विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 825 1357669 1331810 2026-06-03T10:07:07Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357669 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | religion = [[हिन्दु धर्म]] | image = Rigveda MS2097.jpg | caption = ऋग्वेद | image_size = 280px | language = [[वैदिक संस्कृत]] | chapters = १० मंडलहरू | sutras = | verses = १०,५५२ मन्त्रहरू }} {{हिन्दु धर्म बाकस}} '''ऋग्वेद ''' [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]] अथवा [[हिन्दु धर्म]]को प्रथम स्रोत ग्रन्थ हो। यसमा १०२८ [[सूक्त]] छन्, जसमा [[देवता|देवताहरू]]को [[स्तुति]] गरिएको छ। यसमा देवताहरूको यज्ञमा आह्वान गर्नका लागि मन्त्र छन्, यही सर्वप्रथम वेद हो। ऋग्वेदलाई संसारका सबै इतिहासकार [[हिन्द-यूरोपीय भाषा-परिवार]]को सबैभन्दा पहिलो रचना मान्दछन्। यी संसारका सर्वप्रथम ग्रन्थहरू मध्येको एक हो। ऋक् संहितामा १० मण्डल, बालखिल्य सहित १०२८ सूक्त छन्। वेद मंत्रहरूका समूहलाई सूक्त भनिन्छ, जसमा एकदैवत्व तथा एकार्थको नैं प्रतिपादन रहन्छ। कात्यायन प्रभति ऋषिहरूको अनुक्रमणीका अनुसार ऋचाहरूको सङ्ख्या १०,५८०, शब्दहरूको सङ्ख्या १५३५२६ तथा शौनक कृत अनुक्रमणीका अनुसार ४,३२,००० अक्षर छन्। ऋग्वेदको जिन २१ शाखाहरूको वर्णन मिल्दछ, उनमादेखि चरणव्युह ग्रन्थका अनुसार पाँच नैं प्रमुख छन्- १. शाकल, २. वाष्कल, ३. आश्वलायन, ४. शांखायन र माण्डूकायन। ऋग्वेदमा ऋचाहरूको बाहुल्य हुनको कारण यसलाई ज्ञानको वेद भनिन्छ। ऋग्वेदमा नैं मृत्युनिवारक त्र्यम्बक-मंत्र वा मृत्युञ्जय मन्त्र (७/५९/१२) वर्णित छ, ऋग्विधानका अनुसार यस मंत्रका जपका साथ विधिवत व्रत तथा हवन गर्नको लागि दीर्घ आयु प्राप्त हुन्छ तथा मृत्यु टाडा हो गर्न सब प्रकारको सुख प्राप्त हुन्छ। विश्वविख्यात गाईत्री मन्त्र (ऋ० ३/६२/१०) पनि यसैमा वर्णित हो। ऋग्वेदमा अनेक प्रकारका लोकोपयोगी-सूक्त, तत्त्वज्ञान-सूक्त, संस्कार-सुक्त उदाहरणतः [[रोग]] निवारक-सूक्त (ऋ०१०/१३७/१-७),श्री सूक्त वा लक्ष्मी सुक्त (ऋग्वेदका परिशिष्ट सूक्तको खिलसूक्तमा), तत्त्वज्ञानका नासदीय-सूक्त (ऋ० १०/१२९/१-७) तथा हिरण्यगर्भ-सूक्त (ऋ०१०/१२१/१-१०) र विवाह आदिका सूक्त (ऋ० १०/८५/१-४७) वर्णित छन्, जसमा ज्ञान विज्ञानको चरमोत्कर्ष देखिन्छ। ==सूक्त, ऋषि र छन्द== प्रत्येक मन्त्रमा तीनवटा विशेषता हुन्छन्, मन्त्रको नाम– अर्थात् सूक्त। सूक्तको अर्थ हो सु–उक्त अर्थात् ज्यादै स्पष्ट रूपमा बताइएको। अर्को विशेषता हो त्यस सूक्तका रचयिताको नाम अर्थात् ऋषिको नाम। पछिल्लो समयमा ऋषिको अर्थ साधु संन्यासी भए तापनि सुरुमा ऋषि विशेष अर्थमा प्रयोग हुने गथ्र्यो। त्यसैले अङ्ग्रेजी अनुवादहरूले सीयर ९कभभच० अनुवाद गरेका छन्। सीयरको एउटा अर्थ प्रोफेट पनि हो। त्यसैले ऋषिलाई सम्प्रदाय प्रवत्र्तक पनि भनिन्थ्यो। जुन व्यक्तिले ज्ञानको क्षेत्रमा एक नयां योगदान गर्न सक्छ उसलाई मात्र ऋषि (रिसर्चर) भनिन्थ्यो। वेदको अर्को विशेषता हो, छन्द। जुन लय वा भाकामा ऋचा गाइन्छ त्यसलाई छन्द भनिन्छ। बढी प्रयोग गरिएका छन्दहरू त्रिष्टुप, अनुष्टप जस्ता छन्दहरू छन्। त्यसैले वैदिक मन्त्रहरूको एक मुख्य विशेषता लयात्मकता पनि हो। ऋग्वेदमा ३० मुख्य देवता २० अन्य देवताको नाम उल्लेख छ।<ref>{{cite book|last1=आचार्य|first1=श्रीराम|title=ऋग्वेद संहिता|date=सन् २०११|publisher=युग निर्माण योजना|location=मथुरा}}</ref><ref>{{cite book|last1=गौतम|first1=प्रसन्नचन्द्र सं.|title=ऋग्वेद संहिता भाग १ र २,|date=वि.सं.२०६७|publisher=कुलचन्द्र गौतम स्मृति संस्था|location=काठमाडौँ}}</ref> ==वेद वाणीको ज्ञान== लिपिको आविष्कार हुनु अघि वेदको मन्त्र रचना भएको कुरा विभिन्न मन्त्रद्वारा स्पष्ट हुन्छ। त्यसैले वेद मुख्यतया वाणी आधारित ज्ञान हो। उदाहरणका लागि एउटा वैदिक मन्त्र छ, गायत्री मन्त्र। गायत्री एउटा छन्दको नाम हो जसका देवता सविता र ऋषि विश्वामित्र हुन्। गायत्री छन्दमा २४ पूर्ण अक्षर हुन्छन्। तीनवटा पद हुन्छन्। यसलाई बोल्दा २४ अक्षर पुग्छ तर लिपिको आधारमा त्यसलाई २४ पुर्याउन सकिंदैन। यस्ता अनेक कुराले वेदको अति प्राचीनता सिद्ध हुन्छ। सुरुमा श्रुति परम्परामा संरक्षण गरिएको यो वेद गुप्त काल चौथो शताब्दी पछि ब्राह्मी लिपिमा सुरक्षित गरिएका थिए। ==वेद विभाजन र ज्ञानको सुरक्षा== वेदको विभाजन गरिएको कुरालाई संस्कृत साहित्यमा ज्यादै उच्च स्थान र चर्चित प्रसंग मानिन्छ। यस कुराले पनि वेदको प्राचीनता स्पष्ट हुन्छ। प्रसंग के हो भने सुरुमा वेद एउटा मात्र थियो। ज्यादै विशाल भएका र लाखौं सङ्ख्यामा मन्त्रहरू रचना भए। त्यस समयमा लिपिबद्ध गर्ने विधि विकास भएको थिएन। लिपि थिएन। मसी, कलम र भोजपत्रको प्रयोग सुरु भैसकेको थिएन। त्यसैले श्रुति परम्परामा मन्त्रहरू हराउन थाले। मानिसले घोकर राखेका कुराहरू बिर्सनछन्। योग्य शिष्य नभएमा आफुले पाएको ज्ञान मौखिक हस्तान्तरण गर्न सकिंदैन र गुरुसंगै ज्ञान पनि समाप्त हुन जान्छ। यसरी केही सूक्त र केही ऋचा लोप भए। ती मन्त्रहरूसँग प्राचीन अभिलेखका प्रमाण पनि हराए। हजारौं मन्त्र हराइसकेका छन् भन्ने विज्ञहरूको भनाई छ। यो कुरा विभिन्न शास्त्रहरूमा समेत स्पष्ट शब्दमा भनिएको छ। यो सब देखेर ज्ञानको सुरक्षाका लागि चिन्तित महाज्ञानी व्यासले अनेक प्रयास गरे। यस क्रममा उनले ज्ञानलाई सांयोगिक रूपमा सुरुमा तीन समूहमा र पछि चार समूहमा विभाजन गरे। प्रत्येक समूहका मन्त्रहरूलाई अलग शिष्य समूहलाई जिम्मा लगाए। मन्त्रहरू संझन योग्य र विशिष्ट बनाउनका लागि एक थरी मन्त्रलाई लयात्मक, अर्का थरीलाई क्रियात्मक, अर्को थरीलाई सङ्गीतात्मकता र एक थरीलाई मिश्रित बनाएर प्रत्येकको प्रकृति छुट्टयाए। यिनै पछि ऋक्, यजुर्, साम र वेद कहलाइए। एउटा वेदलाई २० वर्षसम्म दोहोर्याउने परम्परा बसाले। यसरी ज्ञान सुरक्षित भयो। मन्त्रहरू केही सुरक्षित भए। ज्ञान पनि सुरक्षित भयो। त्यस अघिका मन्त्रहरू हराएर गए। यी सबै कुराको सुरक्षा गर्ने विधि वेदव्यासले चिन्तन गरे। ज्ञानको विभाजन गरी अलग अलग भागको सुरक्षा अलग अलग समूहले गर्ने। यसलाई सुनिश्चित गर्न विभिन्न मन्त्रहरूको विभिन्न प्रयोगलाई प्रचलनमा ल्याइयो। कुनै मन्त्रलाई जप गरेर अनेक आवृत्तिमा जप्ने कुनैलाई हवनमा प्रयोग गर्ने काम भयो। जुन ज्यादै महŒवपूर्ण र प्राचीन थिए तिनीहरूलाई सबैतिर प्रयोगमा ल्याइयो। जप, ध्यान र कर्मकाण्ड सबै ठाउँमा। यसरी मन्त्रहरू सुरक्षित हुन पुगे। आज जे जति मन्त्रहरू उपलब्ध छन्, त्यसको सुरक्षामा यसै विधिले काम गरेको छ। जसको प्रतिपादन व्यासले गरेका हुन्। त्यसैले कृष्णद्वैपायनको नाम वेदव्यास हुन पुग्यो।<ref>बाबु राम ज्ञवाली, ऋग्वेदबारे केही वैज्ञानिक तथ्यहरू मिर्मिरे (सांस्कृतिक विशेषांक), नेपाल राष्ट्र बैङ्क बैशाख जेठ २०७० वर्ष ४२अंक १ पूर्णांक ३२० पृ २७२–२७७</ref> ==ऋषि र ऋषिकाहरू== ऋग्वेदका मन्त्रहरूमा गार्गी, [[अपाला]], घोषा, लोपामुद्रा, कक्षिवती, यमी, इन्द्रायणी, दक्षिणा, वसुकरपत्नी, उर्वशी, अंगिरसी, श्रीलक्षा, गोधा, आत्रेयी आदि ३० वटा ऋषिकाहरू (महिला रचयिताहरू) का मन्त्र पाइन्छन्, कति ऋषिकाहरूको नाम लोप भएको हुनसक्छ। वशिष्ठ, विश्वामित्र, भृगु, अगस्त्य, कण्व, गर्ग, अत्रि, गृत्समद आदि ४०० ऋषिहरू (पुरुष रचयिताहरू) को नाम मन्त्रका साथ सुरक्षित छन् तर कैयौँ यस्तै महत्त्पूर्ण नामहरू हराइसकेका छन्। ==केही प्रमुख कुराहरू== ऋग्वेदका विषयमा केही प्रमुख कुराहरू निम्नलिखित छ<ref>{{cite book|last1=प्रपन्नाचार्य|title=वेदमा के छ|date=वि.सं.२०५०|publisher=साझा प्रकाशन|location=काठमाडौँ}}</ref>- *यो मानव सभ्यताको प्राचीनतम उपलब्ध अभिलेख हो। *ॠग्वेदका धेरै सूक्तहरूमा विभिन्न वैदिक [[देवता|देवताहरू]]को स्तुति गर्ने मंत्र छन्। यद्यपि ॠग्वेदमा अन्य प्रकारका सूक्त पनि छन्, परन्तु देवताहरूको स्तुति गर्ने स्तोत्रहरूको प्रधान्दछ। *आधुनिकतम ज्ञान विज्ञानका प्राथमिक कुराहरू त्यहां बडो गम्भीर एवं विश्लेषणात्मक रूपमा प्रस्तु गरिएका छन्। उदाहरणका लागि आधुनिकतम मानिने विषयहरू [[अर्थशास्त्र]] तथा [[समाजशास्त्र]]का आधारभूत अवधारणाहरू [[दान सूक्त]] तथा [[पुरुष सूक्त]]मा उपलब्ध छन्। यही कुरा अन्य विषयका सन्दर्भमा पनि लागू हुन्छ। *ॠग्वेदमा कुल दस मण्डल छन् र उनमा १०२८ सूक्त छन् र कुल १०,५८० ॠचाहरू छन्। *ॠग्वेदका दस मण्डलहरूमा केही मण्डल साना छन् र केही मण्डल ठूला छन्। ==सन्दर्भ== <references/> # ऋग्वेद संहिता भाग १ र २, सं. डा. प्रसन्नचन्द्र गौतम, काठमाडौँ : कुलचन्द्र गौतम स्मृति संस्था, वि.सं.२०६७। # ज्ञवाली, बाबु राम, (वि.सं.२०७०), ऋग्वेदबारे केही वैज्ञानिक तथ्यहरू, मिर्मिरे (सांस्कृतिक विशेषांक), वर्ष ४२, अंक १, पूर्णांक ३२०, बैशाख जेठ २०७०, काठमाडौँ : नेपाल राष्ट्र बैङ्क। # प्रपन्नाचार्य, (वि.सं.२०५०), वेदमा के छ, काठमाडौँ : साझा प्रकाशन। # सातवलेकर, दामोदर,(सन् २०११),ऋग्वेदका सुबोध भाष्य खण्ड १–२, गुजरात : स्वाध्याय मण्डल। # आचार्य, श्रीराम (सन् २०११) ऋग्वेद संहिता युग निर्माण योजना मथुरा == सम्बन्धित कडीहरू == * [http://wikisource.org/wiki/ऋग्वेदः ऋग्वेद / संस्कृत: Wikisource] ==यी पनि हेर्नुहोस्== *[[वैदिक साहित्य]] *[[वैदिक काल]] *[[ऐतिहासिक वैदिक धर्म|वैदिक धर्म]] *[[वैदिक संस्कृति]] *[[वैदिक कला]] *[[वैदिक संस्कृत]] ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.vedpuran.com/# '''वेद-पुराण'''] - यहाँ चारहरू वेद एवं दस भन्दा अधिक पुराण नेपाली अर्थ सहित उपलब्ध छन्। पुराणहरूलाई यहाँ सुना पनि जा सक्छ। *[http://is1.mum.edu/vedicreserve/puran.htm महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408110939/http://is1.mum.edu/vedicreserve/puran.htm |date=2008-04-08 }}-यहाँ सम्पूर्ण वैदिक साहित्य संस्कृतमा उपलब्ध छ। *[http://www.tdil.mit.gov.in/vedicjan04/hDefault.html ज्ञानामृतम्] - वेद, अरण्यक, उपनिषद् आदिमा सम्यक जानकारी *[http://www.aryasamajjamnagar.org/vedang.htm वेद एवं वेदांग] - आर्य समाज, जामनगरका जालघरमा सबै वेद एवं तिनको भाष्य दिये भए छन्। *[http://www.samaydarpan.com/july/pehal5.aspx जसको उदेश्य छ - '''वेद प्रचार''']{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://veda-vidya.com/puran.php वेद-विद्या_डट_कम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100521212751/http://veda-vidya.com/puran.php |date=2010-05-21 }} {{कमन्सश्रेणी|Rig Veda}} {{हिन्दु धर्म}} {{हिन्दु देवी देवता}} [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] [[श्रेणी:देवी-देवताहरू]] [[श्रेणी:संस्कृत साहित्य]] [[श्रेणी:पुराण]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:स्मृति]] [[श्रेणी:वैदिक धर्म]] [[श्रेणी:भारतीय दर्शन]] [[श्रेणी:ऋग्वेद| ]] dstsum2y19gw4zzejwvr58k2cweerzb 0 1908 1357470 1356792 2026-06-03T07:57:39Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357470 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = गणतन्त्र अजरबैजान | common_name = अजरबैजान | native_name = {{native name|az|Azərbaycan Respublikası}} | image_flag = Flag of Azerbaijan.svg | alt_flag = बराबर आकार भएका नीलो, रातो र हरियो तेर्सा तीन पाटोहरू; रातो पाटोको बीचमा एउटा सेतो अर्धचन्द्र र आठ कुना भएको तारा। | image_coat = Emblem of Azerbaijan.svg | symbol_type = राष्ट्रिय छाप | national_motto = <!-- The Republic of Azerbaijan has no official, constitutionally fixed motto --> | national_anthem = {{vunblist |''Azərbaycan marşı'' |{{small|"March of Azerbaijan"}}|[[चित्र:Azərbaycan marşı instrumental.ogg|center]]}} | image_map = Azerbaijan (orthographic projection).svg | map_caption = नागोर्नो-काराबाख सहित अजरबैजानको (हरियो) अवस्थिति (हलुका हरियो)। | image_map2 = | capital = [[बाकु]] | largest_city = राजधानी | coordinates = {{Coord|40|25|N|49|50|E|type:city}} | official_languages = [[अजरबैजानी भाषा|अजरबैजानी]] | ethnic_groups_year = सन् २००९<ref name="auto">[https://web.archive.org/web/20131110034957/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/AZ_1.shtml The State Statistical Committee of the Azerbaijan Republic, The ethnic composition of the population according to the 2009 census.] azstat.org</ref> | languages_type = जातीय अल्पसङ्ख्यक भाषाहरू | religion = {{unbulleted list| ९६.९% [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|३% [[इसाई धर्म]]|०.१% अन्य<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html|title=Central Intelligence Agency|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=13 February 2020|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|accessdate=23 February 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709035525/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html |date=9 July 2016 }}</ref>}} | demonym = अजरबैजानि | government_type = {{nowrap|[[एकात्मक राज्य|एकात्मक]] प्रमुख पार्टी<br />अर्ध-राष्ट्रपतिय गणतन्त्र}} | leader_title1 = [[राष्ट्रपति]] | leader_name1 = इल्हाम हलियेव | leader_title2 = उपराष्ट्रपति | leader_name2 = मेहरिबान अलियेवा | leader_title3 = [[अजरबैजानका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | leader_name3 = [[अलि असदोव]] | legislature = [[अजरबैजानको राष्ट्रिय सभा|राष्ट्रिय सभा]] | sovereignty_type = [[अजरबैजानको इतिहास|गठन]] | established_event1 = [[लोकतान्त्रिक गणतन्त्र अजरबैजान|लोकतान्त्रिक अजरबैजान]] | established_date1 = २८ मे १९१८ | established_event2 = [[अजरबैजान सोभियत समाजवादी गणतन्त्र|सोभियत समाजवादी गणतन्त्र]] | established_date2 = २८ अप्रिल १९२० | established_event3 = [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]]बाट स्वतन्त्र | established_date3 = {{plainlist| * २० अगस्ट १९९१ (घोषित) * १८ अक्टोबर १९९१ (स्वतन्त्रता) * २५ डिसेम्बर १९९१ (पूर्ण)}} | established_event4 = [[अल्मा-अटा प्रोटोकल|सीआइएसमा पूर्ण सदस्यता]] | established_date4 = २१ डिसेम्बर १९९१ | established_event5 = [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र]]मा [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदको प्रस्ताव ७४२|प्रस्तावित]] | established_date5 = २ मार्च १९९२ | established_event6 = {{nowrap|[[अजरबैजानको संविधान|संविधान]] अपनाइएको}} | established_date6 = १२ नोभेम्बर १९९५ | area_km2 = ८६६०० | area_rank = ११२औँ | area_sq_mi = ३३४३६ <!-- Do not remove [[WP:MOSNUM]] --> | percent_water = १.६ | population_estimate = १०,०२७,८७४<ref>{{cite web|accessdate=2020-02-09|title=Azərbaycanda əhali sayı da artıb, boşanmalar da… - Rəsmi STATİSTİKA|url=https://modern.az/az/news/211638|website=modern.az}}</ref> | population_estimate_year = सन् २०१९ | population_estimate_rank = ९१औँ | population_density_km2 = ११५ | population_density_sq_mi = २९३ <!-- Do not remove [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = ९९औँ | GDP_PPP = $१८९.०५०&nbsp;बिलियन<ref name="World Economic Outlook">{{cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=53&pr.y=6&sy=2019&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=912&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|website=www.imf.org|publisher=International Monetary Fund|date= April 2019|accessdate=16 August 2019}}</ref> | GDP_PPP_year = सन् २०१९ | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $१८,७९३<ref name="World Economic Outlook"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $४५.२८४ बिलियन<ref name="World Economic Outlook"/> | GDP_nominal_year = सन् २०१९ | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $४,४९८<ref name="World Economic Outlook"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = २६.६ <!-- number only --> | Gini_year = सन् २००५ | Gini_change = <!-- increase/decrease/steady --> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AZ |title=GINI index (World Bank estimate)|publisher=[[विश्व बैङ्क]]|website=data.worldbank.org |access-date=5 March 2019}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ०.७५४ <!-- number only --> | HDI_year = सन् २०१८<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = increase<!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम]]|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF}}</ref> | HDI_rank = ८७औँ | currency = [[अजरबैजानी मनात|मनात]] ([[अजरबैजानी मनात चिह्न|₼]]) | currency_code = AZN | time_zone = [[अजरबैजान समय|AZT]] ([[युटिसी+०४]]) | utc_offset_DST = | drives_on = दायाँ | calling_code = [[अजरबैजानमा टेलिफोन क्रमाङ्कहरू|+९९४]] | cctld = [[.az]] | today = | leader_title4 = [[अजरबैजानको राष्ट्रिय सभाका सभामुख|राष्ट्रिय सभाका सभामुख]] | leader_name4 = [[साहिबा गाफारोबा]] }} '''अजरबैजान''' ({{lang-az|Azərbaycan}}), आधिकारिक रूपमा '''अजरबैजान गणतन्त्र''' ({{lang-az|Azərbaycan Respublikası}}), पूर्वी [[युरोप|युरोप]] र [[पश्चिम एसिया|पश्चिमी एसिया]]को सीमामा अवस्थित एक अन्तरमहाद्वीपीय देश हो। यो दक्षिण ककेसस क्षेत्रको एक भाग हो र पूर्वमा [[कश्यप सागर|क्यास्पियन सागर]], उत्तरमा [[रुस|रुस]], उत्तरपश्चिममा [[जर्जिया]], पश्चिममा [[आर्मेनिया]] र [[टर्की]] र दक्षिणमा [[इरान]]ले घेरिएको छ।<ref name="Swietochowski Borderland">{{cite book|last=Swietochowski|first=Tadeusz|author-link=Tadeusz Swietochowski|year=1995|title=Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition|pages=69, 133|publisher=[[Columbia University Press]]|url=https://books.google.com/books?id=FfRYRwAACAAJ|isbn=978-0-231-07068-3}}</ref> [[बाकु]] राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहर हो।<ref name="Swietochowski Borderland" /> देशको जनसङ्ख्याको ठुलो बहुमत (९७%) नाममात्र [[मुसलमान|मुस्लिम]] छ, तर संविधानले आधिकारिक धर्म घोषणा गर्दैन र देशका सबै प्रमुख राजनीतिक शक्तिहरू [[धर्म निरपेक्षता|धर्मनिरपेक्ष]] छन्।<ref>{{Cite book|title=Azerbaijan Since Independence|first=Svante E.|last=Cornell|publisher=M.E. Sharpe|year=2010|pages=165, 284|quote=}}</ref> अजरबैजान एक विकासोन्मुख देश हो र [[मानव विकास सूचकाङ्क|मानव विकास सूचकाङ्क]]मा ९१औँ स्थानमा छ। यसमा आर्थिक विकासको उच्च दर, साक्षरता, र बेरोजगारीको न्युन दर छ।<ref>{{cite web|url=http://www.azstat.org/publications/azfigures/2010/en/005.shtml|title=Employment statistics in Azerbaijan|publisher=The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan|archive-url=https://web.archive.org/web/20130725071537/http://www.azstat.org/publications/azfigures/2010/en/005.shtml|archive-date=25 July 2013|access-date=26 May 2007|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.news.az/articles/society/47727|title=Literacy rate among schoolchildren in Azerbaijan is 100% – UN report|date=28 October 2011|website=News.Az|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208204940/http://news.az/articles/society/47727|archive-date=8 December 2015|access-date=3 November 2011|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208204940/http://news.az/articles/society/47727 |date=8 December 2015 }}</ref> == नामकरण == आधुनिक व्युत्पत्तिका अनुसार, अजरबैजान शब्द ''एट्रोपेट्स''बाट आएको हो, [[अखामनी साम्राज्य|अखामनी साम्राज्य]] अन्तर्गत पर्शियन [[क्षत्रप]], जसलाई पछि [[सिकन्दर महान|अलेक्ज्याण्डर द ग्रेट]]को अधीनमा मिडियाको क्षत्रपको रूपमा पुनर्स्थापित गरियो।<ref>{{cite book|last=Bosworth A.B.|first=Baynham E.J.|year=2002|title=Alexander the Great in Fact and fiction|page=92|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-925275-6}}</ref><ref name="dictionary">{{cite book|last=Swietochowski|first=Tadeusz|author-link=Tadeusz Swietochowski|year=1999|location=Lanham, Maryland|title=Historical Dictionary of Azerbaijan|publisher=The Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-3550-4}}</ref> यस नामको मूल व्युत्पत्तिको जरा एक समयको प्रभावशाली [[पारसी धर्म]]मा रहेको मानिन्छ।<ref>{{cite book|last=Darmesteter|first=James|author-link=James Darmesteter|year=2004|title=Avesta Khorda Avesta: Book of Common Prayer|page=93|edition=reprint|chapter=Frawardin Yasht|chapter-url=http://www.avesta.org/ka/yt13sbe.htm|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-1-4191-0852-5}}</ref> == इतिहास == अजरबैजानको इलाकामा मानव बसोबासको प्रारम्भिक प्रमाण [[ढुङ्गे युग|ढुङ्गा युग]]को अन्त्यतिरको हो र आजिख गुफाको गुरुछे संस्कृतिसँग सम्बन्धित छ।<ref>{{cite web|url=http://www.globalsocialscience.org/uploads/c_GlobalSSH%20-%20Azerbaijan%20institutional%20report%20FINAL.pdf|title=National report on institutional landscape and research policy Social Sciences and Humanities in Azerbaijan<!--| agency = Institute of Physics-->|last=Azakov|first=Siyavush|publisher=[[Azerbaijan National Academy of Sciences]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111116061819/http://www.globalsocialscience.org/uploads/c_GlobalSSH%20-%20Azerbaijan%20institutional%20report%20FINAL.pdf|archive-date=16 November 2011|access-date=27 May 2007|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231190308/http://www.globalsocialscience.org/uploads/c_GlobalSSH%20-%20Azerbaijan%20institutional%20report%20FINAL.pdf |date=31 December 2015 }}</ref> प्रारम्भिक बस्तीहरूमा ९औँ शताब्दी ईसा पूर्वमा सिथियनहरू समावेश थिए।<ref name=":0">{{Cite book|title=Journey from Tehran to Chicago: My Life in Iran and the United States, and a Brief History of Iran|author=H. Dizadji|publisher=Trafford Publishing|year=2010|isbn=978-1-4269-2918-2|location=USA|pages=105}}</ref> सिथियनहरूलाई पछ्याउँदै, इरानी मेडीजहरू अरस नदीको दक्षिणी भागमा प्रभुत्व जमाउन आए।<ref name=":0" /> मेडीजहरूले ९०० र ७०० ईसा पूर्व को बीचमा एक विशाल साम्राज्य बनायो, जुन ५५० ईसा पूर्व को आसपास अखामनी साम्राज्यमा एकीकृत भएको थियो।<ref name=":0" /> यो क्षेत्र [[पारसी धर्म]]को फैलावटको लागि अखामनी द्वारा कब्जा गरिएको थियो।<ref>{{Cite book|last=Chaumont|first=M. L.|chapter=Albania|title=Encyclopædia Iranica|year=1984|chapter-url=http://www.iranicaonline.org/articles/albania-iranian-aran-arm}}</ref> ७औँ शताब्दीको पहिलो आधामा, कोकेशियन अल्बानिया, ससानियनहरूको एक वासलको रूपमा, फारसमाथि मुस्लिम विजयको कारण नाममात्र मुस्लिम शासनमा आयो।<ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BPrjCwAAQBAJ&q=Tughril+and+Chaghri+Seljuk+Empire&pg=PA6|title=Court and Cosmos: The Great Age of the Seljuqs|last1=Canby|first1=Sheila R.|last2=Beyazit|first2=Deniz|last3=Rugiadi|first3=Martina|last4=Peacock|first4=A. C. S.|date=2016-04-27|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=978-1-58839-589-4|language=en}}</ref> उमय्याद खलीफाले दक्षिण काकेशसबाट ससानियन र बाइजान्टिन दुवैलाई भगायो र ६६७ मा राजा जाभानशिरको नेतृत्वमा क्रिश्चियन प्रतिरोधलाई दमन गरेपछि कोकेशियन अल्बानियालाई एक वासल राज्यमा परिणत गर्‍यो।<ref name=":1" /> == भूगोल == [[चित्र:Bazarduzu detail.JPG|thumb|left|अजरबैजानको सर्वोच्च शिखर माउन्ट बाजारदुजु]] तीन भौतिक विशेषताहरू अजरबैजानमा हावी छन्: [[कश्यप सागर|क्यास्पियन सागर]], जसको किनारा पूर्वमा प्राकृतिक सीमा बनाउँछ; उत्तरमा ग्रेटर [[ककेसस|काकेशस पर्वत शृङ्खला]]; र देशको केन्द्रमा व्यापक समतल भूमिहरू।