गरिएको शेयरहरू छैनन्, र प्रायः शेयरहरूको स्थानान्तरणमा प्रतिबन्धहरू छन्। केही अधिकार क्षेत्रहरूमा, निजी कम्पनीहरूको अधिकतम संख्यामा शेयरधारकहरू छन्। एक अभिभावक कम्पनी एक कम्पनी हो जसले अर्को फर्ममा पर्याप्त भोटिङ स्टकको स्वामित्व राख्छ र यसको संचालक समितिलाई प्रभाव पारेर वा चयन गरेर व्यवस्थापन र सञ्चालनहरू नियन्त्रण गर्न सक्छ; दोस्रो कम्पनीलाई मूल कम्पनीको सहायक मानिन्छ। अभिभावक कम्पनीको परिभाषा अधिकारक्षेत्र अनुसार फरक हुन्छ, परिभाषालाई सामान्यतया त्यो अधिकारक्षेत्रमा रहेका कम्पनीहरूसँग व्यवहार गर्ने कानूनको माध्यमबाट परिभाषित गरिन्छ। == कानुनी परिभाषा == नेपालको प्रचलित कानुन [[कम्पनी ऐन, २०६३]] को दफा ३ (१) अनुसार मुनाफाको उद्देश्य लिई कुनै उद्यम गर्न चाहने व्यक्तिले एक्लै वा अरूसँग समूहबध्द भई [[प्रबन्धपत्र]]मा उल्लेख भए बमोजिम एक वा एक भन्दा बढी उद्देश्य प्राप्तिका लागि [[दायित्व]] सिमित गरी संस्थापना गरेकोलाई कम्पनी भनिएको छ ।<ref name="परिभाषा">http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151010055440/http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf |date=2015-10-10 }}</ref> == कम्पनिका मुलभूत विशेषताहरु == {{मुख्य|कम्पनीका मुलभूत विशेषताहरू}} # स्वतन्त्र कानुनि अस्तित्व<br>कानुनि रुपमा कम्पनीको अस्तित्व कृत्रिम व्यक्ति सरह रहेको हुन्छ । यसको छुट्टै नाम हुनुको साथै आफ्नो नामबाट [[सम्पत्ति]] खरिद तथा विक्री गर्न पाउने र अन्य पक्षको नाममा मुद्दा दायर गर्न पाउने अधिकार समेत कम्पनीलाई प्राप्त हुन्छ । # सीमित दायित्व<br>प्रत्येक शेयरधनीहरूको दायित्व उनीहरुले लगानी गरेको शेयरको मुल्यसम्म मात्र सीमित हुन्छ कम्पनीको सम्पत्तिबाट दायित्व भुक्तानी गर्न नसकिएमा पनि शेयरधनीको व्यक्तिगत सम्पत्तीबाट ऋण तिर्नुपर्दैन । # अविछिन्न उत्तराधिकारी # छुट्टै सम्पति # कम्पनिले मुद्दा गर्न सक्ने तथा कम्पनि उपर पर्न सक्ने # साझा छाप<br>व्यक्तिको हस्ताक्षर सरह मान्यता प्राप्त एउटा छुट्टै छाप कम्पनीले प्रयोग गरेको हुन्छ । छाप नभएका कम्पनीका कुनै पनि कागज पत्रले कानुनी मान्यता प्राप्त गर्न सक्दैन् l # हस्तान्तरणीय शेयर # प्रतिनिधित्व मुलक व्यवस्थापन # औपचारिकता, जानकारी तथा खर्च == कम्पनीको प्रकार == ==== १. पब्लिक कम्पनी ==== {{मुख्य|पब्लिक कम्पनी}} पब्लिक कम्पनी भन्नाले कम्तिमा सात जना संस्थापक भई बढीमा जति पनि संस्थापक रहि स्थापना हुने कम्पनीलाई पब्लिक भनिन्छ । साथै जुन कम्पनीको शेयर स्वामित्वलाई साधारण जनतामा बाडिएको र शेयर बजारमा स्वतन्त्र रूपमा शेयरको कारोबार हुने कम्पनीलाई पब्लिक कम्पनी भनिन्छ । ==== २. प्राइभेट कम्पनी ==== {{मुख्य|प्राइभेट कम्पनी}} प्राइभेट वा निजी कम्पनी भन्नाले बढीमा एक सय एक जनासम्म शेयरधनी हुने तथा आफ्नो धितोपत्र शेयरधनीहरू बाहेक धितोबन्धक राखी वा अन्य कुनै किसिमले हक छाडी दिन नपाउने कम्पनीलाई प्राइभेट कम्पनी भनिन्छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बैङ्क]] * [[विमा कम्पनी]] * [[संयुक्त स्टक कम्पनी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}}नेपालमा कम्पनी दर्ता [https://taxvatnepal.com/private-limited-company/ Tax Vat Nepal] [[श्रेणी:कम्पनी]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन शब्दावली]] 6yzmnu4n4h6ny05c6v670g7a153bxg2 1357175 1357173 2026-05-30T15:43:04Z Bishaldev100 28807 /* संसारभरका कम्पनीहरू */ 1357175 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी sidebar}} सामान्यतया '''कम्पनी''' भन्नाले कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि सहयोगी व्यक्तिहरूको समूहलाई बुझिन्छ । यसै गरी कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि नेपालको प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना भएको व्यक्तिहरूको समूहलाई कम्पनी भनिन्छ । यो शव्द अङ्ग्रेजीबाट आएको आगन्तुक शव्द हो । प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना हुने भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्ति पनि भनेर चिनिन्छ । कम्पनी स्थापनाको लागि समुहमा रहेका व्यक्तिहरूबाट रकम पूँजीको रूपमा सङ्कलन गरिन्छ भने उक्त [[पूँजि|पूँजी]]को बदलामा सो व्यक्तिहरूलाई [[सेयर|शेयर]] वितरण गर्ने गरिन्छ । कम्पनीमा शेयरधनीको दायित्व उसले लिएको [[सेयर|शेयर]]को अंकित मूल्य बराबर मात्र हुने हुँदा कम्पनीमा सिमित [[दायित्व]] हुने गर्दछ । [[File:Münster, LVM, Bürogebäude -- 2013 -- 5149-51.jpg|thumb|मुन्स्टर, नर्थ राइन-वेस्टफालिया, जर्मनीमा रहेको एउटा आधुनिक कर्पोरेट कार्यालय भवन]] [[File:Nokia office building in Hervanta Tampere 1.jpg|thumb|हेरभान्ता, टेम्पेरे, फिनल्याण्डमा नोकिया कर्पोरेशन को कार्यालय भवन]] '''कम्पनी'', संक्षिप्त रूपमा ', एक कानूनी निकाय कानूनी व्यक्तिहरूको संघलाई प्रतिनिधित्व गर्ने हो, चाहे प्राकृतिक, न्यायिक वा दुबैको मिश्रण, एक विशेष उद्देश्यको साथ। कम्पनीका सदस्यहरूले साझा उद्देश्य साझा गर्छन् र विशिष्ट, घोषित लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न एकजुट हुन्छन्। समय बित्दै जाँदा, कम्पनीहरूले निम्न सुविधाहरूमा विकास गरेका छन्: "अलग कानूनी व्यक्तित्व, सीमित दायित्व, स्थानान्तरण योग्य शेयर, लगानीकर्ता स्वामित्व, र व्यवस्थापकीय पदानुक्रम"।<ref name=":0">{{Cite journal |last=Turner |first =John D. |date=2024-01-30 |title=युनाइटेड किंगडममा कर्पोरेट गभर्नेन्सको तीन शताब्दी |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ehr.13326 |journal=The Economic History समीक्षा |language=en |doi=10.1111/ehr.13326 |issn=0013-0117|doi-access=free }}</ref> कम्पनी, एक संस्थाको रूपमा, राज्य द्वारा सिर्जना गरिएको हो। जसले संस्थापनको विशेषाधिकार प्रदान गर्यो।<ref name=":0" /> कम्पनीहरूले विभिन्न रूपहरू लिन्छन्, जस्तै: * स्वैच्छिक संघ, जसमा गैर नाफामुखी संस्था हरू समावेश हुन सक्छन् * देश अनुसार कानुनी एकाइ प्रकारको सूची * वित्तीय संस्थाहरू र [[बैङ्क|बैंक]]हरू * कार्यक्रम वा शैक्षिक संस्थाहरू सार्वजनिक रूपमा घोषित समावेश प्रकाशित नीति अनुसार सदस्यहरूले आफ्ना कर्तव्यहरू पूरा गर्न वा असफल भएमा कम्पनी आफैंमा सीमित दायित्व भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्तिको रूपमा सिर्जना गर्न सकिन्छ। जब कम्पनी बन्द हुन्छ, थप कानुनी दायित्वहरूबाट बच्नको लागि यसलाई लिक्विडेटेड हुन आवश्यक पर्दछ। कम्पनीहरूले आफूलाई नयाँ कम्पनीहरूको रूपमा सम्बद्ध र सामूहिक रूपमा दर्ता गर्न सक्छन्; नतिजा प्राप्त संस्थाहरू प्रायः कर्पोरेट समूह को रूपमा चिनिन्छन्। == अर्थ र परिभाषा == कम्पनीलाई "कृत्रिम व्यक्ति", अदृश्य, अमूर्त, कानून द्वारा वा अन्तर्गत सिर्जना गरिएको, <ref> को रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। निगमको परिभाषा तुलना गर्नुहोस्: ''"सम्भवतः निगमको सबैभन्दा राम्रो परिभाषा प्रधान न्यायाधीश जोन मार्शलले 1819 मा एक प्रसिद्ध सर्वोच्च अदालतको निर्णयमा दिएका थिए। एक निगम, उनले भने, 'एक कृत्रिम व्यक्ति, अदृश्य, अमूर्त, र। कानूनको चिन्तनमा मात्र अवस्थित छ।' अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, ''निगम'' [...] एक कृत्रिम व्यक्ति हो, कानूनद्वारा सिर्जना गरिएको, वास्तविक व्यक्तिको अधिकांश कानुनी अधिकारहरूसँग। {{पुस्तक उद्धृत गर्नुहोस् | last1 = गर्व | पहिलो 1 = विलियम एम। | last2 = ह्युजेस | पहिलो २ = रोबर्ट जे। | अन्तिम ३ = कपूर | पहिलो ३ = ज्याक आर। | वर्ष = 1985 | अध्याय = 4: व्यापार स्वामित्व को एक रूप छनोट | शीर्षक = व्यापार | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | श्रृंखला = CengageNOW श्रृंखला | संस्करण = १० | स्थान = मेसन, ओहायो | प्रकाशक = Cengage Learning | प्रकाशन मिति = 2009 | पृष्ठ = 116 | isbn = 9780324829556 | पहुँच मिति = 20 अप्रिल 2019 }}</ref> एक अलग [[कानून|कानूनी क्षमता]] (वा "व्यक्तित्व"), [[सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूची|सर्वाधिक उत्तराधिकार]], र [[कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय, नेपाल|सामान्य छाप]] संग। केही वरिष्ठ पदहरू बाहेक, कम्पनीहरू व्यक्तिगत सदस्यको मृत्यु, पागलपन, [[दामासाही]] वा [[दामासाही|दिवालिया]]बाट अप्रभावित रहन्छन्। ===व्युत्पत्ति === अंग्रेजी शब्द, "''कम्पनी''," यसको उत्पत्ति पुरानो फ्रान्सेली शब्द compagnie (पहिलो 1150 मा रेकर्ड गरिएको) मा भएको छ, जसको अर्थ "समाज, मित्रता, आत्मीयता; शरीरको सैनिकहरू",<ref>१२ औं शताब्दी: {{OEtymD|company}}</ref> जुन लेट ल्याटिन शब्द {{Lang|la|companio}} बाट आएको हो ("जो तपाईसँग रोटी खान्छ") , पहिलो पटक सेलिक कानून (सर्का AD 500) मा जर्मन अभिव्यक्तिको calque रूपमा प्रमाणित गरिएको {{Lang|frk|gahlaibo}} (शाब्दिक रूपमा, "रोटी संग"), ओल्ड हाई जर्मन {{Lang|goh|galeipo}} ("साथी") र गोथिक {{Lang|got|gahlaiba}} (" मेसमेट")। === अर्थशास्त्र र उपयोग === 1303 सम्म, शब्द कम्पनीले ट्रेड गिल्ड्स लाई उल्लेख गर्यो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '[...] शब्द लेट 14c देखि ट्रेड गिल्डको सन्दर्भमा प्रयोग भएको छ।' </ref> "कम्पनी" शब्दको प्रयोग "व्यापार संघ" को अर्थमा पहिलो पटक 1553 मा रेकर्ड गरिएको थियो, <ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '14c ढिलो देखि। को रूपमा "धेरै व्यक्तिहरू संयुक्त रूपमा कुनै पनि काम गर्न वा गर्न एकजुट भए," जसले 1550s सम्म "व्यापार संघ" को व्यावसायिक अर्थ विकसित गर्यो, यो शब्द 14c को अन्तदेखि ट्रेड गिल्डहरूको सन्दर्भमा प्रयोग भएको थियो।' </ref> र संक्षिप्त नाम "co।" 1769 बाट मिति। <ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OED | co }} - "1759 Compl. Let.-writer (ed. 6) London: Printed for Stanley Crowder, and Co." </ref><ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|co.}} - '1670 को दशकमा व्यवसायिक अर्थमा कम्पनीको संक्षिप्त नामको रूपमा, फर्ममा साझेदारहरूलाई संकेत गर्दै जसको नाम यसको नाममा देखा पर्दैन। त्यसैले र सह. कुनै पनि समूहको "बाकी" संकेत गर्न (1757)'। </ref> == संसारभरका कम्पनीहरू == ===चीन=== [[चीन]] मा, कम्पनीहरू प्रायः [[सरकार]] सञ्चालित वा सरकार समर्थित हुन्छन्। अन्य कम्पनीहरू विदेशी कम्पनीहरू वा [[निर्यात]]-आधारित निगमहरू हुन सक्छन्। जन-गणतन्त्र चीनको कम्पनी कानून अनुसार, कम्पनीहरूले सीमित दायित्व कम्पनी र संयुक्त स्टक लिमिटेड कम्पनी समावेश गर्दछ जुन मेनल्याण्ड चीनमा स्थापना भएको थियो। ===युनाइटेड किङ्गडम=== अंग्रेजी कानून र यसमा आधारित कानुनी क्षेत्राधिकारहरूमा, कम्पनी कम्पनी अधिनियमहरू वा समान कानून अन्तर्गत दर्ता गरिएको एक निकाय कर्पोरेट वा निगम कम्पनी हो।<ref name = uk>{ {साइट वेब|url= http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm|title= कम्पनी ऐन 2006|website= www.legislation.gov.uk|access- date= मार्च १५, २०२०|archive-url= https://web.archive.org/web/20150410122903/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm |संग्रह-मिति=अप्रिल १०, २०१५|url-status= live}}</ref> सामान्य रूपहरू समावेश छन्: * निजी कम्पनीहरू ग्यारेन्टीद्वारा सीमित * सामुदायिक हित कम्पनी * परोपकारी संस्थागत संस्था * सेयरद्वारा सीमित निजी कम्पनीहरू - कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप * पब्लिक लिमिटेड कम्पनीहरू - कम्पनीहरू, सामान्यतया ठूला, जसलाई आफ्ना शेयरहरू सार्वजनिक गर्न अनुमति दिइन्छ (तर आवश्यक छैन), उदाहरणका लागि [[स्टक एक्सचेन्ज]] ===संयुक्त राज्य=== [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा, कम्पनी अनिवार्य रूपमा निगम होईन। उदाहरण को लागी, एक कम्पनी "निगम, [[साझेदारी]], संघ, [[संयुक्त स्टक कम्पनी|संयुक्त-स्टक कम्पनी]], ट्रस्ट, फन्ड हुन सक्छ, वा [[व्यक्ति]]को संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक हैसियतमा) कुनै पनि प्रापक, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान आधिकारिक, वा लिक्विडेटेड एजेन्ट अग्रगामी।"<ref>{{उद्धरण पुस्तक | वर्ष = 1891 | अध्याय = कम्पनी | editor1-last = गार्नर | सम्पादक 1-पहिलो = ब्रायन ए | editor1-link = ब्रायन ए गार्नर | शीर्षक = कालोको कानून शब्दकोश | url = https://books.google.com/books?id=sgNfDwAAQBAJ | श्रृंखला = कालोको कानून, 9 औं संस्करण | मात्रा = 1 | संस्करण = 9 | स्थान = सेन्ट पल, मिनेसोटा | प्रकाशक = पश्चिम प्रकाशन, इंक | प्रकाशन मिति = २००९ | पृष्ठ = 318 | isbn = 9780314199492 | पहुँच-मिति = 20 अप्रिल 2019 | उद्धरण = "२. एक निगम, साझेदारी, संघ, संयुक्त-स्टक कम्पनी, ट्रस्ट, कोष, वा व्यक्तिहरूको संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक क्षमतामा) कुनै प्राप्तकर्ता, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान अधिकारी, वा लिक्विडेट गर्दै [[एजेन्सीको कानून|एजेन्ट]], माथिका कुनै पनिको लागि। लगानी कम्पनी ऐन 2(a)(8)(15 USCA 80a-2(a)(8))।" }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Black's">[[ब्ल्याकको कानून शब्दकोश]]। दोस्रो पकेट संस्करण। ब्रायन ए गार्नर, सम्पादक। पश्चिम। 2001।</ref> ==प्रकार== *''''कम्पनी ग्यारेन्टीद्वारा सीमित ''' सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनीहरू गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि बनाइन्छ, जस्तै क्लब वा परोपकारी संस्थाहरू। सदस्यहरूले निश्चित (सामान्यतया नाममात्र) रकमको भुक्तानीको ग्यारेन्टी दिन्छन् यदि कम्पनी दिवालिया लिक्विडेशन मा जान्छ, तर अन्यथा, कम्पनीको सम्बन्धमा उनीहरूसँग कुनै आर्थिक अधिकार हुँदैन। यस प्रकारको कम्पनी इंग्ल्याण्ड मा सामान्य छ। ग्यारेन्टी द्वारा सीमित कम्पनी सेयर पूँजी संग वा बिना हुन सक्छ। *'''' शेयरद्वारा सीमित कम्पनी''' व्यवसायिक उद्यमहरूको लागि प्रयोग गरिने कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप। विशेष रूपमा, एक सीमित कम्पनी भनेको "कम्पनी हो जसमा प्रत्येक शेयरधारकको दायित्व व्यक्तिगत रूपमा लगानी गरिएको रकममा सीमित हुन्छ" जसमा निगमहरू "सीमित कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य उदाहरण" हुन्।<ref name="Black's"/> यस प्रकारको कम्पनी इङ्गल्याण्ड र धेरै अंग्रेजी बोल्ने देशहरू मा सामान्य छ। शेयर द्वारा सीमित कम्पनी [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्ने कम्पनी]] वा निजी रूपमा आयोजित कम्पनी हुन सक्छ। * '''सेयर पूँजीको साथ ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी:'''' एक हाइब्रिड इकाई, सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनी गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि गठन गरिन्छ, तर कम्पनीका गतिविधिहरू आंशिक रूपमा फिर्ताको आशा गर्ने लगानीकर्ताहरूद्वारा वित्त पोषित हुन्छन्। यस प्रकारको कम्पनी अब UK मा गठन हुन सक्दैन, यद्यपि तिनीहरूको अस्तित्वको लागि कानुनमा प्रावधानहरू अवस्थित छन्।<ref name="uk" /> *'''सीमित दायित्व कम्पनी''' "कम्पनी - निश्चित राज्यहरूमा वैधानिक रूपमा अधिकृत - जुन सीमित दायित्व, सदस्य वा प्रबन्धकहरूद्वारा व्यवस्थापन, र स्वामित्व हस्तान्तरणमा सीमितताहरूद्वारा विशेषता हो", अर्थात्, L.L.C.संरचनालाई "हाइब्रिड" भनिएको छ जसमा यसले "निगम र साझेदारी वा एकल स्वामित्व को विशेषताहरू संयोजन गर्दछ। निगम जस्तै, यो कम्पनीका सदस्यहरूका लागि सीमित दायित्व छ, र साझेदारी जस्तै यसमा "सदस्यहरूका लागि प्रवाह-मार्फत कर" छ र "सदस्यको मृत्यु वा दिवालियापनमा विघटन हुनुपर्छ"।<ref>{{उद्धरण गर्नुहोस्। web|url=http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|title=Limited Liability Company (LLC) परिभाषा - Investopedia|author=root|work=Investopedia|access-date=November 14 , 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127013955/http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|archive-date=November 27, 2012| url-status=live} }</ref> * '''एक असीमित कम्पनी शेयर पूँजीको साथ वा बिना ''' एक हाइब्रिड इकाई, एक कम्पनी जहाँ कम्पनीको ऋण (यदि कुनै) को लागी सदस्य वा शेयरधारकहरूको दायित्व सीमित छैन। यस अवस्थामा, समावेशको पर्दाको सिद्धान्त लागू हुँदैन। कम्पनीहरूको कम सामान्य प्रकारहरू हुन्: * '''प्याटेन्ट अक्षरहरूद्वारा बनाइएका कम्पनीहरू''': धेरै जसो निगमहरू अक्षरहरू पेटेन्टद्वारा बनाइएका हुन् कर्पोरेसन सोल नभई कम्पनीहरू जसलाई आज सामान्यतया बुझिन्छ। *'''रोयल चार्टर कर्पोरेसनहरू''': मध्य-युग युरोपमा, आधुनिक कम्पनी कानूनहरू पारित हुनु अघि, यी मात्र प्रकारका कम्पनीहरू थिए।{{cn|date=फेब्रुअरी 2023}} अब तिनीहरू अपेक्षाकृत दुर्लभ छन्, धेरै पुराना कम्पनीहरू बाहेक जुन अझै पनि बाँचिरहेका छन् (विशेष गरी धेरै ब्रिटिश बैंकहरू), वा अर्ध-नियामक कार्य पूरा गर्ने आधुनिक समाजहरू (उदाहरणका लागि, बैंक अफ इङ्गल्याण्ड एक आधुनिक संस्थाले गठन गरेको निगम हो। बडापत्र)। * '''वैधानिक कम्पनीहरू''': आज अपेक्षाकृत दुर्लभ, केही कम्पनीहरू सम्बन्धित क्षेत्राधिकारमा पारित निजी विधानद्वारा गठन गरिएका छन्। जब कम्पनीको नाम पछि "Ltd" राखिन्छ, यसले सीमित कम्पनीलाई जनाउँछ, र "PLC" (पब्लिक लिमिटेड कम्पनी) ले यसको शेयर व्यापक रूपमा राखिएको संकेत गर्दछ।<ref>{{Cite web|url=https: //www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|title=BBC Bitesize - GCSE व्यवसाय - व्यवसाय स्वामित्वको रूपहरू - संशोधन 3|website=BBC Bitesize|access-date=2018-08-31|संग्रह -url=https://web.archive.org/web/20180901050059/https://www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|archive-date=September 1, 2018|url-status= live} }</ref> कानुनी सन्दर्भमा, कम्पनीका मालिकहरूलाई सामान्यतया "सदस्यहरू" भनिन्छ। शेयर द्वारा सीमित वा असीमित कम्पनीमा (शेयर पूँजी संग गठन वा संगठित), यो सेयरहोल्डर हुनेछ। ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी मा, यो ग्यारेन्टरहरू हुनेछन्। केही|अपतटीय क्षेत्राधिकार ले आफ्नो क्षेत्राधिकारको लागि व्यवसायलाई आकर्षित गर्नको लागि अपतटीय कम्पनी को विशेष रूपहरू सिर्जना गरेका छन्। उदाहरणहरूमा पृथक पोर्टफोलियो कम्पनीहरू र प्रतिबन्धित उद्देश्य कम्पनीहरू समावेश छन्। यद्यपि, त्यहाँ कम्पनी प्रकारका धेरै उप-श्रेणीहरू छन् जुन संसारमा विभिन्न क्षेत्राधिकारहरूमा गठन गर्न सकिन्छ। कम्पनीहरूलाई कहिलेकाहीं '''पब्लिक कम्पनीहरू'''' र ''''निजी कम्पनीहरू''' बीच कानूनी र नियामक उद्देश्यका लागि छुट्याइन्छ। सार्वजनिक कम्पनीहरू ती कम्पनीहरू हुन् जसको शेयरहरू सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्न सकिन्छ, प्रायः (यद्यपि सँधै) [[स्टक एक्सचेन्ज]] मा जारी गरिएको शेयरहरूमा लिस्टिङ आवश्यकताहरू /सूचीबद्ध नियमहरू लागू हुन्छ। , शेयर को व्यापार र शेयर को भविष्य को जारी को एक विनिमय को प्रतिष्ठा वा विशेष बजार को प्रतिष्ठा बलियो बनाउन मद्दत गर्न। निजी कम्पनीहरूसँग सार्वजनिक रूपमा व्यापार गरिएको शेयरहरू छैनन्, र प्रायः शेयरहरूको स्थानान्तरणमा प्रतिबन्धहरू छन्। केही अधिकार क्षेत्रहरूमा, निजी कम्पनीहरूको अधिकतम संख्यामा शेयरधारकहरू छन्। एक अभिभावक कम्पनी एक कम्पनी हो जसले अर्को फर्ममा पर्याप्त भोटिङ स्टकको स्वामित्व राख्छ र यसको संचालक समितिलाई प्रभाव पारेर वा चयन गरेर व्यवस्थापन र सञ्चालनहरू नियन्त्रण गर्न सक्छ; दोस्रो कम्पनीलाई मूल कम्पनीको सहायक मानिन्छ। अभिभावक कम्पनीको परिभाषा अधिकारक्षेत्र अनुसार फरक हुन्छ, परिभाषालाई सामान्यतया त्यो अधिकारक्षेत्रमा रहेका कम्पनीहरूसँग व्यवहार गर्ने कानूनको माध्यमबाट परिभाषित गरिन्छ। == कानुनी परिभाषा == नेपालको प्रचलित कानुन [[कम्पनी ऐन, २०६३]] को दफा ३ (१) अनुसार मुनाफाको उद्देश्य लिई कुनै उद्यम गर्न चाहने व्यक्तिले एक्लै वा अरूसँग समूहबध्द भई [[प्रबन्धपत्र]]मा उल्लेख भए बमोजिम एक वा एक भन्दा बढी उद्देश्य प्राप्तिका लागि [[दायित्व]] सिमित गरी संस्थापना गरेकोलाई कम्पनी भनिएको छ ।<ref name="परिभाषा">http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151010055440/http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf |date=2015-10-10 }}</ref> == कम्पनिका मुलभूत विशेषताहरु == {{मुख्य|कम्पनीका मुलभूत विशेषताहरू}} # स्वतन्त्र कानुनि अस्तित्व<br>कानुनि रुपमा कम्पनीको अस्तित्व कृत्रिम व्यक्ति सरह रहेको हुन्छ । यसको छुट्टै नाम हुनुको साथै आफ्नो नामबाट [[सम्पत्ति]] खरिद तथा विक्री गर्न पाउने र अन्य पक्षको नाममा मुद्दा दायर गर्न पाउने अधिकार समेत कम्पनीलाई प्राप्त हुन्छ । # सीमित दायित्व<br>प्रत्येक शेयरधनीहरूको दायित्व उनीहरुले लगानी गरेको शेयरको मुल्यसम्म मात्र सीमित हुन्छ कम्पनीको सम्पत्तिबाट दायित्व भुक्तानी गर्न नसकिएमा पनि शेयरधनीको व्यक्तिगत सम्पत्तीबाट ऋण तिर्नुपर्दैन । # अविछिन्न उत्तराधिकारी # छुट्टै सम्पति # कम्पनिले मुद्दा गर्न सक्ने तथा कम्पनि उपर पर्न सक्ने # साझा छाप<br>व्यक्तिको हस्ताक्षर सरह मान्यता प्राप्त एउटा छुट्टै छाप कम्पनीले प्रयोग गरेको हुन्छ । छाप नभएका कम्पनीका कुनै पनि कागज पत्रले कानुनी मान्यता प्राप्त गर्न सक्दैन् l # हस्तान्तरणीय शेयर # प्रतिनिधित्व मुलक व्यवस्थापन # औपचारिकता, जानकारी तथा खर्च == कम्पनीको प्रकार == ==== १. पब्लिक कम्पनी ==== {{मुख्य|पब्लिक कम्पनी}} पब्लिक कम्पनी भन्नाले कम्तिमा सात जना संस्थापक भई बढीमा जति पनि संस्थापक रहि स्थापना हुने कम्पनीलाई पब्लिक भनिन्छ । साथै जुन कम्पनीको शेयर स्वामित्वलाई साधारण जनतामा बाडिएको र शेयर बजारमा स्वतन्त्र रूपमा शेयरको कारोबार हुने कम्पनीलाई पब्लिक कम्पनी भनिन्छ । ==== २. प्राइभेट कम्पनी ==== {{मुख्य|प्राइभेट कम्पनी}} प्राइभेट वा निजी कम्पनी भन्नाले बढीमा एक सय एक जनासम्म शेयरधनी हुने तथा आफ्नो धितोपत्र शेयरधनीहरू बाहेक धितोबन्धक राखी वा अन्य कुनै किसिमले हक छाडी दिन नपाउने कम्पनीलाई प्राइभेट कम्पनी भनिन्छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बैङ्क]] * [[विमा कम्पनी]] * [[संयुक्त स्टक कम्पनी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}}नेपालमा कम्पनी दर्ता [https://taxvatnepal.com/private-limited-company/ Tax Vat Nepal] [[श्रेणी:कम्पनी]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन शब्दावली]] ptet0wbe381bqjaqaynfibhg9zxilkq 1357203 1357175 2026-05-31T05:27:11Z Bishaldev100 28807 /* अर्थशास्त्र र उपयोग */ 1357203 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी sidebar}} सामान्यतया '''कम्पनी''' भन्नाले कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि सहयोगी व्यक्तिहरूको समूहलाई बुझिन्छ । यसै गरी कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि नेपालको प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना भएको व्यक्तिहरूको समूहलाई कम्पनी भनिन्छ । यो शव्द अङ्ग्रेजीबाट आएको आगन्तुक शव्द हो । प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना हुने भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्ति पनि भनेर चिनिन्छ । कम्पनी स्थापनाको लागि समुहमा रहेका व्यक्तिहरूबाट रकम पूँजीको रूपमा सङ्कलन गरिन्छ भने उक्त [[पूँजि|पूँजी]]को बदलामा सो व्यक्तिहरूलाई [[सेयर|शेयर]] वितरण गर्ने गरिन्छ । कम्पनीमा शेयरधनीको दायित्व उसले लिएको [[सेयर|शेयर]]को अंकित मूल्य बराबर मात्र हुने हुँदा कम्पनीमा सिमित [[दायित्व]] हुने गर्दछ । [[File:Münster, LVM, Bürogebäude -- 2013 -- 5149-51.jpg|thumb|मुन्स्टर, नर्थ राइन-वेस्टफालिया, जर्मनीमा रहेको एउटा आधुनिक कर्पोरेट कार्यालय भवन]] [[File:Nokia office building in Hervanta Tampere 1.jpg|thumb|हेरभान्ता, टेम्पेरे, फिनल्याण्डमा नोकिया कर्पोरेशन को कार्यालय भवन]] '''कम्पनी'', संक्षिप्त रूपमा ', एक कानूनी निकाय कानूनी व्यक्तिहरूको संघलाई प्रतिनिधित्व गर्ने हो, चाहे प्राकृतिक, न्यायिक वा दुबैको मिश्रण, एक विशेष उद्देश्यको साथ। कम्पनीका सदस्यहरूले साझा उद्देश्य साझा गर्छन् र विशिष्ट, घोषित लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न एकजुट हुन्छन्। समय बित्दै जाँदा, कम्पनीहरूले निम्न सुविधाहरूमा विकास गरेका छन्: "अलग कानूनी व्यक्तित्व, सीमित दायित्व, स्थानान्तरण योग्य शेयर, लगानीकर्ता स्वामित्व, र व्यवस्थापकीय पदानुक्रम"।<ref name=":0">{{Cite journal |last=Turner |first =John D. |date=2024-01-30 |title=युनाइटेड किंगडममा कर्पोरेट गभर्नेन्सको तीन शताब्दी |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ehr.13326 |journal=The Economic History समीक्षा |language=en |doi=10.1111/ehr.13326 |issn=0013-0117|doi-access=free }}</ref> कम्पनी, एक संस्थाको रूपमा, राज्य द्वारा सिर्जना गरिएको हो। जसले संस्थापनको विशेषाधिकार प्रदान गर्यो।<ref name=":0" /> कम्पनीहरूले विभिन्न रूपहरू लिन्छन्, जस्तै: * स्वैच्छिक संघ, जसमा गैर नाफामुखी संस्था हरू समावेश हुन सक्छन् * देश अनुसार कानुनी एकाइ प्रकारको सूची * वित्तीय संस्थाहरू र [[बैङ्क|बैंक]]हरू * कार्यक्रम वा शैक्षिक संस्थाहरू सार्वजनिक रूपमा घोषित समावेश प्रकाशित नीति अनुसार सदस्यहरूले आफ्ना कर्तव्यहरू पूरा गर्न वा असफल भएमा कम्पनी आफैंमा सीमित दायित्व भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्तिको रूपमा सिर्जना गर्न सकिन्छ। जब कम्पनी बन्द हुन्छ, थप कानुनी दायित्वहरूबाट बच्नको लागि यसलाई लिक्विडेटेड हुन आवश्यक पर्दछ। कम्पनीहरूले आफूलाई नयाँ कम्पनीहरूको रूपमा सम्बद्ध र सामूहिक रूपमा दर्ता गर्न सक्छन्; नतिजा प्राप्त संस्थाहरू प्रायः कर्पोरेट समूह को रूपमा चिनिन्छन्। == अर्थ र परिभाषा == कम्पनीलाई "कृत्रिम व्यक्ति", अदृश्य, अमूर्त, कानून द्वारा वा अन्तर्गत सिर्जना गरिएको, <ref> को रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। निगमको परिभाषा तुलना गर्नुहोस्: ''"सम्भवतः निगमको सबैभन्दा राम्रो परिभाषा प्रधान न्यायाधीश जोन मार्शलले 1819 मा एक प्रसिद्ध सर्वोच्च अदालतको निर्णयमा दिएका थिए। एक निगम, उनले भने, 'एक कृत्रिम व्यक्ति, अदृश्य, अमूर्त, र। कानूनको चिन्तनमा मात्र अवस्थित छ।' अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, ''निगम'' [...] एक कृत्रिम व्यक्ति हो, कानूनद्वारा सिर्जना गरिएको, वास्तविक व्यक्तिको अधिकांश कानुनी अधिकारहरूसँग। {{पुस्तक उद्धृत गर्नुहोस् | last1 = गर्व | पहिलो 1 = विलियम एम। | last2 = ह्युजेस | पहिलो २ = रोबर्ट जे। | अन्तिम ३ = कपूर | पहिलो ३ = ज्याक आर। | वर्ष = 1985 | अध्याय = 4: व्यापार स्वामित्व को एक रूप छनोट | शीर्षक = व्यापार | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | श्रृंखला = CengageNOW श्रृंखला | संस्करण = १० | स्थान = मेसन, ओहायो | प्रकाशक = Cengage Learning | प्रकाशन मिति = 2009 | पृष्ठ = 116 | isbn = 9780324829556 | पहुँच मिति = 20 अप्रिल 2019 }}</ref> एक अलग [[कानून|कानूनी क्षमता]] (वा "व्यक्तित्व"), [[सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूची|सर्वाधिक उत्तराधिकार]], र [[कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय, नेपाल|सामान्य छाप]] संग। केही वरिष्ठ पदहरू बाहेक, कम्पनीहरू व्यक्तिगत सदस्यको मृत्यु, पागलपन, [[दामासाही]] वा [[दामासाही|दिवालिया]]बाट अप्रभावित रहन्छन्। ===व्युत्पत्ति === अंग्रेजी शब्द, "''कम्पनी''," यसको उत्पत्ति पुरानो फ्रान्सेली शब्द compagnie (पहिलो 1150 मा रेकर्ड गरिएको) मा भएको छ, जसको अर्थ "समाज, मित्रता, आत्मीयता; शरीरको सैनिकहरू",<ref>१२ औं शताब्दी: {{OEtymD|company}}</ref> जुन लेट ल्याटिन शब्द {{Lang|la|companio}} बाट आएको हो ("जो तपाईसँग रोटी खान्छ") , पहिलो पटक सेलिक कानून (सर्का AD 500) मा जर्मन अभिव्यक्तिको calque रूपमा प्रमाणित गरिएको {{Lang|frk|gahlaibo}} (शाब्दिक रूपमा, "रोटी संग"), ओल्ड हाई जर्मन {{Lang|goh|galeipo}} ("साथी") र गोथिक {{Lang|got|gahlaiba}} (" मेसमेट")। === अर्थशास्त्र र उपयोग === १३०३ सम्ममा, कम्पनी शब्दले व्यापारिक गिल्डहरूलाई जनाउन्थ्यो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '[...] शब्द लेट 14c देखि ट्रेड गिल्डको सन्दर्भमा प्रयोग भएको छ।' </ref> "व्यवसायिक संस्था" को अर्थमा कम्पनी शब्दको प्रयोग पहिलो पटक १५५० को दशकमा अभिलेख गरिएको थियो,ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '14c ढिलो देखि। को रूपमा "धेरै व्यक्तिहरू संयुक्त रूपमा कुनै पनि काम गर्न वा गर्न एकजुट भए," जसले 1550s सम्म "व्यापार संघ" को व्यावसायिक अर्थ विकसित गर्यो, यो शब्द 14c को अन्तदेखि ट्रेड गिल्डहरूको सन्दर्भमा प्रयोग भएको थियो।' </ref> र संक्षिप्त नाम "co." १७६९ बाट आएको हो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OED | co }} - "1759 Compl. Let.-writer (ed. 6) London: Printed for Stanley Crowder, and Co." </ref><ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|co.}} - '1670 को दशकमा व्यवसायिक अर्थमा कम्पनीको संक्षिप्त नामको रूपमा, फर्ममा साझेदारहरूलाई संकेत गर्दै जसको नाम यसको नाममा देखा पर्दैन। त्यसैले र सह. कुनै पनि समूहको "बाकी" संकेत गर्न (1757)'। </ref> == संसारभरका कम्पनीहरू == ===चीन=== [[चीन]] मा, कम्पनीहरू प्रायः [[सरकार]] सञ्चालित वा सरकार समर्थित हुन्छन्। अन्य कम्पनीहरू विदेशी कम्पनीहरू वा [[निर्यात]]-आधारित निगमहरू हुन सक्छन्। जन-गणतन्त्र चीनको कम्पनी कानून अनुसार, कम्पनीहरूले सीमित दायित्व कम्पनी र संयुक्त स्टक लिमिटेड कम्पनी समावेश गर्दछ जुन मेनल्याण्ड चीनमा स्थापना भएको थियो। ===युनाइटेड किङ्गडम=== अंग्रेजी कानून र यसमा आधारित कानुनी क्षेत्राधिकारहरूमा, कम्पनी कम्पनी अधिनियमहरू वा समान कानून अन्तर्गत दर्ता गरिएको एक निकाय कर्पोरेट वा निगम कम्पनी हो।<ref name = uk>{ {साइट वेब|url= http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm|title= कम्पनी ऐन 2006|website= www.legislation.gov.uk|access- date= मार्च १५, २०२०|archive-url= https://web.archive.org/web/20150410122903/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm |संग्रह-मिति=अप्रिल १०, २०१५|url-status= live}}</ref> सामान्य रूपहरू समावेश छन्: * निजी कम्पनीहरू ग्यारेन्टीद्वारा सीमित * सामुदायिक हित कम्पनी * परोपकारी संस्थागत संस्था * सेयरद्वारा सीमित निजी कम्पनीहरू - कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप * पब्लिक लिमिटेड कम्पनीहरू - कम्पनीहरू, सामान्यतया ठूला, जसलाई आफ्ना शेयरहरू सार्वजनिक गर्न अनुमति दिइन्छ (तर आवश्यक छैन), उदाहरणका लागि [[स्टक एक्सचेन्ज]] ===संयुक्त राज्य=== [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा, कम्पनी अनिवार्य रूपमा निगम होईन। उदाहरण को लागी, एक कम्पनी "निगम, [[साझेदारी]], संघ, [[संयुक्त स्टक कम्पनी|संयुक्त-स्टक कम्पनी]], ट्रस्ट, फन्ड हुन सक्छ, वा [[व्यक्ति]]को संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक हैसियतमा) कुनै पनि प्रापक, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान आधिकारिक, वा लिक्विडेटेड एजेन्ट अग्रगामी।"<ref>{{उद्धरण पुस्तक | वर्ष = 1891 | अध्याय = कम्पनी | editor1-last = गार्नर | सम्पादक 1-पहिलो = ब्रायन ए | editor1-link = ब्रायन ए गार्नर | शीर्षक = कालोको कानून शब्दकोश | url = https://books.google.com/books?id=sgNfDwAAQBAJ | श्रृंखला = कालोको कानून, 9 औं संस्करण | मात्रा = 1 | संस्करण = 9 | स्थान = सेन्ट पल, मिनेसोटा | प्रकाशक = पश्चिम प्रकाशन, इंक | प्रकाशन मिति = २००९ | पृष्ठ = 318 | isbn = 9780314199492 | पहुँच-मिति = 20 अप्रिल 2019 | उद्धरण = "२. एक निगम, साझेदारी, संघ, संयुक्त-स्टक कम्पनी, ट्रस्ट, कोष, वा व्यक्तिहरूको संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक क्षमतामा) कुनै प्राप्तकर्ता, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान अधिकारी, वा लिक्विडेट गर्दै [[एजेन्सीको कानून|एजेन्ट]], माथिका कुनै पनिको लागि। लगानी कम्पनी ऐन 2(a)(8)(15 USCA 80a-2(a)(8))।" }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Black's">[[ब्ल्याकको कानून शब्दकोश]]। दोस्रो पकेट संस्करण। ब्रायन ए गार्नर, सम्पादक। पश्चिम। 2001।</ref> ==प्रकार== *''''कम्पनी ग्यारेन्टीद्वारा सीमित ''' सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनीहरू गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि बनाइन्छ, जस्तै क्लब वा परोपकारी संस्थाहरू। सदस्यहरूले निश्चित (सामान्यतया नाममात्र) रकमको भुक्तानीको ग्यारेन्टी दिन्छन् यदि कम्पनी दिवालिया लिक्विडेशन मा जान्छ, तर अन्यथा, कम्पनीको सम्बन्धमा उनीहरूसँग कुनै आर्थिक अधिकार हुँदैन। यस प्रकारको कम्पनी इंग्ल्याण्ड मा सामान्य छ। ग्यारेन्टी द्वारा सीमित कम्पनी सेयर पूँजी संग वा बिना हुन सक्छ। *'''' शेयरद्वारा सीमित कम्पनी''' व्यवसायिक उद्यमहरूको लागि प्रयोग गरिने कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप। विशेष रूपमा, एक सीमित कम्पनी भनेको "कम्पनी हो जसमा प्रत्येक शेयरधारकको दायित्व व्यक्तिगत रूपमा लगानी गरिएको रकममा सीमित हुन्छ" जसमा निगमहरू "सीमित कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य उदाहरण" हुन्।<ref name="Black's"/> यस प्रकारको कम्पनी इङ्गल्याण्ड र धेरै अंग्रेजी बोल्ने देशहरू मा सामान्य छ। शेयर द्वारा सीमित कम्पनी [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्ने कम्पनी]] वा निजी रूपमा आयोजित कम्पनी हुन सक्छ। * '''सेयर पूँजीको साथ ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी:'''' एक हाइब्रिड इकाई, सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनी गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि गठन गरिन्छ, तर कम्पनीका गतिविधिहरू आंशिक रूपमा फिर्ताको आशा गर्ने लगानीकर्ताहरूद्वारा वित्त पोषित हुन्छन्। यस प्रकारको कम्पनी अब UK मा गठन हुन सक्दैन, यद्यपि तिनीहरूको अस्तित्वको लागि कानुनमा प्रावधानहरू अवस्थित छन्।<ref name="uk" /> *'''सीमित दायित्व कम्पनी''' "कम्पनी - निश्चित राज्यहरूमा वैधानिक रूपमा अधिकृत - जुन सीमित दायित्व, सदस्य वा प्रबन्धकहरूद्वारा व्यवस्थापन, र स्वामित्व हस्तान्तरणमा सीमितताहरूद्वारा विशेषता हो", अर्थात्, L.L.C.संरचनालाई "हाइब्रिड" भनिएको छ जसमा यसले "निगम र साझेदारी वा एकल स्वामित्व को विशेषताहरू संयोजन गर्दछ। निगम जस्तै, यो कम्पनीका सदस्यहरूका लागि सीमित दायित्व छ, र साझेदारी जस्तै यसमा "सदस्यहरूका लागि प्रवाह-मार्फत कर" छ र "सदस्यको मृत्यु वा दिवालियापनमा विघटन हुनुपर्छ"।<ref>{{उद्धरण गर्नुहोस्। web|url=http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|title=Limited Liability Company (LLC) परिभाषा - Investopedia|author=root|work=Investopedia|access-date=November 14 , 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127013955/http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|archive-date=November 27, 2012| url-status=live} }</ref> * '''एक असीमित कम्पनी शेयर पूँजीको साथ वा बिना ''' एक हाइब्रिड इकाई, एक कम्पनी जहाँ कम्पनीको ऋण (यदि कुनै) को लागी सदस्य वा शेयरधारकहरूको दायित्व सीमित छैन। यस अवस्थामा, समावेशको पर्दाको सिद्धान्त लागू हुँदैन। कम्पनीहरूको कम सामान्य प्रकारहरू हुन्: * '''प्याटेन्ट अक्षरहरूद्वारा बनाइएका कम्पनीहरू''': धेरै जसो निगमहरू अक्षरहरू पेटेन्टद्वारा बनाइएका हुन् कर्पोरेसन सोल नभई कम्पनीहरू जसलाई आज सामान्यतया बुझिन्छ। *'''रोयल चार्टर कर्पोरेसनहरू''': मध्य-युग युरोपमा, आधुनिक कम्पनी कानूनहरू पारित हुनु अघि, यी मात्र प्रकारका कम्पनीहरू थिए।{{cn|date=फेब्रुअरी 2023}} अब तिनीहरू अपेक्षाकृत दुर्लभ छन्, धेरै पुराना कम्पनीहरू बाहेक जुन अझै पनि बाँचिरहेका छन् (विशेष गरी धेरै ब्रिटिश बैंकहरू), वा अर्ध-नियामक कार्य पूरा गर्ने आधुनिक समाजहरू (उदाहरणका लागि, बैंक अफ इङ्गल्याण्ड एक आधुनिक संस्थाले गठन गरेको निगम हो। बडापत्र)। * '''वैधानिक कम्पनीहरू''': आज अपेक्षाकृत दुर्लभ, केही कम्पनीहरू सम्बन्धित क्षेत्राधिकारमा पारित निजी विधानद्वारा गठन गरिएका छन्। जब कम्पनीको नाम पछि "Ltd" राखिन्छ, यसले सीमित कम्पनीलाई जनाउँछ, र "PLC" (पब्लिक लिमिटेड कम्पनी) ले यसको शेयर व्यापक रूपमा राखिएको संकेत गर्दछ।<ref>{{Cite web|url=https: //www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|title=BBC Bitesize - GCSE व्यवसाय - व्यवसाय स्वामित्वको रूपहरू - संशोधन 3|website=BBC Bitesize|access-date=2018-08-31|संग्रह -url=https://web.archive.org/web/20180901050059/https://www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|archive-date=September 1, 2018|url-status= live} }</ref> कानुनी सन्दर्भमा, कम्पनीका मालिकहरूलाई सामान्यतया "सदस्यहरू" भनिन्छ। शेयर द्वारा सीमित वा असीमित कम्पनीमा (शेयर पूँजी संग गठन वा संगठित), यो सेयरहोल्डर हुनेछ। ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी मा, यो ग्यारेन्टरहरू हुनेछन्। केही|अपतटीय क्षेत्राधिकार ले आफ्नो क्षेत्राधिकारको लागि व्यवसायलाई आकर्षित गर्नको लागि अपतटीय कम्पनी को विशेष रूपहरू सिर्जना गरेका छन्। उदाहरणहरूमा पृथक पोर्टफोलियो कम्पनीहरू र प्रतिबन्धित उद्देश्य कम्पनीहरू समावेश छन्। यद्यपि, त्यहाँ कम्पनी प्रकारका धेरै उप-श्रेणीहरू छन् जुन संसारमा विभिन्न क्षेत्राधिकारहरूमा गठन गर्न सकिन्छ। कम्पनीहरूलाई कहिलेकाहीं '''पब्लिक कम्पनीहरू'''' र ''''निजी कम्पनीहरू''' बीच कानूनी र नियामक उद्देश्यका लागि छुट्याइन्छ। सार्वजनिक कम्पनीहरू ती कम्पनीहरू हुन् जसको शेयरहरू सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्न सकिन्छ, प्रायः (यद्यपि सँधै) [[स्टक एक्सचेन्ज]] मा जारी गरिएको शेयरहरूमा लिस्टिङ आवश्यकताहरू /सूचीबद्ध नियमहरू लागू हुन्छ। , शेयर को व्यापार र शेयर को भविष्य को जारी को एक विनिमय को प्रतिष्ठा वा विशेष बजार को प्रतिष्ठा बलियो बनाउन मद्दत गर्न। निजी कम्पनीहरूसँग सार्वजनिक रूपमा व्यापार गरिएको शेयरहरू छैनन्, र प्रायः शेयरहरूको स्थानान्तरणमा प्रतिबन्धहरू छन्। केही अधिकार क्षेत्रहरूमा, निजी कम्पनीहरूको अधिकतम संख्यामा शेयरधारकहरू छन्। एक अभिभावक कम्पनी एक कम्पनी हो जसले अर्को फर्ममा पर्याप्त भोटिङ स्टकको स्वामित्व राख्छ र यसको संचालक समितिलाई प्रभाव पारेर वा चयन गरेर व्यवस्थापन र सञ्चालनहरू नियन्त्रण गर्न सक्छ; दोस्रो कम्पनीलाई मूल कम्पनीको सहायक मानिन्छ। अभिभावक कम्पनीको परिभाषा अधिकारक्षेत्र अनुसार फरक हुन्छ, परिभाषालाई सामान्यतया त्यो अधिकारक्षेत्रमा रहेका कम्पनीहरूसँग व्यवहार गर्ने कानूनको माध्यमबाट परिभाषित गरिन्छ। == कानुनी परिभाषा == नेपालको प्रचलित कानुन [[कम्पनी ऐन, २०६३]] को दफा ३ (१) अनुसार मुनाफाको उद्देश्य लिई कुनै उद्यम गर्न चाहने व्यक्तिले एक्लै वा अरूसँग समूहबध्द भई [[प्रबन्धपत्र]]मा उल्लेख भए बमोजिम एक वा एक भन्दा बढी उद्देश्य प्राप्तिका लागि [[दायित्व]] सिमित गरी संस्थापना गरेकोलाई कम्पनी भनिएको छ ।<ref name="परिभाषा">http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151010055440/http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf |date=2015-10-10 }}</ref> == कम्पनिका मुलभूत विशेषताहरु == {{मुख्य|कम्पनीका मुलभूत विशेषताहरू}} # स्वतन्त्र कानुनि अस्तित्व<br>कानुनि रुपमा कम्पनीको अस्तित्व कृत्रिम व्यक्ति सरह रहेको हुन्छ । यसको छुट्टै नाम हुनुको साथै आफ्नो नामबाट [[सम्पत्ति]] खरिद तथा विक्री गर्न पाउने र अन्य पक्षको नाममा मुद्दा दायर गर्न पाउने अधिकार समेत कम्पनीलाई प्राप्त हुन्छ । # सीमित दायित्व<br>प्रत्येक शेयरधनीहरूको दायित्व उनीहरुले लगानी गरेको शेयरको मुल्यसम्म मात्र सीमित हुन्छ कम्पनीको सम्पत्तिबाट दायित्व भुक्तानी गर्न नसकिएमा पनि शेयरधनीको व्यक्तिगत सम्पत्तीबाट ऋण तिर्नुपर्दैन । # अविछिन्न उत्तराधिकारी # छुट्टै सम्पति # कम्पनिले मुद्दा गर्न सक्ने तथा कम्पनि उपर पर्न सक्ने # साझा छाप<br>व्यक्तिको हस्ताक्षर सरह मान्यता प्राप्त एउटा छुट्टै छाप कम्पनीले प्रयोग गरेको हुन्छ । छाप नभएका कम्पनीका कुनै पनि कागज पत्रले कानुनी मान्यता प्राप्त गर्न सक्दैन् l # हस्तान्तरणीय शेयर # प्रतिनिधित्व मुलक व्यवस्थापन # औपचारिकता, जानकारी तथा खर्च == कम्पनीको प्रकार == ==== १. पब्लिक कम्पनी ==== {{मुख्य|पब्लिक कम्पनी}} पब्लिक कम्पनी भन्नाले कम्तिमा सात जना संस्थापक भई बढीमा जति पनि संस्थापक रहि स्थापना हुने कम्पनीलाई पब्लिक भनिन्छ । साथै जुन कम्पनीको शेयर स्वामित्वलाई साधारण जनतामा बाडिएको र शेयर बजारमा स्वतन्त्र रूपमा शेयरको कारोबार हुने कम्पनीलाई पब्लिक कम्पनी भनिन्छ । ==== २. प्राइभेट कम्पनी ==== {{मुख्य|प्राइभेट कम्पनी}} प्राइभेट वा निजी कम्पनी भन्नाले बढीमा एक सय एक जनासम्म शेयरधनी हुने तथा आफ्नो धितोपत्र शेयरधनीहरू बाहेक धितोबन्धक राखी वा अन्य कुनै किसिमले हक छाडी दिन नपाउने कम्पनीलाई प्राइभेट कम्पनी भनिन्छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बैङ्क]] * [[विमा कम्पनी]] * [[संयुक्त स्टक कम्पनी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}}नेपालमा कम्पनी दर्ता [https://taxvatnepal.com/private-limited-company/ Tax Vat Nepal] [[श्रेणी:कम्पनी]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन शब्दावली]] 6xtg1vgvxqiug9w67ylgawfgkdfvzgm 1357204 1357203 2026-05-31T05:28:08Z Bishaldev100 28807 /* अर्थशास्त्र र उपयोग */ 1357204 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी sidebar}} सामान्यतया '''कम्पनी''' भन्नाले कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि सहयोगी व्यक्तिहरूको समूहलाई बुझिन्छ । यसै गरी कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि नेपालको प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना भएको व्यक्तिहरूको समूहलाई कम्पनी भनिन्छ । यो शव्द अङ्ग्रेजीबाट आएको आगन्तुक शव्द हो । प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना हुने भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्ति पनि भनेर चिनिन्छ । कम्पनी स्थापनाको लागि समुहमा रहेका व्यक्तिहरूबाट रकम पूँजीको रूपमा सङ्कलन गरिन्छ भने उक्त [[पूँजि|पूँजी]]को बदलामा सो व्यक्तिहरूलाई [[सेयर|शेयर]] वितरण गर्ने गरिन्छ । कम्पनीमा शेयरधनीको दायित्व उसले लिएको [[सेयर|शेयर]]को अंकित मूल्य बराबर मात्र हुने हुँदा कम्पनीमा सिमित [[दायित्व]] हुने गर्दछ । [[File:Münster, LVM, Bürogebäude -- 2013 -- 5149-51.jpg|thumb|मुन्स्टर, नर्थ राइन-वेस्टफालिया, जर्मनीमा रहेको एउटा आधुनिक कर्पोरेट कार्यालय भवन]] [[File:Nokia office building in Hervanta Tampere 1.jpg|thumb|हेरभान्ता, टेम्पेरे, फिनल्याण्डमा नोकिया कर्पोरेशन को कार्यालय भवन]] '''कम्पनी'', संक्षिप्त रूपमा ', एक कानूनी निकाय कानूनी व्यक्तिहरूको संघलाई प्रतिनिधित्व गर्ने हो, चाहे प्राकृतिक, न्यायिक वा दुबैको मिश्रण, एक विशेष उद्देश्यको साथ। कम्पनीका सदस्यहरूले साझा उद्देश्य साझा गर्छन् र विशिष्ट, घोषित लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न एकजुट हुन्छन्। समय बित्दै जाँदा, कम्पनीहरूले निम्न सुविधाहरूमा विकास गरेका छन्: "अलग कानूनी व्यक्तित्व, सीमित दायित्व, स्थानान्तरण योग्य शेयर, लगानीकर्ता स्वामित्व, र व्यवस्थापकीय पदानुक्रम"।<ref name=":0">{{Cite journal |last=Turner |first =John D. |date=2024-01-30 |title=युनाइटेड किंगडममा कर्पोरेट गभर्नेन्सको तीन शताब्दी |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ehr.13326 |journal=The Economic History समीक्षा |language=en |doi=10.1111/ehr.13326 |issn=0013-0117|doi-access=free }}</ref> कम्पनी, एक संस्थाको रूपमा, राज्य द्वारा सिर्जना गरिएको हो। जसले संस्थापनको विशेषाधिकार प्रदान गर्यो।<ref name=":0" /> कम्पनीहरूले विभिन्न रूपहरू लिन्छन्, जस्तै: * स्वैच्छिक संघ, जसमा गैर नाफामुखी संस्था हरू समावेश हुन सक्छन् * देश अनुसार कानुनी एकाइ प्रकारको सूची * वित्तीय संस्थाहरू र [[बैङ्क|बैंक]]हरू * कार्यक्रम वा शैक्षिक संस्थाहरू सार्वजनिक रूपमा घोषित समावेश प्रकाशित नीति अनुसार सदस्यहरूले आफ्ना कर्तव्यहरू पूरा गर्न वा असफल भएमा कम्पनी आफैंमा सीमित दायित्व भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्तिको रूपमा सिर्जना गर्न सकिन्छ। जब कम्पनी बन्द हुन्छ, थप कानुनी दायित्वहरूबाट बच्नको लागि यसलाई लिक्विडेटेड हुन आवश्यक पर्दछ। कम्पनीहरूले आफूलाई नयाँ कम्पनीहरूको रूपमा सम्बद्ध र सामूहिक रूपमा दर्ता गर्न सक्छन्; नतिजा प्राप्त संस्थाहरू प्रायः कर्पोरेट समूह को रूपमा चिनिन्छन्। == अर्थ र परिभाषा == कम्पनीलाई "कृत्रिम व्यक्ति", अदृश्य, अमूर्त, कानून द्वारा वा अन्तर्गत सिर्जना गरिएको, <ref> को रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। निगमको परिभाषा तुलना गर्नुहोस्: ''"सम्भवतः निगमको सबैभन्दा राम्रो परिभाषा प्रधान न्यायाधीश जोन मार्शलले 1819 मा एक प्रसिद्ध सर्वोच्च अदालतको निर्णयमा दिएका थिए। एक निगम, उनले भने, 'एक कृत्रिम व्यक्ति, अदृश्य, अमूर्त, र। कानूनको चिन्तनमा मात्र अवस्थित छ।' अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, ''निगम'' [...] एक कृत्रिम व्यक्ति हो, कानूनद्वारा सिर्जना गरिएको, वास्तविक व्यक्तिको अधिकांश कानुनी अधिकारहरूसँग। {{पुस्तक उद्धृत गर्नुहोस् | last1 = गर्व | पहिलो 1 = विलियम एम। | last2 = ह्युजेस | पहिलो २ = रोबर्ट जे। | अन्तिम ३ = कपूर | पहिलो ३ = ज्याक आर। | वर्ष = 1985 | अध्याय = 4: व्यापार स्वामित्व को एक रूप छनोट | शीर्षक = व्यापार | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | श्रृंखला = CengageNOW श्रृंखला | संस्करण = १० | स्थान = मेसन, ओहायो | प्रकाशक = Cengage Learning | प्रकाशन मिति = 2009 | पृष्ठ = 116 | isbn = 9780324829556 | पहुँच मिति = 20 अप्रिल 2019 }}</ref> एक अलग [[कानून|कानूनी क्षमता]] (वा "व्यक्तित्व"), [[सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूची|सर्वाधिक उत्तराधिकार]], र [[कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय, नेपाल|सामान्य छाप]] संग। केही वरिष्ठ पदहरू बाहेक, कम्पनीहरू व्यक्तिगत सदस्यको मृत्यु, पागलपन, [[दामासाही]] वा [[दामासाही|दिवालिया]]बाट अप्रभावित रहन्छन्। ===व्युत्पत्ति === अंग्रेजी शब्द, "''कम्पनी''," यसको उत्पत्ति पुरानो फ्रान्सेली शब्द compagnie (पहिलो 1150 मा रेकर्ड गरिएको) मा भएको छ, जसको अर्थ "समाज, मित्रता, आत्मीयता; शरीरको सैनिकहरू",<ref>१२ औं शताब्दी: {{OEtymD|company}}</ref> जुन लेट ल्याटिन शब्द {{Lang|la|companio}} बाट आएको हो ("जो तपाईसँग रोटी खान्छ") , पहिलो पटक सेलिक कानून (सर्का AD 500) मा जर्मन अभिव्यक्तिको calque रूपमा प्रमाणित गरिएको {{Lang|frk|gahlaibo}} (शाब्दिक रूपमा, "रोटी संग"), ओल्ड हाई जर्मन {{Lang|goh|galeipo}} ("साथी") र गोथिक {{Lang|got|gahlaiba}} (" मेसमेट")। === अर्थशास्त्र र उपयोग === १३०३ सम्ममा, कम्पनी शब्दले व्यापारिक गिल्डहरूलाई जनाउन्थ्यो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '[...] शब्द लेट 14c देखि ट्रेड गिल्डको सन्दर्भमा प्रयोग भएको छ।' </ref> "व्यवसायिक संस्था" को अर्थमा कम्पनी शब्दको प्रयोग पहिलो पटक १५५० को दशकमा अभिलेख गरिएको थियो,<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '14c ढिलो देखि। को रूपमा "धेरै व्यक्तिहरू संयुक्त रूपमा कुनै पनि काम गर्न वा गर्न एकजुट भए," जसले 1550s सम्म "व्यापार संघ" को व्यावसायिक अर्थ विकसित गर्यो, यो शब्द 14c को अन्तदेखि ट्रेड गिल्डहरूको सन्दर्भमा प्रयोग भएको थियो।' </ref> र संक्षिप्त नाम "co." १७६९ बाट आएको हो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OED | co }} - "1759 Compl. Let.-writer (ed. 6) London: Printed for Stanley Crowder, and Co." </ref><ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|co.}} - '1670 को दशकमा व्यवसायिक अर्थमा कम्पनीको संक्षिप्त नामको रूपमा, फर्ममा साझेदारहरूलाई संकेत गर्दै जसको नाम यसको नाममा देखा पर्दैन। त्यसैले र सह. कुनै पनि समूहको "बाकी" संकेत गर्न (1757)'। </ref> == संसारभरका कम्पनीहरू == ===चीन=== [[चीन]] मा, कम्पनीहरू प्रायः [[सरकार]] सञ्चालित वा सरकार समर्थित हुन्छन्। अन्य कम्पनीहरू विदेशी कम्पनीहरू वा [[निर्यात]]-आधारित निगमहरू हुन सक्छन्। जन-गणतन्त्र चीनको कम्पनी कानून अनुसार, कम्पनीहरूले सीमित दायित्व कम्पनी र संयुक्त स्टक लिमिटेड कम्पनी समावेश गर्दछ जुन मेनल्याण्ड चीनमा स्थापना भएको थियो। ===युनाइटेड किङ्गडम=== अंग्रेजी कानून र यसमा आधारित कानुनी क्षेत्राधिकारहरूमा, कम्पनी कम्पनी अधिनियमहरू वा समान कानून अन्तर्गत दर्ता गरिएको एक निकाय कर्पोरेट वा निगम कम्पनी हो।<ref name = uk>{ {साइट वेब|url= http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm|title= कम्पनी ऐन 2006|website= www.legislation.gov.uk|access- date= मार्च १५, २०२०|archive-url= https://web.archive.org/web/20150410122903/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm |संग्रह-मिति=अप्रिल १०, २०१५|url-status= live}}</ref> सामान्य रूपहरू समावेश छन्: * निजी कम्पनीहरू ग्यारेन्टीद्वारा सीमित * सामुदायिक हित कम्पनी * परोपकारी संस्थागत संस्था * सेयरद्वारा सीमित निजी कम्पनीहरू - कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप * पब्लिक लिमिटेड कम्पनीहरू - कम्पनीहरू, सामान्यतया ठूला, जसलाई आफ्ना शेयरहरू सार्वजनिक गर्न अनुमति दिइन्छ (तर आवश्यक छैन), उदाहरणका लागि [[स्टक एक्सचेन्ज]] ===संयुक्त राज्य=== [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा, कम्पनी अनिवार्य रूपमा निगम होईन। उदाहरण को लागी, एक कम्पनी "निगम, [[साझेदारी]], संघ, [[संयुक्त स्टक कम्पनी|संयुक्त-स्टक कम्पनी]], ट्रस्ट, फन्ड हुन सक्छ, वा [[व्यक्ति]]को संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक हैसियतमा) कुनै पनि प्रापक, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान आधिकारिक, वा लिक्विडेटेड एजेन्ट अग्रगामी।"<ref>{{उद्धरण पुस्तक | वर्ष = 1891 | अध्याय = कम्पनी | editor1-last = गार्नर | सम्पादक 1-पहिलो = ब्रायन ए | editor1-link = ब्रायन ए गार्नर | शीर्षक = कालोको कानून शब्दकोश | url = https://books.google.com/books?id=sgNfDwAAQBAJ | श्रृंखला = कालोको कानून, 9 औं संस्करण | मात्रा = 1 | संस्करण = 9 | स्थान = सेन्ट पल, मिनेसोटा | प्रकाशक = पश्चिम प्रकाशन, इंक | प्रकाशन मिति = २००९ | पृष्ठ = 318 | isbn = 9780314199492 | पहुँच-मिति = 20 अप्रिल 2019 | उद्धरण = "२. एक निगम, साझेदारी, संघ, संयुक्त-स्टक कम्पनी, ट्रस्ट, कोष, वा व्यक्तिहरूको संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक क्षमतामा) कुनै प्राप्तकर्ता, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान अधिकारी, वा लिक्विडेट गर्दै [[एजेन्सीको कानून|एजेन्ट]], माथिका कुनै पनिको लागि। लगानी कम्पनी ऐन 2(a)(8)(15 USCA 80a-2(a)(8))।" }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Black's">[[ब्ल्याकको कानून शब्दकोश]]। दोस्रो पकेट संस्करण। ब्रायन ए गार्नर, सम्पादक। पश्चिम। 2001।</ref> ==प्रकार== *''''कम्पनी ग्यारेन्टीद्वारा सीमित ''' सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनीहरू गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि बनाइन्छ, जस्तै क्लब वा परोपकारी संस्थाहरू। सदस्यहरूले निश्चित (सामान्यतया नाममात्र) रकमको भुक्तानीको ग्यारेन्टी दिन्छन् यदि कम्पनी दिवालिया लिक्विडेशन मा जान्छ, तर अन्यथा, कम्पनीको सम्बन्धमा उनीहरूसँग कुनै आर्थिक अधिकार हुँदैन। यस प्रकारको कम्पनी इंग्ल्याण्ड मा सामान्य छ। ग्यारेन्टी द्वारा सीमित कम्पनी सेयर पूँजी संग वा बिना हुन सक्छ। *'''' शेयरद्वारा सीमित कम्पनी''' व्यवसायिक उद्यमहरूको लागि प्रयोग गरिने कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप। विशेष रूपमा, एक सीमित कम्पनी भनेको "कम्पनी हो जसमा प्रत्येक शेयरधारकको दायित्व व्यक्तिगत रूपमा लगानी गरिएको रकममा सीमित हुन्छ" जसमा निगमहरू "सीमित कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य उदाहरण" हुन्।<ref name="Black's"/> यस प्रकारको कम्पनी इङ्गल्याण्ड र धेरै अंग्रेजी बोल्ने देशहरू मा सामान्य छ। शेयर द्वारा सीमित कम्पनी [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्ने कम्पनी]] वा निजी रूपमा आयोजित कम्पनी हुन सक्छ। * '''सेयर पूँजीको साथ ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी:'''' एक हाइब्रिड इकाई, सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनी गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि गठन गरिन्छ, तर कम्पनीका गतिविधिहरू आंशिक रूपमा फिर्ताको आशा गर्ने लगानीकर्ताहरूद्वारा वित्त पोषित हुन्छन्। यस प्रकारको कम्पनी अब UK मा गठन हुन सक्दैन, यद्यपि तिनीहरूको अस्तित्वको लागि कानुनमा प्रावधानहरू अवस्थित छन्।<ref name="uk" /> *'''सीमित दायित्व कम्पनी''' "कम्पनी - निश्चित राज्यहरूमा वैधानिक रूपमा अधिकृत - जुन सीमित दायित्व, सदस्य वा प्रबन्धकहरूद्वारा व्यवस्थापन, र स्वामित्व हस्तान्तरणमा सीमितताहरूद्वारा विशेषता हो", अर्थात्, L.L.C.संरचनालाई "हाइब्रिड" भनिएको छ जसमा यसले "निगम र साझेदारी वा एकल स्वामित्व को विशेषताहरू संयोजन गर्दछ। निगम जस्तै, यो कम्पनीका सदस्यहरूका लागि सीमित दायित्व छ, र साझेदारी जस्तै यसमा "सदस्यहरूका लागि प्रवाह-मार्फत कर" छ र "सदस्यको मृत्यु वा दिवालियापनमा विघटन हुनुपर्छ"।<ref>{{उद्धरण गर्नुहोस्। web|url=http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|title=Limited Liability Company (LLC) परिभाषा - Investopedia|author=root|work=Investopedia|access-date=November 14 , 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127013955/http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|archive-date=November 27, 2012| url-status=live} }</ref> * '''एक असीमित कम्पनी शेयर पूँजीको साथ वा बिना ''' एक हाइब्रिड इकाई, एक कम्पनी जहाँ कम्पनीको ऋण (यदि कुनै) को लागी सदस्य वा शेयरधारकहरूको दायित्व सीमित छैन। यस अवस्थामा, समावेशको पर्दाको सिद्धान्त लागू हुँदैन। कम्पनीहरूको कम सामान्य प्रकारहरू हुन्: * '''प्याटेन्ट अक्षरहरूद्वारा बनाइएका कम्पनीहरू''': धेरै जसो निगमहरू अक्षरहरू पेटेन्टद्वारा बनाइएका हुन् कर्पोरेसन सोल नभई कम्पनीहरू जसलाई आज सामान्यतया बुझिन्छ। *'''रोयल चार्टर कर्पोरेसनहरू''': मध्य-युग युरोपमा, आधुनिक कम्पनी कानूनहरू पारित हुनु अघि, यी मात्र प्रकारका कम्पनीहरू थिए।{{cn|date=फेब्रुअरी 2023}} अब तिनीहरू अपेक्षाकृत दुर्लभ छन्, धेरै पुराना कम्पनीहरू बाहेक जुन अझै पनि बाँचिरहेका छन् (विशेष गरी धेरै ब्रिटिश बैंकहरू), वा अर्ध-नियामक कार्य पूरा गर्ने आधुनिक समाजहरू (उदाहरणका लागि, बैंक अफ इङ्गल्याण्ड एक आधुनिक संस्थाले गठन गरेको निगम हो। बडापत्र)। * '''वैधानिक कम्पनीहरू''': आज अपेक्षाकृत दुर्लभ, केही कम्पनीहरू सम्बन्धित क्षेत्राधिकारमा पारित निजी विधानद्वारा गठन गरिएका छन्। जब कम्पनीको नाम पछि "Ltd" राखिन्छ, यसले सीमित कम्पनीलाई जनाउँछ, र "PLC" (पब्लिक लिमिटेड कम्पनी) ले यसको शेयर व्यापक रूपमा राखिएको संकेत गर्दछ।<ref>{{Cite web|url=https: //www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|title=BBC Bitesize - GCSE व्यवसाय - व्यवसाय स्वामित्वको रूपहरू - संशोधन 3|website=BBC Bitesize|access-date=2018-08-31|संग्रह -url=https://web.archive.org/web/20180901050059/https://www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|archive-date=September 1, 2018|url-status= live} }</ref> कानुनी सन्दर्भमा, कम्पनीका मालिकहरूलाई सामान्यतया "सदस्यहरू" भनिन्छ। शेयर द्वारा सीमित वा असीमित कम्पनीमा (शेयर पूँजी संग गठन वा संगठित), यो सेयरहोल्डर हुनेछ। ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी मा, यो ग्यारेन्टरहरू हुनेछन्। केही|अपतटीय क्षेत्राधिकार ले आफ्नो क्षेत्राधिकारको लागि व्यवसायलाई आकर्षित गर्नको लागि अपतटीय कम्पनी को विशेष रूपहरू सिर्जना गरेका छन्। उदाहरणहरूमा पृथक पोर्टफोलियो कम्पनीहरू र प्रतिबन्धित उद्देश्य कम्पनीहरू समावेश छन्। यद्यपि, त्यहाँ कम्पनी प्रकारका धेरै उप-श्रेणीहरू छन् जुन संसारमा विभिन्न क्षेत्राधिकारहरूमा गठन गर्न सकिन्छ। कम्पनीहरूलाई कहिलेकाहीं '''पब्लिक कम्पनीहरू'''' र ''''निजी कम्पनीहरू''' बीच कानूनी र नियामक उद्देश्यका लागि छुट्याइन्छ। सार्वजनिक कम्पनीहरू ती कम्पनीहरू हुन् जसको शेयरहरू सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्न सकिन्छ, प्रायः (यद्यपि सँधै) [[स्टक एक्सचेन्ज]] मा जारी गरिएको शेयरहरूमा लिस्टिङ आवश्यकताहरू /सूचीबद्ध नियमहरू लागू हुन्छ। , शेयर को व्यापार र शेयर को भविष्य को जारी को एक विनिमय को प्रतिष्ठा वा विशेष बजार को प्रतिष्ठा बलियो बनाउन मद्दत गर्न। निजी कम्पनीहरूसँग सार्वजनिक रूपमा व्यापार गरिएको शेयरहरू छैनन्, र प्रायः शेयरहरूको स्थानान्तरणमा प्रतिबन्धहरू छन्। केही अधिकार क्षेत्रहरूमा, निजी कम्पनीहरूको अधिकतम संख्यामा शेयरधारकहरू छन्। एक अभिभावक कम्पनी एक कम्पनी हो जसले अर्को फर्ममा पर्याप्त भोटिङ स्टकको स्वामित्व राख्छ र यसको संचालक समितिलाई प्रभाव पारेर वा चयन गरेर व्यवस्थापन र सञ्चालनहरू नियन्त्रण गर्न सक्छ; दोस्रो कम्पनीलाई मूल कम्पनीको सहायक मानिन्छ। अभिभावक कम्पनीको परिभाषा अधिकारक्षेत्र अनुसार फरक हुन्छ, परिभाषालाई सामान्यतया त्यो अधिकारक्षेत्रमा रहेका कम्पनीहरूसँग व्यवहार गर्ने कानूनको माध्यमबाट परिभाषित गरिन्छ। == कानुनी परिभाषा == नेपालको प्रचलित कानुन [[कम्पनी ऐन, २०६३]] को दफा ३ (१) अनुसार मुनाफाको उद्देश्य लिई कुनै उद्यम गर्न चाहने व्यक्तिले एक्लै वा अरूसँग समूहबध्द भई [[प्रबन्धपत्र]]मा उल्लेख भए बमोजिम एक वा एक भन्दा बढी उद्देश्य प्राप्तिका लागि [[दायित्व]] सिमित गरी संस्थापना गरेकोलाई कम्पनी भनिएको छ ।<ref name="परिभाषा">http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151010055440/http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf |date=2015-10-10 }}</ref> == कम्पनिका मुलभूत विशेषताहरु == {{मुख्य|कम्पनीका मुलभूत विशेषताहरू}} # स्वतन्त्र कानुनि अस्तित्व<br>कानुनि रुपमा कम्पनीको अस्तित्व कृत्रिम व्यक्ति सरह रहेको हुन्छ । यसको छुट्टै नाम हुनुको साथै आफ्नो नामबाट [[सम्पत्ति]] खरिद तथा विक्री गर्न पाउने र अन्य पक्षको नाममा मुद्दा दायर गर्न पाउने अधिकार समेत कम्पनीलाई प्राप्त हुन्छ । # सीमित दायित्व<br>प्रत्येक शेयरधनीहरूको दायित्व उनीहरुले लगानी गरेको शेयरको मुल्यसम्म मात्र सीमित हुन्छ कम्पनीको सम्पत्तिबाट दायित्व भुक्तानी गर्न नसकिएमा पनि शेयरधनीको व्यक्तिगत सम्पत्तीबाट ऋण तिर्नुपर्दैन । # अविछिन्न उत्तराधिकारी # छुट्टै सम्पति # कम्पनिले मुद्दा गर्न सक्ने तथा कम्पनि उपर पर्न सक्ने # साझा छाप<br>व्यक्तिको हस्ताक्षर सरह मान्यता प्राप्त एउटा छुट्टै छाप कम्पनीले प्रयोग गरेको हुन्छ । छाप नभएका कम्पनीका कुनै पनि कागज पत्रले कानुनी मान्यता प्राप्त गर्न सक्दैन् l # हस्तान्तरणीय शेयर # प्रतिनिधित्व मुलक व्यवस्थापन # औपचारिकता, जानकारी तथा खर्च == कम्पनीको प्रकार == ==== १. पब्लिक कम्पनी ==== {{मुख्य|पब्लिक कम्पनी}} पब्लिक कम्पनी भन्नाले कम्तिमा सात जना संस्थापक भई बढीमा जति पनि संस्थापक रहि स्थापना हुने कम्पनीलाई पब्लिक भनिन्छ । साथै जुन कम्पनीको शेयर स्वामित्वलाई साधारण जनतामा बाडिएको र शेयर बजारमा स्वतन्त्र रूपमा शेयरको कारोबार हुने कम्पनीलाई पब्लिक कम्पनी भनिन्छ । ==== २. प्राइभेट कम्पनी ==== {{मुख्य|प्राइभेट कम्पनी}} प्राइभेट वा निजी कम्पनी भन्नाले बढीमा एक सय एक जनासम्म शेयरधनी हुने तथा आफ्नो धितोपत्र शेयरधनीहरू बाहेक धितोबन्धक राखी वा अन्य कुनै किसिमले हक छाडी दिन नपाउने कम्पनीलाई प्राइभेट कम्पनी भनिन्छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बैङ्क]] * [[विमा कम्पनी]] * [[संयुक्त स्टक कम्पनी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}}नेपालमा कम्पनी दर्ता [https://taxvatnepal.com/private-limited-company/ Tax Vat Nepal] [[श्रेणी:कम्पनी]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन शब्दावली]] 7zxue2ziep0gp484qjvdswh711q1mii 1357205 1357204 2026-05-31T05:35:05Z Bishaldev100 28807 /* व्युत्पत्ति */ 1357205 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी sidebar}} सामान्यतया '''कम्पनी''' भन्नाले कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि सहयोगी व्यक्तिहरूको समूहलाई बुझिन्छ । यसै गरी कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि नेपालको प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना भएको व्यक्तिहरूको समूहलाई कम्पनी भनिन्छ । यो शव्द अङ्ग्रेजीबाट आएको आगन्तुक शव्द हो । प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना हुने भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्ति पनि भनेर चिनिन्छ । कम्पनी स्थापनाको लागि समुहमा रहेका व्यक्तिहरूबाट रकम पूँजीको रूपमा सङ्कलन गरिन्छ भने उक्त [[पूँजि|पूँजी]]को बदलामा सो व्यक्तिहरूलाई [[सेयर|शेयर]] वितरण गर्ने गरिन्छ । कम्पनीमा शेयरधनीको दायित्व उसले लिएको [[सेयर|शेयर]]को अंकित मूल्य बराबर मात्र हुने हुँदा कम्पनीमा सिमित [[दायित्व]] हुने गर्दछ । [[File:Münster, LVM, Bürogebäude -- 2013 -- 5149-51.jpg|thumb|मुन्स्टर, नर्थ राइन-वेस्टफालिया, जर्मनीमा रहेको एउटा आधुनिक कर्पोरेट कार्यालय भवन]] [[File:Nokia office building in Hervanta Tampere 1.jpg|thumb|हेरभान्ता, टेम्पेरे, फिनल्याण्डमा नोकिया कर्पोरेशन को कार्यालय भवन]] '''कम्पनी'', संक्षिप्त रूपमा ', एक कानूनी निकाय कानूनी व्यक्तिहरूको संघलाई प्रतिनिधित्व गर्ने हो, चाहे प्राकृतिक, न्यायिक वा दुबैको मिश्रण, एक विशेष उद्देश्यको साथ। कम्पनीका सदस्यहरूले साझा उद्देश्य साझा गर्छन् र विशिष्ट, घोषित लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न एकजुट हुन्छन्। समय बित्दै जाँदा, कम्पनीहरूले निम्न सुविधाहरूमा विकास गरेका छन्: "अलग कानूनी व्यक्तित्व, सीमित दायित्व, स्थानान्तरण योग्य शेयर, लगानीकर्ता स्वामित्व, र व्यवस्थापकीय पदानुक्रम"।<ref name=":0">{{Cite journal |last=Turner |first =John D. |date=2024-01-30 |title=युनाइटेड किंगडममा कर्पोरेट गभर्नेन्सको तीन शताब्दी |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ehr.13326 |journal=The Economic History समीक्षा |language=en |doi=10.1111/ehr.13326 |issn=0013-0117|doi-access=free }}</ref> कम्पनी, एक संस्थाको रूपमा, राज्य द्वारा सिर्जना गरिएको हो। जसले संस्थापनको विशेषाधिकार प्रदान गर्यो।