<ref name="GEO">{{cite web|url=http://www.cac-biodiversity.org/aze/aze_biodiversity.htm|title=Azerbaijan: Biodiversity|year=2003|publisher=Central Asia and Transcaucasus Network on Plant Genetic Resources|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208012911/http://www.cac-biodiversity.org/aze/aze_biodiversity.htm|archive-date=8 February 2012|access-date=17 February 2017|url-status=dead}}</ref> पानीका मुख्य स्रोतहरू सतही पानी हुन्।<ref name="GEO" /> ८,३५० नदीहरू मध्ये २४ वटा मात्र {{convert|100|km|0|abbr=on}}भन्दा ठुला छन्। सबै नदीहरू देशको पूर्वमा क्यास्पियन सागरमा बग्छन्।<ref name="GEO" /> सन् २००१ देखि सरकारले सातवटा ठुला भण्डारहरू स्थापना गरेको छ र वातावरण संरक्षणका लागि छुट्याएको बजेटको क्षेत्रलाई झण्डै दोब्बर बनाएको छ।<ref>{{cite web|url=http://enrin.grida.no/htmls/azer/soe/ecology/html/ecology.html|title=Ecological problems in Azerbaijan|publisher=Enrin.grida.no|access-date=30 June 2010}}</ref> अजरबैजानमा जलवायुको निर्माण विशेष गरी स्क्यान्डिनेभियन एन्टिसाइकलोनको चिसो आर्कटिक हावा, साइबेरियन एन्टिसाइकलोनको समशीतोष्ण वायु जनसमूह र मध्य एसियाली एन्टिसाइक्लोनबाट प्रभावित छ।<ref name="CLIM2">{{cite web|url=http://www.azerbaijan.az/_Geography/_Climate/_climate_e.html|title=Azerbaijan – Climate|publisher=Heydar Aliyev Foundation|access-date=26 May 2007}}</ref> अजरबैजानको विविध परिदृश्यले देशमा वायु जनसमूह प्रवेश गर्ने तरिकालाई असर गर्छ।<ref name="CLIM2" /> एघार विद्यमान जलवायु क्षेत्रहरू मध्ये नौ अजरबैजानमा अवस्थित छन्।<ref name="KL">{{cite web|url=http://www.azhydromet.com/SRIH/Water%20Resurs.html|title=Climate|website=Water Resources of the Azerbaijan Republic|publisher=Institute of Hydrometeorology, Ministry of Ecology and Natural Resources|archive-url=https://web.archive.org/web/20070524005453/http://www.azhydromet.com/SRIH/Water%20Resurs.html|archive-date=24 May 2007|access-date=26 May 2007|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070524005453/http://www.azhydromet.com/SRIH/Water%20Resurs.html |date=24 May 2007 }}</ref> अजरबैजानमा १०६ प्रजातिका स्तनपायीहरू, ९७ प्रजातिका माछाहरू, ३६३ प्रजातिका चराहरू, १० प्रजातिका उभयचरहरू, र ५२ प्रजातिका सरीसृपहरू छन् जसलाई अजरबैजानमा रेकर्ड र वर्गीकृत गरिएको छ।<ref name="GEO2">{{cite web|url=http://www.cac-biodiversity.org/aze/aze_biodiversity.htm|title=Azerbaijan: Biodiversity|year=2003|publisher=Central Asia and Transcaucasus Network on Plant Genetic Resources|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208012911/http://www.cac-biodiversity.org/aze/aze_biodiversity.htm|archive-date=8 February 2012|access-date=17 February 2017|url-status=dead}}</ref> == राज्यनीति == अजरबैजानको राजनीतिक प्रणालीको संरचनात्मक गठन १२ नोभेम्बर १९९५ मा नयाँ संविधान अपनाएर पूरा भएको थियो।<ref name=":2">{{cite web|url=https://www.courts.gov.az/en/main/page/State-power_3056|title=State power|website=courts.gov.az|author=<!--Not stated-->}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220806154236/https://courts.gov.az/en/main/page/State-power_3056 |date=2022-08-06 }}</ref> संविधानको धारा २३ अनुसार, अजरबैजान गणतन्त्रको राज्य प्रतीकहरू [[अजरबैजानको झन्डा|झन्डा]], हतियारको कोट र राष्ट्रिय गान हुन्।<ref name=":2" /> अजरबैजानमा राज्य शक्ति आन्तरिक मामिलाहरूको लागि मात्र कानूनद्वारा सीमित छ, तर अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाहरू पनि अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौताका प्रावधानहरूद्वारा सीमित छन्।<ref name=":2" /> प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट सात वर्षको अवधिका लागि निर्वाचित हुने राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीको कार्यकारी अधिकार हुन्छ। राष्ट्रपतिलाई मन्त्रिपरिषद् गठन गर्न अख्तियारी दिइएको छ, राष्ट्रपति र राष्ट्रिय सभा दुवैप्रति उत्तरदायी सामूहिक कार्यकारी निकाय हो।<ref>{{Cite journal|last=Jean|first=Jean – Paul|year=2015|title=High quality justice for all member states of the Council of Europe|url=https://www.coe.int/t/dghl/cooperation/cepej/textes/CEPEJ_Study22_EN.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.coe.int/t/dghl/cooperation/cepej/textes/CEPEJ_Study22_EN.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|journal=Council of Europe|page=119}}</ref><ref>(Constitution of Azerbaijan Republic, Articles 104–107)</ref> == अर्थतन्त्र == सन् १९९१ मा स्वतन्त्रता प्राप्त गरेपछि अजरबैजान अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष, विश्व बैङ्क, पुनर्निर्माण र विकासका लागि युरोपेली बैङ्क, इस्लामिक विकास बैङ्क र [[एसियाली विकास बैङ्क]]को सदस्य बनेको थियो।<ref name="AZE">{{cite web|url=http://www.azerbaijan.az/_Economy/_GeneralInfo/_generalInfo_e.html|title=Azerbaijan – General Information|publisher=Heydar Aliyev Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20070505020428/http://www.azerbaijan.az/_Economy/_GeneralInfo/_generalInfo_e.html|archive-date=5 May 2007|access-date=22 May 2007|url-status=live}}</ref> खर्च र मागको बृद्धिले बढेको, २००७ Q1 मुद्रास्फीति दर १६.६% पुग्यो।<ref name="INF">{{cite web|url=http://www.un-az.org/undp/bulnews48/e3.php|title=Azerbaijan's Q1 inflation rate 16.6%, National Bank Chief says|publisher=Today.Az|access-date=29 May 2007}}</ref><ref name="INF2">{{cite web|url=http://www.un-az.org/undp/bulnews48/e3.php|title=Azerbaijan's Q1 inflation rate 16.6%, National Bank Chief says|publisher=Today.Az|access-date=29 May 2007}}</ref> नाममात्र आम्दानी र मासिक ज्याला यस आंकडाको तुलनामा क्रमशः २९% र २५% बढेको छ, तर गैर-तेल उद्योगमा मूल्य वृद्धिले मुद्रास्फीतिलाई प्रोत्साहित गरेको छ।<ref name="INF" /> अजरबैजानले तथाकथित "डच रोग" को केही सङ्केतहरू देखाउँछ किनभने यसको द्रुत-बढ्दो ऊर्जा क्षेत्र, जसले मुद्रास्फीति निम्त्याउँछ र गैर-ऊर्जा निर्यातहरू महँगो बनाउँछ।<ref>{{cite journal|title=Dutch disease and the Azerbaijan economy|journal=Communist and Post-Communist Studies|date=1 December 2013|volume=46|issue=4|pages=463–480|doi=10.1016/j.postcomstud.2013.09.001}}</ref> == जनसङ्ख्या == मार्च २०२२ सम्म, अजरबैजानको कुल १०,१६४,४६४ जनसङ्ख्याको ५२.९% सहरी छ, बाँकी ४७.१% ग्रामीण छ।<ref name="reportpop">{{cite web|url=https://report.az/en/sosial-security/population-of-azerbaijan-revealed/|title=Population of Azerbaijan revealed|date=15 April 2022|website=Report|access-date=3 May 2022}}</ref> जनवरी २०१९ मा कुल जनसङ्ख्याको ५०.१% महिला थिए। सोही वर्ष लिङ्ग अनुपात प्रति महिला ०.९९ पुरुष थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.gov.az/news/index.php?id=4131|title=Azərbaycanda demoqrafik vəziyyət|website=State Statistical Committee of Azerbaijan|language=az|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219130340/https://www.stat.gov.az/news/index.php?id=4131|archive-date=19 February 2019|access-date=2019-02-28|url-status=dead}}</ref> २०११को जनसङ्ख्या वृद्धि-दर ०.८५% थियो, जुन विश्वव्यापी १.०९% को तुलनामा थियो।<ref name="cia">{{Cite CIA World Factbook|country=Azerbaijan|access-date=8 May 2022|year=2022}}</ref> === धर्म === {{bar box |title=धर्म |titlebar=#ddd | |right1= |float=left |bars= {{bar percent|[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|green|96.9}} {{bar percent|[[इसाई धर्म|ईसाई धर्म]]|blue|3}} {{bar percent|अन्य धर्महरू|grey|0.1}} {{bar percent|अधार्मिक|black|0.1}} }} अजरबैजान सबैभन्दा धर्मनिरपेक्ष मुस्लिम बहुल देश मानिन्छ। जनसङ्ख्याको लगभग ९७% मुस्लिम छन्।<ref>{{cite news|url=http://www.prweb.com/releases/2013/6/prweb10839650.htm|title=Islam and Secularism: the Azerbaijani experience and its reflection in France|access-date=2013-08-16|publisher=PR Web}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201123235711/http://www.prweb.com/releases/2013/6/prweb10839650.htm |date=2020-11-23 }}</ref> लगभग ५५-६५% मुस्लिमहरू शिया भएको अनुमान गरिएको छ, जबकि ३५-४५% मुस्लिमहरू सुन्नीहरू छन्।<ref>{{cite web|url=http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf|title=Mapping The Global Muslim Population|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519092435/http://pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf|archive-date=19 May 2011|access-date=22 May 2011|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725072248/http://www.pewforum.org/uploadedfiles/Topics/Demographics/Muslimpopulation.pdf |date=25 July 2013 }}</ref> अन्य धर्महरू देशका विभिन्न जातीय समूहहरूले अभ्यास गर्छन्।<ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YoIbBQAAQBAJ&dq=Azerbaijan+Sunni+35&pg=PT201|title=Whitaker's Shorts 2015: International|publisher=Bloomsbury|year=2014|isbn=9781472914842}}</ref> यसको संविधानको धारा ४८ अन्तर्गत, अजरबैजान एक धर्मनिरपेक्ष राज्य हो र धार्मिक स्वतन्त्रता सुनिश्चित गर्दछ।<ref name=":3" /> === भाषा === आधिकारिक भाषा [[अजरबैजानी भाषा|अजरबैजानी]] हो, जुन टर्किक भाषा हो। अजरबैजानी लगभग ९२% जनसङ्ख्या मातृभाषाको रूपमा बोलिन्छ।<ref name="UNLANGDATA2">[http://data.un.org/Data.aspx?d=POP&f=tableCode%3a27%3bcountryCode%3a31%3brefYear%3a1999%2c2009%3bareaCode%3a0%3bsexCode%3a0&c=2,3,10,15,16&s=_countryEnglishNameOrderBy:asc,refYear:desc,areaCode:asc&v=1 Population by language, sex and urban/rural residence], UN Data. Retrieved 27 August 2016.</ref> [[रुसी भाषा|रूसी]] र [[आर्मेनियाली भाषा|आर्मेनियाली]] (केवल नागोर्नो-काराबाखमा) पनि बोलिन्छ, र प्रत्येक क्रमशः जनसङ्ख्याको लगभग १.५% को मातृभाषा हो।<ref name="UNLANGDATA">[http://data.un.org/Data.aspx?d=POP&f=tableCode%3a27%3bcountryCode%3a31%3brefYear%3a1999%2c2009%3bareaCode%3a0%3bsexCode%3a0&c=2,3,10,15,16&s=_countryEnglishNameOrderBy:asc,refYear:desc,areaCode:asc&v=1 Population by language, sex and urban/rural residence], UN Data. Retrieved 27 August 2016.</ref> == सन्दर्भ सूची == {{सन्दर्भसूची}} {{एसियाका देशहरू}} {{युरोपका देशहरू}} {{Commonscat|Azerbaijan}} [[श्रेणी:एसियाका देशहरू]] [[श्रेणी:अजरबैजान| ]] [[श्रेणी:युरोपका देशहरू]] [[श्रेणी:भूपरिवेष्ठित राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:पश्चिम एसियाली देशहरू]] [[श्रेणी:गणतन्त्रहरू]] [[श्रेणी:पूर्वी युरोपेली देशहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:इस्लामी सहयोग सङ्गठनका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:युरोप परिषद्का सदस्य राष्ट्रहरू]] 0ajzi4ts2jnxpqd77zndptxkz9cmcak 0 1920 1357618 1312224 2026-06-03T09:42:49Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357618 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = <span style="line-height:1.33em;">جمهورية العراق<br />''Ǧumhūriyyat al-ʿIrāq''<br />كؤماری عێراق‎ <br />''Komara Îraqê'' | conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">गणतन्त्र इराक</span> | common_name = Iraq | image_flag = Flag of Iraq.svg | image_coat = Coat_of_arms_of_Iraq.svg | symbol_type = निसाना छाप | image_map = Iraq in its region.svg | national_motto = الله أكبر {{Spaces|2}}<small>(Arabic)</small><br />''"[[Takbir|Allahu Akbar]]"''{{Spaces|2}}<small>([[transliteration]])<br />"[[Islamic concept of God|God]] is [the] Greatest"</small> | national_anthem = <br />موطني‎<br />''[[Mawtini]]''{{Spaces|2}}<small>(''My Homeland'')<!-- </small><br />''[[Ardh Alforatain]]''{{Spaces|2}}<small>(previous)</small> --> | capital = [[बगदाद]] | official_languages = [[Arabic language|Arabic]], [[Kurdistani language]] | demonym = इराकी | latd = | largest_city = capital | government_type = [[Federal]] [[parliamentary republic]] | leader_title1 = [[President of Iraq|राष्ट्रपति]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Iraq|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Nouri al-Maliki]] | area_rank = ५० औंं | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = ४३८,३१७ | area_sq_mi = १६९,२३४ | percent_water = १.१ | population_estimate = ३१,२३४,०००<ref name="imf2"/> | population_estimate_rank = ३९ औंं | population_estimate_year = २००९ | population_census = | population_census_year = | population_density_km2 = 71.5 | population_density_sq_mi = १८४.६ | population_density_rank = १२५ औंं | GDP_PPP = $११३.३६६ विलियन <ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=433&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=19&pr.y=18 |title=Iraq|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2011-04-21}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = २०१० | GDP_PPP_per_capita = $३,५३७<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal_year = २०१० | GDP_nominal = $८२.१५० विलियन<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $२,५६२<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | sovereignty_type = स्वतन्त्र | established_event1 = from the {{nowrap|[[Ottoman Empire]]}} | established_date1 = १ अक्टोबर १९१९ | established_event2 = from the {{nowrap|[[संयुक्त अधिराज्य|United Kingdom]]}} | established_date2 = ३ अक्टोबर १९३२ | established_event3 = [[14 July Revolution|Republic]] | established_date3 = १४ जुलाइ १९५८ | established_event4 = [[Constitution of Iraq|Current constitution]] | established_date4 = १५ अक्टोबर २००५ | HDI = | HDI_rank = n/a | HDI_year = २००३ | HDI_category = <span style="color:gray;">unranked</span> | FSI = 111.4 {{increase}} 2.4 | FSI_year = २००७ | FSI_rank = दोस्रो | FSI_category = <span style="color:red;">Alert</span> | currency = इराकी दिनार | currency_code = IQD | country_code = IRQ | time_zone = GMT+3 | utc_offset = +३ | time_zone_DST = not observed | utc_offset_DST = +३ | drives_on = दायाँ | cctld = [[.iq]] | calling_code = [[Telephone numbers in Iraq|९७४]] }} == जनसङ्ख्या == == इतिहास == {| class="wikitable" |+इराकको इतिहास !मिति !घटनाक्रम |- |सन् १५३४–१९१८ |इराकमा [[अटोमन साम्राज्य]]को शासन । |- |सन् १८९९ |अटोमन सरकारद्वारा इस्तानबुल–बगदाद रेलवे निर्माणको अधिकार जर्मनीलाई प्रदान। पश्चिम एसियामा युरोपली औपनिवेशिक आकांक्षाको बीजारोपण। |- |सन् १९१४–१९१८ |[[पहिलो विश्वयुद्ध]] । इराकको अधिकांश भू–भाग बेलायतको कब्जामा। |- |सन् १९१६ |बेलायत उक्साहटमा अरब मुलुकहरूद्वारा अटोमन शासन विरुद्ध विद्रोह। |- |सन् १९१९ |प्रथम विश्वयुद्धको समाप्ति। पेरिस सन्धिद्वारा बेलायतलाई इराकमा शासन गर्ने अधिकार प्रदान। |- |सन् १९२० |बेलायती आधिपत्यको विरोधमा इराकको असफल विद्रोह। |- |सन् १९२१ |बेलायतद्वारा फैजललाई इराकको राजा नियुक्त। |- |सन् १९२२ |पहिलो बेलायत–इराक सन्धि । इराकद्वारा तेल र विदेश नीतिमाथि लण्डनको औपचारिक नियन्त्रण स्वीकार । |- |सन् १९२३ |कुर्दिसहरूको बाहुल्य भएको उत्तरको भूभाग इराकमै समाविष्ट । |- |सन् १९२४ |इराकी संसदको पहिलो बैठक । |- |सन् १९३० |इराक–बेलायतबीच नयाँ सन्धि । शासनमा बेलायतको आधिपत्य । |- |सन् १९३२ |औपचारिक रूपमा इराक स्वतन्त्र राष्ट्रमा परिणत । ‘[[राष्ट्र सङ्घ|लीग अफ नेशन्स]]’ को सदस्यता ग्रहण । तर, विदेश मामिलामा बेलायतको नियन्त्रण कायम । |- |सन् १९३३ |आधुनिक इराकका प्रथम राजा फैजलको निधन । २१ वर्षीय छोरा घाजी नयाँ राजा घोषित । |- |सन् १९३६ |अरबको आधुनिक इतिहासमा पहिलो सैनिक विद्रोह, राजा घाजी विद्रोहीको पक्षमा । |- |सन् १९३९ |सवारी दुर्घटनामा राजा घाजीको मृत्यु । गद्दीमा शिशु फैजल द्वितीय । |- |सन् १९३९–१९४५ |[[दोस्रो विश्वयुद्ध]] । बेलायतसँगको सन्धिका कारण इराकद्वारा नाजी जर्मनीसँग सम्बन्धविच्छेद । |- |सन् १९४० |सत्तामा राष्ट्रवादी रशिद अलीको सरकार । |- |सन् १९४१ |रशिद अलीद्वारा सैनिक विद्रोह । र, इराकमा बेलायती सैनिक अधिकार कटौती । बेलायतद्वारा आक्रमण र आधिपत्य पुनस्र्थापना । |- |सन् १९४८ |पोर्ट्समाउथ सन्धिद्वारा बेलायतलाई इराकको सैन्य शक्ति नियन्त्रण गर्ने थप अधिकार । |- |सन् १९४८ |बेलायतको बढ्दो आधिपत्य विरुद्ध जन–विद्रोह । इराकद्वारा पोर्ट्समाउथ सन्धि मान्न अस्वीकार । |- |सन् १९५२ |आन्तरिक नियन्त्रण र नयाँ पाइपलाइन जडानका कारण तेलबाट हुने आम्दानीमा उल्लेख्य वृद्धि । |- |सन् १९५५ |‘प्रो–वेष्ट बगदाद प्याक्ट’ (सम्झैता) मा इराकको प्रवेश । नागरिक असन्तुष्टिमा वृद्धि । |- |सन् १९५६ |[[स्वेज सङ्कट|स्वेज संकट]] नहरमा बेलायत–फ्रान्स र इजरायलको संयुक्त आक्रमण । इराकी जनता झ्न् क्रुद्ध । |- |सन् १९५८ |सैनिक विद्रोहद्वारा राजतन्त्र समाप्त । अब्द अल करिम कासिम शासनमा । |- |सन् १९६०–६१ |कासिमद्वारा कम्युनिष्टहरूको दमन । |- |सन् १९६१ |उत्तरी क्षेत्रमा सरकार र कुर्द विद्रोहीहरूबीच लडाइँ सुरु । |- |सन् १९६१ |इरानले ओगटेका तटीय क्षेत्रहरू र कुवेत इराकको अङ्ग भएको कासिमको दावी । |- |सन् १९६३ |बाथ पार्टीद्वारा गरिएको विद्रोहमा कासिम अपदस्थ । |- |सन् १९६३ |सैनिक विद्रोहद्वारा तत्कालै वाथ पार्टी पनि सत्ताच्यूत । |- |सन् १९६४ |कुर्द विद्रोही र सरकारबीच [[युद्धविराम]] । एक वर्ष नबित्दै फेरि युद्ध शुरू । |- |सन् १९६५ |प्रधानमन्त्री आरिफ अब्द अर रज्जाकको विद्रोह असफल । |- |सन् १९६६ |हेलिकप्टर दुर्घटनामा राष्ट्रपति आरिफको मृत्यु, उनको भाइमा सत्ता हस्तान्तरण । |- |सन् १९६७ |[[छ दिने युद्ध|(छ दिने युद्ध) इजिप्ट, सिरिया र जोर्डनमाथि इजरायलको भीषण हमला]] । |- |सन् १९६८ |विद्रोहमार्फत पुन वाथ पार्टी सत्तामा । अहमद हसन अल बाखर नयाँ राष्ट्रपति । |- |सन् १९७० |नयाँ सरकार र कुर्दबीचको शान्ति सम्झैता पुनः भङ्ग । |- |सन् १९७३ |वाथ पार्टीभित्रैबाट सरकार विरुद्ध विद्रोहको प्रयास । |- |सन् १९७५ |इराक र इरानबीच सहयोग सम्झैता सम्पन्न । |- |सन् १९७९ |[[इरानको इस्लामी क्रान्ति|इरानमा क्रान्ति]] । इरानको सत्तामा कट्टरपन्थी शिया मुल्लाहहरूको पकड । |- |सन् १९७९ |वृद्ध वाखरको अवकाश । इराकको नेतृत्व [[सद्दाम हुसेन]]को हातमा । |- |सन् १९८० |इरानमा कट्टरपन्थीहरूको बढ्दो दवदवाबाट चिन्तित इराकद्वारा इरानमाथि हमला । |- |सन् १९८०–१९८८ |[[इरान-इराक युद्ध|इरान–इराक युद्ध]]मा हजारौँको मृत्यु । इराकमाथि कुर्द नागरिक र इरानी सेनाविरुद्ध रासायनिक हतियार प्रयोग गरेको आरोप । |- |सन् १९९० |कुवेतमा इराकको धावा । साउदी अरबमा अमेरिकी सेनाको अखाडा स्थापना । |- |सन् १९९१ |संयुक्त राष्ट्रसंघको समर्थन र अमेरिकाको नेतृत्वमा बहुराष्ट्रिय सेनाद्वारा इराकमाथि जवाफी कारवाही । कुवेतबाट इराकी सेना फिर्ता । । अप्रिल १९९१ मा भएको [[युद्धविराम]] सन्धिअनुसार इराकले आफूसँग भएका जैविक, रासायनिक र आणविक हतियारहरूबाट नष्ट गर्नुपर्ने । |- |सन् १९९१–१९९८ |राष्ट्र सङ्घीय टोलीद्वारा इराकको शस्त्र भण्डार निरीक्षण गर्ने प्रयास । इराकद्वारा असहयोग र अन्ततः शस्त्र निरीक्षकहरूलाई देश निकाला । लामो विवाद र दबावपछि गत वर्ष हान्स ब्लिक्सको नेतृत्वमा पुनः हतियार निरीक्षण कार्यको थालनी । २० मार्च २००३ मा अमेरिकी र बेलायती सेनाले आक्रमण गर्ने अघिल्लो दिनसम्म निरीक्षण जारी । |- |सन् १९९६ |[[सद्दाम हुसेन]] विरुद्ध सीआईएको सहयोगमा भएको विद्रोह विफल । |- |सन् २००१ |[[सेप्टेम्बर ११ को हमला|११ सेप्टेम्बर]]को आक्रमणपछि सुरक्षालाई लिएर अमेरिकामा व्यापक चिन्ता । |- |सन् २००२ सेप्टेम्बर–मार्च २००३ |इराकलाई निःशस्त्रीकरण गर्ने विषयमा [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्|राष्ट्र सङ्घ सुरक्षापरिषद्मा]] ६ महिनासम्म वार्ता र छलफल । अमेरिकी युद्ध योजना रोक्न तथा उसलाई इराकमाथि आक्रमण गर्ने अधिकार प्रदान गर्ने सहमतिमा पुग्न परिषद् असफल । |- |सन् २००३ २० मार्चः |अमेरिकी, बेलायती र अष्ट्रेलियाली सैन्यबलद्वारा इराकमा चौतर्फी हमला शुरु । |- |सन् २००५ जनवरी |हमला पछि इराकमा पहिलो निर्वाचन, अक्टोबरमा नयाँ संविधान जारी |- |सन् २००६ |सद्दाम हुसेनलाई फाँसी |- |सन् २०१७ सेप्टेम्बर |कुर्दिस स्वतन्त्रताको लागि लिएर इराकमा जनमत सङ्ग्रह। स्वतन्त्रताको पक्षमा ९२% मतदान। बग्दादको सङ्घीय सरकार द्वारा [[जनमत सङ्ग्रह|जनमत संग्रह]]लाई अवैधानिक घोषणा । |- |सन् २०१८ |[[भ्रष्टाचार]], [[बेरोजगारी]] लाई लिएर इराकमा प्रदर्शन सुरु, २०१९को अन्तसम्ममा हिंस्रक प्रदर्शनमा रुपान्तरण । |} == भूगोल == == राज्यनीति == == अर्थतन्त्र == == धर्म == == जीवनशैली == == अरु सम्बन्धित विषयहरू == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{ढाँचा:Arab League}} {{एसिया}} {{Commonscat|Iraq|इराक}} [[श्रेणी:एसियाका देशहरू]] [[श्रेणी:इराक]] [[श्रेणी:अरबी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] 8x7890rnblki6vq3lklg9246n80vs5x 0 2477 1357715 1334669 2026-06-03T10:48:10Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357715 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{सङ्क्षिप्त विवरण|विश्वको तेस्रो अग्लो हिमाल}} {{Infobox mountain | name = कञ्चनजङ्घा | photo = Kangchenjunga, India.jpg | photo_caption = [[सिक्किम]], [[भारत]]बाट देखिएको कञ्चनजङ्घा हिमाल | elevation_m = ८५८६ | elevation_ref = <ref name="Carter1985"/><br /><small>[[विश्वका अग्ला हिमालहरू|तेस्रा]]</small> | prominence_m = ३९२२ | prominence_ref = <ref name="peaklist"/><br /><small>[[विश्वका अग्ला हिमालहरू|२९औँ]]</small> | listing = {{unbulleted list | [[आठ-हजारी]] | [[भारतका हिमालहरूको सूची]] | [[नेपालका हिमालहरूको सूची]] | [[उच्च विन्दु अनुसार देशहरूको सूची|देशको उच्च विन्दु (भारत)]] | [[चरम उदग्र शिखर]] }} | location = [[ताप्लेजुङ जिल्ला]], [[नेपाल]];<br />[[सिक्किम]], [[भारत]]<ref name="peaklist"/> | range = [[हिमालय]] | map = India Sikkim#Nepal Province1#India#Nepal | map_caption = कञ्चनजङ्घाको अवस्थिति | map_size = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|27|42|09|N|88|08|48|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name="peaklist"/> | first_ascent = सन् १९५५ को बेलायती कञ्चनजङ्घा अभियान अन्तर्गत २५ मे १९५५ मा, [[जो ब्राउन]] र [[जर्ज ब्यान्ड]]<br />(प्रथम शितकालिन आरोहरण ११ जनवरी १९८६ मा, जर्जी कुकुज्का र क्राजिस्टफ वाइलिकिद्वारा) | easiest_route = हिमनदी/हिउँ/बरफको मार्ग }} [[चित्र:Kangchenjunga and surrounding peaks at sunset.jpg|thumb|[[अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसन]]द्वारा डिसेम्बर २०१९ मा, खिचिएको कञ्चनजङ्घा र यसका वरिपरिका शिखरहरू]] '''कञ्चनजङ्घा हिमाल''' नेपालमा अवस्थित विश्वको [[विश्वका अग्ला हिमालहरू|तेस्रो अग्लो]] हिमाल हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=ओझेलमा परेको विश्वको तेस्रो अग्लो हिमाल|युआरएल=https://www.karobardaily.com/news/18003|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कारोबार दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ अगस्ट २०२१}}</ref> यो हिमाल ८,५८६ मिटर (२८,१६९ फिट) अग्लो रहेको छ। पश्चिममा तमोर नदी, उत्तरमा ल्होनाक चु र [[जोङ्सोङ् हिमाल|जोङ्सोङ् ला]] र पूर्वमा [[टिस्टा नदी]]द्वारा कञ्चनजङ्घा हिमलको घेरिएको छ।<ref name="Carter1985">{{cite journal |last=Carter |first=H. A. |year=1985 |title=Classification of the Himalaya |journal=American Alpine Journal |volume=27 |issue=59 |pages=109–141 |url=http://c498469.r69.cf2.rackcdn.com/1985/109_carter_himalaya_aaj1985.pdf}}</ref><ref name="Freshfield1903">{{cite book |author=Freshfield, D. W. |year=1903 |title=Round Kangchenjunga: a narrative of mountain travel and exploration |publisher=Edward Arnold |location=London |url=https://archive.org/stream/roundkangchenjun00fresrich#page/n7/mode/2up}}</ref> यो [[भारत]] र [[नेपाल]]को सिमानामा अवस्थित छ। यसका पाँच चुचुरा मध्ये तीन वटा मुख्य, मध्य र दक्षिणमा सिधा सिमानामा पर्दछन्। यस हिमाल [[नेपाल]]को [[ताप्लेजुङ जिल्ला]]मा पर्दछ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विश्वका ८ अग्ला हिमाल, जुन नेपालमै छन् !|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2017/08/618914|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खरब|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ अगस्ट २०२१}}</ref><ref name=nbrb2007>{{cite book |last1=Bhuju, U. R. |last2=Shakya, P. R. |last3=Basnet, T. B. |last4=Shrestha, S. |year=2007 |title=Nepal Biodiversity Resource Book. Protected Areas, Ramsar Sites, and World Heritage Sites |location=काठमाडौँ, नेपाल |publisher=International Centre for Integrated Mountain Development, Ministry of Environment, Science and Technology, in cooperation with United Nations Environment Programme, Regional Office for Asia and the Pacific |isbn=978-92-9115-033-5 |url=https://lib.icimod.org/api/files/2be35669-2f3f-48a7-8610-a4b6f35f8654/Nepal%20Biodiversity%20Resource%20Book.pdf}}</ref> यस हिमालको प्राचीन तथा मौलिक रैथाने नाम '''सेसेलुङ चन्जनलुङ''' भनिन्छ । उक्त प्राचीन नामलाई अप्रभङ्स गराई '''कञ्चनजङ्घा''' बनाइएको देखिन्छ । सन् १८५२ सम्म कञ्चनजङ्घा [[विश्वका अग्ला हिमालहरू|विश्वको सबैभन्दा अग्लो हिमाल]] मानिएको थियो। तर, सन् १८४९ मा भारतको विशाल त्रिकोणमितिय सर्वेक्षणले गरेको विभिन्न पठन पाठन र मापनका आधारमा गरिएको हिसाबले त्यतिबेला शिखर पन्ध्र भनेर चिनिने [[सगरमाथा]] सबैभन्दा उच्च रहेको थियो भन्ने निष्कर्षमा पुगेको थियो। सबै हिसाबको थप प्रमाणीकरणको लागि अनुमति दिँदै सन् १८५६ मा आधिकारिक रूपमा कञ्चनजङ्घा विश्वको [[विश्वका अग्ला हिमालहरू|तेस्रो अग्लो हिमाल]] भनि घोषणा गरिएको थियो।<ref name="Gillman1993">{{cite book |last=Gillman, P. |year=1993 |title=Everest: The Best Writing and Pictures from Seventy Years of Human Endeavour |publisher=Little, Brown and Company |location= बोस्टन |isbn=978-0316904896 |page=208}}</ref> सन् १९५५ मा बेलायती कञ्चनजङ्घा अभियानमा रहेका [[भ]] जो ब्राउन र जर्ज ब्यान्डले २५ मे १९५५ मा पहिलो पटक कञ्चनजङ्घाको आरोहण गरेका थिए। धर्मराजलाई दिएको वाचा बमोजिम नै उनीहरूले हिमालको चुचुरो यथावत रहने गरेर शिखरको काम रोकेका थिए। शिखरमा पुगेका हरेक आरोही वा आरोही समूहले यस परम्परालाई पछ्याएका थिए।<ref name=Kapadia2001>{{cite book |last=Kapadia, H. |year=2001 |title=Across Peaks and Passes in Darjeeling and Sikkim |publisher=Indus Publishing Company |location=नयाँ दिल्ली |isbn=978-8173871269}}</ref> == नामकरण == कञ्चनजङ्घाको नाम दुईवटा शब्द मिलेर बनेको छ। [[शेर्पा अर्थात् तिब्बती भाषा]]मा कार्मा (སྐར་མ) जसको अर्थ तारा, र जोङ्ङा(རྫོང་ལྔ) जसको अर्थ किल्ला पाँच हुन्छ। यही कार्माजोङङा (སྐར་མ་རྫོང་ལྔ) नै अपभ्रंश भएर कञ्चनजङ्घा भएको मानिन्छ। किनभने अहिले सम्म त्यस हिमालको स्थायी पहिलै देखिको बसोबास र नाम शेर्पा बाहेक अरु कुनैको छैन। पा [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा कञ्चनको अर्थ सुन वा सुवर्ण भन्ने हुन्छ भने शब्द जङ्घा [[भोट बर्मेली भाषा परिवार|भोट-बर्मेली]] शब्द गोङ्गोङबाट आएको हो। कञ्चनजङ्घा नाम लिम्बू भाषावाट समेत आएको मानिन्छ। == भूगोल == [[हिमालय]]को कञ्चनजङ्घा हिमशृङ्खला [[नेपाल]] र [[भारत]]को सिमानामा रहेको छ र यसले ७,००० मिटर (२३,००० फिट) भन्दा बढी १६ वटा चुचुराहरूलाई समेटेको छ। उत्तरमा, यो ल्होनाक चु, गोमा चु र [[जोङ्सोङ् हिमाल|जोङ्सोङ ला]] र पूर्वमा [[टिस्टा नदी]]मा यो सीमित छ। पश्चिमी सीमा जोङ्सोङ ला देखि गिङ्साङ र कञ्चनजङ्घा हिमनदी र घुन्सा र तमोरका नदी हुँदै जान्छ। कञ्चनजङ्घा [[सगरमाथा]]को पूर्व-दक्षिणपूर्वमा लगभग १२५ किलोमिटर (७८ माइल) विशाल हिमालय हिमशृङ्खलाबाट लगभग २० किलोमिटर (१२ माइल) दक्षिणतिर उचालिएको छ। कञ्चनजङ्घाको दक्षिणी मोहडामा ३,०००–३,५०० मिटर (९,८००–११,५०० फिट) अग्लो [[सिङ्गलिला हिमशृङ्खला]] रहेको छ जसले [[सिक्किम]]लाई नेपाल र उत्तरी [[पश्चिम बङ्गाल]]बाट अलग गर्दछ।<ref name=Dhar2000>{{Cite journal | doi=10.1002/j.1477-8696.2000.tb04065.x|title = An appraisal of precipitation distribution around the Everest and Kanchenjunga peaks in the Himalayas| journal=Weather| volume=55| issue=7| pages=223–234|year = 2000|last1 = Dhar|first1 = O. N.| last2=Nandargi| first2=Shobha| bibcode=2000Wthr...55..223D}}</ref> कञ्चनजङ्घा हिमशृङ्खला र यसका हिमालहरू विशाल पर्वतीय पिण्डहरू हुन्।<ref name=Smythe>Smythe, F. S. (1930). [https://archive.org/stream/KanchenjungaAdventure/kanchenjunga#page/n13/mode/2up ''The Kangchenjunga adventure'']. Victor Gollancz Ltd., London</ref> यस हिमशृङ्खलाका पाँच उच्चतम शिखरहरू निम्न तालिकामा सूचीबद्ध गरिएका छन्। {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | शिखरको नाम ! scope="col" | उचाई (मिटर) ! scope="col" | उचाई (फिट) ! scope="col" | अवस्थिति ! scope="col" | प्रमुखता (मिटर) ! scope="col" | प्रमुखता (फिट) ! scope="col" | नजिकैको उच्च हिमाल ! scope="col" | अवस्थिति (राजनीतिक) |- ! scope="row" | कञ्चनजङ्घा मुख्य<ref name="peaklist">{{cite web |author1=Jurgalski, E. |author2=de Ferranti, J. |author3=Maizlish, A. |year=2000–2005 |title=High Asia II – Himalaya of Nepal, Bhutan, Sikkim and adjoining region of Tibet |publisher=Peaklist.org |url=http://peaklist.org/WWlists/ultras/everest.html | access-date=16 May 2019}}</ref> | ८,५८६ | २८,१६९ | {{coord|27|42|11|N|88|08|52|E}} | ३,९२२ | १२,८६७ | सगरमाथा&nbsp;– उत्तरी क्षेत्र | [[सिक्किम]], भारत / [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]], [[कोशी प्रदेश]], नेपाल |- ! scope="row" | कञ्चनजङ्घा पश्चिम (यालुङ याङ)<ref>Peakbagger.com (1987–2012). [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=28920 यालुङ काङ]</ref> | ८,५०५ | २७,९०४ | {{coord|27|42|18|N|88|08|12|E}} | १३५ | ४४३ | कञ्चनजङ्घा | ताप्लेजुङ, प्रदेश नंं.. १, नेपाल |- ! scope="row" | कञ्चनजङ्घा मध्य<ref>Peakbagger.com (1987–2012). [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=28922 कञ्चनजङ्घा मध्य]</ref> | ८,४८२ | २७,८२८ | {{coord|27|41|46|N|88|09|04|E}} | ३२ | १०५ | कञ्चनजङ्घा दक्षिण | उत्तरी सिक्किम, सिक्किम, भारत / ताप्लेजुङ, कोशी प्रदेश, नेपाल |- ! scope="row" | कञ्चनजङ्घा दक्षिण<ref>Peakbagger.com (1987–2012). [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=28921 कञ्चनजङ्घा दक्षिण]</ref> | ८,४९४ | २७,८६७ | {{coord|27|41|30|N|88|09|15|E}} | ११९ | ३९० | कञ्चनजङ्घा | उत्तरी सिक्किम, सिक्किम, भारत / ताप्लेजुङ, कोशी प्रदेश, नेपाल |- ! scope="row" | काङबाचेन<ref>Peakbagger.com (1987–2012). [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=28923 काङबाचेन]</ref> | ७,९०३ | २५,९२८ | {{coord|27|42|42|N|88|06|30|E}} | १०३ | ३३७ | कञ्चनजङ्घा पश्चिम | ताप्लेजुङ, कोशी प्रदेश, नेपाल |} [[चित्र:Round Kangchenjunga; a narrative of mountain travel and exploration (1903) (14771327254).jpg|alt=|thumb| गारउडको कञ्चनजङ्घाको नक्सा, १९०३<ref name="Freshfield1903"/>]] [[चित्र:Kangchenjunga South Face.jpg|thumb|नेपालबाट देखिएको कञ्चनजङ्घा दक्षिण पश्चिम (यालुङ)]] हिमालको मुख्य भाग उत्तर-उत्तरपूर्वदेखि दक्षिण-दक्षिणपश्चिमसम्म पुगेको छ र यसले विभिन्न हिमनदीहरूको सृजना गरेको छ।<ref name=Smythe/> यस हिमशृङ्खलामा ६,००० देखि ८,५८६ मिटर (१९,६८५ देखि २८,१६९ फिट) अग्ला चुचुराहरू पाइन्छन्। उत्तरी भागमा यालुङ काङ, कञ्चनजङ्घा मध्य र दक्षिण, काङबाचेन, [[किराँतचुली|किराँत चुली]] र [[गिम्मीगेला चुली]] पर्छन् र जोङसाङ लासम्म फैलिएका छन्।<ref name="Freshfield1903"/> सिक्किमको पूर्वी हिमखण्डमा सिनिओल्चु हिमाल पर्दछ। दक्षिणी खण्ड नेपाल-सिक्किम सीमासँगै चल्छ र यसमा काब्रु प्रथम देखि तृतीय भाग समावेश छ।<ref>Mason, K. (1932). The Recent Assaults on Kangchenjunga: Review. The Geographical Journal 80 (5): 439–445.</ref> यो हिमाल दक्षिणतर्फ [[सिङ्गलिला हिमशृङ्खला]]सम्म फैलिएको छ भने पश्चिमी क्षेत्र [[कुम्भकर्ण हिमाल|कुम्भकर्ण]]मा समाप्त हुन्छ।<ref name="Carter1985"/> यस हिमशृङ्खलाबाट चार मुख्य हिमनदीहरू बनेका छन्। उत्तरपूर्वमा जेमु हिमनदी र दक्षिणपूर्वमा तालुङ हिमनदी टिस्टा नदीमा गएर मिसिन्छ भने दक्षिण-पश्चिममा यालुङ हिमनदी र उत्तर-पश्चिममा पर्ने काङ्चेन हिमनदी अरूण र [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]]हरूमा गएर मिसिन्छन्।<ref name="Freshfield1902">Freshfield, D. W. (1902). [https://archive.org/stream/geographicaljou17britgoog#page/n492/mode/2up ''The Glaciers of Kangchenjunga'']. The Geographical Journal 19: 453–475.</ref> हिमनदीहरू लगभग ५,००० मिटर (१६,००० फिट) भन्दा माथिको क्षेत्रमा फैलिएका छन् भने हिमनदी क्षेत्रले जम्मा ३१४ बर्ग किलोमिटर (१२१ वर्ग माइल) ओगटेको छ। कञ्चनजङ्घा हिमालले १२० हिमनदीहरू बनाएको छ जसमध्ये १७ वटा भग्नावशेषले ढाकिएको छ। सन् १९५८ देखि १९९२ को बीचमा ५७ वटा परीक्षण गरिएका हिमनदीहरूमध्ये आधाभन्दा बढी नदीहरू सम्भवतः हावाको तापक्रम बढेकोले मासिन पुगेका थिए।<ref>Ashahi, K., Watanabe, T. (2000). Past and recent glacier fluctuations in Kanchenjunga Himal, Nepal. Journal of Nepal Geological Society (22): 481–490.</ref> कञ्चनजङ्घा हिमशृङ्खला [[ब्रह्मपुत्र नदी]]को खाडीको उच्चतम उचाई हो। यो दक्षिणपूर्वी एसियाली मनसुन निर्धारण गर्ने भाग हो र यो विश्वव्यापी रूपमा सबैभन्दा ठुलो नदीको खाडी मध्ये एक हो।<ref>Bajracharya, S. R., Palash, W., Shrestha, M. S., Khadgi, V. R., Duo, C., Das, P. J., & Dorji, C. (2015). Systematic Evaluation of Satellite-Based Rainfall Products over the Brahmaputra Basin for Hydrological Applications. Advances in Meteorology: 398687.</ref> कञ्चनजङ्घा [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]]को खाडीमा अवस्थित ८,००० मिटर (२६,००० फुट) भन्दा माथिका ६ वटा चुचुराहरू मध्ये एक हो। यो [[गङ्गा नदी]]को सबैभन्दा ठुलो नदीमध्ये एक हो।<ref>{{cite web |author=Peakbagger.com |year=1987–2015 |url=http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10653 |title=Kangchenjunga, India/Nepal |access-date= 11 May 2014}}</ref> यो विश्वको [[विश्वका अग्ला हिमालहरू|तेस्रो सर्वोच्च शिखर]] भए तापनि कञ्चनजङ्घालाई भौगोलिक प्रतिष्ठाद्वारा २९औँ स्थानमा राखिएको छ। यो हिमालको स्वतन्त्र कदको नाप हो। कञ्चनजङ्घा लागि मुख्य ढलान ४,६६४ मिटर (१५,३०२ फिट) उचाइमा रहेको छ। यो तिब्बतमा अरुण र ब्रह्मपुत्र नदीहरूको बीचमा पानीको धाराको सीमासँगै रहेको छ। तथापि, यो [[सगरमाथा]]पछि [[हिमालय]]को चौथो प्रमुख शिखर हो।<ref name=pkbrkc>{{cite web |url=http://peakbagger.com/keycol.aspx?pid=10653|title= Key Col for Kangchenjunga|publisher=Peakbagger.com|access-date=3 April 2016}}</ref><ref name=pkbrprom>{{cite web |url=http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=403|title= World Top 100 by Prominence|publisher=Peakbagger.com|access-date=3 April 2016}}</ref> == संरक्षित क्षेत्र == कञ्चनजङ्घा भू-भाग तीन अलग-अलग पर्यावरणीय क्षेत्रहरूको एक परिसर हो जसमा पूर्वी हिमालय र कोणधारी वन, पूर्वी हिमालय उच्च पर्वतीय झाडी र घाँसे मैदान र तराई-दुआर साभाना र घाँसेभूमि पर्दछन्। नेपाल, भारत, भुटान र चीनले कञ्चनजङ्घाको विशाल क्षेत्र वा भू-भागलाई बाँडफाँट गरेका छन् र यसमा जम्मा ६,०३२ वर्गकिलोमिटर (२,३२९ वर्ग माइल) संरक्षित १४ क्षेत्रहरू रहेका छन्। *नेपाल: [[कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्र]] *सिक्किम, भारत: कञ्चनजङ्घा राष्ट्रिय निकुञ्ज, वर्षे गुराँस अभयारण्य, फाम्बोन्ग ल्हो वन्यजन्तु अभयारण्य, क्योङनोसला उच्च पर्वतीय संरक्षण क्षेत्र, मेनम वन्यजन्तु अभयारण्य, सिङ्गा गुराँस अभयारण्य र पाङ्लखा वन्यजन्तु अभयारण्य * दार्जिलिङ, भारत: जोडपोखरी वन्यजन्तु अभयारण्य, सिङ्गलिला राष्ट्रिय निकुञ्ज, सिञ्चल वन्यजन्तु अभयारण्य, महानन्द वन्यजन्तु अभयारण्य र न्योरा उपत्यका राष्ट्रिय निकुञ्ज *भुटान: जिग्मे खेसर प्राकृतिक संरक्षण क्षेत्र यी संरक्षित क्षेत्रहरू गुराँस र [[सुनगाभा]] जस्ता विश्वव्यापी रूपमा महत्वपूर्ण वनस्पतिप्रजातिहरूका लागि आवास हुन् र खतरामा परेका थुप्रै प्रमुख प्रजातिहरू जस्तै हिम चितुवा, एसियाली कालो भालु, [[हाब्रे]], [[सेतोकण्ठे कस्तुरी]], [[चिलिमे (चरा)|चिलिमे]] र तीतर जस्ता प्राणीहरू यहाँ पाइन्छन्। == आरोहण मार्ग == [[चित्र:Kanchenjunga-north.jpg|thumb|नेपाल स्थित कञ्चनजङ्घा-उत्तरको आधार शिविर]] कञ्चनजङ्घा शिखरसम्म पुग्न चार वटा आरोहण मार्ग छन्। तीमध्ये तीन वटा [[नेपाल]]का दक्षिणपश्चिम, उत्तर–पश्चिम र उत्तरपूर्वबाट छन् भने भारतको उत्तरपूर्वी [[सिक्किम]]बाट एकमात्र मार्ग उपलब्ध छ। अहिलेसम्म [[सिक्किम]]बाट आउने उत्तरपूर्वी मार्ग तीन पटक मात्र सफलतापूर्वक प्रयोग हुँदै आएको थियो। [[भारत]] सरकारले कञ्चनजङ्घामा गरिने अभियानलाई प्रतिबन्ध लगाएको छ, तसर्थ, यो मार्ग सन् २००० देखि बन्द गरिएको छ।<ref name=Harding>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2000/jul/13/lukeharding|title=Climbers banned from sacred peak|last=Harding|first=Luke|date=2000 |work=द गार्डियन|access-date=16 October 2017|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> == आरोहणको इतिहास == [[चित्र:Kanchenjunga summit ca. 1857.jpeg|thumb|सिङ्गलिला हिमशृङ्खलाबाट देखिएको कञ्चनजङ्घाको चित्र<ref name=Schlagintweit1871/>]] [[चित्र:Sunset on Kinchenjunga.jpg|thumb|कञ्चनजङ्घामा अस्ताउँदैै गरेको घाम, सन् १९०५<ref name="crowley52"/>]] [[चित्र:Kangch-Goechala.jpg|thumb|गोएचा ला, सिक्किमबाट देखिएको कञ्चनजङ्घाको दक्षिण भूभाग,{{convert|4940|m|ft|abbr=on}}]] [[चित्र:Kangchenjunga From Darjeeling War Memorial.jpg|thumb|दार्जिलिङ युद्ध स्मारकबाट देखिएको कञ्चनजङ्घा]] === प्रारम्भिक आरोहणका प्रयासहरू === * अप्रिल १८४८ देखि फेब्रुअरी १८४९ को बीच जोसेफ डाल्टन हुकरले उत्तरी [[सिक्किम]] र पूर्वी [[नेपाल]]का केही भागहरूको अन्वेषण गरेका थिए। मुख्यतया वनस्पतिहरू सङ्कलन गर्न र हिमाली वनस्पतिको वितरणको अध्ययन गर्न उनले उक्त अन्वेषण गरेका थिए। उनी [[दार्जिलिङ]] बसोबास गर्दै नदीका खोल्साहरूमा र ४,७६० मिटरको उचाइसम्म कञ्चनजङ्घा फेदमा बारम्बार घुम्दथे।<ref>{{cite book|author=Hooker, J. D. |year=1854 |title=Himalayan journals; or, Notes of a naturalist in Bengal, the Sikkim and Nepal Himalayas, the Khasia Mountains, &c. |url=https://archive.org/stream/himalayanjournal0335hook#page/n9/mode/2up |publisher=John Murray, London}}</ref> *सन् १८५५ को वसन्त ऋतुमा जर्मन अन्वेषक हर्मन स्लागिन्टविटले [[दार्जिलिङ]]को यात्रा गरेका थिए। तथापि, [[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|नेपाल-तिब्बत युद्ध]]का कारण थप उत्तरतर्फ जान उनी असमर्थ रहेका थिए। मे महिनामा उनले मौसमविज्ञानसम्बन्धी सर्वेक्षणको लागि टोङ्ग्लोको चुचुरोसम्म [[सिङ्गलिला हिमशृङ्खला]]को अन्वेषण गरेका थिए।<ref name=Schlagintweit1871>{{cite book |author=Schlagintweit, H. v. |year=1871 |chapter-url=https://archive.org/stream/reiseninindienu02sakgoog#page/n255/mode/2up |chapter=Die Singhalila Kette zwischen Sikkim und Nepal |title=Reisen in Indien und Hochasien. Eine Darstellung der Landschaft, der Kultur und Sitten der Bewohner, in Verbindung mit klimatischen und geologischen Verhältnissen. Zweiter Band |publisher= Hermann Costenoble, Jena}}</ref> * सन् १८७९ मा शरतचन्द्र दास र लामा उग्येन-ग्यात्सोले पूर्वी नेपाल हुँदै "कञ्चनजङ्घा" र ल्हासा जाने क्रममा ताशिलुन्पो गुम्बा हुँदै तिब्बतको पश्चिमी क्षेत्र पार गरेका थिए। सन् १८८१ मा तिनीहरू त्यही बाटो भएर फर्किएका थिए।<ref name=Das1902>Das, S. C. (1902). [https://archive.org/stream/journeytolhasace00dass#page/n9/mode/2up ''A Journey to Lhasa and central Tibet'']. E. P. Dutton & Company, New York, John Murray, London.</ref> *सन् १८८३ मा विलियम उडम्यान ग्राहम र दुई जना स्विट्जरल्यान्डेली पर्वतारोहीहरूको एउटा दल कञ्चनजङ्घा क्षेत्रमा उक्लिएका थिए। शिखर भन्दा तल ३०–४० फिट (९.१–१२.२ मिटर) भित्र काब्रु आरोहण गर्ने उनीहरू पहिला थिए। उनीहरूले काङ ला भन्ज्याङ पार गरेका थिए र झन्डै ५,८०० मिटरको चुचुरोमा चढेका थिए जहाँबाट तिनीहरूले कुम्भकरण हिमालको अवलोकन गरेका थिए। आरोहण प्रयास धेरै ढिलो भएको निष्कर्ष निकाल्दै उनीहरू फेरि एक पटक [[दार्जिलिङ]] फर्किएका थिए।<ref name=Blaser2009>Blaser, W. and G. Hughes (2009). [http://www.himalaya-info.org/Kabru%20Alpine%20Journal%202010.pdf ''Kabru 1883. A Reassessment''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512104810/http://www.himalaya-info.org/Kabru%20Alpine%20Journal%202010.pdf |date=2012-05-12 }}. The Alpine Journal 114: 219–228.</ref> *अक्टोबर १८८५ देखि जनवरी १८८६ बीच रिन्जिन नामग्यालले कञ्चनजङ्घा उत्तर र पश्चिममा अन्वेषण नगरिएको क्षेत्रको सर्वेक्षण गरेका थिए। उनी कञ्चनजङ्घा क्षेत्र नक्सा बनाउने पहिलो स्थानीय सर्वेक्षक थिए भने उनले चुचुरो र छेउछाउका उपत्यकाहरूको दुवैपट्टिको रेखाचित्र उपलब्ध गराएका थिए। उनले यस क्षेत्रमा [[नेपाल]], [[तिब्बत]] र [[सिक्किम]]को सीमाक्षेत्रलाई पनि परिभाषित गरेका थिए।<ref name=Ward2001>Ward, M. (2001). [http://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_2001_files/AJ%202001%20191-196%20Ward%20Kangchenjunga.pdf ''Early Exploration of [https://himalayan-masters.com/trip/kanchenjunga-circuit-trek/ Kangchenjunga] and South Tibet by the pundits Rinzin Namgyal, Sarat Chandra Das and Lama Ugyen Gyatso'']. The Alpine Journal 106: 191–196.</ref> *सन् १८९९ मा बेलायती पर्वतारोही डग्लस फ्रेसफिल्डले इटालेली छाविकार भितोरियो सेल्लालाई समेटेर आफ्नो दलसँग यात्रामा निस्केका थिए।<ref name="Freshfield1903"/> *सन् १९०५ मा एलिस्टर क्राउलीको नेतृत्वमा एउटा दलले पहिलो पटक यस हिमाल चढ्ने प्रयास गरेको थियो। एलेस्टर क्राउली सन् १९०२ मा के२ हिमाल प्रयास गर्ने टोलीको भाग थिए। यो टोली फर्कनुअघि पहाडको दक्षिण-पश्चिममा ६,५०० मिटर (२१,३०० फिट) उचाइमा पुगेको अनुमान गरिएको थियो।<ref name="crowley52">Crowley, A.; Symonds, J.; Grant, K. (1989). ''The confessions of Aleister Crowley: an autobiography'' [http://hermetic.com/crowley/confessions/chapter52.html Chapter 52] Arkana, London</ref> *सन् १९०७ मा दुई जना नर्वेलीले [[काब्रु]] हिमनदी हुँदै दक्षिणमा जोङ्ग्री आरोहण गर्न निस्केका थिए। झण्डै ६,९०० मिटरअग्लो अग्लो शिविरबाट उनीहरू शिखरको टुप्पोभन्दा १५/१८ मिटर तल सम्म पुग्न सफल भएका थिए र त्यसपछि तेज बतास चल्न थालेकाले उनीहरू फर्किएका थिए।<ref name=Blaser2009/> *सन् १९२९ मा जर्मन पल बाउरले एउटा अन्वेषण टोलीको नेतृत्व गरेका थिए जुन उत्तरपूर्वमा ७,४०० मिटर (२४,३०० फिट) सम्म पुगेको थियो र यो पाँच दिने आँधीका कारण उनीहरू पछि हट्न बाध्य बनेका थिए।<ref name=Bauer>Bauer, P. (1955). ''Kangchenjunga Challenge''. William Kimber, London.</ref> *मे १९२९ मा अमेरिकी इएफ फार्मरले दार्जिलिङ छोडेर रैथाने भरियाहरू लिएर नेपाल तर्फको काङ ला पार गरेर [[काब्रु]] उक्लिएका थिए।<ref name=Smythe/> *सन् १९३० मा गुन्टर डायरेनफर्टले जर्मनेली उली विल्यान्ड, अस्ट्रियाली अर्विन स्नाइडर र कञ्चनजङ्घा आरोहण गर्न प्रयास गर्ने अङ्ग्रेज फ्राङ्क स्माइथे लगायतका अन्तर्राष्ट्रिय अभियानको नेतृत्व गरेका थिए। खराब मौसम र हिउँको कारण तिनीहरू असफल भएका थिए।<ref name=Bauer/> *सन् १९३१ मा पल बाउरले दोस्रो जर्मन अन्वेषण टोलीको नेतृत्व गरेका थिए। त्यस टोलीले खराब मौसम, रोगबिमार र मृत्युको कारण पछि हट्नुअघि उत्तरपूर्वदिशातर्फ जाने प्रयास गरेको थियो। पिटर अफस्चनाइटर लगायत उक्त टोली सन् १९२९ को प्रयासभन्दा ३०० मिटर माथि उक्लिएपछि पछि हटेका थिए।<ref>{{cite journal |author=Braham, T. H. |date=1955–1956 |title=Kangchenjunga Reconnaissance, 1954 |journal=The Himalayan Journal |volume=19 |url=http://www.himalayanclub.org/journal/kangchenjunga-reconnaissance-1954/ |url-status=dead |archive-date=6 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106041509/http://www.himalayanclub.org/journal/kangchenjunga-reconnaissance-1954/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106041509/http://www.himalayanclub.org/journal/kangchenjunga-reconnaissance-1954/ |date=6 January 2014 }}</ref> *सन् १९५४ मा जोन केम्पेले जेडब्ल्यू टकर, एसआर ज्याक्सन, जिसी लुइस, टिएच ब्राहम र मेडिकल अफिसर डिएस माथ्युज सम्मिलित दलको नेतृत्व गरेका थिए। उनीहरूले कञ्चनजङ्घा दक्षिण-पश्चिममा पर्ने विशाल बरफको ढिक्कासम्म जाने बाटो पत्ता लगाउन माथिल्लो यालुङ हिमनदी पत्ता लगाएका थिए। यो पुन: प्रयासले गर्दा सन् १९५५ को सफल अभियानले प्रयोग गरेको मार्गतर्फ डोऱ्याएको थियो।<ref>Braham, T. H. (1996). [http://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_1996_files/AJ%201996%2033-35%20Braham%20Kangchenjunga.pdf ''Kangchenjunga: The 1954 Reconnaissance'']. The Alpine Journal 101: 33–35.</ref> === प्रथम आरोहण === [[चित्र:Kangchenjunga Sign Board.jpg|thumb|कञ्चनजङ्घा जाने अन्तिम बाटोमा रहेको एउटा साइन बोर्ड]] [[चित्र:1990 reunion of the Kangchenjunga climbers.jpg|right|thumb|प्रथम आरोहण टोलीको पूनर्मिलन सन् १९९०- अगाडि (बायाँ देखि दायाँसम्म): निल माथर, जोन एन्जेलो ज्याक्सन, चार्ल्स इभान्स र जो ब्राउन र पछाडी पट्टी (बायाँ देखि दायाँसम्म): टोनी स्ट्रेथर, नोर्मान हार्डी, जर्ज ब्यान्ड, र जोन क्लेग]] सन् १९५५ मा जो ब्राउन र जर्ज ब्यान्डले २५ मे मा पहिलो पटक कञ्चनजङ्घा आरोहण गरेका थिए। त्यसपछि २६ मे मा नर्मन हार्डी र टोनी स्ट्रेथर यसको आरोहण गरेका थिए।<ref name=Evans1956>{{cite journal |author1=Evans, C. |author2=Band, G. |title=Kangchenjunga Climbed |journal=The Geographical Journal |year=1956 |volume=122 |issue=1 |pages=1–12 |doi=10.2307/1791469 |jstor=1791469}}</ref> आरोहण टोलीमा जोन क्लेग, चार्ल्स इभान्स, जोन एन्जेलो ज्याक्सन, निल म्याथर र टम म्याककिन्नोन पनि समावेश थिए। आरोहणको क्रममा, एलेस्टर क्राउलीको १९०५ को मार्ग (सन् १९५४ को पुन: अनुसन्धानद्वारा निरीक्षण गरिएको) काम लाग्ने कुरा प्रमाणित भएको थियो। यो मार्ग यालुङ हिमनदीबाट चुचुरोको दक्षिण-पश्चिममा सुरु हुन्छ जुन ३,००० मिटर (१०,००० फिट) अग्लो छ। उनीहरूले आफ्नो आरोहण यात्रा अप्रिल १८ देखि सुरु गरेका थिए भने मे २८ सम्ममा सबै जना आधार शिविरमा फर्किएका थिए।<ref>{{cite news |author=Perrin, J. |year=2005 |url=https://www.theguardian.com/news/2005/aug/01/guardianobituaries.sport |title=Obituary: John Jackson. Key climber and trainer of British mountaineers |newspaper=द गार्डियन |access-date=31 October 2013}}</ref> === अन्य उल्लेखनीय आरोहणहरू === [[चित्र:Kangchenjunga 3D.webm|thumb|कञ्चनजङ्घाको एमिनेसन]] * सन् १९७३ जापानी अभियानको युताका आगेता र ताकेओ मात्सुदाले दक्षिणपश्चिमी पर्वतमाला चढेर यालुङ काङ भनिने कञ्चनजङ्घा पश्चिममा आरोहण गरेका थिए। मात्सुदा शिविरमा फर्केनन् र उनको लास कहिल्यै फेला परेन। आगेताबाट छुट्टिँदा उनको मृत्यु भएको कुरा उक्त अभियानले निष्कर्ष निकालेको थियो।