<ref name=":0" /> कम्पनीहरूले विभिन्न रूपहरू लिन्छन्, जस्तै: * स्वैच्छिक संघ, जसमा गैर नाफामुखी संस्था हरू समावेश हुन सक्छन् * देश अनुसार कानुनी एकाइ प्रकारको सूची * वित्तीय संस्थाहरू र [[बैङ्क|बैंक]]हरू * कार्यक्रम वा शैक्षिक संस्थाहरू सार्वजनिक रूपमा घोषित समावेश प्रकाशित नीति अनुसार सदस्यहरूले आफ्ना कर्तव्यहरू पूरा गर्न वा असफल भएमा कम्पनी आफैंमा सीमित दायित्व भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्तिको रूपमा सिर्जना गर्न सकिन्छ। जब कम्पनी बन्द हुन्छ, थप कानुनी दायित्वहरूबाट बच्नको लागि यसलाई लिक्विडेटेड हुन आवश्यक पर्दछ। कम्पनीहरूले आफूलाई नयाँ कम्पनीहरूको रूपमा सम्बद्ध र सामूहिक रूपमा दर्ता गर्न सक्छन्; नतिजा प्राप्त संस्थाहरू प्रायः कर्पोरेट समूह को रूपमा चिनिन्छन्। == अर्थ र परिभाषा == कम्पनीलाई "कृत्रिम व्यक्ति", अदृश्य, अमूर्त, कानून द्वारा वा अन्तर्गत सिर्जना गरिएको, <ref> को रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। निगमको परिभाषा तुलना गर्नुहोस्: ''"सम्भवतः निगमको सबैभन्दा राम्रो परिभाषा प्रधान न्यायाधीश जोन मार्शलले 1819 मा एक प्रसिद्ध सर्वोच्च अदालतको निर्णयमा दिएका थिए। एक निगम, उनले भने, 'एक कृत्रिम व्यक्ति, अदृश्य, अमूर्त, र। कानूनको चिन्तनमा मात्र अवस्थित छ।' अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, ''निगम'' [...] एक कृत्रिम व्यक्ति हो, कानूनद्वारा सिर्जना गरिएको, वास्तविक व्यक्तिको अधिकांश कानुनी अधिकारहरूसँग। {{पुस्तक उद्धृत गर्नुहोस् | last1 = गर्व | पहिलो 1 = विलियम एम। | last2 = ह्युजेस | पहिलो २ = रोबर्ट जे। | अन्तिम ३ = कपूर | पहिलो ३ = ज्याक आर। | वर्ष = 1985 | अध्याय = 4: व्यापार स्वामित्व को एक रूप छनोट | शीर्षक = व्यापार | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | श्रृंखला = CengageNOW श्रृंखला | संस्करण = १० | स्थान = मेसन, ओहायो | प्रकाशक = Cengage Learning | प्रकाशन मिति = 2009 | पृष्ठ = 116 | isbn = 9780324829556 | पहुँच मिति = 20 अप्रिल 2019 }}</ref> एक अलग [[कानून|कानूनी क्षमता]] (वा "व्यक्तित्व"), [[सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूची|सर्वाधिक उत्तराधिकार]], र [[कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय, नेपाल|सामान्य छाप]] संग। केही वरिष्ठ पदहरू बाहेक, कम्पनीहरू व्यक्तिगत सदस्यको मृत्यु, पागलपन, [[दामासाही]] वा [[दामासाही|दिवालिया]]बाट अप्रभावित रहन्छन्। ===व्युत्पत्ति === अंग्रेजी शब्द, "कम्पनी", को उत्पत्ति पुरानो फ्रान्सेली शब्द compagnie (पहिलो पटक ११५० मा रेकर्ड गरिएको) बाट भएको हो, यसको अर्थ "समाज, मित्रता, आत्मीयता; सैनिकहरूको शरीर" हुन्छ।,<ref>१२ औं शताब्दी: {{OEtymD|company}}</ref> === अर्थशास्त्र र उपयोग === १३०३ सम्ममा, कम्पनी शब्दले व्यापारिक गिल्डहरूलाई जनाउन्थ्यो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '[...] शब्द लेट 14c देखि ट्रेड गिल्डको सन्दर्भमा प्रयोग भएको छ।' </ref> "व्यवसायिक संस्था" को अर्थमा कम्पनी शब्दको प्रयोग पहिलो पटक १५५० को दशकमा अभिलेख गरिएको थियो,<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '14c ढिलो देखि। को रूपमा "धेरै व्यक्तिहरू संयुक्त रूपमा कुनै पनि काम गर्न वा गर्न एकजुट भए," जसले 1550s सम्म "व्यापार संघ" को व्यावसायिक अर्थ विकसित गर्यो, यो शब्द 14c को अन्तदेखि ट्रेड गिल्डहरूको सन्दर्भमा प्रयोग भएको थियो।' </ref> र संक्षिप्त नाम "co." १७६९ बाट आएको हो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OED | co }} - "1759 Compl. Let.-writer (ed. 6) London: Printed for Stanley Crowder, and Co." </ref><ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|co.}} - '1670 को दशकमा व्यवसायिक अर्थमा कम्पनीको संक्षिप्त नामको रूपमा, फर्ममा साझेदारहरूलाई संकेत गर्दै जसको नाम यसको नाममा देखा पर्दैन। त्यसैले र सह. कुनै पनि समूहको "बाकी" संकेत गर्न (1757)'। </ref> == संसारभरका कम्पनीहरू == ===चीन=== [[चीन]] मा, कम्पनीहरू प्रायः [[सरकार]] सञ्चालित वा सरकार समर्थित हुन्छन्। अन्य कम्पनीहरू विदेशी कम्पनीहरू वा [[निर्यात]]-आधारित निगमहरू हुन सक्छन्। जन-गणतन्त्र चीनको कम्पनी कानून अनुसार, कम्पनीहरूले सीमित दायित्व कम्पनी र संयुक्त स्टक लिमिटेड कम्पनी समावेश गर्दछ जुन मेनल्याण्ड चीनमा स्थापना भएको थियो। ===युनाइटेड किङ्गडम=== अंग्रेजी कानून र यसमा आधारित कानुनी क्षेत्राधिकारहरूमा, कम्पनी कम्पनी अधिनियमहरू वा समान कानून अन्तर्गत दर्ता गरिएको एक निकाय कर्पोरेट वा निगम कम्पनी हो।<ref name = uk>{ {साइट वेब|url= http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm|title= कम्पनी ऐन 2006|website= www.legislation.gov.uk|access- date= मार्च १५, २०२०|archive-url= https://web.archive.org/web/20150410122903/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm |संग्रह-मिति=अप्रिल १०, २०१५|url-status= live}}</ref> सामान्य रूपहरू समावेश छन्: * निजी कम्पनीहरू ग्यारेन्टीद्वारा सीमित * सामुदायिक हित कम्पनी * परोपकारी संस्थागत संस्था * सेयरद्वारा सीमित निजी कम्पनीहरू - कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप * पब्लिक लिमिटेड कम्पनीहरू - कम्पनीहरू, सामान्यतया ठूला, जसलाई आफ्ना शेयरहरू सार्वजनिक गर्न अनुमति दिइन्छ (तर आवश्यक छैन), उदाहरणका लागि [[स्टक एक्सचेन्ज]] ===संयुक्त राज्य=== [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा, कम्पनी अनिवार्य रूपमा निगम होईन। उदाहरण को लागी, एक कम्पनी "निगम, [[साझेदारी]], संघ, [[संयुक्त स्टक कम्पनी|संयुक्त-स्टक कम्पनी]], ट्रस्ट, फन्ड हुन सक्छ, वा [[व्यक्ति]]को संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक हैसियतमा) कुनै पनि प्रापक, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान आधिकारिक, वा लिक्विडेटेड एजेन्ट अग्रगामी।"<ref>{{उद्धरण पुस्तक | वर्ष = 1891 | अध्याय = कम्पनी | editor1-last = गार्नर | सम्पादक 1-पहिलो = ब्रायन ए | editor1-link = ब्रायन ए गार्नर | शीर्षक = कालोको कानून शब्दकोश | url = https://books.google.com/books?id=sgNfDwAAQBAJ | श्रृंखला = कालोको कानून, 9 औं संस्करण | मात्रा = 1 | संस्करण = 9 | स्थान = सेन्ट पल, मिनेसोटा | प्रकाशक = पश्चिम प्रकाशन, इंक | प्रकाशन मिति = २००९ | पृष्ठ = 318 | isbn = 9780314199492 | पहुँच-मिति = 20 अप्रिल 2019 | उद्धरण = "२. एक निगम, साझेदारी, संघ, संयुक्त-स्टक कम्पनी, ट्रस्ट, कोष, वा व्यक्तिहरूको संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक क्षमतामा) कुनै प्राप्तकर्ता, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान अधिकारी, वा लिक्विडेट गर्दै [[एजेन्सीको कानून|एजेन्ट]], माथिका कुनै पनिको लागि। लगानी कम्पनी ऐन 2(a)(8)(15 USCA 80a-2(a)(8))।" }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Black's">[[ब्ल्याकको कानून शब्दकोश]]। दोस्रो पकेट संस्करण। ब्रायन ए गार्नर, सम्पादक। पश्चिम। 2001।</ref> ==प्रकार== *''''कम्पनी ग्यारेन्टीद्वारा सीमित ''' सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनीहरू गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि बनाइन्छ, जस्तै क्लब वा परोपकारी संस्थाहरू। सदस्यहरूले निश्चित (सामान्यतया नाममात्र) रकमको भुक्तानीको ग्यारेन्टी दिन्छन् यदि कम्पनी दिवालिया लिक्विडेशन मा जान्छ, तर अन्यथा, कम्पनीको सम्बन्धमा उनीहरूसँग कुनै आर्थिक अधिकार हुँदैन। यस प्रकारको कम्पनी इंग्ल्याण्ड मा सामान्य छ। ग्यारेन्टी द्वारा सीमित कम्पनी सेयर पूँजी संग वा बिना हुन सक्छ। *'''' शेयरद्वारा सीमित कम्पनी''' व्यवसायिक उद्यमहरूको लागि प्रयोग गरिने कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप। विशेष रूपमा, एक सीमित कम्पनी भनेको "कम्पनी हो जसमा प्रत्येक शेयरधारकको दायित्व व्यक्तिगत रूपमा लगानी गरिएको रकममा सीमित हुन्छ" जसमा निगमहरू "सीमित कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य उदाहरण" हुन्।<ref name="Black's"/> यस प्रकारको कम्पनी इङ्गल्याण्ड र धेरै अंग्रेजी बोल्ने देशहरू मा सामान्य छ। शेयर द्वारा सीमित कम्पनी [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्ने कम्पनी]] वा निजी रूपमा आयोजित कम्पनी हुन सक्छ। * '''सेयर पूँजीको साथ ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी:'''' एक हाइब्रिड इकाई, सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनी गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि गठन गरिन्छ, तर कम्पनीका गतिविधिहरू आंशिक रूपमा फिर्ताको आशा गर्ने लगानीकर्ताहरूद्वारा वित्त पोषित हुन्छन्। यस प्रकारको कम्पनी अब UK मा गठन हुन सक्दैन, यद्यपि तिनीहरूको अस्तित्वको लागि कानुनमा प्रावधानहरू अवस्थित छन्।<ref name="uk" /> *'''सीमित दायित्व कम्पनी''' "कम्पनी - निश्चित राज्यहरूमा वैधानिक रूपमा अधिकृत - जुन सीमित दायित्व, सदस्य वा प्रबन्धकहरूद्वारा व्यवस्थापन, र स्वामित्व हस्तान्तरणमा सीमितताहरूद्वारा विशेषता हो", अर्थात्, L.L.C.संरचनालाई "हाइब्रिड" भनिएको छ जसमा यसले "निगम र साझेदारी वा एकल स्वामित्व को विशेषताहरू संयोजन गर्दछ। निगम जस्तै, यो कम्पनीका सदस्यहरूका लागि सीमित दायित्व छ, र साझेदारी जस्तै यसमा "सदस्यहरूका लागि प्रवाह-मार्फत कर" छ र "सदस्यको मृत्यु वा दिवालियापनमा विघटन हुनुपर्छ"।<ref>{{उद्धरण गर्नुहोस्। web|url=http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|title=Limited Liability Company (LLC) परिभाषा - Investopedia|author=root|work=Investopedia|access-date=November 14 , 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127013955/http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|archive-date=November 27, 2012| url-status=live} }</ref> * '''एक असीमित कम्पनी शेयर पूँजीको साथ वा बिना ''' एक हाइब्रिड इकाई, एक कम्पनी जहाँ कम्पनीको ऋण (यदि कुनै) को लागी सदस्य वा शेयरधारकहरूको दायित्व सीमित छैन। यस अवस्थामा, समावेशको पर्दाको सिद्धान्त लागू हुँदैन। कम्पनीहरूको कम सामान्य प्रकारहरू हुन्: * '''प्याटेन्ट अक्षरहरूद्वारा बनाइएका कम्पनीहरू''': धेरै जसो निगमहरू अक्षरहरू पेटेन्टद्वारा बनाइएका हुन् कर्पोरेसन सोल नभई कम्पनीहरू जसलाई आज सामान्यतया बुझिन्छ। *'''रोयल चार्टर कर्पोरेसनहरू''': मध्य-युग युरोपमा, आधुनिक कम्पनी कानूनहरू पारित हुनु अघि, यी मात्र प्रकारका कम्पनीहरू थिए।{{cn|date=फेब्रुअरी 2023}} अब तिनीहरू अपेक्षाकृत दुर्लभ छन्, धेरै पुराना कम्पनीहरू बाहेक जुन अझै पनि बाँचिरहेका छन् (विशेष गरी धेरै ब्रिटिश बैंकहरू), वा अर्ध-नियामक कार्य पूरा गर्ने आधुनिक समाजहरू (उदाहरणका लागि, बैंक अफ इङ्गल्याण्ड एक आधुनिक संस्थाले गठन गरेको निगम हो। बडापत्र)। * '''वैधानिक कम्पनीहरू''': आज अपेक्षाकृत दुर्लभ, केही कम्पनीहरू सम्बन्धित क्षेत्राधिकारमा पारित निजी विधानद्वारा गठन गरिएका छन्। जब कम्पनीको नाम पछि "Ltd" राखिन्छ, यसले सीमित कम्पनीलाई जनाउँछ, र "PLC" (पब्लिक लिमिटेड कम्पनी) ले यसको शेयर व्यापक रूपमा राखिएको संकेत गर्दछ।<ref>{{Cite web|url=https: //www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|title=BBC Bitesize - GCSE व्यवसाय - व्यवसाय स्वामित्वको रूपहरू - संशोधन 3|website=BBC Bitesize|access-date=2018-08-31|संग्रह -url=https://web.archive.org/web/20180901050059/https://www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|archive-date=September 1, 2018|url-status= live} }</ref> कानुनी सन्दर्भमा, कम्पनीका मालिकहरूलाई सामान्यतया "सदस्यहरू" भनिन्छ। शेयर द्वारा सीमित वा असीमित कम्पनीमा (शेयर पूँजी संग गठन वा संगठित), यो सेयरहोल्डर हुनेछ। ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी मा, यो ग्यारेन्टरहरू हुनेछन्। केही|अपतटीय क्षेत्राधिकार ले आफ्नो क्षेत्राधिकारको लागि व्यवसायलाई आकर्षित गर्नको लागि अपतटीय कम्पनी को विशेष रूपहरू सिर्जना गरेका छन्। उदाहरणहरूमा पृथक पोर्टफोलियो कम्पनीहरू र प्रतिबन्धित उद्देश्य कम्पनीहरू समावेश छन्। यद्यपि, त्यहाँ कम्पनी प्रकारका धेरै उप-श्रेणीहरू छन् जुन संसारमा विभिन्न क्षेत्राधिकारहरूमा गठन गर्न सकिन्छ। कम्पनीहरूलाई कहिलेकाहीं '''पब्लिक कम्पनीहरू'''' र ''''निजी कम्पनीहरू''' बीच कानूनी र नियामक उद्देश्यका लागि छुट्याइन्छ। सार्वजनिक कम्पनीहरू ती कम्पनीहरू हुन् जसको शेयरहरू सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्न सकिन्छ, प्रायः (यद्यपि सँधै) [[स्टक एक्सचेन्ज]] मा जारी गरिएको शेयरहरूमा लिस्टिङ आवश्यकताहरू /सूचीबद्ध नियमहरू लागू हुन्छ। , शेयर को व्यापार र शेयर को भविष्य को जारी को एक विनिमय को प्रतिष्ठा वा विशेष बजार को प्रतिष्ठा बलियो बनाउन मद्दत गर्न। निजी कम्पनीहरूसँग सार्वजनिक रूपमा व्यापार गरिएको शेयरहरू छैनन्, र प्रायः शेयरहरूको स्थानान्तरणमा प्रतिबन्धहरू छन्। केही अधिकार क्षेत्रहरूमा, निजी कम्पनीहरूको अधिकतम संख्यामा शेयरधारकहरू छन्। एक अभिभावक कम्पनी एक कम्पनी हो जसले अर्को फर्ममा पर्याप्त भोटिङ स्टकको स्वामित्व राख्छ र यसको संचालक समितिलाई प्रभाव पारेर वा चयन गरेर व्यवस्थापन र सञ्चालनहरू नियन्त्रण गर्न सक्छ; दोस्रो कम्पनीलाई मूल कम्पनीको सहायक मानिन्छ। अभिभावक कम्पनीको परिभाषा अधिकारक्षेत्र अनुसार फरक हुन्छ, परिभाषालाई सामान्यतया त्यो अधिकारक्षेत्रमा रहेका कम्पनीहरूसँग व्यवहार गर्ने कानूनको माध्यमबाट परिभाषित गरिन्छ। == कानुनी परिभाषा == नेपालको प्रचलित कानुन [[कम्पनी ऐन, २०६३]] को दफा ३ (१) अनुसार मुनाफाको उद्देश्य लिई कुनै उद्यम गर्न चाहने व्यक्तिले एक्लै वा अरूसँग समूहबध्द भई [[प्रबन्धपत्र]]मा उल्लेख भए बमोजिम एक वा एक भन्दा बढी उद्देश्य प्राप्तिका लागि [[दायित्व]] सिमित गरी संस्थापना गरेकोलाई कम्पनी भनिएको छ ।<ref name="परिभाषा">http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151010055440/http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf |date=2015-10-10 }}</ref> == कम्पनिका मुलभूत विशेषताहरु == {{मुख्य|कम्पनीका मुलभूत विशेषताहरू}} # स्वतन्त्र कानुनि अस्तित्व<br>कानुनि रुपमा कम्पनीको अस्तित्व कृत्रिम व्यक्ति सरह रहेको हुन्छ । यसको छुट्टै नाम हुनुको साथै आफ्नो नामबाट [[सम्पत्ति]] खरिद तथा विक्री गर्न पाउने र अन्य पक्षको नाममा मुद्दा दायर गर्न पाउने अधिकार समेत कम्पनीलाई प्राप्त हुन्छ । # सीमित दायित्व<br>प्रत्येक शेयरधनीहरूको दायित्व उनीहरुले लगानी गरेको शेयरको मुल्यसम्म मात्र सीमित हुन्छ कम्पनीको सम्पत्तिबाट दायित्व भुक्तानी गर्न नसकिएमा पनि शेयरधनीको व्यक्तिगत सम्पत्तीबाट ऋण तिर्नुपर्दैन । # अविछिन्न उत्तराधिकारी # छुट्टै सम्पति # कम्पनिले मुद्दा गर्न सक्ने तथा कम्पनि उपर पर्न सक्ने # साझा छाप<br>व्यक्तिको हस्ताक्षर सरह मान्यता प्राप्त एउटा छुट्टै छाप कम्पनीले प्रयोग गरेको हुन्छ । छाप नभएका कम्पनीका कुनै पनि कागज पत्रले कानुनी मान्यता प्राप्त गर्न सक्दैन् l # हस्तान्तरणीय शेयर # प्रतिनिधित्व मुलक व्यवस्थापन # औपचारिकता, जानकारी तथा खर्च == कम्पनीको प्रकार == ==== १. पब्लिक कम्पनी ==== {{मुख्य|पब्लिक कम्पनी}} पब्लिक कम्पनी भन्नाले कम्तिमा सात जना संस्थापक भई बढीमा जति पनि संस्थापक रहि स्थापना हुने कम्पनीलाई पब्लिक भनिन्छ । साथै जुन कम्पनीको शेयर स्वामित्वलाई साधारण जनतामा बाडिएको र शेयर बजारमा स्वतन्त्र रूपमा शेयरको कारोबार हुने कम्पनीलाई पब्लिक कम्पनी भनिन्छ । ==== २. प्राइभेट कम्पनी ==== {{मुख्य|प्राइभेट कम्पनी}} प्राइभेट वा निजी कम्पनी भन्नाले बढीमा एक सय एक जनासम्म शेयरधनी हुने तथा आफ्नो धितोपत्र शेयरधनीहरू बाहेक धितोबन्धक राखी वा अन्य कुनै किसिमले हक छाडी दिन नपाउने कम्पनीलाई प्राइभेट कम्पनी भनिन्छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बैङ्क]] * [[विमा कम्पनी]] * [[संयुक्त स्टक कम्पनी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}}नेपालमा कम्पनी दर्ता [https://taxvatnepal.com/private-limited-company/ Tax Vat Nepal] [[श्रेणी:कम्पनी]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन शब्दावली]] deyu4vk8tabf5o6r9osb7t0qf44y890 1357210 1357205 2026-05-31T06:03:05Z Bishaldev100 28807 1357210 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी sidebar}} सामान्यतया '''कम्पनी''' भन्नाले कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि सहयोगी व्यक्तिहरूको समूहलाई बुझिन्छ । यसै गरी कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि नेपालको प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना भएको व्यक्तिहरूको समूहलाई कम्पनी भनिन्छ । यो शव्द अङ्ग्रेजीबाट आएको आगन्तुक शव्द हो । प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना हुने भएकोले कम्पनीलाई [[कानूनी व्यक्ति|कानुनी व्यक्ति]] पनि भनेर चिनिन्छ । कम्पनी स्थापनाको लागि समुहमा रहेका व्यक्तिहरूबाट रकम पूँजीको रूपमा सङ्कलन गरिन्छ भने उक्त [[पूँजि|पूँजी]]को बदलामा सो व्यक्तिहरूलाई [[सेयर|शेयर]] वितरण गर्ने गरिन्छ । कम्पनीमा शेयरधनीको दायित्व उसले लिएको [[सेयर|शेयर]]को अंकित मूल्य बराबर मात्र हुने हुँदा कम्पनीमा सिमित [[दायित्व]] हुने गर्दछ । [[File:Münster, LVM, Bürogebäude -- 2013 -- 5149-51.jpg|thumb|मुन्स्टर, नर्थ राइन-वेस्टफालिया, जर्मनीमा रहेको एउटा आधुनिक कर्पोरेट कार्यालय भवन]] [[File:Nokia office building in Hervanta Tampere 1.jpg|thumb|हेरभान्ता, टेम्पेरे, फिनल्याण्डमा नोकिया कर्पोरेशन को कार्यालय भवन]] '''कम्पनी'', संक्षिप्त रूपमा ', एक कानूनी निकाय कानूनी व्यक्तिहरूको संघलाई प्रतिनिधित्व गर्ने हो, चाहे प्राकृतिक, न्यायिक वा दुबैको मिश्रण, एक विशेष उद्देश्यको साथ। कम्पनीका सदस्यहरूले साझा उद्देश्य साझा गर्छन् र विशिष्ट, घोषित लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न एकजुट हुन्छन्। समय बित्दै जाँदा, कम्पनीहरूले निम्न सुविधाहरूमा विकास गरेका छन्: "अलग कानूनी व्यक्तित्व, सीमित दायित्व, स्थानान्तरण योग्य शेयर, लगानीकर्ता स्वामित्व, र व्यवस्थापकीय पदानुक्रम"।<ref name=":0">{{Cite journal |last=Turner |first =John D. |date=2024-01-30 |title=युनाइटेड किंगडममा कर्पोरेट गभर्नेन्सको तीन शताब्दी |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ehr.13326 |journal=The Economic History समीक्षा |language=en |doi=10.1111/ehr.13326 |issn=0013-0117|doi-access=free }}</ref> कम्पनी, एक संस्थाको रूपमा, राज्य द्वारा सिर्जना गरिएको हो। जसले संस्थापनको विशेषाधिकार प्रदान गर्यो।<ref name=":0" /> कम्पनीहरूले विभिन्न रूपहरू लिन्छन्, जस्तै: * स्वैच्छिक संघ, जसमा गैर नाफामुखी संस्था हरू समावेश हुन सक्छन् * देश अनुसार कानुनी एकाइ प्रकारको सूची * वित्तीय संस्थाहरू र [[बैङ्क|बैंक]]हरू * कार्यक्रम वा शैक्षिक संस्थाहरू सार्वजनिक रूपमा घोषित समावेश प्रकाशित नीति अनुसार सदस्यहरूले आफ्ना कर्तव्यहरू पूरा गर्न वा असफल भएमा कम्पनी आफैंमा सीमित दायित्व भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्तिको रूपमा सिर्जना गर्न सकिन्छ। जब कम्पनी बन्द हुन्छ, थप कानुनी दायित्वहरूबाट बच्नको लागि यसलाई लिक्विडेटेड हुन आवश्यक पर्दछ। कम्पनीहरूले आफूलाई नयाँ कम्पनीहरूको रूपमा सम्बद्ध र सामूहिक रूपमा दर्ता गर्न सक्छन्; नतिजा प्राप्त संस्थाहरू प्रायः कर्पोरेट समूह को रूपमा चिनिन्छन्। == अर्थ र परिभाषा == कम्पनीलाई "कृत्रिम व्यक्ति", अदृश्य, अमूर्त, कानून द्वारा वा अन्तर्गत सिर्जना गरिएको, <ref> को रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। निगमको परिभाषा तुलना गर्नुहोस्: ''"सम्भवतः निगमको सबैभन्दा राम्रो परिभाषा प्रधान न्यायाधीश जोन मार्शलले 1819 मा एक प्रसिद्ध सर्वोच्च अदालतको निर्णयमा दिएका थिए। एक निगम, उनले भने, 'एक कृत्रिम व्यक्ति, अदृश्य, अमूर्त, र। कानूनको चिन्तनमा मात्र अवस्थित छ।' अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, ''निगम'' [...] एक कृत्रिम व्यक्ति हो, कानूनद्वारा सिर्जना गरिएको, वास्तविक व्यक्तिको अधिकांश कानुनी अधिकारहरूसँग। {{पुस्तक उद्धृत गर्नुहोस् | last1 = गर्व | पहिलो 1 = विलियम एम। | last2 = ह्युजेस | पहिलो २ = रोबर्ट जे। | अन्तिम ३ = कपूर | पहिलो ३ = ज्याक आर। | वर्ष = 1985 | अध्याय = 4: व्यापार स्वामित्व को एक रूप छनोट | शीर्षक = व्यापार | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | श्रृंखला = CengageNOW श्रृंखला | संस्करण = १० | स्थान = मेसन, ओहायो | प्रकाशक = Cengage Learning | प्रकाशन मिति = 2009 | पृष्ठ = 116 | isbn = 9780324829556 | पहुँच मिति = 20 अप्रिल 2019 }}</ref> एक अलग [[कानून|कानूनी क्षमता]] (वा "व्यक्तित्व"), [[सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूची|सर्वाधिक उत्तराधिकार]], र [[कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय, नेपाल|सामान्य छाप]] संग। केही वरिष्ठ पदहरू बाहेक, कम्पनीहरू व्यक्तिगत सदस्यको मृत्यु, पागलपन, [[दामासाही]] वा [[दामासाही|दिवालिया]]बाट अप्रभावित रहन्छन्। ===व्युत्पत्ति === अंग्रेजी शब्द, "कम्पनी", को उत्पत्ति पुरानो फ्रान्सेली शब्द compagnie (पहिलो पटक ११५० मा रेकर्ड गरिएको) बाट भएको हो, यसको अर्थ "समाज, मित्रता, आत्मीयता; सैनिकहरूको शरीर" हुन्छ।,<ref>१२ औं शताब्दी: {{OEtymD|company}}</ref> === अर्थशास्त्र र उपयोग === १३०३ सम्ममा, कम्पनी शब्दले व्यापारिक गिल्डहरूलाई जनाउन्थ्यो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '[...] शब्द लेट 14c देखि ट्रेड गिल्डको सन्दर्भमा प्रयोग भएको छ।' </ref> "व्यवसायिक संस्था" को अर्थमा कम्पनी शब्दको प्रयोग पहिलो पटक १५५० को दशकमा अभिलेख गरिएको थियो,<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '14c ढिलो देखि। को रूपमा "धेरै व्यक्तिहरू संयुक्त रूपमा कुनै पनि काम गर्न वा गर्न एकजुट भए," जसले 1550s सम्म "व्यापार संघ" को व्यावसायिक अर्थ विकसित गर्यो, यो शब्द 14c को अन्तदेखि ट्रेड गिल्डहरूको सन्दर्भमा प्रयोग भएको थियो।' </ref> र संक्षिप्त नाम "co." १७६९ बाट आएको हो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OED | co }} - "1759 Compl. Let.-writer (ed. 6) London: Printed for Stanley Crowder, and Co." </ref><ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|co.}} - '1670 को दशकमा व्यवसायिक अर्थमा कम्पनीको संक्षिप्त नामको रूपमा, फर्ममा साझेदारहरूलाई संकेत गर्दै जसको नाम यसको नाममा देखा पर्दैन। त्यसैले र सह. कुनै पनि समूहको "बाकी" संकेत गर्न (1757)'। </ref> == संसारभरका कम्पनीहरू == ===चीन=== [[चीन]] मा, कम्पनीहरू प्रायः [[सरकार]] सञ्चालित वा सरकार समर्थित हुन्छन्। अन्य कम्पनीहरू विदेशी कम्पनीहरू वा [[निर्यात]]-आधारित निगमहरू हुन सक्छन्। जन-गणतन्त्र चीनको कम्पनी कानून अनुसार, कम्पनीहरूले सीमित दायित्व कम्पनी र संयुक्त स्टक लिमिटेड कम्पनी समावेश गर्दछ जुन मेनल्याण्ड चीनमा स्थापना भएको थियो। ===युनाइटेड किङ्गडम=== अंग्रेजी कानून र यसमा आधारित कानुनी क्षेत्राधिकारहरूमा, कम्पनी कम्पनी अधिनियमहरू वा समान कानून अन्तर्गत दर्ता गरिएको एक निकाय कर्पोरेट वा निगम कम्पनी हो।<ref name = uk>{ {साइट वेब|url= http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm|title= कम्पनी ऐन 2006|website= www.legislation.gov.uk|access- date= मार्च १५, २०२०|archive-url= https://web.archive.org/web/20150410122903/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm |संग्रह-मिति=अप्रिल १०, २०१५|url-status= live}}</ref> सामान्य रूपहरू समावेश छन्: * निजी कम्पनीहरू ग्यारेन्टीद्वारा सीमित * सामुदायिक हित कम्पनी * परोपकारी संस्थागत संस्था * सेयरद्वारा सीमित निजी कम्पनीहरू - कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप * पब्लिक लिमिटेड कम्पनीहरू - कम्पनीहरू, सामान्यतया ठूला, जसलाई आफ्ना शेयरहरू सार्वजनिक गर्न अनुमति दिइन्छ (तर आवश्यक छैन), उदाहरणका लागि [[स्टक एक्सचेन्ज]] ===संयुक्त राज्य=== [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा, कम्पनी अनिवार्य रूपमा निगम होईन। उदाहरण को लागी, एक कम्पनी "निगम, [[साझेदारी]], संघ, [[संयुक्त स्टक कम्पनी|संयुक्त-स्टक कम्पनी]], ट्रस्ट, फन्ड हुन सक्छ, वा [[व्यक्ति]]को संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक हैसियतमा) कुनै पनि प्रापक, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान आधिकारिक, वा लिक्विडेटेड एजेन्ट अग्रगामी।"<ref>{{उद्धरण पुस्तक | वर्ष = 1891 | अध्याय = कम्पनी | editor1-last = गार्नर | सम्पादक 1-पहिलो = ब्रायन ए | editor1-link = ब्रायन ए गार्नर | शीर्षक = कालोको कानून शब्दकोश | url = https://books.google.com/books?id=sgNfDwAAQBAJ | श्रृंखला = कालोको कानून, 9 औं संस्करण | मात्रा = 1 | संस्करण = 9 | स्थान = सेन्ट पल, मिनेसोटा | प्रकाशक = पश्चिम प्रकाशन, इंक | प्रकाशन मिति = २००९ | पृष्ठ = 318 | isbn = 9780314199492 | पहुँच-मिति = 20 अप्रिल 2019 | उद्धरण = "२. एक निगम, साझेदारी, संघ, संयुक्त-स्टक कम्पनी, ट्रस्ट, कोष, वा व्यक्तिहरूको संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक क्षमतामा) कुनै प्राप्तकर्ता, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान अधिकारी, वा लिक्विडेट गर्दै [[एजेन्सीको कानून|एजेन्ट]], माथिका कुनै पनिको लागि। लगानी कम्पनी ऐन 2(a)(8)(15 USCA 80a-2(a)(8))।" }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Black's">[[ब्ल्याकको कानून शब्दकोश]]। दोस्रो पकेट संस्करण। ब्रायन ए गार्नर, सम्पादक। पश्चिम। 2001।</ref> ==प्रकार== *''''कम्पनी ग्यारेन्टीद्वारा सीमित ''' सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनीहरू गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि बनाइन्छ, जस्तै क्लब वा परोपकारी संस्थाहरू। सदस्यहरूले निश्चित (सामान्यतया नाममात्र) रकमको भुक्तानीको ग्यारेन्टी दिन्छन् यदि कम्पनी दिवालिया लिक्विडेशन मा जान्छ, तर अन्यथा, कम्पनीको सम्बन्धमा उनीहरूसँग कुनै आर्थिक अधिकार हुँदैन। यस प्रकारको कम्पनी इंग्ल्याण्ड मा सामान्य छ। ग्यारेन्टी द्वारा सीमित कम्पनी सेयर पूँजी संग वा बिना हुन सक्छ। *'''' शेयरद्वारा सीमित कम्पनी''' व्यवसायिक उद्यमहरूको लागि प्रयोग गरिने कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप। विशेष रूपमा, एक सीमित कम्पनी भनेको "कम्पनी हो जसमा प्रत्येक शेयरधारकको दायित्व व्यक्तिगत रूपमा लगानी गरिएको रकममा सीमित हुन्छ" जसमा निगमहरू "सीमित कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य उदाहरण" हुन्।<ref name="Black's"/> यस प्रकारको कम्पनी इङ्गल्याण्ड र धेरै अंग्रेजी बोल्ने देशहरू मा सामान्य छ। शेयर द्वारा सीमित कम्पनी [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्ने कम्पनी]] वा निजी रूपमा आयोजित कम्पनी हुन सक्छ। * '''सेयर पूँजीको साथ ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी:'''' एक हाइब्रिड इकाई, सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनी गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि गठन गरिन्छ, तर कम्पनीका गतिविधिहरू आंशिक रूपमा फिर्ताको आशा गर्ने लगानीकर्ताहरूद्वारा वित्त पोषित हुन्छन्। यस प्रकारको कम्पनी अब UK मा गठन हुन सक्दैन, यद्यपि तिनीहरूको अस्तित्वको लागि कानुनमा प्रावधानहरू अवस्थित छन्।<ref name="uk" /> *'''सीमित दायित्व कम्पनी''' "कम्पनी - निश्चित राज्यहरूमा वैधानिक रूपमा अधिकृत - जुन सीमित दायित्व, सदस्य वा प्रबन्धकहरूद्वारा व्यवस्थापन, र स्वामित्व हस्तान्तरणमा सीमितताहरूद्वारा विशेषता हो", अर्थात्, L.L.C.संरचनालाई "हाइब्रिड" भनिएको छ जसमा यसले "निगम र साझेदारी वा एकल स्वामित्व को विशेषताहरू संयोजन गर्दछ। निगम जस्तै, यो कम्पनीका सदस्यहरूका लागि सीमित दायित्व छ, र साझेदारी जस्तै यसमा "सदस्यहरूका लागि प्रवाह-मार्फत कर" छ र "सदस्यको मृत्यु वा दिवालियापनमा विघटन हुनुपर्छ"।<ref>{{उद्धरण गर्नुहोस्। web|url=http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|title=Limited Liability Company (LLC) परिभाषा - Investopedia|author=root|work=Investopedia|access-date=November 14 , 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127013955/http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|archive-date=November 27, 2012| url-status=live} }</ref> * '''एक असीमित कम्पनी शेयर पूँजीको साथ वा बिना ''' एक हाइब्रिड इकाई, एक कम्पनी जहाँ कम्पनीको ऋण (यदि कुनै) को लागी सदस्य वा शेयरधारकहरूको दायित्व सीमित छैन। यस अवस्थामा, समावेशको पर्दाको सिद्धान्त लागू हुँदैन। कम्पनीहरूको कम सामान्य प्रकारहरू हुन्: * '''प्याटेन्ट अक्षरहरूद्वारा बनाइएका कम्पनीहरू''': धेरै जसो निगमहरू अक्षरहरू पेटेन्टद्वारा बनाइएका हुन् कर्पोरेसन सोल नभई कम्पनीहरू जसलाई आज सामान्यतया बुझिन्छ। *'''रोयल चार्टर कर्पोरेसनहरू''': मध्य-युग युरोपमा, आधुनिक कम्पनी कानूनहरू पारित हुनु अघि, यी मात्र प्रकारका कम्पनीहरू थिए।{{cn|date=फेब्रुअरी 2023}} अब तिनीहरू अपेक्षाकृत दुर्लभ छन्, धेरै पुराना कम्पनीहरू बाहेक जुन अझै पनि बाँचिरहेका छन् (विशेष गरी धेरै ब्रिटिश बैंकहरू), वा अर्ध-नियामक कार्य पूरा गर्ने आधुनिक समाजहरू (उदाहरणका लागि, बैंक अफ इङ्गल्याण्ड एक आधुनिक संस्थाले गठन गरेको निगम हो। बडापत्र)। * '''वैधानिक कम्पनीहरू''': आज अपेक्षाकृत दुर्लभ, केही कम्पनीहरू सम्बन्धित क्षेत्राधिकारमा पारित निजी विधानद्वारा गठन गरिएका छन्। जब कम्पनीको नाम पछि "Ltd" राखिन्छ, यसले सीमित कम्पनीलाई जनाउँछ, र "PLC" (पब्लिक लिमिटेड कम्पनी) ले यसको शेयर व्यापक रूपमा राखिएको संकेत गर्दछ।<ref>{{Cite web|url=https: //www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|title=BBC Bitesize - GCSE व्यवसाय - व्यवसाय स्वामित्वको रूपहरू - संशोधन 3|website=BBC Bitesize|access-date=2018-08-31|संग्रह -url=https://web.archive.org/web/20180901050059/https://www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|archive-date=September 1, 2018|url-status= live} }</ref> कानुनी सन्दर्भमा, कम्पनीका मालिकहरूलाई सामान्यतया "सदस्यहरू" भनिन्छ। शेयर द्वारा सीमित वा असीमित कम्पनीमा (शेयर पूँजी संग गठन वा संगठित), यो सेयरहोल्डर हुनेछ। ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी मा, यो ग्यारेन्टरहरू हुनेछन्। केही|अपतटीय क्षेत्राधिकार ले आफ्नो क्षेत्राधिकारको लागि व्यवसायलाई आकर्षित गर्नको लागि अपतटीय कम्पनी को विशेष रूपहरू सिर्जना गरेका छन्। उदाहरणहरूमा पृथक पोर्टफोलियो कम्पनीहरू र प्रतिबन्धित उद्देश्य कम्पनीहरू समावेश छन्। यद्यपि, त्यहाँ कम्पनी प्रकारका धेरै उप-श्रेणीहरू छन् जुन संसारमा विभिन्न क्षेत्राधिकारहरूमा गठन गर्न सकिन्छ। कम्पनीहरूलाई कहिलेकाहीं '''पब्लिक कम्पनीहरू'''' र ''''निजी कम्पनीहरू''' बीच कानूनी र नियामक उद्देश्यका लागि छुट्याइन्छ। सार्वजनिक कम्पनीहरू ती कम्पनीहरू हुन् जसको शेयरहरू सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्न सकिन्छ, प्रायः (यद्यपि सँधै) [[स्टक एक्सचेन्ज]] मा जारी गरिएको शेयरहरूमा लिस्टिङ आवश्यकताहरू /सूचीबद्ध नियमहरू लागू हुन्छ। , शेयर को व्यापार र शेयर को भविष्य को जारी को एक विनिमय को प्रतिष्ठा वा विशेष बजार को प्रतिष्ठा बलियो बनाउन मद्दत गर्न। निजी कम्पनीहरूसँग सार्वजनिक रूपमा व्यापार गरिएको शेयरहरू छैनन्, र प्रायः शेयरहरूको स्थानान्तरणमा प्रतिबन्धहरू छन्। केही अधिकार क्षेत्रहरूमा, निजी कम्पनीहरूको अधिकतम संख्यामा शेयरधारकहरू छन्। एक अभिभावक कम्पनी एक कम्पनी हो जसले अर्को फर्ममा पर्याप्त भोटिङ स्टकको स्वामित्व राख्छ र यसको संचालक समितिलाई प्रभाव पारेर वा चयन गरेर व्यवस्थापन र सञ्चालनहरू नियन्त्रण गर्न सक्छ; दोस्रो कम्पनीलाई मूल कम्पनीको सहायक मानिन्छ। अभिभावक कम्पनीको परिभाषा अधिकारक्षेत्र अनुसार फरक हुन्छ, परिभाषालाई सामान्यतया त्यो अधिकारक्षेत्रमा रहेका कम्पनीहरूसँग व्यवहार गर्ने कानूनको माध्यमबाट परिभाषित गरिन्छ। == कानुनी परिभाषा == नेपालको प्रचलित कानुन [[कम्पनी ऐन, २०६३]] को दफा ३ (१) अनुसार मुनाफाको उद्देश्य लिई कुनै उद्यम गर्न चाहने व्यक्तिले एक्लै वा अरूसँग समूहबध्द भई [[प्रबन्धपत्र]]मा उल्लेख भए बमोजिम एक वा एक भन्दा बढी उद्देश्य प्राप्तिका लागि [[दायित्व]] सिमित गरी संस्थापना गरेकोलाई कम्पनी भनिएको छ ।<ref name="परिभाषा">http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151010055440/http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf |date=2015-10-10 }}</ref> == कम्पनिका मुलभूत विशेषताहरु == {{मुख्य|कम्पनीका मुलभूत विशेषताहरू}} # स्वतन्त्र कानुनि अस्तित्व<br>कानुनि रुपमा कम्पनीको अस्तित्व कृत्रिम व्यक्ति सरह रहेको हुन्छ । यसको छुट्टै नाम हुनुको साथै आफ्नो नामबाट [[सम्पत्ति]] खरिद तथा विक्री गर्न पाउने र अन्य पक्षको नाममा मुद्दा दायर गर्न पाउने अधिकार समेत कम्पनीलाई प्राप्त हुन्छ । # सीमित दायित्व<br>प्रत्येक शेयरधनीहरूको दायित्व उनीहरुले लगानी गरेको शेयरको मुल्यसम्म मात्र सीमित हुन्छ कम्पनीको सम्पत्तिबाट दायित्व भुक्तानी गर्न नसकिएमा पनि शेयरधनीको व्यक्तिगत सम्पत्तीबाट ऋण तिर्नुपर्दैन । # अविछिन्न उत्तराधिकारी # छुट्टै सम्पति # कम्पनिले मुद्दा गर्न सक्ने तथा कम्पनि उपर पर्न सक्ने # साझा छाप<br>व्यक्तिको हस्ताक्षर सरह मान्यता प्राप्त एउटा छुट्टै छाप कम्पनीले प्रयोग गरेको हुन्छ । छाप नभएका कम्पनीका कुनै पनि कागज पत्रले कानुनी मान्यता प्राप्त गर्न सक्दैन् l # हस्तान्तरणीय शेयर # प्रतिनिधित्व मुलक व्यवस्थापन # औपचारिकता, जानकारी तथा खर्च == कम्पनीको प्रकार == ==== १. पब्लिक कम्पनी ==== {{मुख्य|पब्लिक कम्पनी}} पब्लिक कम्पनी भन्नाले कम्तिमा सात जना संस्थापक भई बढीमा जति पनि संस्थापक रहि स्थापना हुने कम्पनीलाई पब्लिक भनिन्छ । साथै जुन कम्पनीको शेयर स्वामित्वलाई साधारण जनतामा बाडिएको र शेयर बजारमा स्वतन्त्र रूपमा शेयरको कारोबार हुने कम्पनीलाई पब्लिक कम्पनी भनिन्छ । ==== २. प्राइभेट कम्पनी ==== {{मुख्य|प्राइभेट कम्पनी}} प्राइभेट वा निजी कम्पनी भन्नाले बढीमा एक सय एक जनासम्म शेयरधनी हुने तथा आफ्नो धितोपत्र शेयरधनीहरू बाहेक धितोबन्धक राखी वा अन्य कुनै किसिमले हक छाडी दिन नपाउने कम्पनीलाई प्राइभेट कम्पनी भनिन्छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बैङ्क]] * [[विमा कम्पनी]] * [[संयुक्त स्टक कम्पनी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}}नेपालमा कम्पनी दर्ता [https://taxvatnepal.com/private-limited-company/ Tax Vat Nepal] [[श्रेणी:कम्पनी]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन शब्दावली]] dqzpclbhb3njmtv4wym0770mfqfnedy 1357211 1357210 2026-05-31T06:04:32Z Bishaldev100 28807 /* अर्थ र परिभाषा */ 1357211 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी sidebar}} सामान्यतया '''कम्पनी''' भन्नाले कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि सहयोगी व्यक्तिहरूको समूहलाई बुझिन्छ । यसै गरी कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि नेपालको प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना भएको व्यक्तिहरूको समूहलाई कम्पनी भनिन्छ । यो शव्द अङ्ग्रेजीबाट आएको आगन्तुक शव्द हो । प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना हुने भएकोले कम्पनीलाई [[कानुनी व्यक्ति]] पनि भनेर चिनिन्छ । कम्पनी स्थापनाको लागि समुहमा रहेका व्यक्तिहरूबाट रकम पूँजीको रूपमा सङ्कलन गरिन्छ भने उक्त [[पूँजि|पूँजी]]को बदलामा सो व्यक्तिहरूलाई [[सेयर|शेयर]] वितरण गर्ने गरिन्छ । कम्पनीमा शेयरधनीको दायित्व उसले लिएको [[सेयर|शेयर]]को अंकित मूल्य बराबर मात्र हुने हुँदा कम्पनीमा सिमित [[दायित्व]] हुने गर्दछ । [[File:Münster, LVM, Bürogebäude -- 2013 -- 5149-51.jpg|thumb|मुन्स्टर, नर्थ राइन-वेस्टफालिया, जर्मनीमा रहेको एउटा आधुनिक कर्पोरेट कार्यालय भवन]] [[File:Nokia office building in Hervanta Tampere 1.jpg|thumb|हेरभान्ता, टेम्पेरे, फिनल्याण्डमा नोकिया कर्पोरेशन को कार्यालय भवन]] '''कम्पनी'', संक्षिप्त रूपमा ', एक कानूनी निकाय कानूनी व्यक्तिहरूको संघलाई प्रतिनिधित्व गर्ने हो, चाहे प्राकृतिक, न्यायिक वा दुबैको मिश्रण, एक विशेष उद्देश्यको साथ। कम्पनीका सदस्यहरूले साझा उद्देश्य साझा गर्छन् र विशिष्ट, घोषित लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न एकजुट हुन्छन्। समय बित्दै जाँदा, कम्पनीहरूले निम्न सुविधाहरूमा विकास गरेका छन्: "अलग कानूनी व्यक्तित्व, सीमित दायित्व, स्थानान्तरण योग्य शेयर, लगानीकर्ता स्वामित्व, र व्यवस्थापकीय पदानुक्रम"।<ref name=":0">{{Cite journal |last=Turner |first =John D. |date=2024-01-30 |title=युनाइटेड किंगडममा कर्पोरेट गभर्नेन्सको तीन शताब्दी |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ehr.13326 |journal=The Economic History समीक्षा |language=en |doi=10.1111/ehr.13326 |issn=0013-0117|doi-access=free }}</ref> कम्पनी, एक संस्थाको रूपमा, राज्य द्वारा सिर्जना गरिएको हो। जसले संस्थापनको विशेषाधिकार प्रदान गर्यो।<ref name=":0" /> कम्पनीहरूले विभिन्न रूपहरू लिन्छन्, जस्तै: * स्वैच्छिक संघ, जसमा गैर नाफामुखी संस्था हरू समावेश हुन सक्छन् * देश अनुसार कानुनी एकाइ प्रकारको सूची * वित्तीय संस्थाहरू र [[बैङ्क|बैंक]]हरू * कार्यक्रम वा शैक्षिक संस्थाहरू सार्वजनिक रूपमा घोषित समावेश प्रकाशित नीति अनुसार सदस्यहरूले आफ्ना कर्तव्यहरू पूरा गर्न वा असफल भएमा कम्पनी आफैंमा सीमित दायित्व भएकोले कम्पनीलाई कानुनी व्यक्तिको रूपमा सिर्जना गर्न सकिन्छ। जब कम्पनी बन्द हुन्छ, थप कानुनी दायित्वहरूबाट बच्नको लागि यसलाई लिक्विडेटेड हुन आवश्यक पर्दछ। कम्पनीहरूले आफूलाई नयाँ कम्पनीहरूको रूपमा सम्बद्ध र सामूहिक रूपमा दर्ता गर्न सक्छन्; नतिजा प्राप्त संस्थाहरू प्रायः कर्पोरेट समूह को रूपमा चिनिन्छन्। == अर्थ र परिभाषा == कम्पनीलाई "कृत्रिम व्यक्ति", अदृश्य, अमूर्त, कानून द्वारा वा अन्तर्गत सिर्जना गरिएको, <ref> को रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। निगमको परिभाषा तुलना गर्नुहोस्: ''"सम्भवतः निगमको सबैभन्दा राम्रो परिभाषा प्रधान न्यायाधीश जोन मार्शलले 1819 मा एक प्रसिद्ध सर्वोच्च अदालतको निर्णयमा दिएका थिए। एक निगम, उनले भने, 'एक कृत्रिम व्यक्ति, अदृश्य, अमूर्त, र। कानूनको चिन्तनमा मात्र अवस्थित छ।' अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, ''निगम'' [...] एक कृत्रिम व्यक्ति हो, कानूनद्वारा सिर्जना गरिएको, वास्तविक व्यक्तिको अधिकांश कानुनी अधिकारहरूसँग। {{पुस्तक उद्धृत गर्नुहोस् | last1 = गर्व | पहिलो 1 = विलियम एम। | last2 = ह्युजेस | पहिलो २ = रोबर्ट जे। | अन्तिम ३ = कपूर | पहिलो ३ = ज्याक आर। | वर्ष = 1985 | अध्याय = 4: व्यापार स्वामित्व को एक रूप छनोट | शीर्षक = व्यापार | url = https://books.google.com/books?id=zb0cItqvLJUC | श्रृंखला = CengageNOW श्रृंखला | संस्करण = १० | स्थान = मेसन, ओहायो | प्रकाशक = Cengage Learning | प्रकाशन मिति = 2009 | पृष्ठ = 116 | isbn = 9780324829556 | पहुँच मिति = 20 अप्रिल 2019 }}</ref> एक अलग [[कानूनी व्यक्ति|कानूनी क्षमता]] (वा "व्यक्तित्व"), [[सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटहरूको सूची|सर्वाधिक उत्तराधिकार]], र [[कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय, नेपाल|सामान्य छाप]] संग। केही वरिष्ठ पदहरू बाहेक, कम्पनीहरू व्यक्तिगत सदस्यको मृत्यु, पागलपन, [[दामासाही]] वा [[दामासाही|दिवालिया]]बाट अप्रभावित रहन्छन्। ===व्युत्पत्ति === अंग्रेजी शब्द, "कम्पनी", को उत्पत्ति पुरानो फ्रान्सेली शब्द compagnie (पहिलो पटक ११५० मा रेकर्ड गरिएको) बाट भएको हो, यसको अर्थ "समाज, मित्रता, आत्मीयता; सैनिकहरूको शरीर" हुन्छ।,<ref>१२ औं शताब्दी: {{OEtymD|company}}</ref> === अर्थशास्त्र र उपयोग === १३०३ सम्ममा, कम्पनी शब्दले व्यापारिक गिल्डहरूलाई जनाउन्थ्यो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '[...] शब्द लेट 14c देखि ट्रेड गिल्डको सन्दर्भमा प्रयोग भएको छ।' </ref> "व्यवसायिक संस्था" को अर्थमा कम्पनी शब्दको प्रयोग पहिलो पटक १५५० को दशकमा अभिलेख गरिएको थियो,<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|company}} - '14c ढिलो देखि। को रूपमा "धेरै व्यक्तिहरू संयुक्त रूपमा कुनै पनि काम गर्न वा गर्न एकजुट भए," जसले 1550s सम्म "व्यापार संघ" को व्यावसायिक अर्थ विकसित गर्यो, यो शब्द 14c को अन्तदेखि ट्रेड गिल्डहरूको सन्दर्भमा प्रयोग भएको थियो।' </ref> र संक्षिप्त नाम "co." १७६९ बाट आएको हो।<ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OED | co }} - "1759 Compl. Let.-writer (ed. 6) London: Printed for Stanley Crowder, and Co." </ref><ref> तुलना गर्नुहोस्: {{OEtymD|co.}} - '1670 को दशकमा व्यवसायिक अर्थमा कम्पनीको संक्षिप्त नामको रूपमा, फर्ममा साझेदारहरूलाई संकेत गर्दै जसको नाम यसको नाममा देखा पर्दैन। त्यसैले र सह. कुनै पनि समूहको "बाकी" संकेत गर्न (1757)'। </ref> == संसारभरका कम्पनीहरू == ===चीन=== [[चीन]] मा, कम्पनीहरू प्रायः [[सरकार]] सञ्चालित वा सरकार समर्थित हुन्छन्। अन्य कम्पनीहरू विदेशी कम्पनीहरू वा [[निर्यात]]-आधारित निगमहरू हुन सक्छन्। जन-गणतन्त्र चीनको कम्पनी कानून अनुसार, कम्पनीहरूले सीमित दायित्व कम्पनी र संयुक्त स्टक लिमिटेड कम्पनी समावेश गर्दछ जुन मेनल्याण्ड चीनमा स्थापना भएको थियो। ===युनाइटेड किङ्गडम=== अंग्रेजी कानून र यसमा आधारित कानुनी क्षेत्राधिकारहरूमा, कम्पनी कम्पनी अधिनियमहरू वा समान कानून अन्तर्गत दर्ता गरिएको एक निकाय कर्पोरेट वा निगम कम्पनी हो।<ref name = uk>{ {साइट वेब|url= http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm|title= कम्पनी ऐन 2006|website= www.legislation.gov.uk|access- date= मार्च १५, २०२०|archive-url= https://web.archive.org/web/20150410122903/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2006/46/section/1/data.htm |संग्रह-मिति=अप्रिल १०, २०१५|url-status= live}}</ref> सामान्य रूपहरू समावेश छन्: * निजी कम्पनीहरू ग्यारेन्टीद्वारा सीमित * सामुदायिक हित कम्पनी * परोपकारी संस्थागत संस्था * सेयरद्वारा सीमित निजी कम्पनीहरू - कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप * पब्लिक लिमिटेड कम्पनीहरू - कम्पनीहरू, सामान्यतया ठूला, जसलाई आफ्ना शेयरहरू सार्वजनिक गर्न अनुमति दिइन्छ (तर आवश्यक छैन), उदाहरणका लागि [[स्टक एक्सचेन्ज]] ===संयुक्त राज्य=== [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा, कम्पनी अनिवार्य रूपमा निगम होईन। उदाहरण को लागी, एक कम्पनी "निगम, [[साझेदारी]], संघ, [[संयुक्त स्टक कम्पनी|संयुक्त-स्टक कम्पनी]], ट्रस्ट, फन्ड हुन सक्छ, वा [[व्यक्ति]]को संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक हैसियतमा) कुनै पनि प्रापक, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान आधिकारिक, वा लिक्विडेटेड एजेन्ट अग्रगामी।"<ref>{{उद्धरण पुस्तक | वर्ष = 1891 | अध्याय = कम्पनी | editor1-last = गार्नर | सम्पादक 1-पहिलो = ब्रायन ए | editor1-link = ब्रायन ए गार्नर | शीर्षक = कालोको कानून शब्दकोश | url = https://books.google.com/books?id=sgNfDwAAQBAJ | श्रृंखला = कालोको कानून, 9 औं संस्करण | मात्रा = 1 | संस्करण = 9 | स्थान = सेन्ट पल, मिनेसोटा | प्रकाशक = पश्चिम प्रकाशन, इंक | प्रकाशन मिति = २००९ | पृष्ठ = 318 | isbn = 9780314199492 | पहुँच-मिति = 20 अप्रिल 2019 | उद्धरण = "२. एक निगम, साझेदारी, संघ, संयुक्त-स्टक कम्पनी, ट्रस्ट, कोष, वा व्यक्तिहरूको संगठित समूह, चाहे सम्मिलित होस् वा होइन, र (आधिकारिक क्षमतामा) कुनै प्राप्तकर्ता, दिवालियापनमा ट्रस्टी, वा समान अधिकारी, वा लिक्विडेट गर्दै [[एजेन्सीको कानून|एजेन्ट]], माथिका कुनै पनिको लागि। लगानी कम्पनी ऐन 2(a)(8)(15 USCA 80a-2(a)(8))।" }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Black's">[[ब्ल्याकको कानून शब्दकोश]]। दोस्रो पकेट संस्करण। ब्रायन ए गार्नर, सम्पादक। पश्चिम। 2001।</ref> ==प्रकार== *''''कम्पनी ग्यारेन्टीद्वारा सीमित ''' सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनीहरू गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि बनाइन्छ, जस्तै क्लब वा परोपकारी संस्थाहरू। सदस्यहरूले निश्चित (सामान्यतया नाममात्र) रकमको भुक्तानीको ग्यारेन्टी दिन्छन् यदि कम्पनी दिवालिया लिक्विडेशन मा जान्छ, तर अन्यथा, कम्पनीको सम्बन्धमा उनीहरूसँग कुनै आर्थिक अधिकार हुँदैन। यस प्रकारको कम्पनी इंग्ल्याण्ड मा सामान्य छ। ग्यारेन्टी द्वारा सीमित कम्पनी सेयर पूँजी संग वा बिना हुन सक्छ। *'''' शेयरद्वारा सीमित कम्पनी''' व्यवसायिक उद्यमहरूको लागि प्रयोग गरिने कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य रूप। विशेष रूपमा, एक सीमित कम्पनी भनेको "कम्पनी हो जसमा प्रत्येक शेयरधारकको दायित्व व्यक्तिगत रूपमा लगानी गरिएको रकममा सीमित हुन्छ" जसमा निगमहरू "सीमित कम्पनीको सबैभन्दा सामान्य उदाहरण" हुन्।<ref name="Black's"/> यस प्रकारको कम्पनी इङ्गल्याण्ड र धेरै अंग्रेजी बोल्ने देशहरू मा सामान्य छ। शेयर द्वारा सीमित कम्पनी [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्ने कम्पनी]] वा निजी रूपमा आयोजित कम्पनी हुन सक्छ। * '''सेयर पूँजीको साथ ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी:'''' एक हाइब्रिड इकाई, सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ जहाँ कम्पनी गैर-व्यावसायिक उद्देश्यका लागि गठन गरिन्छ, तर कम्पनीका गतिविधिहरू आंशिक रूपमा फिर्ताको आशा गर्ने लगानीकर्ताहरूद्वारा वित्त पोषित हुन्छन्। यस प्रकारको कम्पनी अब UK मा गठन हुन सक्दैन, यद्यपि तिनीहरूको अस्तित्वको लागि कानुनमा प्रावधानहरू अवस्थित छन्।<ref name="uk" /> *'''सीमित दायित्व कम्पनी''' "कम्पनी - निश्चित राज्यहरूमा वैधानिक रूपमा अधिकृत - जुन सीमित दायित्व, सदस्य वा प्रबन्धकहरूद्वारा व्यवस्थापन, र स्वामित्व हस्तान्तरणमा सीमितताहरूद्वारा विशेषता हो", अर्थात्, L.L.C.संरचनालाई "हाइब्रिड" भनिएको छ जसमा यसले "निगम र साझेदारी वा एकल स्वामित्व को विशेषताहरू संयोजन गर्दछ। निगम जस्तै, यो कम्पनीका सदस्यहरूका लागि सीमित दायित्व छ, र साझेदारी जस्तै यसमा "सदस्यहरूका लागि प्रवाह-मार्फत कर" छ र "सदस्यको मृत्यु वा दिवालियापनमा विघटन हुनुपर्छ"।<ref>{{उद्धरण गर्नुहोस्। web|url=http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|title=Limited Liability Company (LLC) परिभाषा - Investopedia|author=root|work=Investopedia|access-date=November 14 , 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127013955/http://www.investopedia.com/terms/l/llc.asp#ixzz2CEzgE239|archive-date=November 27, 2012| url-status=live} }</ref> * '''एक असीमित कम्पनी शेयर पूँजीको साथ वा बिना ''' एक हाइब्रिड इकाई, एक कम्पनी जहाँ कम्पनीको ऋण (यदि कुनै) को लागी सदस्य वा शेयरधारकहरूको दायित्व सीमित छैन। यस अवस्थामा, समावेशको पर्दाको सिद्धान्त लागू हुँदैन। कम्पनीहरूको कम सामान्य प्रकारहरू हुन्: * '''प्याटेन्ट अक्षरहरूद्वारा बनाइएका कम्पनीहरू''': धेरै जसो निगमहरू अक्षरहरू पेटेन्टद्वारा बनाइएका हुन् कर्पोरेसन सोल नभई कम्पनीहरू जसलाई आज सामान्यतया बुझिन्छ। *'''रोयल चार्टर कर्पोरेसनहरू''': मध्य-युग युरोपमा, आधुनिक कम्पनी कानूनहरू पारित हुनु अघि, यी मात्र प्रकारका कम्पनीहरू थिए।{{cn|date=फेब्रुअरी 2023}} अब तिनीहरू अपेक्षाकृत दुर्लभ छन्, धेरै पुराना कम्पनीहरू बाहेक जुन अझै पनि बाँचिरहेका छन् (विशेष गरी धेरै ब्रिटिश बैंकहरू), वा अर्ध-नियामक कार्य पूरा गर्ने आधुनिक समाजहरू (उदाहरणका लागि, बैंक अफ इङ्गल्याण्ड एक आधुनिक संस्थाले गठन गरेको निगम हो। बडापत्र)। * '''वैधानिक कम्पनीहरू''': आज अपेक्षाकृत दुर्लभ, केही कम्पनीहरू सम्बन्धित क्षेत्राधिकारमा पारित निजी विधानद्वारा गठन गरिएका छन्। जब कम्पनीको नाम पछि "Ltd" राखिन्छ, यसले सीमित कम्पनीलाई जनाउँछ, र "PLC" (पब्लिक लिमिटेड कम्पनी) ले यसको शेयर व्यापक रूपमा राखिएको संकेत गर्दछ।<ref>{{Cite web|url=https: //www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|title=BBC Bitesize - GCSE व्यवसाय - व्यवसाय स्वामित्वको रूपहरू - संशोधन 3|website=BBC Bitesize|access-date=2018-08-31|संग्रह -url=https://web.archive.org/web/20180901050059/https://www.bbc.com/bitesize/guides/z4br87h/revision/3|archive-date=September 1, 2018|url-status= live} }</ref> कानुनी सन्दर्भमा, कम्पनीका मालिकहरूलाई सामान्यतया "सदस्यहरू" भनिन्छ। शेयर द्वारा सीमित वा असीमित कम्पनीमा (शेयर पूँजी संग गठन वा संगठित), यो सेयरहोल्डर हुनेछ। ग्यारेन्टीद्वारा सीमित कम्पनी मा, यो ग्यारेन्टरहरू हुनेछन्। केही|अपतटीय क्षेत्राधिकार ले आफ्नो क्षेत्राधिकारको लागि व्यवसायलाई आकर्षित गर्नको लागि अपतटीय कम्पनी को विशेष रूपहरू सिर्जना गरेका छन्। उदाहरणहरूमा पृथक पोर्टफोलियो कम्पनीहरू र प्रतिबन्धित उद्देश्य कम्पनीहरू समावेश छन्। यद्यपि, त्यहाँ कम्पनी प्रकारका धेरै उप-श्रेणीहरू छन् जुन संसारमा विभिन्न क्षेत्राधिकारहरूमा गठन गर्न सकिन्छ। कम्पनीहरूलाई कहिलेकाहीं '''पब्लिक कम्पनीहरू'''' र ''''निजी कम्पनीहरू''' बीच कानूनी र नियामक उद्देश्यका लागि छुट्याइन्छ। सार्वजनिक कम्पनीहरू ती कम्पनीहरू हुन् जसको शेयरहरू सार्वजनिक रूपमा कारोबार गर्न सकिन्छ, प्रायः (यद्यपि सँधै) [[स्टक एक्सचेन्ज]] मा जारी गरिएको शेयरहरूमा लिस्टिङ आवश्यकताहरू /सूचीबद्ध नियमहरू लागू हुन्छ। , शेयर को व्यापार र शेयर को भविष्य को जारी को एक विनिमय को प्रतिष्ठा वा विशेष बजार को प्रतिष्ठा बलियो बनाउन मद्दत गर्न। निजी कम्पनीहरूसँग सार्वजनिक रूपमा व्यापार गरिएको शेयरहरू छैनन्, र प्रायः शेयरहरूको स्थानान्तरणमा प्रतिबन्धहरू छन्। केही अधिकार क्षेत्रहरूमा, निजी कम्पनीहरूको अधिकतम संख्यामा शेयरधारकहरू छन्। एक अभिभावक कम्पनी एक कम्पनी हो जसले अर्को फर्ममा पर्याप्त भोटिङ स्टकको स्वामित्व राख्छ र यसको संचालक समितिलाई प्रभाव पारेर वा चयन गरेर व्यवस्थापन र सञ्चालनहरू नियन्त्रण गर्न सक्छ; दोस्रो कम्पनीलाई मूल कम्पनीको सहायक मानिन्छ। अभिभावक कम्पनीको परिभाषा अधिकारक्षेत्र अनुसार फरक हुन्छ, परिभाषालाई सामान्यतया त्यो अधिकारक्षेत्रमा रहेका कम्पनीहरूसँग व्यवहार गर्ने कानूनको माध्यमबाट परिभाषित गरिन्छ। == कानुनी परिभाषा == नेपालको प्रचलित कानुन [[कम्पनी ऐन, २०६३]] को दफा ३ (१) अनुसार मुनाफाको उद्देश्य लिई कुनै उद्यम गर्न चाहने व्यक्तिले एक्लै वा अरूसँग समूहबध्द भई [[प्रबन्धपत्र]]मा उल्लेख भए बमोजिम एक वा एक भन्दा बढी उद्देश्य प्राप्तिका लागि [[दायित्व]] सिमित गरी संस्थापना गरेकोलाई कम्पनी भनिएको छ ।<ref name="परिभाषा">http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151010055440/http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf |date=2015-10-10 }}</ref> == कम्पनिका मुलभूत विशेषताहरु == {{मुख्य|कम्पनीका मुलभूत विशेषताहरू}} # स्वतन्त्र कानुनि अस्तित्व<br>कानुनि रुपमा कम्पनीको अस्तित्व कृत्रिम व्यक्ति सरह रहेको हुन्छ । यसको छुट्टै नाम हुनुको साथै आफ्नो नामबाट [[सम्पत्ति]] खरिद तथा विक्री गर्न पाउने र अन्य पक्षको नाममा मुद्दा दायर गर्न पाउने अधिकार समेत कम्पनीलाई प्राप्त हुन्छ । # सीमित दायित्व<br>प्रत्येक शेयरधनीहरूको दायित्व उनीहरुले लगानी गरेको शेयरको मुल्यसम्म मात्र सीमित हुन्छ कम्पनीको सम्पत्तिबाट दायित्व भुक्तानी गर्न नसकिएमा पनि शेयरधनीको व्यक्तिगत सम्पत्तीबाट ऋण तिर्नुपर्दैन । # अविछिन्न उत्तराधिकारी # छुट्टै सम्पति # कम्पनिले मुद्दा गर्न सक्ने तथा कम्पनि उपर पर्न सक्ने # साझा छाप<br>व्यक्तिको हस्ताक्षर सरह मान्यता प्राप्त एउटा छुट्टै छाप कम्पनीले प्रयोग गरेको हुन्छ । छाप नभएका कम्पनीका कुनै पनि कागज पत्रले कानुनी मान्यता प्राप्त गर्न सक्दैन् l # हस्तान्तरणीय शेयर # प्रतिनिधित्व मुलक व्यवस्थापन # औपचारिकता, जानकारी तथा खर्च == कम्पनीको प्रकार == ==== १. पब्लिक कम्पनी ==== {{मुख्य|पब्लिक कम्पनी}} पब्लिक कम्पनी भन्नाले कम्तिमा सात जना संस्थापक भई बढीमा जति पनि संस्थापक रहि स्थापना हुने कम्पनीलाई पब्लिक भनिन्छ । साथै जुन कम्पनीको शेयर स्वामित्वलाई साधारण जनतामा बाडिएको र शेयर बजारमा स्वतन्त्र रूपमा शेयरको कारोबार हुने कम्पनीलाई पब्लिक कम्पनी भनिन्छ । ==== २. प्राइभेट कम्पनी ==== {{मुख्य|प्राइभेट कम्पनी}} प्राइभेट वा निजी कम्पनी भन्नाले बढीमा एक सय एक जनासम्म शेयरधनी हुने तथा आफ्नो धितोपत्र शेयरधनीहरू बाहेक धितोबन्धक राखी वा अन्य कुनै किसिमले हक छाडी दिन नपाउने कम्पनीलाई प्राइभेट कम्पनी भनिन्छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बैङ्क]] * [[विमा कम्पनी]] * [[संयुक्त स्टक कम्पनी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}}नेपालमा कम्पनी दर्ता [https://taxvatnepal.com/private-limited-company/ Tax Vat Nepal] [[श्रेणी:कम्पनी]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन शब्दावली]] kk1x7vnsgyc8g6y7j5j9av3sgwnhm9i 0 24314 1357202 439024 2026-05-31T04:49:00Z Bishaldev100 28807 1357202 wikitext text/x-wiki [[Image:watervapor cup.jpg|thumb|right|पानीको बाफ; हावा जस्तै भएर नदेखिने भए पनि घामका किरणका ठक्करका कारण देखिन्छ ।]] पानी वा कुनै तरल पदार्थ निश्चित तापक्रम नाघिसकेपछि वाफमा परिवर्तन हुने प्रकृया वाष्पीकरण हो । ==सिद्धान्त == [[File:Evaporation.png|वाष्पीकरण]] ==वाष्पीकरणलाई असर पार्ने तत्वहरू== ==प्रयोग== *घाममा धोइसकेका लुगा सुक्न मुख्यतः यही प्रकृया लागू हुन्छ । *कुनै तरल पदार्थबाट ठोस पदार्थ निकाल्न यसैको प्रयोग हुन्छ । [[File:Evaporation leaving minerals.png|thumb|200px|वाष्पीकरण भएपछि ठोस पदार्थ मात्र बाँकी हुन्छ ।]] *गर्मीयाममा शितल बनाउनका लागि केही उपकरणहरू वाष्पीकरण अनुसार काम गर्छन् । (जस्तै:इभापोरेटिभ कुलरस्) *माटाका भाँडाहरू बनाइसके पछि घाममा सुकाउनका कारण चिसो भाँडामा रहेको सुकोस् भनेर हो । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} oz7stsxqa7io5k639ruqxawremyjikn 0 29715 1357161 1355654 2026-05-30T13:32:59Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1357161 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = देवचुली नगरपालिका#नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-nawalparasi-east/devchuli?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = हरिप्रसाद न्यौपाने <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = पार्वता तिवारी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २५ वैशाख २०७१ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 112.72<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=43&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 58003 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.67|84.19|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-७८ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[प्रगतीनगर]] गाविसको [[कार्यालय]] | website = [http://devchulimun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला]]का ४ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २५ वैशाख २०७१ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका देवचुली, [[प्रगतीनगर]] र [[दिव्यपुरी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा [[रजहर]] गाविस यसमा गाभिएको थियो। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५८,००३ रहेको छ भने यहाँ १४,४९३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार देवचुली नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ५८,००३ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई १७ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ देवचुली नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविस (वडाहरू) !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[दिव्यपुरी]] (१-३) || ३,८१२ || २.६४ || १,४४३.९४ |- | २ || [[दिव्यपुरी]] (७) || २,७१९ || ०.९६ || २,८३२.२९ |- | ३ || [[दिव्यपुरी]] (४-५) || १,९९६ || ०.८१ || २,४६४.२० |- | ४ || [[दिव्यपुरी]] (६) || ३,१९९ || १.९१ || १,६७४.८७ |- | ५ || [[दिव्यपुरी]] (८-९) || २,२५२ || २३.८१ || ९४.५८ |- | ६ || [[देवचुली]] (२-५) || १,८१७ || १९.३२ || ९४.०५ |- | ७ || [[देवचुली]] (६, ८) || २,४११ || १.७६ || १,३६९.८९ |- | ८ || [[देवचुली]] (७, ९) || १,५३५ || २.२१ || ६९४.५७ |- | ९ || [[देवचुली]] (१) || ३,६६९ || ४.९३ || ७४४.२२ |- | १० || [[प्रगतीनगर]] (४, ६) || ३,६१६ || ३.६८ || ९८२.६१ |- | ११ || [[प्रगतीनगर]] (८-९) || ३,८४५ || २.४४ || १,५७५.८२ |- | १२ || [[प्रगतीनगर]] (७) || २,६७२ || २.१ || १,२७२.३८ |- | १३ || [[प्रगतीनगर]] (१) || ३,६९७ || २.२६ || १,६३५.८४ |- | १४ || [[प्रगतीनगर]] (२, ५) || ३,८३२ || ३.०३ || १,२६४.६९ |- | १५ || [[प्रगतीनगर]] (३) || ३,६५५ || १.६६ || २,२०१.८१ |- | १६ || [[रजहर]] (१, ७, ९) || ५,८५५ || ३०.६६ || १९०.९७ |- | १७ || [[रजहर]] (२-६, ८) || ७,४२१ || ८.५४ || ८६८.९७ |- ! colspan="2" | जम्मा !! ५८,००३ !! ११२.७२ !! ५१४.५८ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://nawalpur.dcc.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240926143322/https://nawalpur.dcc.gov.np/ |date=2024-09-26 }} [[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] crbleplg12ttd2asnhj63q4nadmbrzz 1357162 1357161 2026-05-30T13:34:36Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1357162 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = देवचुली नगरपालिका#नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-nawalparasi-east/devchuli?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = हरिप्रसाद न्यौपाने <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = पार्वता तिवारी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २५ वैशाख २०७१ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 112.72<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=43&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 58003 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.68|84.17|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-७८ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[प्रगतीनगर]] गाविसको कार्यालय | website = [http://devchulimun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला]]का ४ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २५ वैशाख २०७१ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका देवचुली, [[प्रगतीनगर]] र [[दिव्यपुरी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा [[रजहर]] गाविस यसमा गाभिएको थियो। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५८,००३ रहेको छ भने यहाँ १४,४९३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार देवचुली नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ५८,००३ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई १७ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ देवचुली नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविस (वडाहरू) !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[दिव्यपुरी]] (१-३) || ३,८१२ || २.६४ || १,४४३.९४ |- | २ || [[दिव्यपुरी]] (७) || २,७१९ || ०.९६ || २,८३२.२९ |- | ३ || [[दिव्यपुरी]] (४-५) || १,९९६ || ०.८१ || २,४६४.२० |- | ४ || [[दिव्यपुरी]] (६) || ३,१९९ || १.९१ || १,६७४.८७ |- | ५ || [[दिव्यपुरी]] (८-९) || २,२५२ || २३.८१ || ९४.५८ |- | ६ || [[देवचुली]] (२-५) || १,८१७ || १९.३२ || ९४.०५ |- | ७ || [[देवचुली]] (६, ८) || २,४११ || १.७६ || १,३६९.८९ |- | ८ || [[देवचुली]] (७, ९) || १,५३५ || २.२१ || ६९४.५७ |- | ९ || [[देवचुली]] (१) || ३,६६९ || ४.९३ || ७४४.२२ |- | १० || [[प्रगतीनगर]] (४, ६) || ३,६१६ || ३.६८ || ९८२.६१ |- | ११ || [[प्रगतीनगर]] (८-९) || ३,८४५ || २.४४ || १,५७५.८२ |- | १२ || [[प्रगतीनगर]] (७) || २,६७२ || २.१ || १,२७२.३८ |- | १३ || [[प्रगतीनगर]] (१) || ३,६९७ || २.२६ || १,६३५.८४ |- | १४ || [[प्रगतीनगर]] (२, ५) || ३,८३२ || ३.०३ || १,२६४.६९ |- | १५ || [[प्रगतीनगर]] (३) || ३,६५५ || १.६६ || २,२०१.८१ |- | १६ || [[रजहर]] (१, ७, ९) || ५,८५५ || ३०.६६ || १९०.९७ |- | १७ || [[रजहर]] (२-६, ८) || ७,४२१ || ८.५४ || ८६८.९७ |- ! colspan="2" | जम्मा !! ५८,००३ !! ११२.७२ !! ५१४.५८ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://nawalpur.dcc.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240926143322/https://nawalpur.dcc.gov.np/ |date=2024-09-26 }} [[श्रेणी:नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] kb5qn4iry2opmv1r0hik5hqkuisddci 0 62873 1357225 1318338 2026-05-31T07:31:55Z Bishaldev100 28807 1357225 wikitext text/x-wiki {{Infobox United Nations | name = अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन | image = Flag of ICAO.svg | image size = 150px | caption = The ICAO flag | type = संयुक्त राष्ट्र संघीय संस्था | acronyms = ICAO<br />OACI<br />ИКАО<br />إيكاو | head = रेमन्ड बेन्जामिन | status = active | established = १९४७ अप्रिल | website = {{URL|www.icao.int}} | headquarters = {{flagicon|क्यानाडा}}[[मोन्ट्रियल]], क्यानडा | parent = | subsidiaries = | footnotes = }} '''अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन ''' ('''ICAO'''), [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र]]को एउटा एजेन्सी हो, जसले अन्तर्राष्ट्रीय वायुयानको सिद्धान्त र प्रविधिहरूमाथि नियन्त्रण गर्दछ, र अन्तर्राष्ट्रिय वायु यातायातको विकास र योजनाको पालन गर्दछ, जसबाट सुरक्षित र क्रमवार विकास सुनिश्चित हुन सकोस्। यसको [[मुख्यालय]] [[क्यानडा|क्यानाडा]]को [[मोन्ट्रियल]]मा [[क्वार्टियर इन्टरनेशनल]]मा स्थित छ। == सन्दर्भ सूची == {{reflist}} {{Commonscat|International Civil Aviation Organization}} [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घका विशेषज्ञ समितिहरु]] {{stub}} 5tau9c4zi73hc2et1akmypn7bi7egb4 1357226 1357225 2026-05-31T07:32:22Z Bishaldev100 28807 1357226 wikitext text/x-wiki {{Infobox United Nations | name = अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन | image = Flag of ICAO.svg | image size = 150px | caption = The ICAO flag | type = संयुक्त राष्ट्र संघीय संस्था | acronyms = ICAO<br />OACI<br />ИКАО<br />إيكاو | head = रेमन्ड बेन्जामिन | status = सक्रिय active | established = १९४७ अप्रिल | website = {{URL|www.icao.int}} | headquarters = {{flagicon|क्यानाडा}}[[मोन्ट्रियल]], क्यानडा | parent = | subsidiaries = | footnotes = }} '''अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन ''' ('''ICAO'''), [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र]]को एउटा एजेन्सी हो, जसले अन्तर्राष्ट्रीय वायुयानको सिद्धान्त र प्रविधिहरूमाथि नियन्त्रण गर्दछ, र अन्तर्राष्ट्रिय वायु यातायातको विकास र योजनाको पालन गर्दछ, जसबाट सुरक्षित र क्रमवार विकास सुनिश्चित हुन सकोस्। यसको [[मुख्यालय]] [[क्यानडा|क्यानाडा]]को [[मोन्ट्रियल]]मा [[क्वार्टियर इन्टरनेशनल]]मा स्थित छ। == सन्दर्भ सूची == {{reflist}} {{Commonscat|International Civil Aviation Organization}} [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घका विशेषज्ञ समितिहरु]] {{stub}} hm90bwjejgfmijaz0my0fea29bwakmy 0 69358 1357158 1137257 2026-05-30T13:19:37Z Bishaldev100 28807 1357158 wikitext text/x-wiki साधारणतया अमिलो स्वाद हुने र पानीमा घुल्दा H⁺ [[आयोन]] दिने [[पदार्थ]]हरूलाई अम्ल भनिन्छ। अम्ल दुई प्राकार हुन्छन् ती हुन्ः प्राङ्गारिक र अप्राङ्गारिक। टार्टारिक, साइट्रिक, एसिटिक आदि प्राङ्गारिकका उदाहरण हुन् भने हाइड्रोक्लोरिक, सल्फ्युरिक, नाइट्रिक जस्ता अम्लहरू अप्राङ्गारिकका उदाहरण हुन्। ==गुण == * प्रायः अम्लहरु अमिला हुन्छन्। तर अमिला हुन्छन् भन्दैमा यिनीहरुलाइ चाख्नु हुँदैन। * अम्लहरूले नीलो लिट्मसको रङलाई रातो बनाउँछ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[क्षार]] * [[लवण]] {{कमन्सश्रेणी|Acids}} [[श्रेणी:विज्ञान]] jpms3dt7kcy77rty3urwaequsnxy6vv 0 69886 1357147 1160748 2026-05-30T12:12:34Z Bishaldev100 28807 1357147 wikitext text/x-wiki कार्बनिक यौगिकमा हाइड्रोक्सिल ग्रूप (-OH) रहेको छ भने त्यसलाई '''अल्कोहल''' भनिन्छ । एउटा OH समूह भएको अल्कोहललाई '''मोनोहाइड्रीक अल्कोहल''' भनिन्छ भने दुईओटा OH समूह भएकालाई '''डाइहाइड्रीक अल्कोहल''' र तिनोटा OH समूह भएकालाई '''ट्राइहाड्रीक अल्कोहल''' भनिन्छ । [[मिथेन]]बाट बन्ने अल्कोहललाई '''मिथाइल अल्कोहल''' र इथेनबाट बन्ने अल्कोहललाई '''[[इथानोल|इथाइल अल्कोहल]]''' भनिन्छ । इथाइल अल्कोहललाई [[इथानोल]] पनि भन्ने गरिन्छ । पेयपदार्थको लागि प्रयोग गरिने अल्कोहल इथाइल अल्कोहल हो । [[चित्र:Ethanol Lewis.svg|Ethanol Lewis|thumb|250px|इथाइल अल्कोहलको संरचनात्मक सुत्र]] ==उपयोग== [[File:Alcohol by Country.png|thumb|upright=0.9|Total recorded [[alcohol consumption by country|alcohol per capita consumption]] (15+), in litres of pure ethanol<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/entity/substance_abuse/publications/global_status_report_2004_overview.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.who.int/entity/substance_abuse/publications/global_status_report_2004_overview.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |title=Global Status Report on Alcohol 2004 |access-date=28 November 2010}}</ref>]] अल्कोहलको प्रयोगको धेरै लामो इतिहास छ। केही महत्त्वपूर्ण औद्योगिक अल्कोहल निम्नानुसर छन्।:<ref name="Ullmann1">{{Ullmann | first1 = Jürgen | last1 = Falbe | first2 = Helmut | last2 = Bahrmann | first3 = Wolfgang | last3 = Lipps | first4 = Dieter | last4 = Mayer | title = Alcohols, Aliphatic | doi = 10.1002/14356007.a01_279}}.</ref> *[[मिथानोल]], फर्मलडिहाइडको उर्पादनको लागि र फ्युल एडिटिभको रुपमा *[[इथानोल]], मुख्यतः मदिरा, [[मादक पदार्थ]], [[इथानोल इन्धन|फ्युल]] एडिटिभ, घोलक *1-propanol, 1-butanol, and isobutyl alcohol for use as a solvent and precursor to solvents *C6–C11 alcohols used for [[plasticizer]]s, e.g. in [[polyvinylchloride]] *fatty alcohol (C12–C18), precursors to [[detergent]]s मिथानोल सबैभन्दा धेरै उत्पादन हुने औद्योगिक अल्कोहल हो। १९८० मा प्रति वर्ष १२ मिलियन टन उत्पादन हुन्थ्यो। The combined capacity of the other alcohols is about the same, distributed roughly equally.<ref name="Ullmann1"/> {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Alcohols}} [[श्रेणी:विज्ञान]] [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] oqbryy3tgfpfoj7elcebn3i0mz3kkie 1357157 1357147 2026-05-30T13:14:56Z Bishaldev100 28807 1357157 wikitext text/x-wiki कार्बनिक यौगिकमा हाइड्रोक्सिल ग्रूप (-OH) रहेको छ भने त्यसलाई '''अल्कोहल''' भनिन्छ । एउटा OH समूह भएको अल्कोहललाई '''मोनोहाइड्रीक अल्कोहल''' भनिन्छ भने दुईओटा OH समूह भएकालाई '''डाइहाइड्रीक अल्कोहल''' र तिनोटा OH समूह भएकालाई '''ट्राइहाड्रीक अल्कोहल''' भनिन्छ । [[मिथेन]]बाट बन्ने अल्कोहललाई '''मिथाइल अल्कोहल''' र [[इथेन]]बाट बन्ने अल्कोहललाई '''[[इथानोल|इथाइल अल्कोहल]]''' भनिन्छ । इथाइल अल्कोहललाई [[इथानोल]] पनि भन्ने गरिन्छ । पेयपदार्थको लागि प्रयोग गरिने अल्कोहल इथाइल अल्कोहल हो । [[चित्र:Ethanol Lewis.svg|Ethanol Lewis|thumb|250px|इथाइल अल्कोहलको संरचनात्मक सुत्र]] ==उपयोग== [[File:Alcohol by Country.png|thumb|upright=0.9|Total recorded [[alcohol consumption by country|alcohol per capita consumption]] (15+), in litres of pure ethanol<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/entity/substance_abuse/publications/global_status_report_2004_overview.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.who.int/entity/substance_abuse/publications/global_status_report_2004_overview.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |title=Global Status Report on Alcohol 2004 |access-date=28 November 2010}}</ref>]] अल्कोहलको प्रयोगको धेरै लामो इतिहास छ। केही महत्त्वपूर्ण औद्योगिक अल्कोहल निम्नानुसर छन्।:<ref name="Ullmann1">{{Ullmann | first1 = Jürgen | last1 = Falbe | first2 = Helmut | last2 = Bahrmann | first3 = Wolfgang | last3 = Lipps | first4 = Dieter | last4 = Mayer | title = Alcohols, Aliphatic | doi = 10.1002/14356007.a01_279}}.</ref> *[[मिथानोल]], फर्मलडिहाइडको उर्पादनको लागि र फ्युल एडिटिभको रुपमा *[[इथानोल]], मुख्यतः मदिरा, [[मादक पदार्थ]], [[इथानोल इन्धन|फ्युल]] एडिटिभ, घोलक *1-propanol, 1-butanol, and isobutyl alcohol for use as a solvent and precursor to solvents *C6–C11 alcohols used for [[plasticizer]]s, e.g. in [[polyvinylchloride]] *fatty alcohol (C12–C18), precursors to [[detergent]]s मिथानोल सबैभन्दा धेरै उत्पादन हुने औद्योगिक अल्कोहल हो। १९८० मा प्रति वर्ष १२ मिलियन टन उत्पादन हुन्थ्यो। The combined capacity of the other alcohols is about the same, distributed roughly equally.<ref name="Ullmann1"/> {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Alcohols}} [[श्रेणी:विज्ञान]] [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] 8u7pjzoibk1ajnpcbpx1x6hcwriwrns 0 74693 1357177 1329906 2026-05-30T15:46:08Z Bishaldev100 28807 1357177 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी sidebar}} '''पब्लिक कम्पनी''' भनेको त्यस्तो कम्पनी हो जसको स्वामित्व हक स्टकको शेयर मार्फत व्यवस्थित हुन्छ जुन [[स्टक एक्सचेन्ज]]मा वा [[ओभर-द-काउन्टर (वित्त)|ओभर-द-काउन्टर]] बजारहरूमा स्वतन्त्र रूपमा कारोबार गरिन्छ। ==फाइदा/ बेफाइदा== ==भारत== ==नेपाल== नेपालमा कम्तिमा सात जना संस्थापक भई बढीमा जति पनि संस्थापक रहि स्थापना हुने [[कम्पनी]]लाई पब्लिक भनिन्छ ।<ref name="introduction">कम्पनी ऐन, २०६३</ref> यो एक किसिमको [[संयुक्त स्टक कम्पनी]] हो । जुन कम्पनीको [[सेयर|शेयर]] स्वामित्वलाई साधारण जनतामा बाडिएको र शेयर बजारमा स्वतन्त्र रूपमा शेयरको कारोबार हुने कम्पनीलाई पब्लिक कम्पनी भनिन्छ ।<ref name="पब्लिक कम्पनी">http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151010055440/http://www.nrb.org.np/lgd/acts_ordinances/Company%20Act,%202063_Nepali.pdf |date=2015-10-10 }}</ref> पब्लिक कम्पनीको शेयर तथा [[ऋणपत्र|डिबेन्चर]] खुलारूपमा विक्रि हुने गर्दछ भने यस्तो कम्पनीको शेयरलाई शेयरधनीले धितोबन्धक राख्न वा अन्य कुनै किसिमले हक छाडी दिन खुला हुने गर्दछ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:उद्योग]] [[श्रेणी:व्यवसाय]] d54iuijrt7j5ynpwvwcxxum9dsksmvl 0 74828 1357176 1229358 2026-05-30T15:45:14Z Bishaldev100 28807 /* विशेषता */ 1357176 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी sidebar}} '''निजी कम्पनी''' भन्नाले बढीमा पचास जनासम्म शेयरधनी हुने तथा आफ्नो [[प्रतिभूति|धितोपत्र]] शेयरधनीहरू बाहेक धितोबन्धक राखी वा अन्य कुनै किसिमले हक छाडी दिन नपाउने [[कम्पनी]]लाई प्राइभेट कम्पनी भनिन्छ । <ref>कम्पनी ऐेन, २०६३, [https://taxvatnepal.com/private-limited-company ट्याक्स भ्याट नेपाल]</ref> यो एक किसिमको [[संयुक्त स्टक कम्पनी]] हो । ==विशेषता == {{मुख्य|कम्पनीका मुलभूत विशेषताहरू}} * यसको छुट्टै कानुनी अस्तित्व हुन्छ। यसलाई कानुनी व्यक्ती मानिन्छ। यसले मुद्दा गर्न सक्छ तथा यस उपर मुद्दा पर्न सक्छ । * प्राइभेट लिमिटेड कम्पनी स्थापना तथा सञ्चालन गर्न पब्लिक कम्पनीको तुलना मा अपेक्षाकृत कम जटिल हुन्छ किनकि यसलाई धेरै नियम र प्रतिबन्ध बाट छुट दिइएको हुन्छ। जस्तै: संस्थापकको सहमती भए वार्षिक साधारण सभा गर्नु नपर्ने। # '''सीमित दायित्व''': कम्पनीका शेयरधारकहरूको दायित्व उनीहरूको लगानीसम्म मात्र सीमित हुन्छ। व्यक्तिगत सम्पत्ति जोखिममा पर्दैन। # '''शेयर हस्तान्तरणमा प्रतिबन्ध''': कम्पनीका शेयरहरू केवल कम्पनीको अनुमति र नियमअनुसार मात्र हस्तान्तरण गर्न सकिन्छ। # '''सीमित शेयरधारक संख्या''': प्राइभेट लिमिटेड कम्पनीमा शेयरधारकहरूको संख्या अधिकतम १०१ सम्म सीमित हुन्छ। # '''लगानी आकर्षण''': यो संरचनाले लगानीकर्ताहरूलाई आकर्षित गर्न सक्छ किनकि दायित्व सीमित हुन्छ। # '''व्यवस्थापन''': कम्पनीको दैनिक व्यवस्थापन र सञ्चालन निर्देशकहरूद्वारा गरिन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[पब्लिक कम्पनी]] * [[साझेदारी]] * [[सरकारी संस्थान]] * [[सहकारी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:कम्पनी]] 7uw93oweyorymyvjfhhtldsucr2r2a3 1357216 1357176 2026-05-31T06:11:11Z Bishaldev100 28807 /* विशेषता */ 1357216 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी sidebar}} '''निजी कम्पनी''' भन्नाले बढीमा पचास जनासम्म शेयरधनी हुने तथा आफ्नो [[प्रतिभूति|धितोपत्र]] शेयरधनीहरू बाहेक धितोबन्धक राखी वा अन्य कुनै किसिमले हक छाडी दिन नपाउने [[कम्पनी]]लाई प्राइभेट कम्पनी भनिन्छ । <ref>कम्पनी ऐेन, २०६३, [https://taxvatnepal.com/private-limited-company ट्याक्स भ्याट नेपाल]</ref> यो एक किसिमको [[संयुक्त स्टक कम्पनी]] हो । ==विशेषता == {{मुख्य|कम्पनीका मुलभूत विशेषताहरू}} * यसको छुट्टै कानुनी अस्तित्व हुन्छ। यसलाई [[कानूनी व्यक्ति|कानुनी व्यक्ती]] मानिन्छ। यसले मुद्दा गर्न सक्छ तथा यस उपर मुद्दा पर्न सक्छ । * प्राइभेट लिमिटेड कम्पनी स्थापना तथा सञ्चालन गर्न पब्लिक कम्पनीको तुलना मा अपेक्षाकृत कम जटिल हुन्छ किनकि यसलाई धेरै नियम र प्रतिबन्ध बाट छुट दिइएको हुन्छ। जस्तै: संस्थापकको सहमती भए वार्षिक साधारण सभा गर्नु नपर्ने। # '''सीमित दायित्व''': कम्पनीका शेयरधारकहरूको दायित्व उनीहरूको लगानीसम्म मात्र सीमित हुन्छ। व्यक्तिगत सम्पत्ति जोखिममा पर्दैन। # '''शेयर हस्तान्तरणमा प्रतिबन्ध''': कम्पनीका शेयरहरू केवल कम्पनीको अनुमति र नियमअनुसार मात्र हस्तान्तरण गर्न सकिन्छ। # '''सीमित शेयरधारक संख्या''': प्राइभेट लिमिटेड कम्पनीमा शेयरधारकहरूको संख्या अधिकतम १०१ सम्म सीमित हुन्छ। # '''लगानी आकर्षण''': यो संरचनाले लगानीकर्ताहरूलाई आकर्षित गर्न सक्छ किनकि दायित्व सीमित हुन्छ। # '''व्यवस्थापन''': कम्पनीको दैनिक व्यवस्थापन र सञ्चालन निर्देशकहरूद्वारा गरिन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[पब्लिक कम्पनी]] * [[साझेदारी]] * [[सरकारी संस्थान]] * [[सहकारी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:कम्पनी]] l3ay0n7rflul3aijnph6pkwatw70qpi 0 87796 1357207 1327079 2026-05-31T05:39:53Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1357207 wikitext text/x-wiki '''एकलौटी व्यवसाय''' ({{lang-en|sole proprietorship}}) भन्नाले यस्तो व्यवसायिक संस्थालाई जनाउँदछ जसमा मात्र एक जनाको स्वामित्व हुन्छ र व्यवसाय सञ्चालन गर्ने गर्दछ । यसैकारण कानुनी हिसाबमा यस्तो फर्मको मालिक र व्यवसायमा कुनै भिन्नता गरिदैन वा एकै मानिने गरिन्छ । यस्तो फर्ममा मालिकले संस्थाको सम्पूर्ण कुरालाई प्रत्यक्ष नियन्त्रण राख्ने गर्दछ भने मालिक नै व्यवसायको सम्पूर्ण वित्तीय कारोबारको लागि जवाफदेयी हुन्छ ।<ref>{{Cite web |title=What is the difference between a business being sole proprietor and a Limited Liability Company (LLC)? {{!}} Falmouth ME |url=https://www.falmouthme.org/town-clerk/faq/what-is-the-difference-between-a-business-being-sole-proprietor-and-a-limited |access-date=2024-01-30 |website=www.falmouthme.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240130103240/https://www.falmouthme.org/town-clerk/faq/what-is-the-difference-between-a-business-being-sole-proprietor-and-a-limited |date=2024-01-30 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[साझेदारी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:व्यापार]] lbifzzfzjzy9bhznepn7fg96topvsvp 1357231 1357207 2026-05-31T08:16:35Z Bishaldev100 28807 1357231 wikitext text/x-wiki '''एकलौटी व्यवसाय''' ({{lang-en|sole proprietorship}}) भन्नाले यस्तो व्यवसायिक संस्थालाई जनाउँदछ जसमा मात्र एक जनाको स्वामित्व हुन्छ र व्यवसाय सञ्चालन गर्ने गर्दछ । यसैकारण कानुनी हिसाबमा यस्तो फर्मको मालिक र व्यवसायमा कुनै भिन्नता गरिदैन वा एकै मानिने गरिन्छ । यस्तो फर्ममा मालिकले संस्थाको सम्पूर्ण कुरालाई प्रत्यक्ष नियन्त्रण राख्ने गर्दछ भने मालिक नै व्यवसायको सम्पूर्ण वित्तीय कारोबारको लागि जवाफदेयी हुन्छ ।<ref>{{Cite web |title=What is the difference between a business being sole proprietor and a Limited Liability Company (LLC)? {{!}} Falmouth ME |url=https://www.falmouthme.org/town-clerk/faq/what-is-the-difference-between-a-business-being-sole-proprietor-and-a-limited |access-date=2024-01-30 |website=www.falmouthme.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240130103240/https://www.falmouthme.org/town-clerk/faq/what-is-the-difference-between-a-business-being-sole-proprietor-and-a-limited |date=2024-01-30 }}</ref> ==नाफा नोक्सान== एकलौटी फर्मको नाफा–नोक्सान व्यवस्थापनका मुख्य बुँदाहरू: * नाफामा पूर्ण अधिकार: व्यवसायले कमाएको सम्पूर्ण [[खुद नाफा]]माथि मालिकको मात्रै एकल अधिकार हुन्छ। यो रकम उनी आफ्नो व्यक्तिगत खर्चका लागि प्रयोग गर्न वा व्यवसायमै पुन: लगानी गर्न सक्छन्। * नोक्सानको पूर्ण दायित्व: यदि व्यवसाय घाटामा गएमा वा नोक्सान भएमा, उक्त घाटा मालिक एक्लैले बेहोर्नु पर्छ। * असीमित दायित्व: नोक्सान वा तिर्नुपर्ने दायित्व फर्मको सम्पत्तिले मात्र पुगेन भने, मालिकको व्यक्तिगत सम्पत्ति (जस्तै: घर, जग्गा, व्यक्तिगत बैंक खाता) समेत बिक्री गरेर वा प्रयोग गरेर ऋण तिर्नुपर्ने हुन्छ। * आयकरको गणना: फर्मको नाफालाई मालिककै व्यक्तिगत आम्दानी मानिन्छ। उक्त नाफामा फर्मको नाममा नभई व्यक्तिको व्यक्तिगत आयकर स्ल्याब अनुसार कर लाग्छ। * अनौपचारिक हिसाब-किताब: [[साझेदारी]], [[कम्पनी]] वा संस्थाजस्तो नाफा बाँडफाँडको लिखित कानुनी सम्झौता एकलौटी फर्ममा हुँदैन। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[साझेदारी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:व्यापार]] ppyc610hc48eodoisy0knffyow6vi5e 1357232 1357231 2026-05-31T09:10:47Z Bishaldev100 28807 1357232 wikitext text/x-wiki '''एकलौटी व्यवसाय''' ({{lang-en|sole proprietorship}}) भन्नाले यस्तो व्यवसायिक संस्थालाई जनाउँदछ जसमा मात्र एक जनाको स्वामित्व हुन्छ र व्यवसाय सञ्चालन गर्ने गर्दछ । यसैकारण कानुनी हिसाबमा यस्तो फर्मको मालिक र व्यवसायमा कुनै भिन्नता गरिदैन वा एकै मानिने गरिन्छ। एकल व्यवसायलाई [[कानूनी व्यक्ति]] मानिदैन। । यस्तो फर्ममा मालिकले संस्थाको सम्पूर्ण कुरालाई प्रत्यक्ष नियन्त्रण राख्ने गर्दछ भने मालिक नै व्यवसायको सम्पूर्ण वित्तीय कारोबारको लागि जवाफदेयी हुन्छ ।<ref>{{Cite web |title=What is the difference between a business being sole proprietor and a Limited Liability Company (LLC)? {{!}} Falmouth ME |url=https://www.falmouthme.org/town-clerk/faq/what-is-the-difference-between-a-business-being-sole-proprietor-and-a-limited |access-date=2024-01-30 |website=www.falmouthme.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240130103240/https://www.falmouthme.org/town-clerk/faq/what-is-the-difference-between-a-business-being-sole-proprietor-and-a-limited |date=2024-01-30 }}</ref> ==नाफा नोक्सान== एकलौटी फर्मको नाफा–नोक्सान व्यवस्थापनका मुख्य बुँदाहरू: * नाफामा पूर्ण अधिकार: व्यवसायले कमाएको सम्पूर्ण [[खुद नाफा]]माथि मालिकको मात्रै एकल अधिकार हुन्छ। यो रकम उनी आफ्नो व्यक्तिगत खर्चका लागि प्रयोग गर्न वा व्यवसायमै पुन: लगानी गर्न सक्छन्। * नोक्सानको पूर्ण दायित्व: यदि व्यवसाय घाटामा गएमा वा नोक्सान भएमा, उक्त घाटा मालिक एक्लैले बेहोर्नु पर्छ। * असीमित दायित्व: नोक्सान वा तिर्नुपर्ने दायित्व फर्मको सम्पत्तिले मात्र पुगेन भने, मालिकको व्यक्तिगत सम्पत्ति (जस्तै: घर, जग्गा, व्यक्तिगत बैंक खाता) समेत बिक्री गरेर वा प्रयोग गरेर ऋण तिर्नुपर्ने हुन्छ। * आयकरको गणना: फर्मको नाफालाई मालिककै व्यक्तिगत आम्दानी मानिन्छ। उक्त नाफामा फर्मको नाममा नभई व्यक्तिको व्यक्तिगत आयकर स्ल्याब अनुसार कर लाग्छ। * अनौपचारिक हिसाब-किताब: [[साझेदारी]], [[कम्पनी]] वा संस्थाजस्तो नाफा बाँडफाँडको लिखित कानुनी सम्झौता एकलौटी फर्ममा हुँदैन। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[साझेदारी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:व्यापार]] 3d508zfu2n3jxm6k7coqx3016yh1wc2 0 87801 1357206 1015500 2026-05-31T05:39:28Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1357206 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Society.svg|alt=Society.svg|thumb|साझेदारी / साझेदार]] '''साझेदारी''' ({{lang-en|Partnership}}) भन्नाले यस्तो [[गठबन्धन]] हो जसमा दुई वा सो भन्दा बढी पक्षहरू साझेदारको रूपमा आपसी उद्देश्य पूर्तिको लागि एकिकृत रूपमा समन्वयकारी तरिकाले कार्य गर्ने गर्दछन् । साझेदारीमा साझेदारहरूले व्यक्ति, संस्था, विद्यालय, सरकार हुन सक्दछन् ।   ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[एकलौटी व्यवसाय]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:व्यापार]] gzftt0g9xwmg9ho44luyjlplcuzsype 0 92736 1357169 1357096 2026-05-30T15:28:11Z पर्वत सुवेदी 31224 1357169 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = मादी गाउँपालिकाको वडा विभाजन | image_flag = | image_seal = | image_map = Madi Gaupalika.png | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = गण्डकी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Gandaki Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कास्की जिल्ला|कास्की]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski/madi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = देवीजङ्ग गुरुङ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = कल्पना गुरुङ <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 469.69<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=40&municipality=1|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 16142 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28.35|83.83|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०६१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[थुमाकोडाँडा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.madimunkaski.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[कास्की जिल्ला]]का ४ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[पार्चे]], [[नामार्जुङ]], [[थुमाकोडाँडा]], [[कालिका, कास्की|कालिका]] (६-९), [[सिल्दुजूरे]], [[मिजुरेडाँडा]], [[भाचोक]], [[सैमराङ]], [[माझठाना]] (२,३) र [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] (५,८) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १६,१४२ रहेको छ भने यहाँ ४,०९४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ मादी गाउँपालिकाको वडा विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.) |- | १ || [[पार्चे]] || १,९७७ || ९०.१२ || २१.९४ |- | २ || [[नामार्जुङ]] || ९४१ || २८१.९९ || ३.३४ |- | ३ || [[थुमाकोडाँडा]] (१-५) || १,२१७ || ६.२६ || १९४.४१ |- | ४ || [[थुमाकोडाँडा]] (६-९) || १,२०३ || ६.५९ || १८२.५५ |- | ५ || [[कालिका, कास्की|कालिका]] (६-९) || १,६९८ || ११.०७ || १५३.३९ |- | ६ || [[सिल्दुजूरे]] (१-५) || १,१९० || ७.३७ || १६१.४७ |- | ७ || [[सिल्दुजूरे]] (६-९) || १,२९७ || ७.१७ || १८०.८९ |- | ८ || [[मिजुरेडाँडा]] (१-४) || १,५०२ || १०.२८ || १४६.११ |- | ९ || [[मिजुरेडाँडा]] (५-९) || १,५२३ || १५.९७ || ९५.३७ |- | १० || [[भाचोक]] || १,१८८ || ९.६७ || १२२.८५ |- | ११ || [[सैमराङ]] || १,१२० || १०.७७ || १०३.९९ |- | १२ || [[माझठाना]] (२-३) र [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] (५,८) || १,२८६ || १२.४३ || १०३.४६ |- ! कुल !! !! १६,१४२ !! ४६९.६९ !! ३४.३७ |} ==भौगोलिक अवस्थिति== मादी गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ५६३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका १२ [[वडा]]हरूमा विभाजन गरिएको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[लमजुङ जिल्ला]], पश्चिममा [[पोखरा महानगरपालिका]] र [[माछापुच्छ्रे गाउँपालिका]], उत्तरमा [[मनाङ जिल्ला]] र दक्षिणमा [[पोखरा महानगरपालिका]] र [[रूपा गाउँपालिका]]सम्म छ।<ref>{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==पर्यटन== मादी गाउँपालिका क्षेत्रभित्र पर्ने कपुचे ताल र कोरी डाँडा यस क्षेत्रका प्रमुख पदयात्रा गन्तव्यहरू हुन्। कपुचे तालतर्फ जाने पदयात्रा सामान्यतया २ देखि ३ दिनको अवधिमा पूरा गर्न सकिन्छ। त्यस्तै, कोरी डाँडा पनि यस क्षेत्रको अर्को लोकप्रिय पदयात्रा गन्तव्य हो, जसलाई एउटै ट्रेकिङ रुट प्रणाली अन्तर्गत भ्रमण गर्न सकिन्छ। यी दुवै पदयात्राका लागि सिक्लेस प्रमुख प्रारम्भिक बिन्दुका रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{cite web |title=Kapuche Lake Trek |url=https://travelnepaltoday.com/kapuche-lake-trek/ |website=Travel Nepal Today |access-date=30 May 2026}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कास्की जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddckaski.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कास्की] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716074009/http://ddckaski.gov.np/ |date=2017-07-16 }} [[श्रेणी:कास्की जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 247sg62jy2a2cmxztozpt60102ep5ll 1357190 1357169 2026-05-30T15:52:39Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1357190 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = मादी गाउँपालिका#कास्की जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कास्की जिल्ला|कास्की]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski/madi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = देवीजङ्ग गुरुङ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = कल्पना गुरुङ <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 469.69<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=40&municipality=1|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 16142 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28.35|83.83|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०६१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[थुमाकोडाँडा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.madimunkaski.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[कास्की जिल्ला]]का ४ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[पार्चे]], [[नामार्जुङ]], [[थुमाकोडाँडा]], [[कालिका, कास्की|कालिका]] (६-९), [[सिल्दुजूरे]], [[मिजुरेडाँडा]], [[भाचोक]], [[सैमराङ]], [[माझठाना]] (२,३) र [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] (५,८) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १६,१४२ रहेको छ भने यहाँ ४,०९४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ मादी गाउँपालिकाको वडा विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.) |- | १ || [[पार्चे]] || १,९७७ || ९०.१२ || २१.९४ |- | २ || [[नामार्जुङ]] || ९४१ || २८१.९९ || ३.३४ |- | ३ || [[थुमाकोडाँडा]] (१-५) || १,२१७ || ६.२६ || १९४.४१ |- | ४ || [[थुमाकोडाँडा]] (६-९) || १,२०३ || ६.५९ || १८२.५५ |- | ५ || [[कालिका, कास्की|कालिका]] (६-९) || १,६९८ || ११.०७ || १५३.३९ |- | ६ || [[सिल्दुजूरे]] (१-५) || १,१९० || ७.३७ || १६१.४७ |- | ७ || [[सिल्दुजूरे]] (६-९) || १,२९७ || ७.१७ || १८०.८९ |- | ८ || [[मिजुरेडाँडा]] (१-४) || १,५०२ || १०.२८ || १४६.११ |- | ९ || [[मिजुरेडाँडा]] (५-९) || १,५२३ || १५.९७ || ९५.३७ |- | १० || [[भाचोक]] || १,१८८ || ९.६७ || १२२.८५ |- | ११ || [[सैमराङ]] || १,१२० || १०.७७ || १०३.९९ |- | १२ || [[माझठाना]] (२-३) र [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] (५,८) || १,२८६ || १२.४३ || १०३.४६ |- ! कुल !! !! १६,१४२ !! ४६९.६९ !! ३४.३७ |} ==भौगोलिक अवस्थिति== मादी गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ५६३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका १२ [[वडा]]हरूमा विभाजन गरिएको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[लमजुङ जिल्ला]], पश्चिममा [[पोखरा महानगरपालिका]] र [[माछापुच्छ्रे गाउँपालिका]], उत्तरमा [[मनाङ जिल्ला]] र दक्षिणमा [[पोखरा महानगरपालिका]] र [[रूपा गाउँपालिका]]सम्म छ।<ref>{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==पर्यटन== मादी गाउँपालिका क्षेत्रभित्र पर्ने कपुचे ताल र कोरी डाँडा यस क्षेत्रका प्रमुख पदयात्रा गन्तव्यहरू हुन्। कपुचे तालतर्फ जाने पदयात्रा सामान्यतया २ देखि ३ दिनको अवधिमा पूरा गर्न सकिन्छ। त्यस्तै, कोरी डाँडा पनि यस क्षेत्रको अर्को लोकप्रिय पदयात्रा गन्तव्य हो, जसलाई एउटै ट्रेकिङ रुट प्रणाली अन्तर्गत भ्रमण गर्न सकिन्छ। यी दुवै पदयात्राका लागि सिक्लेस प्रमुख प्रारम्भिक बिन्दुका रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{cite web |title=Kapuche Lake Trek |url=https://travelnepaltoday.com/kapuche-lake-trek/ |website=Travel Nepal Today |access-date=30 May 2026}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कास्की जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddckaski.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कास्की] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716074009/http://ddckaski.gov.np/ |date=2017-07-16 }} [[श्रेणी:कास्की जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] dindg7yuutncactm6xwlvy5fs4hhim8 1357191 1357190 2026-05-30T15:53:14Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1357191 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = मादी गाउँपालिका#कास्की जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कास्की जिल्ला|कास्की]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski/madi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = देवीजङ्ग गुरुङ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = कल्पना गुरुङ <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 469.69<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=40&municipality=1|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 16142 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28.255711|N|84.101028|E|}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०६१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[थुमाकोडाँडा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.madimunkaski.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[कास्की जिल्ला]]का ४ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[पार्चे]], [[नामार्जुङ]], [[थुमाकोडाँडा]], [[कालिका, कास्की|कालिका]] (६-९), [[सिल्दुजूरे]], [[मिजुरेडाँडा]], [[भाचोक]], [[सैमराङ]], [[माझठाना]] (२,३) र [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] (५,८) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १६,१४२ रहेको छ भने यहाँ ४,०९४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ मादी गाउँपालिकाको वडा विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.) |- | १ || [[पार्चे]] || १,९७७ || ९०.१२ || २१.९४ |- | २ || [[नामार्जुङ]] || ९४१ || २८१.९९ || ३.३४ |- | ३ || [[थुमाकोडाँडा]] (१-५) || १,२१७ || ६.२६ || १९४.४१ |- | ४ || [[थुमाकोडाँडा]] (६-९) || १,२०३ || ६.५९ || १८२.५५ |- | ५ || [[कालिका, कास्की|कालिका]] (६-९) || १,६९८ || ११.०७ || १५३.३९ |- | ६ || [[सिल्दुजूरे]] (१-५) || १,१९० || ७.३७ || १६१.४७ |- | ७ || [[सिल्दुजूरे]] (६-९) || १,२९७ || ७.१७ || १८०.८९ |- | ८ || [[मिजुरेडाँडा]] (१-४) || १,५०२ || १०.२८ || १४६.११ |- | ९ || [[मिजुरेडाँडा]] (५-९) || १,५२३ || १५.९७ || ९५.३७ |- | १० || [[भाचोक]] || १,१८८ || ९.६७ || १२२.८५ |- | ११ || [[सैमराङ]] || १,१२० || १०.७७ || १०३.९९ |- | १२ || [[माझठाना]] (२-३) र [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] (५,८) || १,२८६ || १२.४३ || १०३.४६ |- ! कुल !! !! १६,१४२ !! ४६९.६९ !! ३४.३७ |} ==भौगोलिक अवस्थिति== मादी गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ५६३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका १२ [[वडा]]हरूमा विभाजन गरिएको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[लमजुङ जिल्ला]], पश्चिममा [[पोखरा महानगरपालिका]] र [[माछापुच्छ्रे गाउँपालिका]], उत्तरमा [[मनाङ जिल्ला]] र दक्षिणमा [[पोखरा महानगरपालिका]] र [[रूपा गाउँपालिका]]सम्म छ।<ref>{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==पर्यटन== मादी गाउँपालिका क्षेत्रभित्र पर्ने कपुचे ताल र कोरी डाँडा यस क्षेत्रका प्रमुख पदयात्रा गन्तव्यहरू हुन्। कपुचे तालतर्फ जाने पदयात्रा सामान्यतया २ देखि ३ दिनको अवधिमा पूरा गर्न सकिन्छ। त्यस्तै, कोरी डाँडा पनि यस क्षेत्रको अर्को लोकप्रिय पदयात्रा गन्तव्य हो, जसलाई एउटै ट्रेकिङ रुट प्रणाली अन्तर्गत भ्रमण गर्न सकिन्छ। यी दुवै पदयात्राका लागि सिक्लेस प्रमुख प्रारम्भिक बिन्दुका रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{cite web |title=Kapuche Lake Trek |url=https://travelnepaltoday.com/kapuche-lake-trek/ |website=Travel Nepal Today |access-date=30 May 2026}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कास्की जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddckaski.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कास्की] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716074009/http://ddckaski.gov.np/ |date=2017-07-16 }} [[श्रेणी:कास्की जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] exydblrlslu1zslilsjtx3yguk6er3g 0 93066 1357192 1352879 2026-05-30T15:54:11Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1357192 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = कास्की जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कास्की जिल्ला|कास्की]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski/rupa?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = नवराज ओझा <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = लालसुवा गुरुङ <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 94.81<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=40&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 14891 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28.152586|N|84.150477|E|}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०६१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[रूपाकोट, कास्की|रूपाकोट]] गाविसको कार्यालय | website = [http://rupamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[कास्की जिल्ला]]का ४ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[थुम्की]], [[सिद्ध]], [[देउराली, कास्की|देउराली]] (५), [[रूपाकोट, कास्की|रूपाकोट]] र [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] (१-४, ६,७,९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १४,८९१ रहेको छ भने यहाँ ३,६६३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ रूपा गाउँपालिकाको वडा विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.) |- | १ || [[थुम्की]] (१-५) || १,९०४ || १२.१३ || १५६.९७ |- | २ || [[थुम्की]] (६-९) || १,२९५ || १०.०१ || १२९.३७ |- | ३ || [[सिद्ध]] (१-२, ८-९) || १,४८६ || ७.४३ || १९९.९९ |- | ४ || [[सिद्ध]] (३-७) || १,४१७ || १२.०३ || ११७.७९ |- | ५ || [[देउराली, कास्की|देउराली]] || २,१९९ || १६.८ || १३०.८९ |- | ६ || [[रूपाकोट, कास्की|रूपाकोट]] || ३,३९१ || १८.५५ || १८२.८० |- | ७ || [[हंसपुर, कास्की|हंसपुर]] (१-४, ६-७, ९) || ३,१९९ || १७.८६ || १७९.१२ |- ! कुल !! !! १४,८९१ !! ९४.८१ !! १५७.०६ |} ==भौगोलिक अवस्थिति== रूपा गाउँपालिकाको क्षेत्रफल ९४.८१ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका ७ [[वडा]]हरूमा विभाजन गरिएको छ। यस गाउँपालिका उत्तरमा [[मादी गाउँपालिका]], पश्चिममा [[पोखरा महानगरपालिका]], दक्षिणमा [[तनहुँ जिल्ला]]का व्यास र शुक्लागण्डकी नगरपालिका तथा पूर्वमा लमजुङ जिल्लाको [[मध्यनेपाल नगरपालिका]] अवस्थित छ।<ref>{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कास्की जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddckaski.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कास्की] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716074009/http://ddckaski.gov.np/ |date=2017-07-16 }} [[श्रेणी:कास्की जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] h9g41ok0p4ythn8wf5x8lwag8paqtdv 0 97513 1357230 1322292 2026-05-31T07:53:18Z Bishaldev100 28807 1357230 wikitext text/x-wiki [[File:Treaty of Versailles, English version.jpg|thumb|{{{image_alt}}}|alt={{{image_alt}}}|thumb|भर्सिल्स् सन्धिको बाहिरी आवरण, अङ्गरेजी संस्करण]] '''भर्सेलिजको सन्धि''' ({{lang-en|Treaty of Versailles}} {{lang-fr|Traité de Versailles}}) [[पहिलो विश्वयुद्ध]]लाई अन्त्य गर्ने महत्वपूर्ण सन्धि थियो। यस सन्धिले जर्मनी र एलाइड शक्ति बीचको युद्ध अन्त्य भएको घोषणा गरेको थियो। यस सन्धिलाई सन् १९१९ जुन २८ का दिन हस्ताक्षर गरिएको थियो जुन आर्कड्युक फ्रन्ज फर्डिनान्ड को हत्या भएको पाँच वर्ष पछि भएको थियो (उक्त घटना विश्व युद्धको मुख्य कारण थियो)। जर्मनी पक्ष शक्तिहरूले पनि भिन्नै सन्धिहरु गरेका थिए।<ref> {{cite book|editor1-last=Davis|editor1-first =Robert T.|title=U.S. Foreign Policy and National Security: Chronology and Index for the 20th Century|publisher=Praeger Security International|location=Santa Barbara, California|volume=1|year= 2010|page=[https://books.google.com/books?id=gsM1JiXAMJEC&pg=PA49 49]|isbn=978-0-313-38385-4}}</ref> यस सन्धि [[राष्ट्र सङ्घ|लिग अफ नेसन्स]]को सचिवालयमा २१ अक्टोबर १९९९ मा दर्ता भएको थियो। सन्धिमा भएका प्रावधानहरुमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण र दुविधात्मक विषयमा "सम्पूर्ण विनाश र नोक्सानीको जिम्मेवारी जर्मनीले लिनुपर्ने" रहेको थियो। धारा २३१ मा रहेको, यही विषय नै दोषपूर्ण खण्डका रूपमा रहेको थियो। अर्थविद् जोन मेनार्ड केनेस (बेलायतका प्रतिनिधि) ले उक्त सन्धि जर्मनी प्रति अत्यधिक कठोर र प्रतिउत्पादक भएको तर्क गरेका थिए। केही तर्कमा भने उक्त सन्धि पनि धेरै उदार भएको धारणा पनि रहेका छन्। जर्मनीले आफ्नो जमिनको ठूलो भागको त्याग्नुपर्ने र अन्य राज्य कब्जा गर्न जर्मनीमाथि प्रतिबन्ध लगाइएको थियो। भर्सेलिसको सन्धि जर्मनीमा लागू भएको थियो। यस कारण [[एडल्फ हिटलर]] र अन्य जर्मनेलीहरूले यो सन्धिलाई अपमानजनक मान्दथे र यसैले यो सम्झौतालाई [[दोस्रो विश्व युद्ध|द्वितीय विश्वयुद्ध]]को कारण मानिन्छ। ==पृष्ठभुमि == ===प्रथम विश्व युद्ध=== {{main|प्रथम विश्व युद्ध}} [[File:The signing of the peace treaty of Versailles.webm|thumb|thumbtime=00:01:45|Newsreel footage of the signing of the peace treaty at Versailles]] २८ जुन १९१४ मा, अष्ट्रिया हंगेरीको गद्दीका उत्तराधिकारी, आर्कड्युक फ्रान्ज फर्डिनान्डको सर्बियाली राष्ट्रवादीद्वारा हत्या भयो।{{sfn|Tucker|Roberts|2005|pp=xxv, 9}} यसको कारणले युरोपको माहोल तीव्र गतिमा बिग्रियो जसकारण अस्ट्रिया हंगेरीले सर्बिया बिरुद्ध युद्धको घोषणा गर्यो। त्यसपछी अधिकांश युरोपेली सैनिकहरू तुरुन्तै पहिलो विश्व युद्धमा प्रवेश गरे।{{sfn|Tucker|Roberts|2005|p=1078}} जर्मनीको नेतृत्वको केन्द्रिय शक्ति र (बेलायत, फ्रान्स र रसिया नेतृत्वको) त्रि पक्षीय गुट एक आपसमा भिडे। युरोप, मध्य पूर्व अफ्रिका र एसियामा विश्व युद्धको आगो सल्किदै गएपछी अन्य देशहरू पनि युद्धमा छिरे। १९१७ मा, [[रुसी साम्राज्य]] मा दुई क्रान्ति भए। त्यसपछि [[भ्लादिमिर लेनिन]]को नेतृत्वमा बनेको नयाँ बोल्सेभिक सरकारले १९१८ मार्चमा जर्मनी सँग सन्धिमा हस्ताक्षर गर्यो, जुन धेरै हदसम्म जर्मनको पक्षमा थियो। अमेरिकी सैनिक तयार हुनुभन्दा अगाडि [[विजय]] हासिल गर्न सकिने भएकाले, जर्मनीले अब आफ्नो बल पश्चिमी मोर्चामा तैनाथ गर्यो र एलाइज शक्तिलाई डुबाउने प्रयास गर्यो। तर त्यो प्रयास असफल रह्यो। तर त्यस विपरित, एलाइज शक्तिले निर्णायक रुपमा रणभुमीमा [[विजय]] पाए र नोबेम्बर १९१८ मा युद्धविराममा हस्ताक्षरको लागि बाध्य बनाए जुन आत्मसमर्पणको समान थियो । {{sfn|Wiest|2012|pp=126, 168, 200}} ==भर्सेलिज सन्धिका मुख्य प्रावधान== ===राष्ट्रसंघ=== [[राष्ट्र सङ्घ|राष्ट्रसंघ]]को निर्माण एवं संगठन भर्सेलिज-सन्धिको एक अत्यन्त महत्वपूर्ण अंग थियो। सन्धिको प्रथम भागको सम्बन्ध यो संग नै छ। यो मूलतः राष्ट्रपति [[उड्रो विल्सन|विल्सन]]को सृजना थियो। उसका विचार थियो कि राष्ट्रसंघलाई शान्ति-सम्मेलनको सबैभन्दा महान कृति मानिनेछ। लायड जर्जले लेखेका छन् विल्सन शान्ति-सन्धिको केवल उक्त भागलाई जसमा राष्ट्रसंघ व्यवस्था थियो, सबैभन्दा अधिक महत्व दिने गर्थे। यसको लागि उनी जे पनि त्याग गर्न तयार थिए र उनको प्रयासबाट नै राष्ट्रसंघ को निर्माण भयो। विल्सन बाहेक मित्रराष्ट्रका अन्य प्रतिनिधिहरूले यो विचार थियो कि राष्ट्रसंघ सम्बन्धी कुरा भर्सेलिज सन्धिको अन्तर्गत राख्न आवश्यक छैन। अन्ततः विल्सनको कुरा मानियो र राष्ट्रसंघको संविधानलाई भर्सेलिज सन्धिको अन्तर्गत नै राखियो । भर्सेलिज सन्धीको प्रथम २६ धाराहरू राष्ट्रसंघको संविधान नै हो, जसको उद्देश्य अन्तर्राष्ट्रीय सहयोगलाई बढाउनु तथा अन्तर्राष्ट्रीय शान्ति र सुरक्षालाई कायम राख्नु थियो। === क्षेत्रीय व्यवस्था/प्रणाली === === एल्सेस-लरेन क्षेत्र: === भर्सेलिज सन्धिमा क्षेत्रीय परिवर्तन गरि जर्मनीलाई अंग-भंग गरियो। १८७१ मा, जर्मनीले फ्रान्सबाट एल्सेस-लरेनको क्षेत्रमा कब्जा गरेको थियो। सबैले एक स्वरले "यो एक गलत काम थियो र यसको अन्त्य आवश्यक छ" भनेर स्विकार गरे। त्यसकारण, सन्धिका सर्तहरू बमोजिम, एल्सेस-लोरेन फ्रान्सले फिर्ता पायो। '''राइन ल्याण्ड''' : फ्रान्सको सुरक्षाको दृष्टि ले जर्मनीको राइन ल्याण्ड मा मित्र राष्ट्रहरूको सेना १५ वर्ष सम्म रहनेछ तथा राइन नदी आस-पासको क्षेत्रलाई स्थाई रूप ले निःशस्त्र गरियो ताकि जर्मनी कुनै प्रकारको किलाबन्दी गर्न नसकुन्। '''सार क्षेत्र''' : सार क्षेत्र जर्मनीमा कोइला क्षेत्रको लागि प्रसिद्ध थियो । यो प्रदेशको शासन व्यवस्थाको जिम्मेवारी राष्ट्रसंघलाई दिइयो तर कोइला खानीको स्वामित्व फ्रान्सलाई दिइयो। यो पनि तय गरियो कि १५ वर्ष पछी [[जनमत सङ्ग्रह]]द्वारा सारा क्षेत्रको बासिन्दा जर्मनी को साथ् रहन चाहन्छन् कि फ्रान्सको साथ तय गरिनेछ । यदि सारवासी जर्मनीको साथ मिल्न चाहन्छन् भने जर्मनी फ्रान्सलाई निश्चित मूल्य दिएर ती खानीहरू पुनः खरीद गर्नेछ । '''बेल्जियम एवं डेनमार्क की प्राप्ति''' : यूपेन मार्शनेट र मलमेडीको प्रदेश बेल्जियमको अधीन गरियो। श्लेशविगमा जनमत संग्रह गरेर त्यहाँको उत्तरी भाग डेनमार्कलाई दिइयो । '''जर्मनीको पूर्वी सीमा''' : जर्मनीलाई सबैभन्दा अधिक क्षति पूर्वी सीमामा उठाउनु पर्यो । मित्र राष्ट्रहरूले एक स्वतन्त्र पोल्याण्ड राज्य को निर्माणको निर्णय गरे । डान्जिङलाई स्वतन्त्र नगरको रूपमा परिवर्तित गरियो र उसलाई राष्ट्र संघको संरक्षणमा राखियो । पोल्याण्डलाई समुद्री मार्ग दिनको लागि डाजिंगको बन्दरगाहको उपयोग गर्ने अधिकार दिइयो। मेमेलको बन्दरगाह जर्मनीबाट खोसेर लिथुआनियालाई दिइयो । जर्मनीले चेकोस्लोवाकियालाई राज्य को मान्यता दियो । यस प्रकार प्रादेशिक व्यवस्थाको कारण जर्मनी को २५ हजार वर्ग मीलको प्रदेश र ७० लाखको जनसंख्या गुमाउनु पर्यो । '''जर्मन उपनिवेश सम्बंधी व्यवस्था''' : मित्र राष्ट्र जर्मन उपनिवेशहरूलाई आफ्नो आफ्नो साम्राज्यमा मिलाउन चाहन्थे तर विल्सनले यसको कडा विरोध गरे। [[उड्रो विल्सन|वुड्रो विल्सन]]को विरोधको कारण, मित्र राष्ट्रहरूले संरक्षण प्रणाली सुरु गरे। यसको अर्थ यो थियो कि जुन देश एकदम पिछदिएको छ, त्यस देशको समुचित कल्याण र विकास गर्नु । सभ्य राष्ट्रमा पवित्र धरोहरको रूप राष्ट्रसंघको तर्फाबाट त्यस देशको उन्नतिको लागि दिन पर्छ। Mindet व्यवस्थाको माध्यमले जर्मनीलाई आआफ्नो सबै उपनिवेश त्याग्नु पर्यो र ती उपनीवेशालाई मित्र-राष्ट्रको संरक्षणमा राखियो। प्रशान्त महासागरको कयौ द्विप तथा अफ्रीकी महादेशमा स्थित उपनिवेश जर्मनीले गुमाउनु पर्यो । === सैन्य प्रणाली === जर्मनेली सेनाको अधिकतम सङ्ख्या १ लाख बनाइएको थियो। यसको अतिरिक्त, नौसेना शक्ति पनि सीमित रहेको थियो। जर्मनीमा मात्र नौसेनाको ६ युद्धक्षेत्रलाई अनुमति दिइएको थियो भने सहयोगीहरूका पनडुब्बीहरूलाई कम लगाउने बारे छलफल गरिएको थियो। === वित्तीय प्रणाली === === नैतिक दायित्व === सन्धिको २३१ औँ सन्धिको अनुसार जर्मनी सबै क्षति र युद्धको लागि जिम्मेवार बनाइयो। === राजनीतिक व्यवस्था === राष्ट्रसंघको स्थापना राजनीतिक प्रणाली अन्तर्गत भर्सेलिजको सन्धिको एक महत्त्वपूर्ण भाग थियो। [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसंघ]]को उद्देश्य अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग र सुरक्षा कायम राख्नु थियो। == सन्धिको मूल्याङ्कन == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:दोस्रो विश्व युद्ध]] i4lg0l743q2qpr8etfeimsoakvmzz4g 0 99401 1357228 1352461 2026-05-31T07:38:29Z Bishaldev100 28807 1357228 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |image = Dwight D. Eisenhower, official photo portrait, May 29, 1959.jpg |order = [[अमेरिकाका राष्ट्रपतिह‍रूको सूची|संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपतिहरू|अमेरिकाका ३४औं]] |office = राष्ट्रपति |vicepresident = [[रिचार्ड निक्सन]] |term_start = जनवरी २०, १९५३ |term_end = जनवरी २०, १९६१ |predecessor = [[ह्यारी एस ट्रुम्यान]] |successor = [[जोन एफ. केनेडी|जोन एफ केनेडी]] |office2 = प्रथम [[सुप्रिम एलाईड कमान्डर युरोप]] |term_start2 = अप्रिल २, १९५१ |term_end2 = मे ३०, १९५२ |president2 = [[ह्यारी एस ट्रुम्यान]] |deputy2 = [[अर्थर टेडर]] |predecessor2 = स्थापित |successor2 = [[म्याथ्यु रिडवे]] |office3 = १६ औँ [[चिफ अफ स्टाफ अफ द आर्मी]] |term_start3 = नोभेम्बर १९, १९४५ |term_end3 = फेब्रुअरी ६, १९४८ |president3 = ह्यारी एस. ट्रुमन |deputy3 = [[J. Lawton Collins]] |predecessor3 = [[जर्ज मार्सल]] |successor3 = [[Omar Bradley]] |office4 = [[अमेरिकी नियन्त्रित जर्मन भुभागको सैन्य गभर्नर]] |president4 = [[ह्यारी एस. ट्रुमन]] |term_start4 = मे ८, १९४५ |term_end4 = नोवेम्बर १०, १९४५ |predecessor4 = स्थापित |successor4 = [[George S. ]] (acting)<br>[[Joseph T. McNarney]] |office5 = १३ औँ [[List of Presidents of Columbia University|प्रेसिडेन्ट अफ कोल्मबिया युनिभर्सिटी]] |term_start5 = १९४८ |term_end5 = १९५३ |predecessor5 = फ्रयाङक डि |successor5 = [[ग्यार्सन एल.]] |birth_name = ड्वीट डी. आइजेनहावर |birth_date = {{birth date|1890|10|14}} |birth_place = [[डेनसन, टेक्सस]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] |death_date = {{death date and age|1969|3|28|1890|10|14}} |death_place = [[वासिङ्टन डिसी|वासिङ्टन, डी.सी.]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] |spouse = {{marriage|[[Mamie Eisenhower|Mamie Geneva Doud]]|July 1, 1916}} |children = {{hlist|[[डाउड आइजेनहावर|डाउड]]|[[जोन]]}} |relatives = [[Ida Stover Eisenhower|Ida Stover]] (Mother) |party = [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकान]] |education = [[युनाइटेड स्टेट मिलिटेरि एकेडेमी]] ([[Bachelor of Science|बि.एस]]) |signature = Dwight Eisenhower Signature.svg |signature_alt = Cursive signature in ink |allegiance = {{flag|संयुक्त राज्य अमेरिका}} |branch = {{army|अमेरिका}} |serviceyears = १९१५–१९५३, १९६१–१९६९<ref>{{cite web |url=http://www.eisenhower.utexas.edu/all_about_ike/post_presidential.html |title=The Eisenhower Presidential Library and Museum Homepage |publisher=Eisenhower.utexas.edu |accessdate=September 5, 2012 |deadurl=yes |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023053144/http://www.eisenhower.utexas.edu/all_about_ike/post_presidential.html |archive-date=October 23, 2013}}</ref> |rank = {{Dodseal|USAO11-2015|25}} [[General of the Army (United States)|General of the Army]] |battles = {{unbulleted list | [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] | [[दोस्रो विश्व युद्ध|द्वितीय विश्व युद्ध]]}} |restingplace = [[Dwight D. Eisenhower Presidential Library, Museum and Boyhood Home]], [[Abilene, Kansas]], U.S. |mawards = {{unbulleted list | [[File:Distinguished Service Medal ribbon.svg|border|23px]] [[Distinguished Service Medal (U.S. Army)|Army Distinguished Service Medal]] (5) | [[File:Navy Distinguished Service ribbon.svg|border|23px]] [[Distinguished Service Medal (United States Navy)|Navy Distinguished Service Medal]] | [[File:Legion of Merit ribbon.svg|border|23px]] [[Legion of Merit]] | [[File:World War I Victory Medal ribbon.svg|border|23px]] [[World War I Victory Medal (United States)|World War I Victory Medal]] | [[File:World War II Victory Medal ribbon.svg|border|23px]] [[World War II Victory Medal (United States)|World War II Victory Medal]] | ''[[#Awards and decorations|See more]]''}} |module = {{Listen| embed=yes |filename = Dwight D. Eisenhower's first Inaugural Address, 1953-01-20.ogg |title = Eisenhower's voice |type = speech |description = [[First inauguration of Dwight D. Eisenhower|Dwight D. Eisenhower's first Inaugural Address, January 20, 1953]]}} }} '''ड्वीट डी. आइजेनहावर Dwight David''' "'''Ike'''" '''Eisenhower''' ({{IPAc-en|ˈ|aɪ|z|ən|h|aʊ|.|ər}} {{Respell|EYE|zən|how|ər}};  एक अमेरिकी सेना को जनरल र राजनीतिज्ञ थिए जसले १९५३  देखि १९६१ सम्म संयुक्त राज्य अमेरिकाको ३४ औँ राष्ट्रपति को रूप मा सेवा गरे। [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]]को क्रममा, उनी संयुक्त राज्य सेनामा पाँच-तारे जनरल थिए र यूरोपमा सहयोगी अभियानकारी सेनाका सर्वोच्च कमांडरको रूपमा सेवा गरे। उत्तरी अफ्रिकाको अपरेशन ट्राचमा १९४२-४३ मा आक्रमणको योजना र पर्यवेक्षणको लागि उनी जिम्मेवार थिए र १९४४-४५ मा फ्रान्स र जर्मनीको पश्चिमी फ्रान्सबाट सफल आक्रमणको लागि जिम्मेवार थिए। आइजेनहावर [[पेन्सिलभेनिया]] डचको पूर्वजको ठूलो परिवारमा कान्सासमा हुर्किएका थिए। तिनको परिवारको गहिरो धार्मिक पृष्ठभूमि थियो। तिनको आमा लूथरन जन्मिएका थिए, विवाहित नदीको रूपमा विवाहित भयो र पछि यहोवाका साक्षी बन्नुभयो। यद्यपि, इस्नेनवर १९५२ सम्म कुनै संगठित चर्चसँग थिएन। उनले आफ्नो सैन्य क्यारियरको कारण एक कारणको रूपमा निरन्तर स्थानान्तरण गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.eisenhower.archives.gov/research/subject_guides/pdf/Eisenhower_Religion.pdf|title=Study guide on Eisenhower and religion|publisher=Eisenhower Presidential Library|page=1|accessdate=August 16, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170130215339/https://eisenhower.archives.gov/research/subject_guides/pdf/Eisenhower_Religion.pdf |date=January 30, 2017 }}</ref> उनले १९१५ मा वेस्ट प्वाइन्टमा स्नातक गरे र पछि मामी दाउसँग विवाह गरे, जसको साथ उनको दुई छोराहरु थिए। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को दौरन उनको यूरोपमा सेवा गर्ने अनुरोधलाई इन्कार गरियो र यसको सट्टा प्रशिक्षित टैंक क्रिएट एक एकाइलाई आदेश दिइयो। युद्ध पछि, उहाँले विभिन्न जनरलहरूको मातहतमा सेवा गरे र १९४१ मा ब्रिगेडियर जनरलको पदोन्नति भए।अमेरिका द्वितीय विश्वयुद्धमा प्रवेश गरे पछि, आइजेनहावरले फ्रान्स र जर्मनीका आक्रमणहरूको निरीक्षण गर्नुअघि उत्तरी अफ्रिका र सिसिलका सफल आक्रमणहरूको निरीक्षण गरे। युद्ध पछि, आइजेनहावरले प्रधानसेनापतिको रूपमा सेवा गरे र त्यसपछि [[कोलम्बिया विश्वविद्यालय]]को अध्यक्षको रूपमा असहयोगी असहज निभाए। सन् १९५१-५२  मा उनले [[नाटो]]को पहिलो सर्वोच्च कमाणडरको रूपमा सेवा गरे। १९५२ मा, आइजेनहावरले सेन्टर रेबर्ट ए टाफ्टको विदेशी नीतिहरू रोक्न [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन]]को रूपमा राष्ट्रपतिको दौडमा प्रवेश गरे। उनले त्यो चुनाव जिते र १९५६ को चुनाव भारी अन्तरले जिते, दुवै पटक अडला स्टीवेंसन द्वितीयलाई पराजित गरे। उनी १९२८ मा हर्बर्ट हौभर पछि पहिलो रिपब्लिकन-निर्वाचित राष्ट्रपति बने। कार्यालयमा आइजेनहावरको मुख्य लक्ष्यहरू सोभियत युनियनको विस्तार र सङ्घीय घाटा कम गर्नका लागि थिए। सन् १९५३ मा चीनलाई परमाणु हतियारको प्रयोगको चेतावनी दिए तब चीनले [[कोरियाली युद्ध]]मा युद्दबन्दीको सन्दर्भमा सहमति गर्यो। एक युद्धविरामले स्टलमेटेड संघर्ष समाप्त गर्यो। परमाणु रोकथामको उनको नयाँ नजर नीति महँगी सेना विभाजनको लागि पैसा घटाउँदै गर्दा सस्तो परमाणु हतियारलाई प्राथमिकता दिइयो। उनले ह्यारी एस ट्रमनको [[ताइवान]]लाई चीन गणतन्त्रको वैधानिक सरकारको रूपमा मान्यता नीति जारी गरे र उनको फोर्मोसा रिजोल्युसनलाई कंग्रेसले अनुमोदन गर्यो। उनको प्रशासनले पहिलो इन्डोचाइना युद्धमा भियतनामी कम्युनिष्टहरूको बिरुद्ध फ्रान्सलाई ठूलो सहायता प्रदान गरे। फ्रान्सले युद्ध छोडे पछि [[भियतनाम युद्ध|भियतनाम युद्ध]]मा उनले [[दक्षिण भियतनाम]]को नयाँ राज्यलाई लागि बलियो आर्थिक सहयोग दिए। उनले ईरान र ग्वाटेमालामा सरकारको विरूद्ध स्थानीय सैन्य समुहलाई कडा समर्थन गरे। [[स्वेज सङ्कट|सन् १९५६ को स्वेज  संकट]]को दौरान आइजेनहावरले इजिप्ट माथि इजरायल, ब्रिटिश र फ्रान्सको आक्रमणको निन्दा गरे र आइजेनहावर र [[निकिता ख्रुस्चेभ]]ले तिनीहरूलाई इजिप्टबाट आफ्नो सेना फिर्ता गर्न बाध्य बनाए। १९५६ को हङ्गेरिया क्रान्तिको दौरान उनले सोभियत आक्रमणको निन्दा गरे तर कुनै कदम चालेनन्। १९५७ को सीरियाको संकटको क्रममा उनले सिरियाका पश्चिमी समर्थक-छिमेकीहरूले आक्रमणको लागि बहानाको रूपमा नकली सीमाना घटनाक्रमको चरणमा सीआईए-एमआई ६ को योजना स्वीकृत गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/politics/2003/sep/27/uk.syria1|title=Macmillan backed Syria assassination plot|last=Fenton|first=Ben|date=September 27, 2003|website=The Guardian|accessdate=March 7, 2018}}</ref> [[सोभियत सङ्घ|सोभियत युनियन]]ले १९५७ मा [[स्पुतनिक-१|स्पुतनिक]]को प्रक्षेपण गरेपछि, आइजेनहावरले [[नासा]]को स्थापनालाई अनुमोदन गरे, जसले [[अन्तरिक्ष दौड]]को नेतृत्व गर्यो। [[१९५८ को लेबनानको संकट]]को क्रममा आइजेनहावरले १५,००० सिपाहीहरू परिचालन गरे। आफ्नो कार्यकालको अन्ततिर, सोभियतसँग शिखर सम्मेलनको स्थापित गर्नको लागि उनको प्रयास समाप्त भयो जब यूएस जासूस विमान रूसले गोलीले खसायो। उनले [[बे अफ पिग्स आक्रमण]] स्वीकृत गरे, त्यसलाई पूरा गर्ने जिम्मेवारी उनको उत्तराधिकारीले पाए।<ref>Quirk, Robert E. (1993). Fidel Castro. p. 303 New York and London: W.W. Norton & Company. {{ISBN|978-0393034851}}.</ref> == सन्दर्भ सामाग्री == {{Reflist|30em}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{अमेरिकी राष्ट्रपतिहरू}} [[श्रेणी:अमेरिकी राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकाका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:शीत युद्धकालीन व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६९ मा मृत्यु]] e67b6j5dyjdps6076a4okrkarmsgxz6 1357233 1357228 2026-05-31T10:22:39Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1357233 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|द्वितीय विश्वयुद्धका सेनापति, सन् १९५३ देखि १९६१ सम्म अमेरिकी राष्ट्रपति}} {{Infobox officeholder | image = Dwight D. Eisenhower, official photo portrait, May 29, 1959 (cropped)(3).jpg | alt = संयुक्त राज्यको राष्ट्रपतिको रूपमा ड्विट डी. आइजेनहावरको आधिकारिक तस्वीर | caption = आधिकारिक तस्वीर, १९५९ | order = ३४औँ | office = संयुक्त राज्यको राष्ट्रपति | vice_president = [[रिचर्ड निक्सन]] | term_start = जनवरी २०, १९५३ | term_end = जनवरी २०, १९६१ | predecessor = [[ह्यारी एस. ट्रुम्यान]] | successor = [[जोन एफ. केनेडी]] | order2 = १औँ | office2 = सर्वोच्च सहयोगी कमान्डर युरोप | president2 = ह्यारी एस. ट्रुम्यान | deputy2 = [[बर्नार्ड मोन्टगोमेरी]] | term_start2 = अप्रिल २, १९५१ | term_end2 = मे ३०, १९५२ | predecessor2 = पद स्थापित | successor2 = [[म्याथ्यु रिजवे]] | order3 = १३औँ | office3 = कोलम्बिया विश्वविद्यालयका अध्यक्ष | term_start3 = जुन ७, १९४८ | term_end3 = जनवरी १९, १९५३ | predecessor3 = [[निकोलस मरे बटलर]] | successor3 = [[ग्रेसन एल. कर्क]] | office4 = १६औँ [[संयुक्त राज्य सेनाका प्रमुख]] | president4 = ह्यारी एस. ट्रुम्यान | deputy4 = [[जे. लटन कोलिन्स]] | term_start4 = नोभेम्बर १९, १९४५ | term_end4 = फेब्रुअरी ६, १९४८ | predecessor4 = [[जर्ज सी. मार्सल]] | successor4 = [[ओमार ब्राडली]] | office5 = १औँ [[सैन्य गभर्नर]], जर्मनीको अमेरिकी कब्जा क्षेत्र | president5 = ह्यारी एस. ट्रुम्यान | term_start5 = मे ८, १९४५ | term_end5 = नोभेम्बर १०, १९४५ | predecessor5 = पद स्थापित | successor5 = [[जर्ज एस. प्याटन]] (कार्यवाहक) | office6 = [[सर्वोच्च मुख्यालय सहयोगी अभियान बल|सर्वोच्च कमान्डर सहयोगी अभियान बल]] | appointer6 = [[फ्र्याङ्कलिन डी. रुजवेल्ट]] | deputy6 = [[आर्थर टेडर, प्रथम बरन टेडर|आर्थर टेडर]] | term_start6 = डिसेम्बर २४, १९४३ | term_end6 = जुलाई १४, १९४५ | predecessor6 = पद स्थापित | successor6 = पद समाप्त | birth_name = डेभिड ड्विट आइजेनहावर | birth_date = {{birth date|1890|10|14}} | birth_place = [[डेनिसन, टेक्सस]], अमेरिका | death_date = {{death date and age|1969|3|28|1890|10|14}} | death_place = वासिङ्टन डिसी, संयुक्त राज्य अमेरिका | resting_place = ड्विट डी. आइजेनहावर राष्ट्रपति पुस्तकालय, सङ्ग्रहालय र बाल्यकालको घर | party = [[रिपब्लिकन पार्टी (संयुक्त राज्य)|रिपब्लिकन]] (सन् १९५२ देखि) | other_party = [[डेमोक्रेटिक पार्टी (संयुक्त राज्य)|डेमोक्रेटिक]] (सन् १९०९)<ref>{{cite journal |last=Ferrell |first=Robert H. |title=Eisenhower Was a Democrat |journal=Kansas History |date=1990 |volume=13 |page=134 |url=http://npshistory.com/publications/eise/kh-v13n3-1990-1.pdf |access-date=June 2, 2024}}</ref> | spouse = {{marriage|[[मामी डाउड]]|july 1, 1916}} | children = २, [[जोन आइजनहावर|जोन]] सहित | relatives = [[आइजेनहावर परिवार]] | occupation = {{hlist|सैन्य अधिकारी|राजनीतिज्ञ}} | education = [[संयुक्त राज्य सैन्य एकेडेमी]] ([[विज्ञान स्नातक]]) | signature = Dwight Eisenhower Signature.svg | signature_alt = मसीमा लेखिएको कर्सिभ हस्ताक्षर | nickname = "आइक"<ref>{{cite web |title=The Eisenhowers |url=https://www.eisenhowerlibrary.gov/eisenhowers |publisher=[[Dwight D. Eisenhower Presidential Library, Museum and Boyhood Home]] |access-date=October 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210818155630/https://www.eisenhowerlibrary.gov/eisenhowers |archive-date=August 18, 2021 |url-status=live}}</ref> <!--Military service--> | allegiance = <!-- संयुक्त राज्य --> | branch = [[संयुक्त राज्य सेना]] | service_years = {{plainlist| * १९१५–१९५३ * १९६१–१९६९<ref name=post>{{cite web |url=http://www.eisenhower.utexas.edu/all_about_ike/post_presidential.html |publisher=The Eisenhower Presidential Library and Museum |title=Post-presidential years |access-date=September 5, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023053144/http://www.eisenhower.utexas.edu/all_about_ike/post_presidential.html |archive-date=October 23, 2013}}</ref> }} | rank = [[सेनाका जनरल (संयुक्त राज्य)|जनरल अफ द आर्मी]] | battles = {{hidden |लडाइहरू हेर्नुहोस् |{{tree list}} * [[सीमा युद्ध (सन् १९१०–१९१९)|सीमा युद्ध]] ** [[पान्चो भिल्ला अभियान]] * [[प्रथम विश्वयुद्ध]] * [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] ** [[उत्तर अफ्रिकी अभियान]] *** [[अपरेसन टर्च]] **** [[पोर्ट लायटीको युद्ध]] *** [[ट्युनिसियाली अभियान]] **** [[कासेरिन पासको युद्ध]] ** [[इटालेली अभियान (द्वितीय विश्वयुद्ध)|इटालेली अभियान]] *** [[अपरेसन हस्की]] *** [[इटालीको सहयोगी आक्रमण]] **** [[अपरेसन अभ्यालान्च]] ** [[अपरेसन ओभरलर्ड]] *** [[नोर्म्यान्डी ल्यान्डिङ]] **** [[फलाइज पकेटको युद्ध]] *** [[पेरिसको मुक्ति]] ** [[अपरेसन ड्रागुन]] ** [[सिगफ्राइड रेखा अभियान]] *** [[अपरेसन मार्केट गार्डेन]] *** [[अपरेसन क्वीन]] ** [[बल्जको युद्ध]] ** [[जर्मनीको पश्चिमी सहयोगी आक्रमण]] *** [[रेमागेनको युद्ध]] ** [[जर्मनीको कब्जा]] * [[कोरियाली युद्ध]] {{tree list/end}} |- |headerstyle=background:#dbdbdb |style=text-align:center; }} | mawards = {{Indented plainlist| * [[सेना विशिष्ट सेवा पदक]] (५) * [[नौसेना विशिष्ट सेवा पदक]] * [[लिजन अफ मेरिट]] * {{see below|{{slink||पुरस्कार र सजावट}}}} }} | module = {{Listen voice|name=आइजनहावर|filename=Dwight D. Eisenhower on Military enforcement of school integration in Little Rock.ogg|description=सैन्य बलद्वारा [[लिटिल रक, अर्कान्सासमा विद्यालय एकीकरण लागू गर्ने विषयमा आइजेनहावरको भनाइ|recorded=सेप्टेम्बर २४, १९५७}} }} {{Stack end}} '''ड्विट डी. आइजेनहावर''' ({{IPAc-en|ˈ|aɪ|z|ən|h|aʊ|.|ər}} {{Respell|EYE|zən|how|ər}}; एक अमेरिकी सैनिक अधिकारी र राजनीतिज्ञ थिए जसले १९५३ देखि १९६१ सम्म संयुक्त राज्य अमेरिकाको ३४औँ राष्ट्रपति को रूप मा सेवा गरेका थिए। [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को क्रममा, उनी संयुक्त राज्य सेनामा पाँच-तारे जनरल थिए र युरोपमा सहयोगी अभियानकारी सेनाका सर्वोच्च कमान्डरको रूपमा सेवा गरे। उत्तरी अफ्रिकाको अपरेसन ट्राचमा १९४२-४३ मा आक्रमणको योजना र पर्यवेक्षणको लागि उनी जिम्मेवार थिए र १९४४-४५ मा फ्रान्स र जर्मनीको पश्चिमी फ्रान्सबाट सफल आक्रमणको लागि जिम्मेवार थिए। आइजेनहावर [[पेन्सिलभेनिया]] डचको पूर्वजको ठूलो परिवारमा कान्सासमा हुर्किएका थिए। तिनको परिवारको गहिरो धार्मिक पृष्ठभूमि थियो। तिनको आमा लूथरन जन्मिएका थिए, विवाहित नदीको रूपमा विवाहित भयो र पछि यहोवाका साक्षी बन्नुभयो। यद्यपि, इस्नेनवर १९५२ सम्म कुनै संगठित चर्चसँग थिएन। उनले आफ्नो सैन्य क्यारियरको कारण एक कारणको रूपमा निरन्तर स्थानान्तरण गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.eisenhower.archives.gov/research/subject_guides/pdf/Eisenhower_Religion.pdf|title=Study guide on Eisenhower and religion|publisher=Eisenhower Presidential Library|page=1|accessdate=August 16, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170130215339/https://eisenhower.archives.gov/research/subject_guides/pdf/Eisenhower_Religion.pdf |date=January 30, 2017 }}</ref> उनले १९१५ मा वेस्ट प्वाइन्टमा स्नातक गरे र पछि मामी दाउसँग विवाह गरे, जसको साथ उनको दुई छोराहरु थिए। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को दौरन उनको यूरोपमा सेवा गर्ने अनुरोधलाई इन्कार गरियो र यसको सट्टा प्रशिक्षित टैंक क्रिएट एक एकाइलाई आदेश दिइयो। युद्ध पछि, उहाँले विभिन्न जनरलहरूको मातहतमा सेवा गरे र १९४१ मा ब्रिगेडियर जनरलको पदोन्नति भए।