<ref name=AJ_1975>{{cite journal |author =Higuchi, H. |journal=Alpine Journal |title=The First Ascent of Yalung Kang |year=1975 |pages=17–27 |url=https://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_1975_files/AJ%201975%2017-27%20Higuchi%20YKang.pdf |access-date=2020-07-30}}</ref> * सन् १९७७ कर्णेल नरेन्द्र कुमारको नेतृत्वमा रहेको भारतीय सेनाको टोलीले कञ्चनजङ्घाको दोस्रो आरोहण गरेको थियो। तिनीहरूले सन् १९२९ र १९३१ मा जर्मनेली अभियानलाई पराजित गर्ने कठिन खाडल अर्थात् उत्तरपूर्वमा भएको अभियान पूरा गरेका थिए।<ref>{{cite journal |journal=American Alpine Journal |title=Kangchenjunga from the East |author=Kumar, N. |year=1978 |url=http://publications.americanalpineclub.org/articles/12197844700/Kanchenjunga-from-the-East |access-date=2020-07-30}}</ref> * सन् १९७८ पोल्यान्डेली टोलीले कञचनजङ्घा दक्षिण शिखरको पहिलो सफल आरोहण गरेका थिए जसमा (वोजसिच व्रोज र युजीनेज च्रोबकले १९ मे र कञ्चनजङ्घा मध्यलाई वोजसिएच ब्रान्स्की, जिग्मन्ट एन्ड्रिज हेनरिक, काजिमिएरज ओलेचले २२ मे यसको आरोहण गरेका थिए।<ref>Wojciech Wróż: Święta góra Sikkimu. Warszawa: "Sport i Turystyka", 1982. {{ISBN|83-217-2377-2}}।</ref> * सन् १९७९ तेस्रो आरोहण, मे १६ मा र पहिलो पटक अक्सिजनविना, डग स्कट, पिटर बोर्डम्यान र जो टास्करले उत्तरी क्षेत्रमा नयाँ मार्ग स्थापना गरेका थिए।<ref>{{cite journal |last=Scott |first=D. K. |title=Kangchenjunga from the North |journal=American Alpine Journal |volume=22 |issue=53 |pages=437–444 |year=1980 |url=http://publications.americanalpineclub.org/articles/12198043700/Kangchenjunga-from-the-North}}</ref> * सन् १९९८ ज्ञानेट ह्यारिसन पहिलो महिला थिइन् जसले अक्सिजन बिनानै यसको उत्तरी क्षेत्रको आरोहण गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url = http://www.everesthistory.com/climbers/harrison.htm|title = EverestHistory.com: Ginette Harrison|publisher = EverestHistory.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206140925/http://www.everesthistory.com/climbers/harrison.htm |date=2009-02-06 }}</ref> *सन् २००९ स्पेनी पर्वतारोही एदुर्ने पासाबान शिखरमा पुगेका थिइन्। उनी बाह्रवटा आठ हजार मिटर अग्लो शिखर चुम्ने पहिलो महिला बनेकी थिइन्।<ref>{{cite web | url = http://www.8000ers.com/cms/content/view/54/193/#tables | title = List of Kangchenjunga ascents | publisher = 8000ers.com | date = 13 February 2008 | access-date = 14 June 2011 }}</ref> * मे २००९ मा, कञ्चनजङ्घा शिखरसम्म पुग्ने पहिलो पोल्यान्डेली महिला किङ्गा बारानोस्का थिइन्।<ref>Mysza (2009). [http://wspinanie.pl/serwis/200905/18kinga-baranowska-kangchenjunga.php ''Kinga Baranowska zdobyła Kangchenjungę''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130311025837/http://wspinanie.pl/serwis/200905/18kinga-baranowska-kangchenjunga.php |date=11 March 2013 }}. wspinanie.pl, 18 May 2009.</ref> * मे २०१४ मा, बुल्गेरियाली बोयन पेत्रोभ अतिरिक्त अक्सिजनको प्रयोग बिना शिखर चुचुरोमा पुगेका थिए। पेत्रोध मधुमेह रोगी थिए।<ref>[http://www.monitor.bg/article?id=431481 Тайнствен глас водил Боян Петров към върха] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213225235/http://www.monitor.bg/article?id=431481 |date=13 December 2014 }}, Монитор</ref><ref>{{cite web|url=http://www.novinite.com/articles/160731/Bulgarian+Mountaineer+Boyan+Petrov+Climbs+Kangchenjunga+Summit|title=Bulgarian Mountaineer Boyan Petrov Climbs Kangchenjunga Summit – Novinite.com – Sofia News Agency|website=novinite.com|access-date=23 October 2017}}</ref> * सन् २०१४ को मे महिनामा छन्दा गायेन शिखरमा पुग्ने पहिलो [[भारतीय]] महिला बनेकी थिइन्। हिमपहिरोले गर्दा उनको मृत्यु भएको थियो।<ref name=TimesIndia2014>{{cite web |title=Ace mountaineers from across the country hail Gayen's effort |date=2014 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Ace-mountaineers-from-across-the-country-hail-Gayens-effort/articleshow/35497291.cms |access-date=1 August 2019}}</ref> उन्नत आरोहण उपकरणको बावजुद कञ्चनजङ्घा पुग्न प्रयास गरेका आरोहीहरूको मृत्युदर धेरै छ। सन् १९९० को दशकदेखि कञ्चनजङ्घाको मुख्य चुचुरोमा चढ्दा २०% भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो।<ref>{{cite web |author=Hansen, L. |year=2012 |url=http://mentalfloss.com/article/30757/5-mountains-deadlier-everest |title=5 Mountains Deadlier Than Everest |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175946/http://mentalfloss.com/article/30757/5-mountains-deadlier-everest |archive-date=23 September 2015 }}</ref> == पर्यटन == [[चित्र:Kanchenjunga from Tiger Hill at dawn.jpg|thumb|साँझमा [[टाइगर हिल, दार्जिलिङ|टाइगर हिल]]बाट देखिएको कञ्चनजङ्घा]] [[चित्र:Kangchenjunga-from-Gangtok.jpg|thumb|[[गान्तोक]], सिक्किमबाट देखिएको हिमाल]] [[चित्र:Kanchenjunga from Jalpaiguri city.jpg|thumb| [[जलपाईगुडी|जलपाइगुडी]] सहरबाट देखिएको कञ्चनजङ्घा]] [[नेपाल]]मा यसको विकट स्थान र [[भारत]]बाट त्यसको पहुँचमा कठिनाई हुने भएकाले कञ्चनजङ्घा क्षेत्रले पर्यटनमा न्युन मात्रा टेवा पुर्‍याएको छ। [[सिक्किम]]मा पनि कञ्चनजङ्घा क्षेत्रमा पदयात्रा गर्न अनुमति दिइएको छ। गोएचा ला पर्यटकहरूमाझ लोकप्रिय हुँदै गएको छ। यो कञ्चनजङ्घा दक्षिणपूर्वको विशाल सतहको ठिक अगाडि अवस्थित गोएचा ला भन्ज्याङ हुँदै जान्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सिक्किम के २० प्रमुख पर्यटन स्थल |युआरएल=https://hindi.holidayrider.com/famous-tourist-places-of-sikkim-in-hindi/amp/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=होलिडे राइडर|भाषा=हिन्दी|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ अगस्ट २०२१}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{आठ-हजारी}} {{ताप्लेजुङ जिल्लाका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरू‎}} {{नेपालका हिमालहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Kangchenjunga|कञ्चनजङ्घा हिमाल}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} * [http://www.himalaya-info.org/Map%20kangchenjunga.htm कञ्चनजङ्घाको विवरण (जर्मनेली भाषामा)] * [http://www.summitpost.org/kangchenjunga/150283 सुमिटपोस्टमा कञ्चनजङ्घा] * [http://hermetic.com/crowley/confessions/chapter51.html सन् १९०५ मा कञ्चनजङ्घा आरोहणमा गरिएको प्रयासको एलेस्टर क्राउलीको विस्तृत विवरण] * [http://www.k2news.com/kanghistory.htm कञ्चनजङ्घाको इतिहास] इतिहास र आरोहणको विस्तृत विवरणका लागि। * [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10653 "कञ्चनजङ्घा, भारत/नेपाल" पिकबेगर] मा * {{cite peakware|id=132|name=कञ्चनजङ्घा}}&nbsp;– तस्वीरहरू। * [http://www.asiasociety.org/onthinnerice हिमनदी अनुसन्धान तस्वीर परियोजना] कञ्चनजङ्घाका हिमनदीहरूमा २४ वर्षे परिवर्तनहरूको तस्वीरहरू प्रस्तुत। * [http://mtxplore.com/8000-meters हिमालको तथ्याङ्क] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190117012047/http://mtxplore.com/8000-meters/ |date=2019-01-17 }} कञ्चनजङ्घा। [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका हिमालहरू]] [[श्रेणी:सिक्किमका हिमालहरू]] [[श्रेणी:नेपालका हिमशृङ्खलाहरू]] [[श्रेणी:नेपालको भूगोल]] [[श्रेणी:नेपालका अग्ला हिमालहरू]] [[श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका हिमालहरू]] 59n62rx4yhduw35e963efjsqzz6kq05 0 2658 1357699 1335959 2026-06-03T10:37:17Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357699 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक जिल्ला}} {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = | native_name = | nickname = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | motto = | image_skyline = Kosh Bhanjyang.jpg | image_alt = | image_caption = कोश भञ्ज्याङ, ओखलढुङ्गा | image_map = Okhaldhunga_district_locator_map.png | map_alt = | map_caption = कोशी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | mapsize = 300 | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश|कोशी]] | parts_type = [[नेपालका सहरहरूको सूची|नगरपालिका]] | parts_style = coll | p1 = | p2 = | p17 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरूको सूची|'''गाउँपालिकाहरू''']] | established_title = स्थापना | established_date = वि.सं २०१८ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[इलाम नगरपालिका|इलाम]] | leader_title = प्रमुख | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = | leader_title2 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name3 = | government_footnotes = | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], ओखलढुङ्गा | area_footnotes = | area_total_km2 = 1074 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=राष्ट्रिय जनसङ्ख्या तथा आवास जनगणना २०७८ (राष्ट्रिय प्रतिवेदन)|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 139552 | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] | blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] <br> [[लिम्बू भाषा|लिम्बू]] <br> [[राई भाषा|राई]] | blank_name_sec2 = [[नेपालमा भएका सडकहरू|मुख्य राजमार्गहरू]] | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = | area_code_type = [[नेपालमा टेलिफोन नम्बर|टेलिफोन कोड]] | area_code = ०३७ | website = {{URL|http://ddcokhaldhunga.gov.np}} | footnotes = }} '''ओखलढुङ्गा जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[कोशी प्रदेश]]मा पर्ने एक पहाडी जिल्ला हो। पूर्वदेखि पश्चिमतर्फ क्रमश फराकिलो हुँदै गएको यस जिल्लालाई तीन तिरबाट नदीले छुट्याएको छ। उत्तरमा [[सोलुखुम्बु जिल्ला]], दक्षिणमा [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] र [[सिन्धुली जिल्ला]]सँग जोडिएको यस जिल्लालाई पूर्वमा [[खोटाङ जिल्ला]]सँग [[दुधकोशी नदी|दुधकोशी]] नदीले र पश्चिममा [[रामेछाप जिल्ला]]सँग [[लिखु नदी|लिखू नदी]]ले छुट्याएको छ। नेपालका ७५ जिल्ला मध्ये जनसङ्ख्याको हिसावमा ५९ औँ स्थान र क्षेत्रफलको हिसावले ६८ औँ स्थान ओगट्ने यस जिल्लाको कूल भूभाग मध्ये सदरमुकाम [[ओखलढुङ्गा, ओखलढुङ्गा|ओखलढुङ्गा बजार]]([[सिद्धिचरण नगरपालिका]])बाट थोरै क्षेत्र पूर्वमा र धेरै क्षेत्र पश्चिममा पर्दछ। युगकवि [[सिद्धिचरण श्रेष्ठ]]को जन्म भूमि समेत भनेर चिनिने यस साहित्यिक उर्वर भूमिमा अभिरवंशी गोपालवंशी एवं किराँत वंशी राजाहरूले राज्य गरेको पाइन्छ। वि.सं २०१८ सालको प्रशासनिक विभाजन पूर्व हालका सोलुखुम्बु, ओखलढुङ्गा र खोटाङ जिल्लाहरू पूर्व ३ नम्बर ओखलढुङ्गामा पर्दथे। [[शेर्पा जाति]] पनि धेरै छन्। शेर्पा जातिले यस ठाउँमा धेरै नै विकसित भएको छन्। ==जाति, भाषा र सस्कृति== [[File:Okhaldhunga focus to rumjatar.JPG|thumb|ओखलढुङ्गाको [[रुम्जाटार]]]] मगर, बाहिङ, [[सुनुवार जाति|सुनुवार]] , [[राई जाति|राई]], [[लिम्बू जाति|लिम्बु]], [[गुरुङ जाति|गुरुङ]], [[तामाङ जाति|तामाङ]], [[शेर्पा जाति|शेर्पा]], [[घर्ती]], [[भुजेल]], [[नेवार जाति|नेवार]], [[क्षेत्री]], [[ब्राह्मण|बाहुन]], [[विश्वकर्मा जाति|कामी]]([[विश्वकर्मा]]), [[दमाई जाति|दमाई]](परियार), थापा आदि, ===भाषा=== == [[सुनुवार जाति|बाहिङ, सुनुवार]] (कोँइच), राई, गुरुङ, शेर्पा, तामाङ, मगर आदि == ===सस्कृति=== बाहिङ, सुनुवार, राई, गुरुङ, शेर्पा, तामाङ आदि ==जिल्लाको नामाकरण== [[File:Okhal at Okhaldunga.jpg|thumb|ओखलढुङ्गा बजारमा अवस्थित ओखल जसबाट जिल्लाको नामाकरण गरिएको]] ओखलढुङ्गा जिल्लाको नामाकरणका बारेमा निम्न धाराणाहरू रहेको पाइन्छ : * महाभारत कालमा भीमले यहाँ रहेको ओखल जस्तो गहिरो खोपिल्टो ढुंगामा मुसलको सहायताले धान कुटी खाएकाले यहाँको नाम ओखलढुङ्गा रहेको जनविश्वास छ। * मल्लकालीन समयमा राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]ले राज्य विस्तारको क्रममा काजी भीम मल्ललाई यस भेगमा पठाएका र उनको फौजले किराँतहरूलाई लखेटी लुटेको धान यहाँको ठूलो ढुंगाको ओखलमा कुटी खाएकाले त्यही ढुंगाको ओखलको नामले यस ठाउँको नाम ओखलढुङ्गा रहन गएको हो भन्ने जनश्रुति पाइन्छ। उक्त ढुगाको ओखल हालको ओखलढुङ्गा जिल्ला अन्तर्गत [[ओखलढुङ्गा, ओखलढुङ्गा|ओखलढुङ्गा गाविस]] वडा नम्बर ६ मा सिध्दिचरण पार्कसँगै जो सुकैले अवलोकन गर्न सक्ने गरी सुरक्षित रूपमा राखिएको छ। ==जिल्लाको इतिहास== प्राचिनकालमा यो क्षेत्रमा अभिरवंशी गोपालवंशी एवं किराँतवंशी राजाहरूले राज्य गरेको पाइन्छ। वल्लो किराँत भनिने यस क्षेत्रमा किराँतीलाई लखेटी मल्लहरूले शासन गरेको कुरा इतिहासमा उल्लेख छ। [[पृथ्वीनारायण शाह]]को एकीकरण अभियान पछि [[भीमसेन थापा]]को प्रशासनिक विभाजन अन्तर्गत ३९ जिल्लामध्ये पूर्व ३ नम्बर ओखलढुङ्गाको नामले यस जिल्लाको जन्म भएको हो। विसं २०१८ सालको प्रशासनिक विभाजन पूर्व हालका सोलुखुम्बू, ओखलढुङ्गा र खोटाङ जिल्लाहरू पूर्व ३ नम्बर ओखलढुङ्गामा पर्दथे। ==भौगोलिक अवस्थिति== [[File:Okhaldhunga.jpg|thumb|ओखलढुङ्गा बजारको सुरूवाती डाँडा]] * अक्षांश: २७ डिग्री ६'' देखि २७ डिग्री ३२'' उत्तर * देशान्तर: ८६ डिग्री १०'' देखि ८६ डिग्री ३२'' पूर्व * सिमाना: पूर्व-[[दुधकोशी नदी]] [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]], पश्चिम-[[लिखु नदी|लिखू नदी]] [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]], उत्तर-[[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]], दक्षिण-[[सुनकोशी नदी]] [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] र [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] * क्षेत्रफल: १,०७४ वर्ग किलोमिटर (१,०५,८६४ हेक्टर) * उचाई: समुन्द्र सतहबाट ३९० मिटरदेखि ३,६२७ मिटर सम्म * सबभन्दा होचोठाउँ: जोर्तीघाट, (३९० मिटर) [[थाक्ले]] * सबभन्दा अग्लोठाउँ: लाम्जेडाँडा (३६२७ मिटर) [[पात्ले]] * सदरमुकामको उचाई: १,८४९ मिटर [[File:Okaldhunga (7).JPG|thumb|ओखलढुङ्गा]] == प्रशासनिक विभाजन == जिल्लामा १ नगरपालिका, ७ गाउँपालिका गरि ८ वटा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]]हरू रहेका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ओखलढुङ्गा जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तहहरू !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग<br>किमी) !जनघनत्व (वर्ग<br>किमी) |- |१ |[[सिद्धिचरण नगरपालिका]] |[[बर्नालू]], [[ओखलढुङ्गा, ओखलढुङ्गा|ओखलढुङ्गा]], [[ज्यामिरे, ओखलढुङ्गा|ज्यामिरे]], [[सल्लेरी, ओखलढुङ्गा|सल्लेरी]], [[अँधेरी नारायणस्थान]],[[रुम्जाटार]], [[तलुवा]], [[ठूलाछाप]], [[जन्तरखानी]], [[वरुणेश्वर]] (९), [[विगुटार]] र [[बेतिनी, ओखलढुङ्गा|बेतिनी]] |१२ |[[ओखलढुङ्गा, ओखलढुङ्गा|ओखलढुङ्गा]] |२७,३५१ |१६७.८८ |१६० |- |२ |[[खिजीदेम्वा गाउँपालिका]] |[[रगनी]], [[खिजी चण्डेश्वरी]], [[खिजिकाती]], [[खिजिफलाटे]], [[पोकली]]-९, [[रावादोलू]], [[पात्ले]] (३-६) र [[भुसिङ्गा]] |९ |[[खिजिफलाटे]] |१५,५५९ |१७९.७७ |८७ |- |३ |[[चम्पादेवी गाउँपालिका]] |[[पलापू]], [[कालिकादेवी, ओखलढुङ्गा|कालिकादेवी]], [[फेदीगुठ]], [[फूलबारी, ओखलढुङ्गा|फूलबारी]], [[रानीवन, ओखलढुङ्गा|रानीवन]] र [[विलन्दू]] |१० |[[कालिकादेवी, ओखलढुङ्गा|कालिकादेवी]] |१६,३११ |१२६.९१ |१३० |- |४ |[[चिशङ्खुगढी गाउँपालिका]] |[[कुइभीर]], [[पोखरे]], [[दियाले, ओखलढुङ्गा|दियाले]], [[रातामाटे]], [[सेर्ना]], [[भदौरे]] र [[माम्खा]] |८ |[[सेर्ना]] |१३,८४४ |११२.३९ |१२० |- |५ |[[मानेभञ्ज्याङ गाउँपालिका]] |[[मोली]], [[बाक्सा]], [[उँवू]], [[केतुके]], [[मानेभञ्ज्याङ, ओखलढुङ्गा|मानेभञ्ज्याङ]] ,[[थाक्ले]], [[टोक्सेल]] र [[माधवपुर]] |९ |[[मानेभञ्ज्याङ, ओखलढुङ्गा|मानेभञ्ज्याङ]] |१९,५९७ |१४६.६१ |१३० |- |६ |[[मोलुङ गाउँपालिका]] |[[कुन्तादेवी]], [[वरुणेश्वर]] (१-८), [[हर्कपुर]], [[प्राप्चा]], [[श्रीचौर]], [[पात्ले]] (१,२,७-९) र [[रागाद्विप]] |८ |[[प्राप्चा]] |१६,४४० |११२ |१५० |- |७ |[[लिखु गाउँपालिका, ओखलढुङ्गा|लिखु गाउँपालिका]] |[[सिंहदेवी, ओखलढुङ्गा|सिंहदेवी]], [[नर्मदेश्वर]], [[यसम]], [[गाम्नाङ्गटार]], [[टारकेरावारी]] र [[पोकली]] (१-८) |९ |[[यसम]] |१२,१०४ |८८.०३ |१४० |- |८ |[[सुनकोशी गाउँपालिका, ओखलढुङ्गा|सुनकोशी गाउँपालिका]] |[[बलखू]], [[सिस्नेरी, ओखलढुङ्गा|सिस्नेरी]], [[मूलखर्क]], [[च्यानम]] र [[कटुञ्जे, भक्तपुर|कटुञ्जे]] |१० |[[मूलखर्क]] |१७,७८३ |१४३.७५ |१२० |} [[File:NepalOkhaldhungaDistrictmap.png|thumb|ओखलढुङ्गा जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] ==भौगोलिक विभाजन== [[File:Okaldhunga (6).JPG|thumb|मनोरम ओखलढुङ्गा]] डाँडाकाँडा, भिरपाखा, खोल्साखोल्सी, वनजङ्गल, टारबेसी आदि विविधतायुक्त धरातलीय स्वरूप भएको यस जिल्लालाई मुख्य रूपमा तीन भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ। ===बेसी क्षेत्र=== ओखलढुङ्गा जिल्लाको क्षेत्रफलको १५% अर्थात १६१ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगट्ने यस क्षेत्रमा कम उचाईमा रहेको नदी र खोला किनारका भू-भागहरू पर्दछन। यस क्षेत्रमा मानिसहरूको मुख्य पेशा कृषि भएता पनि फलफूल खेती तरकारी खेती पशुपालन माछा मार्ने आदि काम पनि यस क्षेत्रका मानिसहरूले गर्दछन। ===मध्य पहाडी क्षेत्र=== [[File:Okaldhunga (2).JPG|thumb|मनोरम ओखलढुङ्गा]] मध्य पहाडी क्षेत्रले जिल्लाको कुल क्षेत्रफलको ६५% अर्थात ६९८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल भू-भाग ओगटेको छ। सदरमुकाम ओखलढुङ्गाका साथै [[रुम्जाटार]] पनि यसै क्षेत्रमा पर्दछ। यस क्षेत्रमा धान, मकै, गहुँ, कोदो, फापर, तोरी, तरकारी, फलफूल खेती, पशुपालन आदि गरिन्छ। ===लेकाली क्षेत्र=== [[File:Okaldhunga (4).JPG|thumb|मनोरम ओखलढुङ्गा]] जिल्ला कुल क्षेत्रफलको २०% अर्थात २१५ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटने यस क्षेत्रमा पातलो बस्ती पाइन्छ। यहाँको अधिकांश भू-भाग भिरालो र चट्टानले भरिएको छ। यस क्षेत्रमा पातलो मकै, आलु, जौ, गहुँ, उवा, स्याउ आदिको खेती गरिनुका साथै भेडा र चौंरी पालनको कार्य समेत गरेको पाइन्छ। ==जल सम्पदा== ===प्रमुख नदीनालाहरू=== दूधकोशी नदी, सुनकोशी नदी, [[लिखु नदी|लिखु]] ([[लिखु नदी|लिकु]]) नदी, [[बुकु]] खोला, भुसुने खोला, पेलु खोला, चोकती खोला, साल्पुखोला, मोलुङ्गखोला, ठोटनेखोला, सिस्नेखोला, सेर्नाखोला, बाङ्गेखोला, खानीखोला, ढाँडखोला, पङ्खुखोला, लिपेखोला, साल्पूखोला, डुँडेखोला, जुंगेखोला, चोक्टीमङ्गलाखोला, अँधेरीखोला, पातालेखोला, सेप्लीखोला, खार्तेखोला ,झगरपुरखोला,कुवापानी खाेला,शेरा खाेला,सिल्खु खाेला,पहेले खाेला । == [[खिजी चण्डेश्वरी|खिजी]] थोलेदेमबा == [[File:Khijee-tholedamba.jpg|thumb|खिजी थोलेदेम्बा]] [[खिजी चन्डेश्वरी]] गा. बि. स. फलाटे गा. बि. स., काती गा. बि. स. हरूमा पर्ने [[थोलेदेमबा]] पिक ३४४० उचैम रहेको रमणीय पिक् विभिन्न क्षेत्रबाट घुम्न आउने बिदेशिहरू पनि एस क्षेत्रमा महत्त्व दिदै आएका छन् । ===झरना=== पोकली झरना (१३१ मिटर), रातमाटे झरना (१११मिटर), प्रमुख रूपमा रहेका छन। अन्य झरनाहरूमा सेप्ली, ढिकुरे, सेर्ना, सेलेले, न्याउले आदि पर्दछन। ==प्रमुख धार्मिक क्षेत्रहरू== ओखलढुङ्गा जिल्लाको [[विलन्दू]] गाविस वडा नम्बर ९मा रहेको ककनी (श्री चम्पादेवी)को मन्दिर, चिसङ्खु गढीमा रहेको कोटकी कालिकादेवीको मन्दिर, [[रावादोलु]] को छरछरे झरना महादेव (जहाँ तातो पानी बग्छ र माघे सक्रान्तिको दिन भब्य मेला लाग्छ), [[भुसिङ्गा|भुसिंगा]] को किल्खोर्दिंग गुम्बा, [[खिजिकाती]] को गुफा, शेर्पिनीले मुतेको ढुंगा [[सल्लेरी, ओखलढुङ्गा|सल्लेरी]]गाविसको लगलगेमा रहेको ककनीस्थान, [[दियाले]]मा रहेको जोगेश्वर महादेव मन्दिर, [[मोली]]को तीनकन्या देवीको मन्दिर, [[पोखरे]] गाविस वडा नम्बर १ मा रहेको पोखरा देवीको मन्दिर, [[दियाले, ओखलढुङ्गा|दियाले]]गाविसमा रहेको भैरवस्थान, [[कुइभीर]] गाविस वडा नम्बर ५ मा रहेको सिंहदेवीको मन्दिर, नर्मदेश्वर महादेवको मन्दिर, [[कुइभीर]] गाविसको ठूलीवंशीमा रहेको महादेवको मन्दिर र खोदम्पाका कुन्तादेवीको मन्दिर, सरस्वतीस्थान, [[बर्नालू]] गाविस वडा नम्बर ९ मा रहेको सपनावती देवीको मन्दिर, ओखलढुङ्गा बजारमा रहेको रघुविरेश्वर महादेव मन्दिर, सरस्वतीस्थान, कालिकादेवी, जाल्पादेवी, भिमसेनस्थान, वटुक भैरव, गणेश मन्दिर वरूणेश्वर गा.वि.स. मा रहेको कालिकादेवि मन्दिर, माहादेव स्थान, कुन्तादेवि गाविस मा रहेको कुन्तादेवि र जलजलेश्वर माहादेवको मन्दिर,रक्तमाला देवि,पुनादेवि,सेतिदेवी,साेह्र बहिनी जंगली थान,सिंहदेवी थान कुवापानी, आदि यस जिल्लाका प्रमुख धार्मिक क्षेत्रहरू हुन। ==व्यापारिक महत्त्वका स्थानहरू== [[File:Okhaldhunga bazar.jpg|thumb|ओखलढुङ्गा बजार]] यस जिल्लाको सवैभन्दा ठूलो व्यापारिक महत्त्वको स्थान सदरमुकाम ओखलढुङ्गा बजार नै हो। यहाँ बुधबार र शनिवार गरी हप्ताको दुई पटक बजार लाग्ने गर्दछ। व्यापारिक दृष्टिले शनिवारको बजारले विशेष स्थान ओगट्दछ। बुधवार लाग्ने बजार शनिवारको तुलनामा निकै कम लाग्ने गरेको पाइन्छ। केत्तुके रामपुर,घाेराखाेरी,पलापु,रानीवन,काेशाहाट,खिजीफलाटे र मानेभञ्ज्याङ यस जिल्लाका व्यापारिक दृष्टिले निकै महत्त्वपूर्ण स्थानको रूपमा रहेका छन। केत्तुकेमा मंगलबार र मानेभञ्ज्याङमा बिहिवार साप्ताहिक रूपमा वजार लाग्ने गर्दछ। ==प्रभाव== [[File:Okaldhunga (1).JPG|thumb|मनोरम ओखलढुङ्गा]] तिम्रै सुन्दर हरियालीमा, <br>तिम्रै शीतल वक्षस्थलमा, <br>यो कविको शैशवकाल बित्यो, <br>हाँस्यो खेल्यो वनकुञ्ज घुम्यो, <br>मेरो प्यारो ओखलढुङ्गा, <br>मेरो प्यारो ओखलढुङ्गा, कवि [[सिद्धिचरण श्रेष्ठ]]ले आफ्नो प्रसिद्ध कविता "मेरो प्यारो ओखलढुङ्गा" मा यहि जिल्लाको नामबाट श्रृजना गरेका हुन । यो कवितालाई [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]]ले सुमधुर स्वरले गाउनुभएको छ | साहित्यकार एवम समाज शास्त्रि डा [[कविताराम श्रेष्ठ]] ले कवि [[सिद्धिचरण श्रेष्ठ]] कै पदचिन्हमा "मेरो प्यारो ओखलढुङ्गा" नामक संस्मारणात्मक निबन्ध सङ्ग्रह लेखेका छन् । [[ओखलढुङ्गा सामाजिक गुठि]] काठ्मान्डुद्वारा प्रकाशित यस पुस्तकले जिल्लाका भौगोलिक, सामाजिक, सान्स्क्रितिक, राजनीतिक, र साहित्यिक गतिविधिका साथै २०५८ सालमा ओखलढुङ्गा जिविस र ओखलढुङ्गा सामाजिक गुठि काठ्मान्डुद्वारा आयोजित "आफ्नो जन्म थलो सम्झौ अभियानको सविस्तार वर्णन गरेको छ। ==परिचित व्यक्तित्व== *युगकवि [[सिद्धिचरण श्रेष्ठ]] *कप्तान [[यज्ञबहादुर थापा]], पञ्चायतकालका सहिद *[[अनुराधा कोइराला]] *[[रुक्माङ्गद कटवाल|रूक्माङ्गद कटवाल]] *[[अगनसिंह राई]], [[भिक्टोरिया क्रस]] विजेता * [[बलराम चैनराई]], पोर्टस्माउथ क्लबका मालिक<ref>http://www.worldsrichpeople.com/balram-chainrai.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714223131/http://www.worldsrichpeople.com/balram-chainrai.html |date=2017-07-14 }}</ref> *लीलानाथ दाहाल, पञ्चायतकालका सहिद *ठगीनाथ दाहाल, पञ्चायतकालका सहिद *खगेन्द्र राज दाहाल, पञ्चायतकालका सहिद *गोकर्ण बहादुर कार्की, पञ्चायतकालका सहिद<ref><!