अमेरिका द्वितीय विश्वयुद्धमा प्रवेश गरे पछि, आइजेनहावरले फ्रान्स र जर्मनीका आक्रमणहरूको निरीक्षण गर्नुअघि उत्तरी अफ्रिका र सिसिलका सफल आक्रमणहरूको निरीक्षण गरे। युद्ध पछि, आइजेनहावरले प्रधानसेनापतिको रूपमा सेवा गरे र त्यसपछि [[कोलम्बिया विश्वविद्यालय]]को अध्यक्षको रूपमा असहयोगी असहज निभाए। सन् १९५१-५२  मा उनले [[नाटो]]को पहिलो सर्वोच्च कमाणडरको रूपमा सेवा गरे। १९५२ मा, आइजेनहावरले सेन्टर रेबर्ट ए टाफ्टको विदेशी नीतिहरू रोक्न [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन]]को रूपमा राष्ट्रपतिको दौडमा प्रवेश गरे। उनले त्यो चुनाव जिते र १९५६ को चुनाव भारी अन्तरले जिते, दुवै पटक अडला स्टीवेंसन द्वितीयलाई पराजित गरे। उनी १९२८ मा हर्बर्ट हौभर पछि पहिलो रिपब्लिकन-निर्वाचित राष्ट्रपति बने। कार्यालयमा आइजेनहावरको मुख्य लक्ष्यहरू सोभियत युनियनको विस्तार र सङ्घीय घाटा कम गर्नका लागि थिए। सन् १९५३ मा चीनलाई परमाणु हतियारको प्रयोगको चेतावनी दिए तब चीनले [[कोरियाली युद्ध]]मा युद्दबन्दीको सन्दर्भमा सहमति गर्यो। एक युद्धविरामले स्टलमेटेड संघर्ष समाप्त गर्यो। परमाणु रोकथामको उनको नयाँ नजर नीति महँगी सेना विभाजनको लागि पैसा घटाउँदै गर्दा सस्तो परमाणु हतियारलाई प्राथमिकता दिइयो। उनले ह्यारी एस ट्रमनको [[ताइवान]]लाई चीन गणतन्त्रको वैधानिक सरकारको रूपमा मान्यता नीति जारी गरे र उनको फोर्मोसा रिजोल्युसनलाई कंग्रेसले अनुमोदन गर्यो। उनको प्रशासनले पहिलो इन्डोचाइना युद्धमा भियतनामी कम्युनिष्टहरूको बिरुद्ध फ्रान्सलाई ठूलो सहायता प्रदान गरे। फ्रान्सले युद्ध छोडे पछि [[भियतनाम युद्ध|भियतनाम युद्ध]]मा उनले [[दक्षिण भियतनाम]]को नयाँ राज्यलाई लागि बलियो आर्थिक सहयोग दिए। उनले ईरान र ग्वाटेमालामा सरकारको विरूद्ध स्थानीय सैन्य समुहलाई कडा समर्थन गरे। [[स्वेज सङ्कट|सन् १९५६ को स्वेज  संकट]]को दौरान आइजेनहावरले इजिप्ट माथि इजरायल, ब्रिटिश र फ्रान्सको आक्रमणको निन्दा गरे र आइजेनहावर र [[निकिता ख्रुस्चेभ]]ले तिनीहरूलाई इजिप्टबाट आफ्नो सेना फिर्ता गर्न बाध्य बनाए। १९५६ को हङ्गेरिया क्रान्तिको दौरान उनले सोभियत आक्रमणको निन्दा गरे तर कुनै कदम चालेनन्। १९५७ को सीरियाको संकटको क्रममा उनले सिरियाका पश्चिमी समर्थक-छिमेकीहरूले आक्रमणको लागि बहानाको रूपमा नकली सीमाना घटनाक्रमको चरणमा सीआईए-एमआई ६ को योजना स्वीकृत गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/politics/2003/sep/27/uk.syria1|title=Macmillan backed Syria assassination plot|last=Fenton|first=Ben|date=September 27, 2003|website=The Guardian|accessdate=March 7, 2018}}</ref> [[सोभियत सङ्घ|सोभियत युनियन]]ले १९५७ मा [[स्पुतनिक-१|स्पुतनिक]]को प्रक्षेपण गरेपछि, आइजेनहावरले [[नासा]]को स्थापनालाई अनुमोदन गरे, जसले [[अन्तरिक्ष दौड]]को नेतृत्व गर्यो। [[१९५८ को लेबनानको संकट]]को क्रममा आइजेनहावरले १५,००० सिपाहीहरू परिचालन गरे। आफ्नो कार्यकालको अन्ततिर, सोभियतसँग शिखर सम्मेलनको स्थापित गर्नको लागि उनको प्रयास समाप्त भयो जब यूएस जासूस विमान रूसले गोलीले खसायो। उनले [[बे अफ पिग्स आक्रमण]] स्वीकृत गरे, त्यसलाई पूरा गर्ने जिम्मेवारी उनको उत्तराधिकारीले पाए।<ref>Quirk, Robert E. (1993). Fidel Castro. p. 303 New York and London: W.W. Norton & Company. {{ISBN|978-0393034851}}.</ref> == सन्दर्भ सामाग्री == {{Reflist|30em}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{अमेरिकी राष्ट्रपतिहरू}} [[श्रेणी:अमेरिकी राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकाका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:शीत युद्धकालीन व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६९ मा मृत्यु]] pwe20tv3ta49gh3psbhostiadqiclcj 1357234 1357233 2026-05-31T10:28:01Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1357234 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|द्वितीय विश्वयुद्धका सेनापति, सन् १९५३ देखि १९६१ सम्म अमेरिकी राष्ट्रपति}} {{Infobox officeholder | image = Dwight D. Eisenhower, official photo portrait, May 29, 1959 (cropped)(3).jpg | alt = संयुक्त राज्यको राष्ट्रपतिको रूपमा ड्विट डी. आइजेनहावरको आधिकारिक तस्वीर | caption = आधिकारिक तस्वीर, १९५९ | order = ३४औँ | office = संयुक्त राज्यको राष्ट्रपति | vice_president = [[रिचर्ड निक्सन]] | term_start = जनवरी २०, १९५३ | term_end = जनवरी २०, १९६१ | predecessor = [[ह्यारी एस ट्रुम्यान]] | successor = [[जोन एफ. केनेडी]] | order2 = १औँ | office2 = सर्वोच्च सहयोगी कमान्डर युरोप | president2 = [[ह्यारी एस ट्रुम्यान]] | deputy2 = [[बर्नार्ड मोन्टगोमेरी]] | term_start2 = अप्रिल २, १९५१ | term_end2 = मे ३०, १९५२ | predecessor2 = पद स्थापित | successor2 = [[म्याथ्यु रिजवे]] | order3 = १३औँ | office3 = कोलम्बिया विश्वविद्यालयका अध्यक्ष | term_start3 = जुन ७, १९४८ | term_end3 = जनवरी १९, १९५३ | predecessor3 = [[निकोलस मरे बटलर]] | successor3 = [[ग्रेसन एल. कर्क]] | office4 = १६औँ [[संयुक्त राज्य सेनाका प्रमुख]] | president4 = ह्यारी एस. ट्रुम्यान | deputy4 = [[जे. लटन कोलिन्स]] | term_start4 = नोभेम्बर १९, १९४५ | term_end4 = फेब्रुअरी ६, १९४८ | predecessor4 = [[जर्ज सी. मार्सल]] | successor4 = [[ओमार ब्राडली]] | office5 = १औँ [[सैन्य गभर्नर]], जर्मनीको अमेरिकी कब्जा क्षेत्र | president5 = ह्यारी एस. ट्रुम्यान | term_start5 = मे ८, १९४५ | term_end5 = नोभेम्बर १०, १९४५ | predecessor5 = पद स्थापित | successor5 = [[जर्ज एस. प्याटन]] (कार्यवाहक) | office6 = [[सर्वोच्च मुख्यालय सहयोगी अभियान बल|सर्वोच्च कमान्डर सहयोगी अभियान बल]] | appointer6 = [[फ्र्याङ्कलिन डी. रुजवेल्ट]] | deputy6 = [[आर्थर टेडर, प्रथम बरन टेडर|आर्थर टेडर]] | term_start6 = डिसेम्बर २४, १९४३ | term_end6 = जुलाई १४, १९४५ | predecessor6 = पद स्थापित | successor6 = पद समाप्त | birth_name = डेभिड ड्विट आइजेनहावर | birth_date = {{birth date|1890|10|14}} | birth_place = [[डेनिसन, टेक्सस]], अमेरिका | death_date = {{death date and age|1969|3|28|1890|10|14}} | death_place = वासिङ्टन डिसी, संयुक्त राज्य अमेरिका | resting_place = ड्विट डी. आइजेनहावर राष्ट्रपति पुस्तकालय, सङ्ग्रहालय र बाल्यकालको घर | party = [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन]] (सन् १९५२ देखि) | other_party = [[डेमोक्रेटिक पार्टी (अमेरिका)|डेमोक्रेटिक]] (सन् १९०९)<ref>{{cite journal |last=Ferrell |first=Robert H. |title=Eisenhower Was a Democrat |journal=Kansas History |date=1990 |volume=13 |page=134 |url=http://npshistory.com/publications/eise/kh-v13n3-1990-1.pdf |access-date=June 2, 2024}}</ref> | spouse = {{marriage|[[मामी डाउड]]|july 1, 1916}} | children = २, [[जोन आइजेनहावर|जोन]] सहित | relatives = [[आइजेनहावर परिवार]] | occupation = {{hlist|सैन्य अधिकारी|राजनीतिज्ञ}} | education = [[संयुक्त राज्य सैन्य एकेडेमी]] ([[विज्ञान स्नातक]]) | signature = Dwight Eisenhower Signature.svg | signature_alt = मसीमा लेखिएको कर्सिभ हस्ताक्षर | nickname = "आइक"<ref>{{cite web |title=The Eisenhowers |url=https://www.eisenhowerlibrary.gov/eisenhowers |publisher=Dwight D. Eisenhower Presidential Library, Museum and Boyhood Home |access-date=October 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210818155630/https://www.eisenhowerlibrary.gov/eisenhowers |archive-date=August 18, 2021 |url-status=live}}</ref> <!--Military service--> | allegiance = <!-- संयुक्त राज्य --> | branch = [[संयुक्त राज्य सेना]] | service_years = {{plainlist| * सन् १९१५–१९५३ * सन् १९६१–१९६९<ref name=post>{{cite web |url=http://www.eisenhower.utexas.edu/all_about_ike/post_presidential.html |publisher=The Eisenhower Presidential Library and Museum |title=Post-presidential years |access-date=September 5, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023053144/http://www.eisenhower.utexas.edu/all_about_ike/post_presidential.html |archive-date=October 23, 2013}}</ref> }} | rank = [[सेनाका जनरल (संयुक्त राज्य)|जनरल अफ द आर्मी]] | battles = {{hidden |लडाइहरू हेर्नुहोस् |{{tree list}} * [[सीमा युद्ध (सन् १९१०–१९१९)|सीमा युद्ध]] ** [[पान्चो भिल्ला अभियान]] * [[प्रथम विश्वयुद्ध]] * [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] ** [[उत्तर अफ्रिकी अभियान]] *** [[अपरेसन टर्च]] **** [[पोर्ट लायटीको युद्ध]] *** [[ट्युनिसियाली अभियान]] **** [[कासेरिन पासको युद्ध]] ** [[इटालेली अभियान (द्वितीय विश्वयुद्ध)|इटालेली अभियान]] *** [[अपरेसन हस्की]] *** [[इटालीको सहयोगी आक्रमण]] **** [[अपरेसन अभ्यालान्च]] ** [[अपरेसन ओभरलर्ड]] *** [[नोर्म्यान्डी ल्यान्डिङ]] **** [[फलाइज पकेटको युद्ध]] *** [[पेरिसको मुक्ति]] ** [[अपरेसन ड्रागुन]] ** [[सिगफ्राइड रेखा अभियान]] *** [[अपरेसन मार्केट गार्डेन]] *** [[अपरेसन क्वीन]] ** [[बल्जको युद्ध]] ** [[जर्मनीको पश्चिमी सहयोगी आक्रमण]] *** [[रेमागेनको युद्ध]] ** [[जर्मनीको कब्जा]] * [[कोरियाली युद्ध]] {{tree list/end}} |- |headerstyle=background:#dbdbdb |style=text-align:center; }} | mawards = {{Indented plainlist| * [[सेना विशिष्ट सेवा पदक]] (५) * [[नौसेना विशिष्ट सेवा पदक]] * [[लिजन अफ मेरिट]] * {{see below|{{slink||पुरस्कार र सजावट}}}} }} | module = {{Listen voice|name=आइजनहावर|filename=Dwight D. Eisenhower on Military enforcement of school integration in Little Rock.ogg|description=सैन्य बलद्वारा लिटिल रक, अर्कान्सासमा विद्यालय एकीकरण लागू गर्ने विषयमा आइजेनहावरको भनाइ|recorded=सेप्टेम्बर २४, १९५७}} }} {{Stack end}} '''ड्विट डी. आइजेनहावर''' ({{IPAc-en|ˈ|aɪ|z|ən|h|aʊ|.|ər}} {{Respell|EYE|zən|how|ər}}; एक अमेरिकी सैनिक अधिकारी र राजनीतिज्ञ थिए जसले १९५३ देखि १९६१ सम्म संयुक्त राज्य अमेरिकाको ३४औँ राष्ट्रपति को रूप मा सेवा गरेका थिए। [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को क्रममा, उनी संयुक्त राज्य सेनामा पाँच-तारे जनरल थिए र युरोपमा सहयोगी अभियानकारी सेनाका सर्वोच्च कमान्डरको रूपमा सेवा गरे। उत्तरी अफ्रिकाको अपरेसन ट्राचमा १९४२-४३ मा आक्रमणको योजना र पर्यवेक्षणको लागि उनी जिम्मेवार थिए र १९४४-४५ मा फ्रान्स र जर्मनीको पश्चिमी फ्रान्सबाट सफल आक्रमणको लागि जिम्मेवार थिए। आइजेनहावर [[पेन्सिलभेनिया]] डचको पूर्वजको ठूलो परिवारमा कान्सासमा हुर्किएका थिए। तिनको परिवारको गहिरो धार्मिक पृष्ठभूमि थियो। तिनको आमा लूथरन जन्मिएका थिए, विवाहित नदीको रूपमा विवाहित भयो र पछि यहोवाका साक्षी बन्नुभयो। यद्यपि, इस्नेनवर १९५२ सम्म कुनै संगठित चर्चसँग थिएन। उनले आफ्नो सैन्य क्यारियरको कारण एक कारणको रूपमा निरन्तर स्थानान्तरण गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.eisenhower.archives.gov/research/subject_guides/pdf/Eisenhower_Religion.pdf|title=Study guide on Eisenhower and religion|publisher=Eisenhower Presidential Library|page=1|accessdate=August 16, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170130215339/https://eisenhower.archives.gov/research/subject_guides/pdf/Eisenhower_Religion.pdf |date=January 30, 2017 }}</ref> उनले १९१५ मा वेस्ट प्वाइन्टमा स्नातक गरे र पछि मामी दाउसँग विवाह गरे, जसको साथ उनको दुई छोराहरु थिए। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को दौरन उनको यूरोपमा सेवा गर्ने अनुरोधलाई इन्कार गरियो र यसको सट्टा प्रशिक्षित टैंक क्रिएट एक एकाइलाई आदेश दिइयो। युद्ध पछि, उहाँले विभिन्न जनरलहरूको मातहतमा सेवा गरे र १९४१ मा ब्रिगेडियर जनरलको पदोन्नति भए।अमेरिका द्वितीय विश्वयुद्धमा प्रवेश गरे पछि, आइजेनहावरले फ्रान्स र जर्मनीका आक्रमणहरूको निरीक्षण गर्नुअघि उत्तरी अफ्रिका र सिसिलका सफल आक्रमणहरूको निरीक्षण गरे। युद्ध पछि, आइजेनहावरले प्रधानसेनापतिको रूपमा सेवा गरे र त्यसपछि [[कोलम्बिया विश्वविद्यालय]]को अध्यक्षको रूपमा असहयोगी असहज निभाए। सन् १९५१-५२  मा उनले [[नाटो]]को पहिलो सर्वोच्च कमाणडरको रूपमा सेवा गरे। १९५२ मा, आइजेनहावरले सेन्टर रेबर्ट ए टाफ्टको विदेशी नीतिहरू रोक्न [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन]]को रूपमा राष्ट्रपतिको दौडमा प्रवेश गरे। उनले त्यो चुनाव जिते र १९५६ को चुनाव भारी अन्तरले जिते, दुवै पटक अडला स्टीवेंसन द्वितीयलाई पराजित गरे। उनी १९२८ मा हर्बर्ट हौभर पछि पहिलो रिपब्लिकन-निर्वाचित राष्ट्रपति बने। कार्यालयमा आइजेनहावरको मुख्य लक्ष्यहरू सोभियत युनियनको विस्तार र सङ्घीय घाटा कम गर्नका लागि थिए। सन् १९५३ मा चीनलाई परमाणु हतियारको प्रयोगको चेतावनी दिए तब चीनले [[कोरियाली युद्ध]]मा युद्दबन्दीको सन्दर्भमा सहमति गर्यो। एक युद्धविरामले स्टलमेटेड संघर्ष समाप्त गर्यो। परमाणु रोकथामको उनको नयाँ नजर नीति महँगी सेना विभाजनको लागि पैसा घटाउँदै गर्दा सस्तो परमाणु हतियारलाई प्राथमिकता दिइयो। उनले ह्यारी एस ट्रमनको [[ताइवान]]लाई चीन गणतन्त्रको वैधानिक सरकारको रूपमा मान्यता नीति जारी गरे र उनको फोर्मोसा रिजोल्युसनलाई कंग्रेसले अनुमोदन गर्यो। उनको प्रशासनले पहिलो इन्डोचाइना युद्धमा भियतनामी कम्युनिष्टहरूको बिरुद्ध फ्रान्सलाई ठूलो सहायता प्रदान गरे। फ्रान्सले युद्ध छोडे पछि [[भियतनाम युद्ध|भियतनाम युद्ध]]मा उनले [[दक्षिण भियतनाम]]को नयाँ राज्यलाई लागि बलियो आर्थिक सहयोग दिए। उनले ईरान र ग्वाटेमालामा सरकारको विरूद्ध स्थानीय सैन्य समुहलाई कडा समर्थन गरे। [[स्वेज सङ्कट|सन् १९५६ को स्वेज  संकट]]को दौरान आइजेनहावरले इजिप्ट माथि इजरायल, ब्रिटिश र फ्रान्सको आक्रमणको निन्दा गरे र आइजेनहावर र [[निकिता ख्रुस्चेभ]]ले तिनीहरूलाई इजिप्टबाट आफ्नो सेना फिर्ता गर्न बाध्य बनाए। १९५६ को हङ्गेरिया क्रान्तिको दौरान उनले सोभियत आक्रमणको निन्दा गरे तर कुनै कदम चालेनन्। १९५७ को सीरियाको संकटको क्रममा उनले सिरियाका पश्चिमी समर्थक-छिमेकीहरूले आक्रमणको लागि बहानाको रूपमा नकली सीमाना घटनाक्रमको चरणमा सीआईए-एमआई ६ को योजना स्वीकृत गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/politics/2003/sep/27/uk.syria1|title=Macmillan backed Syria assassination plot|last=Fenton|first=Ben|date=September 27, 2003|website=The Guardian|accessdate=March 7, 2018}}</ref> [[सोभियत सङ्घ|सोभियत युनियन]]ले १९५७ मा [[स्पुतनिक-१|स्पुतनिक]]को प्रक्षेपण गरेपछि, आइजेनहावरले [[नासा]]को स्थापनालाई अनुमोदन गरे, जसले [[अन्तरिक्ष दौड]]को नेतृत्व गर्यो। [[१९५८ को लेबनानको संकट]]को क्रममा आइजेनहावरले १५,००० सिपाहीहरू परिचालन गरे। आफ्नो कार्यकालको अन्ततिर, सोभियतसँग शिखर सम्मेलनको स्थापित गर्नको लागि उनको प्रयास समाप्त भयो जब यूएस जासूस विमान रूसले गोलीले खसायो। उनले [[बे अफ पिग्स आक्रमण]] स्वीकृत गरे, त्यसलाई पूरा गर्ने जिम्मेवारी उनको उत्तराधिकारीले पाए।<ref>Quirk, Robert E. (1993). Fidel Castro. p. 303 New York and London: W.W. Norton & Company. {{ISBN|978-0393034851}}.</ref> == सन्दर्भ सामाग्री == {{Reflist|30em}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{अमेरिकी राष्ट्रपतिहरू}} [[श्रेणी:अमेरिकी राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकाका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:शीत युद्धकालीन व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६९ मा मृत्यु]] dlybposq440qd6ftfmp0ijui3j5g626 1357235 1357234 2026-05-31T10:36:14Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1357235 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|द्वितीय विश्वयुद्धका सेनापति, सन् १९५३ देखि १९६१ सम्म अमेरिकी राष्ट्रपति}} {{Infobox officeholder | image = Dwight D. Eisenhower, official photo portrait, May 29, 1959 (cropped)(3).jpg | alt = संयुक्त राज्यको राष्ट्रपतिको रूपमा ड्विट डी. आइजेनहावरको आधिकारिक तस्वीर | caption = आधिकारिक तस्वीर, १९५९ | order = ३४औँ | office = अमेरिकाको राष्ट्रपति | vice_president = [[रिचर्ड निक्सन]] | term_start = जनवरी २०, १९५३ | term_end = जनवरी २०, १९६१ | predecessor = [[ह्यारी एस ट्रुम्यान]] | successor = [[जोन एफ. केनेडी]] | order2 = १औँ | office2 = सर्वोच्च सहयोगी कमान्डर युरोप | president2 = [[ह्यारी एस ट्रुम्यान]] | deputy2 = [[बर्नार्ड मोन्टगोमेरी]] | term_start2 = अप्रिल २, १९५१ | term_end2 = मे ३०, १९५२ | predecessor2 = पद स्थापित | successor2 = [[म्याथ्यु रिजवे]] | order3 = १३औँ | office3 = कोलम्बिया विश्वविद्यालयका अध्यक्ष | term_start3 = जुन ७, १९४८ | term_end3 = जनवरी १९, १९५३ | predecessor3 = [[निकोलस मरे बटलर]] | successor3 = [[ग्रेसन एल. कर्क]] | office4 = १६औँ [[संयुक्त राज्य सेनाका प्रमुख]] | president4 = ह्यारी एस. ट्रुम्यान | deputy4 = [[जे. लटन कोलिन्स]] | term_start4 = नोभेम्बर १९, १९४५ | term_end4 = फेब्रुअरी ६, १९४८ | predecessor4 = [[जर्ज सी. मार्सल]] | successor4 = [[ओमार ब्राडली]] | office5 = १औँ [[सैन्य गभर्नर]], जर्मनीको अमेरिकी कब्जा क्षेत्र | president5 = ह्यारी एस. ट्रुम्यान | term_start5 = मे ८, १९४५ | term_end5 = नोभेम्बर १०, १९४५ | predecessor5 = पद स्थापित | successor5 = [[जर्ज एस. प्याटन]] (कार्यवाहक) | office6 = [[सर्वोच्च मुख्यालय सहयोगी अभियान बल|सर्वोच्च कमान्डर सहयोगी अभियान बल]] | appointer6 = [[फ्र्याङ्कलिन डी. रुजवेल्ट]] | deputy6 = [[आर्थर टेडर, प्रथम बरन टेडर|आर्थर टेडर]] | term_start6 = डिसेम्बर २४, १९४३ | term_end6 = जुलाई १४, १९४५ | predecessor6 = पद स्थापित | successor6 = पद समाप्त | birth_name = डेभिड ड्विट आइजेनहावर | birth_date = {{birth date|1890|10|14}} | birth_place = [[डेनिसन, टेक्सस]], अमेरिका | death_date = {{death date and age|1969|3|28|1890|10|14}} | death_place = वासिङ्टन डिसी, संयुक्त राज्य अमेरिका | resting_place = ड्विट डी. आइजेनहावर राष्ट्रपति पुस्तकालय, सङ्ग्रहालय र बाल्यकालको घर | party = [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन]] (सन् १९५२ देखि) | other_party = [[डेमोक्रेटिक पार्टी (अमेरिका)|डेमोक्रेटिक]] (सन् १९०९)<ref>{{cite journal |last=Ferrell |first=Robert H. |title=Eisenhower Was a Democrat |journal=Kansas History |date=1990 |volume=13 |page=134 |url=http://npshistory.com/publications/eise/kh-v13n3-1990-1.pdf |access-date=June 2, 2024}}</ref> | spouse = {{marriage|[[मामी डाउड]]|july 1, 1916}} | children = २, [[जोन आइजेनहावर|जोन]] सहित | relatives = [[आइजेनहावर परिवार]] | occupation = {{hlist|सैन्य अधिकारी|राजनीतिज्ञ}} | education = [[संयुक्त राज्य सैन्य एकेडेमी]] ([[विज्ञान स्नातक]]) | signature = Dwight Eisenhower Signature.svg | signature_alt = मसीमा लेखिएको कर्सिभ हस्ताक्षर | nickname = "आइक"<ref>{{cite web |title=The Eisenhowers |url=https://www.eisenhowerlibrary.gov/eisenhowers |publisher=Dwight D. Eisenhower Presidential Library, Museum and Boyhood Home |access-date=October 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210818155630/https://www.eisenhowerlibrary.gov/eisenhowers |archive-date=August 18, 2021 |url-status=live}}</ref> <!--Military service--> | allegiance = <!-- संयुक्त राज्य --> | branch = [[संयुक्त राज्य सेना]] | service_years = {{plainlist| * सन् १९१५–१९५३ * सन् १९६१–१९६९<ref name=post>{{cite web |url=http://www.eisenhower.utexas.edu/all_about_ike/post_presidential.html |publisher=The Eisenhower Presidential Library and Museum |title=Post-presidential years |access-date=September 5, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023053144/http://www.eisenhower.utexas.edu/all_about_ike/post_presidential.html |archive-date=October 23, 2013}}</ref> }} | rank = [[सेनाका जनरल (संयुक्त राज्य)|जनरल अफ द आर्मी]] | battles = {{hidden |लडाइहरू हेर्नुहोस् |{{tree list}} * [[सीमा युद्ध (सन् १९१०–१९१९)|सीमा युद्ध]] ** [[पान्चो भिल्ला अभियान]] * [[प्रथम विश्वयुद्ध]] * [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] ** [[उत्तर अफ्रिकी अभियान]] *** [[अपरेसन टर्च]] **** [[पोर्ट लायटीको युद्ध]] *** [[ट्युनिसियाली अभियान]] **** [[कासेरिन पासको युद्ध]] ** [[इटालेली अभियान (द्वितीय विश्वयुद्ध)|इटालेली अभियान]] *** [[अपरेसन हस्की]] *** [[इटालीको सहयोगी आक्रमण]] **** [[अपरेसन अभ्यालान्च]] ** [[अपरेसन ओभरलर्ड]] *** [[नोर्म्यान्डी ल्यान्डिङ]] **** [[फलाइज पकेटको युद्ध]] *** [[पेरिसको मुक्ति]] ** [[अपरेसन ड्रागुन]] ** [[सिगफ्राइड रेखा अभियान]] *** [[अपरेसन मार्केट गार्डेन]] *** [[अपरेसन क्वीन]] ** [[बल्जको युद्ध]] ** [[जर्मनीको पश्चिमी सहयोगी आक्रमण]] *** [[रेमागेनको युद्ध]] ** [[जर्मनीको कब्जा]] * [[कोरियाली युद्ध]] {{tree list/end}} |- |headerstyle=background:#dbdbdb |style=text-align:center; }} | mawards = {{Indented plainlist| * [[सेना विशिष्ट सेवा पदक]] (५) * [[नौसेना विशिष्ट सेवा पदक]] * [[लिजन अफ मेरिट]] }} | module = {{Listen|title=आइजेनहावर|filename=Dwight D. Eisenhower on Military enforcement of school integration in Little Rock.ogg|description=सैन्य बलद्वारा लिटिल रक, अर्कान्सासमा विद्यालय एकीकरण लागू गर्ने विषयमा आइजेनहावरको भनाइ|recorded=सेप्टेम्बर २४, १९५७}} }} '''ड्विट डी. आइजेनहावर''' ({{IPAc-en|ˈ|aɪ|z|ən|h|aʊ|.|ər}} {{Respell|EYE|zən|how|ər}}; सन् १९५३ देखि १९६१ सम्म [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को ३४औँ [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को रूपमा सेवा गरेका एक अमेरिकी सैनिक अधिकारी तथा राजनीतिज्ञ थिए [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को क्रममा, उनी संयुक्त राज्य सेनामा पाँच-तारे जनरल अधिकारी र युरोपमा सहयोगी अभियानकारी सेनाका सर्वोच्च सेनापति थिए। उत्तरी अफ्रिकाको अपरेसन ट्राचमा सन् १९४२-४३ मा आक्रमणको योजना र पर्यवेक्षणको लागि र सन् १९४४-४५ मा फ्रान्स र जर्मनीको पश्चिमी फ्रान्सबाट सफल आक्रमणको लागि जिम्मेवार मानिन्छन्। == सन्दर्भ सामाग्री == {{Reflist|30em}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{अमेरिकी राष्ट्रपतिहरू}} [[श्रेणी:अमेरिकी राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकाका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:शीत युद्धकालीन व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६९ मा मृत्यु]] 99odw267xb55j3g55mgh9y888xzavo5 0 102524 1357212 1097757 2026-05-31T06:05:30Z Bishaldev100 28807 /* स्वतन्त्र कानुनि अस्तित्व */ 1357212 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी sidebar}}[[कम्पनी]] भन्नाले कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि सहयोगी व्यक्तिहरूको समूहलाई बुझिन्छ। यसै गरी कुनै निश्चित उद्देश्य प्राप्तिको लागि नेपालको प्रचलित कानुन अनुसार स्थापना भएको व्यक्तिहरूको समूहलाई कम्पनी भनिन्छ। आधुनिक कम्पनिका विशेषतालाई यस प्रकार उल्लेख गर्न सकिन्छ। == स्वतन्त्र कानुनि अस्तित्व == कम्पनि स्थापना भएपछी यो एक छुट्टै र स्वतन्त्र [[कानूनी व्यक्ति|कानुनी एकाइ वा व्यक्ति]] मानिन्छ। यसका आधारमा कम्पनिलाई यसका संस्थापक सदस्यहरूभन्दा अलग पहिचान र हैसियत प्रदान गर्दछ। यदि अलग पहिचान वा हैसियतले कम्पनिले छुट्टै अधिकार वा दायित्वको प्रयोग गर्न सक्दछ। कम्पनिमा भएको लगानी तथा सम्पत्तिको उपभोग तथा सञ्चालन गर्न कम्पनि स्वतन्त्र र सार्वभौम हुन्छ। == सीमित दायित्व == कम्पनिको सदस्यहरूको आर्थिक सरोकारको दृस्टीबाट यो एक अति महत्त्वपूर्ण विशेषता हो। सीमित दायित्वको सिद्धान्तअनुसार कम्पनिका [[सेयरधनी|शेयर सदस्य]]हरू कम्पनिको दायित्वका सम्बन्धमा आफुले लिएको वा लिन कबोल गरेको [[सेयर|शेयर]]को हदसम्म मात्रै जवाफदेही हुन्छन्। त्यो भन्दा बढी होइन। तात्पर्य यो हो कि कम्पनि ले साहुहरूलाई तिर्नुपर्ने ऋणको दायित्वको रकम जति भएपनि सेयर सदस्यहरूले आफुले सेयरबापत गरेको लगानी वा सोको प्रतिबद्धता जनाएको अधिकतम रकमभन्दा बढी जिम्मेवार हुदैनन्। == अविछिन्न उत्तराधिकारी == एउटा कम्पनीमा यसका [[सेयरधनी|शेयर सदस्य]]हरूबाट आउने र जाने क्रम भइ रहन्छ तर कम्पनिमा कुनै परिबर्तनबेना अविछिन्नरूपमा कम्पनि आनो कारोबार व्यवसाय गरिरहन्छ। कम्पनिमा कुनै [[सेयरधनी|सेयर सदस्य]] वा सञ्चालक समितिको सदस्यको पूर्ण फेरबदलले समेतले कम्पनिको असित्व हैसियत तथा संचालनमा कुनै तात्विक असार पार्न सक्दैन। त्यसकारण कम्पनिलाई कानुनि रूपमा इघतन नगरेसम्म यो निरन्तर संचालनमा आइरहन्छ। == छुट्टै सम्पति == == कम्पनिले मुद्दा गर्न सक्ने तथा कम्पनि उपर पर्न सक्ने == == साझा छाप == == हस्तान्तरणीय शेयर == == प्रतिनिधित्व मुलक व्यवस्थापन == == औपचारिकता, जानकारी तथा खर्च == [[श्रेणी:कम्पनी]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन शब्दावली]] crow9k9nc8qz0j3e9q8k9fdpdi5p00h 0 103156 1357196 1354905 2026-05-30T18:40:10Z Bishaldev100 28807 /* वातावरण */ 1357196 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = टाइटन | alt_names = शनि छैटौ | pronounced = {{IPAc-en|audio=En-us-Titan.ogg|ˈ|t|aɪ|t|ən}} | adjectives = Titanean, Titanian<ref>"Titanian" is the adjectival form of both Titan and Uranus's moon [[Titania (moon)|Titania]]. The latter may be pronounced with an ''{{respell|ah}}'' vowel ({{IPAc-en|t|ᵻ|ˈ|t|ɑː|n|i|ə|n}}), but the form for Titan is only pronounced with an ''{{respell|ay}}'' vowel: {{IPAc-en|t|aɪ|ˈ|t|eɪ|n|i|ə|n}}. The less common "Titanean" {{IPAc-en|t|aɪ|t|ə|ˈ|n|iː|ə|n}} refers only to Titan.</ref> | image = Titan in true color.jpg | caption = Titan in natural color. The thick atmosphere is orange due to a dense [[:Category:Organonitrogen compounds|organonitrogen]] haze. | background = #f8f9fa | orbit_ref = | discoverer = क्रिस्टियन हाइजेन | discovered = मार्च २५ , १६६५ | periapsis = {{val|1186680|u=km}} | apoapsis = {{val|1257060|u=km}} | semimajor = {{val|1221870|u=km}} | eccentricity = {{val|0.0288}} | period = {{val|15.945|u=days}} | avg_speed = ५.५७ किमी/सेकेण्ड (हिसाब) | inclination = {{val|0.34854|u=°}} (to Saturn's equator) | satellite_of = [[शनिग्रह]] | mean_radius = {{val|2574.73|0.09|u=km}} (0.404 [[Earth]]s)<ref name="Zebker 2018">{{cite journal| doi=10.1126/science.1168905| pmid=19342551| first1=Howard A.| last1=Zebker1| first2=Bryan| last2=Stiles| first3=Scott| last3=Hensley| first4=Ralph| last4=Lorenz| first5=Randolph L.| last5=Kirk| first6=Jonathan| last6=Lunine| title=Size and Shape of Saturn's Moon Titan| date=15 May 2009| journal=Science| volume=324| issue=5929| pages=921–923}}</ref> (1.480 [[Moon]]s) | surface_area = {{val|8.3|e=7|u=km2}} (0.163 Earths) (2.188 Moons) | volume = {{val|7.16|e=10|u=km3}} (0.066 Earths) (3.3 Moons) | mass = {{val|1.3452|0.0002|e=23|u=kg}} <br>(0.0225 Earths)<ref name="Jacobson 2006">{{cite journal| doi=10.1086/508812| last1=Jacobson | first1=R. A.| last2=Antreasian | first2=P. G.| last3=Bordi | first3=J. J.| last4=Criddle | first4=K. E.| last5=Ionasescu | first5=R.| last6=Jones | first6=J. B.| last7=Mackenzie | first7=R. A.| last8=Meek | first8=M. C.| last9=Parcher | first9=D.| first10=F. J. | last10=Pelletier| first11=W. M. | last11=Owen, Jr.| first12=D. C. | last12=Roth| first13=I. M. | last13=Roundhill| first14=J. R. | last14=Stauch| date=December 2006| title=The Gravity Field of the Saturnian System from Satellite Observations and Spacecraft Tracking Data| journal=The Astronomical Journal| volume=132 | issue=6 | pages=2520–2526| url=http://iopscience.iop.org/1538-3881/132/6/2520/fulltext| bibcode=2006AJ....132.2520J| ref={{sfnRef|Jacobson Antreasian et al.|2006}}}}</ref> (1.829 Moons) | density = {{val|1.8798|0.0044|u=g/cm3}}<ref name="Jacobson 2006" /> | surface_grav = {{val|1.352|u=m/s2}} ({{val|0.14|u=[[G-force|''g'']]}}) (0.85 Moons) | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3414|0.0005}}<ref name="Iess2010">{{cite journal|last1= Iess|first1= L.|last2= Rappaport|first2=N. J.|last3= Jacobson|first3=R. A.|last4= Racioppa|first4= P.|last5= Stevenson|first5=D. J.|last6= Tortora|first6= P.|last7= Armstrong|first7=J. W.|last8= Asmar|first8=S. W.|title= Gravity Field, Shape, and Moment of Inertia of Titan|journal= Science|volume= 327|issue= 5971|date= 2010-03-12|pages= 1367–1369|doi= 10.1126/science.1182583|pmid=20223984|bibcode = 2010Sci...327.1367I }}</ref> (estimate) | escape_velocity = {{val|2.639|u=km/s}} (0.236 Earths) (1.11 Moons) | rotation = Synchronous | axial_tilt = Zero | albedo = 0.22<ref>{{cite web |last=Williams |first=D. R. |date=February 22, 2011 |title=Saturnian Satellite Fact Sheet |publisher=NASA |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturniansatfact.html |accessdate=2015-04-22 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100430122034/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturniansatfact.html |archivedate=April 30, 2010 |df=mdy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430122034/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturniansatfact.html |date=April 30, 2010 }}</ref> | magnitude = ८.२ देखि ९.० | single_temperature = {{convert|93.7|K|°C}}<ref name="Mitri">{{cite journal |last=Mitri |first=G. |last2=Showman |first2=Adam P. |last3=Lunine |first3=Jonathan I. |last4=Lorenz |first4=Ralph D. |date=2007 |title=Hydrocarbon Lakes on Titan |url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/mitri-etal-2007-lakes.pdf |journal=Icarus |volume=186 |issue=2 |pages=385–394 |doi=10.1016/j.icarus.2006.09.004 |bibcode=2007Icar..186..385M |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227112028/http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/mitri-etal-2007-lakes.pdf |archivedate=February 27, 2008 |df=mdy-all }}</ref> | atmosphere = yes | surface_pressure = {{val|146.7|ul=kPa}} ({{val|1.45|ul=atm}}) | atmosphere_composition = फरक-फरकe<br> [[समतापमण्डल]]:<br />98.4% [[नाइट्रोजन]] ({{chem|N|2}}),<br />1.4% [[मिथेन]] ({{chem|CH|4}}),<br />0.2% [[हाइड्रोजन]] ({{chem|H|2}});<br />Lower [[troposphere]]:<br>95.0% {{chem|N|2}}, 4.9% {{chem|CH|4}};<ref name="Niemann" /><br />{{nowrap|97% {{chem|N|2}},}} {{nowrap|2.7±0.1% {{chem|CH|4}},}} {{nowrap|0.1–0.2% {{chem|H|2}}{{sfnp |Coustenis |Taylor |2008 |pp=154–155}}}} }} टाइटन [[शनिग्रह|शनि ग्रह]]को सबैभन्दा ठूलो र [[सौर्यमण्डल]]को दोश्रो ठूलो उपग्रह हो । यसको धरातलीय अवस्तथा र स्वरुप प्रृृथ्वीसंग मिल्दोजुल्दो रहेको छ । ==वातावरण== यहाँको तापक्रम करिब माइनस १७९ डिग्री सेल्सियस रहेको छ । त्यसकारण त्यहाँ देखिने तलाउ, सागर र नदिहरु पानीले बनेको नभई तरल हाइड्रोकार्बनले बनेका हुन् । सन् १९९५ पछिका अनुसन्धानहरूले त्यो [[हाइड्रोकार्बन]] तरल [[ मिथेन]] भएको पत्ता लागेको छ । टाइटनको धरातलमा भएको लगभग ४० प्रतिशत पानी चाहिँ कठोर वरफको रूपमा रहेको छ । पृथ्वीको भन्दा झण्डै दोब्बर बाक्लो रहेको यसको वायुमण्डल [[मिथेन]], [[इथेन]] जस्ता कार्बनिक ग्याँसहरूले बनेको विश्वास गरिन्छ । पृथ्वीमा पानीको वर्षात भए जस्तै यहाँ मिथेन र केही अरु कार्बनिक पदार्थहरूको वर्षा हुन्छ । अर्थात् पृथ्वीको जलचक्र जस्तै टाइटनमा मिथेन चक्र हुने गर्छ । सतहमा स्थिर तरल पदार्थको भण्डारयुक्त आकासीय पिण्ड पृथ्वी बाहेक टाइटन मात्र हो। टाइटनका पहाडहरूका उचाईमा ठूलो विविधता पाइँदैन । यहाँ केही मिटर देखि १५०० मिटर हाराहारी उचाई भएका पहाडहरू रहेका छन् । ==जीवन सम्भावना== यहाँ जीवित प्राणीहरू रहेको ठोस प्रमाण प्राप्त भइसकेको छैन । तर [[मिथेन]] र अन्य हाइड्रोकार्बनहरूको प्रचुरतालाई एकथरि वैग्यानिक हरू यहाँ जीवित प्राणीहरूको उपस्थिति रहेको प्रमाणको रूपमा लिन्छन् । कार्बनयुक्त यी पदार्थहरू मुख्य रूपमा जैविक स्रोतहरूबाट प्राप्त हुने भएकाले यस्तो तर्कमा वैग्यानिकता पाइन्छ । यहाँ उपलब्ध हुन सक्ने जीवनका सम्बन्धमा दुईथरी तर्कहरू पाइन्छ । * यहाँ पाइने जीवहरू पृथ्वीका जलचरहरू जस्तै मिथेनको सागरमा रहन्छन् । यिनीहरूले स्वासप्रस्वासका लागि [[प्राणवायु|अक्सिजन]]को साटो [[हाइड्रोजन]] लिने र [[कार्बनडाइअक्साइड|कार्बन डाइअक्साइड]]को साटो एसिटाइलिन छाड्ने गर्छन् । * टाइटन मा पाइने बाक्ला बरफका ढिक्काभित्र तरल पानी पाइने भएकाले त्यहाँ पृथ्वीका जलचर जसरी नै सुक्ष्म जीवहरू रहेका हुन सक्ने मान्यता रहेको छ । यी दुवै तर्कहरू युक्तिसंगत दिखिए पनि ठोस प्रमाणहरू प्राप्त नभई यसै भन्न सकिने स्थिती छैन । ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:खगोलशास्त्र]] [[श्रेणी:सौर्यमण्डल]] [[श्रेणी:आकासीय पिण्ड]] [[श्रेणी:प्राकृतिक उपग्रह]] [[श्रेणी:शनिको प्राकृतिक उपग्रह]] qk584qyl1iq5afv3k49441qhuztakfp 0 112806 1357229 1330784 2026-05-31T07:46:19Z Bishaldev100 28807 /* आर्थिक नीति */ 1357229 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जोसेफ स्टालिन <br/>''युसोफ भिसारिओनोभिच स्टालिन'' | native_name = იოსებ სტალინი<br/>Иосиф Сталин |image = CroppedStalin1943.jpg |imagesize = 225px |caption = सन् १९४३ मा तेहरान सम्मेलनको समयमा स्टालिन | nationality = जर्जियाली | order = सोभियत सङ्घको कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिव | term_start = २ अप्रिल १९२२ | term_end = १६ अक्टोबर १९५२ | predecessor = भियाचेस्लोभ मलोतोभ (जिम्मेवार सचिवको रूपमा) | successor = गेओर्गी मालेनकोभ | birth_date = १८ डिसेम्बर १८७८ | birth_place = गोरी, जर्जिया, [[रुसी साम्राज्य|रूसी साम्राज्य]] | death_date = ५ मार्च १९५३ | death_place = [[मस्को]], रूसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणतन्त्र, [[सोभियत सङ्घ]] | military_rank = सोभियत सङ्घको सेनाधिपति | party = सोभियत सङ्घको कम्युनिस्ट पार्टी | vicepresident = | order2 = सोभियत सङ्घको प्रधानमन्त्री | term_start2 = ६ मे १९४१ | term_end2 = ५ मर्च १९५३ | predecessor2 = भाचेस्लोभ मलोतोभ | successor2 = गेओर्गी मालेनकोभ |order5=रक्षा मन्त्र|term_start5=१५ मार्च १९४६|term_end5=३ मार्च १९४७}} '''जोसेफ स्टालिन''' ({{भाषा-रूसी|Иосиф Сталин}} अनुवाद:योसेफ स्तालिन; सन् १८७८ डिसेम्बर १८-१९५३ मार्च ५) [[सोभियत सङ्घ]]को कम्युनिस्ट राजनीतिक नेता थिए। उनी सन् १९२४ देखि १९५३ सम्म करिब २९ वर्षसम्म सोभियत सङ्घका सर्वोच्च नेता थिए। उनी सोभियत सङ्घको इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म सेवा गर्ने पहिलो थिए। लेनिनको मृत्यु पछि, उनी सोभियत सङ्घको कम्युनिस्ट पार्टी (सन् १९२२-१९५२) को महासचिव बन्दै सोभियत सङ्घको मन्त्रीपरिषद् (सन् १९४१-१९५३) को अध्यक्षको रूपमा सेवा गरेका थिए। सुरुमा उनले संयुक्त नेतृत्वको आडमा शासन चलाएतापनि सन् १९३० को दशकमा उनले सबै शक्तिलाई एकीकृत गरी तानाशाही स्थापना गरेका थिए। उनी अन्तरयुद्ध युगका सबैभन्दा चर्चित समाजवादी व्यक्तित्वहरूमध्ये एक थिए। उनी [[स्टालिनवाद]] र सोभियत साम्राज्यवादका समर्थक थिए। लामो अवधिसम्म पार्टी केन्द्रीय समितिको महासचिव पदमा रहेर स्टालिनले समाजवादको निर्माणको लागि देशका अन्य नेताहरूसँग मिलेर सक्रिय सङ्घर्ष गरी विशेषरूपमा पार्टीविरोधी धाराहरू; ट्रोत्स्कीवाद तथा दक्षिणपन्थी अवसरवादको पराजयमा निकै ठूलो भूमिका खेलेका थिए। स्टालिनले विदेशमा कम्युनिस्ट अन्तर्राष्ट्रिय मार्फत मार्क्सवाद-लेनिनवादको प्रवर्द्धन गरी सन् १९३० को दशकमा विशेषगरी स्पेनी गृहयुद्धमा युरोपेली फासीवादी विरोधी आन्दोलनलाई समर्थन गरेका थिए। सन् १९३९ मा उनले नाजी जर्मनीसँग अनाक्रमण सम्झौता गरेर{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=221|2a1=Roberts|2y=1992|2pp=57–78|3a1=Service|3y=2004|3p=399|4a1=Khlevniuk|4y=2015|4p=166}} सोभियत सङ्घले [[पोल्यान्ड]] माथी आक्रमण गरेको थियो। सन् १९४१ मा [[जर्मनी]]ले सोभियत सङ्घमाथी आक्रमण गरपछि त्यो सम्झौता तोडिएको थियो। युद्धको प्रारम्भमा भारी क्षतिको बाबजुद सोभियत लाल सेनाले जर्मनेली आक्रमणलाई प्रत्याक्रमण गरी सन् १९४५ मा [[बर्लिन]] कब्जा गर्दा युरोपमा दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्य भएको थियो। जर्मनी र उनका मित्र राष्ट्रलाई पराजित गर्ने प्रक्रियामा सोभियतले बाल्टिक देशहरूमा कब्जा गरेर मध्य तथा पूर्वी युरोप, [[चीन]] र [[उत्तर कोरिया]] भरी सोभियत पक्ष सरकारको स्थापना गरेको थियो। == प्रारम्भिक जीवन == स्टालिनको जन्म १८ डिसेम्बर १८७८ मा,{{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=14|2a1=Montefiore|2y=2007|2p=23}} {{sfn|Montefiore|2007|p=23}} जर्जियाको "गोरी"मा,{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=2|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=11}} भएको थियो। उनको बाल्यकालको नाम जोसेफ भिसारियोनोभिच जुगासभिली र उनको उपनाक "सोसो" थियो। स्टालिनको बुबाको नाम बेसारियोन र आमाको नाम एकातेरिन थियो। स्टालिन आफ्ना आमाबाबुका सन्तानहरू मध्ये जिवित एकमात्र सन्तान थिए। स्टालिनका बुबाले जुत्ता कारखानामा काम गर्ने गर्दथे। बाल्यकालमा स्टालिन एकदम कमजोर थिए। उनको बुबा मदिराको लतमा डुबिरहन्थे र उसलाई पिटिरहन्थे। सुरुमा उनी यस काममा आर्थिक रूपमा सफल भएतापनि पछि उनको परिवरमा आर्थिक विपत्ति आएको थियो।{{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=16|2a1=Montefiore|2y=2007|2pp=22, 32}}{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=11|2a1=Service|2y=2004|2p=19}} त्यसपछि उनका बुबा बेसारियन रक्सीको कुलतले नराम्रोसँग प्रभावित बनेपछि उनले आफ्नी श्रीमती र छोराछोरीलाई नशामा आएर यातना दिने गर्दथे।{{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=17|2a1=Montefiore|2y=2007|2p=25|3a1=Kotkin|3y=2014|3p=20|4a1=Khlevniuk|4y=2015|4p=12}} एकातेरिन र स्टालिनले सन् १८८३ मा घर छोडेका थिए। त्यसपछिका १० वर्षसम्म उनले विभिन्न घरहरूमा बालमा बस्दै घुमन्ते जीवन बिताएका थिए।{{sfnm|1a1=Montefiore|1y=2007|1pp=30–31|2a1=Kotkin|2y=2014|2p=20}} सन् १८८६ मा उनीहरू उनका पारिवारिक मित्र फादर क्रिस्टोफर चार्कभियानीको घरमा सरेपछि एकातेरिनले घरधन्दाको काम गरेर आफ्नो छोरालाई शिक्षाको लागि विद्यालयमा भर्ना गरिदिइन्।{{sfn|Montefiore|2007|pp=31–32}} सेप्टेम्बर १८८८ मा स्टालिनले चार्कभियानीको सहयोगमा अर्थोडक्स गोरी चर्च विद्यालयमा भर्ना भएतापनि उनी झगडामा संलग्न भइरहन्थे।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nimVDwAAQBAJ&dq=gori+church+school+orthodox&pg=RA1-PA56 |title=Great Immortality: Studies on European Cultural Sainthood - Google Books |date= 9 April 2019|isbn=9789004395138 |accessdate=2022-04-29}}</ref>{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=11|2a1=Service|2y=2004|2p=20|3a1=Montefiore|3y=2007|3pp=32–34|4a1=Kotkin|4y=2014|4p=21}} जब स्टालिन कुरा बुझ्ने भए उनी जर्जियाको लोक कथा र रूस विरोधी विचारबाट निकै प्रभावित बनेका थिए। त्यसपछिका दिनहरूमा उनले शैक्षिक रूपमा सफलता प्राप्त गर्दै गएका थिए। उनले चित्रकला र नाटक कक्षामा प्रतिभा प्रदर्शन गर्दै आफ्नै कविता लेख्न र गाउन थालेका थिए।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=12|2a1=Service|2y=2004|2p=30|3a1=Montefiore|3y=2007|3p=44|4a1=Kotkin|4y=2014|4p=26}} स्टालिनले थुप्रै गम्भीर स्वास्थ्य समस्याहरूको सामना गरिरहनु पर्दा सन् १८८४ मा बिफरको सङ्क्रमणले उनको अनुहारमा दाग बसेको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=12|2a1=Volkogonov|2y=1991|2p=5|3a1=Service|3y=2004|3p=19|4a1=Montefiore|4y=2007|4p=31|5a1=Kotkin|5y=2014|5p=20}} १२ वर्षको उमेरमा उनलाई घोडागाडीले ठक्कर दिँदा उनी गम्भीर घाइते बनेका थिए जसले उनको बायाँ पाखुरामा आजीवन अशक्तता निम्त्याएको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=12|2a1=Service|2y=2004|2p=25|3a1=Montefiore|3y=2007|3pp=35, 46|4a1=Kotkin|4y=2014|4pp=20–21}} == राजनीतिक यात्रा == [[चित्र:Stalin 1902-1.jpg|thumb|सन् १९०२ मा २३ वर्षको छँदा खिचिएको स्टालिनको एक तस्वीर]] [[बीसौँ शताब्दी]]को सुरुवातमा स्टालिनले तिफ्लिसको मौसम विभागमा काम गर्न सुरु गरेपछि उनी लगातार रूसी साम्राज्यको विरोधीको रूपमा प्रस्तुत भएका थिए। स्टालिन हडताल र विरोध प्रदर्शनमा संलग्न भइरहन्थे।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/hindi/international-41941076|title=जोसेफ़ स्टालिन: इंक़लाबी राजनीति से 'क्रूर तानाशाह' बनने का सफ़र|date=१० नोभेम्बर २०१७|work=बीबीसी हिन्दी}}</ref> [[जार]]को गुप्तचर विभागलाई स्टालिनको क्रियाकलापको बारेमा सूचना प्राप्त भएपछि उनी भूमिगत हुन बाध्य बनेका थिए। भूमिगत रहँदाखेरी स्टालिन बोल्सेभिक पार्टीमा प्रवेश गरेका थिए। सन् १९०५ मा स्टालिनले पहिलो पटक [[रुसी साम्राज्य|रूसी साम्राज्य]]को विरुद्ध [[छापामार युद्ध]]मा भाग लिएका थिए। रूसमा बोल्सेभिक क्रान्तिको अगुवा [[भ्लादिमिर लेनिन]]सँग स्टालिनको पहिलो भेट [[फिनल्यान्ड]]मा भएको थियो। लेनिन उनको प्रतिभा देखेर निकै प्रभावित बनेका थिए। सन् १९०७ मा स्टालिनले तिफ्लिसमा एक बैङ्कबाट साढे दुई लाख रूबल लुटेका थिए भने उक्त लुटिएको रकम पछि जार विरोधी आन्दोलनमा प्रयोग गरिएको थियो। स्टालिनले सन् १९०६ मा पहिलो बिहे केटेभान स्वानिजेसँग गरेका थिए। विवाहको एक वर्षपछि स्टालिनको एक छोराको जन्म भएको थियो। तिफ्लिसमा बैङ्क डकैती पछि स्टालिन जर्जिया छोडेर भाग्नु परेको थियो। त्यसपछि उनी [[अजरबैजान]] बाकु सहरमा बस्न थालेका थिए। विवाहको एक वर्षपछि अर्थात् सन् १९०७ मा स्टालिनको श्रीमती केटेभानको [[टाइफाइड]]का कारण मृत्यु भएको थियो। यो घटनाले स्टालिनलाई स्तब्ध पारेको थियो। स्टालिनले आफ्नो छोरालाई उसको मामाघरमा हजुरबा हजुरआमालाई छोडेर पूर्णरूपले क्रान्तिको होमिएका थिए। यस समयमा नै उनले आफ्नो नाम बदलेर स्टालिन राखेका थिए। विद्रोहीको आरोपमा स्टालिनलाई कयौँपटक गिरफ्तार गरिएको थियो। सन् १९१० मा उनलाई [[साइबेरिया]] पठाइएको थियो। == अक्टोबर क्रान्ति == [[चित्र:Lenin at Tampere.JPG|thumb|स्टालिनको भ्लादिमिर लेनिनसँगको पहिलो भेट सन् १९०५ मा फिनल्यान्डको ग्रान्ड डचीमा टाम्पेरेमा भएको सम्मेलनमा भएको थियो।|बायाँ]] [[चित्र:First_Issue_of_PRAVDA.jpg|thumb|बोल्सेभिक अखबार प्राभदाको पहिलो अङ्क, जसका स्टालिन सम्पादक थिए]] सन् १९१७ मा लेनिनको अगुवाईमा रूसमा [[अक्टोबर क्रान्ति]] नामक एक कम्युनिस्ट क्रान्ति सफल भएको थियो। लेनिनले जनतासामु शान्ति, जमीन र रोटीको बाचा गरेका थिए। स्टालिनले यो क्रान्तिमा ठूलो भूमिका निर्वाह गरेका थिए। उनी त्यसबेला बोल्सेभिक पार्टीको पत्रिका ''प्राभदा'' चलाउने गर्दथे। जब उनले [[भ्लादिमिर लेनिन|लेनिन]]लाई जारको सेनाबाट मुक्त गरेर फिनल्यान्ड पुग्न मद्दत गरे तब स्टालिनलाई पार्टीमा ठूलो पद दिइएको थियो। जारको शासन अन्त्य भएपछि रूसमा [[गृहयुद्ध]] सुरु भएको थियो। [[गृहयुद्ध]]को समयमा स्टालिनले पार्टीका भगुवा र विरोधीहरूको हत्या गर्न खुलेआम आदेश दिएका थिए। जब लेनिन सत्तामा आए उनले स्टालिनलाई कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिव नियुक्त गरिदिएका थिए। == सत्तामा पकड == ===१९२४–१९२८: लेनिनको उत्तराधिकारी=== सन् १९२४ को जनवरीमा [[भ्लादिमिर लेनिन|लेनिन]]को मृत्यु पछि स्टालिनले आफैलाई लेनिनको उत्तराधिकारीको रूपमा प्रस्तुत गरेतापनि पार्टीका बहुमत नेताहरूले लेनिनपछि [[लिओन त्रोत्स्की]] नै उनको उत्तराधिकारी मान्दै आएका थिए। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=104|2a1=Montefiore|2y=2003|2p=30|3a1=Service|3y=2004|3p=219|4a1=Kotkin|4y=2014|4p=534|5a1=Khlevniuk|5y=2015|5p=79}} कतिपय मानिसहरूले त्रोत्स्कीलाई निकै आदर्शवादी मान्दथे तर स्टालिनलाई भने उनको सिद्धान्त वास्तविक जीवनमा लागू गर्न निकै मुस्किल हुने अडानमा थिए। यस समय स्टालिनले आफ्नो राष्ट्रवादी मार्क्सवादी विचारधारालाई जोरसँग प्रचार गर्न सुरु गरेका थिए। यस विचारधारा अनुसार उनको लक्ष्य [[सोभियत सङ्घ]]लाई बलियो बनाउने थियो। जब त्रोत्स्कीले स्टालिनको योजनाको विरोध गरे तब स्टालिनले उनलाई देश निकाला गरिदिए। सन् १९२० को दशकको अन्त्य तिर स्टालिन [[सोभियत सङ्घ]]को तानाशाह बनिसकेका थिए। ===१९२८–१९३२: पहिलो पञ्चवर्षीय योजना=== सोभियत संघले जोसेफ स्टालिनको शासनकालमा १९२८ मा सुरु भएको पञ्चवर्षीय योजनाहरूको श्रृंखलामा प्रवेश गर्यो। स्टालिनले सोभियत संघको घरेलु नीति सुधार गर्न पछि "माथिबाट क्रान्ति" भनेर चिनिने सुरुवात गरे। नीतिहरू द्रुत औद्योगिकीकरण र कृषिको सामूहिकीकरण वरिपरि केन्द्रित थिए। योजनाले तय गरेको धेरै लक्ष्य पुरा नभएपनि धेरै आर्थिक क्षेत्रमा अझै पनि उनीहरूको उत्पादनमा ठूलो वृद्धि देखिएको थियो। पूँजीगत वस्तुहरू जस्ता क्षेत्रहरू १५८% ले बढे, उपभोग्य वस्तुहरू ८७% ले बढे, र कुल औद्योगिक उत्पादन ११८% ले बढ्यो।<ref name="Dobb2007">{{cite journal|last1=Dobb|first1=Maurice|title=Rates of growth under the five-year plans|journal=Soviet Studies|volume=4|issue=4|year=2007|pages=364–385|issn=0038-5859|doi=10.1080/09668135308409870}}</ref> यसका साथै, योजनाभरि कृषिमा कठिनाइहरू भए तापनि, सोभियतहरूले ग्रामीण क्षेत्रहरूमा सामूहिकीकरण र खेतबारीमा काम गर्न शहरहरूबाट ७०,००० भन्दा बढी स्वयंसेवकहरू भर्ती गरे।<ref name="Millar2017">{{cite journal|last1=Millar|first1=James R.|title=Mass Collectivization and the Contribution of Soviet Agriculture to the First Five-Year Plan: A Review Article|journal=Slavic Review|volume=33|issue=4|year=2017|pages=750–766|issn=0037-6779|doi=10.2307/2494513|jstor=2494513|s2cid=163822930 |doi-access=free}}</ref> पहिलो पञ्चवर्षीय योजनाको सबैभन्दा ठूलो सफलता भनेको सोभियत संघले आर्थिक र औद्योगिक महाशक्ति बन्ने यात्राको सुरुवात हुनु थियो।<ref name="Hunter2017">{{cite journal|last1=Hunter|first1=Holland|title=The Overambitious First Soviet Five-Year Plan|journal=Slavic Review|volume=32|issue=2|year=2017|pages=237–257|issn=0037-6779|doi=10.2307/2495959|jstor=2495959|s2cid=156723799 |doi-access=free}}</ref> १९३३ को सुरुमा स्टालिनले योजना सफल भएको घोषणा गरे, र योजना पाँच वर्षको सट्टा चार वर्ष र तीन महिनामा पूरा भएको बताए।<ref name='Stalin"1933"'>{{cite book|last1=Stalin|first1=Joseph|title=Joint Plenum of the C.C. and C.C.C., C.P.S.U.(B.) January 7–12, 1933: The Results of the First Five-Year Plan|date=7 January 1933|publisher=Foreign Languages Publishing House, Moscow|url=https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1933/01/07.htm#1|access-date=29 March 2017}}</ref> <ref>{{cite book|last1=Stalin|first1=Joseph|title=Works, Vol. 13, 1930 – January 1934|date=1954|publisher=Foreign Languages Publishing House|location=Moscow|url=https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1933/01/07.htm|access-date=29 March 2017}}</ref> पश्चिमी मिडियाका केही सदस्यहरूले पनि यो योजनाको प्रशंसा गरे, र यद्यपि उनको धेरैजसो रिपोर्टिङ पछि विवादित भयो, न्यूयोर्क टाइम्सका रिपोर्टर वाल्टर डुरान्टीले पहिलो पञ्चवर्षीय योजनाको कभरेजको लागि १९३२ को पत्राचारको लागि पुलित्जर पुरस्कार प्राप्त गरे। डुरान्टीको पञ्चवर्षीय योजनाका धेरै सफलताहरूको कभरेजले गर्दा [[फ्र्याङ्क्लिन डी. रुजबेल्ट|फ्र्याङ्कलिन रुजवेल्ट]]ले १९३३ मा सोभियत संघलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिए।<ref name=Taylor>{{cite book | last=Taylor | first=Sally J. | author-link=<!--Sally J. Taylor--> | title=Stalin's Apologist | url=https://archive.org/details/stalinsapologist00tayl | url-access=registration | publisher=[[Oxford University Press]] | date=1990| isbn=978-0-19-505700-3 }}</ref> पहिलो पञ्चवर्षीय योजनाले दोस्रो विश्वयुद्ध जित्न सोभियत संघलाई तयार पार्न पनि थाल्यो। प्रारम्भिक पञ्चवर्षीय योजना र त्यसपछिका योजनाहरू बिना, सोभियत संघ [[पूर्वी मोर्चा (द्वितीय विश्व युद्ध)|१९४१ मा जर्मन आक्रमण]]को लागि तयार हुने थिएन। योजनाको द्रुत औद्योगिकीकरणका साथै भविष्यको युद्धको जोखिम कम भएका क्षेत्रहरूमा हतियार निर्माताहरूको रणनीतिक निर्माणका कारण, <ref name="Stone2006">{{cite journal|author1-link=David R. Stone|last1=Stone|first1=David R.|title=The First Five-Year Plan and the Geography of Soviet Defence Industry|journal=Europe-Asia Studies|volume=57|issue=7|year=2006|pages=1047–1063|issn=0966-8136|doi=10.1080/09668130500302756|s2cid=153925109}}</ref> सोभियत संघले १९४५ मा जर्मनहरूलाई पराजित गर्न आवश्यक पर्ने हतियारहरू आंशिक रूपमा निर्माण गर्न सक्षम भयो। ====आर्थिक नीति==== {{Quote box|width=25em|align=right|quote=हामी विकसित देशहरूभन्दा पचास देखि सय वर्ष पछाडि परेका छौं। हामीले दश वर्षमा त्यो खाडल पुर्नुपर्छ। या त हामीले यो गरौं नत्र हामी कुचलिनेछौं। सोभियत संघको मजदुर र किसानहरूप्रति हाम्रो दायित्व यही हो जुन हामीलाई निर्देशित गर्दछ।|source= — स्टालिन, १९३१ फेब्रुअरी {{Sfn|Service|2004|p=273}} }} सोभियत संघ पश्चिमी शक्तिहरूको औद्योगिक र कृषि विकासभन्दा धेरै पछाडि थियो।{{Sfn|Service|2004|p=256}} स्टालिनको सरकारलाई पूँजीवादी देशहरूबाट आक्रमणको डर थियो,{{Sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1pp=172–173|2a1=Service|2y=2004|2p=256|3a1=Kotkin|3y=2014|3pp=638–639}} र कोम्सोमोल, ओजीपीयू र रेड आर्मी लगायत धेरै कम्युनिष्टहरू लेनिनको नया आर्थिक नीति र यसको बजार-उन्मुख दृष्टिकोणबाट छुटकारा पाउन उत्सुक थिए।{{Sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1pp=144, 146|2a1=Service|2y=2004|2p=258}} ==== सोभियत सङ्घको औद्योगीकरण ==== बीसको दशकमा नै स्टालिनले पञ्चवर्षीय योजनाबाट देशको प्रगतिको लागि काम गर्न सुरु गर्दै सोभियत सङ्घलाई आधुनिक देश बनाउन जुटेका थिए। यदि सोभियत सङ्घमा औद्योगीकरण भएन भने कम्युनिस्ट [[अक्टोबर क्रान्ति]] असफल हुने, देश बर्बादी तर्फ धकेलिने र यस्तो अवस्थामा छिमेकको पूँजीवादी देशले सोभियत सङ्घलाई सजिलै कब्जा गर्छन् भन्ने उनको विचार थियो। स्टालिन शासनमा सोभियत सङ्घमा [[कोइला]], तेल र स्टिलका उत्पादन कयौँ गुणाले वृद्धि भएको थियो। देशले द्रुतगतिमा आर्थिक प्रगति गरिरहँदा स्टालिनले आफ्नो योजनाहरूलाई निकै कडाइका साथ लागू गरेका थिए। स्टालिनको पञ्चवर्षीय योजनाबाट सन् १९३० को दशकमा [[महामन्दी|विश्वव्यापी महामन्दी]]बाट सोभियत सङ्घ प्रभावित हुनबाट जोगिएको थियो। === रूसको भोकमरी र भूमीसुधार=== स्टालिन सत्तामा आएको बेला रूसमा धेरैजसो जमिन सानो सानो टुक्रामा बाँडिएको थियो भने खेतमा निकै कम अन्न उब्जनी हुन्थ्यो जसकारण यहाँ प्रायः [[भोकमरी]] चलिरहन्थ्यो। स्टालिनले खेतीको आधुनिकीकरण सुरु गरी थुप्रै जग्गाहरूलाई राष्ट्रियकरण गरिदिएका थिए। यस निर्णयको विपरीत किसानहरूले जीवजन्तूको हत्या र अन्न लुकाएर विरोध गर्दा लगभग पचास लाख मानिसहरूको भोकमरीका कारण मृत्यु हुन पुगेको थियो। यसले निराश भएका स्टालिनले उनको नीतिको विरोध गर्ने किसानहरुलाई गिरफ्तार गरी हत्या गर्न सुरु गरेका थिए जसकारण दसौँ लाख मानिसहरू मारिएका थिए। सन् १९३० दशकको अन्त्य तिर [[सोभियत सङ्घ]]मा जमिन पूर्णतः [[राष्ट्रियकरण]] हुँदा अन्नको उत्पादन कयौँ गुणाले वृद्धि भएको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/hindi/international-41941076|title=जोसेफ स्टालिन: इंक़लाबी राजनीति से 'क्रूर तानाशाह' बनने का सफ़र|date=१० नोभेम्बर २०१७|work=बीबीसी हिन्दी}}</ref> ===१९३२–१९३९: प्रमुख संकटहरू=== ====१९३२-३३ को भोकमरी==== सोभियत संघले ठूलो अनिकालको सामना गर्यो जुन १९३२-१९३३ को जाडोमा चरम सीमामा पुगेको थियो, {{Sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=312|2a1=Conquest|2y=2008|2pp=19–20|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3p=117}} जसमा ५०-७० लाख मानिसहरूको मृत्यु भयो।{{Sfn|Khlevniuk|2015|p=117}} सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्रहरू युक्रेन (जहाँ अनिकाललाई होलोडोमोर भनिन्थ्यो), दक्षिणी रूस, काजाकिस्तान र उत्तरी काकेशस थिए।{{Sfn|Khlevniuk|2015|p=119}} युक्रेनको सन्दर्भमा, इतिहासकारहरूले सम्भावित स्वतन्त्रता आन्दोलनलाई समाप्त पार्ने उद्देश्यले अनिकाल जानाजानी गरिएको थियो कि थिएन भन्ने बहस गर्छन्।{{Sfn|Ellman|2005|p=823}} स्टालिनले भोकमरी गर्न स्पष्ट रूपमा आदेश दिएको कुनै पनि कागजातले देखाउँदैन।{{Sfnm|1a1=Ellman|1y=2005|1p=824|2a1=Davies|2a2=Wheatcroft|2y=2006|2pp=628, 631}} १९३१ r १९३२ मा खराब मौसमले गर्दा बाली भित्र्याउने खराब बनायो,{{Sfnm|1a1=Ellman|1y=2005|1pp=823–824|2a1=Davies|2a2=Wheatcroft|2y=2006|2p=626|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3p=117}} वर्षौंदेखि घट्दो उत्पादकत्वले थप जटिल बनायो।{{Sfn|Khlevniuk|2015|p=117}} तीव्र औद्योगिकीकरण नीतिहरू, [[बाली चक्र]] बेवास्ता गर्नु र आरक्षित अन्न भण्डार निर्माण गर्न असफल हुनुले संकटलाई झनै चर्काएको थियो।{{Sfn|Ellman|2005|p=834}} Stalin blamed hostile elements and saboteurs among the peasants.{{Sfnm|1a1=Ellman|1y=2005|1p=824|2a1=Davies|2a2=Wheatcroft|2y=2006|2pp=627–628|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3p=120}} सरकारले शहरी कामदारहरूलाई प्राथमिकता दिँदै अनिकालग्रस्त क्षेत्रहरूलाई सीमित खाद्य सहायता प्रदान गर्‍यो; {{Sfnm|1a1=Ellman|1y=2005|1p=833|2a1=Kuromiya|2y=2008|2p=665}} स्टालिनको लागि, किसानको जीवनभन्दा सोभियत औद्योगिकीकरण बढी मूल्यवान थियो। {{Sfnm|1a1=Davies|1a2=Wheatcroft|1y=2006|1p=628|2a1=Ellman|2y=2007|2p=664}} अन्न निर्यातमा भारी गिरावट आयो।{{Sfn|Davies|Wheatcroft|2006|p=627}} स्टालिनले अनिकालमा आफ्नो नीतिको भूमिकालाई स्वीकार गरेनन्, ,{{Sfn|Davies|Wheatcroft|2006|p=628}} जुन विदेशी पर्यवेक्षकहरूबाट लुकाइएको थियो। {{Sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=164|2a1=Kotkin|2y=2014|2p=724}} ==== स्टालिनको आतङ्क ==== स्टालिनले आफूलाई एक नरम र देशभक्त नेता रूपमा प्रचार गर्ने गरेता पनि उनले आफ्ना विरोधीहरूको हत्या गर्ने गरेका थिए। स्टालिनको गुप्तचर प्रहरीले निकै कडाइका साथ उनको नीतिहरू लागू गर्दथ्यो। [[साम्यवाद]]को विरोध गर्ने तीस लाख मानिसहरूलाई [[साइबेरिया]]को गुलाग इलाकामा जबरजस्ती निर्वासित गरिएको थियो। यसबाहेक करिब साढे सात लाख मानिसहरूको हत्या गरिएको थियो। == दोस्रो विश्वयुद्ध == === सन् १९३९–१९४१: नाजी जर्मनीसँग सम्झौता === एक मार्क्सवादी-लेनिनवादीको रूपमा स्टालिनले "प्रतिस्पर्धी पूँजीवादी शक्तिको बीचमा पक्कै पनि द्वन्द्व हुनेछ" भन्ने धारण राख्दथे। [[नाजी जर्मनी]]ले सन १९३८ मा [[अस्ट्रिया]] र [[चेकोस्लोभाकिया]]लाई विलय गरेपछि उनी युद्धको बीजारोपण भइरहेको मान्दथे। {{sfn|Montefiore|2003|p=308}} [[फ्रान्स]] र [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] विरुद्धको जर्मन युद्धबाट [[युरोप]]मा सोभियत प्रभुत्वको सिर्जना हुनेछ भन्ने सोचेर उनले सोभियत सङ्घलाई तटस्थ राख्ने प्रयास गरेका थिए। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1pp=220–221|2a1=Service|2y=2004|2pp=380–381}} सैन्य रूपमा, सोभियतले पूर्वबाट पनि सुरक्षा खतरा देखिरहेको थियो। सन् १९३० को दशकको उत्तरार्धमा विस्तारवादी जापान र सोभियत सैनिकको झडप भइरहन्थ्यो। {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1pp=392–393|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2pp=163, 168–169}} स्टालिनले सैन्य सुदृढीकरण सुरु गरी सन् १९३९ जनवरी बाट सन् १९४१ जुन सम्ममा लाल सेनाको आकारलाई दोब्बर भन्दा धेरैले वृद्ध गराएतापनि यसका अधिकारीहरूको तालिम कमजोर थियो। {{sfn|Khlevniuk|2015|pp=185–186}} सन् १९४० देखि सन् १९४१ को बीचमा उनको सैनिकहरूलाई मार्जित गरेतापनि युद्धको समयमा तालिम प्राप्त अधिकारीको एकदम अभाव भएको थियो। {{sfn|Conquest|1991|pp=232–233, 236}} [[चित्र:Bundesarchiv Bild 183-H27337, Moskau, Stalin und Ribbentrop im Kreml.jpg|thumb|upright=0.8|left|सन् १९३९ मा क्रेमलिनमा जर्मन विदेशमन्त्री जोआकिम भोन रिबेन्ट्रोपलाई अभिवादन गर्दै स्टालिन]] बेलायत र फ्रान्स सोभियतसँग गठबन्धन गर्न अनिच्छुक देखिएपछि स्टालिन जर्मनतर्फ मोडिएका थिए। {{sfn|Service|2004|pp=399–400}} सन् १९३९ मे ३ मा स्टालिनले पश्चिम तर्फ झुकाव राख्ने आफ्ना विदेश मन्त्री म्याक्सिम लित्भिनोभलाई हटाएर भ्याचेस्लाभ मोलोतोभलाई विदेश मन्त्री चुनेका थिए।{{sfn|Nekrich|1997|p=109}} त्यसपछि जर्मनीले सोभियतसँग वार्ता सुरु गरी पूर्वी युरोपलाई दुई शक्तिको बीचमा विभाजन गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=220|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=166}} स्टालिनले यस समय भूभाग विस्तार गर्ने तथा जर्मनीसँग अस्थायी शान्तिको अवसर देखेका थिए।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=220|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2pp=168, 169}} सन् १९३९ को अगस्टमा सोभियत सङ्घले जर्मनीसँग [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]]मा हस्ताक्षर गरेको थियो। यो एक अनाक्रमण सन्धी थियो जसमा सोभियत विदेश मन्त्री र जर्मन विदेश मन्त्री जोआचिम भोन रिबेनट्रोपले हस्ताक्षर गरेका थिए। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=221|2a1=Roberts|2y=1992|2pp=57–78|3a1=Service|3y=2004|3p=399|4a1=Khlevniuk|4y=2015|4p=166}} एक हप्ता पछि, जर्मनीले पोल्यान्ड माथि आक्रमण गर्दा फ्रान्स तथा ब्रिटेनले जर्मनी विरुद्ध [[युद्धको घोषणा]] गरेको थियो। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=222|2a1=Roberts|2y=1992|2pp=57–78|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3p=169}} औपचारिक घोषणामा शान्ति व्यवस्था कायम गराउन १७ सेप्टेम्बरमा लाल सेना पूर्वी पोल्यान्डमा प्रवेश गर्दा पोल्याण्ड राज्यको पतन भएको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=222|2a1=Roberts|2y=2006|2p=43}} २८ सेप्टेम्बर मा, जर्मनी र सोभियत सङ्घले जितेको नयाँ भूभाग मध्ये केही साटासाट गर्दा जर्मनीले लुब्लिन र वार्सा क्षेत्र लियो भने सोभियतले लिथुआनिया क्षेत्र प्राप्त गरेको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=223|2a1=Service|2y=2004|2pp=402–403|3a1=Wettig|3y=2008|3p=20}} केहि पछि स्टालिनको उपस्थितिमा जर्मन-सोभियत फ्रन्टियर सन्धि भएको थियो। {{sfn|Conquest|1991|p=224}} ब्रिटिसले जर्मनी माथि [[नाकाबन्दी]] लगाएपनि त्यसलाई उपेक्षा गर्दै दुई देश बीचको व्यापारले निरन्तरता पाइरहेको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=224|2a1=Service|2y=2004|2p=405}} सोभियतहरूले पूर्वी फिनल्यान्डका केही भागहरूमा दाबी गरेतापनि फिनल्यान्ड सरकारले यसलाई अस्वीकार गरेको थियो। सोभियतहरूले नोभेम्बर १९३९ मा [[फिनल्यान्ड]]मा आक्रमण गर्दा सङ्ख्यात्मक हिसाबले न्यूनतम फिनल्यान्डेली सेनाले लाल सेनालाई रोकेर राखेको थियो। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=228|2a1=Service|2y=2004|2p=403|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3pp=172–173}} अन्तर्राष्ट्रिय जनमतले फिनल्यान्डलाई समर्थन गर्दा सोभियतहरूलाई [[राष्ट्र सङ्घ]]बाट निष्कासित गरिएको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=279|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=173}} फिनल्यान्डलाई पराजित गर्न असमर्थ भएपछि, सोभियतहरूले एक अन्तरिम शान्ति सन्धिमा हस्ताक्षर गरे, जसमा उनीहरूले फिनल्यान्डबाट क्षेत्रीय रियायतहरू प्राप्त गरेका थिए।{{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=403|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=173}} सन् १९४० जुन महिनामा लाल सेनाले बाल्टिक राज्यहरू कब्जा गरी अगसलाई जबरजस्ती सोभियत सङ्घमा विलय गरिएको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=227|2a1=Service|2y=2004|2pp=404–405|3a1=Wettig|3y=2008|3pp=20–21|4a1=Khlevniuk|4y=2015|4p=173}} बेसाराबिया र उत्तरी बुकोविना, रोमानियाका केही भागहरूमा पनि आक्रमण गरी कब्जा गरिएको थियो।{{sfnm|1a1=Brackman|1y=2001|1p=341|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=173}} सोभियतहरूले जन दमनका साथ यी नयाँ पूर्वी युरोपेली क्षेत्रहरूमा असहमतिलाई रोक्न खोजेका थिए।{{sfn|Khlevniuk|2015|p=170}} सबैभन्दा उल्लेखनीय उदाहरणहरू मध्ये एक अप्रिल र मे १९४० को क्याटिन नरसंहार थियो, जसमा पोल्यान्डेली सशस्त्र बल, प्रहरी र बुद्धिजीवीहरू मध्ये लगभग २२,००० सदस्यहरूलाई [[मृत्युदण्ड]] दिइएको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=229|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=170}} सन् १९४० को मध्यमा [[फ्रान्स]]माथि जर्मन [[विजय]] र कब्जाको गतिले स्टालिनलाई आश्चर्यमा पारेको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=229|2a1=Service|2y=2004|2p=405}} उनले जर्मनहरूसँगको कुनै पनि द्वन्द्वलाई टार्नको लागि तुष्टीकरणमा जोड दिएका थिए। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=229|2a1=Service|2y=2004|2p=406}} सन् १९४० अक्टोबरमा अक्ष शक्ति जर्मनी, जापान र इटालीले त्रिपक्षीय सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेपछि स्टालिनले पनि सोभियत सङ्घलाई अक्षीय गठबन्धनमा सामेल हुने प्रस्ताव गरेका थिए। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=231|2a1=Brackman|2y=2001|2pp=341, 343|3a1=Roberts|3y=2006|3p=58}} जर्मनीप्रति शान्तिपूर्ण भाव देखाउन सन् १९४१ को अप्रिलमा सोभियत सङ्घले जापानसँग तटस्थता सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियो। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=233|2a1=Roberts|2y=2006|2p=63}}{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=234|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=180}} === सन् १९४१–१९४२: जर्मन आक्रमण === [[चित्र:Battle of Moscow.jpg|thumb|सन् १९४१ मा मस्को वरपर पुरुष सैनिकहरूको साथमा महिलाहरूद्वारा ट्याङ्कलाई अवरोध गर्ने खाडलहरू खन्दै।]] सन् १९४१ को जुनमा जर्मनीले [[अपरेसन बार्बरोसा]] सुरु गरेर [[पूर्वी मोर्चा (द्वितीय विश्व युद्ध)|सोभियत सङ्घ माथि आक्रमण]] गरेको थियो। योसँगै दोस्रो विश्वयुद्धको [[पूर्वी मोर्चा (द्वितीय विश्व युद्ध)|पूर्वी मोर्चाहरू बीच युद्ध]] सुरु भएको थियो। {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1pp=410–411|2a1=Roberts|2y=2006|2p=82|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3p=198}} गुप्तचर निकायले बारम्बार जर्मनीको काम बारे उनलाई चेतावनी दिएपछि स्टालिन आश्चर्यचकित बनेका थिए। {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1pp=408–409, 411–412|2a1=Roberts|2y=2006|2p=67|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3pp=199–200, 202}} उनले सुरक्षा समिति खडा गरे जसको प्रमुख [[कमान्डर-इन-चिफ|सुप्रिम कमान्डर]]को रूपमा उनी स्वयं र {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1pp=414–415|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2pp=206–207}} सैन्य सुप्रिम कमान्डका प्रमुख{{sfn|Service|2004|p=413}} चिफ अफ स्टाफ जर्जी जुकोभलाई बनाएका थिए।{{sfn|Service|2004|p=420}} जर्मन टेक्टिक ''ब्लिट्क्रिज'' सुरुमा निकै प्रभावकारी थियो। पश्चिमी सिमामा रहेको सोभियत वायु सेना २ दिन भित्र नष्ट भएको थियो। {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=417|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2pp=201–202}} जर्मन एकीकृत सेना चाँडै नै सोभियत भूभागको निकै भित्री भागसम्म प्रवेश गरेको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=235|2a1=Service|2y=2004|2p=416}} युक्रेन, बेलोरुसिया र बाल्टिक राज्यहरू जर्मनको कब्जामा आएका थिए भने लेलिनग्रादमा घेराबन्दी सुरु भएको थियो।{{sfn|Service|2004|p=418}} सोभियत विस्थापित नागरिकहरूको मस्को र आसपासका सहरहरूमा लहर आउँदा {{sfn|Service|2004|p=417}} जुलाई सम्म जर्मन लुफ्त्वाफेले मस्कोमा बमबारी गर्न सुरु गरेको थियो।{{sfn|Service|2004|p=418}} अक्टोबरबाट जर्मन सेनाले राजधानीमा पूर्ण आक्रमण गर्ने अनुमान गरिएको थियो। सोभियत सरकारलाई खाली गरेर समरा कुइबिसेभमा सार्ने योजना बनाइएको भएतापनि यहाँबाट पलायन भयो भने सैनिकहरूको मनोबल गिर्ने अनुमान गरी स्टालिनले मस्को मै रहने निर्णयका थिए। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1pp=248–249|2a1=Service|2y=2004|2p=420|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3pp=214–215}} मस्को माथिको जर्मन आक्रमण २ महिनापछि प्रतिकूल चिसो मौसमी अवस्थाको कारणले रोकिएको थियो।{{sfn|Glantz|2001|p=26}} जुकोभ र अन्य जनरलहरूको सुझाव विपरित स्टालिनले रक्षात्मक भन्दा पनि आक्रामक रणनीतिलाई जोड दिएका थिए।{{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1pp=421, 424|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=220}} सन् १९४१ जुनमा उनले "स्कर्च्ड अर्थ" नीतिको आदेश दिएका थिए। उनले पूर्वाधार र खाद्य आपूर्ति जर्मनले कब्जा गर्नुअघि नै नष्ट गर्ने आदेश दिँदै {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1p=482|2a1=Roberts|2y=2006|2p=90}} जर्मन सेना पुगेका क्षेत्रमा १ लाख राजनैतिक बन्दीको हत्याको आदेश दिएका थिए। {{sfn|Gellately|2007|p=391}} उनले सैन्य कमान्डको सफाइ गरी कयौँ उच्च अधिकारीलाई घटुवा वा सरुवा गरी अन्यलाई पक्राउ तथा मृत्युदण्ड दिएका थिए। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1pp=239–240|2a1=Roberts|2y=2006|2p=98|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3p=209}} आदेश नं २७० बाट, सैनिकलाई युद्धबन्दी हुनु भन्दा लड्दै मर्नको लागि आदेश दिइएको थियो। उनले युद्धबन्दी भएकाहरूलाई देशद्रोहीको रुपमा प्रस्तुर गरेका थिए।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=241|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=210}} जर्मनद्वारा [[युद्धबन्दी]] बनाइएकाहरू मध्ये उनका छोरा याकोभ पनि थिए। उनको जर्मन हिरासतमा मृत्यु भएको थियो। {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1pp=241–242|2a1=Service|2y=2004|2p=521}} सन् १९४२ को जुलाईमा स्टालिनले आदेश नं २२७ जारी गरी अनाधिकृत रूपमा पछि हट्नेहरूलाई लडाइँको अग्रमोर्चामा राखिने निर्णय गरेका थिए। {{sfnm|1a1=Roberts|1y=2006|1p=132|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2p=223}} लडाइँको बीचमा दुवै जर्मन र सोभियत सेनाले [[जेनेभा महासन्धि|जेनेभा सम्मेलन]]ले कायम गरेका युद्धका नियमहरू तोडी {{sfn|Service|2004|p=423}} सोभियतहरूले नाजीद्वारा भएको कम्युनिस्ट, यहूदी र रोमानीहरूको नरसंहारलाई व्यापक रूपमा प्रचार गरेका थिए।{{sfn|Service|2004|p=422}} स्टालिनले नाजी विरोधी सेमिटिज्मको उपयोग गरी सन् १९४२ को अप्रिलमा सोभियत युद्ध प्रयासको लागि यहूदी र विदेशी समर्थन जुटाउन यहूदी विरोधी फासिस्ट समितिलाई प्रायोजित गरेका थिए। {{sfn|Overy|2004|p=568}} [[चित्र:RIAN archive 602161 Center of Stalingrad after liberation.jpg|thumb|left| मुक्तिपछिको स्टालिनग्राद सहरको केन्द्र, सन् १९४३ फेब्रुअरी २]] सोभियतले संयुक्त अधिराज्य र संयुक्त राज्य अमेरिकासँग गठबन्धन गरेका थिए। {{sfn|Khlevniuk|2015|p=211}} संयुक्त राज्य अमेरिकाले सन् १९४१ मा जर्मनी विरुद्धको युद्धमा सामेल भएपनि सन् १९४२ को अन्त्यसम्म थोरै मात्र प्रत्यक्ष अमेरिकी सहायता सोभियतहरूमा पुगेको थियो।{{sfn|Service|2004|p=423}} आक्रमणको प्रतिक्रियामा सोभियतहरूले मध्य रूसमा आफ्ना औद्योगिक उद्यमहरूलाई तीव्र पारी लगभग पूर्ण रूपमा सेनाको उत्पादनमा ध्यान केन्द्रित गरेका थिए। {{sfn|Service|2004|p=421}} उनीहरूले जर्मन उत्पादकता भन्दा पनि उच्च स्तरको औद्योगिक उत्पादकता हासिल गरेका थिए।{{sfn|Service|2004|p=422}} युद्धको समयमा स्टालिन रूसी अर्थोडक्स चर्चप्रति बढी सहिष्णु थिए, यसलाई आफ्ना केही गतिविधिहरू पुनः सुरु गर्न र सेप्टेम्बर १९४३ मा मुखिया सेर्गियससँग भेट्न अनुमति दिएका थिए। {{sfnm|1a1=Service|1y=2004|1pp=442–443|2a1=Khlevniuk|2y=2015|2pp=242–243}} उनले साँस्कृतिक अभिव्यक्तिको फराकिलो दायरालाई पनि अनुमति दिँदा विशेषगरी पहिले दमन गरिएका लेखक र कलाकारहरू जस्तै अन्ना अख्मातोभा र दिमित्री शोस्ताकोभिचलाई उनीहरूको कामलाई व्यापक रूपमा फैलाउन अनुमति दिएका थिए।{{sfn|Service|2004|p=441}} [[द इन्टर्नास्योनाल]] लाई देशको [[राष्ट्रिय गान]]बाट हटाएर अझै बढी देशभक्तिपूर्ण भावको गीतलाई राष्ट्रिय गान बनाइएको थियो। {{sfn|Service|2004|p=442}} सन् १९४२ अप्रिलमा स्टालिनले पूर्वी युक्रेनमा जर्मन-नियन्त्रित खार्कोभलाई कब्जा गर्ने प्रयासको लागि सोभियतहरूको पहिलो गम्भीर जवाफी आक्रमणको आदेश दिएर स्टाभकालाई रद्द गरेतापनि यो आक्रमण असफल सावित बनेको थियो।{{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=254|2a1=Service|2y=2004|2p=424|3a1=Khlevniuk|3y=2015|3pp=221–222}} त्यस वर्ष हिटलरले आफ्नो प्राथमिक लक्ष्यलाई पूर्वी मोर्चामा समग्र विजयबाट, दीर्घकालीन जर्मन युद्ध प्रयासको लागि महत्त्वपूर्ण दक्षिणी सोभियत सङ्घमा तेल क्षेत्रहरू सुरक्षित गर्ने लक्ष्यमा सारेका थिए। {{sfn|Roberts|2006|pp=117–118}} जब लाल सेना जनरलहरूले हिटलरले प्रयासहरू दक्षिणतिर सार्न सक्ने प्रमाणहरू देखे तब स्टालिनले यसलाई मस्को कब्जा गर्ने नयाँ प्रयासमा एक अस्पष्ट चाल मानेका थिए।{{sfn|Roberts|2006|p=124}} जुन १९४२ मा, जर्मन सेनाले स्टालिनग्रादलाई लक्ष्य गर्दै दक्षिणी रूसमा ठूलो आक्रमण सुरु गर्दा स्टालिनले [[लाल सेना]]माझ सहरलाई कुनै पनि हालतमा अधिकार गर्न आदेश दिएका थिए।{{sfn|Service|2004|p=425}} यसको परिणामस्वरूप स्टालिनग्रादको लामो युद्धको सुरुवात भएको थियो।{{sfn|Service|2004|p=426}} == मृत्यु == स्टालिनको मृत्यु सन् १९५३ मार्च ५ का दिन भएतापनि {{sfnm|1a1=Conquest|1y=1991|1p=313|2a1=Volkogonov|2y=1991|2p=574|3a1=Service|3y=2004|3p=586|4a1=Khlevniuk|4y=2015|4p=313}} उनको मृत्युको घोषणा मार्च ६ का दिन गरिएको थियो।{{sfn|Service|2004|p=588}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ===किताब=== {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{cite book |last=Conquest |first=Robert |title=Stalin: Breaker of Nations |year=1991 |publisher=Penguin |location=New York and London |isbn=978-0-14-016953-9 |ref=harv}} * {{cite book |last=Montefiore |first=Simon Sebag |year=2003 |title=Stalin: The Court of the Red Tsar |location=London |publisher=Weidenfeld & Nicolson |isbn=978-1-84212-726-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Montefiore |first=Simon Sebag |title=Young Stalin |location=London |publisher=Weidenfeld & Nicolson |year=2007 |isbn=978-0-297-85068-7 |ref=harv}} * {{cite book |last=Service |first=Robert |year=2004 |title=Stalin: A Biography |location=London |publisher=Macmillan |isbn=978-0-333-72627-3 |ref=harv}} * {{cite book |last=Kotkin |first=Stephen |year=2014 |title=Stalin: Paradoxes of Power, 1878–1928 |location=London |publisher=Allen Lane |isbn=978-0-7139-9944-0 |ref=harv}} * {{cite book |last=Khlevniuk |first=Oleg V. |year=2015 |title=Stalin: New Biography of a Dictator |translator1=Nora Seligman Favorov |publisher=Yale University Press |location=New Haven and London |isbn=978-0-300-16388-9 |ref=harv}} * {{cite book |last=Volkogonov |first=Dimitri |title=Stalin: Triumph and Tragedy |year=1991 |translator=Harold Shukman |location=London |publisher=Weidenfeld and Nicolson |isbn=978-0-297-81080-3 |ref=harv}} {{Refend}} {{commons|Иосиф Виссарионович Сталин|जोसेफ स्टालिन}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{टाइम वर्ष व्यक्ति}} [[श्रेणी:दार्शनिक]] [[श्रेणी:कम्युनिष्ट शासक]] [[श्रेणी:शीत युद्धकालीन व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:पदमा रहँदा नै मृत्यु हुने व्यक्तिहरू]] nvb3ea2iqhdqri8wqt81h6ttxrrl2g1 0 117396 1357194 1356923 2026-05-30T18:35:49Z Bishaldev100 28807 1357194 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Chuhuo.jpg|thumb|जमिन बाहिर निस्केको प्राकृतिक ग्यास बलेको]] प्राकृतिक ग्यास धेरै ग्यासहरूको मिश्रण हो जसमा मुख्य रूपमा [[मिथेन]] र ०-२०% सम्म अन्य उच्च [[हाइड्रोकार्बन]] (जस्तै [[इथेन]], [[प्रोपेन]]) ग्यासहरू र कहिलेकाहीँ [[कार्बनडाइअक्साइड]], [[नाइट्रोजन]], हाइड्रोजन सल्फाइड , वा [[हिलियम]]को केहि अंश<ref>{{cite web|url=http://www.naturalgas.org/overview/background|title=Background|date=|publisher=Naturalgas.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709040340/http://www.naturalgas.org/overview/background|archive-date=2014-07-09|accessdate=2012-07-14|df=dmy-all}}</ref> रहेको हुन्छ<ref>{{cite web|url=http://www.naturalgas.org/overview/background|title=Background|date=|publisher=Naturalgas.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709040340/http://www.naturalgas.org/overview/background|archive-date=2014-07-09|accessdate=2012-07-14|df=dmy-all}}</ref>। प्राकृतिक ग्यास [[ईन्धन]]को प्रमुख स्रोत हो। यो अन्य [[जीवावशेष ऊर्जा|जीवावशेष इन्धन]] /जीवाश्म ईन्धनको साथ पाइन्छ। यो करोडौं वर्ष पहिले पृथ्वीमा बस्ने मृत प्राणीहरूको क्षय र बिघटन भएको पदार्थबाट बन्छ।<ref name="epa_ng">{{cite web|url=http://www.epa.gov/cleanenergy/energy-and-you/affect/natural-gas.html|title=Electricity from Natural Gas|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606215324/http://www.epa.gov/cleanenergy/energy-and-you/affect/natural-gas.html|archive-date=2014-06-06|accessdate=2013-11-10|df=dmy-all}}</ref> यो ग्यासियस अवस्थामा फेला पर्दछ। सामान्यतया, यो मिथेन, इथेन, प्रोपेन, ब्युटेन, पेन्टाइनको मिश्रण हो, जसमा मीथेन ८० देखि ९०% सम्म हुन्छ पाइन्छ। यसको अतिरिक्त, सल्फर, पानी वाष्प, जस्ता केही अशुद्धिहरू पनि भेट्टाइन्छ। ==उपयोग== === मल-खाद निर्माण === प्राकृतिक ग्यास रासायनिक मल उत्पादनको लागि [[अमोनिया|तिक्ताति]]/ [[अमोनिया]]को मुख्य आवश्यक तत्व हो।<ref name="AtoZ">{{cite book|last1=Mulvaney|first1=Dustin|title=Green Energy: An A-to-Z Guide|date=2011|publisher=SAGE|isbn=978-1-4129-9677-8|url=https://books.google.com/books?id=Z_eji4ZzEiQC&pg=PA301|page=301}}</ref> === विद्युत उत्पादन === प्राकृतिक ग्यास कोजेनेरेसन, [[ग्याँस टर्बाइन|ग्यास टर्बाइन]] र [[वाष्प टर्बाइन|स्टिम टर्बाइन]]को माध्यमबाट बिद्युत उत्पादबको प्रमुख स्रोत हो। प्राकृतिक ग्यासलाई वायु तथा सौर्य उर्जा जस्ता नविकरणीय उर्जा सँग जोड्न समेत उपयुक्त मानिन्छ।<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2013/04/11/business/energy-environment/new-solar-process-gets-more-out-of-natural-gas.html |title=New Solar Process Gets More Out of Natural Gas |date=10 April 2013 |author=Matthew L. Wald |website=The New York Times}}</ref> र जलविद्युत प्लान्टको पिक लोड मा परिपूर्ति गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। अधिकांश ग्रिड पिकिङ पावर प्लान्ट र केही अफ-ग्रिड इन्जिन जेनेरेटरले प्राकृतिक ग्यासको उपयोग गर्छ। विशेष गरि स्टिम टर्बाइन रहेको ग्यास टर्बाइनलाई कम्बाइन साइकल मोडमा चलाउँदा उच्च दक्षता हासिल गर्न सकिन्छ। प्राकृतिक ग्यासलाई अरु इन्धन, जस्तै तेल र कोइला भन्दा सफा मानिन्छ। प्राकृतिक ग्यास बल्दा कोइलाको भन्दा कम प्रति उर्जा कम कार्बनडाइअक्साइड उत्सर्जन गर्छ। प्राकृतिक ग्यासले कोइलाको तुलनामा प्रति किलोवाट घन्टा आधा कार्बन डाइअक्साइड उत्पादन गर्छ।<ref name=NGandE/> यातायातको लागि, प्राकृतिक ग्यासले पेट्रोलियमको तुलनामा ३०% कार्बन डाइअक्साइड उत्पादन गर्छ। अमेरिकी उर्जा सुचना प्रशासन (The US Energy Information Administration) ले विश्वमा २०१२ मा, कार्बन डाइअक्साइडको मिलियन मेट्रिक टन उत्सर्जनको रिपोर्ट पेश गरेको थियो:<ref>{{cite web |url=http://www.eia.doe.gov/iea/carbon.html |title=World Carbon Dioxide Emissions from the Use of Fossil Fuels |website=U.S. Energy Information Administration (eia) |access-date=2016-02-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110523215823/http://www.eia.doe.gov/iea/carbon.html |archive-date=23 May 2011}}</ref>{{clarify|date=November 2017|reason=date in article:2012, archive date:2011, report for year 2006}} * प्राकृतिक ग्यास: 6,799 * पेट्रोलियम : 11,695 * [[कोइला]]: 13,787 प्राकृतिक ग्यासबाट बिजुलि उत्पादन १९७३मा ७४० टेरावाट घन्टा बाट २०१४ मा ५१४० टेरावाट घन्टा पुगेको छ। यो वैश्विक बिद्युत उत्पादनको २२% बिजुलि र कोइलाबाट उत्पादन हुने बिजुलीको लगभग आधा हिस्सा बिजुली हो। <ref>{{cite web |website=International Energy Agency |url=http://www.iea.org/publications/freepublications/publication/KeyWorld2014.pdf |title=2014 data? |page=24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405035039/http://www.iea.org/publications/freepublications/publication/keyworld2014.pdf |archive-date=5 April 2015}}</ref> संसार भर कोइलाको प्रयोग घटाउने प्रयासको कारण धेरै देशहरू कोइलाबाट प्राकृतिक ग्यास तिर मोडिएका छन्। === नगर ग्यास वितरण === === घरेलु ग्यास उपयोग === === यातायात === सफा प्राकृतिक ग्यास (सि.एन.जी) अन्य गाडीको इन्धन [[पेट्रोल]], [[डिजेल]] भन्दा सफा र सस्तो मानिन्छ। <ref>{{Cite web|url=https://afdc.energy.gov/vehicles/natural_gas_emissions.html|title=Alternative Fuels Data Center: Natural Gas Vehicle Emissions|website=afdc.energy.gov|access-date=2019-09-01}}</ref> === उद्योग कलकारखानामा इन्धनको रुपमा === === हाइड्रोजन ग्यास उत्पादन === प्राकृतिक ग्याँस हाइड्रोजन उत्पादन गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ, प्रतिक्रिया रूपमा देखाइएको छ:<ref>{{cite book|doi=10.1002/9780470561256|title=Hydrogen and Syngas Production and Purification Technologies|year=2009|isbn=9780470561256|editor1-last=Liu|editor1-first=Ke|editor2-last=Song|editor2-first=Chunshan|editor3-last=Subramani|editor3-first=Velu}}</ref> : <chem>CH4 + H2O <=> CO + 3 H2</chem> The reaction is strongly [[endothermic]] (Δ''H''_SR = 206 kJ/mol). === पशु तथा माछा आहार === प्राकृतिक ग्यासलाई मिथाइलोकोकस क्याप्सुलेटस ब्याक्टेरिया बाट भरपुर मात्रामा प्रोटिन भएको पशु तथा माछा आहार व्यवसायिक स्तरमा उत्पादन हुन्छ। <ref>{{Cite web |url=https://www.ntva.no/wp-content/uploads/2014/01/04-huslid.pdf |title=BioProtein Production |access-date=31 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510151825/http://www.ntva.no/wp-content/uploads/2014/01/04-huslid.pdf |archive-date=10 May 2017 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802163733/https://www.ntva.no/wp-content/uploads/2014/01/04-huslid.pdf |date=2 August 2019 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/2112298-food-made-from-natural-gas-will-soon-feed-farm-animals-and-us/ |title=Food made from natural gas will soon feed farm animals – and us |access-date=31 January 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cargill.com/2016/new-venture-selects-cargill-tennessee-to-produce-feedkind |title=New venture selects Cargill's Tennessee site to produce Calysta FeedKind® Protein |access-date=31 January 2018}}</ref> ==वातावरणीय प्रभाव == ===हरित गृह ग्यास प्रभाव=== प्रशोधन गर्दा र बाल्दा, प्राकृतिक ग्यासले प्रति जुल तेल भन्दा २५-३०% कम र कोइला भन्दा ४०-४५ % कम कार्बन डाइअक्साइड उत्सर्जन गर्छ।<ref name="NGandE">{{cite web |title=Natural Gas and the Environment |url=http://www.naturalgas.org/environment/naturalgas.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090503132200/http://www.naturalgas.org/environment/naturalgas.asp |archive-date=3 May 2009 |access-date=11 June 2013 |publisher=NaturalGas.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503132200/http://www.naturalgas.org/environment/naturalgas.asp |date=3 May 2009 }}</ref> यसले अन्य हाइडोकार्बनको तुलनामा कम विषाक्त प्रदुषक उत्पादन गर्छ।<ref name=NGandE/><ref name=NGinASIA>{{cite web |url=http://www.nbr.org/downloads/pdfs/eta/PES_2011_Herberg.pdf |title=Natural Gas in Asia: History and Prospects |author=Mikkal Herberg |others=(written for 2011 Pacific Energy Summit) |website=The National Bureau of Asian Research}}</ref> यद्यपि, अन्य प्रमुख जिवास्म उर्जाको तुलनामा, प्राकृतिक ग्यासले उत्पादन र ढुवानीमा धेरै उत्सर्जन गराउँछ।<ref>Cooney et al. (2014): [https://www.energy.gov/fe/downloads/life-cycle-greenhouse-gas-perspective-exporting-liquefied-natural-gas-united-states Life Cycle Greenhouse Gas Perspective on Exporting Liquefied Natural Gas from the United States]. National Energy Technology Laboratory, US Department of Energy.</ref><ref>{{Cite journal |last1=Rosselot |first1=Kirsten S. |last2=Allen |first2=David T. |last3=Ku |first3=Anthony Y. |date=2021-07-05 |title=Comparing Greenhouse Gas Impacts from Domestic Coal and Imported Natural Gas Electricity Generation in China |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acssuschemeng.1c01517 |journal=ACS Sustainable Chemistry & Engineering |language=en |volume=9 |issue=26 |pages=8759–8769 |doi=10.1021/acssuschemeng.1c01517 |s2cid=237875562 |issn=2168-0485}}</ref> १०० वर्ष भन्दा धेरैको हरितगृह प्रभावको हिसाबमा, प्राकृतिक ग्यासको उत्पादन र प्रयोगले मानवीय हरित ग्यासको पाँचको १ ओगट्छ र यसको हिस्सा तीब्र रुपले बढीरहेको छ। विश्वव्यापी रुपमा, २०२० मा प्राकृतिक ग्यासको प्रयोगबाट (फ्लेरिङ सहित) लगभग ७.८&nbsp;बिलियन टन [[कार्बनडाइअक्साइड|कार्बन डाइ अक्साइड]] {{chem|CO|2}} उत्सर्जन भयो, भने कोइला र तेलको प्रयोग बाट क्रमश १४.४ र १२&nbsp;बिलियन टन उत्सर्जन भएको थियो। <ref>{{Cite journal|title=CO2 emissions by fuel|url=https://ourworldindata.org/emissions-by-fuel|access-date=2021-01-22|journal=Our World in Data|date=11 May 2020|last1=Ritchie|first1=Hannah|last2=Roser|first2=Max}}</ref> आइ.इ.ए ले उर्जा क्षेत्र (तेल, प्राकृतिक ग्यास, कोइला बायो इनर्जी) ४० % मानवीय मिथेन उत्सर्जनको लागि जिम्मेवार रहेको अनुमान गरेको छ। <ref>{{Cite web |title=Global Methane Tracker 2022 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-methane-tracker-2022 |access-date=2022-04-03 |website=IEA |language=en-GB}}</ref> आइ.पिसिसि छैटौ एस्सिसमेन्ट रिपोर्ट अनुसार, प्राकृतिक ग्यासको खपत २०१५ देखि २०१९ को बीचमा १५% ले वृद्धि भएको जबकी तेल र तेल उत्पादको खपतमा ५% ले वृद्धि भएको जनाएको छ।<ref>{{Cite book |ref= {{harvid|IPCC AR6 WG1 Ch5|2021}} |chapter=Chapter 5: Global carbon and other biogeochemical cycles and feedbacks |chapter-url= https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter_05.pdf |last1 = Canadell| first1 = Josep G.| last2 = Scheel Monteiro| first2 = Pedro| last3 = Costa| first3 = Marcos H.| last4 = Cotrim da Cunha| first4 = Leticia| last5 = Cox| first5 = Peter M.| last6 = Eliseev| first6 = Alexey V.| last7 = Henson| first7 = Stephanie| last8 = Ishii| first8 = Masao| last9 = Jaccard| first9 = Samuel| last10 = Koven| first10 = Charles| last11 = Lohila| first11 = Annalea| last12 = Patra| first12 = Prabir K.| last13 = Piao| first13 = Shilong |display-authors=4 |title= {{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}} |year=2021 }}</ref> नयाँ ग्यास पाइपलाइनहरूको निरन्तर वित्तीयकरण र निर्माणको हिसाबले जीवाश्म हरितगृह ग्यासहरूको ठूलो उत्सर्जन भविष्यमा ४० देखि ५० वर्षसम्म बन्द हुन सक्छ। <ref name=GEM2019>{{cite news |title=North American drilling boom threatens big blow to climate efforts, study finds |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/apr/25/us-oil-gas-boom-climate-change-report |work=The Guardian |date=2019-04-25}}</ref> अमेरिकाको टेक्सास राज्यमा मात्रै, पाँचवटा नयाँ लामो-दूरी ग्यास पाइपलाइनहरू निर्माणाधीन छन्, पहिलो पटक २०१९ मा प्रवेश गर्ने सेवाको साथ,<ref>{{Cite web |date=2019-09-24 |title=Gulf Coast Express Pipeline placed in service ahead of schedule |url=https://www.businesswire.com/news/home/20190924006044/en/Gulf-Coast-Express-Pipeline-Service-Schedule |access-date=2019-12-31 |publisher=Business Wire}}</ref> र अन्य २०२०–२०२२ मा अनलाइन आउने तालिका छ।<ref name="DOE-GFV-2019">{{cite web |date=2019-06-01 |title=Natural Gas Flaring and Venting: State and Federal Regulatory Overview, Trends, and Impacts |url=https://www.energy.gov/sites/prod/files/2019/08/f65/Natural%20Gas%20Flaring%20and%20Venting%20Report.pdf |access-date=2019-12-29 |publisher=U.S. Department of Energy}}</ref> यसको हरितगृह उत्सर्जन कम गर्न, [[नेदरल्यान्ड|नेदरल्याण्ड्स]]ले २०५० सम्म देशका सबै घरहरूका लागि प्राकृतिक ग्यासबाट टाढाको संक्रमणलाई अनुदान दिइरहेको छ। [[आम्स्टर्डम|एम्स्टर्डम]]मा, २०१८ पछि कुनै नयाँ आवासीय ग्यास खाताहरूलाई अनुमति दिइएको छैन, र सहरका सबै घरहरू २०४० सम्ममा छेउछाउका औद्योगिक भवनहरू र सञ्चालनहरूबाट थप गर्मी प्रयोग गर्न रूपान्तरण हुने अपेक्षा गरिएको छ।<ref>{{cite web |url=https://www.at5.nl/artikelen/186860/maandag-1000-uur-van-der-pekbuurt-gaat-als-eerste-wijk-van-het-aardgas-af-2 |date=1 October 2018 |title=Van der Pekbuurt gaat als eerste Amsterdamse wijk van het aardgas af |language=nl}}</ref> संयुक्त राज्य अमेरिकाका केही शहरहरूले नयाँ घरहरूका लागि ग्यास हुकअप निषेध गर्न थालेका छन्, राज्यका कानूनहरू पारित भएका छन् र या त विद्युतीकरण आवश्यक छ वा स्थानीय आवश्यकताहरूलाई निषेध गर्न विचाराधीन छ।<ref>{{cite web |date=9 March 2021 |title=Dozens Of US Cities Are Banning Natural Gas Hookups In New Buildings — #CancelGas #ElectrifyEverything |url=https://cleantechnica.com/2021/03/09/dozens-of-us-cities-are-banning-natural-gas-hookups-in-new-buildings-cancelgas-electrifyeverything/}}</ref> युके सरकारले आफ्नो जलवायु लक्ष्यहरू पूरा गर्न वैकल्पिक घर तताउने प्रविधिहरू पनि प्रयोग गरिरहेको छ।<ref>{{cite web |title=Heat in Buildings |url=https://www.gov.uk/government/groups/heat-in-buildings |access-date=2021-08-09}}</ref> आफ्नो व्यवसाय जोगाउन, संयुक्त राज्य अमेरिकामा प्राकृतिक ग्यास उपयोगिताहरूले स्थानीय विद्युतीकरण अध्यादेशहरूलाई रोक्न कानूनहरूको लागि लबिङ गर्दै छन्, र नवीकरणीय प्राकृतिक ग्यास र [[हाइड्रोजन इन्धन]]लाई बढावा दिइरहेका छन्।<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/2021/02/22/967439914/as-cities-grapple-with-climate-change-gas-utilities-fight-to-stay-in-business|title=As Cities Grapple With Climate Change, Gas Utilities Fight To Stay In Business|author1=Jeff Brady|date=February 22, 2021|publisher=[[NPR]]|author2=Dan Charles}}</ref> ===कावन डाइअक्साइड उत्सर्जन=== ===अन्य प्रदुषक === प्राकृतिक ग्यासले अन्य जिवाष्म इन्धन भन्दा निकै कम सल्फर डाइअक्साइड उत्सर्जन गर्छ।<ref name=NGinASIA/> प्राकृतिक ग्यासको जलनबाट हुने प्रदुषकको सुची निम्नानुसार छ :<ref name=NGandE/><ref name=GvsC>{{cite web|url=http://www.global-greenhouse-warming.com/gas-vs-coal.html |title=Gas vs Coal |website=global greenhouse warming |date= |accessdate=2011-02-06 |df=dmy-all}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ प्राकृतिक ग्यास, तेल र कोइला बालेर हुने उत्सर्जनको तुलना !Pollutant (lb/million Btu)<ref name=NGandE/>!! प्राकृतिक ग्यास !! तेल !! कोइला |- |[[कार्बनडाइअक्साइड]] ||११७ || १६४ || २०८ |- |[[कार्बन मोनोअक्साइड ]] || ०.०४०|| ०.०३३ || ०.२०८ |- |[[सल्फर डाइअक्साइड]] || ०.००१ || १.१२२ || २.५९१ |- |नाइट्रोजन अक्साइड|| ०.०९२ || ०.४४८ || ०.४५७ |- |[[धुलो]] || ०.००७ || ०.०८४ || २.७४४ |- |[[पारो]] || ० || ०.०००००७ || ०.००००१६ |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जीवावशेष ऊर्जा]] * [[तरलीकृत प्राकृतिक ग्याँस]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Fuel gas}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:प्राकृतिक ग्यास]] jhn0e57uofz32qdha1hh4zc0hfptwca 4 120717 1357201 1356817 2026-05-31T04:00:29Z ListeriaBot 52294 Wikidata list updated [V2] 1357201 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item (COUNT(distinct ?sitelink) as ?count) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . ?item wdt:P27 wd:Q837 . ?sitelink schema:about ?item . FILTER NOT EXISTS { ?wne schema:about ?item . ?wne schema:inLanguage "ne" } MINUS {?item wdt:P106 wd:Q10833314} } GROUP BY ?item ORDER BY DESC(?count) |columns=number:#,label:Article,description,p106,p569,p570,p18,item |thumb=100 |links=red }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Article ! description ! व्यवसाय ! जन्म मिति ! देहान्त मिति ! तस्वीर ! item |- | style='text-align:right'| 1 | [[Shilshila Acharya]] | | [[उद्यमी]]<br/>[[environmental scientist]] | data-sort-value="1901" | 20th century | | [[चित्र:Shilshila acharya 2 cropped.jpg|center|100px]] | [[:d:Q131389521|Q131389521]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[भूमिका गिरी]] | एक नेपाली लोक गायिका हुन् | [[गायक]] | | | | [[:d:Q94413431|Q94413431]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[सपना रोका मगर]] | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-10 | | | [[:d:Q102271811|Q102271811]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[दावा याङ्जुम शेर्पा]] | नेपाली पर्वतारोही सहयोगी | [[पर्वतारोही सहयोगी]] | data-sort-value="1990" | 1990 | | [[चित्र:Dawa Yangzum Sherpa 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q64406217|Q64406217]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[गीता शाही]] | नेपाली अभिनेत्री र मोडल | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1984" | 1984-02-03 | | [[चित्र:Gita Shahi 2.jpg|center|100px]] | [[:d:Q37467229|Q37467229]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[तेजश्री थापा]] | मानव अधिकारकर्मी, वकिल र खोजकर्ता | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]]<br/>[[अधिवक्ता]]<br/>[[लेखक]] | data-sort-value="1966" | 1966-11-10 | data-sort-value="2019" | 2019-03-26 | | [[:d:Q62581438|Q62581438]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[शान्ति मिश्र]] | नेपाली लाइब्रेरियन तथा लेखक (१९३८–२०१९) | [[लेखक]]<br/>[[librarian]]<br/>[[अनुवादक]]<br/>[[lecturer]]<br/>[[historian]] | data-sort-value="1938" | 1938-06-22 | data-sort-value="2019" | 2019-05-15 | [[चित्र:Shanti Mishra graduation.jpg|center|100px]] | [[:d:Q94508889|Q94508889]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[पेम्बा डोमा शेर्पा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-07 | data-sort-value="2007" | 2007-05-22 | [[चित्र:Pemba Doma Sherpa.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4357604|Q4357604]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[मोतिलक्ष्मी उपासिका]] | | [[लेखक]]<br/>[[कवि]] | data-sort-value="1909" | 1909-06-30 | data-sort-value="1997" | 1997 | [[चित्र:Moti laxmi upasika.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16013979|Q16013979]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[पासाङ ल्हामु शेर्पा अकिता]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | | [[:d:Q27975671|Q27975671]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[सङ्गीता मगर]] | नेपाली महिला अधिकारकर्मी | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1995" | 1990s | | | [[:d:Q63384810|Q63384810]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[सरस्वती चौधरी]] | नेपाली महिला एथलेटिक्स खेलाडी | [[sprinter]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-12 | | | [[:d:Q68973687|Q68973687]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[उषा शेरचन]] | | [[कवि]]<br/>[[lyricist]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-22 | | [[चित्र:Usha Sherchan1.JPG|center|100px]] | [[:d:Q110983836|Q110983836]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[केल्साङ चुकी तेथोङ]] | अभिनेत्री र चलचित्र निर्देशक | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र कलाकार]]<br/>[[गायक]] | data-sort-value="1957" | 1957-11 | | [[चित्र:CHUCKIE KESLANG TETHONG.jpg|center|100px]] | [[:d:Q3194932|Q3194932]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[अधिराजकुमारी प्रेरणा]] | नेपाली अधिराजकुमारी | [[शाही सदस्य]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-20 | | | [[:d:Q4202325|Q4202325]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[नाङ्सल तामाङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-28 | | | [[:d:Q18175685|Q18175685]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[करुणा भण्डारी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-24 | | | [[:d:Q47089258|Q47089258]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[सङ्गीता श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला चलचित्र निर्देशक | [[चलचित्र निर्देशक]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-16 | | [[चित्र:Sangita Shrestha 02.jpg|center|100px]] | [[:d:Q56190200|Q56190200]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[उपासना सिंह ठकुरी]] | | [[अभिनेता]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-20 | | | [[:d:Q61778826|Q61778826]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[धनकुमारी बज्राचार्य]] | कुमारी | [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] | | | | [[:d:Q68005618|Q68005618]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[सोनिया भट्ट]] | नेपाली जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-04 | | | [[:d:Q107456052|Q107456052]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[रेणु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1963" | 1963-06-19 | | | [[:d:Q3425614|Q3425614]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[चन्द्रकला थापा]] | नेपाली खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1980" | 1980-09-02 | | | [[:d:Q5071283|Q5071283]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[मिङ किपा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | | [[:d:Q6864647|Q6864647]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[नगमा श्रेष्ठ]] | मिस नेपाल प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-10 | | | [[:d:Q6958877|Q6958877]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[Chandra Kumari Gurung]] | | | data-sort-value="1956" | 1956 | | | [[:d:Q16166617|Q16166617]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[देवु थापा]] | ओलम्पिक जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-07 | | | [[:d:Q16215125|Q16215125]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[Nimdoma Sherpa]] | | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1991" | 1991 | | | [[:d:Q16762305|Q16762305]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[दिलमाया कार्की]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-05<br/>1988-08-05 | | | [[:d:Q20895958|Q20895958]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[Srijana Regmi]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1992" | 1992-12-28 | | | [[:d:Q23796629|Q23796629]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[निशा रावल]] | नेपाली तेक्वान्दो खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | data-sort-value="1995" | 1995-09-11 | | [[चित्र:Olynisharawal.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24678840|Q24678840]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Samita Bajracharya]] | | [[schoolchild]] | | | [[चित्र:Kumari.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27990214|Q27990214]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[Laxmi Kunwar]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1989" | 1989-03-29 | | | [[:d:Q28718095|Q28718095]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[रोनाली अमात्य]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-18 | | [[चित्र:Ronali Amatya.png|center|100px]] | [[:d:Q51757185|Q51757185]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[Khandro Lhamo]] | | [[चिकित्सक]] | data-sort-value="1914" | 1914 | data-sort-value="2003" | 2003-03-30 | [[चित्र:Dilgo Khyentse Family.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59877941|Q59877941]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[रवीना देसराज श्रेष्ठ]] | नेपाली बैंकर तथा पब्लिक फिगर | [[banker]]<br/>[[अभिनेता]] | data-sort-value="1970" | 1970-04-27 | | | [[:d:Q62570956|Q62570956]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[Bandana Nepal]] | | [[dancer]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | | [[:d:Q96059398|Q96059398]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[Sonika Manandhar]] | | [[environmentalist]]<br/>[[programmer]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-17 | | [[चित्र:Sonika Manandhar UN Award Speech.jpg|center|100px]] | [[:d:Q104420892|Q104420892]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[रोशनी रसाइली]] | नेपाली गायीका | [[गायक]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-05 | | [[चित्र:Singer roshani rasaili.jpg|center|100px]] | [[:d:Q120496223|Q120496223]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[प्रेक्ष्या शाह]] | नेपाल शाह वंशीय सदस्य | | data-sort-value="1952" | 1952-01-19 | data-sort-value="2001" | 2001-11-12 | | [[:d:Q3910252|Q3910252]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[मोनी मुलेपती]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | [[चित्र:41214461 everestlarga.jpg|center|100px]] | [[:d:Q6899850|Q6899850]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[सुष्मा जोशी]] | नेपाली लेखिका | [[लेखक]]<br/>[[director]]<br/>[[कलाकार]] | data-sort-value="1973" | 1973-05-26 | | [[चित्र:Sushma Joshi.jpg|center|100px]] | [[:d:Q7648973|Q7648973]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[बिभाश्वरी राई]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1970" | 1970-03-25 | | | [[:d:Q11854223|Q11854223]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[सोफिया शाह]] | पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-09 | | | [[:d:Q16239784|Q16239784]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[मणिकला राई]] | नेपाली अल्ट्राम्याराथन धावक | [[अल्ट्राम्याराथन धावक]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-27 | | [[चित्र:Manikala Rai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20127296|Q20127296]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[Princess Shanti Singh of Nepal]] | | | data-sort-value="1941" | 1941-11-20 | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009742|Q21009742]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[Princess Jayanti of Nepal]] | | [[सामाजिक कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-04 | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009741|Q21009741]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[Princess Shova Shahi of Nepal]] | | | data-sort-value="1949" | 1949-01-13 | | [[चित्र:Statiefoto van Koninklijke familie, voorste rij HM, Koning Nepal, Koningin Nepal, Bestanddeelnr 920-2634 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q21067412|Q21067412]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[सोनी राजभण्डारी]] | मिस नेपाल २०१४ प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1989" | 1989 | | | [[:d:Q23883481|Q23883481]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[Raj Kumari Pandey]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-13 | | | [[:d:Q29995877|Q29995877]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[प्रिया सिग्देल]] | सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-08 | | | [[:d:Q51756966|Q51756966]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[कञ्चन अमात्य]] | महिला मानव अधिकारकर्मी | [[social entrepreneur]] | data-sort-value="1996" | 1996 | | | [[:d:Q53870564|Q53870564]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[प्रदिप्ता अधिकारी]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1996" | 1996-06-03 | | | [[:d:Q64009491|Q64009491]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[Shova Kumari Lama]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-17 | | [[चित्र:Shova Kumari Lama (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015981|Q64015981]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[करिमा बेगम]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1976" | 1976-03-23 | | [[चित्र:Karima Begam (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64063158|Q64063158]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[रुबी कर्ण]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1981" | 1981-07-06 | | [[चित्र:Rubi Karna (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64133042|Q64133042]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[Prashna Shakya]] | | [[गायक]] | | | [[चित्र:Prashna Shakya.png|center|100px]] | [[:d:Q64746550|Q64746550]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[हसिमा खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Hasima Khatun (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911139|Q67911139]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[सृजना सुब्बा]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q93439703|Q93439703]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[गिता राना]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-10 | | | [[:d:Q106003615|Q106003615]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[Sanu Siva]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | data-sort-value="2020" | 2020 | | [[:d:Q107026786|Q107026786]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[बेलमाया नेपाली]] | | [[documentary filmmaker]] | | | | [[:d:Q109283523|Q109283523]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[Preeti Rai]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="2004" | 2004 | | [[चित्र:Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png|center|100px]] | [[:d:Q125429179|Q125429179]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[Manita Shrestha Pradhan]] | | [[जुडोका]] | data-sort-value="1999" | 1999-06-01 | | | [[:d:Q127690896|Q127690896]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[सम्पदा घिमिरे]] | नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[marketer]]<br/>[[climate activist]]<br/>[[yogini]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | | [[:d:Q130289252|Q130289252]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[Luna Luitel]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-03 | | [[चित्र:Luna Luitel Miss Nepal World 2025 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q136031827|Q136031827]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[जनक कुमारी चालिसे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6150649|Q6150649]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[देविका बन्दना]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | | | | [[:d:Q16197783|Q16197783]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[नयना शाक्य]] | ओलम्पिक पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1982" | 1982-05-10 | | | [[:d:Q16222041|Q16222041]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[सम्पदा मल्ल]] | | [[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[लेखक]] | data-sort-value="1987" | 1987-02-19 | | | [[:d:Q16231931|Q16231931]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[Supriya Maskey]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-17 | | | [[:d:Q16240366|Q16240366]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[Lily Thapa]] | | [[अभियानी]] | | | | [[:d:Q16886068|Q16886068]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[प्रिन्सा श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला मोडल | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-11 | | | [[:d:Q19661026|Q19661026]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[सीता कुमारी राई]] | नेपाली खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-16 | | | [[:d:Q19830111|Q19830111]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[Princess Princep Shah of Nepal]] | | | data-sort-value="1930" | 1930-03-16 | data-sort-value="1982" | 1982-05-22 | | [[:d:Q21070386|Q21070386]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[सुशीला सिंह]] | | [[न्यायाधीश|न्यायधिश]] | | data-sort-value="2020" | 2020-05-22 | | [[:d:Q21459157|Q21459157]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[Nilu Doma Sherpa]] | | [[चलचित्र निर्देशक]] | data-sort-value="1985" | 1985 | data-sort-value="2017" | 2017-07-01 | [[चित्र:Nilu Doma Sherpa, Filmmaker, IVLP participant from Nepal (27700381796).png|center|100px]] | [[:d:Q23769975|Q23769975]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[बिनिता बराल]] | | [[अभिनेता]] | data-sort-value="1989" | 1989-10-08 | | [[चित्र:Binita Baral actress.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27924720|Q27924720]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[अञ्जुकुमारी बिष्ट]] | | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q31314642|Q31314642]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[देवीमाया पनेरू]] | नेपाली महिला धावक | [[sprinter]] | data-sort-value="1978" | 1978-08-25 | | | [[:d:Q32381507|Q32381507]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[Tisa Shakya]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="2003" | 2003-02-04 | | | [[:d:Q33320546|Q33320546]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[कान्छीमाया कोजु]] | नेपाली एथलेटिक्स खेलाडी | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-03 | | | [[:d:Q42667977|Q42667977]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[पार्वती थापा]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q43120853|Q43120853]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[दुर्गा पौडेल]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-21 | | | [[:d:Q44783325|Q44783325]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[सुजाता परियार]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1973" | 1973-02-15 | | | [[:d:Q44802020|Q44802020]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[सिता देवी यादव]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q45086943|Q45086943]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[सोभा आले]] | नेपाल महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टिम | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-29 | | | [[:d:Q47087984|Q47087984]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[अनिता श्रेष्ठ]] | नेपाली खेल सुटर | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[खेल सुटर]] | | | | [[:d:Q48869417|Q48869417]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[Nishma Gurung]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1980" | 1980-03-11 | | | [[:d:Q48869749|Q48869749]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[रमा सिंह]] | नेपाली टेलिभिजन व्यक्तित्व र महिला फुटबल खेलाडी | [[फुटबल खेलाडी]] | | | [[चित्र:Rama Singh.jpg|center|100px]] | [[:d:Q51655395|Q51655395]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[शशिला महर्जन]] | नेपाली जीवरासायनिक शास्त्री | [[biochemist]]<br/>[[biotechnologist]] | | | | [[:d:Q51845108|Q51845108]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[Anju Kumari]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-12 | | [[चित्र:Anju Kumari (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015754|Q64015754]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[भीमा यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-29 | | [[चित्र:Bhima Yadav (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64039326|Q64039326]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[निलम देवी भुमिहारनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1954" | 1954-05-08 | | [[चित्र:Nilam Devi Bhumiharin (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64117314|Q64117314]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[शशिकला दाहाल]] | | | data-sort-value="1957" | 1957-05-28 | | | [[:d:Q66486498|Q66486498]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[अनिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-08-13 | | | [[:d:Q67867869|Q67867869]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[असिया देवी थरुनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1957" | 1957-05-13 | | | [[:d:Q67868468|Q67868468]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[गीता कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1971" | 1971 | | [[चित्र:Gita Kumari Yadav.jpg|center|100px]] | [[:d:Q67871177|Q67871177]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[जगतारेण देवी सुडिन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Jaktarain Devi Sah Sudin (2).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911690|Q67911690]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[मन्जु कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q67915651|Q67915651]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[मन्जु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-11 | | | [[:d:Q67915719|Q67915719]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[Chandra Kala Lamgade]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]<br/>[[javelin thrower]] | data-sort-value="1993" | 1993-09-10 | | | [[:d:Q80046291|Q80046291]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[रानी कुमारी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1979" | 1979-10-26 | | | [[:d:Q105942772|Q105942772]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[Surita Kumari Shah]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-03 | | | [[:d:Q105942922|Q105942922]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] | | [[किसान|कृषक]] | data-sort-value="1937" | 1937 | data-sort-value="2020" | 2020-01-25 | [[चित्र:Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg|center|100px]] | [[:d:Q106811256|Q106811256]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[Sarita Neupane]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q107026755|Q107026755]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[Chandra Kanta Devi Malla]] | | [[शिक्षक]]<br/>[[educator]] | data-sort-value="1897" | 1897 | data-sort-value="1986" | 1986 | | [[:d:Q109332415|Q109332415]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[Saru Limbu]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-06 | | | [[:d:Q113040053|Q113040053]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[Sabita Dangol]] | | [[कलाकार]]<br/>[[चित्रकार]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | [[चित्र:Sabita Dangol Contemporary Artist from Nepal WikiProfile.jpg|center|100px]] | [[:d:Q116250871|Q116250871]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[Bidya Chamling Rai]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471294|Q117471294]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[Indu Kadariya]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123382520|Q123382520]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[Sony Pakhrin]] | | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-02 | | | [[:d:Q131698540|Q131698540]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[सुजना श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-05 | | | [[:d:Q1342014|Q1342014]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[Sara Devi Tamang]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1984" | 1984-06-04 | | | [[:d:Q2224151|Q2224151]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[अमिशा बस्नेत]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-19 | | | [[:d:Q4746814|Q4746814]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[सरिता श्रेष्ठ]] | नेपाली चिकित्सक | [[चिकित्सक]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-07 | | [[चित्र:Dr Sarita Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4794239|Q4794239]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[दामा कुमारी शर्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5211861|Q5211861]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[धर्मशिला चापागाईं]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1973" | 1973-01-18 | | | [[:d:Q5269249|Q5269249]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[दुर्गा कुमारी बि.क]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5316379|Q5316379]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[हसिना मिया]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5679156|Q5679156]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[जुन कुमारी रोका]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6311490|Q6311490]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[लीला कुमारी भण्डारी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6547472|Q6547472]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[निलम केसी खँड्का]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7036868|Q7036868]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[फूलमाया क्याप्छाकी]] | | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1980" | 1980-11-24 | | | [[:d:Q7187340|Q7187340]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[फूलमती देवी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7188331|Q7188331]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[पूर्णाकुमारी सुवेदी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7261334|Q7261334]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[रेनु चन्द]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7313568|Q7313568]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[रुपा सोसी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7380185|Q7380185]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[सदिच्छा श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-23 | | | [[:d:Q7397907|Q7397907]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[सरला रेग्मी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7423017|Q7423017]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[सबकी देवी दास तात्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7442335|Q7442335]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[सीतादेबी बौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7531571|Q7531571]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[सुष्मा शर्मा घिमिरे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7648977|Q7648977]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[उर्मिला अर्याल]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7900743|Q7900743]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[सरिता डङ्गोल]] | नेपाली चित्रकार | [[चित्रकार]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[:d:Q11305353|Q11305353]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[योग माया]] | नेपाली अभियन्ता, समाजसेविका | [[अभियानी]] | data-sort-value="1861" | 1861 | data-sort-value="1942" | 1942 | | [[:d:Q12011003|Q12011003]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[अप्साना गिरी]] | नेपाली महिला एस्पेरान्तोभाषी | [[Esperantist]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-21 | data-sort-value="2008" | 2008-01-02 | | [[:d:Q12345243|Q12345243]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[मिनाक्षी झा]] | संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-07 | | | [[:d:Q13184904|Q13184904]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[काशी पौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16191006|Q16191006]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[सलमा खातुन मिकरानी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-25 | | | [[:d:Q16215941|Q16215941]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[रुना प्रधान]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1984" | 1984-12-05 | | | [[:d:Q16223375|Q16223375]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[लिला कुमारी बगाले सोमई]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16239920|Q16239920]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[Sarita Gurung]] | | [[philanthropist]]<br/>[[सामाजिक कार्यकर्ता]] | | | [[चित्र:SaritaGurung.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16256873|Q16256873]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[ज्ञानकुमारी छन्त्याल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1953" | 1953 | data-sort-value="2020" | 2020-07-01 | | [[:d:Q17385735|Q17385735]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[राधा ज्ञवाली]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | | [[:d:Q17386003|Q17386003]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[निज्मा खुतान]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q17386175|Q17386175]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[शिक्षा श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-09 | | | [[:d:Q18171093|Q18171093]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[पुनम गुरुङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1992" | 1992-10-17 | | | [[:d:Q18175684|Q18175684]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[Shashi Kumary Adhikary]] | | | | | | [[:d:Q19917629|Q19917629]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[पूर्ण शोभा चित्रकार]] | नेपाली महिला शान्तिकर्मी | | | | [[चित्र:4MSP Lusaka 2013 ©CMC (9967354346).jpg|center|100px]] | [[:d:Q19921542|Q19921542]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[Indu Devi Thapaliya]] | | [[Esperantist]] | data-sort-value="1962" | 1962-06-20 | | [[चित्र:Indu Devi Thapaliya.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20479334|Q20479334]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[Nirjala Tamrakar]] | | [[sport cyclist]] | data-sort-value="1979" | 1979-08-24 | | [[चित्र:Worldcup France 2012.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24898424|Q24898424]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[Bhagawati Khatri]] | | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | | [[:d:Q27907431|Q27907431]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[रोजिना श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1994" | 1994-03-19 | | [[चित्र:Rojina Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110052|Q30110052]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[सहारा बस्नेत]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | | | [[चित्र:Sahara Basnet.