-- बुद्धि नारायण श्रेष्ठ, सीमाविद् । -->{{Cite web |last=Mausam |date=2016-03-03 |title=22 people given martyrdom status |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/22-people-given-martyrdom-status |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> *बुद्धि नारायण श्रेष्ठ, सीमाविद् । == यो पनि हेर्नुहोस== *[[नेपालको प्रशासनिक विभाजन|नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण]] {{ओखलढुङ्गा जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} == सन्दर्भ == {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.okhaldhunga.org www.okhaldhunga.org]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{incubator|kip/ओखलढुङ्गा जिल्ला| http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल खाम भाषाको विकिपिडिया}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:ओखलढुङ्गा जिल्ला| ]] spomdtaspfqxxymyrbz86iz1yil16nz 0 2687 1357523 1324888 2026-06-03T08:34:39Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357523 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = अर्घाखाँची जिल्ला | image_skyline = अर्घाखाँची 02.JPG | image_caption = अर्घाखाँची जिल्लामा रहेको उपत्यका | image_map = Arghakhanchi Province5 locator.png | map_caption = [[लुम्बिनी प्रदेश]]मा अर्घाखाँचीको (गाढा पहेँलो) स्थान | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[लुम्बिनी प्रदेश]] | seat_type = [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] | seat = [[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]] | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]], अर्घाखाँची | area_total_km2 = ११९९ | area_rank = ०७७ | population_total = १७७,२०० | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८]] | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|भाषाहरू]] | blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ }} '''अर्घाखाँची''' [[नेपाल]]को [[लुम्बिनी प्रदेश]]मा पर्ने एउटा पहाडी जिल्ला हो। यसको सदरमुकाम [[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]] हो। पाणिनि तपोभूमि,[[साततले गुफा|दुर्वाशेश्वर गुफा]], [[मालिका मन्दिर]], [[खिदीम]], आलम देवीको मन्दिर, [[सुपादेउराली मन्दिर|सुपा देउराली]], सिद्धेश्वर शिवालय, छत्र महाराज मन्दिर, नर्तनाचल पर्वत, परशुरामेश्वर, ऐतिहासिक पौवा अर्घाकोट, पाली पन्थीटोलको लाकुरीरूखमा अबस्थित "देविस्थान मन्दिर लाकुरीकोरूख" यहाका प्रमुख पर्यटकिय स्थलहरू हुन। अर्घाखाँची जिल्लाको पूर्वमा [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]], उत्तरमा [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]], पश्चिममा [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] तथा [[दाङ जिल्ला|दाङ]] र दक्षिणमा [[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] तथा [[रुपन्देही जिल्ला|रूपन्देही जिल्ला]]सँग जोडिएको छ। अर्घाखाँची जिल्लाका सबै गाविसहरूमा सडक सुविधा उपलब्ध छ। अर्घाखाँचीमा जम्मा ६ वटा स्थानीय तह छन्; - सन्धिखर्क नगरपालिका - शितगंगा नगरपालिका - भूमिकास्थान नगरपालिका - छत्रदेव गाउँपालिका - पाणिनी गाउँपालिका - मालारानी गाउँपालिका ==नामाकरण== अर्घाखाँची नामाकरणका सम्बन्धमा प्राप्त जनविश्वास अनुसार यस जिल्लाको अर्घा भन्ने स्थानमा रहेको भगवती मन्दिरमा अर्घको रूपमा दहि चढाउँदा देवी निस्किएकीले सो नामबाट अर्घा शब्दको उत्पत्ति भएको हो भन्ने बुझिन्छ। खाँची शब्दको उत्पत्ति भने सरकारले कर असुल गर्ने ठाउँ वा व्यक्तिलाई खजाञ्चि भन्ने प्रचलन भएकोले त्यसैबाट अपभ्रंश भई हुन गएको हो भन्ने बुझिन्छ। यसरी यस जिल्लाको नाम अर्घाखाँची रहन गएको भन्ने जनविश्वास पाइन्छ। == इतिहास== नेपाल एकिकरण पूर्व वाइसे राज्यहरूको रूपमा रहेका अर्घा र खाँची दुई राज्य यस क्षेत्रमा रहेको र एकीकरणको शिलशिलामा ती दुई राज्यलाई तत्कालिन [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] राज्यमा गाभिएको थियो। एकिकरण पछि अर्घा र खाँची मिलेर अर्घाखाँचीको नामाकरण भएको हो। २०१८ सालसम्म यो जिल्ला [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] जिल्ला अन्तरगत पर्दथ्यो भने नेपाललाई ७५ जिल्लामा विभाजन गरे पश्चात यो छुट्टै जिल्लाको रूपमा स्थापित भयो। == प्रशासनिक विभाजन == जिल्लामा ३ नगरपालिका र ३ गाउँपालिकाहरू गरि ६ वटा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]]हरू रहेका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+अर्घाखाँची जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तहहरू !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[सन्धिखर्क नगरपालिका]] |[[सन्धिखर्क]], [[नरपानी]], [[खाँचिकोट]], [[किमडाँडा]], [[अर्घा]], [[डिभर्ना]], [[वाङ्ला]] र [[पाली, अर्घाखाँची|पाली]] (९) |१२ |[[सन्धिखर्क]] |४२,४९२ |१२९.४२ |३३० |- |२ |[[शीतगङ्गा नगरपालिका]] |[[ठाडा]], [[जुकेना]], [[जलुके]], [[सिद्धारा]], [[सिमलपानी]], [[सीतापुर, अर्घाखाँची|सीतापुर]] र [[सुवर्णखाल]] |१४ |[[ठाडा]] |३७,६९१ |६१०.४३ |६२ |- |३ |[[भूमिकास्थान नगरपालिका]] |[[धनचौर]], [[नुवाकोट, अर्घाखाँची|नुवाकोट]], [[खिल्जी]], [[असुरकोट]], [[धारापानी, अर्घाखाँची|धारापानी]], [[ढाकावाङ]] र [[ढिकुरा]] |१० |[[नुवाकोट, अर्घाखाँची|नुवाकोट]] |२८,१९२ |१५९.१३ |१८० |- |४ |[[छत्रदेव गाउँपालिका]] |[[छत्रगञ्ज]], [[भगवती]], [[बलकोट]], [[केरुङ्गा]], [[ठुलापोखरा]], [[अर्घातोष]] (२-५), [[मरेङ]] (७-९) र [[चिदीका]] (१-८) |८ |[[छत्रगञ्ज]] |२१,६११ |८७.६२ |२५० |- |५ |[[पाणिनी गाउँपालिका]] |[[चिदीका]] (९), [[पाली, अर्घाखाँची|पाली]] (१-८), [[पणेना]], [[खिदिम]], [[पोखराथोक, अर्घाखाँची|पोखराथोक]], [[पटौटी]], [[मैदान]], [[धातिवाङ]] र [[अडगुरी]] |८ |[[खिदिम]] |२२,२१९ |१५१.४२ |१५० |- |६ |[[मालारानी गाउँपालिका]] |[[खन]], [[खनदह]], [[बाँगी]], [[हंसपुर, अर्घाखाँची|हंसपुर]], [[गोखुङ्गा]], [[अर्घातोष]] (१,६,७,८,९) र [[मरेङ]] (१-६) |९ |[[खनदह]] |२४,१५० |१०१.०६ |२४० |} [[चित्र:NepalArghakhanchiDistrictmap.png|अङ्गुठाकार|अर्घाखाँची जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{अर्घाखाँची जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:अर्घाखाँची जिल्ला| ]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका जिल्लाहरू]] 5geghvmme899shgi2xg7set99h49cjt 0 2737 1357651 1332766 2026-06-03T09:56:40Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357651 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|कोशी प्रदेशमा पर्ने एक जिल्ला}} {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = | native_name = | nickname = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | motto = | image_skyline = View over Gaighat, Triyuga, Nepal 2019 1577.jpg | image_alt = बोक्से बजार | imagesize = 310 | image_caption = जिल्लाको सदरमुकाम गाईघाट | image_map = Udayapur district,Nepal.png | mapsize = 300 | map_alt = | map_caption = [[कोशी प्रदेश]]मा {{पृष्ठको नाम}} | image_map1 = {{Udayapur district local levels labelled map}} | mapsize1 = 300 | map_alt1 = | map_caption1 = जिल्लाको विभाजन | coordinates = {{Coord|26|55|N|86|40|E}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | parts_type = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तहहरू]] | parts_style = coll | p1 = [[नेपालका सहरहरूको सूची|'''नगरपालिकाहरू''']] | p2 = [[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा ]] | p3 = [[चौदण्डीगढी नगरपालिका|चौदण्डीगढी ]] | p4 = [[बेलका नगरपालिका|बेलका]] | p5 = [[कटारी नगरपालिका|कटारी]] | p17 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरू|'''गाउँपालिकाहरू''']] | p18 = [[ताप्ली गाउँपालिका|ताप्ली]] | p19 = [[लिम्चुङबुङ गाउँपालिका|लिम्चुङबुङ]] | p20 = [[रौतामाई गाउँपालिका|रौतामाई]] | p21 = [[उदयपुरगढी गाउँपालिका|उदयपुरगढी]] | established_title = स्थापना | established_date = वि.सं २०१८ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[गाईघाट]] | leader_title = प्रमुख | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = | leader_title2 = [[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name2 = २ ([[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] र [[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]]) | leader_title3 = [[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name3 = ४ | government_footnotes = | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], उदयपुर | area_footnotes = | area_total_km2 = 2063 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = 360 | elevation_max_m = 2310 | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=राष्ट्रिय जनसङ्ख्या तथा आवास जनगणना २०७८ (राष्ट्रिय प्रतिवेदन)|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 342773 | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | population_blank1_title = घरघुरी | population_blank1 = ७५,९३७ | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://nepalmap.org/profiles/district-75-udayapur/|title=NepalMap profile: Udayapur}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240428110052/https://nepalmap.org/profiles/district-75-udayapur/ |date=2024-04-28 }}</ref> | demographics1_title1 = जातजातिहरू | demographics1_info1 = {{hlist|[[क्षेत्री]]|[[राई जाति|राई]]|[[मगर जाति|मगर]]|[[थारु जाति|थारु]] र [[तामाङ जाति|तामाङ]]}} | demographics1_title2 = महिला ♀ | demographics1_info2 = ५३% | demographics1_title3 = पुरुष ♂/१०० महिला | demographics1_info3 = ८९.२१ | demographics_type2 = [[मानव विकास सूचकाङ्क]] | demographics2_footnotes = <ref>{{cite web | url=http://www.npc.gov.np/human_development_indicators_by_district | title=Nepal Human Development Report 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301075301/https://www.npc.gov.np/human_development_indicators_by_district/ |date=2021-03-01 }}</ref> | demographics2_title1 = प्रतिव्यक्ति आय | demographics2_info1 = ९२० [[अमेरिकी डलर]] | demographics2_title2 = गरिबी दर | demographics2_info2 = २९.७४ | demographics2_title3 = [[साक्षरता]] | demographics2_info3 = ६९% | demographics2_title4 = जीवन प्रत्याशा | demographics2_info4 = ६९.२९ | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] | blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[मगर भाषा|मगर]], [[थारू भाषा|थारु]], | blank_name_sec2 = [[नेपालमा भएका सडकहरूको सूची|मुख्य राजमार्गहरू]] | blank_info_sec2 = [[सगरमाथा राजमार्ग|सगरमाथा]] | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[नेपालमा टेलिफोन नम्बर|टेलिफोन कोड]] | area_code = ०३५ | website = {{URL|ddcudayapur.gov.np}} | footnotes = }} '''उदयपुर जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[कोशी प्रदेश]] को पश्चिम-दक्षिण हिस्सामा अवस्थित छ। यस जिल्लाले [[महाभारत पर्वत शृङ्खला]]देखि [[चुरे|चुरे पर्वत]]मालासम्मको भू-भाग समेटेको छ। यसको कुल क्षेत्रफल २०६३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। क्षेत्रफलको हिसाबले यो जिल्ला नेपालको २७औं पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको चौथो र सगरमाथा अञ्चलको दोस्रो स्थानमा पर्दछ। देशको सबैभन्दा ठूलो सिमेन्ट उद्योग "[[उदयपुर सिमेन्ट उद्योग लिमिटेड|उदयपुर सिमेन्ट उद्योग]]" यस जिल्लामा रहेकोले यस जिल्लालाई परिचय गराउन थप मद्दत पुगेको छ। यो जिल्ला महाभारत शृङ्खला र चुरे पर्वत शृङ्खलाबीच रहेकाले महाभारत शृङ्खला अन्तर्गत धारिला, बिकट, डाँडाहरू, छरिएका र पातलिएका बस्तीहरू छन्। भने महाभारत फेदिदेखि चुरे शृङ्खलाको बीचमा दुईवटा ठूला-ठूला लाम्चो आकारको समथर फाँट भएको हुँदा यस जिल्लालाई भित्री मधेसको रूपमा गणना गरिन्छ। यस जिल्लाको पश्चिममा रहेको फाँटमा [[कटारी नगरपालिका]] को केहि भाग (पुरानो विभाजन अनुसार [[त्रिवेणी, उदयपुर|त्रिवेणी गाविस]], [[रिश्कु|रिश्कु गाविस]] र [[कटारी नगरपालिका|कटारी गाविस]]) रहेको छ भने पूर्वी भागको ठूलो फाँटमा [[बेलका नगरपालिका]] (पुरानो विभाजन अनुसार [[तपेश्वरी|तपेश्वरी गाविस]] र [[ठोक्सिला|रामपुर ठोक्सिला गाविस]]), [[चौदण्डीगढी नगरपालिका]] (पुरानो विभाजन अनुसार [[बेल्टार|बेल्टार गाविस]], [[बसाहा|बसाहा गाविस]], [[सुन्दरपुर, उदयपुर|सुन्दरपुर गाविस]] र [[हडिया, उदयपुर|हडिया गाविस]]) तथा [[त्रियुगा नगरपालिका]] को केहि भाग (पुरानो विभाजन अनुसार [[त्रियुगा नगरपालिका]] र [[जोगीदह|जोगीदह गाविस]]) रहेको छ। नगरपालिकाहरूको बाँकी क्षेत्र तथा सबै गाउँपालिकाहरु सामान्य पहाडदेखि विकट पहाडमा पर्दछन्। 2078 सालको जनगणना अनुसार यस जिल्लाको जनसङ्ख्या 342773 जना रहेको छ ।<ref name="CBS">[http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf Household and population by districts, Central Bureau of Statistics (CBS) Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> ==जिल्लाको इतिहास== पहिला उदय नाम गरेको राजाले यस जिल्लामा शासन गरेको हुँदा यस जिल्लाको नाम उदयपुर रहन गएको भन्ने किम्बदन्ती पनि सुनिन्छ। वि.स. २०२८ सालभन्दा अगाडि यस जिल्लाको सदरमुकाम हालको [[पञ्चावती]] गाविसमा पर्ने [[उदयपुरगढी गाउँपालिका|उदयपुरगढी]] भन्ने ठाउँमा थियो। वि.सं. २०२८, जेठ ९ गनेदेखि [[महेन्द्र राजमार्ग]]को कदमाहादेखि २७ कि.मि उत्तर गाईघाट भन्ने स्थानमा सदरमुकाम रहेको छ। == भौगोलिक अवस्थिति == यो जिल्ला महाभारत शृङ्खला र चुरे पर्वत शृङ्खलाबीच रहेकाले महाभारत शृङ्खला अन्तर्गत धारिला, बिकट, डाँडाहरू, छरिएका र पातलिएका बस्तीहरू छन्। महाभारत फेदिदेखि चुरे शृङ्खलाको बीचमा दुईवटा ठूला-ठूला लाम्चो आकारको समथर फाँट भएको हुँदा यस जिल्लालाई भित्री मधेसको रूपमा पनि गणना गरिन्छ। यस जिल्लाको उत्तरमा महाभारत पर्वत शृङ्खलामा पर्ने सबै भन्दा अग्लो चुचुरो चित्रेथाम हो। जसको उचाई करीब ७७७० फिट रहेको छ। *अक्षांश:- २६ डिग्रि २६' ३९" देखि २७ डिग्रि १' १०" उत्तर *देशान्तर:- ८६ डिग्रि ०' ९" देखि ८७ डिग्रि १' ०" पूर्व *क्षेत्रफल:- २०६३ वर्ग किलोमिटर *औसत लम्बाइ:- .... उत्तर– दक्षिण *औसत चौडाइ:- ..... पूर्व– पश्चिम *सबभन्दा अग्लो स्थान:- *सबभन्दा होचो स्थान:- *सदरमुकाम:- [[त्रियुगा नगरपालिका|गाईघाट]] *भौगोलिक अवस्था:- पहाड, भित्री मधेश *सिमाना:- पूर्व-[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] र [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]],पश्चिम-[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] र [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]],उत्तर-[[भोजपुर जिल्ला (स्पष्टता)|भोजपुर]],[[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] र [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]], दक्षिण-[[सिराहा जिल्ला|सिरहा]] र [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] == प्रशासनिक विभाजन == जिल्लामा ४ नगरपालिका, ४ गाउँपालिका गरि ८ वटा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]]हरू रहेका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+उदयपुर जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तहहरू !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग<br>किमी) !जनघनत्व (वर्ग<br>किमी) |- |१ |[[कटारी नगरपालिका]] |[[कटारी नगरपालिका|कटारी]], [[त्रिवेणी, उदयपुर|त्रिवेणी]], [[रिश्कु]], [[लेखानी]], [[मयङ्खु]], [[हर्देनी]], [[लिम्पाटार]], [[सोरुङ छबिसे]] र [[सिरिसे, उदयपुर|सिरिसे]] |१४ |कटारी बजार |५९,५०७ |४२४.८९ |१४० |- |२ |[[चौदण्डीगढी नगरपालिका]] |[[बेल्टार]], [[बसाहा]], [[चौदण्डी]], [[सिद्धिपुर, उदयपुर|सिद्धिपुर]], [[हडिया, उदयपुर|हडिया]] र [[सुन्दरपुर, उदयपुर|सुन्दरपुर]] |१० |[[बेल्टार]] |५३,६३१ |२८३.७८ |१९० |- |३ |[[त्रियुगा नगरपालिका]] |[[जोगीदह]], [[साउने]], [[खाँबु]] र [[जल्पाचिलाउने]] |१६ |[[गाईघाट]] |१,०२,७२५ |५४७.४३ |१९० |- |४ |[[बेलका नगरपालिका]] |[[मैनामैनी]], [[तपेश्वरी]], [[ठोक्सिला|रामपुर ठोक्सिला]] र [[कटुन्जे बबला|कटुन्जे ववला]] |९ |[[ठोक्सिला|रामपुर ठोक्सिला]] |५१,०४३ |३४४.७३ |१५० |- |५ |[[उदयपुरगढी गाउँपालिका]] |[[भलाय डाँडा]], [[तावाश्री]], [[डुम्रे]], [[बर्रे]] र [[पञ्चावती]] |८ |[[पञ्चावती]] |२८,९२६ |२६९.५१ |११० |- |६ |[[ताप्ली गाउँपालिका]] |[[इनामे]], [[रुपाटार]], [[लेखगाउँ, उदयपुर|लेखगाउँ]], [[ओख्ले]] र [[ठानागाउँ]] |५ |[[रुपाटार]] |१३,३४४ |११९.११ |११० |- |७ |[[रौतामाई गाउँपालिका]] |[[पोखरी, उदयपुर|रौता]], [[रौता]], [[आँपटार]], [[भुट्टार]], [[लाफागाउँ]] र [[नामेटार]] |८ |[[भुट्टार]] |२०,३२४ |२०४.०८ |१०० |- |८ |[[लिम्चुङबुङ गाउँपालिका]] |[[बासबोटे]], [[ताम्लीछा]], [[बाराहा, उदयपुर|बाराहा]], [[बलम्ता]] र [[जाँते, उदयपुर|जाँते]] |५ |[[बाराहा, उदयपुर|बाराहा]] |९,६८९ |१०६.०८ |९१ |} [[File:NepalUdayapurDistrictmap.png|thumb|उदयपुर जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] == प्राकृतिक श्रोत र सम्पदा == कुनै पनि गाँउ, जिल्ला वा राष्टको उन्न्ती गर्न प्राकृतिक श्रोत र सम्पादाको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको हुन्छ। उदयपुरको प्राकृतिक श्रोतको कुरा गर्दा जमिन, खनिज पदार्थ, बन जङ्गल तथा जलश्रोत नै प्रमुख हुन आउछन। === जमिन === यो जिल्लाको कुल भूभाग मध्य भित्री मधेस करीब ५२% मध्य पहाडी क्षेत्र ४२% र तराइ तथा भाबर क्षेत्र ६% भू-भाग रहेको पाइन्छ। यहाँको पहाडी चुरे क्षेत्र पशुपालन तथा कृषि व्याबसाय र भित्री मधेशको उब्जाउ भूमि कृषि उत्पादनका लागि अब्बल मानिन्छ। === जङ्गल === बनजङ्गल एवंम जडिबुटिको क्षेत्रमा यो जिल्ला अत्यन्त धनी छ। यस जिल्लाको अधिकांस क्षेत्र अर्थात करिब ५३.७३% भू-भाग बनजङ्गलले ढाकिएको छ। साल, सिसौ, सिमल, बर,पिपल, खयर, हर्रो, बर्रो, गुरास, तेजपात, रिठ्ठा, पिपला, अमला, बेल, लालगेडी, बोझो, गुर्जो, घोडताप्रे आदी यस जिल्लाको बन जङ्गलमा पर्याप्त मात्रामा पाउन सकिन्छ। त्यसै गरी यहाँको बनजङ्गलमा अनेक प्रकारका बन्यजन्तुहरू र पंछीहरू पाइन्छ। === जलश्रोत === जलश्रोतको दृष्टिकोणले यो जिल्ला धनी छ। यस जिल्लाको कुल भूमि मध्ये नदिनाला तथा खहरेले ढाकेको क्षेत्र २३.१३% रहेको छ। यस जिल्लामा बग्ने मुख्य नदिनालाहरूमा सप्तकोशी, रसुवा, त्रियुगा, बरुवा, ककरु, तावा, कमला आदी प्रमुख रूपले लिन सकिन्छ। करीब ५९०० फिट (१७७० मि.) को उचाईमा रहेको रौताको पोखरीलाई जिल्लाको प्रमुख तालका रूपमा लिन सकिन्छ। जसको पानी कहिले पनि सुक्दैन। धर्मिक रूपले ठूलो श्रद्धा रविश्वास रहेको यो पोखरिमा मनोकामना पुरा गर्न भक्तजनहरूको भिड लाग्ने, उदयपुर जिल्लाको आन्तरिक पर्यटनलाई बढावा दिने ठूलो सम्भावनाको रूपमा रहेको छ। त्यसै गरी अन्य ताल-पोखरीमा इनामे गाबिसको ताप्लिपोखरी, झिल्केपोखरी, आँपटार गाबिसको सुकेपोखरी, थानापोखरी जोगिदहको पोखरी आदिलाई प्रमुख रूपमा लिन सकिन्छ। === खनिज === जिल्लामा प्रसस्त मात्रामा रहेको चुनढुङ्गा खानीले देशकै ठूलो सिमेन्ट उद्योग सञ्चालन भैरहेको छ। यस बाहेक फलाम तथा अन्य खानिज पदार्थको उपलब्धताको प्रचुर सम्भावना रहेको छ। तर चुनढुङ्गा बाहेक अन्य खनिजको उत्खनन गरिएको छैन। == मौसम उदयपुर == === जलवायु === यो जिल्लामा उष्ण शितोष्ण र समशितोष्ण हावापानी पाईन्छ। क्षेत्रफलको हिसाबले ०.६% भू-भागमा उपोष्ण, १८.८% भू-भागमा न्यानो समशीतोष्ण, र ०.६% भू-भागमा ठण्डा समशीतोष्ण जलवायु रहेको पाइन्छ। === तापक्रम === यो जिल्लाको सरदर अधिकतम तापक्रम ३८ डिग्री सेल्सीयस र न्युनतम तापक्रम १६ डिग्री सेल्सीयस छ। === वर्षा === मनसुन ऋतुमा बङ्गालको खाडीबाट आउने जलसंतृप्त बादल चिसिन गएर धेरै वृष्टि हुन्छ । शीतकालमा अरबी सागरबाट आउने बादलले गर्दा केही मात्रामा वृष्टि हुन्छ । वर्षा सरदर २१५२ मिलिलिटर रहेको देखिन्छ। == समाज == === जनसङ्ख्या === २०५८ सालको जनगणना अनुसार यस जिल्लामा पुरुष १४३,७५६ र महिला १४३,९३३ गरी जम्मा २८७,६८९ रहेको छ। यस जनगणना अनुसार जनसङ्ख्या वृद्धिदर २.६४ प्रतिशत रहेको पाइन्छ। २०६८ सालको जनगणना अनुसार यस जिल्लामा: * जम्मा घरधुरी:- ६६,५५७ (छैसठ्ठी हजार पाच सय सन्ताउन्न) * जम्मा जनसङ्ख्या:- ३१७,५३२ (तीन लाख सत्र हजार पाच सय बत्तीस) * पुरुष संख्या:- १४९,७१२ (एक लाख उनन्पचास हजार सात सय बाह्र) * महिला संख्या:- १६७,८२० (एक लाख सड्सठी हजार आठ सय बीस) यस तथ्यबाट २०५८ सालको जनसङ्ख्या भन्दा २९,८४३ ले २०६८ सालको जनसङ्ख्या बढी रहेको छ। उदयपुर जिल्ला मुख्यत: ग्रामिण क्षेत्रले ढाकेको छ। विगत दश वर्षमा यस जिल्लाको जनघनत्व २९.९१ प्रतिशतले वृद्धि भएको देखिन्छ। ===धर्म=== यस उदयपुर जिल्लामा हिन्दुहरूको जनसङ्ख्या अत्याधिक ७५.४३ प्रतिशत रहेको छ भने वौद्ध १२.२३ प्रतिशत, किरात धर्म १०.५ प्रतिशत रहेका छन्। यस बाहेक केही संख्यामा अन्य धर्म अपनाउनेहरू पनि छन्। ===जाती=== यस जिल्लामा क्षत्री, राई, मगर, थारु, ब्राम्हण, तामाङ्ग, कामी, नेवार, दनुवार, दमाई, सार्की, माझि, मुसहर, सुनुवार, थकुरी, सन्यासि आदी जनजातीहरूको बसोबास छ। जस मध्ये क्षेत्री २१%, राई १७.९%, मगर १४.४०%, वाहुन ७.३१% र तामाङ्ग ६.६४% रहेका छन। ===भाषा=== यस जिल्लामा सबभन्दा बढी नेपाली भाषा बोल्नेको संख्या ५६.६७% रहेको छ भने दोस्रो स्थानमा राई १२.७६% त्यसपछि मगर भाषा बोल्नेको संख्या ११.६१प्रतिशतले तेस्रो स्थानमा रहेको छ। यी बाहेक अन्य भाषा बोल्नेको संख्या भने नगन्य मात्रामा रहेको पाइन्छ। ==सुविधाहरु== ===स्वास्थ्य=== यस जिल्लामा स्वास्थ्यको क्षेत्रमा राम्रो व्यवस्था देखिदैन। रहेका स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा चिकित्सक, स्वास्थ्य कार्यकर्ता, स्वास्थ्य उपकरणहरूको अभाब रहेको देखिन्छ। ===शिक्षा=== भौगोलिक दृष्टिकोणबाट पहाडी र तराई क्षेत्रलाई समेटेको यस जिल्लालाई भौतिक पूर्वाधार र विकासमा पछाडि पारिएको छ। भौगोलिक विकटता, यातायातको असुविधा, शिक्षण संस्थाहरूमा पुस्तकालय प्रयोगशाला जस्ता भौतिक सुविधाको अभाव, योग्य विषयगत शिक्षकको अभाव, राम्रो विषय चयन गर्ने अवसरको अभावको कारणले गर्दा यस जिल्लाका विधार्थीहरू राम्रो विषय अध्ययन गर्नका लागि विराटनगर, धरान, राजविराज, जनकपुर लगायतका अन्य क्षेत्रमा जानु पर्ने बाध्यता रहेको छ । शिक्षित वर्गहरू चाहिँ शहर मुखी हुने प्रवृतिले शिक्षाको विकाश र गुणस्तर कायम हुन सकेको छैन। ===यातायात=== ===सञ्चार=== == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन|नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाहिरी कडीहरू== [http://udayapursansar.webs.com/aboutudayapur.htm उदयपुर संसार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131229231942/http://udayapursansar.webs.com/aboutudayapur.htm |date=2013-12-29 }} {{incubator|kip/उदयपुर जिल्ला| http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल खाम भाषाको विकिपिडिया}} {{उदयपुर जिल्लाका नगरपालिका तथा गाउँपालिकाहरु}} {{उदयपुर जिल्लाका गाविसहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Udayapur District}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:उदयपुर जिल्ला| ]] [[श्रेणी:भित्री मधेशका जिल्लाहरू]] 9un18t6rjs661ut1td7jxt92o0mutmx 0 2763 1357465 1342456 2026-06-03T07:56:12Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357465 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = अछाम जिल्ला |settlement_type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |motto = |image_map = Achham Sudurpashchim locator.png |map_caption = अछाम जिल्लाको स्थान |coordinates = {{Coord|29|6|40.95|N|81|17|55.78|E|type:adm2nd_region:NP_source:newiki|display=title,inline}} |subdivision_type = देश |subdivision_name = [[नेपाल]] |subdivision_type1 = प्रदेश |subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] |established_title = |established_date = |seat_type = सदरमुकाम |seat = [[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]] |government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] |governing_body = जीविस, अछाम |unit_pref = Metric |area_total_km2 = 1,692 |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|२०६८]] |population_total = २३१,२८५ |population_density_km2 = auto |website = [http://daoachham.moha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] }} '''अछाम''' [[नेपाल]]को [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]मा पर्ने एक पहाडी जिल्ला हो। १६८० वर्ग किलोमिटरसम्म फैलिएको अछाम, नेपालका दुर्गम जिल्लाहरू मध्ये एक हो। नयाँ नेपालको पुनसंरचना अनुसार यो जिल्ला नेपालको [[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] प्रदेशमा पर्दछ। अछाम जिल्लाको सदरमुकाम [[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]] हो। हाल सेवामा नरहेको साँफेबगर विमानस्थल, सदरमुकाम मङ्गलसेनबाट आठ घण्टा पैदल दुरीमा पर्दछ। भौगोलिक हिसाबले विकट रहेको अछाम जिल्ला पर्यटकीय स्थल र प्राकृतिक सम्पदाहरूले भरिपूर्ण छ। रामारोशन क्षेत्र, खप्तड क्षेत्र, बरदा देवि मन्दिर, वैजनाथ मन्दिर, दर्ना दरवार, मङ्गलसेन दरबार, विनायकका पञ्च [[देवल|देवलहरू]], दर्नाका देवलहरू, बान्नीगढी, जैगढ, बयलपाटा आदि यस जिल्लाका धार्मिक तथा पर्यटकीय महत्त्व बोकेका स्थानहरू हुन्। [[नेपालको संविधान २०७२]] अनुसार नेपालको पुनसंरचना गर्ने क्रममा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]को निर्णयानुसार यस जिल्लालाई ४ [[नगरपालिका]], ६ वटा [[गाउँपालिका]] तथा २ संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूमा विभाजन गरिएको छ। रत्यौली, भुवा, न्याउले, पुतला, देउडा गीत, हुड्केली आदि यहाँका मुख्य सांस्कृतिक परम्पराहरू हुन्। आफ्नै रितिरिवाज र चालचलनमा रमाउने अछामका जनताहरू अछामी भाषाको प्रयोग गर्दछन्। यस क्षेत्रका वासिन्दाहरूको मुख्य व्यवसाय कृषि तथा पशुपालन हो भने वैदेशिक रोजगारको लागि छिमेकी मुलुक [[भारत]] तथा अन्य मुलुकमा पनि जाने गर्दछन्। अछाम जिल्ला कतिपय जात जातिको उद्गम स्थल पनि रहेको छ। जस्तै:- चाल्साबाट [[चालिसे]], ढाँकुबाट [[ढकाल]], टिमिलसैनबाट [[तिम्सिना]] अथवा [[तिमल्सेना]] घोडासैनबाट [[घोडासैनी]], पुरासैनबाट [[पुडासैनी]], धमालीबाट [[धमला|धमाला]], रिमाबाट [[रिमाल]], बारलाबाट [[बराल]], कुइकाबाट [[कुईकेल]], बजगाउँबाट [[बजगाईं]] आदि जात जातिहरूको उद्गम स्थलको रूपमा समेत परिचित अछाम जिल्लाको ऐतिहासिक महत्त्व पनि निकै बलियो रहेको छ। == नामाकरण == अछाम नामाकरण सम्वन्धमा विभिन्न आधारहरू पाइन्छन्। यी मध्ये केही आधारहरू निम्न अनुसार छन। * अछाम नामाकरणका सम्वन्धमा अछामी राजाको प्रारम्भिक राजधानी सेरा वुढी धर्पुलाई लिइन्छ। सेरा वुढी धर्पूवाट केही तल पास्तोली गाडवाट खसेका तीन वटा छहरामध्ये एउटा अलि ठुलो र कहाली लाग्दो खालको छ। ती तीनवटा छहराहरू बन्नको लागि माथिको जुन मुहानवाट पानी आउँछ त्यसलाई प्राचीन कालमा अस्माम्वु भनिन्थ्यो। उक्त स्थानमा प्रत्येक वर्ष माघे संक्रान्तिमा ठुलो मेला लाग्दछ। त्यही अस्मावु शव्दवाट अपभ्रंस भई अस्माम्व-अछाम्म र अछाम भयो भनि एउटा मत निर्माण भएको पाइन्छ। * डोटी जिल्लाको ब्राह्मण खानदानका गोपाल खतिवडाभट्ट भनिने का चार जना भाइ छोराहरू थिए। कान्छा छोरा प्रभाषका छोरा देवेन्द्र सँग प्रसिद्ध जुम्ली राजा अशोक मल्लकी छोरी हर्मता मैयासँग प्रेम विवाह भई केही वर्ष उनी जुम्ला बसे।