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110208|Q30110208]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[मदन कुमारी शाह (गरिमा शाह)]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q44148576|Q44148576]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[रञ्जु कुमारी झा]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-07 | | [[चित्र:Ranju Kumari Jha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q44271483|Q44271483]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[निर्जला राउत]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-13 | | | [[:d:Q44274982|Q44274982]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[लक्ष्मी कुमारी चौधरी]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-03 | | | [[:d:Q44279370|Q44279370]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[दुलारी देवी]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1970" | 1970 | data-sort-value="2017" | 2017-03-23 | | [[:d:Q44789020|Q44789020]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[ईश्वरी न्यौपाने]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:सांसद ईश्वरी न्यौपाने Ishwari Neupane.jpg|center|100px]] | [[:d:Q45004136|Q45004136]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[शोभा गौचन]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1993" | 1993-04-18 | | | [[:d:Q46902413|Q46902413]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[सरस्वती कुमारी चौधरी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-28 | | | [[:d:Q47087995|Q47087995]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[Rejina Uprety]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]] | | | [[चित्र:Rejina Uprety (cropped).jpeg|center|100px]] | [[:d:Q47464928|Q47464928]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[स्नेहा श्रेष्ठ]] | | [[basketball player]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-01<br/>1995-01-21 | | | [[:d:Q50717791|Q50717791]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[Thinley Lhamo]] | | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Shambhala (Premiere Berlinale 2024) 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q54958039|Q54958039]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[Sabita Rajbhandari]] | | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | | | | [[:d:Q56318222|Q56318222]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[सुवेक्षा खड्का]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1994" | 1994 | | [[चित्र:Subeksha Khadka.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59656231|Q59656231]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[नैनकला ओझा]] | | | | | | [[:d:Q66370970|Q66370970]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[Bodhmaya Kumari Yadav]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q66391512|Q66391512]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[विना पोखरेल]] | | | | | | [[:d:Q66606785|Q66606785]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[कलिला खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Kalila Khatun PP.jpg|center|100px]] | [[:d:Q66659072|Q66659072]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[थारु, शिवानी सिंह]] | | [[television presenter]]<br/>[[उपन्यासकार]]<br/>[[पत्रकार]]<br/>[[नाटककार]] | | | | [[:d:Q66860332|Q66860332]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[बबिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-18 | | | [[:d:Q67868805|Q67868805]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[Bechi Lungeli]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-28 | | | [[:d:Q67869573|Q67869573]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[चमेली देवी दास]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-07 | | | [[:d:Q67870449|Q67870449]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[Fuliya Devi Saday]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-06-03 | | | [[:d:Q67871104|Q67871104]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[किरण कुमारी राई]] | नेपाल राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-01 | | | [[:d:Q67915184|Q67915184]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[निरा कुमारी शाह]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-12 | | | [[:d:Q67935365|Q67935365]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[दिलकुमारी रावल थापा]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | | | | | [[:d:Q69524324|Q69524324]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[केशरी चौधरी]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-25 | | | [[:d:Q96249806|Q96249806]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[शेषकला पाण्डे]] | समाजसेवी | | | | | [[:d:Q106205604|Q106205604]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[पूर्णिमा श्रेष्ठ]] | | [[photographer]]<br/>[[photojournalist]] | | | | [[:d:Q109324620|Q109324620]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[पल्पसा डङ्गोल]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Palpasa Dangol.jpg|center|100px]] | [[:d:Q109389899|Q109389899]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[Monalisha Khamboo]] | | [[chess player]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | | [[:d:Q109419600|Q109419600]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[आशा मगराती]] | नेपाली कलाकार | [[अभिनेता]]<br/>[[casting director]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[पटकथाकार]] | | | [[चित्र:Actress Asha Magrati at 81st Venice International Film Festival for Pouja, Sir EDITED.jpg|center|100px]] | [[:d:Q110620940|Q110620940]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[Kamala Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q110700869|Q110700869]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[Kamala Sen-Khatri]] | | | | | | [[:d:Q113585474|Q113585474]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[Nirmala Sharma]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[पत्रकार]] | data-sort-value="1958" | 1958-08-29 | | [[चित्र:Nirmala Sharma2.JPG|center|100px]] | [[:d:Q113729137|Q113729137]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[Kanta Rizal]] | | [[diplomat]] | | | [[चित्र:Kanta Rizal (GPOHZ0 2834) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q115764140|Q115764140]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[लक्ष्मी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q115857024|Q115857024]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[Chanda Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Chanda Karki.png|center|100px]] | [[:d:Q115857184|Q115857184]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[Maya Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471297|Q117471297]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[Sabina Bajagain]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117824504|Q117824504]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[Nilam Karn]] | | [[banker]]<br/>[[Wikimedian]]<br/>[[Wikipedian]] | | | [[चित्र:Nilam Karn And Biplab Anand - Hyderabad 2023-04-28 7865 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q121503206|Q121503206]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[सुनमाया बुढा]] | नेपाली महिला धाविका | [[धावक]] | data-sort-value="1998" | 1998 | | | [[:d:Q123690167|Q123690167]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[Sheila Dixit Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123945408|Q123945408]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[Nimsari Rajbanshi]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q124006702|Q124006702]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[बबिना भट्टराई]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-17 | | [[चित्र:Babina bhattarai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q124396920|Q124396920]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[बन्दना झाँगड]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q128784714|Q128784714]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[शुक माया तामाङ]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-09 | | [[चित्र:Hon'able Minister Shuk Maya Tamang.jpg|center|100px]] | [[:d:Q130266573|Q130266573]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[Ashmina Ranjit]] | | [[interdisciplinary artist]] | data-sort-value="1966" | 1966 | | | [[:d:Q133226301|Q133226301]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱚᱞᱤ]] | | [[मनोरञ्जनकर्ता]]<br/>[[contemporary folk singer]]<br/>[[रेडियो व्यक्तित्व]]<br/>[[समाचार प्रस्तोता]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[गायक]] | | | [[चित्र:Komal oli.jpg|center|100px]] | [[:d:Q133759654|Q133759654]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[Auxiliary nurse midwife]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-20 | | | [[:d:Q138664900|Q138664900]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[गौरी कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1972" | 1972-01-19 | | | [[:d:Q138798005|Q138798005]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[नीतिमा भण्डारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ तथा उद्यमी | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[उद्यमी]] | data-sort-value="1982" | 1982-07-17 | | | [[:d:Q138798022|Q138798022]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[Sahara Sharma]] | | [[चलचित्र निर्माता]] | | | | [[:d:Q139583451|Q139583451]] |} {{Wikidata list end}} ds6n2m38rnheiku045be0krhvl89o18 0 122901 1357197 1354914 2026-05-30T18:41:03Z Bishaldev100 28807 1357197 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = माकेमाके | symbol =[[file:Makemake symbol (bold).svg|20px|🝼]] | image = [[File:Makemake with moon.png|upright|frameless]] | caption = हाबल अन्तरीक्ष दूरबीनद्वारा लिइएको माकेमाकेको तस्वीर | discovery = yes | discoverer = {{plainlist | * माइकल इ ब्राउन * च्याड ट्रुजिलो * डेभिड रोबिनोइट्ज }} | discovered = सन् २००५ मार्च ३१ | mp_name = ({{val|fmt=commas|136472}}) माकेमाके | pronounced = {{IPAc-en|ˌ|m|æ|k|i|ˈ|m|æ|k|i}}, {{IPAc-en|ˌ|m|ɑː|k|i|ˈ|m|ɑː|k|i}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Makemake.ogg|ˌ|m|ɑː|k|eɪ|ˈ|m|ɑː|k|eɪ}}{{refn|The Rapa Nui pronunciation is {{IPA-poly|ˈmakeˈmake|}}, which is approximated in English as {{IPAc-en|US|ˌ|m|ɑː|k|i|ˈ|m|ɑː|k|i}} {{respell|MAH|kee|MAH|kee}}, {{IPAc-en|UK|ˈ|m|æ|k|i|ˈ|m|æ|k|i}} {{respell|MAK|ee|MAK|ee}}, or as {{IPAc-en|ˌ|m|ɑː|k|eɪ|ˈ|m|ɑː|k|eɪ}} {{respell|MAH|kay|MAH|kay}}.<ref name="brownblog2">{{cite web|title=Mike Brown's Planets: Make-make | last = Brown | first = Mike | publisher=California Institute of Technology|date=2008|url = http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html|accessdate=2008-07-14}}</ref><ref name="craig">{{cite book|author=Robert D. Craig|title=Handbook of Polynesian Mythology|publisher=ABC-CLIO|date=2004|pages=63}}</ref> The first is an anglicized pronunciation; the second is more Polynesian, and is used by Brown and his students.<ref>Podcast [http://365daysofastronomy.org/2009/03/31/march-31st/ ''Dwarf Planet Haumea''] (Darin Ragozzine, at 3′11″)</ref>}} | alt_names = {{mp|२००५ एफवाई|९}} | adjectives = माकेमाकीय | named_after = माकेमाके | mp_category = शिशु ग्रह | orbit_ref = | epoch = जुलियन दिन २४५७०००.५ (९ डिसेम्बर २०१४) | aphelion = ५२.८४० महाकाशीय इकाई | perihelion = ३८.५९० ख.ई | semimajor = ४५.७१५ ख.ई | eccentricity = ०.१५५८६ | period = ३०९.०९ जुलियन वर्ष (१,१२,८९७ (दिन) | avg_speed = ४.४१९&nbsp;किमी प्रति सेकेन्ड | inclination = २९.००६८५° | asc_node = ७९.३६५९° | arg_peri = २९१.२४०° | mean_anomaly = १५६.३५३° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = ७.७७१ ± ०.००३ घण्टा <ref>A. N. Heinze and Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake ({{mp|2005 FY|9}})], ''The Astronomical Journal'' '''138''' (2009), pp. 428–438. {{doi|10.1088/0004-6256/138/2/428}}</ref> | dimensions ={{plainlist| * {{nowrap|(१४३४&thinsp;×&thinsp;१४२२) ± १४}} ध्रुवीय पक्षबाट हेरिएको<ref name=Brown2013>M.E. Brown, 2013, [http://arxiv.org/abs/1304.1041v1 "On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake"]</ref> * {{nowrap|(१५०२ ± ३५)&thinsp;×&thinsp;(१४०० ± ९) किमी}}<ref>[http://www.eso.org/public/news/eso1246/ Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere]</ref> }} |mean_radius ={{plainlist| * ७१५ ± ७ किमी<ref name=Brown2013/> * ७३९ ± १७ किमी< * ७१० ± ३० किमी }} | flattening = ०.०५ | surface_area = ≈&thinsp;{{val|fmt=commas|6900000|u=km2}} | volume = ≈&thinsp;{{val|1.7|e=9|u=km3}} | mass = | density = १.४–३.२&nbsp;g/cm³<ref name=Brown2013/> | surface_grav = | escape_velocity = | albedo = {{val|0.81|+0.01|-0.02}}<ref name=Brown2013/> | single_temperature = ३२–३९&nbsp;केल्भिन<br> ४०–४४&nbsp;केल्भिन | spectral_type = [[Trans-Neptunian object#Colors|B−V]]=0.83, V−R=0.5<ref name="Snodgrass2009">{{cite web| doi = 10.1051/0004-6361/200913031| first = Snodgrass| last = Carry| last3 = Dumas| first3 = C.| last4 = Hainaut| first4 = O.| title = Characterisation of candidate members of (136108) Haumea's family| publisher = Astronomy and Astrophysics| page = A72| date = February 2010| pmid = | pmc = | arxiv = 0912.3171| bibcode = 2010A&A...511A..72S}}</ref> | abs_magnitude = {{val|-0.3}} | magnitude = १६.७ विमुखता }} '''माकेमाके''' (प्रतीक: [[File:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]])<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> [[सौर्यमण्डल]]को काइपर घेरामा अवस्थित एक शिशु ग्रह हो। यस शिशु ग्रहको पहिलो काल्पनिक चित्रण हबल अन्तरिक्ष दूरबीनबाट लिइएको थियो। यस शिशु ग्रहको वास्तविक नाम १३६४७२ माकेमाके हो जसलाई अन्तर्राष्ट्रिय खगोलीय सङ्घद्वारा नामकरण गरिएको थियो। यो सौर्यमण्डलमा अवस्थित तेस्रो सबैभन्दा ठूलो शिशु ग्रह हो भने यसको औसत व्यास १,३६० देखि १,४८० किलोमिटर अनुमान गरिएको छ। यसको आयतन शिशु ग्रह [[यमग्रह|यम]]को दुई तिहाइ भनि अनुमान गरिएको छ। हालसम्म केइपर घेरामा अवस्थित शिशु ग्रहहरू मध्ये माकेमाके सबैभन्दा दोस्रो ठूलो शिशु ग्रह हो भने यस शिशु ग्रहसँग एक उपग्रह रहेको छ जसको खोज सन् २०१५ मा गरिएको थियो। यसको शिशु ग्रहको औसत तापक्रम निकै न्युन रहेको छ भने यसको औसत तापक्रम लगभग ३० केल्भिन (−२४३.२ °से) का बीच अनुमान गरिएको छ। यस ग्रहको सतह [[मिथेन]], [[इथेन]] र सम्भवतः [[नाइट्रोजन]]को बरफले ढाकिएको मानिन्छ। सन् २००५ मार्च ३१ का दिन माइकल इ ब्राउनको नेतृत्वमा रहेको एउटा टोलीले माकेमाकेलाई पत्ता लगाएको थियो भने आधिकारिक रूपमा सन् २००५ जुलाई २९ का दिन यसको खोजलाई घोषणा गरिएको थियो। पत्ता लागेपछि सुरुमा {{mp|एफवाई|९}} नामकरण गरिएको यस शिशु ग्रहलाई पछि १३६४७२ सङ्ख्या प्रदान गरिएको थियो। सन् २००८ को जुलाईमा यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय खगोलीय सङ्घद्वारा शिशु ग्रहहको मान्यता प्रदान गरिएको थियो। पोलिनेसिया क्षेत्रको इस्टर द्वीपका मानिसहरूद्वारा पालन गरिएको धर्मका अनुसार माकेमाके एक देवताको नाम थियो जसलाई [[मानव]]जातिको सृष्टिकर्ताको रूपमा श्रेय दिइन्छ। यस शिशु ग्रहको नाम माकेमाके देवताबाट लिइएको हो। == वायुमण्डल == मेकमेकमा [[यमग्रह|यम]]मा जस्तै वायुमण्डल हुनसक्ने अनुमान लगाइएको थियो तर यसको सतहको चाप यमको भन्दा कम थियो। सन् २०११ अप्रिल २३ का दिन २३ मेकमेक १८ रेक्टर स्केलको ताराको अगाडिबाट पार भएकाले अचानक यसको प्रकाश रोकिएको थियो। परिणामले देखाएअनुसार मेकमेकमा हाल पर्याप्त [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]को अभाव छ र यसको सतहमा भएको चापमा ४-१२ नानोबारको माथिल्लो सीमासम्म तोकिएको छ। माकेमाके शिशु ग्रहमा [[मिथेन]] र [[नाइट्रोजन]] पाइनुले यस शिशु ग्रहको अपदूरविन्दु नजिकै यमको जस्तै क्षणिक वायुमण्डल हुनसक्ने अनुमान गरिएको थियो। यदि छ भने नाइट्रोजन नै यसको प्रमुख तत्त्व हुनेछ। वायुमण्डलको अस्तित्वले पनि नाइट्रोजन ह्रासको प्राकृतिक व्याख्या प्रदान गर्दछ जसको प्रमुख कारण यसको [[गुरुत्वाकर्षण बल]] यम, एरिस र ट्रिटोनको भन्दा कमजोर हुनु हो। == उपग्रह == [[चित्र:Makemake moon Hubble two images.jpg|thumb|upright=1.2|माकेमाके र यसको उपग्रहको तस्वीर]] माकेमाके शिशु ग्रहका साथ एक उपग्रह रहेको छ जसको आधिकारिक नाम एस/२०१६ (१३६४७२) हो भने यसलाई एमके२ को उपनाम दिइएको छ। यो उपग्रह माकेमाकेबाट २१,००० किलोमिटर (१३,००० माइल) टाढा अवस्थित छ भने यसको व्यास १७५ किलोमिटर (११० मिटर) अनुमान गरिएको छ। {| class="wikitable" |+माकेमाके प्रणाली !नाम !व्यास (किमी) !पत्ता लगाएको मिति |- |माकेमाके |≈ १४३० |३१ मार्च २००५ |- |एस/२०१५ (१३६४७२) १ |≈ १७५ |सन् २०१५ अप्रिल |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी|136472 Makemake|माकेमाके}} [[श्रेणी:ब्रह्माण्ड]] [[श्रेणी:शिशुग्रहहरू]] j0mwl1ltq3jqyxq07rhnvts9vpu08bb 0 134367 1357215 1227947 2026-05-31T06:09:49Z Bishaldev100 28807 1357215 wikitext text/x-wiki '''संयुक्त-स्टक कम्पनी''' एक व्यवासायिक ([[कानूनी व्यक्ति|कानुनी]]) [[कानुनी व्यक्ति|व्यक्ति]] हो जसमा [[सेयरधनी|शेयरधनी]]द्वारा [[कम्पनी]]को स्टकको शेयरधनी किन्न र बेच्न सकिन्छ। प्रत्येक शेयर धनीले आफुले लिएको शेयर ; जुन स्वामित्वको प्रमाणपत्रहरू) द्वारा प्रमाणित हुन्छ; को अनुपातमा कम्पनी स्टकको स्वामित्व पाउँछ । <ref>{{Cite book|title=The Law of Private Companies|page=26}}</ref> शेयरधनीले कम्पनी अस्तित्वमा रहेसम्म कुनै प्रभाव बिना आफ्नो शेयर अरूलाई हस्तान्तरण गर्न सक्षम छन्। <ref>{{Cite book|title=West's Encyclopedia of American Law, Vol. 1|date=2005|location=Detroit|page=117}}</ref> == प्रारम्भिक संयुक्त स्टक कम्पनीहरू == === चीन === संयुक्त-स्टक कम्पनीहरूको प्रारम्भिक रेकर्ड ताङ र सोङ राजवंशको समयमा चीनमा देखा पर्छ। ताङ राजवंशको समयमा एक सक्रिय साझेदार र एक वा दुई निष्क्रिय लगानीकर्ताको साथ संयुक्त स्टक कम्पनीको प्रारम्भिक रूप ''हेबेन'' को सुरुवात गर्ने प्रचलन थियो। सोङ राजवंशको समयमा यो ''डौनिउ'' (शेयरधनीहरूको ठूलो समूह जसको व्यवस्थापन लगानीकर्ताहरूको पैसा प्रयोग गरेर आफ्नो व्यवसाय सञ्चालन गर्ने व्यापारी ''ज'' ''िंगसाङ्गको'' ) मा विस्तार भएको थियो। यसबाट मुनाफा मुनाफा बाँडफाँड, सिमित व्यक्तिगत जोखिम र ब्याज भुक्तानीको बोझ हुन्थ्यो। <ref>{{Cite book|title=A Brief History of Entrepreneurship: The Pioneers, Profiteers, and Racketeers Who Shaped Our World|date=2013}}</ref> === युरोप === हालैको इतिहासमा, इङ्गल्याण्डमा मान्यता प्राप्त सबैभन्दा प्रारम्भिक संयुक्त स्टक कम्पनी कम्पनी अफ मर्चेन्ट एडभेन्चरर्स टु न्यू ल्यान्ड्स थियो, जुन १५५१ मा २४० शेयर धनीहरूद्वारा स्थापना भएको थियो। १५५५ मा शाही आदेश हासिल गरेपछि यो मस्कोवी कम्पनी बन्यो, जसको रूस र इङ्गल्याण्ड बीचको व्यापारमा एकाधिकार थियो। ब्रिटिशको सबैभन्दा उल्लेखनीय संयुक्त स्टक कम्पनी [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]] थियो, जसलाई [[एलिजाबेथ प्रथम|महारानी एलिजाबेथ प्रथम]] द्वारा ३१ डिसेम्बर १६०० [[भारतीय उपमहाद्वीप|भारतीय उपमहाद्वीपमा]] व्यापार स्थापना गर्ने उद्देश्यले शाही आदेश प्रदान गरिएको थियो। यो आदेशले नवगठित ''अनरेबल ईस्ट इन्डिया कम्पनी (Honourable East India Company)लाई'' इस्ट इन्डिजमा सबै अंग्रेजी व्यापारमा प्रभावकारी रूपमा पन्ध्र वर्षको [[एकाधिकार]] प्रदान गर्‍यो। <ref>{{Cite journal |last=Irwin |first=Douglas A. |date=December 1991 |title=Mercantilism as Strategic Trade Policy: The Anglo-Dutch Rivalry for the East India Trade |url=http://www.federalreserve.gov/pubs/ifdp/1990/392/ifdp392.pdf |journal=The Journal of Political Economy |publisher=The University of Chicago Press |volume=99 |pages=1296–1314 |doi=10.1086/261801 |jstor=2937731 |s2cid=17937216}} at 1299.</ref> त्यसको लगत्तै पछि, १६०२ मा डच ईस्ट इन्डिया कम्पनीले सेयर जारी गर्‍यो जुन एम्स्टर्डम स्टक एक्सचेन्जमा किनबेच गर्न सकिन्थ्यो। [[महाअमेरिका|अमेरिकामा]] लागू हुने पहिलो संयुक्त स्टक कम्पनीहरू लन्डन कम्पनी र प्लाइमाउथ कम्पनी थिए। <ref name="John F. Padgett 2012. p. 227">John F. Padgett, Walter W. Powell. The Emergence of Organizations and Markets. (Princeton University Press, 2012. Oct 14, 2012). {{ISBN|1400845556}}, 9781400845552 p. 227</ref> == संयुक्त पूँजी कम्पनीको लाभ == व्यावसायिक संगठनको कम्पनी स्वरूपलाई अन्य स्वरूपको तुलनामा कयौं लाभ प्राप्त हुन्छ, यी मध्ये केही निम्नलिखित छन् : * '''सीमित दायित्व''' : कम्पनीको एक शेयरधनीको दायित्व उसले लिएको अंश (शेयर) को अंकित मूल्यसम्म मात्र सीमित हुन्छ। * '''वृहद वित्तीय संसाधन''' : स्वामित्वको कम्पनी स्वरूप विशाल वित्तीय संसाधन जुटाउन सक्षम हुन्छा। एक कम्पनीको पूँजी, कम अंकित मूल्यको अंशमा विभाजित हुन्छा जसबाट कम आर्थिक संसाधन भएको व्यक्ति पानी कम्पनीको अंश क्रय गर्न सक्छ। * '''निरंतरता''' : एक कम्पनीको व्यावसायिक जीवन दीर्घकालीन हुन्छ। एक अविछिन्न उत्तराधिकारी संस्थाको रुपमा यो निरन्तर चल्छ, यसको कोही सदस्यको मृत्यु भएपनि वा कोही सदस्यले छोडे पनि । * '''अंशको हस्तांतरणीयता''' : एक पब्लिक लिमिटेड कम्पनीको सदस्य आफ्नो हिस्सा (शेयर) को स्वतंत्रातापूर्वक, अन्य सदस्यको सहमति बिना नै हस्तान्तरित गर्न सक्छ । * '''जोखिमको वितरण''' : एक कम्पनीमा हानिको जोखिम धेरै हिस्सेदारहरूमा बाढीन्छ। * '''सामाजिक लाभ''' : कम्पनी संगठन समाजको बचतको संगठित गरी उद्योग मा लगानी गरी सहायता गर्छ । == संयुक्त पूँजी कम्पनीको सिमितता == * '''गठनमा कठिनाई''' :एक कम्पनी गठन बहुत मुश्किल तथा खर्चीलो हुन्छ । कयौं पत्र, कागजात तयार गरी रजिस्ट्रार कार्यालयमा दर्ता गर्नु अनिवार्य हुन्छ। * '''अत्यधिक सरकारी नियन्त्रण''' : एक कम्पनीलाई आफ्नो दिन-प्रतिदिनको काममा विस्तृत वैधानिक विनियम पालना गर्नु पर्छ; सामयिक रिपोर्ट, अंकेक्षण तथा [[लेखा परिक्षण]] अनिवार्य हुन्छ । * * '''निर्णय गर्न ढिलाई''' : निर्णय लिन समस्या उत्पन्न हुन्छ । सभा आयोजना गरेर, प्रस्ताव पारित गरेर निर्णय गर्दा धेरै समस्या आवश्यक हुन्छ । * '''गोपनियता अभाव :''' एक कम्पनीलाई आफ्नो कार्यको विभिन्न सुचना शेयरधनी तथा नियामकलाई प्रस्तुत गर्नु पछ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सहकारी]] * होल्डिङ कम्पनी * लिमिटेड कम्पनी (लिमिटेड) * सीमित दायित्व कम्पनी (LLC) * सीमित दायित्व सीमित साझेदारी (LLLP) * सीमित दायित्व साझेदारी (LLP) * सीमित साझेदारी (LP) * कम नाफा सीमित दायित्व कम्पनी (L3C) * नाफामुखी निगम * संयुक्त स्टक कम्पनी खोल्नुहोस् (OJSC) * [[साझेदारी|साझेदारी]] * [[एकलौटी व्यवसाय]] * ट्रस्ट कम्पनी ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:कम्पनी]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन शब्दावली]] 5cuczpxcnrnmggarp277wrbs4s168am 0 134376 1357214 1248408 2026-05-31T06:08:17Z Bishaldev100 28807 1357214 wikitext text/x-wiki '''सरकारी संस्थान''' (State-owned Corporation) सार्वजनिक संस्था वा [[कानूनी व्यक्ति|कानूनद्वारा सिर्जना]] गरिएका संस्थाहरू हुन् जसले राज्यको तर्फबाट वा सामाजिक, व्यावसायिक, आर्थिक वा विकासात्मक व्यावसाय/ गतिविधिहरू सञ्चालन गर्छन्। यसको आफ्नै कोष हुन्छ र आन्तरिक मामिलामा आंशिक रूपमा स्वायत्त हुन्छ। यस प्रकारको संस्थानका लागि विभिन्न नामहरू प्रयोग गरिएको छ, जस्तै सरकारी संस्थान, सार्वजनिक संस्थान, वैधानिक संस्थान, अर्ध-सरकारी संस्था आदि। तर सार्वजनिक संगठन आउँछ र धेरै प्रयोग हुन्छ। == परिचय == [[बेलायत|बेलायतमा]] राज्यले टक्सार र हुलाक प्रणालीलाई नियन्त्रणमा लिएपछि पनि लामो समयसम्म सार्वजनिक संस्थाको विचार फस्टाउन सकेन । पछि, सिमित अधिकार र शक्ति सहित स्थापित राज्यको स्वायत्त शासन विभाग द्वारा प्रहरी, शिक्षा, बत्ती आदिका कार्यहरू ले सरकारी संस्थानको अवधारणाको बिकास भयो । गरिब मानिसहरूलाई मद्दत गर्न "Poor Laws" पास भयो। यसका लागि नियुक्त आयुक्तहरूलाई स्थानीय प्रशासनमा राज्यको नियन्त्रणबाट स्वतन्त्र भएर काम गर्ने अधिकार दिइएको थियो। तर [[राष्ट्रियकरण]] गरिएको उद्योग र उपयोगिता सेवाको सार्वजनिक नियन्त्रण सन् १९४५ देखि मात्र सम्भव भयो। == महत्व == #सरकारी खातामा रहेको कामको तनाव कम भएमा नयाँ विभागको स्थापना आवश्यक पर्दैन । #यसमा सबै शक्ति एउटै काममा केन्द्रित हुन्छ। #एउटै कामका सबै पक्षहरू संगठनद्वारा समान रूपमा ह्यान्डल गरिन्छ, अन्यथा विभिन्न मन्त्रालयहरूको कार्यक्षेत्रमा आउनेछ। # दैनिक प्रशासनमा स्वतन्त्र हुनाले, विशेषज्ञ ज्ञान सजिलै प्रयोग गरिन्छ। हरेक निर्णयमा सरकारको स्वीकृति नलाग्ने भएकाले काम छिटो हुन्थ्यो । ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[संयुक्त पूँजी कम्पनी]] [[श्रेणी:कम्पनी]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन]] [[श्रेणी:व्यवस्थापन शब्दावली]] nsbtgx1249k4kawz09uz2m4oisgcgn3 0 137370 1357227 1202826 2026-05-31T07:34:52Z Bishaldev100 28807 1357227 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | logo = ISO Logo (Red square).svg | native name = Organisation internationale de normalisation | native_name_lang = fr | name = {{पृष्ठको नाम}} | formation = {{Start date and age|1947|02|23|df=yes}} | type = [[गैर-सरकारी सङ्गठन]] | purpose = [[अन्तर्राष्ट्रिय मानक]] विकास | headquarters = [[जेनेभा]] [[स्विट्जरल्यान्ड]] | abbreviation = आइएसओ | membership = १७० सदस्यहरू | languages = {{hlist |अङ्ग्रेजी |फ्रान्सेली |रुसी<ref name="languages"/>}} | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = [[उलरिका फ्राङ्के]] | website = {{Official URL}} | footnotes = <ref name="ISO_members">{{cite web |url=https://www.iso.org/members.html |title=ISO members |publisher=International Organization for Standardization |access-date=17 November 2020 |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124090755/https://www.iso.org/members.html |url-status=live }}</ref> }} '''अन्तर्राष्ट्रिय मानकीकरणका सङ्गठन''' वा ''' (आइएसओ)''' एक स्वतन्त्र, गैर-सरकारी, अन्तर्राष्ट्रिय मानक विकास सङ्गठन हो जुन सदस्य देशहरूको राष्ट्रिय मानक सङ्गठनका प्रतिनिधिहरू मिलेर बनेको छ।<ref>{{cite web |title=ISO Membership Manual |url=https://www.iso.org/publication/PUB100399.html |website=ISO |access-date=10 April 2022 |language=en |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410094647/https://www.iso.org/publication/PUB100399.html |url-status=live }}</ref> सदस्यता आवश्यकताहरू आइएसओ विधानको अनुच्छेद ३ उल्लेखित छ।<ref name="statutes">{{cite book | title =ISO Statutes | publisher =International Organization for Standardization | edition =20th | date =2022 | location =[[Geneva]] | language =EN, FR, RU | url =https://www.iso.org/files/live/sites/isoorg/files/archive/pdf/en/statutes.pdf | isbn =978-92-67-02040-2 | access-date =12 April 2022 | archive-date =31 March 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20220331214602/https://www.iso.org/files/live/sites/isoorg/files/archive/pdf/en/statutes.pdf | url-status =live }}</ref> आइएसओ २३ फेब्रुअरी १९४७ मा स्थापित भएको थियो, र (जनवरी २०२४ सम्म) यसले २५,००० भन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय मानकहरू प्रकाशित गरेको छ जसले प्रविधि र उत्पादनका लगभग सबै पक्षहरूलाई समेटेको छ। यसमा ८०० भन्दा बढी प्राविधिक समितिहरू र उपसमितिहरू छन् जसले मानक विकासको हेरचाह गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=ISO – About us |url=https://www.iso.org/about-us.html |access-date=2023-02-17 |website=ISO |language=en |archive-date=5 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405192134/https://www.iso.org/about-us.html |url-status=live }}</ref> सङ्गठनले प्राविधिक र गैर-प्राविधिक क्षेत्रहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय मानकहरू विकास र प्रकाशित गर्दछ, जसमा उत्पादित उत्पादनहरू र प्रविधिदेखि खाद्य सुरक्षा, यातायात, सूचना प्रविधि, कृषि र स्वास्थ्य सेवासम्मका सबै चीजहरू समावेश छन्।<ref name="About_ISO" /><ref>{{cite news |title=New 'net zero' standards could transform the climate – unless they're derailed |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/10/04/iso-london-declaration-climate/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220202010928/https://www.washingtonpost.com/politics/2021/10/04/iso-london-declaration-climate/ |archive-date=2 February 2022 |access-date=18 March 2022 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-06 |title=Health sector standards |url=https://www.iso.org/sectors/health |access-date=2024-01-28 |website=ISO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-20 |title=Transport sector standards |url=https://www.iso.org/sectors/transport |access-date=2024-01-28 |website=ISO |language=en}}</ref> [[विद्युतीय इन्जिनियरिङ|विद्युतीय]] र [[इलेक्ट्रोनिक्स|इलेक्ट्रोनिक इन्जिनियरिङ]] जस्ता अधिक विशिष्ट विषयहरू यसको सट्टा अन्तर्राष्ट्रिय इलेक्ट्रोटेक्निकल आयोगद्वारा नियन्त्रण गरिन्छ।<ref name=":1">Editors of Encyclopedia Britannica. 3 June 2021. "[https://www.britannica.com/topic/International-Organization-for-Standardization International Organization for Standardization]". {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412114854/https://www.britannica.com/topic/International-Organization-for-Standardization |date=12 April 2022 }}. ''Encyclopedia Britannica''. Retrieved 2022-04-26.</ref> यसको प्रधान कार्यालय [[स्विट्जरल्यान्ड]]को जेनेभामा अवस्थित छ।<ref name="About_ISO">{{cite web |title=About ISO |publisher=ISO |url=http://www.iso.org/iso/about.htm |url-status=live |archive-date=17 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217220116/https://www.iso.org/about-us.html}}</ref> आइएसओका तीन आधिकारिक भाषाहरू [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]] र [[रुसी भाषा|रुसी]] हुन्।<ref name="languages">{{cite web |title=How to use the ISO Catalogue |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/how_to_use_the_catalogue.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071004225623/http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/how_to_use_the_catalogue.htm |archive-date=4 October 2007 |publisher=ISO.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071004225623/http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/how_to_use_the_catalogue.htm |date=4 October 2007 }}</ref> == इतिहास == [[File:Memory plaque of founding ISA in Prague cropped.jpg|thumb|upright=1.2|प्रागमा भवनलाई चिह्नित गर्ने पट्टिका जहाँ आइएसओको पूर्ववर्ती, आइएसए, स्थापना गरिएको थियो।]] सन् १९२६ मा '''राष्ट्रिय मानकीकरण सङ्घहरूको अन्तर्राष्ट्रिय महासङ्घ''' (आइएसए)को रूपमा स्थापना भएको यस संस्थाले मुख्यतया मेकानिकल इन्जिनियरिङमा ध्यान केन्द्रित गरेको थियो। सन् १९४२ मा [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा आइएसए लाई निलम्बित गरिएको थियो तर युद्ध पछि, आइएसएलाई हालै गठन गरिएको संयुक्त राष्ट्र मानक समन्वय समिति (युएनएससिसी)ले एक नयाँ विश्वव्यापी मानक निकाय गठन गर्ने प्रस्तावको साथ सम्पर्क गरेको थियो।<ref name="Brief_history">{{cite web |title=A Brief History of ISO |url=http://www.sis.pitt.edu/~mbsclass/standards/martincic/isohistr.htm |publisher=University of Pittsburgh |access-date=12 June 2014 |archive-date=27 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427095105/http://www.sis.pitt.edu/~mbsclass/standards/martincic/isohistr.htm |url-status=live }}</ref> अक्टोबर १९४६ मा, २५ देशका आइएसए र युएनएससिसी प्रतिनिधिहरू लन्डनमा भेला भएका थिए र मानकीकरणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन सिर्जना गर्ने कार्यदलमा सामेल हुन सहमत भएका थिए। यस संस्थाले आधिकारिक रूपमा २३ फेब्रुअरी १९४७ मा काम सुरु गरेको थियो।<ref name="50_years">{{citation |url=http://www.iso.org/iso/2012_friendship_among_equals.pdf |title=Friendship among equals – Recollections from ISO's first fifty years |publisher=International Organization for Standardization |year=1997 |isbn=92-67-10260-5 |pages=15–18 |url-status=live |archive-date=26 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026060448/http://www.iso.org/iso/2012_friendship_among_equals.pdf}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Yates |first1=JoAnne |last2=Murphy |first2=Craig N. |date=2006 |title=From setting national standards to coordinating international standards: The formation of the ISO |url=https://thebhc.org/sites/default/files/yatesandmurphy.pdf |journal=Business and Economic History On-Line |volume=4 |access-date=29 June 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427012046/https://thebhc.org/sites/default/files/yatesandmurphy.pdf |url-status=live }}</ref> आइएसओ मानकहरू मूल रूपमा आइएसओ सिफारिशहरू (आइएसओ/आर)को रूपमा चिनिन्थ्यो, उदाहरणका लागि, "आइएसओ १" सन् १९५१ मा "आइएसओ/आर १" को रूपमा जारी गरिएको थियो।<ref name="Tranchard 2017 q168">{{cite web | last=Tranchard | first=Sandrine | title=ISO celebrates 70 years | website=ISO | date=2017-02-23 | url=https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/news/2017/02/Ref2163.html | access-date=2023-08-10 | archive-date=20 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231020052804/https://www.iso.org/news/2017/02/Ref2163.html | url-status=live }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category|ISO|आइएसओ}} * [http://iso.org आधिकारिक वेबसाइट] ** [https://standards.iso.org/ittf/PubliclyAvailableStandards/index.html सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध मानकहरू], मानकको एक सानो उपसमूहमा नि: शुल्क पहुँचको साथ। [[श्रेणी:जेनेभामा आधारित सङ्गठनहरू]] [[श्रेणी:सामाजिक उत्तरदायित्व सङ्गठनहरू]] onmsk808yxp42b6kmr5g23n2qj8eb4q 0 138027 1357217 1250281 2026-05-31T06:12:33Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्री */ 1357217 wikitext text/x-wiki '''कानूनको शासन''' राजनीतिक आदर्श हो जसमा कुनै देश, राज्य वा समुदाय भित्रका सबै नागरिक, संस्थाहरू, सांसदहरू र नेताहरू सहित सबै समान कानूनहरूको लागि उत्तरदायी हुन्छन्। "कानूनभन्दा माथि कोही छैन" भन्ने आदर्शमा कानूनको शासन शब्द संवैधानिकतासँग नजिकबाट सम्बन्धित छ। यसले कुनै राजनीतिक अवस्थालाई जनाए पनि कुनै विशेष कानुनी नियमलाई होइन। कानूनको शासनलाई एन्साइक्लोपीडिया ब्रिटानिकामा परिभाषित गरिएको छ " व्यवस्था, प्रक्रिया, संस्था, अभ्यास, वा नियम जसले कानूनको अगाडि सबै नागरिकहरूको समानतालाई समर्थन गर्दछ, सरकारले व्यक्ति वा विशेष समुह लाई मात्र ध्यान नदिई, सबैको समानताको सुरक्षित गर्दछ, र अधिक शक्तिको मनमानी प्रयोगलाई रोक्दछ। " "कानूनको शासन" वाक्यांशको प्रयोग १६ औं शताब्दीको बेलायतमा भएको थियो। अर्को शताब्दीमा, स्कटल्याण्डका धर्मशास्त्री स्यामुएल रदरफोर्डले राजाहरूको ईश्वरीय अधिकारको विरुद्ध तर्क गर्न यसलाई प्रयोग गरे। [[जोन लक]]ले लेखेका छन् कि समाजमा स्वतन्त्रताको अर्थ केवल एक विधायिका द्वारा लिखित कानूनको अधीनमा हुनु हो जुन सबैलाई लागू हुन्छ, एक व्यक्ति अन्यथा आफ्नो स्वतन्त्रतामा सरकारी र निजी दुबै प्रतिबन्धबाट स्वतन्त्र हुन्छ।  "कानूनको शासन" लाई १९ औं शताब्दीमा ब्रिटिश न्यायशास्त्री [[ए.वी. डाइसी]]ले थप लोकप्रिय बनाए।  तथापि, यस सिद्धान्त, कुनै वाक्यांशको प्रयोग विना नै, प्राचीन विचारकहरूले यसलाई मान्यता दिएका थिए। अरस्तुले लेखेका छन्: "कुनै पनि नागरिकभन्दा कानूनले शासन गर्नु उचित हुन्छ: एउटै सिद्धान्तमा, यदि कुनै विशेष व्यक्तिमा सर्वोच्च शक्ति राख्नु फाइदाजनक छ भने, उनीहरूलाई केवल संरक्षक र कानूनका सेवकहरूका रुपमा नियुक्त गरिनुपर्छ।" == दार्शनिक प्रभावहरू == आधुनिक समयमा "कानूनको शासन" भन्ने अभिव्यक्तिलाई लोकप्रिय बनाएको श्रेय सामान्यतया ए.वी. डाइसीलाई दिइन्छ, तर कानुनी अवधारणाको विकास इतिहासको माध्यमबाट प्राचीन ग्रीस, मेसोपोटामिया, भारत, र रोम सहित धेरै प्राचीन सभ्यताहरूमा पत्ता लगाउन सकिन्छ। == सन्दर्भ सामग्री == {{Reflist}} [[श्रेणी:उदारवाद]] [[श्रेणी:कानून]] 8tn0682cpk82cq4749b1j67rr5sf256 1357218 1357217 2026-05-31T06:12:48Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्री */ 1357218 wikitext text/x-wiki '''कानूनको शासन''' राजनीतिक आदर्श हो जसमा कुनै देश, राज्य वा समुदाय भित्रका सबै नागरिक, संस्थाहरू, सांसदहरू र नेताहरू सहित सबै समान कानूनहरूको लागि उत्तरदायी हुन्छन्। "कानूनभन्दा माथि कोही छैन" भन्ने आदर्शमा कानूनको शासन शब्द संवैधानिकतासँग नजिकबाट सम्बन्धित छ। यसले कुनै राजनीतिक अवस्थालाई जनाए पनि कुनै विशेष कानुनी नियमलाई होइन। कानूनको शासनलाई एन्साइक्लोपीडिया ब्रिटानिकामा परिभाषित गरिएको छ " व्यवस्था, प्रक्रिया, संस्था, अभ्यास, वा नियम जसले कानूनको अगाडि सबै नागरिकहरूको समानतालाई समर्थन गर्दछ, सरकारले व्यक्ति वा विशेष समुह लाई मात्र ध्यान नदिई, सबैको समानताको सुरक्षित गर्दछ, र अधिक शक्तिको मनमानी प्रयोगलाई रोक्दछ। " "कानूनको शासन" वाक्यांशको प्रयोग १६ औं शताब्दीको बेलायतमा भएको थियो। अर्को शताब्दीमा, स्कटल्याण्डका धर्मशास्त्री स्यामुएल रदरफोर्डले राजाहरूको ईश्वरीय अधिकारको विरुद्ध तर्क गर्न यसलाई प्रयोग गरे। [[जोन लक]]ले लेखेका छन् कि समाजमा स्वतन्त्रताको अर्थ केवल एक विधायिका द्वारा लिखित कानूनको अधीनमा हुनु हो जुन सबैलाई लागू हुन्छ, एक व्यक्ति अन्यथा आफ्नो स्वतन्त्रतामा सरकारी र निजी दुबै प्रतिबन्धबाट स्वतन्त्र हुन्छ।  "कानूनको शासन" लाई १९ औं शताब्दीमा ब्रिटिश न्यायशास्त्री [[ए.वी. डाइसी]]ले थप लोकप्रिय बनाए।  तथापि, यस सिद्धान्त, कुनै वाक्यांशको प्रयोग विना नै, प्राचीन विचारकहरूले यसलाई मान्यता दिएका थिए। अरस्तुले लेखेका छन्: "कुनै पनि नागरिकभन्दा कानूनले शासन गर्नु उचित हुन्छ: एउटै सिद्धान्तमा, यदि कुनै विशेष व्यक्तिमा सर्वोच्च शक्ति राख्नु फाइदाजनक छ भने, उनीहरूलाई केवल संरक्षक र कानूनका सेवकहरूका रुपमा नियुक्त गरिनुपर्छ।" == दार्शनिक प्रभावहरू == आधुनिक समयमा "कानूनको शासन" भन्ने अभिव्यक्तिलाई लोकप्रिय बनाएको श्रेय सामान्यतया ए.वी. डाइसीलाई दिइन्छ, तर कानुनी अवधारणाको विकास इतिहासको माध्यमबाट प्राचीन ग्रीस, मेसोपोटामिया, भारत, र रोम सहित धेरै प्राचीन सभ्यताहरूमा पत्ता लगाउन सकिन्छ। == सन्दर्भ सामग्री == {{Reflist}} [[श्रेणी:उदारवाद]] [[श्रेणी:कानुन]] 1jpcc3kq1dhkjx9hyf345r2y0fylixh 0 138274 1357171 1356705 2026-05-30T15:37:09Z Bishaldev100 28807 1357171 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र | native_name = | former_name = | image = | alt = | image_border = | size = 175px | caption = | map = | msize = <!-- map size, optional, default 250px --> | malt = <!-- map alt text --> | mcaption = | map2 = | abbreviation = | motto = | predecessor = | successor = | formation = कार्तिक १८,२०५३ | founder = वैकल्पिक ऊर्जा विकास समिति (गठन), आदेश २०५३ | extinction = <!-- {{End date and age|YYYY|MM|DD}} --> | merger = | merged = | type = सरकारी संस्थान | status = <!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --> | purpose = | professional_title = <!-- for professional associations --> | headquarters = काठमाडौँ | location = | coords = <!-- Coordinates of location using {{Coord}} --> | region_served = | services = | membership = | language = | general = | leader_title = | leader_name = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | key_people = | main_organ = संचालक समिति | parent_organization = ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालय, [[नेपाल सरकार]] | subsidiaries = | affiliations = | budget = | num_staff = | num_volunteers= | slogan = | website = https://www.aepc.gov.np/ | remarks = | footnotes = }}'''वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र (एईपीसी)''' [[नेपाल सरकार]] [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] प्रविधिको प्रयोगलाई लोकप्रिय बनाउने, ग्रामीण जनताको जीवनस्तर बढाउने, वातावरण संरक्षण गर्ने र देशमा व्यावसायिक रूपमा व्यवहार्य नवीकरणीय ऊर्जा उद्योगको विकास गर्ने उद्देश्यले स्थापना गरेको सरकारी संस्था हो। यसको सञ्चालन सरकारी, गैरसरकारी, [[उद्योग]] र वित्तीय क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने नौ [[सञ्चालक समिति|सञ्चालक समिती]]द्वारा गरिन्छ । एईपीसीको स्थापना कार्तिक १८,२०५३ (१९९६ नोभेम्बर ३) मा तत्कालीन नेपाल सरकारको विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय अन्तर्गत भएको थियो। हाल, यो [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय]] छ। == सञ्चालक समिति == समितिको गठन देहाय वमोजिम छः–<ref>{{Cite web |title=वैकल्पिक ऊर्जा विकास समिति (गठन), आदेश २०५३ (संशोधन सहित) |url=https://www.moewri.gov.np/storage/listies/May2020/aepc-formation-order-with-7th-amendment.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324053004/https://www.aepc.gov.np/uploads/docs/l-uu-aa-1543137949.pdf|date=2024-03-24}}</ref> {| class="wikitable" |1. |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री|मन्त्री]], [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा जलस्रोत तथा सिंचाइ]] |अध्यक्ष |- |2.    |सदस्य, [[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]] (उर्जा क्षेत्र हर्ने) |सह–अध्यक्ष     |- |3. |सचिव, ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई मन्त्रालय |सदस्य |- |4. |प्रतिनिधि (रा.प.प्रथम श्रेणी) उर्जा मन्त्रालय |सदस्य |- |5. |प्रतिनिधि, (रा.प.प्रथम श्रेणी) [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण मन्त्रालय]] |सदस्य |- |6. |प्रतिनिधि (रा.प.प्रथम श्रेणी) [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्रालय]] |सदस्य |- |7. |कार्यकारी '''निर्देशक, [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]''' |सदस्य |- |8. |वैकल्पिक ऊर्जा वा ऊर्जा दक्षतामा कर्जा प्रवाह गर्ने  [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैंक]]बाट स्वीकृत प्राप्त “क” वर्गका बैंक मध्ये समितिको सिफारिसमा मन्त्रालयले मनोनयन गरेको प्रतिनिधि |सदस्य |- |9. |वैकल्पिक ऊर्जा वा ऊर्जा दक्षता प्रविधिको विकास सम्बन्धी काममा संलग्न गैर सरकारी संस्थामध्ये समितिको सिफारिसमा मन्त्रालयले मनोनयन गरेको प्रतिनिधि |सदस्य |- |10. |[[नेपालमा लघु जलविद्युत|लघु जलविद्युत]], सौर्य ऊर्जा तथा वायोग्याँसको क्षेत्रमा कार्यरत निजी क्षेत्रका संघ संस्था मध्ये समितिको सिफारिसमा मन्त्रालयले मनोनयन गरेको एक जना प्रतिनिधि |सदस्य |- |11. |कार्यकारी निर्देशक, वैकल्पिक ऊर्जा प्रवद्र्धन केन्द |सदस्य–सचिव |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालमा लघु जलविद्युत|नेपालमा लघुजलविद्युत]] ==सन्दर्भहरु== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सरकारी कार्यालयहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा ऊर्जा]] idazacajbjj4z2o587g1fxy4uw3jkle 0 142342 1357145 1271399 2026-05-30T12:08:53Z Bishaldev100 28807 1357145 wikitext text/x-wiki {{Electromagnetism}} '''भोल्टेज''' भन्नाले दुई बिन्दुहरू बीचको विद्युत क्षमता भिन्नता बुझिन्छ ।<ref>{{Cite book|last1=Cretì|first1=Anna|url=https://books.google.com/books?id=7IKWDwAAQBAJ&pg=PA18|title=Economics of Electricity: Markets, Competition and Rules|last2=Fontini|first2=Fulvio|date=2019-05-30|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-18565-4|pages=18|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Tregub|first=Stanislav|url=https://books.google.com/books?id=HCxHEAAAQBAJ&pg=PA26|title=Theory of Energy Harmony: Mechanism of Fundamental Interactions|date=2020-08-08|publisher=Stanislav Tregub|isbn=978-5-6044739-2-4|pages=26|language=en}}</ref> स्थिर विद्युत क्षेत्र, यो पहिलो बिन्दुबाट दोस्रो बिन्दुमा सकारात्मक परीक्षण चार्ज सार्न आवश्यक प्रति एकाइ चार्जसँग मेल खान्छ। एकाइहरूको अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीमा भोल्टेजका लागि [[एस आई तत्जन्य एकाइ|व्युत्पन्न एकाइ]] ''भोल्ट (V)'' हो।<ref>{{cite report|author=David B. Newell, Eite Tiesinga|date=August 2019|title=The International System of Units (SI)|url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/SpecialPublications/NIST.SP.330-2019.pdf|publisher=National Institute of Standards and Technology|page=31|access-date=2 January 2024}}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Holloway|first1=Michael D.|url=https://books.google.com/books?id=Jx0OEAAAQBAJ&pg=PA1259|title=Dictionary of Industrial Terminology|last2=Holloway|first2=Emma|date=2020-12-09|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-119-36410-8|pages=1259|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Aslam|first1=Dr S.|url=https://books.google.com/books?id=4Wf2EAAAQBAJ&pg=PA17|title=Integrating Electrical Systems With Intelligent Computing|last2=Sharma|first2=Dr Pradosh Kumar|last3=Rahul|first3=Satyakam|last4=Saluja|first4=Dr Hitanshu|date=2024-01-26|publisher=Academic Guru Publishing House|isbn=978-81-19843-91-6|pages=17|language=en}}</ref> दुई बिन्दुहरू बिच भोल्टेजको सिर्जना विद्युतीय चार्जको निर्माण (जस्तै, [[क्यापासिटर]] ) र एक इलेक्ट्रोमोटिभ बल (जस्तै, जेनेरेटर [[विद्युत चुम्बकीय उपपादन|विद्युत चुम्बकीय प्रेरण]])<ref>Demetrius T. Paris and F. Kenneth Hurd, ''Basic Electromagnetic Theory'', McGraw-Hill, New York 1969, {{ISBN|0-07-048470-8}}, pp. 512, 546</ref> <ref>P. Hammond, ''Electromagnetism for Engineers'', p. 135, Pergamon Press 1969 {{OCLC|854336}}.</ref> को कारणले हुन सक्छ। बृहत स्तरमा, भोल्टेजको उत्पत्ति विद्युत-रासायानिक प्रक्रियाहरू (जस्तै, सेलहरू र ब्याट्रीहरू) पीजोइलेक्ट्रिक प्रभाव, र [[तापविद्युत प्रभाव|थर्मोइलेक्ट्रिक प्रभाव]]को कारणले हुन सक्छ। यो एक भौतिक स्केलर मात्रा हो।<ref>{{Cite book|last=Experts|first=Disha|url=https://books.google.com/books?id=1OMyDwAAQBAJ&pg=PA64|title=10 in One Study Package for CBSE Physics Class 12 with 5 Model Papers|date=2017-08-29|publisher=Disha Publications|isbn=978-93-86323-72-9|pages=64|language=en}}</ref> भोल्टमिटर प्रणालीमा दुई बिन्दुहरू बिचको भोल्टेज मापन गर्न प्रयोग गरिन्छ ।<ref>{{Cite book|last=International|first=Petrogav|url=https://books.google.com/books?id=ZS7JDwAAQBAJ&pg=PA328|title=Production Course for Hiring on Offshore Oil and Gas Rigs|publisher=Petrogav International|pages=328|language=en}}</ref> भोल्टेजलाई ऊर्जाको स्रोत वा हानि, अपव्यय, वा ऊर्जाको भण्डारणसँग पनि जोडेर हेर्न सकिन्छ। == परिभाषा == '''[[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]] प्रति एकाइ चार्ज'''को एसआई एकाइ [[जूल]] प्रति [[कूलम्बको नियम|कूलम्ब]] हो। एउटा बिन्दु बाट अर्को बिन्दु सम्म एक कुलम्ब चार्जलाई सार्न एक जुल कार्य गर्नु पर्छ भने ती दुई बिन्दु बीचको भोल्टेज (विद्युत क्षमता भिन्नता) लाई १ भोल्ट भनिन्छ । == भोल्ट == [[भोल्ट]] (प्रतीकः {{Math|'''V'''}}) विद्युत क्षमता, भोल्टेज, र [[विद्युतवाहक बल|विद्युत प्रेरक बल]] लागि [[एस आई तत्जन्य एकाइ|व्युत्पन्न एकाइ]] हो।<ref>{{Cite book|last1=Hanssen|first1=Steven|url=https://books.google.com/books?id=zG2dEAAAQBAJ&pg=PA3|title=Electrical Trade Principles 6e|last2=Hampson|first2=Jeffery|date=2022-09-12|publisher=Cengage AU|isbn=978-0-17-045885-6|pages=3|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Cardarelli|first=Francois|url=https://books.google.com/books?id=sEHtBwAAQBAJ&pg=PA340|title=Scientific Unit Conversion: A Practical Guide to Metrication|date=2012-12-06|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4471-3394-0|pages=340|language=en}}</ref> भोल्टको नामाकरण इटालियन भौतिकशास्त्री [[अलेसान्द्रो भोल्टा|एलेसान्ड्रो भोल्टा]] (१७४५-१८२७ ) को सम्मानमा राखिएको हो। भोल्टाले भोल्टाइक पाइल, सम्भवतः पहिलो रासायनिक [[विद्युतीय ब्याट्री|ब्याट्री]]को आविष्कार गरेका थिए। == मापन उपकरणहरू == [[चित्र:9VBatteryWithMeter.jpg|अङ्गुठाकार|भोल्टेज मापन गर्न मल्टिमिटर सेट]] भोल्टेज मापन गर्ने उपकरणहरूमा [[भोल्टमिटर]], पोटानियोमिटर र ओसिलोस्कोप पर्छ। == विशिष्ट भोल्टेजहरू == [[विद्युतीय ब्याट्री|फ्ल्यासलाइट ब्याट्रीहरू]] लागि सामान्य भोल्टेज १.५ भोल्ट (डिसि) हो।&nbsp;अटोमोबाइल ब्याट्रीहरूका लागि सामान्य भोल्टेज १२ भोल्ट (डिसि) हुन्छ । उपभोक्ताहरूलाई विद्युत कम्पनीहरूद्वारा आपूर्ति गरिने सामान्य भोल्टेजहरू ११० देखि १२० भोल्ट (AC) र २२० देखि २४० भोल्ट (AC) हुन्।&nbsp;पावर स्टेसनहरूबाट बिजुली वितरण गर्न प्रयोग गरिने विद्युतीय पावर ट्रान्समिशन लाइनहरूमा भोल्टेज उपभोक्ता भोल्टेजहरू भन्दा सयौँ गुणा बढी हुन सक्छ, सामान्यतया ११० देखि १२०० केभी (एसी) ।&nbsp; == इतिहास == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:भोल्टेज| ]] 6ys7j3zni47pwkiit7w1cvhrusvbwtj 0 146491 1357163 1315421 2026-05-30T13:35:50Z टिकाराम विश्वकर्मा 78995 1357163 wikitext text/x-wiki '''कानुनका स्रोतहरू''' कुनै राज्यले आफ्नो क्षेत्राधिकारमा कानून बनाउने, लागू गर्ने, वा परिवर्तन गर्ने अधिकार प्राप्त गर्ने आधारहरू हुन्। कानुनका स्रोतहरूले राज्यलाई आफ्नो क्षेत्रमै शासन गर्न सक्षम बनाउँछन् र प्राविधिक रूपमा, थप अधिकार वा कानून सिर्जना, परिवर्तन वा रद्द गर्न सक्षम पनि बनाउँदछ। “कानुनको स्रोत” भन्ने शब्द कहिलेकाहीँ सर्वोच्च सत्ता वा शक्ति केन्द्रलाई जनाउन पनि प्रयोग हुन सक्छ, जसबाट कानूनको वैधता प्राप्त हुन्छ। कानुनी सिद्धान्तले प्रायः यसलाई औपचारिक र भौतिक स्रोतहरूमा वर्गीकरण गर्दछ, यद्यपि यो वर्गीकरण सधैं समान रूपमा प्रयोग हुँदैन। सामान्यतया, औपचारिक स्रोतहरू कानून सिर्जना गर्ने तत्वहरूसँग सम्बन्धित हुन्छन्: कानुनपत्र (statutes), अदालतको निर्णय (case law), सम्झौता (contracts) यसका उदाहरण हुन्। यसको विपरित, भौतिक स्रोतहरूले विधायिका बाट प्रकाशित आधिकारिक प्रकाशनपत्र वा सरकारी गेजेट लाई मानिन्छ। यो अवधारणा रोममा सिसेरोले प्रयोग गरेका थिए जसले कानूनको “स्रोत” (“fons” ल्याटिनमा) लाई रूपकको रूपमा जनाएका थिए। कानुनको स्रोतहरु लामो समयको अनुभव र अनुसरणबाट प्रभावित भएको हुन्छ, जहा कानुन लागु हुने पक्षको आवश्यकता र चाहना प्रतिविम्वीत हुन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== o6wup2bjpnhfr7r84hbjqgisxqom5sc 1357164 1357163 2026-05-30T13:46:05Z Bishaldev100 28807 1357164 wikitext text/x-wiki '''कानुनका स्रोतहरू''' कुनै राज्यले आफ्नो क्षेत्राधिकारमा [[कानून]] बनाउने, लागू गर्ने, वा परिवर्तन गर्ने अधिकार प्राप्त गर्ने आधारहरू हुन्। कानुनका स्रोतहरूले राज्यलाई आफ्नो क्षेत्रमै शासन गर्न सक्षम बनाउँछन् र प्राविधिक रूपमा, थप अधिकार वा कानून सिर्जना, परिवर्तन वा रद्द गर्न सक्षम पनि बनाउँदछ। “कानुनको स्रोत” भन्ने शब्द कहिलेकाहीँ सर्वोच्च सत्ता वा शक्ति केन्द्रलाई जनाउन पनि प्रयोग हुन सक्छ, जसबाट कानूनको वैधता प्राप्त हुन्छ। कानुनी सिद्धान्तले प्रायः यसलाई औपचारिक र भौतिक स्रोतहरूमा वर्गीकरण गर्दछ, यद्यपि यो वर्गीकरण सधैं समान रूपमा प्रयोग हुँदैन। सामान्यतया, औपचारिक स्रोतहरू कानून सिर्जना गर्ने तत्वहरूसँग सम्बन्धित हुन्छन्: कानुनपत्र (statutes), अदालतको निर्णय (case law), सम्झौता (contracts) यसका उदाहरण हुन्। यसको विपरित, भौतिक स्रोतहरूले विधायिका बाट प्रकाशित आधिकारिक प्रकाशनपत्र वा सरकारी गेजेट लाई मानिन्छ। यो अवधारणा रोममा सिसेरोले प्रयोग गरेका थिए जसले कानूनको “स्रोत” (“fons” ल्याटिनमा) लाई रूपकको रूपमा जनाएका थिए। कानुनको स्रोतहरु लामो समयको अनुभव र अनुसरणबाट प्रभावित भएको हुन्छ, जहा कानुन लागु हुने पक्षको आवश्यकता र चाहना प्रतिविम्वीत हुन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== 5whwlwrrhlutbhb0bsxf9v4p9f3pqcj 1357166 1357164 2026-05-30T13:48:17Z Bishaldev100 28807 /* बाह्य कडीहरू */ 1357166 wikitext text/x-wiki '''कानुनका स्रोतहरू''' कुनै राज्यले आफ्नो क्षेत्राधिकारमा [[कानून]] बनाउने, लागू गर्ने, वा परिवर्तन गर्ने अधिकार प्राप्त गर्ने आधारहरू हुन्। कानुनका स्रोतहरूले राज्यलाई आफ्नो क्षेत्रमै शासन गर्न सक्षम बनाउँछन् र प्राविधिक रूपमा, थप अधिकार वा कानून सिर्जना, परिवर्तन वा रद्द गर्न सक्षम पनि बनाउँदछ। “कानुनको स्रोत” भन्ने शब्द कहिलेकाहीँ सर्वोच्च सत्ता वा शक्ति केन्द्रलाई जनाउन पनि प्रयोग हुन सक्छ, जसबाट कानूनको वैधता प्राप्त हुन्छ। कानुनी सिद्धान्तले प्रायः यसलाई औपचारिक र भौतिक स्रोतहरूमा वर्गीकरण गर्दछ, यद्यपि यो वर्गीकरण सधैं समान रूपमा प्रयोग हुँदैन। सामान्यतया, औपचारिक स्रोतहरू कानून सिर्जना गर्ने तत्वहरूसँग सम्बन्धित हुन्छन्: कानुनपत्र (statutes), अदालतको निर्णय (case law), सम्झौता (contracts) यसका उदाहरण हुन्। यसको विपरित, भौतिक स्रोतहरूले विधायिका बाट प्रकाशित आधिकारिक प्रकाशनपत्र वा सरकारी गेजेट लाई मानिन्छ। यो अवधारणा रोममा सिसेरोले प्रयोग गरेका थिए जसले कानूनको “स्रोत” (“fons” ल्याटिनमा) लाई रूपकको रूपमा जनाएका थिए। कानुनको स्रोतहरु लामो समयको अनुभव र अनुसरणबाट प्रभावित भएको हुन्छ, जहा कानुन लागु हुने पक्षको आवश्यकता र चाहना प्रतिविम्वीत हुन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:कानुन]] t5w5xm0frr918wqhjzvo7tsrv2yv477 1357193 1357166 2026-05-30T17:41:10Z Bishaldev100 28807 1357193 wikitext text/x-wiki '''कानुनका स्रोतहरू''' कुनै राज्यले आफ्नो क्षेत्राधिकारमा [[कानून]] बनाउने, लागू गर्ने, वा परिवर्तन गर्ने अधिकार प्राप्त गर्ने आधारहरू हुन्। कानुनका स्रोतहरूले राज्यलाई आफ्नो क्षेत्रमै शासन गर्न सक्षम बनाउँछन् र प्राविधिक रूपमा, थप अधिकार वा कानून सिर्जना, परिवर्तन वा रद्द गर्न सक्षम पनि बनाउँदछ। “कानुनको स्रोत” भन्ने शब्द कहिलेकाहीँ सर्वोच्च सत्ता वा शक्ति केन्द्रलाई जनाउन पनि प्रयोग हुन सक्छ, जसबाट कानूनको वैधता प्राप्त हुन्छ। कानुनी सिद्धान्तले प्रायः यसलाई औपचारिक र भौतिक स्रोतहरूमा वर्गीकरण गर्दछ, यद्यपि यो वर्गीकरण सधैं समान रूपमा प्रयोग हुँदैन। सामान्यतया, औपचारिक स्रोतहरू कानून सिर्जना गर्ने तत्वहरूसँग सम्बन्धित हुन्छन्: कानुनपत्र (statutes), अदालतको निर्णय (case law), सम्झौता (contracts) यसका उदाहरण हुन्। यसको विपरित, भौतिक स्रोतहरूले विधायिका बाट प्रकाशित आधिकारिक प्रकाशनपत्र वा सरकारी गेजेट लाई मानिन्छ। यो अवधारणा [[रोमन साम्राज्य|रोम]]मा [[सिसेरो]]ले प्रयोग गरेका थिए जसले कानूनको “स्रोत” (“fons” ल्याटिनमा) लाई रूपकको रूपमा जनाएका थिए। कानुनको स्रोतहरु लामो समयको अनुभव र अनुसरणबाट प्रभावित भएको हुन्छ, जहा कानुन लागु हुने पक्षको आवश्यकता र चाहना प्रतिविम्वीत हुन्छ। ==अन्तर्राष्ट्रिय स्रोत== * संयुक्त राष्ट्र बडापत्र * अन्तरास्ट्रिय सन्धि सम्झौता ==राष्ट्रिय स्रोत== * व्यवस्थापिका * प्रचलन अभ्यास * अदालतको निर्णय (case law) ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:कानुन]] 5gcx3ycoqrce04t1ug41egi4dzsz3yz 0 146566 1357219 1353788 2026-05-31T06:14:33Z Bishaldev100 28807 1357219 wikitext text/x-wiki '''ऐन''' विधायिका (सामान्यतया [[संसद]] वा परिषद्) बाट पारित गरिने [[कानून|कानूनी पाठ]] हो। ऐन समाजलाई नियमन गर्ने, न्याय कायम गर्ने, समानता सुनिश्चित गर्ने र अधिकार–कर्तव्य स्पष्ट पार्ने आधारभूत साधन हो। ऐन बिना सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक गतिविधिहरूमा स्पष्ट नियम हुँदैन, जसले अराजकता, विवाद र अन्याय निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले कानुनी शून्यता हटाउन, सबैलाई बराबरी कानुनी संरक्षण दिन र राज्य सञ्चालनलाई व्यवस्थित बनाउन ऐन आवश्यक हुन्छ। [[संसदीय व्यवस्था|संसदीय प्रणाली]] भएको अधिकांश देशहरूमा संसदको ऐन, प्रारम्भमा [[विधेयक]] (Bill) को रूपमा प्रस्तुत हुन्छ, जसलाई विधायिकाले मतदान गरेर सर्वसम्मतले पारित गर्छ। सरकारको संरचनाको आधारमा, उक्त पाठ कार्यपालिका शाखाबाट वा कुनै स्वतन्त्र संवैधानिक निकाय वा व्यक्तित्व बाट स्वीकृत वा अनुमोदन प्राप्त गर्नुपर्ने हुन सक्छ। == इतिहास == == ऐन निर्माण प्रक्रिया == === नेपाल === === अन्य मुलुकहरू === == ऐनका भागहरू == सामान्यतया कुनै पनि ऐनमा विभिन्न खण्ड वा भागहरू हुन्छन्, जसले ऐनको संरचना र विषयवस्तु स्पष्ट पार्छन्। मुख्यतया यसका भागहरू यस प्रकार हुने गर्दछन्– * शीर्षक (Title): ऐनको नाम र परिचय दिने भाग। * प्रस्तावना (Preamble): ऐन किन ल्याइएको हो भन्ने उद्देश्य स्पष्ट गर्ने भाग। * विस्तार र प्रारम्भः कहिले देखि लागु हुने, * परिभाषा (Definitions): ऐनमा प्रयोग गरिएका शब्द वा पद वा पारिभाषिक शब्द हरूको अर्थ स्पष्ट गर्ने भाग। * मुख्य प्रावधानहरू (Substantive Provisions): ऐनले ल्याउने नियम, अधिकार, कर्तव्य, निषेध वा अनुमति सम्बन्धी मूल कानुनी व्यवस्था। * प्रक्रियागत प्रावधानहरू (Procedural Provisions): ऐन कार्यान्वयन गर्ने तरिका, निकायहरूको अधिकार र दायित्व उल्लेख गर्ने भाग। * दण्ड/कारबाही प्रावधान (Penal Provisions): ऐन उल्लंघन भएमा लागू हुने सजाय वा कारबाही सम्बन्धी व्यवस्था। * अन्तिम प्रावधानहरू (Miscellaneous/Final Provisions): ऐनलाई कार्यान्वयन गर्ने मिति, पुराना ऐनहरूको खारेजी, र अन्य अतिरिक्त प्रावधानहरू। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कानुन]] qcdyykoefo8b41smu6li4dfu5gkj5h2 0 150314 1357170 1356773 2026-05-30T15:33:26Z Bishaldev100 28807 1357170 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Lochay_hydro-electric_power_station_tailrace_-_geograph.org.uk_-_745436.jpg|अङ्गुठाकार|स्कटल्याण्डमा रहेको एउटा सानो जलविद्युत केन्द्र]] '''साना जलविद्युत''' भन्नाले स्थानीय समुदाय र स्थानीय उद्योगहरूको आवश्यकता पूरा गर्न डिजाइन गरिएका साना स्तरका जलविद्युत विद्युतगृहहरूलाई बुझाउँछ। साना जलविद्युत गृहहरूले क्षेत्रीय पावर ग्रिडहरूमा पनि बिजुली आपूर्ति गर्न सक्छन्। <ref name="Thesis">{{Cite web |last=Crettenand |first=N. |year=2012 |title=The facilitation of mini and small hydropower in Switzerland: shaping the institutional framework. With a particular focus on storage and pumped-storage schemes |url=http://infoscience.epfl.ch/record/176337?ln=en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913040049/https://infoscience.epfl.ch/record/176337?ln=en |archive-date=13 सितंबर 2018 |access-date=12 सितंबर 2018 |website=École Polytechnique Fédérale de Lausanne (EPFL). PhD Thesis N° 5356 |publisher=Infoscience.epfl.ch}}</ref> साना जलविद्युतको कुनै परिभाषा देश र स्थान अनुसार फरक फरक हुन्छ। १ [[वाट|मेगावाटदेखि]] २० मेगावाटसम्मका प्लान्टहरूलाई सामान्यतया यस श्रेणीमा पर्ने मानिन्छ। मुख्य ग्रिडबाट बिजुली आपूर्ति गर्न धेरै महँगो पर्ने दुर्गम स्थानहरूमा साना जलविद्युत स्थापना गर्न सकिन्छ। ==विवरण== "साना जलविद्युत" शब्दको प्रयोग विश्वभरि धेरै फरक फरक तरिकाले हुन्छ। भारतमा, २५ मेगावाटसम्म क्षमता भएका जलविद्युत परियोजनाहरूलाई साना जलविद्युतको रूपमा वर्गीकृत गरिन्छ।<ref>{{Cite web |date=2018-02-20 |title=Small Hydro {{!}} Ministry of New & Renewable Energy {{!}} Government of India |url=http://mnre.gov.in/small-hydro |access-date=2025-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220053206/http://mnre.gov.in/small-hydro |archive-date=20 February 2018 }}</ref> नेपालमा [[वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र|वैकल्पिक उर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र]]द्वारा १०० देखि १००० किलोवाट सम्मको आयोजनालाई साना जलविद्युत आयोजनामा वर्गीकरण गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=प्रचार सामग्रीहरू |url=https://kms.aepc.gov.np/chapter/promotional-materials-for-communities-30/31 |access-date=2026-05-26 |website=kms.aepc.gov.np}}</ref> [[क्यालिफोर्निया]]मा, ३० मेगावाटभन्दा कम क्षमता भएका जलविद्युत उत्पादन विद्युतगृहहरूलाई "साना जलविद्युत"को रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ र राज्यको नवीकरणीय पोर्टफोलियो मानकमा समावेश गर्न योग्य छन्।<ref>{{Cite web |last=Commission |first=California Energy |date= |title=Hydroelectric Power |url=https://www.energy.ca.gov/data-reports/california-power-generation-and-power-sources/hydroelectric-power |access-date=2025-03-20 |website=www.energy.ca.gov |language=en}}</ref> अधिकतम सीमा सामान्यतया १० देखि ३० मेगावाटको बीचमा हुन्छ र क्यानडा, चीन, पाकिस्तान र संयुक्त राज्य अमेरिकामा ५० मेगावाटसम्म फैलिएको छ।[[File:Former Site of Iron Gate Dam.jpg|thumb|आइरन गेट बाँधको जलाशय, १८ मेगावाट क्षमताको deconstructed in 2024.]