पछि नौखुवा राज्यपाई नौखुवामै शासन गर्न थाले उनीवाट जन्मेका छोरा राजा हुने र शाह पदवी समेत पाउने संस्कार बसी अचम्म भएकाले उक्त अचम्म शव्द कालान्तरमा अपभ्रंश हुँदै अछाम कहलिन थालियो। * प्राचीन कालमा तत्कालिन मुगल साम्राज्यको चर्का दमन सहन नसकी केही भारतीय हिन्दुहरू नेपाल पस्न बाध्य भए। घुम्दै हिंड्ने क्रममा तिनीहरू नेपालको पश्चिमी क्षेत्रको नौखुवा - वर्तमान अछाम पुगे। त्यस ताका नौखुवा क्षेत्र प्रशस्त मिठो आँप पाईने क्षेत्रको रूपमा परिचित थियो। अनुकुल हावापानी र प्रशस्त मिठो आँप पाईने भएको कारण भारतीयहरू नौखुवामैं बसोवास गर्न थाले। हिन्दी भाषामा मिठो आँपलाई अच्छा आँप भनिने हुँदा उक्त शब्द पछि अपभ्रंश हुँदै अछाम कहलिन थाल्यो।<ref name="Achham">[[राजाराम सुवेदी|डा. राजाराम सुवेदी]] अछामको इतिहास</ref> == इतिहास == प्राचीनतम नेपालको इतिहास सँगसँगै अछाम जिल्लाको इतिहास पनि जोडिएको छ। नेपालको सुदुरपश्चिम विकास क्षेत्र अन्तर्गत सेती अञ्चलमा पहाडी जिल्लाको रूपमा रहेको अछाम जिल्लको ऐतिहासिक एवं सांस्कृतिक दृष्टिकोणले धेरै ठुलो महत्त्व रहेको छ। प्राचीन कालमा हालको अछामलाई "नौखुवा"को नामले चिनिन्थ्यो। नौखुवाको अर्थ नौ वटा खण्डहरू भन्ने वुझिन्छ। त्यस समयमा अछामलाई विभिन्न नौ वटा खण्डहरूमा विभाजन गरी स-साना राज्यहरू सञ्चालनमा रहेका थिए। नेपालको एकिकरणको समयमा अछाम बाईसी राज्य समूहको एउटा एकाई सदस्यको रूपमा रहेको थियो। कर्णाली प्रदेशमा नागराजवंशीय मल्लहरूले शासन गर्नुपूर्व अछाममा पालहरूले शासन गरेका थिए। त्यसपछि मल्लहरूको शासनकालमा अछाममा सभ्यताको विकास भयो। तत् पश्चात उनीहरूको शक्ति कम हुँदै जादा कर्णाली र गण्डकी प्रदेशमा स-साना राज्यहरूको उदय हुने क्रममा अछाम पनि स्वतन्त्र हिन्दु राज्यको रूपमा स्थापना भएको थियो। अछाम क्षेत्र मध्य कालमा विकसित भएको खस सभ्यताको उद्गम स्थलको रूपमा रहेको थियो।<ref name="Achham"/> राणा कालमा अछामको कैलाश नदी पूर्वको भू-भाग [[दैलेख जिल्ला]] र पश्चिम तिरको भू-भाग [[डोटी जिल्ला]] अन्तर्गत रहेको थियो। त्यस समयमा अछाम [[डोटी जिल्ला|डोटी]]मा खाद्यान्न आपुर्तिको प्रमुख केन्द्रको रूपमा रही आएको थियो। बि.स. २०१४ सालमा अछामका दुवै भाग मिलाएर [[डोटी जिल्ला|डोटी]] अन्तर्गत राखिएको थियो। पछि जब वि.सं. २०१८ साल वैशाख १ गते नेपाललाई १४ अञ्चल ७५ जिल्लामा विभाजन गरियो अछाम पनि छुट्टै जिल्लाको रूपमा अस्तित्वमा आएको थियो। त्यस बखत अछालाई ३९ वटा गाउँ पञ्चायतमा विभाजित गरिएकोमा हाल अछामलाई ७५ वटा गा.वि.स. हरूमा विभाजित गरिएको छ। अछामी राजाको मुलथलो बड्ढी (बुढो) अछाम अर्थात हाल सेरा गा.वि.स.को कवालेख भन्ने ठाउँमा थियो। त्यस पछि बान्नी गढी, पुनः कवालेख र मङ्गलसैनमा राज्य सरेको पाइन्छ। मङ्गलसैनमा तत्कालीन समयमा बनेको भब्य [[मङ्गलसेन दरबार|मङ्गलसेन दरवार]] २०५८ सालमा द्वन्दका क्रममा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|ने.क.पा माओवादी]]को आक्रमणमा ध्वस्त भई हाल अवशेष विहिन रूपमा रहेको छ। अछामको इतिहास परापूर्व कालदेखि नै द्धन्द्ध खेप्दै आएको छ। नेपाल एकीकरण भएकै बेला वि.सं. १८४७मा नै अछाम राज्य विशाल नेपालमा गाभिए पनि १८४८को चैते दसैका राती देवचन्द्र शाह (द्धितीय)ले विद्रोह गरी पुनः बान्नीगढी कब्जागरी अछाम राज्यको अस्तित्व राखेका हुन्। त्यसपछि गएर मध्ये कालमा पनि अछामले अनेक युद्ध खेपेको इतिहास छ। यही मध्यकालयुद्ध खेपेको जयगढ नामक क्षेत्रमा शान्तिको सन्देशको रूपमा रहेको महामण्डलेश्वर यशोव्रह्मद्वारा लिखित सिलालेख यहाँको पुरानो अभिलेख हो। उक्त शीलालेखमा निम्न पङ्क्तिहरू उद्घृत गरिएका छन्। <blockquote> ॐ मपिद्मे हुँ। महामण्डलेश्वर बुद्ध कुलावतार यशोव्रहमचिरंजयतु।। श्री श्वादे १२७६।। </blockquote> लोक साहित्यका दृष्टिले अछाम जिल्ला सम्पन्न मानिन्छ। यहाँका प्राचीन अभिलेख प्राचीन ग्रन्थ र प्राचीन देवलहरूमा लेखिएका अभिलेखहरूले पनि यहाँको चिनारी दिन्छ। यस जिल्लाको साहित्यिक इतिहास निकै पुरानो छ। अछाम राजा श्रीभोर शाहका कान्छा छोरा बाकाबीरको अगुवाइमा सुदूरपश्चिममा विद्रोह हुँदा [[जङ्गबहादुर राणा|जंग बहादुर राणा]]को आदेशमा वि.सं. १९०६मा बाँकावीर (बलदेव शाही) काटिएका थिए। यिनै राजवंशका काजी खलकका सन्तति [[पहलमानसिंह स्वाँर]]ले नेपाली भाषामा प्रथम दुःखान्त नाटक अटल बहादुर लेखी देश भरीमामात्र नभई साहित्यिक क्रान्ति ल्याएका थिए। यसरी मौफिक साहित्यमा मात्रनभै लिखित साहित्यको पनि प्राचीन इतिहास बोकेको अछाम जिल्ला साहित्यिक त्यसमा पनि अझ लोक साहित्यक सामग्रीका दृष्टिले अत्यन्तै सम्पन्न रहेको छ। त्यस्ता सामग्रीहरूमा अछाम जिल्लामा लोकगीत लोकगाथा लोककथा, लोकनाटक, लोकोक्ति आदि पर्छन्। जसलाई साहित्यका अमूल्य निधिमान्न सकिन्छ। यिनले नै अछाम जिल्लाको लिखित साहित्यको पूर्वाधार तयार गर्नु ठुलो सघाउ पुर्याएका छन्। यसका साथै यहाँका [[देउडा गीत|देउडा]], [[रत्यौली|रतेउडी]], हुडकेनाचा, पुतला, होरी, [[भस्सि जात्रा|भूओ]], पञ्चेबाजा, लोकगीत तथा लोकलय आदि संस्कृतिका प्रादायक मौफिक रचनाहरूले अझ अछामको साहित्यलाई महाजल छरी मौलाउन सहयोग गरेको देखिन्छ। जुन अछाम जिल्लाको साहित्यिक योगदानकै रूपमा मानिन्छ। == प्रशासनिक विभाजन == जिल्लामा १० स्थानीय तह छन्, जसमध्ये ४ नगरपालिका र ६ वटा गाउँपालिका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+अछाम जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तह !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[मङ्गलसेन नगरपालिका]] |[[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]], [[कुन्तीबण्डली]], [[जनालीबण्डाली]], [[ओलीगाउँ]], [[जुपु]], [[बान्नातोली]], [[बस्ती]] र [[कालागाउँ, अछाम|कालागाउँ]] |१४ |[[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]] |२६,५५७ |२२०.१४ |१२० |- |२ |[[साँफेबगर नगरपालिका]] |[[चण्डिका]], [[भागेश्वर, अछाम|भाग्यश्वरी]], [[रिडिकोट]], [[नवाठाना]], [[मष्टामाण्डौ]], [[सिद्धेश्वर, अछाम|सिद्धेश्वर]], [[वैजनाथ]], [[जाल्पादेवी]], [[बुढाकोट]], [[घुघुरकोट]], [[देवीस्थान, अछाम|देवीस्थान]], [[खप्तड]], [[बाबला]] र [[पातलकोट]] |१४ |[[मष्टामाण्डौ]] |२५,८९१ |१४७.७५ |१८० |- |३ |[[पञ्चदेवल विनायक नगरपालिका]] |[[कुइका]] (६-९), [[विनायक]], [[कालिकास्थान, अछाम|कालिकास्थान]], [[लयाटी]], [[तोली]], [[पुल्लेतोला]], [[बारला]] र [[कालेकाँडा]] |९ |[[विनायक]] |२६,०८८ |१४७.७५ |१८० |- |४ |[[कमलबजार नगरपालिका]] |[[बयाला]], [[ढाकु]], [[चाल्सा]], [[भुली]], [[सेरा]], [[मष्ट बण्डाली]], [[कुइका]] (१-५), [[वीरपथ]], [[घोडासैन]] (२-६) |१० |[[बयाला]] |२१,०३२ |१२०.७८ |१७० |- |५ |[[रामारोशन गाउँपालिका]] |[[मलातिकोट]], [[चाँफामाण्डौ]], [[सन्तडा]], [[बाटुलासेन]], [[रामारोशन]] [[भटाकाटीया]] र [[सुतार]] |७ |[[सन्तडा]] |२३,६०० |१७३.३३ |१४० |- |६ |[[मेल्लेख गाउँपालिका]] |[[ऋषिदह]], [[ठाँटी]], [[कुशकोट]], [[बिन्ध्यावासीनी, अछाम|विन्ध्यवासिनी]], [[षोडसा देवी]], [[नन्देगडा]] र [[हात्तिकोट]] |८ |[[बिन्ध्यावासीनी, अछाम|विन्ध्यवासिनी]] |२२,७८५ |१३४.७८ |१७० |- |७ |[[बान्नीगढी जयगढ गाउँपालिका]] |[[गजरा]], [[जनालीकोट]], [[बरदादेवी]], [[तिमिल्सेन]], [[कालिका, अछाम|कालिका]] र [[दर्ना]] |६ |[[बरदादेवी]] |१३,५१९ |५८.२६ |२३० |- |८ |[[तुर्माखाँद गाउँपालिका]] |[[रहफ]], [[भैरवस्थान]], [[तुर्माखाँद]], [[नाडा]], [[रानीवन, अछाम|रानीवन]], [[तोषी]] र [[धमाली]] |८ |[[तुर्माखाँद]] |२४,५७५ |२३२.०७ |११० |- |९ |[[ढकारी गाउँपालिका]] |[[ढकारी]], [[हिच्मा]], [[वलाता]], [[ढुङ्गाचाल्ना]] र [[घोडासैन]] (१,७,८,९) |८ |[[ढकारी]] |२१,९९८ |२२७.८८ |९७ |- |१० |[[चौरपाटी गाउँपालिका]] |[[सिउडी]], [[सोकट]], [[पायल]], [[लुङ्ग्रा]], [[दुनी]] र [[मार्कु]] |७ |[[सिउडी]] |२१,६८१ |१८२.१६ |१२० |} [[Image:NepalAchhamDistrictmap.png|thumb|right|300px|अछाम जिल्लाका साविकका गाविसहरू]] == जिल्लाका प्रमुख क्षेत्रहरू == अछाम जिल्ला [[खस जाति|खस]] राज्यकालमा विभिन्न राज्यहरूमा कहिले फुट्ने र कहिले जुट्ने हुँदै विभिन्न राजाहरूले राज्य गरेको स्थान भएकाले यहाँ थुप्रै पुरातात्विक सम्पदाको धनि रहेको छ। यसका साथै यो जिल्ला जल सम्पदा र वन सम्पदाको पनि निकै धनि रहेको छ। यो जिल्लाका प्रमूख सम्पदाहरू यस प्रकार रहेका छन्। :- === जल सम्पदाहरू === [[कर्णाली नदी|कर्णाली]], [[सेती नदी|सेती]], [[बुढीगङ्गा नदी|बृद्धगङ्गा]], [[कैलाश खोला]], भानाकोट गाड, [[रामारोशन क्षेत्र|रामारोशन ताल]], चाईरहोगाड, कुईका गाड, विनायकगाड, कुवालीगाड, लुंग्रेली गाड, सोकट गाड, जिज्यारी गाड, पायली गाड, छिपेखोला, चिसि खोला, तालागाड खोला, चिल्ताडागाड खोला आदि। === प्रमुख पर्यटकिय स्थलहरू तथा पुरात्वातिक समपदाहरू === [[चित्र:Ramaroshan lake.JPG|250px|thumb|रामारोशन ताल]] धार्मीक तथा पर्यटनको दृष्ठीकोणमा छुट्टै भूमिका बोकेको अछाम जिल्लामा विभिन्न पर्यटकिय स्थलहरू र प्राकृतिक तथा पुरात्वातिक सम्पदाहरू रहेका छन्। जस मध्य केही स्थानहरू यस प्रकार रहेको छन्। ==== दर्नाका पञ्चदेवल ==== दर्नाका राजाको दरबारको पश्चिमपट्टि लामो गरामा ढुङ्गै ढुङ्गाले बनेका पञ्चदेवलहरू रहेका छन्। पञ्चदेवल नजीकै एउटा शिलालेख भेटिएको छ। तर उक्त शिलालेखमा ग्वाला गोठालाहरूले आँसी ([[हँसिया]]) उदाउने गरेकाले घिसाएर नबुझिने बनाइदिएका छन् ? तर पनि साहित्यको इतिहास लेखनमा यस शिलालेखले सहयोग नै गरेको पाइन्छ। ==== विनायकका पञ्चदेवल ==== विनायक गा.वि.स अछामका प्रमुख स्थलमध्ये एक हो। यो धार्मिक ऐतहासिक, सामाजिक र सांस्कृतिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिएको छ। यस ठाउँमा रहेका पञ्चदेवल कुनै राजा महाराजाले बनाएको नभएर राजकुमार अक्षम मल्लले शाके १२०२ सम्वत् १३३७ मा बनाएका हुन् भन्ने कुरा प्रष्ट हुन आएको छ। तेस्रो केवलका प्रवेशद्धारको तोरणशीलामा उत्कीर्ण गरिएको अभिलेखमा निम्न कुराहरू उद्घृत गरिएको छ। :ॐ स्वस्श्रिमतः अक्षयमल्ल देवस्थल सपरिवारा :चिरंजयंतु आत्मन्निभिन्ताधै एकतारसा :पुरुषा निभिनानजैराज प्रासाद करायो शाके :१२०२ सुत्रधार नागदेव नाम कमायो। ==== कुच्चीकोटमा रहेको अभिलेख ==== अछाम जिल्लाको कालिकास्थान गा.वि.स वडा नं. ८ मा रहेको नाउलो (पानी भर्ने कुवा)को भित्रपट्टी तेस्रो पारिएर राखिएको ढुङ्गामा पनि निम्नानुसारको अभिलेख पाइएको छ। :(१) ऊँ मणिपदमे हु :(२) श्री शोक १२७६.......महाराजधिराज :पृथ्वीमल्लपश्चिरंजयतु। :शुष्टेत वर्षक्ष अपूण्ये नमः वेसात्वासुधिभरभाव कृता।। ==== घोडासैनको शिलालेख ==== अछाम जिल्लाको घोडा सैन स्थित ॐ मणिपद्मे हुँ लेखिएको शिलालेखले पनि अछामको साहित्यिक लेखन तथा इतिहाँसलाई झल्काउने कार्य गरेको छ। यसरी अछाम जिल्लाको साहित्य लेखनको पृष्ठभूमि दुइको अभिलेखहरू द्वारा भएको पाइन्छ। तत्कालीन शिल्पको प्रदर्शन पनि यिनमा पाइन्छ। कतै कतै भूमिदान सम्बन्धि तामपत्र पनि पाइएको छ तर आज ती सबै सुरक्षित छैनन्। जो छन् तिनीहरूकैमाध्यमले नेपाली भाषा र साहित्यकोमात्र होइन नेपाली सांस्कृतिक र ऐतिहासिक सम्पदाको परिचय पाउन सकिन्छ। नेपाली भाषालाई वर्तमान रूपमा पुर्याउने काम गर्न यी अभिलेखहरूले सघाएका छन्। ==== अन्य पर्यटकिय स्थानहरू ==== अछाम जिल्ला माथि उल्लेखित स्थलहरूका साथै थुप्रै प्राकृतिक सम्पदाले भरिपूर्ण छ। जस्तै:- रामारोशन ताल,नेपालका चारधामहरूमा एक धाम मनिएको बैधनाथ क्षेत्र (बैजनाथ, कालिमाटि), तितौडाको लेख, साँफे बगर आदी स्थानहरूको साथै सुदूर पश्चिमको चर्चित मानिने नौ मुठे गाई पनि यसै जिल्लामा देख्न सकिन्छ। ==== अछाममा भेटिएका ताम्रपत्र अभिलेखहरू ==== अछाम र त्यसको आसपासको क्षेत्रमा प्राप्त ताम्रपत्रहरूको सूची निम्नानुसार रहेको छ :- # वि. सं. १४८८ सुमति वर्माको ताम्रपत्र # वि. सं. १४८५ इन्द्रवर्मा र चन्द्रवर्माको ताम्रपत्र # वि. सं. १५२७ कीर्ति मल्लको ताम्रपत्र # वि. सं. १७०१ पहाडी शाहीको ताम्रपत्र # वि. सं. १७०४ बहादुर शाहीको ताम्रपत्र == संस्कृती == [[चित्र:Mass-Community Health Teaching.JPG|250px|thumb|छाउपडी प्रथालाई हटाउनको लागि अछाम जिल्लामा बसेको महिलाहरूको बैठक]] सुदूर पश्चिमकै चर्चित मानिने अछाम जिल्लाको आफ्नै किसिमको संस्कृति रहेको छ। यस जिल्लाका धेरै गाविसहरूलाई [[छाउपडी]] मुक्त गाविस भनेर घोषणा गरिएको छ। यहाँको आफ्नै लोक संस्कृती छ। जस मध्य यहाँको विशेष संस्कृतीलाई यसरी लिन सकिन्छ। == लोकगीत == [[लोकगीत]] लोकसाहित्यको अत्यन्तै निकट रहेको जनप्रिय विधा हो। यसलाई लोक साहित्यको पुरानो विधा मानिन्छ। लोक गीतले अरु विधा भन्दा धेरै क्षेत्र ओगटेको छ। लोकगीत जन जीवनको हाँसो, आँशु, भोगाइ, रहन सहन, संस्कृति, धर्म, परम्परा आदिले सिर्जित हुन्छ। “लोक भन्नाले ती सम्पूर्ण जनताहरू हुन् जो नगर र गाउँमा फैलिएर बसेका छन् र जसको व्यावहारिक ज्ञानको आधार किताब होइन।” पाश्चातय धारणा अनुसार लोक शब्दलाई असंस्कृत जनसामान्यको आधारमा प्रयोग गरिएको छ। लोक शब्दको उत्पती यहाँबाट भएको हो। यो एग्लो सेक्शन शब्द हो जसलाई जर्मन भाषामा ख्यपि भनिन्छ अङ्ग्रेजी प्रयोगका दृष्टिमा हेर्दा फोक असंस्कृत र मुढ समाज जातिको द्योतक हो। तर विवेचनात्मक रूपमा हेर्ने हो भने यसलाई साह्रै संकुचित र एकपक्षीय दृष्टिकोण व्यक्त गर्ने शब्द भनिन्छ। अङ्ग्रजी विश्वकोषमा फोक शब्दबारे यसरी भनिएको छ – “आदिम ति सबै व्यत्तिः जसको मेलबाट यो समाज बनेको छ लोक हो।” [[योगी नरहरिनाथ]]का अनुसार “लोक साहित्यले इतिहासको कटुसत्यको यथार्थ प्रतिबिम्ब प्रस्तुत गरेको हुन्छ।” अछाममा पनि लोकगीतहरू धेरै पुरानो समयदेखि गाइँदै आएका छन् भन्दा पनि परापूर्वकालदेखि नै चल्दै र एक पिढीबाट अर्को पिँढीमा हस्तान्तरित हुँदै आएको हो। मान्छेलाई बाँच्न हावापानी चाहिए जस्तै मानवताको विकासका लागि पनि सामाजिकता र संवेदनशीलता चाहिन्छ। यसै कुरालाई लिएर डोटेली लोकसाहित्यका अध्येता जयराज पन्तले मानवजातिले नाकको एउटा प्वालबाट ग्रहण गर्न श्वासप्रश्वासलाई संवेदनशीलता भनेका छन्। त्यसै गरी लोकगीत भनेको त्यो सङ्गीत वा गीत हो जुनमानव समाजमा मातृभाषाका नाताले मानिसहरूमा नैसर्गिक रूपले सुखदुखको अनुभवमा दयामाया, प्रेमभाव अभिव्यक्त हुँदा स्वयमभेव उद्गारका रूपमा निस्केर लयदार तरजमा काव्यमयी शैलीमै सिर्जना हुन्छ। अछाम जिल्ला पनि लोकगीतका लागि प्रसिद्ध जिल्ला हो। जहाँको चिनारी नै हरेक ठाउँमा लोकगीतका माध्यमबाट दिने गरिन्छ। जसका केही उदाहरणहरू यहाँ उल्लेख गर्न सान्दर्भिक देखिन्छ। * डोटी राम्रो डडेल्धुरा अछाम राम्रो साँफे :मलाई पनि उडाइलैजा हिउँचुलिका डाँफे * हुम्लो जाँच्या जुम्लो जाँच्या अछाम जाँचियान :धन साँचिया मन साँचिया जोवन साँचियान * बान्नी राम्रा बरदा देबी कोटघर कालिका :अछाम त बैकुण्ठ रैछ धन्य होमालिका। यसरी अछाम जिल्लाको चिनारी त्यहाँको लोकगीत र लोकभाकाले र लोकगीतको चिनारी अछाम जिल्लाले दिएर अछामको साहित्यकोमात्रै हैन नेपाली साहित्यको पनि सेवा गर्न भ्याएको छ। == लोककथा == लोककथा लोकसाहित्यको प्रमुख विधा हो। गाउँघरमा फुर्सदका समयमा मेलापात, जुनेलीरातमा र अन्य समयमा समय काट्न हाँसो वा मनोरञ्जन गर्न होस् अनेक कथा हाल्ने चलन हाल मुद्रणयुग आइसकेपछि पनि विद्यमान रहेकै छ। लोककथा लोकले भन्दै सुनाइ आएका केही तथ्य र केही काल्पनिक घटनावलीको सयुक्त सिलसिला बुद्धपर्ने लोककथा हो लोककथा, नैतिक शिक्षा उपदेशत्मक शिक्षा दिने खालका हुन्छन्। समालोचक रत्नध्वज जोशी लोककथाका प्रचलनबारे यस्तो भन्दछन्। “कथासित कुनै शिक्षा सन्देशआदिको सम्बन्ध राख्ने प्रथा पछिबाट मात्र आएको हुनु पर्छ यो भन्दा पहिले कुनै वक्ता अथवा वीरको सफलता विजयको उल्लास आदि व्यक्त गर्नको लागि कथा भन्ने चलन आएको होला।” यी लोककथाहरूलाई केही समयपूर्व दन्त्यकथा भनिन्थ्यो। यस सन्दर्भमा तुलसी दिवस भन्दछन् – “लोककथा भन्ने हाम्रो परम्परा अत्यन्त प्राचीन हो। त्यसैले यसको प्रारम्भिक मानव सभ्यता तथा बोलिने भाषासँग घनिष्ट सम्बन्ध हुन्छ। मौखिक परम्परामा जीवित भएकाले केही काल अघिसम्म नेपाली समाज लोककथालाई दन्त्यकथाका रूपमा बढी चिन्दथ्यो।” कुनै चाडपर्वमा भेला भएका बेला होस् या कृषिकार्यहरू सकेर सबै जना सँगै बसेका बेला होस् केटाकेटीलाई झुलाउने बेलामा होस् या यहाँका स्थानीय पर्वमा जमघट भएका बेला होस थकाइमार्ने बेला होस् लोककथा भनिने गरिन्छ। यसको उठान एकादेशबाट गरिन्छ र सुन्नेलाई सुनकोमाला, भन्नेलाई फूलकोमाला यो कथा बैकुण्ठ जाला, फेरी फेरी फर्की आउला भनेर टुङ्ग्याइन्छ। अछाममा पनि यस्ता थुप्रै लोक कथा छन् जसमा कोही नितान्त काल्पनिक छन् भने कोही सत्य भनाइमा आधारित पनि छन्। यहाँ प्रचलनमा आएको केही लोककथाहरू निम्नानुसार छन् # कदु मुल्याको लोककथा # सुनकेस्रो रानीको लोककथा # बटुके मूल्याको कथा, # चलाख राजकुमारको कथा, == लोकगाथा == लोकगाथा लोकसाहित्यको अर्को महत्पूर्ण विधा हो। लोकका परम्परागत मूल्य र मान्यतालाई वा घटना परिघटनाहरूलाई गीतमा उनेर साहसी वीर पुरुषहरूका रोचक घटनाहरूलाई मौफीक रूपमा गाउँदै आएको पाइन्छ। लोकले परम्परादेखि मौखिक रूपमा गाउँदै भट्याउँदै आएका गीति कथालाई लोकगाथाका रूपमा चिन्न सकिन्छ। लोकगाथामा गित र कथा दुवै रहेका हुन्छन्। लोकगाथाहरू वीरगाथा, भक्तिगाथा, देशभक्ति गाथा, नैतिक शिक्षासम्बन्धी र धार्मिक, आर्थिक र सामाजिक विकृति र विसङ्गति सम्बन्धी गाथाहरूलाई गीतमा उनेर गाउने परम्परा छ। यस्तो चलन ग्रामीण समाजमै जीउँदो भेटाउन सकिन्छ। [[हुड्को]] बजाएर गाइने गाथा भएकाले यसलाई कतै [[हुड्केली नाच|हुड्केली]] र कतै भारत पनि भन्ने गरिन्छ। भारतको परिचय दिंदै डोटेली लोकसाहित्यका अन्वेषक जयराजपन्त भन्दछन –“खास वाद्यशैलीमा हुड्को बजाउँदै एक जना प्रमुख गायकको नेतृत्वमा थप चार वा पाँच जना सहायक गायकाको सामूहिक स्वरलहरी बीच–बीचमा निश्चित अंशको गायनमा घन्काएर पर्याप्त अभिनय, नृत्य र कथावाचनका साथ प्रस्तुत गरिने आफ्नै किसिमको लोकरचनालाई भारत भनिन्छ।” == लोकनाटक == लोक साहित्यका विभिन्न विधाहरू मध्ये लोकनाटक पनि महत्त्वपूर्ण विधा हो। लोकले विभिन्न चाडपर्व र अवसरहरूमा संस्कृतिको अनुकरण गर्नै सम्वादका माध्यमबाट प्रस्तुत गर्ने विधा लोकनाटक हो। लोकनाटकमा लोकका विभिन्न अनभुवनहरूको प्रतिविम्ब झल्किएको हुन्छ। मुखयतया नेपालका लोकगित र लोकनृत्यका माध्यमबाट लोकनाटकको जन्म भएको प्रतीत हुन्छ। भदौमा देखाइने गाइजात्रे नाच, इन्द्रजात्रामा देखाइने दसावतार, लाखेझ्याली नाच, [[मारुनी नाच]]–सोरठी नाच लोकनाटकका उदाहरण हुन्। कृष्णलीला, हरिशचन्द्र, रामलीलाजस्ता नाटकहरू पनि लोकनाटकका नमूना हुन्। == गाउँखाने कथा == [[गाउँखाने कथा|गाउँ खाने कथा]] पनि लोकसाहित्यको त्यक्तिकै महत्त्वपूर्ण विधा हो। गाउँखाने कथा लोकजीवनको मौखिक रूपले प्रश्नोत्तरात्मक कूट अभिव्यक्तिका रूपमा प्रचलनमा ल्याएको महत्त्वपूर्ण लोकोक्ति हो। यसले नेपाली लोकजीवनलाई प्रसस्त अनुप्राणीत पारेको छ। गाउँखाने कथाहरू प्रायः सबै ठाउँमा एउटै प्रकारका हुन्छनः गोठाला जाँदै, घाँस दाउरा गर्दा तथा मेलापात गर्दा वा गाउँघरमा साँझ सबै बसेका बेलामा गाउँखाने कथाको बीउ छर्ने काम हुन्छ। गाउँखाने कथाहरू विभिन्न प्रकृतिका हुन्छन्। सामाजिक, धार्मिक, आर्थिक, राजनीतिक, सांसकृतिक र नीति चेतना सम्बन्धी गाउँखाने कथाहरूको प्रचलन जताततै पाइन्छ। गाउँखाने कथामा ससाना रोचक प्रश्न वक्ताले गर्छ भने स्रोताले सटीक जवाफ दिनपर्छ। उत्तर नजानेमा कुनै गाउँ दिनुपर्छ अनिमात्र प्रश्नकर्ताले यसको जवाफ दिनुपर्छ। स्रोताले उत्तर दिदा दिमाग खियाउनु पर्छ। लोसाहित्यको अर्को महत्त्वपूर्ण विधा लोकोक्ति हो। लोकोक्ति अन्तर्गत उखान र टुक्का पर्दछन्। हुन त उखान र टुक्कालाई अलग अलग विधा भनेर उल्लेख गरिएको पनि पाइन्छ, तर उखान र टुक्का दुवै लोकोक्तिकै उपज हुन्। उखान लोकसाहित्यको लोकोक्तिका क्रममा आउने महत्त्वपूर्ण उपविधा हो। उखानमा लोकजीवनका खारिएका अनुभवहरू पूर्ण उक्तिका रूपमा समेटिएर आएका हुन्छन्। नीति उपदेश, ज्ञान र अनुभवका कुराहरू यसमा समेटिएका हुन्छन्। उखान लोकले युगौंदेखि सँगालेका ज्ञानका भण्डार हुन्। == चाडपर्वहरू == अछाम जिल्लामा थरी थरीका जात जातीका मान्छेहरूको बसोवास रहेका करणले यहाँको संस्कृतीमा धेरै भिन्नता पाइन्छ। अलग अलग जात जातीका मान्छेहरू सबैले आफ्नो आफ्नो रिती रिवाज अनुसार आफ्नो आफ्नो परम्पराले मनाउदै आएका चाड पर्वहरू मनाउने गर्दछन्। यो जिल्लामा मनाइने प्रमुख चाडपर्वहरूमा [[देउडा गीत|देउडा नाच]], [[मारुनी नाच|मारूनी नाच]] पैंसेरी नाच, हुड्के नाच, [[फुर्का]] नाच, पुतला नाच, रत्यौली आदी परमपरागत नृत्यहरूको सुन्दर झलक देख्न पाइन्छ। यो जिल्लामा मनाइने प्रमुख चाडपर्वहरू यस प्रकार रहेका छन्। * [[दसैँ|दसैं]] * [[तिहार]] * [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]] * [[साउन शुक्ल पूर्णिमा|जनैपूर्णिमा]] * [[तीज]] * [[गाईजात्रा|गाइजात्रा]] * [[कृष्ण जन्माष्टमी|कृष्णाष्टमी]] * [[होली|फागु पूर्णिमा]] * [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] * [[चैते दसैँ|चैते दसैं]] * [[स्वस्थानी व्रत|स्वस्थानी]] * [[भस्सि जात्रा]] * [[भैले जात्रा]] * [[भैनी]] * [[पुस पन्ध्र|पुष पन्ध्र]] * [[गल्लौडी]] * [[मालिका चतुर्दसी]] * [[रोपाईं जात्रा]] * [[सोह्र श्राद्ध]] * [[नागपञ्चमी|नाग पञ्चमी]] * [[गौरा पर्व]] * [[बिसु पर्व]] माथि उल्लेखित प्रमुख चाडपर्वहरूका साथै विभिन्न जनजातीहरूले अन्य थुप्रै आफ्नो आफ्नो परम्परा अनुसारका चाडपर्व तथा उत्सवहरू मनाउछन्। यस्ता चाडपर्वमा यहाँ खानपान नाचगानका साथै [[भकुन्डो|फुटबल]], [[भलिबल]], [[बुद्धिचाल|बुद्धी चाल]], दौड प्रतुयोगीता जस्ता खेल तथा अन्य कार्यक्रमहरूको आयोजना पनि गरिन्छ। तिहारको बेला यहाँ [[तास (खेल)|तास]] खेल्ने चलन पनि रहेको छ। == अछाम जिल्लाको प्रसाशनिक विभाजन == अछाम जिल्लालाई दुई वटा सांसदीय क्षेत्रमा विभाजन गरिएको छ। हाल सरकारले गत आर्थिक वर्ष २०६७/६८मा मङ्गलसेन र साँफेबगर दुई वटा नगरपालिका घोषणा गरेको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाहिरी कडिहरू== * [http://www.ddcachham.gov.np अछाम जिल्लाको वेब पेज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516192014/http://ddcachham.gov.np/ |date=2014-05-16 }} ==यो पनि हेर्नुहोस == * [[रेडियो रामारोशन|रेडियो रामारोशन ठुलासैन अछाम]] * [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन|नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण]] {{अछाम जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Achham District}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:अछाम जिल्ला]] gobyiz11ic94ebpmc05qh6po2lu9me3 0 2793 1357716 1338254 2026-06-03T10:48:20Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357716 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = कञ्चनपुर जिल्ला | image_skyline = चित्र:कञ्चनपुर जिल्लाका स्थानीय तहहरू.png | imagesize = 300 | image_caption = कञ्चनपुर जिल्लाका स्थानीय तहहरू | image_map = Kanchanpur Sudurpashchim locator.png | mapsize = 300 | map_caption = कञ्चनपुर जिल्लाको स्थान | coordinates = {{Coord|28|50|N|80|20|E|display=ti|region:NP_type:adm2nd_source:GNS-enwiki}} | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] | established_title = स्थापित | established_date = सन् १८६० | seat_type = [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] | seat = [[भीमदत्त नगरपालिका]] | leader_title = प्रमुख | leader_name = दुर्गादत्त बोहरा | leader_title1 = उप-प्रमुख | leader_name1 = राम कुमारी राना | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जीविस]], कञ्चनपुर | area_magnitude = 1_E+10 | area_total_km2 = 1610 | population_total = 451,248 | population_as_of = सन् २०११ | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा (हरू)]] | blank_info_sec1 = [[डोटेली भाषा|डोटेली]] (३७.