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{ढाँचा:जलविद्युत}} t6bkdfp8qyy28p45sg3spucq9k7kmjo 0 150332 1357199 1356916 2026-05-30T18:45:46Z Bishaldev100 28807 1357199 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Methane-2D-stereo.svg|दायाँ|अङ्गुठाकार|सबैभन्दा सरल अल्केन, [[मिथेन|मिथेनको]] संरचना]] '''अल्केन''' संतृप्त [[हाइड्रोकार्बन]] हो। यसमा केवल कार्बन-कार्बन एकल बन्धन हुन्छ। [[मिथेन]], इथेन, प्रोपेन, ब्युटेन आदि जस्ता जैविक यौगिकहरू अल्केन हुन्। अल्केनको साधारण आणविक सूत्र C _n H _2n+2 हो, जहाँ ''n'' अल्केनको १ अणुमा रहेको कार्बन परमाणुहरूको संख्या हो। यदि अल्केनको एउटा अणुमा १ [[कार्बन]] परमाणु छ भने, n=१, र अल्केनको आणविक सूत्र CH4 हुनेछ। अल्केन श्रृंखलाको पहिलो सदस्य मिथेन हो। <ref name="merriam-webster">{{Cite web |title=Alkane - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/alkane |access-date=3 October 2014 |publisher=merriam-webster.com}}</ref> ==अल्केनको तालिका== {| class="wikitable" |- !अल्केन !सुत्र !पग्लने बिन्दु<ref group="note" name="prop">Physical properties of the straight-chain isomer</ref><br>[°C] !उम्लने बिन्दु<ref group="note" name="prop"/><br>[°C] !घनत्व<ref group="note" name="prop"/><br>[kg/m³] (at 20&nbsp;°C) !आइसोमर<ref group="note" name="isomer">Total number of [[constitutional isomer]]s for this molecular formula</ref> |- |[[मिथेन]] |CH₄ | −162 | −182 | 0.656 (ग्याँस) | 1 |- |[[इथेन]] |C₂H₆ | −89 | −183 | 1.26 (ग्याँस) | 1 |- |[[प्रोपेन]] |C₃H₈ | −42 | −188 | 2.01 (ग्याँस) | 1 |- |[[ब्युटेन]] |C₄H₁₀ | 0 | −138 | 2.48 (ग्याँस) | 2 |- |[[पेन्टेन]] |C₅H₁₂ | 36 | −130 | 626 (तरल) | 3 |- |[[हेक्स!न]] |C₆H₁₄ | 69 | −95 | 659 (तरल) | 5 |- |[[हेप्टेन]] |C₇H₁₆ | 98 | −91 | 684 (तरल) | 9 |- |[[अक्टेन]] |C₈H₁₈ | 126 | −57 | 703 (तरल) | 18 |- |[[नोनेन]] |C₉H₂₀ | 151 | −54 | 718 (तरल) | 35 |- |[[डिकेन]] |C₁₀H₂₂ | 174 | −30 | 730 (तरल) | 75 |- |colspan=6 | {{reflist|group=note}} |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[इथेन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:अल्केन]] [[श्रेणी:हाइड्रोकार्बन]] djttly4kgl9yyzy1rdleu6twcr9w8v2 1357200 1357199 2026-05-30T18:46:06Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1357200 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Methane-2D-stereo.svg|दायाँ|अङ्गुठाकार|सबैभन्दा सरल अल्केन, [[मिथेन|मिथेनको]] संरचना]] '''अल्केन''' संतृप्त [[हाइड्रोकार्बन]] हो। यसमा केवल कार्बन-कार्बन एकल बन्धन हुन्छ। [[मिथेन]], इथेन, प्रोपेन, ब्युटेन आदि जस्ता जैविक यौगिकहरू अल्केन हुन्। अल्केनको साधारण आणविक सूत्र C _n H _2n+2 हो, जहाँ ''n'' अल्केनको १ अणुमा रहेको कार्बन परमाणुहरूको संख्या हो। यदि अल्केनको एउटा अणुमा १ [[कार्बन]] परमाणु छ भने, n=१, र अल्केनको आणविक सूत्र CH4 हुनेछ। अल्केन श्रृंखलाको पहिलो सदस्य मिथेन हो। <ref name="merriam-webster">{{Cite web |title=Alkane - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/alkane |access-date=3 October 2014 |publisher=merriam-webster.com}}</ref> ==अल्केनको तालिका== {| class="wikitable" |- !अल्केन !सुत्र !पग्लने बिन्दु<ref group="note" name="prop">Physical properties of the straight-chain isomer</ref><br>[°C] !उम्लने बिन्दु<ref group="note" name="prop"/><br>[°C] !घनत्व<ref group="note" name="prop"/><br>[kg/m³] (at 20&nbsp;°C) !आइसोमर<ref group="note" name="isomer">Total number of [[constitutional isomer]]s for this molecular formula</ref> |- |[[मिथेन]] |CH₄ | −162 | −182 | 0.656 (ग्याँस) | 1 |- |[[इथेन]] |C₂H₆ | −89 | −183 | 1.26 (ग्याँस) | 1 |- |[[प्रोपेन]] |C₃H₈ | −42 | −188 | 2.01 (ग्याँस) | 1 |- |[[ब्युटेन]] |C₄H₁₀ | 0 | −138 | 2.48 (ग्याँस) | 2 |- |[[पेन्टेन]] |C₅H₁₂ | 36 | −130 | 626 (तरल) | 3 |- |[[हेक्स!न]] |C₆H₁₄ | 69 | −95 | 659 (तरल) | 5 |- |[[हेप्टेन]] |C₇H₁₆ | 98 | −91 | 684 (तरल) | 9 |- |[[अक्टेन]] |C₈H₁₈ | 126 | −57 | 703 (तरल) | 18 |- |[[नोनेन]] |C₉H₂₀ | 151 | −54 | 718 (तरल) | 35 |- |[[डिकेन]] |C₁₀H₂₂ | 174 | −30 | 730 (तरल) | 75 |- |colspan=6 | {{reflist|group=note}} |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अल्किन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:अल्केन]] [[श्रेणी:हाइड्रोकार्बन]] 2n12wiw619s7f3eic82ebvffgadq6u3 0 150338 1357195 1356921 2026-05-30T18:38:40Z Bishaldev100 28807 1357195 wikitext text/x-wiki [[प्राकृतिक ग्याँस]] (मुख्यतः [[मिथेन]] र केही मात्रामा [[इथेन]])लाई शुद्धीकरण गरी चिस्याएर तरल अवस्थामा ल्याइएको स्वरुपलाई '''तरलीकृत प्राकृतिक ग्याँस''' भनिन्छ। तरल अवस्थामा आउँदा यसको आयतन करिब ६०० गुणाले घट्छ। यसले गर्दा यसलाई विशेष ट्याङ्कर र पानीजहाजबाट सजिलै भण्डारण तथा ढुवानी गर्न सकिन्छ। यसको प्रयोग यातायात, विद्युत उत्पादन, र औद्योगिक कार्यमा इन्धनको रूपमा गरिन्छ। एलएनजी गन्धहीन, रंगहीन, गैर-विषाक्त र गैर-नाशक इन्धन हो। यो ग्याँस वातावरणमैत्री मानिन्छ किनभने यसको दहनबाट अन्य पेट्रोलियम पदार्थको तुलनामा कम कार्बन उत्सर्जन हुन्छ। साथै, यसलाई ढुवानी गर्दा सामान्य ग्याँसभन्दा अत्यधिक सुरक्षित मानिन्छ। २०२३ को तथ्यांक अनुसार, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आपूर्ति गर्ने प्रमुख राष्ट्रहरूमा कतार, अष्ट्रेलिया र अमेरिका पर्छन्। र चीन, जापान र दक्षिण कोरिया सबैभन्दा ठूला उपभोक्ता हुन्। <ref>{{Cite web |title=Global trade in liquefied natural gas continued to grow in 2023 - U.S. Energy Information Administration (EIA) |url=https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=62464 |access-date=2026-03-11 |website=www.eia.gov}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Fuel gas}} i0qsd4v7pirqqtgsu49y30rqnfw7pzd 0 150342 1357156 1356967 2026-05-30T13:12:58Z Bishaldev100 28807 1357156 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Hofmann_voltameter_fr.svg|अङ्गुठाकार|एक स्कूल प्रयोगशाला मा प्रयोग एक Hofmann इलेक्ट्रोलिसिस उपoकरण को चित्रण]] {{Electromagnetism|Network}}[[रसायन शास्त्र|रसायन विज्ञान]] र [[म्यानुफ्याकचरिङ]]मा, इलेक्ट्रोलिसिस एक प्रविधि हो जसले [[डिसी करेन्ट]] (डीसी) प्रयोग गरी यौगिकबाट तत्व अलग गर्ने बिधी हो। इलेक्ट्रोलिसिस प्राकृतिक रूपमा हुने स्रोतहरूबाट तत्वहरू अलग गर्ने चरणको रूपमा व्यावसायिक रूपमा महत्त्वपूर्ण छ। इलेक्ट्रोलिसिस हुन आवश्यक [[भोल्टेज]]लाई "डिकम्पोजिसन पोटेन्सियल" भनिन्छ भनिन्छ। "लिसिस" शब्दको अर्थ अलग वा टुट्ने हो, त्यसैले शब्दहरूमा, इलेक्ट्रोलिसिसको अर्थ "बिजुलीको माध्यमबाट टुक्राउनु" भन्ने हुन्छ। == शब्द व्युत्पत्ति == "इलेक्ट्रोलिसिस" शब्द [[माइकल फराडे]] १९३४ मा चलाएका थिए।<ref>{{cite journal |last1=Oesper |first1=Ralph |last2=Speter |first2=Max |title=The Faraday-Whewell correspondence concerning electro-chemical terms |journal=The Scientific Monthly |date=1937 |volume=45 |issue=6 |pages=535–546|bibcode=1937SciMo..45..535O }}</ref> == संक्षिप्त इतिहास == * १८०० - विलियम निकल्सनौर जोहान रिटरले पानीको इलेक्ट्रोलाइसिस गरी [[हाइड्रोजन]] एवं [[अक्सिजन]] ग्याँस अलग गरे। * १८०७ - [[हम्फ्री डेभी|हम्फ्री डेभी]]ले इलेक्ट्रोलाइसिसको उपयोग गरी [[पोटासियम]], [[सोडियम]], [[बेरियम]], एवं [[म्याग्नेसियम|मैगनीसियम]]को खोज गरे। * 1834 – [[माइकल फाराडे]]ले इलेक्ट्रोलिसिसका दुई नियमहरू प्रकाशित गरे र यसको लागि गणितीय व्याख्या प्रस्तुत गरे, र इलेक्ट्रोड, इलेक्ट्रोलाइट, एनोड, क्याथोड, आयन र क्याटाअन जस्ता शब्दावलीहरू प्रस्तुत गरे। * १८८६ - हेनरी मोइसन (Henri Moissan)ले इलेक्ट्रोलाइसिसबाट [[फ्लोरिन]] का खोज गरे। * १८८६ - [[एल्युमिनियम|अलमुनियम]]को निष्कर्षण (extraction)को लागि हल-हेरोल्ट (Hall-Héroult) प्रक्रियाको आविष्कार * १८९० - कास्टनर-केल्नर प्रक्रिया (Castner-Kellner process) द्वारा सोडियम हाइड्राक्साइड का निर्माण * १९०२ – पोलिश इन्जिनियर र आविष्कारक स्टानिस्लाव लास्ज्स्कीन्स्कीले तामा र जस्ताको इलेक्ट्रोलाइसिसको लागि पोलिश पेटेन्ट फाइल गरे र पेटेन्ट हासिल गरे।<ref name=":2">{{Cite web |date=2019-09-18 |title=Bohaterski naukowiec upamiętniony na kieleckim deptaku |url=https://radiokielce.pl/496240/post-91395/ |access-date=2024-06-03 |language=pl-PL}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=De Verbno Łaszczyńscy » Stanisław Ignacy Łaszczyński |url=https://laszczynski.pl/biografie/stanislaw-ignacy-laszczynski/ |access-date=2024-06-03 |language=pl-PL}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=Wyborcza.pl |url=https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,30793703,polak-wynalazl-alternatywe-dla-dynamitu-robil-interesy-od.html |access-date=2024-06-03 |website=wyborcza.pl}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} dahhsm4gz89m4ofdgs9v42d3eaq4yey 0 150364 1357149 2026-05-30T12:39:41Z Bishaldev100 28807 "[[:hi:Special:Redirect/revision/5307841|ऐल्कीन]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1357149 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ethylene-3D-vdW.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|120x120पिक्सेल|सबैभन्दा सरल अल्किन, इथिलीनको त्रि-आयामिक मोडेल]] कार्बनिक रसायनमा, '''अल्किन''' (Alkene), एक असंतृप्त [[हाइड्रोकार्बन]] हो। यसमा कम्तिमा एक कार्बन-कार्बन डबल बोण्ड हुन्छ।<ref name="Wade">{{cite book|last=Wade|first=L.G.|title=कार्बनिक रसायन|publisher=Pearson [[Prentice Hall]]|date=Sixth Ed., 2006|pages=279}}</ref> यसलाई ओलेफिन, वा ओलेफाइन पनि भनिन्छ। अल्किनको सामान्य सूत्र '''C _n H _2n''' हुन्छ। <ref name="PAC1995">{{Cite journal |last=Moss |first=G. P. |last2=Smith, P. A. S. |year=1995 |title=Glossary of Class Names of Organic Compounds and Reactive Intermediates Based on Structure (IUPAC Recommendations 1995) |url= |journal=[[Pure and Applied Chemistry]] |volume=67 |pages=1307–1375 |doi=10.1351/pac199567081307}}</ref> इथिलीन/ इथिन (C₂H₄) सबैभन्दा सरल अल्किन हो। अल्किनहरूलाई "ओलेफिन" पनि भनिन्छ (पेट्रोकेमिकल उद्योगमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ)। <ref name="PAC1995">{{Cite journal |last=Moss |first=G. P. |last2=Smith, P. A. S. |year=1995 |title=Glossary of Class Names of Organic Compounds and Reactive Intermediates Based on Structure (IUPAC Recommendations 1995) |url= |journal=[[Pure and Applied Chemistry]] |volume=67 |pages=1307–1375 |doi=10.1351/pac199567081307}}</ref> == गुण == अल्केन र अल्किनका धेरै भौतिक गुणहरू समान छन्: तिनीहरू रंगहीन र दहनशील हुन्छ। {| class="wikitable" |+पग्लने बिन्दु र उम्लने बिन्दु in °C<ref name="alkene properties">{{cite web |last1=Nguyen |first1=Trung |last2=Clark |first2=Jim |date=April 23, 2019 |title=Physical Properties of Alkenes |url=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Organic_Chemistry/Supplemental_Modules_(Organic_Chemistry)/Alkenes/Properties_of_Alkenes/Physical_Properties_of_Alkenes |access-date=May 27, 2019 |website=Chemistry LibreTexts}}</ref><ref>{{cite web |last=Ophardt |first=Charles |date=2003 |title=Boiling Points and Structures of Hydrocarbons |url=http://chemistry.elmhurst.edu/vchembook/501hcboilingpts.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207204010/http://chemistry.elmhurst.edu/vchembook/501hcboilingpts.html |archive-date=7 February 2023 |access-date=May 27, 2019 |website=Virtual Chembook}}</ref> !कार्बनको सङ्ख्या ! !अल्केन !अल्किन !अल्काइन |- | rowspan="3" |2 |नाम |इथेन |इथिन |[[एसिटिलिन|इथाइन]] |- |पग्लने बिन्दु |−183 |−169 |−80.7 |- |उम्लने बिन्दु |−89 |−104 |−84.7 |- | rowspan="3" |3 |नाम |प्रोपेन |प्रोपिन |प्रोपाइन |- |पग्लने बिन्दु |−190 |−185 |−102.7 |- |उम्लने बिन्दु |−42 |−47 |−23.2 |- | rowspan="3" |4 |नाम |ब्युटेन |1-ब्युटिन |1-ब्युटाइन |- |पग्लने बिन्दु |−138 |−185.3 |−125.7 |- |उम्लने बिन्दु |−0.5 |−6.2 |8.0 |- | rowspan="3" |5 |नाम |पेन्टेन |1-पेन्टिन |1-पेन्टाइन |- |पग्लने बिन्दु |−130 |−165.2 |−90.0 |- |उम्लने बिन्दु |36 |29.9 |40.1 |} == प्रतिक्रिया == अल्किनहरू अपेक्षाकृत स्थिर यौगिकहरू हुन्, तर [[अल्केन|अल्केनहरू]] भन्दा बढी प्रतिक्रियाशील हुन्छन्। [[श्रेणी:हाइड्रोकार्बन]] jxk32hw07f3ynx3z7okwll12ader7vo 1357150 1357149 2026-05-30T12:42:15Z Bishaldev100 28807 1357150 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ethylene-3D-vdW.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|120x120पिक्सेल|सबैभन्दा सरल अल्किन, इथिलीनको त्रि-आयामिक मोडेल]] कार्बनिक रसायनमा, '''अल्किन''' (Alkene), एक असंतृप्त [[हाइड्रोकार्बन]] हो। यसमा कम्तिमा एक कार्बन-कार्बन डबल बोण्ड हुन्छ।<ref name="Wade">{{cite book|last=Wade|first=L.G.|title=कार्बनिक रसायन|publisher=Pearson [[Prentice Hall]]|date=Sixth Ed., 2006|pages=279}}</ref> यसलाई ओलेफिन, वा ओलेफाइन पनि भनिन्छ। अल्किनको सामान्य सूत्र '''C _n H _२n''' हुन्छ। <ref name="PAC1995">{{Cite journal |last=Moss |first=G. P. |last2=Smith, P. A. S. |year=1995 |title=Glossary of Class Names of Organic Compounds and Reactive Intermediates Based on Structure (IUPAC Recommendations 1995) |url= |journal=[[Pure and Applied Chemistry]] |volume=67 |pages=1307–1375 |doi=10.1351/pac199567081307}}</ref> इथिलीन/ इथिन (C_२H_४) सबैभन्दा सरल अल्किन हो। अल्किनहरूलाई "ओलेफिन" पनि भनिन्छ (पेट्रोकेमिकल उद्योगमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ)। <ref name="PAC1995">{{Cite journal |last=Moss |first=G. P. |last2=Smith, P. A. S. |year=1995 |title=Glossary of Class Names of Organic Compounds and Reactive Intermediates Based on Structure (IUPAC Recommendations 1995) |url= |journal=[[Pure and Applied Chemistry]] |volume=67 |pages=1307–1375 |doi=10.1351/pac199567081307}}</ref> == गुण == अल्केन र अल्किनका धेरै भौतिक गुणहरू समान छन्: तिनीहरू रंगहीन र दहनशील हुन्छ। {| class="wikitable" |+पग्लने बिन्दु र उम्लने बिन्दु in °C<ref name="alkene properties">{{cite web |last1=Nguyen |first1=Trung |last2=Clark |first2=Jim |date=April 23, 2019 |title=Physical Properties of Alkenes |url=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Organic_Chemistry/Supplemental_Modules_(Organic_Chemistry)/Alkenes/Properties_of_Alkenes/Physical_Properties_of_Alkenes |access-date=May 27, 2019 |website=Chemistry LibreTexts}}</ref><ref>{{cite web |last=Ophardt |first=Charles |date=2003 |title=Boiling Points and Structures of Hydrocarbons |url=http://chemistry.elmhurst.edu/vchembook/501hcboilingpts.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207204010/http://chemistry.elmhurst.edu/vchembook/501hcboilingpts.html |archive-date=7 February 2023 |access-date=May 27, 2019 |website=Virtual Chembook}}</ref> !कार्बनको सङ्ख्या ! !अल्केन !अल्किन !अल्काइन |- | rowspan="3" |२ |नाम |इथेन |इथिन |[[एसिटिलिन|इथाइन]] |- |पग्लने बिन्दु |−१८३ |−१६९ |−८०.७ |- |उम्लने बिन्दु |−८९ |−१०४ |−८४.७ |- | rowspan="3" |३ |नाम |प्रोपेन |प्रोपिन |प्रोपाइन |- |पग्लने बिन्दु |−१९० |−१८५ |−१०२.७ |- |उम्लने बिन्दु |−४२ |−४७ |−२३.२ |- | rowspan="3" |४ |नाम |ब्युटेन |१-ब्युटिन |१-ब्युटाइन |- |पग्लने बिन्दु |−१३८ |−१८५.३ |−१२५.७ |- |उम्लने बिन्दु |−०.५ |−६.२ |८.० |- | rowspan="3" |५ |नाम |पेन्टेन |१-पेन्टिन |१-पेन्टाइन |- |पग्लने बिन्दु |−१३० |−१६५.२ |−९०.० |- |उम्लने बिन्दु |३६ |२९.९ |४०.१ |} == प्रतिक्रिया == अल्किनहरू अपेक्षाकृत स्थिर यौगिकहरू हुन्, तर [[अल्केन|अल्केनहरू]] भन्दा बढी प्रतिक्रियाशील हुन्छन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हाइड्रोकार्बन]] 700kmjzo2i6czy6p5zopss1elxcqxb2 1357151 1357150 2026-05-30T12:45:46Z Bishaldev100 28807 /* गुण */ 1357151 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ethylene-3D-vdW.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|120x120पिक्सेल|सबैभन्दा सरल अल्किन, इथिलीनको त्रि-आयामिक मोडेल]] कार्बनिक रसायनमा, '''अल्किन''' (Alkene), एक असंतृप्त [[हाइड्रोकार्बन]] हो। यसमा कम्तिमा एक कार्बन-कार्बन डबल बोण्ड हुन्छ।<ref name="Wade">{{cite book|last=Wade|first=L.G.|title=कार्बनिक रसायन|publisher=Pearson [[Prentice Hall]]|date=Sixth Ed., 2006|pages=279}}</ref> यसलाई ओलेफिन, वा ओलेफाइन पनि भनिन्छ। अल्किनको सामान्य सूत्र '''C_nH_२n''' हुन्छ। <ref name="PAC1995">{{Cite journal |last=Moss |first=G. P. |last2=Smith, P. A. S. |year=1995 |title=Glossary of Class Names of Organic Compounds and Reactive Intermediates Based on Structure (IUPAC Recommendations 1995) |url= |journal=[[Pure and Applied Chemistry]] |volume=67 |pages=1307–1375 |doi=10.1351/pac199567081307}}</ref> इथिलीन/ इथिन (C_२H_४) सबैभन्दा सरल अल्किन हो। अल्किनहरूलाई "ओलेफिन" पनि भनिन्छ (पेट्रोकेमिकल उद्योगमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ)। <ref name="PAC1995">{{Cite journal |last=Moss |first=G. P. |last2=Smith, P. A. S. |year=1995 |title=Glossary of Class Names of Organic Compounds and Reactive Intermediates Based on Structure (IUPAC Recommendations 1995) |url= |journal=[[Pure and Applied Chemistry]] |volume=67 |pages=1307–1375 |doi=10.1351/pac199567081307}}</ref> == गुण == अल्केन र अल्किनका धेरै भौतिक गुणहरू समान छन्: तिनीहरू रंगहीन र दहनशील हुन्छ। {| class="wikitable" |+पग्लने बिन्दु र उम्लने बिन्दु in °C<ref name="alkene properties">{{cite web |last1=Nguyen |first1=Trung |last2=Clark |first2=Jim |date=April 23, 2019 |title=Physical Properties of Alkenes |url=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Organic_Chemistry/Supplemental_Modules_(Organic_Chemistry)/Alkenes/Properties_of_Alkenes/Physical_Properties_of_Alkenes |access-date=May 27, 2019 |website=Chemistry LibreTexts}}</ref><ref>{{cite web |last=Ophardt |first=Charles |date=2003 |title=Boiling Points and Structures of Hydrocarbons |url=http://chemistry.elmhurst.edu/vchembook/501hcboilingpts.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207204010/http://chemistry.elmhurst.edu/vchembook/501hcboilingpts.html |archive-date=7 February 2023 |access-date=May 27, 2019 |website=Virtual Chembook}}</ref> !कार्बनको सङ्ख्या ! ![[अल्केन]] ![[अल्किन]] ![[अल्काइन]] |- | rowspan="3" |२ |नाम |[[इथेन]] |[[इथिन]] |[[एसिटिलिन|इथाइन]] |- |पग्लने बिन्दु |−१८३ |−१६९ |−८०.७ |- |उम्लने बिन्दु |−८९ |−१०४ |−८४.७ |- | rowspan="3" |३ |नाम |[[प्रोपेन]] |प्रोपिन |प्रोपाइन |- |पग्लने बिन्दु |−१९० |−१८५ |−१०२.७ |- |उम्लने बिन्दु |−४२ |−४७ |−२३.२ |- | rowspan="3" |४ |नाम |[[ब्युटेन]] |१-ब्युटिन |१-ब्युटाइन |- |पग्लने बिन्दु |−१३८ |−१८५.३ |−१२५.७ |- |उम्लने बिन्दु |−०.५ |−६.२ |८.० |- | rowspan="3" |५ |नाम |[[पेन्टेन]] |१-पेन्टिन |१-पेन्टाइन |- |पग्लने बिन्दु |−१३० |−१६५.२ |−९०.० |- |उम्लने बिन्दु |३६ |२९.९ |४०.१ |} == प्रतिक्रिया == अल्किनहरू अपेक्षाकृत स्थिर यौगिकहरू हुन्, तर [[अल्केन|अल्केनहरू]] भन्दा बढी प्रतिक्रियाशील हुन्छन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हाइड्रोकार्बन]] anj1f2gyx4en7l9og9mc3gw2yicloyo 0 150365 1357152 2026-05-30T13:09:32Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1348304438|Ethane]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1357152 wikitext text/x-wiki इथेन ({{IPAc-en|US|ˈ|ɛ|θ|eɪ|n}} {{Respell|ETH|ayn}}, {{IPAc-en|US|ˈ|ɛ|θ|eɪ|n}}/{{respell|EE|thayn}}) प्राकृतिक रूपमा हुने कार्बनिक [[रासायनिक यौगिक]] हो जसको [[रासायनिक सूत्र]] {{Chem|C|2|H|6}} हो। मानक तापमान र दबावमा, इथेन एक रंगहीन, गन्धहीन [[ग्यास]] हो। धेरै [[हाइड्रोकार्बन]] जस्तै, इथेनलाई औद्योगिक स्तरमा [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] र पेट्रोलियम रिफाइनिंग पेट्रोकेमिकल उप-उत्पादनको रूपमा अलग गरिन्छ। यसको मुख्य प्रयोग इथिलीन उत्पादनका लागि [[कच्चा पदार्थ]] रूपमा हुन्छ। == इतिहास == १८३४ मा [[माइकल फराडे|माइकल फ्याराडे]]ले इथेन पहिलो पटक बनाएका थिए। उनले पोटासियम एसीटेट घोलको [[इलेक्ट्रोलाइसिस]] प्रयोग गरेर बनाएका थिए। उनले यस प्रतिक्रियाको हाइड्रोकार्बन उत्पादनलाई [[मिथेन]] भनेर गलत बुझे र यसको थप अनुसन्धान गरेनन्। यस प्रक्रियालाई अहिले कोल्बे इलेक्ट्रोलिसिस भनिन्छ। : CH3COO-→CH<nowiki><sub id="mwTA"><sub id="mwTg">3</sub></nowiki><nowiki></sub></nowiki> • + [[कार्बनडाइअक्साइड|CO₂]] + [[इलेक्ट्रोन|e -⁻]] : CH₃ + CH₃ → C2H₆ == उत्पादन == [[मिथेन]]पछि, [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]]को दोस्रो ठुलो घटक इथेन हो। == स्वास्थ्य र सुरक्षा == कोठाको तापक्रममा, इथेन एक अत्यन्त ज्वलनशील ग्यास हो। जब हावासँग मिसाइन्छ, यसले विस्फोटक मिश्रण बनाउँछ। इथान कार्सिनोजेन होइन ।<ref>{{Cite book|title=Environmental Biotechnology: A Biosystems Approach|date=June 7, 2010|page=641}}</ref> * [[बायोग्याँस]] : प्राकृतिक ग्यासको कार्बन-तटस्थ विकल्प [[श्रेणी:अल्केन]] ote6f53bl183aso702j1ki1sft63lv3 1357153 1357152 2026-05-30T13:10:14Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1357153 wikitext text/x-wiki इथेन ({{IPAc-en|US|ˈ|ɛ|θ|eɪ|n}} {{Respell|ETH|ayn}}, {{IPAc-en|US|ˈ|ɛ|θ|eɪ|n}}/{{respell|EE|thayn}}) प्राकृतिक रूपमा हुने कार्बनिक [[रासायनिक यौगिक]] हो जसको [[रासायनिक सूत्र]] {{Chem|C|2|H|6}} हो। मानक तापमान र दबावमा, इथेन एक रंगहीन, गन्धहीन [[ग्यास]] हो। धेरै [[हाइड्रोकार्बन]] जस्तै, इथेनलाई औद्योगिक स्तरमा [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] र पेट्रोलियम रिफाइनिंग पेट्रोकेमिकल उप-उत्पादनको रूपमा अलग गरिन्छ। यसको मुख्य प्रयोग इथिलीन उत्पादनका लागि [[कच्चा पदार्थ]] रूपमा हुन्छ। == इतिहास == १८३४ मा [[माइकल फराडे|माइकल फ्याराडे]]ले इथेन पहिलो पटक बनाएका थिए। उनले पोटासियम एसीटेट घोलको [[इलेक्ट्रोलाइसिस]] प्रयोग गरेर बनाएका थिए। उनले यस प्रतिक्रियाको हाइड्रोकार्बन उत्पादनलाई [[मिथेन]] भनेर गलत बुझे र यसको थप अनुसन्धान गरेनन्। यस प्रक्रियालाई अहिले कोल्बे इलेक्ट्रोलिसिस भनिन्छ। : CH₃COO-→CH₃ • + [[कार्बनडाइअक्साइड|CO₂]] + [[इलेक्ट्रोन|e -⁻]] : CH₃ + CH₃ → C2H₆ == उत्पादन == [[मिथेन]]पछि, [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]]को दोस्रो ठुलो घटक इथेन हो। == स्वास्थ्य र सुरक्षा == कोठाको तापक्रममा, इथेन एक अत्यन्त ज्वलनशील ग्यास हो। जब हावासँग मिसाइन्छ, यसले विस्फोटक मिश्रण बनाउँछ। इथान कार्सिनोजेन होइन ।<ref>{{Cite book|title=Environmental Biotechnology: A Biosystems Approach|date=June 7, 2010|page=641}}</ref> * [[बायोग्याँस]] : प्राकृतिक ग्यासको कार्बन-तटस्थ विकल्प [[श्रेणी:अल्केन]] f0tq1i97ys3i8g0fsn5562zosuus13o 1357154 1357153 2026-05-30T13:10:33Z Bishaldev100 28807 1357154 wikitext text/x-wiki इथेन ({{IPAc-en|US|ˈ|ɛ|θ|eɪ|n}} {{Respell|ETH|ayn}}, {{IPAc-en|US|ˈ|ɛ|θ|eɪ|n}}/{{respell|EE|thayn}}) प्राकृतिक रूपमा हुने कार्बनिक [[रासायनिक यौगिक]] हो जसको [[रासायनिक सूत्र]] {{Chem|C|2|H|6}} हो। मानक तापमान र दबावमा, इथेन एक रंगहीन, गन्धहीन [[ग्यास]] हो। धेरै [[हाइड्रोकार्बन]] जस्तै, इथेनलाई औद्योगिक स्तरमा [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] र पेट्रोलियम रिफाइनिंग पेट्रोकेमिकल उप-उत्पादनको रूपमा अलग गरिन्छ। यसको मुख्य प्रयोग इथिलीन उत्पादनका लागि [[कच्चा पदार्थ]] रूपमा हुन्छ। == इतिहास == १८३४ मा [[माइकल फराडे|माइकल फ्याराडे]]ले इथेन पहिलो पटक बनाएका थिए। उनले पोटासियम एसीटेट घोलको [[इलेक्ट्रोलाइसिस]] प्रयोग गरेर बनाएका थिए। उनले यस प्रतिक्रियाको हाइड्रोकार्बन उत्पादनलाई [[मिथेन]] भनेर गलत बुझे र यसको थप अनुसन्धान गरेनन्। यस प्रक्रियालाई अहिले कोल्बे इलेक्ट्रोलिसिस भनिन्छ। : CH₃COO-→CH₃ • + [[कार्बनडाइअक्साइड|CO₂]] + [[इलेक्ट्रोन|e -⁻]] : CH₃ + CH₃ → C2H₆ == उत्पादन == [[मिथेन]]पछि, [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]]को दोस्रो ठुलो घटक इथेन हो। == स्वास्थ्य र सुरक्षा == कोठाको तापक्रममा, इथेन एक अत्यन्त ज्वलनशील ग्यास हो। जब हावासँग मिसाइन्छ, यसले विस्फोटक मिश्रण बनाउँछ। इथान कार्सिनोजेन होइन ।<ref>{{Cite book|title=Environmental Biotechnology: A Biosystems Approach|date=June 7, 2010|page=641}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बायोग्याँस]] : प्राकृतिक ग्यासको कार्बन-तटस्थ विकल्प ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:अल्केन]] mdmciijqz2llsacctcqoqlvtt125utk 1357155 1357154 2026-05-30T13:11:02Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1357155 wikitext text/x-wiki इथेन ({{IPAc-en|US|ˈ|ɛ|θ|eɪ|n}} {{Respell|ETH|ayn}}, {{IPAc-en|US|ˈ|ɛ|θ|eɪ|n}}/{{respell|EE|thayn}}) प्राकृतिक रूपमा हुने कार्बनिक [[रासायनिक यौगिक]] हो जसको [[रासायनिक सूत्र]] {{Chem|C|2|H|6}} हो। मानक तापमान र दबावमा, इथेन एक रंगहीन, गन्धहीन [[ग्यास]] हो। धेरै [[हाइड्रोकार्बन]] जस्तै, इथेनलाई औद्योगिक स्तरमा [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] र पेट्रोलियम रिफाइनिंग पेट्रोकेमिकल उप-उत्पादनको रूपमा अलग गरिन्छ। यसको मुख्य प्रयोग इथिलीन उत्पादनका लागि [[कच्चा पदार्थ]] रूपमा हुन्छ। == इतिहास == १८३४ मा [[माइकल फराडे|माइकल फ्याराडे]]ले इथेन पहिलो पटक बनाएका थिए। उनले पोटासियम एसीटेट घोलको [[इलेक्ट्रोलाइसिस]] प्रयोग गरेर बनाएका थिए। उनले यस प्रतिक्रियाको हाइड्रोकार्बन उत्पादनलाई [[मिथेन]] भनेर गलत बुझे र यसको थप अनुसन्धान गरेनन्। यस प्रक्रियालाई अहिले कोल्बे इलेक्ट्रोलिसिस भनिन्छ। : CH₃COO-→CH₃ • + [[कार्बनडाइअक्साइड|CO₂]] + [[इलेक्ट्रोन|e⁻]] : CH₃ + CH₃ → C2H₆ == उत्पादन == [[मिथेन]]पछि, [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]]को दोस्रो ठुलो घटक इथेन हो। == स्वास्थ्य र सुरक्षा == कोठाको तापक्रममा, इथेन एक अत्यन्त ज्वलनशील ग्यास हो। जब हावासँग मिसाइन्छ, यसले विस्फोटक मिश्रण बनाउँछ। इथान कार्सिनोजेन होइन ।<ref>{{Cite book|title=Environmental Biotechnology: A Biosystems Approach|date=June 7, 2010|page=641}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बायोग्याँस]] : प्राकृतिक ग्यासको कार्बन-तटस्थ विकल्प ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:अल्केन]] r7737afspmog6pvaf815pxyafbvtpm6 3 150366 1357160 2026-05-30T13:31:18Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1357160 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, टिकाराम विश्वकर्माज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,७८१]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:टिकाराम विश्वकर्मा|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:१६, ३० मे २०२६ (नेपाली समय) a16cgzxf7n2030mz5nvr8y5hyxu11f9 3 150367 1357174 2026-05-30T15:42:44Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1357174 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Hira lal moktanज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,७८२]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Hira lal moktan|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:२७, ३० मे २०२६ (नेपाली समय) bx64gzacyazhgl58miwlpa7x1216ekm 828 150368 1357178 2026-05-30T15:48:42Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'कास्की जिल्ला', top = 28.70, bottom = 28.00, left = 83.60, right = 84.35, image = 'कास्की जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1357178 Scribunto text/plain return { name = 'कास्की जिल्ला', top = 28.70, bottom = 28.00, left = 83.60, right = 84.35, image = 'कास्की जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } eszmf9t3a69zu9bwez72ruynsx1txvp 828 150369 1357179 2026-05-30T15:48:52Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'मादी गाउँपालिका', top = 28.52, bottom = 28.18, left = 83.92, right = 84.28, image = 'मादी गाउँपालिका.png' } 1357179 Scribunto text/plain return { name = 'मादी गाउँपालिका', top = 28.52, bottom = 28.18, left = 83.92, right = 84.28, image = 'मादी गाउँपालिका.png' } gas7vhvw7tftu33ys5k51lx1ebfbar4 828 150370 1357180 2026-05-30T15:49:16Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'तनहुँ जिल्ला', top = 28.18, bottom = 27.80, left = 83.95, right = 84.60, image = 'तनहुँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1357180 Scribunto text/plain return { name = 'तनहुँ जिल्ला', top = 28.18, bottom = 27.80, left = 83.95, right = 84.60, image = 'तनहुँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } pog1twwz6gfn14r08hclk6jz9hcgg9z 828 150371 1357181 2026-05-30T15:49:32Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'म्याग्दी जिल्ला', top = 28.85, bottom = 28.30, left = 83.10, right = 83.75, image = 'म्याग्दी जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1357181 Scribunto text/plain return { name = 'म्याग्दी जिल्ला', top = 28.85, bottom = 28.30, left = 83.10, right = 83.75, image = 'म्याग्दी जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } ie592zbou2ty0kqw1v2ri48nckrlac6 828 150372 1357182 2026-05-30T15:49:48Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'पश्चिम रुकुम जिल्ला', top = 29.02, bottom = 28.45, left = 82.12, right = 82.75, image = 'पश्चिम रुकुम जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1357182 Scribunto text/plain return { name = 'पश्चिम रुकुम जिल्ला', top = 29.02, bottom = 28.45, left = 82.12, right = 82.75, image = 'पश्चिम रुकुम जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } m1f60ygm8j1d3gyhmgodtcqlxd0wona 828 150373 1357183 2026-05-30T15:50:02Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'मुस्ताङ जिल्ला', top = 29.35, bottom = 28.55, left = 83.50, right = 84.25, image = 'मुस्ताङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1357183 Scribunto text/plain return { name = 'मुस्ताङ जिल्ला', top = 29.35, bottom = 28.55, left = 83.50, right = 84.25, image = 'मुस्ताङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } k6s7xutnesbcfn6d0rj1mrmrxzth25f 828 150374 1357184 2026-05-30T15:50:15Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'मनाङ जिल्ला', top = 28.88, bottom = 28.45, left = 83.82, right = 84.58, image = 'मनाङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1357184 Scribunto text/plain return { name = 'मनाङ जिल्ला', top = 28.88, bottom = 28.45, left = 83.82, right = 84.58, image = 'मनाङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } kcldp6gsfxrnwafmx2gxaqjmm31phxq 828 150375 1357185 2026-05-30T15:50:28Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'बागलुङ जिल्ला', top = 28.65, bottom = 28.15, left = 82.75, right = 83.72, image = 'बागलुङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1357185 Scribunto text/plain return { name = 'बागलुङ जिल्ला', top = 28.65, bottom = 28.15, left = 82.75, right = 83.72, image = 'बागलुङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } d6af80zoq3fwcgxo1ukcvsilrcras18 828 150376 1357186 2026-05-30T15:50:43Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'पर्वत जिल्ला', top = 28.45, bottom = 27.98, left = 83.50, right = 83.82, image = 'पर्वत जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1357186 Scribunto text/plain return { name = 'पर्वत जिल्ला', top = 28.45, bottom = 27.98, left = 83.50, right = 83.82, image = 'पर्वत जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } kio4la7hsxt8fwc3v0v5wbb64gdgddj 828 150377 1357187 2026-05-30T15:50:58Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'पाल्पा जिल्ला', top = 27.96, bottom = 27.57, left = 83.25, right = 84.08, image = 'पाल्पा जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1357187 Scribunto text/plain return { name = 'पाल्पा जिल्ला', top = 27.96, bottom = 27.57, left = 83.25, right = 84.08, image = 'पाल्पा जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } d7nkga12xk0sn4oce6taxtpimf0s8ap 828 150378 1357188 2026-05-30T15:51:12Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'पूर्वी रुकुम जिल्ला', top = 28.98, bottom = 28.42, left = 82.35, right = 83.18, image = 'पूर्वी रुकुम जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1357188 Scribunto text/plain return { name = 'पूर्वी रुकुम जिल्ला', top = 28.98, bottom = 28.42, left = 82.35, right = 83.18, image = 'पूर्वी रुकुम जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 2u63sl9rue3fus6i4tk042v9h9wczhu 828 150379 1357189 2026-05-30T15:51:27Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: return { name = 'मकवानपुर जिल्ला', top = 27.75, bottom = 27.28, left = 84.68, right = 85.53, image = 'मकवानपुर जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } 1357189 Scribunto text/plain return { name = 'मकवानपुर जिल्ला', top = 27.75, bottom = 27.28, left = 84.68, right = 85.53, image = 'मकवानपुर जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png' } c59lea5iqmucmrld1q2hrh25t3vujc8 0 150380 1357208 2026-05-31T05:56:44Z Bishaldev100 28807 "[[:hi:Special:Redirect/revision/5546244|विधिक व्यक्तित्व]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1357208 wikitext text/x-wiki '''कानूनी व्यक्ति''' (Legal person) भनेको कुनै पनि व्यक्ति वा कानूनी संस्था हो जसले मानव व्यक्तिले कानूनमा गर्न सक्ने सबै कामहरू गर्न सक्छ - जस्तै [[करार]] गर्ने, मुद्दा हाल्ने र मुद्दा लाग्ने, सम्पत्तिको स्वामित्व राख्ने, आदि। कानूनी व्यक्तित्वको अवधारणा प्राचीन रोममा सुरु भएको थियो। ग्रीस मा (५३४ ईसा पूर्व), फोनिसिया (९०० ईसा पूर्व), र बेबिलोनिया (२२०० ईसा पूर्व) मा पनि प्रचलित थियो। == केही उदाहरणहरू == कानूनी व्यक्तिको केही उदाहरणहरू समावेश छन्: * कम्पनीहरू * सहकारी संस्थाहरू * निगम/ प्राधिकरण * [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र संघ]] र [[काउंसिल ऑफ योरप|युरोप परिषद्]] जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू * लिमिटेड कम्पनीहरू * नगरपालिकाहरू * मानव * राजनीतिक दलहरू * देश [[श्रेणी:कानुन]] 0cvmaf120eqdd1dbojzrbfsg1ziz3n6 1357209 1357208 2026-05-31T06:00:36Z Bishaldev100 28807 1357209 wikitext text/x-wiki '''कानूनी व्यक्ति''' (Legal person) भनेको कुनै पनि व्यक्ति वा कानूनी संस्था हो जसले मानव व्यक्तिले कानूनमा गर्न सक्ने सबै कामहरू गर्न सक्छ - जस्तै [[करार]] गर्ने, मुद्दा हाल्ने र मुद्दा लाग्ने, सम्पत्तिको स्वामित्व राख्ने, आदि। <ref>{{cite journal|title=Contracts between Legal Persons|url=http://www.nber.org/papers/w16049|website=National Bureau of Economic Research|access-date=7 June 2013|author=Lewis A. Kornhauser and W. Bentley MacLeod|series=Working Paper Series |date=June 2010|doi=10.3386/w16049|s2cid=35849538|doi-access=free|archive-date=2 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202235709/http://www.nber.org/papers/w16049|url-status=live}}</ref><ref name="oxdic">{{cite book|title=Oxford Dictionary of Law |year=2003 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=0198607563 |author=Elizabeth A. Martin |edition=7th}}</ref><ref>{{cite journal|last=Smith|first=Bryant|title=Legal Personality|journal=Yale Law Journal|date=January 1928|volume=37|issue=3|pages=283–299|jstor=789740|doi=10.2307/789740}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.law.cornell.edu/wex/entity|title=Entity|last=Anonymous|date=19 August 2010|website=LII / Legal Information Institute|access-date=28 July 2017|archive-date=29 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729005046/https://www.law.cornell.edu/wex/entity|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |last1=Black |first1=Henry Campbell |last2=Garner |first2=Bryan Andrew |title=Black's law dictionary |date=2009 |publisher=West |location=St. Paul, Minn |isbn=978-0314199492 |page=976 |edition=9th}}</ref> कानूनी व्यक्तित्वको अवधारणा प्राचीन रोममा सुरु भएको थियो। ग्रीस मा (५३४ ईसा पूर्व), फोनिसिया (९०० ईसा पूर्व), र बेबिलोनिया (२२०० ईसा पूर्व) मा पनि प्रचलित थियो। == केही उदाहरणहरू == कानूनी व्यक्तिको केही उदाहरणहरू समावेश छन्: * [[कम्पनी|कम्पनीहरू]] * [[सहकारी |सहकारी संस्थाहरू]] * [[सरकारी संस्थान|संस्थान]]/ निगम/ प्राधिकरण * [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र संघ]] र [[काउंसिल ऑफ योरप|युरोप परिषद्]] जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू * लिमिटेड कम्पनीहरू * नगरपालिकाहरू * मानव * [[राजनीतिक दल|राजनीतिक दलहरू]] * देश ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कानुन]] sjldl0zbc8z8dqapfdg3vtxjsrwolzd 0 150381 1357213 2026-05-31T06:06:11Z Bishaldev100 28807 [[कानूनी व्यक्ति]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1357213 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[कानूनी व्यक्ति]] 46z3dvp5peabm5qc7qutdm0ounsnhsj 0 150382 1357220 2026-05-31T07:12:18Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: '''मानक तापक्रम र दबाब''' प्रयोगात्मक मापनका लागि विभिन्न मापदण्डहरूको संग्रह हो। यसको प्रयोग अलग-अलग आंकडाका बीच तुलना गर्नको गरिन्छ। सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने मापदण्डहरू इन्ट... 1357220 wikitext text/x-wiki '''मानक तापक्रम र दबाब''' प्रयोगात्मक मापनका लागि विभिन्न मापदण्डहरूको संग्रह हो। यसको प्रयोग अलग-अलग आंकडाका बीच तुलना गर्नको गरिन्छ। सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने मापदण्डहरू इन्टरनेशनल युनियन अफ प्योर एण्ड एप्लाइड केमिस्ट्री (IUPAC) र नेशनल इन्स्टिच्युट अफ स्ट्यान्डर्ड्स एण्ड टेक्नोलोजी (NIST) का हुन्, यद्यपि यी विश्वव्यापी रूपमा स्वीकार्य छैनन्। अन्य संस्थाहरूले विभिन्न अन्य परिभाषाहरू स्थापित गरेका छन्। == तालिका ==<!-- Only edit this table in source mode, not in visual mode! --> {| class="wikitable sortable" style="white-space:nowrap" |+हालको प्रयोगको लागि मानक अवस्था ! colspan="2" |[[Temperature]] ! colspan="4" |[[Pressure]] ![[Relative humidity|Humidity]] ! rowspan="3" class="unsortable" |Publishing or establishing entity |- ![[°C]] ![[°F]] ![[kPa]] ![[mmHg]] ![[Pounds per square inch|psi]] ![[inHg]] !% |- ! ! ! ! ! ! !&nbsp; |-|{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | |[[IUPAC]] (STP) since 1982<ref name="IUPAC print" /> |-|{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | |[[National Institute of Standards and Technology|NIST]],<ref name="NISTDataBase7">{{cite web |author=NIST |author-link=National Institute of Standards and Technology |year=1989 |title=NIST Standard Reference Database 124&nbsp;– Stopping-Power and Range Tables for Electrons, Protons, and Helium Ions |url=https://www.nist.gov/pml/data/star/index.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006154629/https://www.nist.gov/pml/data/star/index.cfm |archive-date=October 6, 2010 |access-date=2008-07-25 |quote=If you want the program to treat the material as an ideal gas, the density will be assumed given by ''M''/''V'', where ''M'' is the gram molecular weight of the gas and ''V'' is the mol volume of 22414&nbsp;cm³ at standard conditions (0&nbsp;deg&nbsp;C and 1&nbsp;atm).}}</ref> [[ISO]] 10780,<ref name="ISO10780">{{cite web |author=ISO |author-link=International Organization for Standardization |year=1994 |title=ISO 10780:1994 : Stationary source emissions&nbsp;– Measurement of velocity and volume flowrate of gas streams in ducts |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=18855}}</ref> formerly [[IUPAC]] (STP) until 1982<ref name="IUPAC print" /> |-|{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0 |[[ICAO]]'s [[International Standard Atmosphere|ISA]],<ref name="Handbook">{{cite book|editor=Robert C. Weast|title=Handbook of Physics and Chemistry|edition=56th|publisher=CRC Press|pages=F201–F206|year=1975|isbn=978-0-87819-455-1}}</ref> ISO 13443,<ref name="ISO13443">{{cite book|title=Natural gas&nbsp;– Standard reference conditions (ISO 13443)|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=20461|year=1996}}</ref> [[European Environment Agency|EEA]],<ref name="EEA">{{cite book|title=Extraction, First Treatment and Loading of Liquid & Gaseous Fossil Fuels (Emission Inventory Guidebook B521, Activities 050201&nbsp;– 050303)|date=September 1999|publisher=European Environmental Agency|location=Copenhagen, Denmark|url=https://www.eea.europa.eu/publications/EMEPCORINAIR3/B521vs3.1.pdf/view|format=PDF}}</ref> EGIA{{Efn|Electricity and Gas Inspection Act (of Canada).|name=test}} (SI Definition)<ref name="EGIA">{{Cite web |last=Government of Canada, Department of Justice |title=Electricity and Gas Inspection Regulations |url=http://laws.justice.gc.ca/en/E-4/SOR-86-131/95708.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050103235031/http://laws.justice.gc.ca/en/E-4/SOR-86-131/95708.html |archive-date=2005-01-03 |access-date=2026-01-29 |website=laws.justice.gc.ca}}</ref>, [https://www.thermexcel.com/french/tables/massair.htm Air density 1.225 kg/m³] |-|{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | |[[United States Environmental Protection Agency|EPA]],<ref name="NSPS">"Standards of Performance for New Sources", 40 CFR—Protection of the Environment, Chapter I, Part 60, Section 60.2, 1990.</ref> NIST.<ref name="NISTJournal">{{cite journal |last1=Wright |first1=J. D. |last2=Johnson |first2=A. N. |last3=Moldover |first3=M. R. |year=2003 |title=Design and Uncertainty for a PVTt Gas Flow Standard |url=http://www.cstl.nist.gov/div836/836.01/PDFs/2003/j80wri.pdf |url-status=dead |journal=Journal of Research of the National Institute of Standards and Technology |volume=108 |issue=1 |pages=21–47 |doi=10.6028/jres.108.004 |pmc=4844527 |pmid=27413592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040721040809/http://www.cstl.nist.gov/div836/836.01/PDFs/2003/j80wri.pdf |archive-date=2004-07-21}}</ref><ref>(Also called NTP, Normal Temperature and Pressure.)</ref><ref>{{Cite web |title=What is the difference between STP and NTP? |url=http://socratic.org/questions/what-is-the-difference-between-stp-and-ntp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127035351/http://socratic.org/questions/what-is-the-difference-between-stp-and-ntp |archive-date=2015-11-27 |access-date=2018-08-28 |website=Socratic}}</ref> |-|{{convert|22|C|F|1|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |{{val|20|-|80}} |[[American Association of Physicists in Medicine]]<ref name="MedPHys">{{cite journal |last1=Almond |first1=Peter R. |last2=Biggs |first2=Peter J. |last3=Coursey |first3=B. M. |last4=Hanson |first4=W. F. |last5=Huq |first5=M. Saiful |last6=Nath |first6=Ravinder |last7=Rogers |first7=D. W. O. |year=1999 |title=AAPM's TG-51 protocol for clinical reference dosimetry of high-energy photon and electron beams |journal=Medical Physics |volume=26 |issue=9 |pages=1847–1870 |bibcode=1999MedPh..26.1847A |doi=10.1118/1.598691 |pmid=10505874 |s2cid=12687636 |doi-access=free}}</ref> |-|{{convert|25|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | |IUPAC (SATP),<ref name="CRC">"CRC Handbook of Chemistry and Physics", Definition of Ambient, Chapter 1-26, 95th Edition, William M. Haynes, ed., CRC Press, Boca Raton, FL, 2014.</ref> EPA<ref name="NAAQS">"National Primary and Secondary Ambient Air Quality Standards", 40 CFR—Protection of the Environment, Chapter I, Part 50, Section 50.3, 1998.</ref> |-|{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0 |[[Compressed Air and Gas Institute|CAGI]]<ref name="CAGI">{{cite web |year=2002 |title=Glossary |url=http://www.cagi.org/toolbox/glossary.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070902020158/http://www.cagi.org/toolbox/glossary.htm |archive-date=2007-09-02 |publisher=Compressed Air and Gas Institute |location=Cleveland, OH, US}}</ref> |-|{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | |[[Society of Petroleum Engineers|SPE]]<ref name="SPE">{{cite web |title=The SI Metric System of Units and SPE Metric Standard (1982) |url=https://www.spe.org/authors/docs/metric_standard.pdf |publisher=Society of Petroleum Engineers |at=Standard Temperature (Page 24), and Notes for Table 2.3, (on PDF page 25 of 42 PDF pages), define two different sets of reference conditions, one for the standard cubic foot and one for the standard cubic meter}}</ref> |-|{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.3|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |50 |ISO 5011<ref name="ISO5011">{{cite book|title=Air Intake Filters (ISO 5011:2002)|year=2002|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=http://www.iso.org/iso/en/prods-services/ISOstore/store.html}}</ref> |-|{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|760.0|mmHg|kPa|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}} | style="text-align:center;" |{{convert|760.0|mmHg|psi|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |{{convert|760.0|mmHg|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0 |[[GOST]] 2939-63 |-|{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}}||{{convert|14.696|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.696|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | |SPE,<ref name="SPE" /> U.S. [[Occupational Safety and Health Administration|OSHA]],<ref name="OSHA">"Storage and Handling of Liquefied Petroleum Gases" and "Storage and Handling of Anhydrous Ammonia", 29 CFR—Labor, Chapter XVII—Occupational Safety and Health Administration, Part 1910, Sect. 1910.110 and 1910.111, 1993 &nbsp;[https://web.archive.org/web/20060719085519/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&sid=f169acd0f57a17565c9984fa0f57d285&rgn=div8&view=text&node=29%3A5.1.1.1.8.8.33.10&idno=29 Storage/Handling of LPG].</ref> [[SCAQMD]]<ref name="SCAQMD">"Rule 102, Definition of Terms (Standard Conditions)", Amended December 2004, South Coast Air Quality Management District, Los Angeles, California, US &nbsp;[http://www.aqmd.gov/ SCAQMD Rule 102]</ref> |-|{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}}||{{convert|14.73|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.73|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | |EGIA{{Efn|Electricity and Gas Inspection Act (of Canada).|name=test}} (Imperial System Definition)<ref name="EGIA" /> |-|{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}}||{{convert|14.7|psi|kPa mmHg|2|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.7|psi|inHg|2|disp=number|sortable=on}} | |[[U.S. DOT]] ([[Standard cubic foot|SCF]])<ref name="USDOT">{{cite web |title=49 C.F.R. § 171 |url=https://www.ecfr.gov/cgi-bin/text-idx?SID=4cb9c4fbd569caade0b61e28dec528f2&mc=true&node=se49.2.171_18&rgn=div8 |access-date=22 May 2018}}</ref> |-|{{convert|59|F|C|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}}||{{convert|14.503|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.503|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |78 |[[U.S. Army]] Standard Metro<ref name="ArmyStdMetro">{{cite book|chapter-url=http://www.exteriorballistics.com/ebexplained/5th/31.cfm|title=Rifle and Handgun Reloading Manual|edition=5|chapter=Chapter 3&nbsp;– Effects of Altitude and Atmospheric Conditions (Exterior Ballistics Section)|author=Sierra Bullets|location=Sedalia, MO, US|access-date=2006-02-03|archive-date=2006-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20060309023230/http://www.exteriorballistics.com/ebexplained/5th/31.cfm|url-status=dead}}</ref>{{efn|The pressure is specified as 750 [[mmHg]]. However, the [[mmHg]] is temperature-dependent, since mercury expands as temperature goes up. Here the values for the 0–20&nbsp;°C range are given.}} |-|{{convert|59|F|C|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}}||{{convert|14.696|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.696|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |60 |ISO 2314,<ref name="ISO2314">{{cite book|title=Gas turbines&nbsp;– Acceptance tests (ISO 2314:2009)|year=2009|edition=2|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/42989.html}}</ref> ISO 3977-2,<ref name="ISO3977-2">{{cite book|title=Gas turbines&nbsp;– Procurement&nbsp;– Part 2: Standard reference conditions and ratings (ISO 3977-2:1997)|year=1997|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/24755.html}}</ref> [[ASHRAE]] Fundamentals Handbook<ref>{{Cite web |title=ASHRAE Handbook Online |url=https://www.ashrae.org/technical-resources/ashrae-handbook/ashrae-handbook-online |access-date=2023-08-09 |website=www.ashrae.org}}</ref> |-|{{convert|70|F|C|2|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}}||{{convert|29.92|inHg|kPa mmHg psi|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0 |[[Air Movement and Control Association|AMCA]],<ref name="AMCA">ANSI/AMCA Standard 210, "Laboratory Methods Of Testing Fans for Aerodynamic Performance Rating", as implied by http://www.greenheck.com/pdf/centrifugal/Plug.pdf when accessed on October 17, 2007.</ref>{{efn|The standard is given as 29.92 [[inHg]] at an unspecified temperature. This most likely corresponds to a standard pressure of 101.325 kPa, converted into ~29.921 inHg at {{convert|32|F|C}}.}} air density = 0.075 lbm/ft³.<ref>This AMCA standard applies only to air; Compressed Gas Association [CGA] applies to industrial gas use in US.</ref><ref>{{cite book|title=Compressed Gas Handbook|url=https://books.google.com/books?id=5EfhBwAAQBAJ&q=%22compressed+gas+association%22+handbook+fifth+edition|access-date=22 Nov 2017|isbn=9781461306733|last1=Association|first1=Compressed Gas|date=2012-12-06|publisher=Springer}}</ref> |-|{{convert|59|F|C|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}}||{{convert|29.92|inHg|kPa mmHg psi|disp=tablecen|order=flip|sortable=on}} | |[[Federal Aviation Administration|FAA]]<ref name="FAA">{{cite book|year=2016|title=Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge|url=https://www.faa.gov/sites/faa.gov/files/2022-03/pilot_handbook.pdf|publisher=U.S. Department of Transportation Federal Aviation Administration|page=4{{hyphen}}3}}</ref> |-|{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | |EN 14511-1:2013<ref name="EN14511-1:2013">{{cite book|title=Air Conditioners, liquid chilling packages and heat pumps with electrically driven compressors for space heating and cooling|year=2013|publisher=BSI EN|location=UK|url=https://shop.bsigroup.com/ProductDetail/?pid=000000000030271396}}</ref> |-|{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0 |ISO 2533:1975<ref name="ISO2533:1975">{{cite book|title=Standard Atmosphere|year=1975|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/7472.html}}</ref> ISO 13443:2005,<ref name="ISO13443:1996">{{cite book|title=Natural gas - Standard reference conditions|year=1996|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/20461.html}}</ref> ISO 7504:2015<ref name="ISO7504:2015">{{cite book|title=Gas analysis - Vocabulary|year=2015|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/53596.html}}</ref> |-|{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0 |[[DIN]] 1343:1990<ref name="DIN1343:1990">{{cite book|title=Referenzzustand, Normzustand, Normvolumen; Begriffe und Werte|year=1990|publisher=Deutsches Institut für Normung|location=Germany|url=https://www.din.de/en/getting-involved/standards-committees/natg/standards/wdc-beuth:din21:1505240}}</ref> |} 5zyejdz02fmtkst12ofaykhg482ujf9 1357221 1357220 2026-05-31T07:15:57Z Bishaldev100 28807 1357221 wikitext text/x-wiki '''मानक तापक्रम र दबाब''' प्रयोगात्मक मापनका लागि विभिन्न मापदण्डहरूको संग्रह हो। यसको प्रयोग अलग-अलग आंकडाका बीच तुलना गर्नको गरिन्छ। सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने मापदण्डहरू इन्टरनेशनल युनियन अफ प्योर एण्ड एप्लाइड केमिस्ट्री (IUPAC) र नेशनल इन्स्टिच्युट अफ स्ट्यान्डर्ड्स एण्ड टेक्नोलोजी (NIST) का हुन्, यद्यपि यी विश्वव्यापी रूपमा स्वीकार्य छैनन्। अन्य संस्थाहरूले विभिन्न अन्य परिभाषाहरू स्थापित गरेका छन्। == तालिका == <!-- Only edit this table in source mode, not in visual mode! --> {| class="wikitable sortable" style="white-space:nowrap" |+ हालको प्रयोगमा मानक अवस्था ! colspan=2| [[तापक्रम]] ! colspan=4| [[चाप]] ! [[Relative humidity|आद्रता]] ! rowspan=3 class="unsortable" | प्रकाशन गर्ने संस्था |- ! [[°सेल्सियस]] ! [[°फह्रेनहाइट]] ! [[किलोपास्कल]] ! [[मिमि पारो]] ! पि एस आइ ! इन्च पारो ! % |- ! !! !! !! !! !! !! &nbsp; |- |{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | || International Union of Pure and Applied Chemistry |[[IUPAC]] (STP) since 1982<ref name="IUPAC print" /> |- |{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | ||[[National Institute of Standards and Technology|NIST]],<ref name="NISTDataBase7">{{cite web|url=https://www.nist.gov/pml/data/star/index.cfm |title=NIST Standard Reference Database 124&nbsp;– Stopping-Power and Range Tables for Electrons, Protons, and Helium Ions |access-date=2008-07-25 |author=NIST |year=1989 |quote=If you want the program to treat the material as an ideal gas, the density will be assumed given by ''M''/''V'', where ''M'' is the gram molecular weight of the gas and ''V'' is the mol volume of 22414&nbsp;cm³ at standard conditions (0&nbsp;deg&nbsp;C and 1&nbsp;atm). |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006154629/https://www.nist.gov/pml/data/star/index.cfm |archive-date=October 6, 2010 |author-link=National Institute of Standards and Technology }}</ref> [[ISO]] 10780,<ref name="ISO10780">{{cite web |author=ISO | title=ISO 10780:1994 : Stationary source emissions&nbsp;– Measurement of velocity and volume flowrate of gas streams in ducts |year=1994 |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=18855| author-link=International Organization for Standardization }}</ref> formerly [[IUPAC]] (STP) until 1982<ref name="IUPAC print" /> |- |{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0 ||[[ICAO]]'s [[International Standard Atmosphere|ISA]],<ref name="Handbook"> {{cite book|editor=Robert C. Weast |title=Handbook of Physics and Chemistry|edition=56th|publisher=CRC Press|pages=F201–F206|year=1975|isbn=978-0-87819-455-1}}</ref> ISO 13443,<ref name="ISO13443">{{cite book |title=Natural gas&nbsp;– Standard reference conditions (ISO 13443) |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=20461 |year=1996}}</ref> [[European Environment Agency|EEA]],<ref name="EEA">{{cite book |title=Extraction, First Treatment and Loading of Liquid & Gaseous Fossil Fuels (Emission Inventory Guidebook B521, Activities 050201&nbsp;– 050303) |date=September 1999 |publisher=European Environmental Agency |location=Copenhagen, Denmark |url=https://www.eea.europa.eu/publications/EMEPCORINAIR3/B521vs3.1.pdf/view |format=PDF }}</ref> EGIA{{Efn|Electricity and Gas Inspection Act (of Canada).|name=test}} (SI Definition)<ref name="EGIA">{{Cite web|title=Electricity and Gas Inspection Regulations|url=http://laws.justice.gc.ca/en/E-4/SOR-86-131/95708.html|website=laws.justice.gc.ca|access-date=2026-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20050103235031/http://laws.justice.gc.ca/en/E-4/SOR-86-131/95708.html|archive-date=2005-01-03|last=Government of Canada, Department of Justice}}</ref>, [https://www.thermexcel.com/french/tables/massair.htm Air density 1.225 kg/m³] |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | ||[[United States Environmental Protection Agency|EPA]],<ref name="NSPS">"Standards of Performance for New Sources", 40 CFR—Protection of the Environment, Chapter I, Part 60, Section 60.2, 1990.</ref> NIST.<ref name="NISTJournal">{{cite journal |title=Design and Uncertainty for a PVTt Gas Flow Standard |journal=Journal of Research of the National Institute of Standards and Technology |volume=108 |year=2003 |url=http://www.cstl.nist.gov/div836/836.01/PDFs/2003/j80wri.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20040721040809/http://www.cstl.nist.gov/div836/836.01/PDFs/2003/j80wri.pdf |url-status=dead |archive-date=2004-07-21 |issue=1 |pages=21–47 |doi=10.6028/jres.108.004 |pmid=27413592 |pmc=4844527 |last1=Wright |first1=J. D. |last2=Johnson |first2=A. N. |last3=Moldover |first3=M. R. }}</ref><ref>(Also called NTP, Normal Temperature and Pressure.)</ref><ref>{{Cite web |url=http://socratic.org/questions/what-is-the-difference-between-stp-and-ntp |title=What is the difference between STP and NTP?|website=Socratic |access-date=2018-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127035351/http://socratic.org/questions/what-is-the-difference-between-stp-and-ntp |archive-date=2015-11-27 |url-status=dead }}</ref> |- |{{convert|22|C|F|1|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |{{val|20|-|80}}||[[American Association of Physicists in Medicine]]<ref name="MedPHys">{{cite journal |title=AAPM's TG-51 protocol for clinical reference dosimetry of high-energy photon and electron beams|journal=Medical Physics |volume=26 |year=1999|issue=9|pages=1847–1870 |doi=10.1118/1.598691|pmid=10505874 |bibcode=1999MedPh..26.1847A|last1=Almond |first1=Peter R. |last2=Biggs |first2=Peter J. |last3=Coursey |first3=B. M. |last4=Hanson |first4=W. F. |last5=Huq |first5=M. Saiful |last6=Nath |first6=Ravinder |last7=Rogers |first7=D. W. O. |s2cid=12687636 |doi-access=free }}</ref> |- |{{convert|25|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | || &nbsp; |IUPAC (SATP),<ref name="CRC">"CRC Handbook of Chemistry and Physics", Definition of Ambient, Chapter 1-26, 95th Edition, William M. Haynes, ed., CRC Press, Boca Raton, FL, 2014.</ref> EPA<ref name="NAAQS">"National Primary and Secondary Ambient Air Quality Standards", 40 CFR—Protection of the Environment, Chapter I, Part 50, Section 50.3, 1998.</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||[[Compressed Air and Gas Institute|CAGI]]<ref name="CAGI">{{cite web |title=Glossary |year=2002 |publisher=Compressed Air and Gas Institute |location=Cleveland, OH, US |url=http://www.cagi.org/toolbox/glossary.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070902020158/http://www.cagi.org/toolbox/glossary.htm |url-status=dead |archive-date=2007-09-02}}</ref> |- |{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | || &nbsp; |[[Society of Petroleum Engineers|SPE]]<ref name="SPE">{{cite web |url=https://www.spe.org/authors/docs/metric_standard.pdf |title=The SI Metric System of Units and SPE Metric Standard (1982) |at=Standard Temperature (Page 24), and Notes for Table 2.3, (on PDF page 25 of 42 PDF pages), define two different sets of reference conditions, one for the standard cubic foot and one for the standard cubic meter |publisher=Society of Petroleum Engineers}}</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.3|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |50|| ISO 5011<ref name="ISO5011">{{cite book |title=Air Intake Filters (ISO 5011:2002) |year=2002 |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=http://www.iso.org/iso/en/prods-services/ISOstore/store.html}}</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|760.0|mmHg|kPa|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|760.0|mmHg|psi|disp=number|sortable=on}}|| style="text-align:center;" |{{convert|760.0|mmHg|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||[[GOST]] 2939-63 |- |{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.696|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.696|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | ||SPE,<ref name="SPE" /> U.S. [[Occupational Safety and Health Administration|OSHA]],<ref name="OSHA">"Storage and Handling of Liquefied Petroleum Gases" and "Storage and Handling of Anhydrous Ammonia", 29 CFR—Labor, Chapter XVII—Occupational Safety and Health Administration, Part 1910, Sect. 1910.110 and 1910.111, 1993 &nbsp;[https://web.archive.org/web/20060719085519/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&sid=f169acd0f57a17565c9984fa0f57d285&rgn=div8&view=text&node=29%3A5.1.1.1.8.8.33.10&idno=29 Storage/Handling of LPG].</ref> [[SCAQMD]]<ref name="SCAQMD">"Rule 102, Definition of Terms (Standard Conditions)", Amended December 2004, South Coast Air Quality Management District, Los Angeles, California, US &nbsp;[http://www.aqmd.gov/ SCAQMD Rule 102]</ref> |- |{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.73|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.73|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | ||EGIA{{Efn|Electricity and Gas Inspection Act (of Canada).|name=test}} (Imperial System Definition)<ref name="EGIA" /> |- |{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.7|psi|kPa mmHg|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.7|psi|inHg|2|disp=number|sortable=on}} | || &nbsp; |[[U.S. DOT]] ([[Standard cubic foot|SCF]])<ref name="USDOT">{{cite web|url=https://www.ecfr.gov/cgi-bin/text-idx?SID=4cb9c4fbd569caade0b61e28dec528f2&mc=true&node=se49.2.171_18&rgn=div8 |title=49 C.F.R. § 171 |access-date=22 May 2018}}</ref> |- |{{convert|59|F|C|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.503|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.503|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |78|||[[U.S. Army]] Standard Metro<ref name="ArmyStdMetro">{{cite book |chapter-url=http://www.exteriorballistics.com/ebexplained/5th/31.cfm |title=Rifle and Handgun Reloading Manual |edition=5 |chapter=Chapter 3&nbsp;– Effects of Altitude and Atmospheric Conditions (Exterior Ballistics Section) |author=Sierra Bullets |location=Sedalia, MO, US |access-date=2006-02-03 |archive-date=2006-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060309023230/http://www.exteriorballistics.com/ebexplained/5th/31.cfm |url-status=dead }}</ref>{{efn|The pressure is specified as 750 [[mmHg]]. However, the [[mmHg]] is temperature-dependent, since mercury expands as temperature goes up. Here the values for the 0–20&nbsp;°C range are given.}} |- |{{convert|59|F|C|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.696|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.696|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |60||ISO 2314,<ref name="ISO2314">{{cite book |title=Gas turbines&nbsp;– Acceptance tests (ISO 2314:2009) |year=2009 |edition=2 |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=https://www.iso.org/standard/42989.html}}</ref> ISO 3977-2,<ref name="ISO3977-2">{{cite book |title=Gas turbines&nbsp;– Procurement&nbsp;– Part 2: Standard reference conditions and ratings (ISO 3977-2:1997) |year=1997 |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=https://www.iso.org/standard/24755.html}}</ref> [[ASHRAE]] Fundamentals Handbook<ref>{{Cite web |title=ASHRAE Handbook Online |url=https://www.ashrae.org/technical-resources/ashrae-handbook/ashrae-handbook-online |access-date=2023-08-09 |website=www.ashrae.org}}</ref> |- |{{convert|70|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|29.92|inHg|kPa mmHg psi|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |0||[[Air Movement and Control Association|AMCA]],<ref name="AMCA">ANSI/AMCA Standard 210, "Laboratory Methods Of Testing Fans for Aerodynamic Performance Rating", as implied by http://www.greenheck.com/pdf/centrifugal/Plug.pdf when accessed on October 17, 2007.</ref>{{efn|The standard is given as 29.92 [[inHg]] at an unspecified temperature. This most likely corresponds to a standard pressure of 101.325 kPa, converted into ~29.921 inHg at {{convert|32|F|C}}.}} air density = 0.075 lbm/ft³.<ref>This AMCA standard applies only to air; Compressed Gas Association [CGA] applies to industrial gas use in US.</ref><ref>{{cite book|title=Compressed Gas Handbook|url=https://books.google.com/books?id=5EfhBwAAQBAJ&q=%22compressed+gas+association%22+handbook+fifth+edition|access-date=22 Nov 2017|isbn = 9781461306733|last1 = Association|first1 = Compressed Gas|date = 2012-12-06| publisher=Springer }}</ref> |- |{{convert|59|F|C|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|29.92|inHg|kPa mmHg psi|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | ||[[Federal Aviation Administration|FAA]]<ref name="FAA">{{cite book|year=2016|title=Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge|url=https://www.faa.gov/sites/faa.gov/files/2022-03/pilot_handbook.pdf|publisher=U.S. Department of Transportation Federal Aviation Administration|page=4{{hyphen}}3}}</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | | | 0 | EN 14511-1:2013<ref name="EN14511-1:2013">{{cite book |title=Air Conditioners, liquid chilling packages and heat pumps with electrically driven compressors for space heating and cooling |year=2013 |publisher=BSI EN|location=UK|url=https://shop.bsigroup.com/ProductDetail/?pid=000000000030271396}}</ref> |- |{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||ISO 2533:1975<ref name="ISO2533:1975">{{cite book |title=Standard Atmosphere|year=1975|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/7472.html}}</ref> ISO 13443:2005,<ref name="ISO13443:1996">{{cite book |title=Natural gas - Standard reference conditions|year=1996|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/20461.html}}</ref> ISO 7504:2015<ref name="ISO7504:2015">{{cite book |title=Gas analysis - Vocabulary|year=2015|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/53596.html}}</ref> |- |{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||[[DIN]] 1343:1990<ref name="DIN1343:1990">{{cite book |title=Referenzzustand, Normzustand, Normvolumen; Begriffe und Werte|year=1990|publisher=Deutsches Institut für Normung|location=Germany|url=https://www.din.de/en/getting-involved/standards-committees/natg/standards/wdc-beuth:din21:1505240 }}</ref> |} op49yhhdrt8w0vcuo2qr4terc2z8k51 1357222 1357221 2026-05-31T07:17:33Z Bishaldev100 28807 1357222 wikitext text/x-wiki '''मानक तापक्रम र दबाब''' प्रयोगात्मक मापनका लागि विभिन्न मापदण्डहरूको संग्रह हो। यसको प्रयोग अलग-अलग आंकडाका बीच तुलना गर्नको गरिन्छ। सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने मापदण्डहरू इन्टरनेशनल युनियन अफ प्योर एण्ड एप्लाइड केमिस्ट्री (IUPAC)<ref name="IUPAC print">{{cite book|title=IUPAC. Compendium of Chemical Terminology|year=1997|publisher=Blackwell Scientific Publications|location=Oxford|isbn=0-632-03583-8|author=A. D. McNaught and A. Wilkinson|editor5-first=Alan|editor5-last=McNaught|editor4-first=Aubrey|editor4-last=Jenkins|editor3-first=Bedřich|editor3-last=Košata|editor2-first=Jiří|editor2-last=Jirát|editor1-first=Miloslav|editor1-last=Nič|edition=2nd|url=https://dev.goldbook.iupac.org/files/pdf/green_book_2ed.pdf#page=62|page=54|doi=10.1351/goldbook|quote=Standard conditions for gases: ... and pressure of 10⁵&nbsp;pascals. The previous standard [[absolute pressure]] of 1&nbsp;atm (equivalent to 101.325&nbsp;kPa) was changed to 100&nbsp;[[Pascal (unit)|kPa]] in 1982. IUPAC recommends that the former pressure should be discontinued.}}</ref> र नेशनल इन्स्टिच्युट अफ स्ट्यान्डर्ड्स एण्ड टेक्नोलोजी (NIST) का हुन्, यद्यपि यी विश्वव्यापी रूपमा स्वीकार्य छैनन्। अन्य संस्थाहरूले विभिन्न अन्य परिभाषाहरू स्थापित गरेका छन्। == तालिका == <!-- Only edit this table in source mode, not in visual mode! --> {| class="wikitable sortable" style="white-space:nowrap" |+ हालको प्रयोगमा मानक अवस्था ! colspan=2| [[तापक्रम]] ! colspan=4| [[चाप]] ! [[Relative humidity|आद्रता]] ! rowspan=3 class="unsortable" | प्रकाशन गर्ने संस्था |- ! [[°सेल्सियस]] ! [[°फह्रेनहाइट]] ! [[किलोपास्कल]] ! [[मिमि पारो]] ! पि एस आइ ! इन्च पारो ! % |- ! !! !! !! !! !! !! &nbsp; |- |{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | || International Union of Pure and Applied Chemistry |[[IUPAC]] (STP) since 1982<ref name="IUPAC print" /> |- |{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | ||[[National Institute of Standards and Technology|NIST]],<ref name="NISTDataBase7">{{cite web|url=https://www.nist.gov/pml/data/star/index.cfm |title=NIST Standard Reference Database 124&nbsp;– Stopping-Power and Range Tables for Electrons, Protons, and Helium Ions |access-date=2008-07-25 |author=NIST |year=1989 |quote=If you want the program to treat the material as an ideal gas, the density will be assumed given by ''M''/''V'', where ''M'' is the gram molecular weight of the gas and ''V'' is the mol volume of 22414&nbsp;cm³ at standard conditions (0&nbsp;deg&nbsp;C and 1&nbsp;atm). |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006154629/https://www.nist.gov/pml/data/star/index.cfm |archive-date=October 6, 2010 |author-link=National Institute of Standards and Technology }}</ref> [[ISO]] 10780,<ref name="ISO10780">{{cite web |author=ISO | title=ISO 10780:1994 : Stationary source emissions&nbsp;– Measurement of velocity and volume flowrate of gas streams in ducts |year=1994 |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=18855| author-link=International Organization for Standardization }}</ref> formerly [[IUPAC]] (STP) until 1982<ref name="IUPAC print" /> |- |{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0 ||[[ICAO]]'s [[International Standard Atmosphere|ISA]],<ref name="Handbook"> {{cite book|editor=Robert C. Weast |title=Handbook of Physics and Chemistry|edition=56th|publisher=CRC Press|pages=F201–F206|year=1975|isbn=978-0-87819-455-1}}</ref> ISO 13443,<ref name="ISO13443">{{cite book |title=Natural gas&nbsp;– Standard reference conditions (ISO 13443) |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=20461 |year=1996}}</ref> [[European Environment Agency|EEA]],<ref name="EEA">{{cite book |title=Extraction, First Treatment and Loading of Liquid & Gaseous Fossil Fuels (Emission Inventory Guidebook B521, Activities 050201&nbsp;– 050303) |date=September 1999 |publisher=European Environmental Agency |location=Copenhagen, Denmark |url=https://www.eea.europa.eu/publications/EMEPCORINAIR3/B521vs3.1.pdf/view |format=PDF }}</ref> EGIA{{Efn|Electricity and Gas Inspection Act (of Canada).|name=test}} (SI Definition)<ref name="EGIA">{{Cite web|title=Electricity and Gas Inspection Regulations|url=http://laws.justice.gc.ca/en/E-4/SOR-86-131/95708.html|website=laws.justice.gc.ca|access-date=2026-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20050103235031/http://laws.justice.gc.ca/en/E-4/SOR-86-131/95708.html|archive-date=2005-01-03|last=Government of Canada, Department of Justice}}</ref>, [https://www.thermexcel.com/french/tables/massair.htm Air density 1.225 kg/m³] |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | ||[[United States Environmental Protection Agency|EPA]],<ref name="NSPS">"Standards of Performance for New Sources", 40 CFR—Protection of the Environment, Chapter I, Part 60, Section 60.2, 1990.</ref> NIST.<ref name="NISTJournal">{{cite journal |title=Design and Uncertainty for a PVTt Gas Flow Standard |journal=Journal of Research of the National Institute of Standards and Technology |volume=108 |year=2003 |url=http://www.cstl.nist.gov/div836/836.01/PDFs/2003/j80wri.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20040721040809/http://www.cstl.nist.gov/div836/836.01/PDFs/2003/j80wri.pdf |url-status=dead |archive-date=2004-07-21 |issue=1 |pages=21–47 |doi=10.6028/jres.108.004 |pmid=27413592 |pmc=4844527 |last1=Wright |first1=J. D. |last2=Johnson |first2=A. N. |last3=Moldover |first3=M. R. }}</ref><ref>(Also called NTP, Normal Temperature and Pressure.)</ref><ref>{{Cite web |url=http://socratic.org/questions/what-is-the-difference-between-stp-and-ntp |title=What is the difference between STP and NTP?|website=Socratic |access-date=2018-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127035351/http://socratic.org/questions/what-is-the-difference-between-stp-and-ntp |archive-date=2015-11-27 |url-status=dead }}</ref> |- |{{convert|22|C|F|1|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |{{val|20|-|80}}||[[American Association of Physicists in Medicine]]<ref name="MedPHys">{{cite journal |title=AAPM's TG-51 protocol for clinical reference dosimetry of high-energy photon and electron beams|journal=Medical Physics |volume=26 |year=1999|issue=9|pages=1847–1870 |doi=10.1118/1.598691|pmid=10505874 |bibcode=1999MedPh..26.1847A|last1=Almond |first1=Peter R. |last2=Biggs |first2=Peter J. |last3=Coursey |first3=B. M. |last4=Hanson |first4=W. F. |last5=Huq |first5=M. Saiful |last6=Nath |first6=Ravinder |last7=Rogers |first7=D. W. O. |s2cid=12687636 |doi-access=free }}</ref> |- |{{convert|25|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | || &nbsp; |IUPAC (SATP),<ref name="CRC">"CRC Handbook of Chemistry and Physics", Definition of Ambient, Chapter 1-26, 95th Edition, William M. Haynes, ed., CRC Press, Boca Raton, FL, 2014.</ref> EPA<ref name="NAAQS">"National Primary and Secondary Ambient Air Quality Standards", 40 CFR—Protection of the Environment, Chapter I, Part 50, Section 50.3, 1998.</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||[[Compressed Air and Gas Institute|CAGI]]<ref name="CAGI">{{cite web |title=Glossary |year=2002 |publisher=Compressed Air and Gas Institute |location=Cleveland, OH, US |url=http://www.cagi.org/toolbox/glossary.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070902020158/http://www.cagi.org/toolbox/glossary.htm |url-status=dead |archive-date=2007-09-02}}</ref> |- |{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | || &nbsp; |[[Society of Petroleum Engineers|SPE]]<ref name="SPE">{{cite web |url=https://www.spe.org/authors/docs/metric_standard.pdf |title=The SI Metric System of Units and SPE Metric Standard (1982) |at=Standard Temperature (Page 24), and Notes for Table 2.3, (on PDF page 25 of 42 PDF pages), define two different sets of reference conditions, one for the standard cubic foot and one for the standard cubic meter |publisher=Society of Petroleum Engineers}}</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.3|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |50|| ISO 5011<ref name="ISO5011">{{cite book |title=Air Intake Filters (ISO 5011:2002) |year=2002 |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=http://www.iso.org/iso/en/prods-services/ISOstore/store.html}}</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|760.0|mmHg|kPa|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|760.0|mmHg|psi|disp=number|sortable=on}}|| style="text-align:center;" |{{convert|760.0|mmHg|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||[[GOST]] 2939-63 |- |{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.696|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.696|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | ||SPE,<ref name="SPE" /> U.S. [[Occupational Safety and Health Administration|OSHA]],<ref name="OSHA">"Storage and Handling of Liquefied Petroleum Gases" and "Storage and Handling of Anhydrous Ammonia", 29 CFR—Labor, Chapter XVII—Occupational Safety and Health Administration, Part 1910, Sect. 1910.110 and 1910.111, 1993 &nbsp;[https://web.archive.org/web/20060719085519/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&sid=f169acd0f57a17565c9984fa0f57d285&rgn=div8&view=text&node=29%3A5.1.1.1.8.8.33.10&idno=29 Storage/Handling of LPG].</ref> [[SCAQMD]]<ref name="SCAQMD">"Rule 102, Definition of Terms (Standard Conditions)", Amended December 2004, South Coast Air Quality Management District, Los Angeles, California, US &nbsp;[http://www.aqmd.gov/ SCAQMD Rule 102]</ref> |- |{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.73|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.73|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | ||EGIA{{Efn|Electricity and Gas Inspection Act (of Canada).|name=test}} (Imperial System Definition)<ref name="EGIA" /> |- |{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.7|psi|kPa mmHg|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.7|psi|inHg|2|disp=number|sortable=on}} | || &nbsp; |[[U.S. DOT]] ([[Standard cubic foot|SCF]])<ref name="USDOT">{{cite web|url=https://www.ecfr.gov/cgi-bin/text-idx?SID=4cb9c4fbd569caade0b61e28dec528f2&mc=true&node=se49.2.171_18&rgn=div8 |title=49 C.F.R. § 171 |access-date=22 May 2018}}</ref> |- |{{convert|59|F|C|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.503|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.503|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |78|||[[U.S. Army]] Standard Metro<ref name="ArmyStdMetro">{{cite book |chapter-url=http://www.exteriorballistics.com/ebexplained/5th/31.cfm |title=Rifle and Handgun Reloading Manual |edition=5 |chapter=Chapter 3&nbsp;– Effects of Altitude and Atmospheric Conditions (Exterior Ballistics Section) |author=Sierra Bullets |location=Sedalia, MO, US |access-date=2006-02-03 |archive-date=2006-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060309023230/http://www.exteriorballistics.com/ebexplained/5th/31.cfm |url-status=dead }}</ref>{{efn|The pressure is specified as 750 [[mmHg]]. However, the [[mmHg]] is temperature-dependent, since mercury expands as temperature goes up. Here the values for the 0–20&nbsp;°C range are given.}} |- |{{convert|59|F|C|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.696|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.696|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |60||ISO 2314,<ref name="ISO2314">{{cite book |title=Gas turbines&nbsp;– Acceptance tests (ISO 2314:2009) |year=2009 |edition=2 |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=https://www.iso.org/standard/42989.html}}</ref> ISO 3977-2,<ref name="ISO3977-2">{{cite book |title=Gas turbines&nbsp;– Procurement&nbsp;– Part 2: Standard reference conditions and ratings (ISO 3977-2:1997) |year=1997 |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=https://www.iso.org/standard/24755.html}}</ref> [[ASHRAE]] Fundamentals Handbook<ref>{{Cite web |title=ASHRAE Handbook Online |url=https://www.ashrae.org/technical-resources/ashrae-handbook/ashrae-handbook-online |access-date=2023-08-09 |website=www.ashrae.org}}</ref> |- |{{convert|70|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|29.92|inHg|kPa mmHg psi|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |0||[[Air Movement and Control Association|AMCA]],<ref name="AMCA">ANSI/AMCA Standard 210, "Laboratory Methods Of Testing Fans for Aerodynamic Performance Rating", as implied by http://www.greenheck.com/pdf/centrifugal/Plug.pdf when accessed on October 17, 2007.</ref>{{efn|The standard is given as 29.92 [[inHg]] at an unspecified temperature. This most likely corresponds to a standard pressure of 101.325 kPa, converted into ~29.921 inHg at {{convert|32|F|C}}.}} air density = 0.075 lbm/ft³.<ref>This AMCA standard applies only to air; Compressed Gas Association [CGA] applies to industrial gas use in US.</ref><ref>{{cite book|title=Compressed Gas Handbook|url=https://books.google.com/books?id=5EfhBwAAQBAJ&q=%22compressed+gas+association%22+handbook+fifth+edition|access-date=22 Nov 2017|isbn = 9781461306733|last1 = Association|first1 = Compressed Gas|date = 2012-12-06| publisher=Springer }}</ref> |- |{{convert|59|F|C|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|29.92|inHg|kPa mmHg psi|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | ||[[Federal Aviation Administration|FAA]]<ref name="FAA">{{cite book|year=2016|title=Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge|url=https://www.faa.gov/sites/faa.gov/files/2022-03/pilot_handbook.pdf|publisher=U.S. Department of Transportation Federal Aviation Administration|page=4{{hyphen}}3}}</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | | | 0 | EN 14511-1:2013<ref name="EN14511-1:2013">{{cite book |title=Air Conditioners, liquid chilling packages and heat pumps with electrically driven compressors for space heating and cooling |year=2013 |publisher=BSI EN|location=UK|url=https://shop.bsigroup.com/ProductDetail/?pid=000000000030271396}}</ref> |- |{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||ISO 2533:1975<ref name="ISO2533:1975">{{cite book |title=Standard Atmosphere|year=1975|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/7472.html}}</ref> ISO 13443:2005,<ref name="ISO13443:1996">{{cite book |title=Natural gas - Standard reference conditions|year=1996|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/20461.html}}</ref> ISO 7504:2015<ref name="ISO7504:2015">{{cite book |title=Gas analysis - Vocabulary|year=2015|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/53596.html}}</ref> |- |{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||[[DIN]] 1343:1990<ref name="DIN1343:1990">{{cite book |title=Referenzzustand, Normzustand, Normvolumen; Begriffe und Werte|year=1990|publisher=Deutsches Institut für Normung|location=Germany|url=https://www.din.de/en/getting-involved/standards-committees/natg/standards/wdc-beuth:din21:1505240 }}</ref> |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} sycbnx25iam196zhw2w527zl5t1z4v9 1357223 1357222 2026-05-31T07:24:14Z Bishaldev100 28807 /* तालिका */ 1357223 wikitext text/x-wiki '''मानक तापक्रम र दबाब''' प्रयोगात्मक मापनका लागि विभिन्न मापदण्डहरूको संग्रह हो। यसको प्रयोग अलग-अलग आंकडाका बीच तुलना गर्नको गरिन्छ। सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने मापदण्डहरू इन्टरनेशनल युनियन अफ प्योर एण्ड एप्लाइड केमिस्ट्री (IUPAC)<ref name="IUPAC print">{{cite book|title=IUPAC. Compendium of Chemical Terminology|year=1997|publisher=Blackwell Scientific Publications|location=Oxford|isbn=0-632-03583-8|author=A. D. McNaught and A. Wilkinson|editor5-first=Alan|editor5-last=McNaught|editor4-first=Aubrey|editor4-last=Jenkins|editor3-first=Bedřich|editor3-last=Košata|editor2-first=Jiří|editor2-last=Jirát|editor1-first=Miloslav|editor1-last=Nič|edition=2nd|url=https://dev.goldbook.iupac.org/files/pdf/green_book_2ed.pdf#page=62|page=54|doi=10.1351/goldbook|quote=Standard conditions for gases: ... and pressure of 10⁵&nbsp;pascals. The previous standard [[absolute pressure]] of 1&nbsp;atm (equivalent to 101.325&nbsp;kPa) was changed to 100&nbsp;[[Pascal (unit)|kPa]] in 1982. IUPAC recommends that the former pressure should be discontinued.}}</ref> र नेशनल इन्स्टिच्युट अफ स्ट्यान्डर्ड्स एण्ड टेक्नोलोजी (NIST) का हुन्, यद्यपि यी विश्वव्यापी रूपमा स्वीकार्य छैनन्। अन्य संस्थाहरूले विभिन्न अन्य परिभाषाहरू स्थापित गरेका छन्। == तालिका == <!-- Only edit this table in source mode, not in visual mode! --> {| class="wikitable sortable" style="white-space:nowrap" |+ हालको प्रयोगमा मानक अवस्था ! colspan=2| [[तापक्रम]] ! colspan=4| [[चाप]] ! [[Relative humidity|आद्रता]] ! rowspan=3 class="unsortable" | प्रकाशन गर्ने संस्था |- ! [[°सेल्सियस]] ! [[°फह्रेनहाइट]] ! [[किलोपास्कल]] ! [[मिमि पारो]] ! पि एस आइ ! इन्च पारो ! % |- ! !! !! !! !! !! !! &nbsp; |- |{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | || इन्टरनेशनल युनियन अफ प्योर एण्ड एप्लाइड केमिस्ट्री |[[IUPAC]] १९८२ देखि<ref name="IUPAC print" /> |- |{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | ||[[नेशनल इन्स्टिच्युट अफ स्ट्यान्डर्ड्स एण्ड टेक्नोलोजी|NIST]],<ref name="NISTDataBase7">{{cite web|url=https://www.nist.gov/pml/data/star/index.cfm |title=NIST Standard Reference Database 124&nbsp;– Stopping-Power and Range Tables for Electrons, Protons, and Helium Ions |access-date=2008-07-25 |author=NIST |year=1989 |quote=If you want the program to treat the material as an ideal gas, the density will be assumed given by ''M''/''V'', where ''M'' is the gram molecular weight of the gas and ''V'' is the mol volume of 22414&nbsp;cm³ at standard conditions (0&nbsp;deg&nbsp;C and 1&nbsp;atm). |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006154629/https://www.nist.gov/pml/data/star/index.cfm |archive-date=October 6, 2010 |author-link=National Institute of Standards and Technology }}</ref> [[अन्तर्राष्ट्रिय मानकीकरण सङ्गठन|आइ एस ओ]] 10780,<ref name="ISO10780">{{cite web |author=ISO | title=ISO 10780:1994 : Stationary source emissions&nbsp;– Measurement of velocity and volume flowrate of gas streams in ducts |year=1994 |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=18855| author-link=अन्तर्राष्ट्रिय मानकीकरण सङ्गठन }}</ref> formerly [[IUPAC]] (STP) until 1982<ref name="IUPAC print" /> |- |{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0 ||[[ICAO]]'s [[International Standard Atmosphere|ISA]],<ref name="Handbook"> {{cite book|editor=Robert C. Weast |title=Handbook of Physics and Chemistry|edition=56th|publisher=CRC Press|pages=F201–F206|year=1975|isbn=978-0-87819-455-1}}</ref> ISO 13443,<ref name="ISO13443">{{cite book |title=Natural gas&nbsp;– Standard reference conditions (ISO 13443) |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=20461 |year=1996}}</ref> [[European Environment Agency|EEA]],<ref name="EEA">{{cite book |title=Extraction, First Treatment and Loading of Liquid & Gaseous Fossil Fuels (Emission Inventory Guidebook B521, Activities 050201&nbsp;– 050303) |date=September 1999 |publisher=European Environmental Agency |location=Copenhagen, Denmark |url=https://www.eea.europa.eu/publications/EMEPCORINAIR3/B521vs3.1.pdf/view |format=PDF }}</ref> EGIA{{Efn|Electricity and Gas Inspection Act (of Canada).|name=test}} (SI Definition)<ref name="EGIA">{{Cite web|title=Electricity and Gas Inspection Regulations|url=http://laws.justice.gc.ca/en/E-4/SOR-86-131/95708.html|website=laws.justice.gc.ca|access-date=2026-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20050103235031/http://laws.justice.gc.ca/en/E-4/SOR-86-131/95708.html|archive-date=2005-01-03|last=Government of Canada, Department of Justice}}</ref>, [https://www.thermexcel.com/french/tables/massair.htm Air density 1.225 kg/m³] |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | ||[[United States Environmental Protection Agency|EPA]],<ref name="NSPS">"Standards of Performance for New Sources", 40 CFR—Protection of the Environment, Chapter I, Part 60, Section 60.2, 1990.</ref> NIST.<ref name="NISTJournal">{{cite journal |title=Design and Uncertainty for a PVTt Gas Flow Standard |journal=Journal of Research of the National Institute of Standards and Technology |volume=108 |year=2003 |url=http://www.cstl.nist.gov/div836/836.01/PDFs/2003/j80wri.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20040721040809/http://www.cstl.nist.gov/div836/836.01/PDFs/2003/j80wri.pdf |url-status=dead |archive-date=2004-07-21 |issue=1 |pages=21–47 |doi=10.6028/jres.108.004 |pmid=27413592 |pmc=4844527 |last1=Wright |first1=J. D. |last2=Johnson |first2=A. N. |last3=Moldover |first3=M. R. }}</ref><ref>(Also called NTP, Normal Temperature and Pressure.)</ref><ref>{{Cite web |url=http://socratic.org/questions/what-is-the-difference-between-stp-and-ntp |title=What is the difference between STP and NTP?|website=Socratic |access-date=2018-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127035351/http://socratic.org/questions/what-is-the-difference-between-stp-and-ntp |archive-date=2015-11-27 |url-status=dead }}</ref> |- |{{convert|22|C|F|1|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |{{val|20|-|80}}||[[American Association of Physicists in Medicine]]<ref name="MedPHys">{{cite journal |title=AAPM's TG-51 protocol for clinical reference dosimetry of high-energy photon and electron beams|journal=Medical Physics |volume=26 |year=1999|issue=9|pages=1847–1870 |doi=10.1118/1.598691|pmid=10505874 |bibcode=1999MedPh..26.1847A|last1=Almond |first1=Peter R. |last2=Biggs |first2=Peter J. |last3=Coursey |first3=B. M. |last4=Hanson |first4=W. F. |last5=Huq |first5=M. Saiful |last6=Nath |first6=Ravinder |last7=Rogers |first7=D. W. O. |s2cid=12687636 |doi-access=free }}</ref> |- |{{convert|25|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | || &nbsp; |IUPAC (SATP),<ref name="CRC">"CRC Handbook of Chemistry and Physics", Definition of Ambient, Chapter 1-26, 95th Edition, William M. Haynes, ed., CRC Press, Boca Raton, FL, 2014.</ref> EPA<ref name="NAAQS">"National Primary and Secondary Ambient Air Quality Standards", 40 CFR—Protection of the Environment, Chapter I, Part 50, Section 50.3, 1998.</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||[[Compressed Air and Gas Institute|CAGI]]<ref name="CAGI">{{cite web |title=Glossary |year=2002 |publisher=Compressed Air and Gas Institute |location=Cleveland, OH, US |url=http://www.cagi.org/toolbox/glossary.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070902020158/http://www.cagi.org/toolbox/glossary.htm |url-status=dead |archive-date=2007-09-02}}</ref> |- |{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | || &nbsp; |[[Society of Petroleum Engineers|SPE]]<ref name="SPE">{{cite web |url=https://www.spe.org/authors/docs/metric_standard.pdf |title=The SI Metric System of Units and SPE Metric Standard (1982) |at=Standard Temperature (Page 24), and Notes for Table 2.3, (on PDF page 25 of 42 PDF pages), define two different sets of reference conditions, one for the standard cubic foot and one for the standard cubic meter |publisher=Society of Petroleum Engineers}}</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.3|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |50|| ISO 5011<ref name="ISO5011">{{cite book |title=Air Intake Filters (ISO 5011:2002) |year=2002 |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=http://www.iso.org/iso/en/prods-services/ISOstore/store.html}}</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|760.0|mmHg|kPa|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|760.0|mmHg|psi|disp=number|sortable=on}}|| style="text-align:center;" |{{convert|760.0|mmHg|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||[[GOST]] 2939-63 |- |{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.696|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.696|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | ||SPE,<ref name="SPE" /> U.S. [[Occupational Safety and Health Administration|OSHA]],<ref name="OSHA">"Storage and Handling of Liquefied Petroleum Gases" and "Storage and Handling of Anhydrous Ammonia", 29 CFR—Labor, Chapter XVII—Occupational Safety and Health Administration, Part 1910, Sect. 1910.110 and 1910.111, 1993 &nbsp;[https://web.archive.org/web/20060719085519/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&sid=f169acd0f57a17565c9984fa0f57d285&rgn=div8&view=text&node=29%3A5.1.1.1.8.8.33.10&idno=29 Storage/Handling of LPG].</ref> [[SCAQMD]]<ref name="SCAQMD">"Rule 102, Definition of Terms (Standard Conditions)", Amended December 2004, South Coast Air Quality Management District, Los Angeles, California, US &nbsp;[http://www.aqmd.gov/ SCAQMD Rule 102]</ref> |- |{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.73|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.73|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | ||EGIA{{Efn|Electricity and Gas Inspection Act (of Canada).|name=test}} (Imperial System Definition)<ref name="EGIA" /> |- |{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.7|psi|kPa mmHg|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.7|psi|inHg|2|disp=number|sortable=on}} | || &nbsp; |[[U.S. DOT]] ([[Standard cubic foot|SCF]])<ref name="USDOT">{{cite web|url=https://www.ecfr.gov/cgi-bin/text-idx?SID=4cb9c4fbd569caade0b61e28dec528f2&mc=true&node=se49.2.171_18&rgn=div8 |title=49 C.F.R. § 171 |access-date=22 May 2018}}</ref> |- |{{convert|59|F|C|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.503|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.503|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |78|||[[U.S. Army]] Standard Metro<ref name="ArmyStdMetro">{{cite book |chapter-url=http://www.exteriorballistics.com/ebexplained/5th/31.cfm |title=Rifle and Handgun Reloading Manual |edition=5 |chapter=Chapter 3&nbsp;– Effects of Altitude and Atmospheric Conditions (Exterior Ballistics Section) |author=Sierra Bullets |location=Sedalia, MO, US |access-date=2006-02-03 |archive-date=2006-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060309023230/http://www.exteriorballistics.com/ebexplained/5th/31.cfm |url-status=dead }}</ref>{{efn|The pressure is specified as 750 [[mmHg]]. However, the [[mmHg]] is temperature-dependent, since mercury expands as temperature goes up. Here the values for the 0–20&nbsp;°C range are given.}} |- |{{convert|59|F|C|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.696|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.696|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |60||ISO 2314,<ref name="ISO2314">{{cite book |title=Gas turbines&nbsp;– Acceptance tests (ISO 2314:2009) |year=2009 |edition=2 |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=https://www.iso.org/standard/42989.html}}</ref> ISO 3977-2,<ref name="ISO3977-2">{{cite book |title=Gas turbines&nbsp;– Procurement&nbsp;– Part 2: Standard reference conditions and ratings (ISO 3977-2:1997) |year=1997 |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=https://www.iso.org/standard/24755.html}}</ref> [[ASHRAE]] Fundamentals Handbook<ref>{{Cite web |title=ASHRAE Handbook Online |url=https://www.ashrae.org/technical-resources/ashrae-handbook/ashrae-handbook-online |access-date=2023-08-09 |website=www.ashrae.org}}</ref> |- |{{convert|70|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|29.92|inHg|kPa mmHg psi|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |0||[[Air Movement and Control Association|AMCA]],<ref name="AMCA">ANSI/AMCA Standard 210, "Laboratory Methods Of Testing Fans for Aerodynamic Performance Rating", as implied by http://www.greenheck.com/pdf/centrifugal/Plug.pdf when accessed on October 17, 2007.</ref>{{efn|The standard is given as 29.92 [[inHg]] at an unspecified temperature. This most likely corresponds to a standard pressure of 101.325 kPa, converted into ~29.921 inHg at {{convert|32|F|C}}.}} air density = 0.075 lbm/ft³.<ref>This AMCA standard applies only to air; Compressed Gas Association [CGA] applies to industrial gas use in US.</ref><ref>{{cite book|title=Compressed Gas Handbook|url=https://books.google.com/books?id=5EfhBwAAQBAJ&q=%22compressed+gas+association%22+handbook+fifth+edition|access-date=22 Nov 2017|isbn = 9781461306733|last1 = Association|first1 = Compressed Gas|date = 2012-12-06| publisher=Springer }}</ref> |- |{{convert|59|F|C|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|29.92|inHg|kPa mmHg psi|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | ||[[Federal Aviation Administration|FAA]]<ref name="FAA">{{cite book|year=2016|title=Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge|url=https://www.faa.gov/sites/faa.gov/files/2022-03/pilot_handbook.pdf|publisher=U.S. Department of Transportation Federal Aviation Administration|page=4{{hyphen}}3}}</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | | | 0 | EN 14511-1:2013<ref name="EN14511-1:2013">{{cite book |title=Air Conditioners, liquid chilling packages and heat pumps with electrically driven compressors for space heating and cooling |year=2013 |publisher=BSI EN|location=UK|url=https://shop.bsigroup.com/ProductDetail/?pid=000000000030271396}}</ref> |- |{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||ISO 2533:1975<ref name="ISO2533:1975">{{cite book |title=Standard Atmosphere|year=1975|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/7472.html}}</ref> ISO 13443:2005,<ref name="ISO13443:1996">{{cite book |title=Natural gas - Standard reference conditions|year=1996|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/20461.html}}</ref> ISO 7504:2015<ref name="ISO7504:2015">{{cite book |title=Gas analysis - Vocabulary|year=2015|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/53596.html}}</ref> |- |{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||[[DIN]] 1343:1990<ref name="DIN1343:1990">{{cite book |title=Referenzzustand, Normzustand, Normvolumen; Begriffe und Werte|year=1990|publisher=Deutsches Institut für Normung|location=Germany|url=https://www.din.de/en/getting-involved/standards-committees/natg/standards/wdc-beuth:din21:1505240 }}</ref> |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} 56qgp9mq79z7ab8mqhg7w3wesgkfzyb 1357224 1357223 2026-05-31T07:27:43Z Bishaldev100 28807 /* तालिका */ 1357224 wikitext text/x-wiki '''मानक तापक्रम र दबाब''' प्रयोगात्मक मापनका लागि विभिन्न मापदण्डहरूको संग्रह हो। यसको प्रयोग अलग-अलग आंकडाका बीच तुलना गर्नको गरिन्छ। सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने मापदण्डहरू इन्टरनेशनल युनियन अफ प्योर एण्ड एप्लाइड केमिस्ट्री (IUPAC)<ref name="IUPAC print">{{cite book|title=IUPAC. Compendium of Chemical Terminology|year=1997|publisher=Blackwell Scientific Publications|location=Oxford|isbn=0-632-03583-8|author=A. D. McNaught and A. Wilkinson|editor5-first=Alan|editor5-last=McNaught|editor4-first=Aubrey|editor4-last=Jenkins|editor3-first=Bedřich|editor3-last=Košata|editor2-first=Jiří|editor2-last=Jirát|editor1-first=Miloslav|editor1-last=Nič|edition=2nd|url=https://dev.goldbook.iupac.org/files/pdf/green_book_2ed.pdf#page=62|page=54|doi=10.1351/goldbook|quote=Standard conditions for gases: ... and pressure of 10⁵&nbsp;pascals. The previous standard [[absolute pressure]] of 1&nbsp;atm (equivalent to 101.325&nbsp;kPa) was changed to 100&nbsp;[[Pascal (unit)|kPa]] in 1982. IUPAC recommends that the former pressure should be discontinued.}}</ref> र नेशनल इन्स्टिच्युट अफ स्ट्यान्डर्ड्स एण्ड टेक्नोलोजी (NIST) का हुन्, यद्यपि यी विश्वव्यापी रूपमा स्वीकार्य छैनन्। अन्य संस्थाहरूले विभिन्न अन्य परिभाषाहरू स्थापित गरेका छन्। == तालिका == <!-- Only edit this table in source mode, not in visual mode! --> {| class="wikitable sortable" style="white-space:nowrap" |+ हालको प्रयोगमा मानक अवस्था ! colspan=2| [[तापक्रम]] ! colspan=4| [[चाप]] ! [[Relative humidity|आद्रता]] ! rowspan=3 class="unsortable" | प्रकाशन गर्ने संस्था |- ! [[°सेल्सियस]] ! [[°फह्रेनहाइट]] ! [[किलोपास्कल]] ! [[मिमि पारो]] ! पि एस आइ ! इन्च पारो ! % |- ! !! !! !! !! !! !! &nbsp; |- |{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | || इन्टरनेशनल युनियन अफ प्योर एण्ड एप्लाइड केमिस्ट्री |[[IUPAC]] १९८२ देखि<ref name="IUPAC print" /> |- |{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | ||[[नेशनल इन्स्टिच्युट अफ स्ट्यान्डर्ड्स एण्ड टेक्नोलोजी|NIST]],<ref name="NISTDataBase7">{{cite web|url=https://www.nist.gov/pml/data/star/index.cfm |title=NIST Standard Reference Database 124&nbsp;– Stopping-Power and Range Tables for Electrons, Protons, and Helium Ions |access-date=2008-07-25 |author=NIST |year=1989 |quote=If you want the program to treat the material as an ideal gas, the density will be assumed given by ''M''/''V'', where ''M'' is the gram molecular weight of the gas and ''V'' is the mol volume of 22414&nbsp;cm³ at standard conditions (0&nbsp;deg&nbsp;C and 1&nbsp;atm). |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006154629/https://www.nist.gov/pml/data/star/index.cfm |archive-date=October 6, 2010 |author-link=National Institute of Standards and Technology }}</ref> [[अन्तर्राष्ट्रिय मानकीकरण सङ्गठन|आइ एस ओ]] 10780,<ref name="ISO10780">{{cite web |author=ISO | title=ISO 10780:1994 : Stationary source emissions&nbsp;– Measurement of velocity and volume flowrate of gas streams in ducts |year=1994 |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=18855| author-link=अन्तर्राष्ट्रिय मानकीकरण सङ्गठन }}</ref> formerly [[IUPAC]] (STP) until 1982<ref name="IUPAC print" /> |- |{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0 ||[[अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठन|आइकाओ]]'s [[International Standard Atmosphere|ISA]],<ref name="Handbook"> {{cite book|editor=Robert C. Weast |title=Handbook of Physics and Chemistry|edition=56th|publisher=CRC Press|pages=F201–F206|year=1975|isbn=978-0-87819-455-1}}</ref> ISO 13443,<ref name="ISO13443">{{cite book |title=Natural gas&nbsp;– Standard reference conditions (ISO 13443) |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=20461 |year=1996}}</ref> [[European Environment Agency|EEA]],<ref name="EEA">{{cite book |title=Extraction, First Treatment and Loading of Liquid & Gaseous Fossil Fuels (Emission Inventory Guidebook B521, Activities 050201&nbsp;– 050303) |date=September 1999 |publisher=European Environmental Agency |location=Copenhagen, Denmark |url=https://www.eea.europa.eu/publications/EMEPCORINAIR3/B521vs3.1.pdf/view |format=PDF }}</ref> EGIA{{Efn|Electricity and Gas Inspection Act (of Canada).|name=test}} (SI Definition)<ref name="EGIA">{{Cite web|title=Electricity and Gas Inspection Regulations|url=http://laws.justice.gc.ca/en/E-4/SOR-86-131/95708.html|website=laws.justice.gc.ca|access-date=2026-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20050103235031/http://laws.justice.gc.ca/en/E-4/SOR-86-131/95708.html|archive-date=2005-01-03|last=Government of Canada, Department of Justice}}</ref>, [https://www.thermexcel.com/french/tables/massair.htm Air density 1.225 kg/m³] |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | ||[[United States Environmental Protection Agency|EPA]],<ref name="NSPS">"Standards of Performance for New Sources", 40 CFR—Protection of the Environment, Chapter I, Part 60, Section 60.2, 1990.</ref> NIST.<ref name="NISTJournal">{{cite journal |title=Design and Uncertainty for a PVTt Gas Flow Standard |journal=Journal of Research of the National Institute of Standards and Technology |volume=108 |year=2003 |url=http://www.cstl.nist.gov/div836/836.01/PDFs/2003/j80wri.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20040721040809/http://www.cstl.nist.gov/div836/836.01/PDFs/2003/j80wri.pdf |url-status=dead |archive-date=2004-07-21 |issue=1 |pages=21–47 |doi=10.6028/jres.108.004 |pmid=27413592 |pmc=4844527 |last1=Wright |first1=J. D. |last2=Johnson |first2=A. N. |last3=Moldover |first3=M. R. }}</ref><ref>(Also called NTP, Normal Temperature and Pressure.)</ref><ref>{{Cite web |url=http://socratic.org/questions/what-is-the-difference-between-stp-and-ntp |title=What is the difference between STP and NTP?|website=Socratic |access-date=2018-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127035351/http://socratic.org/questions/what-is-the-difference-between-stp-and-ntp |archive-date=2015-11-27 |url-status=dead }}</ref> |- |{{convert|22|C|F|1|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |{{val|20|-|80}}||[[American Association of Physicists in Medicine]]<ref name="MedPHys">{{cite journal |title=AAPM's TG-51 protocol for clinical reference dosimetry of high-energy photon and electron beams|journal=Medical Physics |volume=26 |year=1999|issue=9|pages=1847–1870 |doi=10.1118/1.598691|pmid=10505874 |bibcode=1999MedPh..26.1847A|last1=Almond |first1=Peter R. |last2=Biggs |first2=Peter J. |last3=Coursey |first3=B. M. |last4=Hanson |first4=W. F. |last5=Huq |first5=M. Saiful |last6=Nath |first6=Ravinder |last7=Rogers |first7=D. W. O. |s2cid=12687636 |doi-access=free }}</ref> |- |{{convert|25|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | || &nbsp; |IUPAC (SATP),<ref name="CRC">"CRC Handbook of Chemistry and Physics", Definition of Ambient, Chapter 1-26, 95th Edition, William M. Haynes, ed., CRC Press, Boca Raton, FL, 2014.</ref> EPA<ref name="NAAQS">"National Primary and Secondary Ambient Air Quality Standards", 40 CFR—Protection of the Environment, Chapter I, Part 50, Section 50.3, 1998.</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||[[Compressed Air and Gas Institute|CAGI]]<ref name="CAGI">{{cite web |title=Glossary |year=2002 |publisher=Compressed Air and Gas Institute |location=Cleveland, OH, US |url=http://www.cagi.org/toolbox/glossary.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070902020158/http://www.cagi.org/toolbox/glossary.htm |url-status=dead |archive-date=2007-09-02}}</ref> |- |{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|100.000|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | || &nbsp; |[[Society of Petroleum Engineers|SPE]]<ref name="SPE">{{cite web |url=https://www.spe.org/authors/docs/metric_standard.pdf |title=The SI Metric System of Units and SPE Metric Standard (1982) |at=Standard Temperature (Page 24), and Notes for Table 2.3, (on PDF page 25 of 42 PDF pages), define two different sets of reference conditions, one for the standard cubic foot and one for the standard cubic meter |publisher=Society of Petroleum Engineers}}</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.3|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |50|| ISO 5011<ref name="ISO5011">{{cite book |title=Air Intake Filters (ISO 5011:2002) |year=2002 |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=http://www.iso.org/iso/en/prods-services/ISOstore/store.html}}</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|760.0|mmHg|kPa|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|760.0|mmHg|psi|disp=number|sortable=on}}|| style="text-align:center;" |{{convert|760.0|mmHg|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||[[GOST]] 2939-63 |- |{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.696|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.696|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | ||SPE,<ref name="SPE" /> U.S. [[Occupational Safety and Health Administration|OSHA]],<ref name="OSHA">"Storage and Handling of Liquefied Petroleum Gases" and "Storage and Handling of Anhydrous Ammonia", 29 CFR—Labor, Chapter XVII—Occupational Safety and Health Administration, Part 1910, Sect. 1910.110 and 1910.111, 1993 &nbsp;[https://web.archive.org/web/20060719085519/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&sid=f169acd0f57a17565c9984fa0f57d285&rgn=div8&view=text&node=29%3A5.1.1.1.8.8.33.10&idno=29 Storage/Handling of LPG].</ref> [[SCAQMD]]<ref name="SCAQMD">"Rule 102, Definition of Terms (Standard Conditions)", Amended December 2004, South Coast Air Quality Management District, Los Angeles, California, US &nbsp;[http://www.aqmd.gov/ SCAQMD Rule 102]</ref> |- |{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.73|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.73|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | ||EGIA{{Efn|Electricity and Gas Inspection Act (of Canada).|name=test}} (Imperial System Definition)<ref name="EGIA" /> |- |{{convert|60|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.7|psi|kPa mmHg|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.7|psi|inHg|2|disp=number|sortable=on}} | || &nbsp; |[[U.S. DOT]] ([[Standard cubic foot|SCF]])<ref name="USDOT">{{cite web|url=https://www.ecfr.gov/cgi-bin/text-idx?SID=4cb9c4fbd569caade0b61e28dec528f2&mc=true&node=se49.2.171_18&rgn=div8 |title=49 C.F.R. § 171 |access-date=22 May 2018}}</ref> |- |{{convert|59|F|C|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.503|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.503|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |78|||[[संयुक्त राज्य अमेरिकी सेना|अमेरिकी सेना]] Standard Metro<ref name="ArmyStdMetro">{{cite book |chapter-url=http://www.exteriorballistics.com/ebexplained/5th/31.cfm |title=Rifle and Handgun Reloading Manual |edition=5 |chapter=Chapter 3&nbsp;– Effects of Altitude and Atmospheric Conditions (Exterior Ballistics Section) |author=Sierra Bullets |location=Sedalia, MO, US |access-date=2006-02-03 |archive-date=2006-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060309023230/http://www.exteriorballistics.com/ebexplained/5th/31.cfm |url-status=dead }}</ref>{{efn|The pressure is specified as 750 [[mmHg]]. However, the [[mmHg]] is temperature-dependent, since mercury expands as temperature goes up. Here the values for the 0–20&nbsp;°C range are given.}} |- |{{convert|59|F|C|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|14.696|psi|kPa mmHg|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |{{convert|14.696|psi|inHg|disp=number|sortable=on}} | style="text-align:center;" |60||ISO 2314,<ref name="ISO2314">{{cite book |title=Gas turbines&nbsp;– Acceptance tests (ISO 2314:2009) |year=2009 |edition=2 |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=https://www.iso.org/standard/42989.html}}</ref> ISO 3977-2,<ref name="ISO3977-2">{{cite book |title=Gas turbines&nbsp;– Procurement&nbsp;– Part 2: Standard reference conditions and ratings (ISO 3977-2:1997) |year=1997 |publisher=International Organization for Standardization |location=Geneva, Switzerland |url=https://www.iso.org/standard/24755.html}}</ref> [[ASHRAE]] Fundamentals Handbook<ref>{{Cite web |title=ASHRAE Handbook Online |url=https://www.ashrae.org/technical-resources/ashrae-handbook/ashrae-handbook-online |access-date=2023-08-09 |website=www.ashrae.org}}</ref> |- |{{convert|70|F|C|2|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|29.92|inHg|kPa mmHg psi|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | style="text-align:center;" |0||[[Air Movement and Control Association|AMCA]],<ref name="AMCA">ANSI/AMCA Standard 210, "Laboratory Methods Of Testing Fans for Aerodynamic Performance Rating", as implied by http://www.greenheck.com/pdf/centrifugal/Plug.pdf when accessed on October 17, 2007.</ref>{{efn|The standard is given as 29.92 [[inHg]] at an unspecified temperature. This most likely corresponds to a standard pressure of 101.325 kPa, converted into ~29.921 inHg at {{convert|32|F|C}}.}} air density = 0.075 lbm/ft³.<ref>This AMCA standard applies only to air; Compressed Gas Association [CGA] applies to industrial gas use in US.</ref><ref>{{cite book|title=Compressed Gas Handbook|url=https://books.google.com/books?id=5EfhBwAAQBAJ&q=%22compressed+gas+association%22+handbook+fifth+edition|access-date=22 Nov 2017|isbn = 9781461306733|last1 = Association|first1 = Compressed Gas|date = 2012-12-06| publisher=Springer }}</ref> |- |{{convert|59|F|C|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}}||{{convert|29.92|inHg|kPa mmHg psi|disp=tablecen|sortable=on|order=flip}} | ||[[Federal Aviation Administration|FAA]]<ref name="FAA">{{cite book|year=2016|title=Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge|url=https://www.faa.gov/sites/faa.gov/files/2022-03/pilot_handbook.pdf|publisher=U.S. Department of Transportation Federal Aviation Administration|page=4{{hyphen}}3}}</ref> |- |{{convert|20|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | | | 0 | EN 14511-1:2013<ref name="EN14511-1:2013">{{cite book |title=Air Conditioners, liquid chilling packages and heat pumps with electrically driven compressors for space heating and cooling |year=2013 |publisher=BSI EN|location=UK|url=https://shop.bsigroup.com/ProductDetail/?pid=000000000030271396}}</ref> |- |{{convert|15|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||ISO 2533:1975<ref name="ISO2533:1975">{{cite book |title=Standard Atmosphere|year=1975|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/7472.html}}</ref> ISO 13443:2005,<ref name="ISO13443:1996">{{cite book |title=Natural gas - Standard reference conditions|year=1996|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/20461.html}}</ref> ISO 7504:2015<ref name="ISO7504:2015">{{cite book |title=Gas analysis - Vocabulary|year=2015|publisher=International Organization for Standardization|location=Geneva, Switzerland|url=https://www.iso.org/standard/53596.html}}</ref> |- |{{convert|0|C|F|disp=tablecen|sortable=on}}||{{convert|101.325|kPa|mmHg psi inHg|disp=tablecen|sortable=on}} | style="text-align:center;" |0||[[DIN]] 1343:1990<ref name="DIN1343:1990">{{cite book |title=Referenzzustand, Normzustand, Normvolumen; Begriffe und Werte|year=1990|publisher=Deutsches Institut für Normung|location=Germany|url=https://www.din.de/en/getting-involved/standards-committees/natg/standards/wdc-beuth:din21:1505240 }}</ref> |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ctchox6h1wc7j0r67oxbiovzksowbu2