९%), [[थारू भाषा|थारु]] (२५.४%), [[नेपाली भाषा|नेपाली]] (१६.१%), [[बैतडेली भाषा|बैतडेली]] (५.२%), अन्य (१५.४%) | blank_name_sec2 = [[नेपालमा भएका सडकहरूको सूची|प्रमुख राजमार्गहरू]] | blank_info_sec2 = महेन्द्र राजमार्ग | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेप्रस]] | utc_offset1 = +०५:४५ | website = {{URL|ddckanchanpur.gov.np|आधिकारिक वेबसाइट}} | footnotes = }} '''कञ्चनपुर जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]मा अवस्थित [[जिल्ला|एउटा जिल्ला]] हो। यो जिल्ला नेपालको तराई प्रदेशमा पर्दछ। कञ्चनपुर जिल्लाको प्रमुख आर्थिक र व्यापारिक क्षेत्र [[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] हो। ==इतिहास== पहिले नेपालको [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] रहेको बखत यो जिल्ला [[डोटी राज्य]]को सीमा क्षेत्रमा पर्दथ्यो। ऐतिहासिक पृष्ठभूमि हेर्दा इस्वी सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म अङ्ग्रेजसँग भएको युद्ध पछि गरिएको सन्धिबाट कालीपारी पश्चिमको सम्पूर्ण भू-भाग ब्रिटिस इन्डियामा गाभिएको पाइन्छ। प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ जङ्ग]]को समयमा कञ्चनपुर [[नयाँ मुलुक]]को रूपमा नेपाललाई हस्तान्तरण गरिएको थियो। सन् १८६० को सन्धि पछि मात्र यो क्षेत्र अर्थात [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]], कञ्चनपुर, [[बाँके जिल्ला|बाँके]] र [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] नयाँ मुलुकको रूपमा नेपालको अङ्ग भएको हो। नेपालको अङ्ग बनेपछि [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] र कञ्चनपुर ([[कैलाली र कञ्चनपुर|कैलाली र कंचनपुर]]) छुट्टै जिल्ला बन्न पुगेका हुन। कञ्चनपुर जिल्ला बनेपछि सर्वप्रथम यसको सदरमुकाम हाल श्रीपुर गाविसको बेलौरी बजारमा रहेको र सोही बेलौरीको कञ्चनपुर नामक गाउँबाट कञ्चनपुर जिल्लाको नामाकरण हुन गएको हो भन्ने केही इतिहासकारहरूको भनाई रहेको। ==भूगोल == जिल्लाको जम्मा क्षॆत्रफल १,६१,७४१ हेक्टरमध्ये ५९,५३२ हेक्टर (३७%) खेतीयोग्य तथा ८८,२०० हेक्टर (५५%) वन-जङ्गल र खोला नालाले ओगटेको अन्य १४,००९ हेक्टर (८%) छ। भौगोलिक विभाजनको आधारमा यस जिल्लालाई चुरे भूभाग भावरको भूभाग र तराईमैदान गरी ३ भागमा विभाजन गरी हेर्न सकिन्छ। जलवायुको दृष्टिकोणले चुरे पर्वतीय शृङ्खलाबाहेक अन्य क्षेत्रमा उष्ण तथा उपोष्ण खालको हावापानी पाइन्छ र तापक्रम औसत अधिकतम ४३ डिग्री सेन्टिग्रेड र औसत न्यूनतम ३० डिग्री सेन्टिग्रेडसम्म पुग्न जान्छ। औसत तापक्रम ३०.५० डिग्री सेन्टिग्रेड रहेको पाइन्छ। औसत वर्षा वार्षिक १७७१.५ मिलि लिटर रेकर्ड गरिएको छ। यहाँको जलवायुमा प्रचूर मात्रामा आर्द्रता पाइन्छ जुन सरदर ७१.१६% रेकर्ड गरिएको छ। ८८,२०० हेक्टर वनक्षेत्रमध्ये आरक्षक्षेत्र ३०,५०० हेक्टर (३५%)रहेको छ। जिल्लाको चुरे तथा भावर क्षेत्रबाहेक अन्य क्षेत्र खेतीयोग्य छ। जिल्लाभित्र जल निकासको हिसावले प्रमुख नदी प्रणालीको रूपमा महाकाली, चौधर, दोधा र मोहना नदीप्रणालीहरू रहेका छन्। राजनीतिक विभाजनको आधारमा हाल जिल्लालाई ३ निर्वाचन क्षेत्रहरू ७ नगरपालिका र २ गाउँपालिकाहरूमा विभाजन गरिएको छ। == प्रशासनिक विभाजन == कञ्चनपुर जिल्लालाई ७ नगरपालिका र २ गाउँपालिकामा विभाजन गरिएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://dcckanchanpur.gov.np/ne-brief-introduction/|title=कंचनपुर जिल्लाकाे संक्षिप्त परिचय|website=कंचनपुर जि.स.स|accessdate=2023-04-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401122039/https://dcckanchanpur.gov.np/ne-brief-introduction/ |date=2023-04-01 }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+कञ्चनपुर जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तह !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[भीमदत्त नगरपालिका]] | |१९ |[[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] |१,२२,३२० |१७१.८० |७१० |- |२ |[[पुनर्वास नगरपालिका]] |[[परासन]], [[त्रिभुवनवस्ती]], [[कालिका, कञ्चनपुर|कालिका]] र [[बाइसे बिचवा|बाइसी बिचवा]] (५-९) |११ |पुनर्वास |६१,७४८ |१०३.७१ |६०० |- |३ |[[बेदकोट नगरपालिका]] |[[सुडा]] र [[दैजी]] |१० |सिसैया |५७,६८० |१५९.९२ |३६० |- |४ |[[दोधारा चाँदनी नगरपालिका]] |[[दोधारा]] र [[चाँदनी]] |१० |दोधारा चाँदनी |४२,९७४ |५६.८४ |७६० |- |५ |[[शुक्लाफाँटा नगरपालिका]] |[[झलारी]], [[पिपलाडी]] र [[देखतभुली]] (४,६) |१२ |[[झलारी पिपलाडी नगरपालिका|झलारी पिपलाडी]] |५३,९६९ |१६२.५७ |३३० |- |६ |[[बेलौरी नगरपालिका]] |[[रामपुर विलासीपुर|रामपुर विलासपुर]], [[श्रीपुर, कञ्चनपुर|श्रीपुर]] र [[लक्ष्मीपुर, कञ्चनपुर|लक्ष्मीपुर]] |१० |बेलौरी |५३,९१० |१२३.३७ |४४० |- |७ |[[कृष्णपुर नगरपालिका]] |[[कृष्णपुर नगरपालिका|कृष्णपुर]], [[देखतभुली]] (९) र [[रैकवार बिचवा]] |९ |कृष्णपुर |७१,५०० |२५२.७५ |२८० |- |८ |[[बेलडाँडी गाउँपालिका]] |[[बेलडाँडी]] र [[रौतेलिबिचवा]] |५ |बेलडाँडी |२१,८८८ |३६.७ |६०० |- |९ |[[लालझाडी गाउँपालिका]] |[[बाइसे बिचवा|बाइसे विचवा]] (१-४), [[शङ्करपुर, कञ्चनपुर|शङ्करपुर]] र [[देखतभुली]] (१-३,७-८) |६ |शङ्करपुर |२५,०३७ |१४५.६५ |१७० |} [[Image:NepalKanchanpurDistrictmap.png|thumb|right|300px|कञ्चनपुर जिल्लाका साविकका गाविसहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कञ्चनपुर जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्ला| ]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका जिल्लाहरू]] j9di62wvw7fpa7dhqq845a230vwbooj 0 3227 1357638 1353434 2026-06-03T09:50:23Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357638 wikitext text/x-wiki लोकजीवनमा चलिआएका सारपूर्ण कथन वा लोकोक्तिलाई उखान-टुक्का भनिन्छ जसले विशेष अर्थ वा सन्देश दिन्छ। उखान भन्नाले गहन अर्थ र भाव बोकेका परम्परागत रूपमा चल्दै आएका भनाइहरू भन्ने बुझिन्छ। आफ्नो वास्तविक अर्थ गुमाएर छुट्टै तर विशिष्ट अर्थ बोक्ने शब्द समूहलाई टुक्का भनिन्छ। नेपाली समाजमा प्रचलित केही उखान र तिनका अर्थ<ref name="">[https://www.nepaliukhan.com/ https://www.NepaliUkhan.com/]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {| border="२" |+ |- |'''उखान''' |'''अर्थ''' |- |<big>'''अ'''</big>||. |- |अँध्याराको काम खोलाको गीत |अर्थहीन काम गर्नु |- |अघिपछि स्याहार चोर आउने दिन विस्याहार | |- |अघि बुढी जानिन, पछि बुढी मानिन |लौरो टेकेर बुढी आमा |- |अकवरी [[सुन]]लाई कसी लाउनु पर्दैन |राम्रो कुरालाई जाचीरहन पर्दैन |- |अड्को पड्को तेलको धूप |काम लाग्ने कुरा नपाएर अर्को कुरासँग काम चलाउनु |- |[[अगुल्टो]]ले हानेको [[कुकुर]] [[विजुली, प्युठान|बिजुली]] चम्कँदा तर्सन्छ |एक्चोटी धक्का खाएपछि, अर्को चोटी पहिला नै सजग रहनु |- |अचानाको चोट [[खुकुरी]]ले जान्दैन |पिरपर्नेलाई मात्र थाहा हुन्छ |- |<big>'''आ'''</big>||. |- |आफ्नो आङको भैंसि नदेख्ने, अर्काको आङको जुम्रा पनि देख्ने |आफुको केहींपनि नदेख् ने अरुको सानु कुरा पनि देख्ने |- |आफू ताक्छु मुढो, बञ्चरो ताक्छ घुँडो |आफुले एउता सोच्यो अर्कै हुन्छ |- |[[आकाश]]को [[फल]] [[आँखा]]तरी मर् |असम्भव कुरालाई चुप लागेर हेर्नु बाहेक उपाए नहुनु |- |आफू नमरी [[स्वर्ग]] देखिन्न |आफुले काम नगरुन्जेलसम्म त्यसको प्रतिफल थाहा हुदैन |- |[[आलु]] खाएर [[पेडा]]को धाक |सानो काम गरेर ठूलो काम गरेको भन्नु |- |आफ्नो दिउँ त मै मरिजाउँ, अर्काको पाए तीनमाना खाउँ |आफुले दिन नखोज्ने अरुले दिएको मज्जाले खाने |- |आफू भलो त जगतै भलो |राम्रो कामको थालनी आफुबाट सुरु गर्नु |- |<big>'''इ'''<big>||. |- |इन्द्रको अगाडि स्वर्गको वयान |जान्नेको अगाडी नजान्ने बोल्ने |- |इलमीको भागमा [[माछा]] र [[मासु]] अल्छीको भागमा आँशु नै आँशु |काम गर्नेले मिठो खान पाउँछ। |- |'''<big>ई</big>''' ||. |- |सर्पको विष, मान्छेको ईख |ईख नभएको मान्छेको केहि महत्त्व हुँदैन |- |<big>'''उ'''</big>||. |- |उम्केको माछो ठूलो||गुमेको मौका नै सुनौलो मौका |- |<big>'''ऊ'''</big>||. |- |<big>'''ए'''</big>||. |- |<big>'''ऐ'''</big>||. |- |<big>'''ओ'''</big>||. |- |ओरालो लागेको [[हरिण|मृग]]लाई बाच्छाले खेद्छ |हेपिएको मान्छेलाई जसले पनि हेप्छ |- |<big>'''औ'''</big>||. |- |[[औंलो]] दिँदा [[डुँडुलो]] निल्ने|| |- |<big>'''अं'''</big>||. |- |<big>'''अः'''</big>||. |- |<big>'''क'''</big> |- |कानो गोरूलाई औंसी न पुर्ने|| |- |केरा खाँदै सुसेल्दै|| |- |कहिले [[सासू|सासु]]को पालो कहिले [[बुहारी]]को पालो|| |- |[[काग]] कराउँदैछ [[पीना]] सुक्दैछ||हुने कामलाई सानोतिनो अवरोधले छेक्दैन्। |- |[[काला अक्षर]] [[भैँसी|भैंसी]] बराबर | केहि कुरामा ज्ञान नभएकोलाई बुझाउँदा अलमल्ल पर्नु |- |[[कुकुर]]को [[पुच्छर]] बाह्र वर्ष ढुङ्रोमा हाले पनि बाङ्गाको बाङ्गै | नराम्रो बानि नसुध्रनु |- |कुरो र [[नहर|कुलो]] जता लग्यो त्यतै जान्छ|| गफलाई जसरी बनाएर पनि भन्न सकिन्छ |- |[[काग]]लाई बेल पाक्यो हर्ष न विस्मात्||बेमतलब को कुरा   |- |कमाई न धमाई चम्किन्छ दमाई | |- |कमिलालाई मूतको पहिरो||तल्लो बर्ग गरीब वा केटाकेटी का सानातिना समस्या    |- |काम गर्ने कालु मकै खाने भालु|| एक जनाले काम गर्नु तर त्यसको फल अर्कैले पाउनु |- |<big>'''क्ष'''</big>||. |- |.||. |- |<big>'''ख'''</big>||. |- |खाई न पाई छालाको टोपी लाई|| |- |खाने मुखलाई [[जुँगा|जुङ्गा]]ले छेक्दैन|| कसैको ईच्छा भए, रोक्न सकिन्न |- |<big>'''ग'''</big>||. |- |गर्ने भन्ने हनुमान पगरी गुँथ्ने ढेडू|| |- |[[गाई]] मारी [[गधा]] पोस्नु|| |- |गाई खानेले बाच्छो खान्छ || |- |<big>'''घ'''</big>||. |- |[[घोडा]] चढ्ने लड्छ|| |- |[[घिउ]] केमा पोखियो? भागैमा|| |- |[[घाँटी]] हेरी हाड निल्नु|| आफ्नो क्षमता अनुसार काम गर्नु |- |घरको बाघ वनको स्याल|| घरको जनलाई धम्काई हेप्न सक्ने तर अरुसँग चाहिँ हिम्मत नहुनु |- |घरै पिंडालु वनै पिंडालु ससुराली जाँदा बाह्र हातको पिंडालु|| |- |<big>'''ङ'''</big>||. |- |' '||' ' |- |<big>'''च'''</big>||. |- |चटपटे [[साँढे]]का तीन ठाँउमा डाम|| |- |चिप्ला मुखको धमिलो पेट|| |- |[[चिची]]को पनि लोभ पापाको पनि लोभ|| सबै कुराको लोभ हुनु |- |चिनेको चोरले काट्छ || |- |<big>'''छ'''</big>||. |- |छन गेडी सबै मेरी छैनन गेडी सबै टेडी|| आफुसँग सम्पत्ति भए सबै नजिक, सम्पत्ति नहुँदा कोहि नहुनु |- |छोरी कुटी बुहारी तर्साउनु || |- |<big>'''ज'''</big>||. |- |जाँगर न साँगर खाने बेला आँ गर्|| |- |जुन [[गोरू]]को सीङ छैन उसैको नाम तिखे|| |- |जहाँ [[महिला|स्त्री]] त्यहाँ [[श्री]]|| |- |जसले [[मह]] काढ्छ उसैले हात चाट्छ|| जसले काम गर्छ उसैले नै फल खान्छ |- |[[जीउ]]को सार घाँटी कुराको सार गाँठी|| |- |जुन [[थाल]]मा खानु त्यही थालमा चुठनु|| जुन मानिस सँग सहयोग लियो, त्यसैको विरोध गर्नु |- |[[जोगी]]को [[घर]]मा [[सन्यासी]] [[पाहुना]]|| |- |जो चोर् त्यस्को ठूलो सोर्|| |- |जो लाउँछ चुक्ली उही जान्छ फुक्ली|| |- |जो होचो उसको मुखमा घोचो|| |- |[[जोई]] न [[जुँगा]] [[पोई]] न [[पोते]], [[सातु]] न सोप्र्याक, [[केरा]] खाँदै सुसेल्दै|| |- |जति जोगी आए कानै चिरिएका|| |- |जीउ भए घ्यू पिए|| |- |<big>'''ज्ञ'''</big>|| |- ||-|||- |- |<big>'''झ '''</big>||. |- |झिंगाको सरापले डिंगो मर्दैन|| |- |<big>'''ञ'''</big> |- ||-|||- |- |<big>'''ट'''</big>||. |- ||-|||- |- |<big>'''ठ'''</big>||. |- |ठाउँ न ठहर बुढीको रहर|| |- |<big>'''ड'''</big>||. |- ||-|||- |- |<big>'''ढ'''</big>||. |- |.||. |- |<big>'''ण'''</big>||. |- |.||. |- |<big>'''त'''</big>||. |- |तीलको पहाड बनाउनु|| |- |ताक परे तिवारी नत्र गोतामे|| अबसरवादि |- |तैं रानी मैं रानीको भर्ला कुवाको पानी|| |- |तित्राको मुखै बैरी|| |- |<big>'''थ'''</big>||. |- |<big>'''द'''</big>||. |- |देश गुनाको भेष कपाल गुनाको केश|| |- |[[दिन]] उजेली सुती गुमाई [[राती|रात]] उजेली [[बिस्कुन]] सुकाई|| |- |दुबै हातमा लड्डू||भने जस्तो भयो |- |दौरा न सौराको खल्ती|| |- |दुई जोइको पोइ कुना पसी रोइ|| |- |दूध दिने गाईको लात्ती सहनुपर्छ|| |- |<big>'''ध'''</big>||. |- |[[धोवी]]को [[कुकुर]] घरको न घाटको|| |- |[[धन]]को पखेटा हुन्छ|| |- |<big>'''न'''</big>||. |- |नमच्चिने [[पीङ]]को सय झटका|| बढी बोल्ने तर गरेर देखाउन नसक्ने |- |नजाने [[गाउँ]]को [[सडक|बाटो]] नसोध्नु|| नचाहिने कुरामा ध्यान नदिनु |- |नपत्याउने [[खोला]]ले बगाउँछ|| |- |नाउँ न जस् खरानी घस्|| |- |नाच्न नजान्ने [[आँगन]] टेढो|| आफूबाहेक अरू सबकुरालाई गलतीको दोष दिनु |- |नानी भन्दा आची ठूलो|| |- |नाङ्लो ठटाई हात्ती तर्साउनु|| |- |नखाउँ भने दिनभरिको शिकार खाउँ भने कान्छाबाबुको अनुहार|| |- |नहुनु भन्दा कानो मामा निको|| |- |निभ्ने वेलाको बत्ती उज्यालो|| |- |नजीकको देउता हेला|| |- |<big>'''प'''</big>||. |- |पोहोरको मकै धेर यसपालीको जाडो धेर|| |- |पोहोर मरिन् [[सासू|सासु]], अहिले आए [[आँशु]]|| |- |[[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपति]]को [[जात्रा (नेपाल)|जात्रा]] [[सिद्रा]]को [[व्यापार]]|| |- |पहिलेको [[तीतो]] पछिको [[मीठो]]|| |- |<big>'''फ'''</big>||. |- |[[फूल]]को बास्ना वरिपरि मान्छेको बास्ना डाँडापारी|| |- |फोहर गरेपछि दैलो देख्यो|| |- |<big>'''ब'''</big>||. |- |बाच्छो पाओस कि बाच्छी, भतुवालाई बिगौती|| |- |बैद्यका गलागाँड, ज्योतिषीका छोरी राँड|| |- |[[बाँदर]]को पुच्छर लौरो न [[हतियार (स्पष्टता)|हतियार]]|| |- |बाँदरको हातमा नरिवल||अयाेगयका हातमा बहुमुल्य वस्तु हुनु |- |बोल्नेको [[पीठो]] बिक्छ नबोल्नेको [[चामल]] पनि बिक्दैन|| |- |बाख्राले विराउँछ भेडाको कान काट्ने|| |- |बिग्रेको घरको भत्केको चाला|| |- |बालीनाली अरूको राम्रो, छोराछोरी आफ्नो|| |- |<big>'''भ'''<big>||. |- |भारी माथि सुपारी|| |- |[[भँडार]] खनेर आँगन पुर्नु|| |- |भेडा भेडासँग बाख्रा बाख्रासंग|| |- |<big>'''म'''</big>||. |- |मह काढ्नेले हात चाट्छ।|| |- |मेरो गोरूको बाह्रै टक्का।|| अरूको कुरा सुन्दै नसुनी आफ्नै लिंडेढीपी नछोड्नु। |- |माछा देखे दुला हात, सर्प देखे खोकिलामा हात|| |- |[[मामा]]को [[घोडी]] मेरो हि हि|| अरुको प्रगतिमा गरिने अर्थहिन उत्सब |- |मुखमा [[राम]] राम बगलीमा छूरा|| |- |मरेपछि [[डुमै]] राजा {यो उखानले निश्चित जातिका मानिसलाई होच्याएको हुनाले विवादित छ}|| मरेपछी जेजस्तो भए पनि आफुलाई फरक पर्दैन |- |मर्ने बेलामा हरियो काँक्रो|| |- |मुसाको छोरी मुसैलाई|| |- |मरेपछि ओखती|| |- |<big>'''य'''</big>||. |- |<big>'''र'''</big>||. |- |रात रह्यो, अग्राख पलायो / रात रहे अग्राख पलाउँछ||जुन कुरो हुनु पर्थ्यो ति कुरो हरू परिवर्तन हुन्छन् , |- |[[राती|रात]]भरी करायो [[दक्षिणा]] हरायो||जति नै गाह्रो सहेर नि काम गर्दा नि ज्याला नदिनु |- |रोटी चिल्ला मीठा कुरा खस्रा मीठा||खाने कुरो हरू चिला मिठो हुन्छ भने देखि कुरो हरू वास्तबिक मात्र ठिक हुन्छ , कुरो घुमाएर गर्ने हरूको सित होसियार रहनु पर्छ | |- |<big>'''ल'''</big>||. |- |लाटो लड्छ एक बल्ड्याङ बाठो लड्छ तीन बल्ड्याङ|| |- |लाटो देशमा गाँडो तन्नेरी|| |- |[[लङ्का]] जित्ने [[हनुमान]] [[पगरी]] गुथ्ने [[ढेडू]]|| |- |लूटको धन फूपूको सराद|| |- |[[लहरो]] तान्दा [[पहरो]] गर्जन्छ।|| |- |लासामा सुन छ कान मेरो बुच्चै|| |- |लोग्ने स्वास्नीको झगडा परालको आगो|| |- |<big>'''व'''</big>||. |- |<big>'''श'''</big>||. |- |<big>'''ष'''</big>||. |- |<big>'''स'''||. |- |सुनारको सय चोट लोहारको एक चोट|| |- |सिपालुले सीप लायो मुखुण्डीले मुख लायो|| |- |[[साँढे]]को जुधाई बाच्छाको मिचाई|| दुइको झगडामा अर्को फस्ने |- |साउनमा आँखा फुटेको गोरूले सधैं हरियो देख्छ|| |- |साधुलाई सुली चोरलाई चौतारो|| |- |सोझाको सहाय दैव || |- |सस्तो वेसाहा पेट लागि मर् || |- |<big>'''ह'''||. |- |हात्ती आयो हात्ती आयो फुस्सा|| |- |[[हात्ती]]को मुखमा जीरा|| चाहिने भन्दा कम |- |हिस्स बुढी हरिया दाँत|| |- |हुने विरूवाको चिल्लो पात|| राम्रो मान्छेले सानै देखि राम्रो लक्षण देखाऊछ |- |हराएको गाई सूर्यलाई दान|| |-|} |हंसले ठाँउ छोडनु |ज्यादै डराउनु/ तर्सिनु |} भिनाला शब्द अर्थ के हो ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Idioms}} szzv2e8nitxpos9sts3y6qtuk5wek5c 0 3378 1357440 1357434 2026-06-03T04:44:57Z Saroj 31493 // Edit via Wikiplus 1357440 wikitext text/x-wiki {{ToC}} ==अ== अन्मरिनु - आउनु अर्ग/अर्घ - गोरसद्वारा देवतालाई गरिने अभिनन्दन् अर्सा - चामलको पिठो र खुदोबाट बनाइने मिठो गुलियो पुरी जस्तो पातलो रोटि अनौ - खेतबारी जोत्न प्रयोग गरिने [[हलो]]को हातो अँगेरी - पाउला लाग्दा रातो र पछि हल्का हरियो पात हुने ल्वाङ्को आकारको दाना फल्ने वनस्पति। पाक्दा कालो हुन्छ र खायो भने मुखै कालो हुन्छ। यो सिमालीको बोट जत्रो हुन्छ। ‌ ==आ== आट - गाउँ तिरका घरमा हुने माटोको अग्लो भाग। बत्ती राख्ने प्रयोग हुन्छ आंटी= गाउँ तिर हुने घरको माथिल्लो तल्ला ! आँटी : माथितिरको तल्ला (बुईगल भन्दा तलका) आने: घ्यु राख्ने काठको भाँडो यो ठीक्क एकमानो जाने हुन्छ। ओहोरा = बनभोज ‍‌‌ ==क== कन्तुर : खुत्रुकेजस्तै नगद राख्ने छरितो बाकस कायाकैरन : भएभरको सम्पूर्ण वृत्तन्त वर्णन ==ख== खनिउ - एक प्रकरको रुख जसका लहरा वा जरामा मिठो फल फल्ने गर्छ खलाँती - फलाम पोल्ने ठाममा ([[आरन]]मा) फुक्ने सधान (छालाबाट बनेको हुन्छ) खलो : दाईँ गर्न खेतमा खुर्केर चिल्लो पारेको ठाउँ खिर्रो - दूध जस्तो चोप आउने एक प्रकारको बोट खँड्यौली‍‍‍ = ‍कनिका, चामलबाट चोक्टेर बनेको मसिनो धुलो। खँड्कुलो = ठूलो पानी तताउने, बिहे, भतेर म भात पकाउने भाँडो हो। खुरा‍ = जुत्ताकोकुर्कुच्चा खेदा = जंगली हात्ति पकड्ने काम ==ग== गग्रेटो - गाग्रो राख्ने आट वा टाँड गजबार - ढोका बन्द गर्न गारैमा जोडिएको आग्लो गठरी - रूमाल, बर्को आदिमा केही हालेर गाँठो पारिएको पोको गन्धक ‍- बारूदमा हुने एक प्रकारको रसायनिक पदार्थ गट्टे ‍- तोरी ठटाइसकेर बाँकी रहेको तोरीको बोट (झ्याङ्टा); स-साना ढुङ्गालाई हातमा उफारेर खेल्ने गाउटे - गाउँ डुल्ने गाभा - [[कर्कलो|कर्कला]]को पात गाभो - धान, कोदोको एक रोपो गीठा - गिठ्ठा = तरुलको जमीन् अ मुनि नभै जमीन् माथि लहरामा फल्ने फल् गिद्रो - जेको पनि भित्री भाग् गौवा - दहि वा मोहि राख्ने काठको भाँडो ==घ== घुम = पानी पर्दा ओत लाउने साधन, बाहास्स र साल्को पात्ले छाएको हुन्छ घुँडी खोप्रो - घुँडाको पछाडि पिडुल्ला र तिघ्राको बिचको खोबिल्टो परेको भाग घोलथाप्रे - एक किसिमको झार, जडीबूटि ==च== चम्काचधुँवा ‍= बिहे हुने १-२ दिन् अघि बेहुलो र बेहुलीको घरमा जग्गे बनौने काम चित्रा = चित्रो = बाँस्बाट बनेको एक् प्रकार्को mat. [[चिम्टा]] - आगो चलाउन बनाईएको फलामे औजार चिम्टा= आगो चलाउदा प्रयोग हुने दुइवटा चुच्चो भएको फलामको भाडो ..... चुठुवा : काठको सानो भाँडो, चुक अमिलो राख्न प्रयो गरिने चुठुवा - चुठ्ने थाउ, एक प्रकरर्को पित्तलको बाटा जस्तै त्यसमा पहुन व ठूला-ठालुलाई हात्-खुट्टा धुने भाडो। चोटा - घरको पहिलो तला अर्थात भुईँतला माथिको तला चौँठे = आने भन्दा अलिक अग्लो र साँगुरो काठको भाँडो जुन चुक राख्न प्रयोग हुन्छ। च्याख्ला-- मकैको चामल, मकै वा गहुँको खस्रो पीठोलाई नि च्याख्ला भन्छ ==छ== छयापी =दुङ्दुङे = एक प्रकारको लसुन, प्याज बर्गको साग। प्राय जसो यसको साग आलु सँग पकाएर खाने गरिन्छ ==ज== जस्केलो : मुल ढोका बाहेकको कोल्टेपट्टीको गाराको ढोका जोतारो: जुवा र गोरुलाई बाँध्ने डोरी ==झ== झाँझर ‍= प्वालै प्वाल भएको पन्यौं ==ट== ट्यामी - aluminumको घिउ, दूध बोक्ने भाँडो टाट्नो - खसी बख्रालाई घाँस हल्ने थाउ टुडो : कोदो ठटाएर रहेको भुस जस्तो, अनि केही चिजको छेउ वा कुनो; चुच्चो टोलुग् - महि रख्ने ठूलो ठेकी। has same diameter from the top to bottom टौवा: पराल राख्न बनाइने टाँड । साथै खेतिपाती रेखदेख तथा गाईबस्तु चराउनजाँदा आराम विश्राम गर्ने काठबाट बनाको अग्लो अस्थाई बस्ने ठाउँ । ==ठ== ठेकी : दही मथ्ने काठको भाँडो, मही राख्ने अथवा दहि राख्ने काठको भाँडो ठिगारे : रोपाइँ गर्दा खेतको आली, छेउकुना मिलाउने खेतालो वा बाउसे ==ढ== ढाकर - मालसामान हालेर बोकिने चोयाले बनेको थेप्चो डोको ढुङ्ग्री - भित्रपट्टी खोक्रो भएको बाँसबाट बनेको आगो फुक्न प्रयोग गरिने नलीजस्तो वस्तु ==त== तगारो - अगनमा gateको ठाउमा हुने काठ वा ढुङा वा बाँसको खम्बामा घोचा छिराएर बनाउने बाधा। तसेली- बाटुलो परेको भात पकाउने पातलो भाँडो usually of copper or brass तारिको - खाँबो र दलिन बीचमा राखिने काठ (खाँबोमा दलिनको लोड ट्रान्सफर गर्ने) तुर्नु - सकाउनु ==थ== थाप्लो - टाउको थुतुनो - मुख ==द== दलीन = घरको पहिलो तल्ला अड्याउने काठ दाप - खुकुरी राख्ने case दाँदे: विशेष गरी बारी वा खेतको माथिल्लो जमेको सतह खुल्ला गर्न प्रयोग गरिने दाँत भएको औजार दुधरोटी- गहुको पिठो लाई साना साना डल्ला डल्ला पारेर दुध सुकुन्जेल पकाको रोटि ==ध== धरान - काठ काट्ने, आरा लाउने ठाँउ धुर्सूल = एक प्रकारको बुट्यान हो जुन तराई भेगमा पाइन्छ। यसको फूल जुन अरु फूल भन्दा भिन्न हुन्छ, प्राय जसो स्व-स्थानी पूजाको लागी प्रयोग हुने। धूरी - छानो ==न== नल - कोदोको डाँठ नारा= जुवा र हलोलाई बाध्ने छालाबाट बनेको डोरी नीदाल - तलो छाप्दा प्रयोग भएको ठूलो रुखको मुढो ==प== पक्कु -छनेर पकाएर रखिने एक परिकार पगटो= पोहोटो = चामल न लागेको धान पट्टुवा : दाम्लो-नाम्लो बुन्न निकालिने रेसादार बोक्रा, यो खनियो, चिप्ले, ओडालो आदिको हाँगाबाट निकालिन्छ। सनपाटबाट पनि निकालिन्छ। पट्याँस =पटेस= नाङलो पन्चपाला : विशेषत पूजामा प्रयोग हुने सानो तामाको पानी राख्ने पाँच-खोपा भएको भाँडो पाली - घर सङ्ग जोडिएको भिरालो छानो भएको भाग पाँजा - धान काट्ने बित्तिकै सुकाउन फिँजाएर राखेको पुल्ठी = सले र मटितेल हलेर बालिने बत्ती = टुकी, डिबिया पेरुङ्गो ‍= परेवा रख्ने, सुङ्गुरका पाठा बोक्ने बाँसको आँखी झ्याल जस्तो परेको झोला [[योनी|पुती]] ‍= [[योनी]], नारी मुख्य योनाङ्ग [[ढिङ]],[[गाणी]] समेत भनिने। ==फ== फगटो = खेतको हलो नलाग्ने सानो गरो फरिका - सेउला, सिमाली आदिले बनाएको बार्ने चित्रो। फुलमिठाई - पशुपति आदिका तिर्थस्थलमा फूलपाती सँग पाईने सेतो मिठाई ==ब== बम्कनु - ब्यर्थमा रिसाउनु बरणी - बिहे गर्दा बेहुलीको बाबुले बेहुलो लाई गरिने पूजा बतिलो - चिचिलो बरियो - नाम्लोको डोरि ढोको बोक्ने बलेनी - धुरिको पानी झर्नेठाँउ बसिला - काठ तास्ने सानो औजार बसुल्ला - बसिला बाकल - बोक्रा सहितको फलेक; निबुवाको बोक्रा बाबियो - डोरी बाट्न प्रयोग हुने लामो रेसादार पात भएको बनस्पति बाहाँ - छाँनो अड्याउने बाँस वा काठ - जुन घर बहिर बाटै देखिन्छ; रोटे-पिङमा हुने क्रस-भाग बिलाउनी-- घिउ खारे पछि तल् बस्ने ठोस पदार्थ बिलाउनी: घिउ तताउँदा पिँधमा थिग्रेको चिज, बुत्त्याउनु - सकाउनु बेल्चा - माँटो बोक्ने - फाल्ने साधन बेलौती - अम्बा ==भ== भुतभुते - आगो सहितको तातो खरानी भुँडिखोप्रा: करङ नेरको खोप्रो ==म== मजेत्रो = माहिला हरूले टाउकोमा बाँध्ने खास्टो मझेरी - घरको अगेनु भएको छेत्र। मठ्ठल: छानोको पानी चुहिने नेर छानो अड्याउन राखेको डाँडा (perline)को टुप्पा हरूलाई छोपेर राम्रो देखाउन along the edge of roof टाँसिने काठ। मन्दिरहरूमा यसमा बुट्टा पनि भरेको हुन्छ। मदानो : दही मथ्ने शाफ्ट; मही पार्ने काठको पन्खा मल्खु - खस्रो गरी पिनेको मकै। भात पकाउन न मिल्ने मल्खे: सेल रोटी पकाउँदा लास्टमा रहेको पीठोले सेल घुमाउन नमिल्ने भएकोले यत्तिकै तेलमा खन्याइन्छ अनि मालपुवा जस्तो बन्छ नि, त्यसलाई मल्खे भन्छ। मला- महला ‍= मोहोरा= जोत्दाखेरी गोरुको मुखमा लगाईदिने कुरा मानी: जाँतोको बीचमा हुने सानो फलामको किला माहुर सेलाउनु - बेहुली लिएर फर्कदा पहिलो खोला तर्दा माहुर भन्ने चिज खोलामा बगाउनु। मियो: दाईँ गर्न गोरुको लहरलाई बाँध्न बिचमा गाडेको खम्बा। मुहान् = नदिको उत्पत्ति हुने ठाउ मुलडाँडी - छानो छाउदा बिछ्याउने बाँस, काठ का लामा घोचा। रोँटे पिङमा बाहाँ अड्याउन प्रयोग हुने मैजारो गर्नु - गरी सक्नु ==र== रछ्यान: फोहर फाल्ने ठाउँ राँबो - कठमा प्वाल पर्ने बसिला जस्तै औजार ==ल== ल = सधै पानी लेग्ने खेत लिप्टी - सानो गुन्द्री (एजजनालाई मात्र पुग्ने) लोहोरो : मसला पिन्ने ढुङ्गा ==स== स्याखु = पानीबाट ओतीन पातबाट बनाईएको ओढनी वा घुम सत्रन्जा - ओछ्यानको सब्भन्दा मुनि बिछ्याईने तन्ना जस्तो लुगा साँखे - सफा सेतो रङ नभएर घुर्मैलो सेतो रङ हुने साङ्गोपाङ्गो - पुरा, पुर्ण (जस्तैः साङ्गोपाङ्गो अध्ययन) सानोडाँडी - छानो छाउदा बिछ्याउने बाँस, काठ का लामा घोचा। सामा: कोदो प्रजातीमा पर्ने झार, धानको जस्तै बाला हुन्छ सिमाली - बारमा लगाइने एउटा बुट्यान। सुर्को - सुर्को पारेर बाध्ने; बारीको सानो टुक्रा, जहाँ हल लाग्दैन। सुली - कुखुराको गु , मकैको कुन्यु सोत्तर - सुकेका पात पत्तिङगर, स्याउला सिलौटो- फराकिलो ढुङ्गा जसमाथि मसला राखेर लोहोरोले पिसिन्छ। ==ह== हलेदो‍‌‌=बेसार ,बेसारको बोट अथवा जमीन मूनि फलेको गानु हतसो - गुन्द्री बुन्दा चहिने काथको सधन हर्पे - घिउ रख्ने काठको भाडो हातो - जाँतोको handle हेगा लगाउने= बर्खा याममा खेत सम्माउने हेगा लगाउने= बर्खा याममा खेत सम्माउने tmoyrqa4419jnju3gklv541rm2mjrnu 0 4436 1357623 1332741 2026-06-03T09:44:58Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357623 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक जिल्ला}} {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = | native_name = | nickname = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | motto = | image_skyline = Lush Green Tea Gardens are what makes Ilam district popular. (By Saroj Pandey).jpg | image_alt = | image_caption = इलाम जिल्लाको प्रसिद्ध चिया खेती | image_map = Ilam district locator.png | map_alt = | map_caption = कोशी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | mapsize = 300 | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश|कोशी]] | parts_type = [[नेपालका सहरहरूको सूची|नगरपालिका]] | parts_style = coll | p1 = | p2 = | p17 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरूको सूची|'''गाउँपालिकाहरू''']] | established_title = स्थापना | established_date = वि.सं २०१८ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[इलाम नगरपालिका|इलाम]] | leader_title = प्रमुख | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = | leader_title2 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name3 = | government_footnotes = | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], इलाम | area_footnotes = | area_total_km2 = 1703 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=राष्ट्रिय जनसङ्ख्या तथा आवास जनगणना २०७८ (राष्ट्रिय प्रतिवेदन)|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 279534 | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] | blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] <br> [[लिम्बू भाषा|लिम्बू]] <br> [[राई भाषा|राई]] | blank_name_sec2 = [[नेपालमा भएका सडकहरू|मुख्य राजमार्गहरू]] | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = | area_code_type = [[नेपालमा टेलिफोन नम्बर|टेलिफोन कोड]] | area_code = ०२७ | website = {{URL|http://ddcilam.gov.np}} | footnotes = }} '''इलाम जिल्ला''' {{Audio|Ilaam.ogg|सुन्नुहोस}} [[कोशी प्रदेश]]का चौध जिल्लामध्ये एक हो। मुलुकको सुदूरपूर्वमा १७०३ वर्ग किलोमिटर क्षेत्र ओगटेको पहाडी जिल्ला इलामको उत्तरमा पाँचथर, दक्षिणमा झापा, पश्चिममा पाँचथर र मोरङ जिल्लाहरु अनि पूर्वमा भारतको पश्चिम बङ्गाल अन्तर्गत दार्जिलिङ्ग जिल्ला पर्दछ । समुद्री सतहबाट १४० मिटर उचाइको तराईदेखि उत्तरतिर चुरे पहाड, मध्यपहाड हुँदै ३६३६ मिटरको उच्च पहाडसम्म पुग्ने इलामे धर्तीमा उचाइ अनुसारकै विविध प्रकारको हावापानी पाइन्छ । त्यसैले इलाम जैविक विविधतामा पनि धेरै धनी छ । विभिन्न नगदे वालीका लागि चर्चित इलाम जिल्ला नेपालमा चियाको आदि थलो हो । इलाम बजारको पश्चिम उत्तरी भागमा रहेको चिया कमान नेपालको पहिलो संगठीत कृषि उद्योग हो । यहाँ रहेको चिया कारखाना नेपालको जेठो औद्योगिक कारखाना हो जसबाट बि. सं. १९३५ मा नै प्रशोधित चिया बजारमा ल्याइएको थियो । अलैंची, आलु, अम्लिसो, अदुवा, दूध, किबी फल र विभिन्न प्रकारका जडिबुटी उत्पादनका लागि कहलिएको इलाम हरित कृषिको जिल्ला हो । अत्यन्त आकर्षक र मनमोहक प्राकृतिक सुन्दरताले भरिपूर्ण इलाम नेपालकै उत्तम पर्यटकीय गन्तव्यमा पर्दछ । विविध जात जातिको बसोबास रहेको इलाममा प्राचिन मठ मन्दिर र गुम्बाहरु सांस्कृतिक धरोहरका रूपमा रहेका छन् । लेप्चा जातिको बसोबासो नेपालमा इलाम जिल्लामा मात्रै छ । निकै प्रजातिका चरा, विभिन्न किसिमका पुतली र रेड पाण्डाको वासस्थान रहेको इलाममा प्राकृतिक पोखरी पनि उल्लेख्य मात्रामा छन् । इलामको हाँसपोखरी क्षेत्रलाई सुनगाभाको स्वर्ग भनेर चिनिन्छ । इलामकै उत्तरी भागमा उद्गमस्थल रहेका र दक्षिणतिर बग्ने चार माई खोलाका कारण पुराना मानिस अद्यापि इलामलाई चारखोल भन्ने गर्दछन् । [[नेपाल]]को वर्तमान प्रशासनिक विभाजन अन्तर्गत [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|पूर्वाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[मेची अञ्चल]]का चार जिल्ला मध्यको एक पहाडी जिल्ला इलाम नेपालका पचहत्तर जिल्लामध्ये सबैभन्दा पूर्वमा अवस्थित एक रमणीय जिल्ला हो। हालको '''इलाम जिल्ला''' नेपाल एकीकरण हुनु भन्दा अगाडि [[राई जाति|राई]] र [[लिम्बू जाति|लिम्बु जाति]]हरूको किराँत राज्य थियो। त्यसमा पनि प्राचिन समयमा लिम्बु जातिहरूकै बाहुल्यता भएकाले इलाम जिल्लाको नामाकरण लिम्बु भाषाबाट भएको मानिन्छ। महाभारत र शिवालिक पर्वत श्रृंखलाको पूर्व दक्षिण काखमा अवस्थित नेपालको सुदूर पूर्वी पहाडी जिल्ला इलाम बास्तवमै प्राकृतिक दृष्टिले रमणीय छ। यहाँको चियाबारी, हरियाली, साना-ठूला नदी-नाला, पोखरी, मठ-मन्दिर, पर्वतीय शिखर तथा अन्य प्राकृतिक सुन्दरता पर्यटक आकर्षणका तत्त्व हुन। प्राकृतिक बरदानस्वरूप रहेको यहाँको उर्वर भूमि एवं पौरखी कृषकहरूको अथक मेहनतले गर्दा यो जिल्ला आर्थिकरूपले धनी मानिन्छ। साँस्कृतिक, प्राकृतिक तथा आर्थिक पक्षहरूमा समृद्ध रहेको यो जिल्ला "पहाडकी रानी, नगदेबालीको खानी" जस्ता उपनामले चिनिन्छ। इलाम जिल्लालाई विभिन्न 'अ'को जिल्ला भनेर पनि चिनिन्छ। यसै क्रममा यसलाई हाल ८ 'अ'को जिल्ला भनेर चिनिन्छ। जसमा 'अ'को अर्थ अलैंची, अदुवा, अर्थोडक्स चिया, अकबरे खुर्सानी, ओलन (दुध), अम्लिसो, आलु र अतिथि सत्कार हुन्छ। पूर्व-पश्चिम राजमार्गको चारआलीबाट [[मेची राजमार्ग]]मा ७८ किलोमिटरको दुरी पार गरेपछि इलाम सदरमुकाम पुगिन्छ। इलाम जिल्लाको क्षेत्रफल १७०३ वर्ग किलोमिटर र जनसङ्ख्या २०६८ को जनगणना अनुसार २९०,२५४ जना रहेको छ। <ref>http://www.statoids.com/ynp.html</ref> [[File:ilam gate.jpg|thumb|right|250px|'''इलाम जिल्ला प्रवेशद्वार''' झापाबाट इलाम प्रवेश गर्ने ठाउँ]] [[File:kanyam.jpg|thumb|right|250px|इलाम जाने बाटो कन्यामको चियाबारीमा।]] ==जिल्लाको नामाकरण== हालको इलाम [[जिल्ला]] [[नेपाल]] एकिकरण हुनु भन्दा अगाडि [[राई जाति|राई]] र [[लिम्बू जाति|लिम्बु]] जातिहरूको [[किराँत जाति|किराँत]] [[प्रदेश|राज्य]] थियो। त्यसमा पनि प्राचिन समयमा [[लिम्बू जाति|लिम्बु]] जातिहरूकै बाहुल्यता भएकाले इलाम जिल्लाको नामाकरण [[लिम्बू जाति|लिम्बु]] भाषाबाट भएको मानिन्छ। [[लिम्बू जाति|लिम्बु]] भाषामा इलाम शब्द, दुई शब्दको संयोजन भइ भएको मानिन्छ। जसमा "इ"को शाब्दिक अर्थ "घुमाउरो" र "लाम"को शाब्दिक अर्थ "बाटो" अर्थात इलामको अर्थ "घुमाउरो बाटो" हुन जान्छ। यस अर्थलाई पुष्टि गर्ने साँच्चै नै [[झापा जिल्ला|झापा]] देखि इलाम आउँदा धेरै घुमाउरो बाटो तय गर्नु पर्दछ। यसरी हेर्दा यस जिल्लाको नाम इलाम राखिनु उपयुक्त नै देखिन्छ। तर इलामको पुरानो नाम खलङ्गा भएको केही प्राचीन लेखहरूबाट प्रमाणित हुन्छ तथा जुन "घुमाउरो बाटो"को कुरा गरिन्छ त्यो बाटोको निर्माण विक्रम संवत् २०१५ तिर भएको पाइन्छ सो पूर्व नै ईलाम शब्दको प्रयोग भएको पाइन्छ। यसैले यो भन्दा पनि विश्वस्त प्रमाण यो पाइन्छ कि इलामको विभिन्न ठाउँमा रहेका [[भट्टराई]] [[ब्राह्मण]]का वंशज [[आदि शङ्कराचार्य|आदि गुरु शङ्कराचार्य]]को समयमा [[भारत]]को केरल प्रान्तबाट आएका थिए जसलाई [[केरल]]मा भट्टतिरि भनिन्छ भट्टतिरि कै अपभ्रंश [[भट्टराई]] भएको पुष्टि भईसकेको छ तथा [[केरल]]मा [[ब्राह्मण]]हरूका घरलाई ईल्लम (यसलाई पुष्टि गर्न पुराना कागजातहरूमा लेखिएको अंग्रेजी शब्द Illam जहाँ Double LL लेखिएको छ, को वास्तविक उच्चारण पनि ईल्लम नै हुन्छ) भन्ने गरिन्छ। यही ईल्लम शब्द अपभ्रंश भएर ईलाम भएको र कालान्तरमा दीर्घ "ई" लाई लेख्न छोडियो र इलाम लेखिन थालिएको हो भन्ने एक तर्क विद्वानहरुको पाइन्छ। इलामको नामाकरणका सम्बन्धमा केही किम्वदन्तिहरु छन् । जस्तै, प्राचिन समयमा लिम्बु जातिहरूकै वाहुल्यता रहेको इलामको नामाकरण लिम्बु भाषाबाट हुन गएको हो । लिम्बु भाषामा ‘इ’ र ‘लाम’ दुई शब्दको अर्थ क्रमशः घुमाउरो र बाटो हुन्छ । डँडैडाँडाले भरिएको इलामको एक डाँडोबाट अर्को डाँडो नजिकै देखिए पनि त्यहाँ पुग्न खोला झरेर उकालो घुम्दै पुग्नु पर्ने हुन्छ । दोस्रो, इलामको पूर्वी भेगमा लाप्चाहरूको वसोवासो रहेकाले तिनकै भाषाबाट इलाम भएको हो । रोंग भाषामा ‘इ’ भनेको पुत्का (एक प्रकारको कीट जसले मह बनाउँछ) र ‘लोम’ भनेको बासस्थान हुन्छ । यस क्षेत्रमा मनग्गे पुत्काको मह पाइने भएकाले ‘इलोम’ भन्दा भन्दै इलाम भएको हो । तेस्रो, श्रीमद्भागवतको नवौँ स्कन्धमा वर्णन भए अनुसार इला भन्ने राजाले यस क्षेत्रमा राज्य गरेकाले उनकै नामबाट इलाम नाम रहन गएको हो ।[[File:kanyam1.jpg|thumb|right|250px|कन्याम चियाबारीः यो इलाम जिल्लाको आकर्षक पर्यटकीय ठाउँ हो।]] == प्रशासनिक विभाजन == जिल्लामा ४ नगरपालिका, ६ गाउँपालिकाहरू गरि १० वटा [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]]हरू रहेका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+इलाम जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तहहरू !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[इलाम नगरपालिका]] |[[बरबोटे]], [[साँखेजुङ]], [[सुम्बेक]], [[पुवामझुवा]], [[सोयाक]], [[गोदक]], [[साङरुम्बा]] (१-६), [[माईपोखरी, इलाम|माईपोखरी]] (१-३) र [[सिद्धिथुम्का]] (७) |१२ |इलाम |५०,०८५ |१७३.३२ |२९० |- |२ |[[देउमाई नगरपालिका]] |[[मङ्गलबारे‌]], [[धुसेनी, इलाम|धुसेनी]], [[जीतपुर, इलाम|जीतपुर]], [[सिद्धिथुम्का]] (१-६,८,९), [[साङरुम्बा]] (७,८,९), [[चमैता]] (१-७) [[शान्तिडाँडा]] |९ |[[मङ्गलबारे‌]] |३०,९६९ |१९१.६३ |१६० |- |३ |[[माई नगरपालिका]] |[[दानाबारी]], [[चिसापानी, इलाम|चिसापानी]], [[महमाई]], [[लक्ष्मीपुर, इलाम|लक्ष्मीपुर]] (५) |१० |[[दानाबारी]] |३०,७३२ |२४६.११ |१२० |- |४ |[[सूर्योदय नगरपालिका]] |[[फिक्कल बजार]], [[पञ्चकन्या, इलाम|पञ्चकन्या]], [[कन्याम]], [[गोर्खे]], [[पशुपतिनगर, इलाम|पशुपतिनगर]], [[श्रीअन्तु]], [[समालबुङ]], [[लक्ष्मीपुर, इलाम|लक्ष्मीपुर]] (१-४, ६-९ ) र [[जोगमाई]] (८ र ९) |१४ |[[फिक्कल बजार]] |५४,७२४ |२५२.५२ |२२० |- |५ |[[फाकफोकथुम गाउँपालिका]] |[[फाकफोक]], [[आमचोक]], [[फुँएतप्पा]], [[एकतप्पा]], [[चमैता]] (८-९) र [[लुम्दे]] |७ |[[आमचोक]] |११,७०६ |१०८.७९ |११० |- |६ |[[चुलाचुली गाउँपालिका]] |[[चुलाचुली गाउँपालिका|चुलाचुली]] र [[साकफारा]] |६ |[[चुलाचुली गाउँपालिका|चुलाचुली]] |२३,१५७ |१०८.४६ |२१० |- |७ |[[माईजोगमाई गाउँपालिका]] |[[नयाँबजार]], [[जोगमाई]] (१-७), [[नाम्सालिङ]], [[सोयाङ]], [[प्याङ]] |६ |[[नयाँबजार]] |१९,१३१ |१७२.४१ |११० |- |८ |[[माङसेबुङ गाउँपालिका]] |[[बाँझो]], [[इभाङ]] र [[गजुरमुखी]] |६ |[[इभाङ]] |१६,८१० |१४२.४१ |१२० |- |९ |[[रोङ गाउँपालिका]] |[[जिर्मले]], [[इरौँटार]], [[कोल्बुङ]] र [[शान्तिपुर, इलाम|शान्तिपुर]] |६ |पहरीगाउँ |१७,३६७ |१५५.०६ |११० |- |१० |[[सन्दकपुर गाउँपालिका]] |[[माइमझुवा]], [[मावु]], [[सुलुबुङ]], [[माईपोखरी, इलाम|माईपोखरी]] (४-९) र [[जमुना]] |५ |माबुमोड देउराली |१५,४४४ |१५६.०१ |९९ |} [[चित्र:NepalIlamDistrictmap.png|अङ्गुठाकार|इलाम जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] == भौगोलिक अवस्थिति == * अक्षांश उत्तरी २६.४०" देखि उत्तरी २७.८" सम्म * देशान्तरः पूर्वी ८७.४०" देखि पूर्वी ८७.१०" सम्म * उचाई:- समुन्द्री सतहबाट ३०० मिटर देखि ३६३७ मिटर सम्म<ref>Google Earth</ref> * सिमाना:- पूर्व [[भारत]]को [[पश्चिम बङ्गाल]] राज्यको [[दार्जिलिङ|दार्जिलिङ्ग]] जिल्ला, पश्चिम [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] र [[पाँचथर जिल्ला]], उत्तर [[पाँचथर जिल्ला]] र दक्षिण [[झापा जिल्ला]] * क्षेत्रफल:- १७०३ वर्ग किलोमिटर * अवस्थिति:- पहाड * औषत लम्बाई:- पूर्व-पश्चिम ५० किलोमीटर * अधिकतम लम्बाई:- पूर्व-पश्चिम लम्बाई ५७ किलोमीटर * औषत चौडाई:- उत्तर-दक्षिण ३८ किलोमीटर * अधिकतम चौडाई:- उत्तर-दक्षिण ४५.८ किलोमीटर ==हावापानी== जसरी नेपालको हावापानीमा बिषमता पाइन्छ ठीक त्यसरी नै इलाम भित्रको हावापानीमा पनि बिविधता पाइन्छ। हावापानी बिषम हुनुमा यहाँको धरातलीय स्वरूप नै हो। जिल्लाको बेंसी क्षेत्रमा उष्ण मध्य पहाडी क्षेत्रमा समशीतोष्ण र उच्च पहाडी क्षेत्रमा शीतोष्ण एवं लेकाली हावापानी पाइन्छ। जिल्लाको उच्च पहाडी क्षेत्रमा तापक्रम न्यूनतम शून्य डीग्री सेल्सियस सम्म र होचो बेसी क्षेत्रमा गृष्ममा अधिकतम ३१ डीग्री सेल्सियस सम्म पुगने गरेको तथ्याङ्क पाइन्छ। प्राय जसो २००० मिटर भन्दा माथिको चुचुराहरूमा यहाँ हिउँ पर्दछ। बङ्गालको खाडीबाट निकट हुने र इलामको अधिकांश पर्वत श्रेणीहरू बंङ्गालको खाडी सँग सम्मुख ढाल बनाइ ठडिएकाले गुष्ममा अत्याधिक वर्षा हुने गर्दछ। == बासिन्दा == लाप्चे, लिम्बू, राई, तामाङ, गुरुङ, शेर्पा,थामी, पहरी, क्षत्री, ब्राह्मण, नेवार आदि सम्प्रदायका मानिसहरू यस जिल्लामा बसोबास गर्दछन। सन्तपुर ([[सन्दकपुर]]) ३०००मी., छिन्तापु, श्रीअन्तु, सिद्धिथुम्का जस्ता रमणीय पहाडहरू यस जिल्लामा रहेका छन, जहाँ सयौं प्रजातिका चराहरू तथा विश्वकै दुर्लभ मानिएका [[हाब्रे|रेड पाण्डा]], [[दुम्सी]], [[सालक]] लगायतका जनावरहरू पाइन्छ। == धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थानहरू == सेती देवी, पञ्चकन्या, सिंहवाहिनी, पाथीभरा, गजुरमुखी, लारूम्बा (माङसेबुङ)  आदि धार्मिक तथा कन्याम, करफोक, मंगलबारे आदि पर्यटकीय स्थान इलामले समेटेको छ। सबै भाग पहाडी भेकमा पर्ने यस जिल्लाको प्राकृतिक सौन्दर्यका कारण विस्तारै पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा इलाम चिनिँदैछ। नौ कुना भएको माई पोखरी तथा टोड्के झरना हेर्न पर्यटकहरूको ओइरो लाग्ने गर्दछ। हरियाली युक्त चियाबारी भएको कन्याम डाँडामा वनभोज खानेहरूको ताँती लाग्ने गर्दछ। ==व्यापार व्यवसाय== कृषि तथा पशुपालन इलामको मुख्य पेशा भएपनि व्यापारले पनि मुख्य पेशाको स्थान लिएको छ। ईलाम बजार,बिब्ल्याँटे, फिक्कल, पशुपतिनगर, नयाँबजार, मङ्गलबारे, देउराली यहाँका मुख्य व्यापारीक केन्द्रहरू हुन्। इलाम बजार जिल्ला सदरमुकाम हो, जुन राजधानीदेखि करिब ८५० कि.मी.को दूरीमा अवस्थित छ। चिया पत्ती, अलैँची, अदुवा, आलु,अम्लिसो, अकबरे खुर्सानी, ईसकुस, दूध आदि यहाँका मुख्य कृषि उपज हुन्। इलाममा हाल १० भन्दा बढी चिया प्रशोधन कारखानाहरू रहेका छन्। इलामको अर्थोडक्स चिया युरोप र अष्ट्रेलियाली बजारमा निकै लोकप्रिय छ। यसका अतिरिक्त पशुपालन खासगरी गाई पालन पेशा पनि इलाममा फष्टाएको पेशा हो। प्राचिन समयमा यहाँ बेलायती तथा स्थानीय जातका गाईबस्तुहरू पाल्ने गरिन्थ्यो भने अहिले आएर जर्सी, होलेस्टेन जातका गाई पाल्ने प्रचलन रहेको छ। पशुपालनमा बाख्रा तथा उच्च हिमाली भेकमा भेडा पनि पाल्ने गरिन्छ, जुन खासगरी मासु तथा ऊनका लागि खपत हुन्छ। हाँस, कुखुरा, सुँगुर, माछा पालनको चलन पनि बढ्दो रहेको छ। व्यापारमा कृषि उपजको अतिरिक्त लत्ता कपडा एवं दैनिक उपभोगका सामानहरू स्थानीय बजारमा विक्री वितरण हुन्छ। तेस्रो मुलुकबाट उत्पादित विद्यूतीय उपकरण, जुत्ता, फेन्सी कपडा, छाता आदि सामान किन्न सीमास्थित बजारहरू भारतीय ग्राहकहरूले भरिएका हुन्छन्। यहाँको हरियालीयुक्त वातावरण का कारण विस्तारै पर्यटन पनि उद्योगको रूपमा फस्टाउने सङ्केत देखा परेको छ। [[File:tea factory.jpg|thumb|right|250px|इलाम चिया फ्याक्ट्री: जंगबहादुरको पालामा स्थापित यो चिया फ्याक्ट्री सम्भवतः नेपालकै जेठो उद्योग हो।]] == विकास तथा पूर्वाधार == इलामलाई विकसित पहाडी जिल्लाको रूपमा लिइन्छ। यहाँका बासिन्दाहरूले खाद्य बाली भन्दा नगदे बालीको खेती धेरै गरेकाले तीव्र आर्थिक विकास गरेका हुन। विगत बीस वर्षमा यस जिल्लाले राम्रो आर्थिक उन्नति गरेको छ। जिल्ला बासीहरूले आफ्नै श्रमले गाउँ गाउँसम्म मोटरबाटो पुर्‍याएका छन। जिल्लाको मुख्यबाटो मेची राजमार्गले छोएका केही गाउँमा केन्द्रीय विद्युत् प्रसारण पुगेको भएता पनि अधिकांश स्थानमा मानिसहरूले पेल्ट्रिक सेट तथा सौर्य उर्जाबाट बिजुली निकालेर प्रयोग गरेका छन्। ==इलामलाई चिनाउँने व्यक्तित्त्वहरू== {{columns-list|colwidth=8em| * [[बालागुरु षडानन्द|बालागुरु]] * [[स्वामी प्रपन्नाचार्य]] * रण बहादुर कार्की * [[कोमल निरौला]] * [[तारानाथ शर्मा]] * [[दुर्गानाथ शर्मा]] * [[लक्ष्मीनाथ शर्मा]] * [[महानन्द सापकोटा]] * विष्णु नविन * यम बराल * गोपाल कर्मचार्य * विष्णु निष्ठुरी * कुबेर राई * काले दमाई * मंगलदास सापकोटा * जगदिश समाल * बलराम समाल * धिरज राई * देबिका बन्दना * गणेस रसिक *[[टीका भण्डारी|टिकाराम भण्डारी]] *[[गणेश पराजुली]] *उषाकिरण अधिकारी *चेतप्रसाद भट्टराई *शम्भु राई *अर्जुन न्यौपाने *[[सुवासचन्द्र नेम्वाङ|सुवासचन्द्र नेम्बाङ]] *[[झलनाथ खनाल]] *सहिद [[रत्नकुमार बान्तवा]] }} ==इलामका राजनीतिज्ञहरू== * सहिद [[रत्नकुमार बान्तवा]] * [[झलनाथ खनाल]] * [[सुवासचन्द्र नेम्वाङ|सुवासचन्द्र नेम्बाङ]] * केशब थापा * [[कुलबहादुर गुरुङ|कुल बहादुर गुरुङ]] * लोकनारायण सुवेदी * बेनुपराज प्रसाई‌ * पदमलाल विश्वकर्मा * कान्छा लाओती हर्क * युबराज पौडेल राजकुमार * सुर्य बाला राई * सकुन्तला लेप्चा * निर्मला प्रसाई * [[टिकाराम सुब्बा लेप्चा]] * मणिकुमार लिम्बू * पदम प्रसाद भण्डारी == इलाम जिल्लामा पर्ने व्यापारिक केन्द्रहरू == * <nowiki>[[आइतबारे]]</nowiki>, हाट लाग्ने दिन आइतबार, * [[इलाम नगरपालिका|इलाम बजार]], हाट लाग्ने दिन आइतबार र बिहीबार * <nowiki>[[कुटीडाँडा]]</nowiki>, * [[गजुरमुखी]], * <nowiki>[[गरूवा]]</nowiki>, शुक्रबार हाट लाग्ने दिन * [[गोदक]], * [[गोर्खे]], हाट लाग्ने दिन बुधबार * गोलाखर्क भञ्ज्याङ, * [[चुरेघाँटी]], * [[चुलाचुली गाउँपालिका|चुलाचुली]], * छिरूवा, * जमुना बजार हाट लाग्ने दिन बुधबार, * इलाम,जौबारी, * तीनघरे हाट लाग्ने दिन आइतबार, * तोरीबारी, * देउराली बजार, * [[धाप]], * [[नयाँबजार]] हाट लाग्ने दिन मंगलबार * नवमी बजार, जीतपुर]], * नवमी बजार, लुम्दे मा हाट लाग्ने दिन आइतबार, * नेपालटार, * पञ्चमी बजार [[सिद्धिथुम्का|सिद्धिथुम्का]], हाट लाग्ने दिन बिहीबार, * [[पशुपतिनगर, इलाम|पशुपतिनगर]] हाट लाग्ने दिन सोमबार, * पाल्टाँगे, * पूवाबजार, * [[सूर्योदय नगरपालिका|फिक्कल]] हाट लाग्ने दिन बिहीबार, * बतासे(इलाम), * बरफल्याङ, * बिब्ल्याँटे, * मंगलबारे हाट लाग्ने दिन मंगलबार, * [[मानेभञ्ज्याङ, ओखलढुङ्गा|मानेभञ्ज्याङ]]हाट लाग्ने दिन शुक्रबार, * रक्से, * राँके, * लसुने, [[कोल्बुङ|कोल्बुङ]], * शनिश्चरे, [[जोगमाई|जोगमाई]] हाट लाग्ने दिन शनिबार, * शुक्रबारे नाम्सालिङ हाट लाग्ने दिन शुक्रबार, * [[हर्कटे]] * ठुलोबर्दु * कटुसे बजार लक्ष्मिपुर, हाट लाग्ने दिन शनिबार == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == थप जानकारीका लागि हेर्नुहोस् == *[[नेपाल]] *[[नेपालको प्रशासनिक विभाजन|नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण]] * इलाम जिल्ला *पावनभूमि पत्रिका ==बाहिरी कडीहरू== {{Geographic location |Centre = इलाम जिल्ला |North = [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] |East = [[पश्चिम बङ्गाल]]{{झन्डा|भारत}} |Southeast = |South = [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]]<br/> [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] |Southwest = |West = [[झापा जिल्ला|झापा]] |Northwest = }} * केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग * [http://www.ilamdarpan.com इलाम दर्पण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170527174048/http://ilamdarpan.com/ |date=2017-05-27 }}, * हरियाली दर्पण इलाम * विभिन्न पत्र-पत्रिकामा प्रकशित् लेखहरू *[http://kantipur.ekantipur.com/printedition/news/2014-04-11/318659.html निराशाको दबाई] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170105145629/http://kantipur.ekantipur.com/printedition/news/2014-04-11/318659.html |date=2017-01-05 }} == यो पनि हेर्नुहोस == {{इलाम जिल्लाका गाविसहरू}} {{इलाम जिल्लाका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} {{incubator|kip/ईलाम जिल्ला| http://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल खाम भाषाको विकिपिडिया}} {{कमन्सश्रेणी|Ilam District}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:इलाम जिल्ला| ]] ltf2kc6sw4cx2u9xh1mql2lk4o7fa3a 0 4751 1357555 1324291 2026-06-03T09:05:14Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357555 wikitext text/x-wiki '''आइतबार''' बिक्रम सम्बत् पात्रो मान्नेहरूलाई हप्ताको पहिलो बार हो । यसलाई संस्कृतमा '''आदित्यवार''' वा '''रविवार''' पनि भनिन्छ । यसलाई '''भानुवार''' को नामले पनि चिनिन्छ। आइतबार [[शनिबार|शनिवार]] र [[सोमबार|सोमवार]]को बिचमा पर्ने बार हो। [[ज्योतिष|ज्योतिष शास्त्र]] अनुसार यसलाई [[सूर्य]]को नामबाट नामाकरण गरिएको हो। [[विक्रम सम्वत्|बिक्रम संबत]] पात्रो अनुसार यो दिन हाप्ताको पहिलो दिन हो। क्रिश्चियन पात्रो अनुसार पनि आइतबारलाई हप्ताको पहिलो दिन माने पनि [[युरोप]]मा २०औं शताब्दीको मध्य देखि यसलाई हप्ताको सातौँ दिन मान्न थालिएको छ। [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्मावलम्बीहरू आइतवारमा सूर्य देवताको पूजा गर्दछन्। इसाईहरू आइतवारलाई [[पवित्र दिवस]] मान्दछन् र हरेक कामबाट छुट्टी लिन्छन् र [[गिर्जाघर|चर्च]] जाने गर्दछन्। {{हप्ताका दिनहरू}} {{Commonscat|Sunday}} == यि पनि हेर्नुहोस् == {{हिन्दू काल गणना}} [[श्रेणी:समय]] [[श्रेणी:वारहरू]] em5th48no3aajg224pzyr2979gcjm6o 0 5072 1357514 1311958 2026-06-03T08:27:45Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357514 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''अम्रिसो''<br> ''Thysanolaena latifolia'' | image = अम्लिसो.jpg | image_caption = फुलेको अम्लिसो | regnum = [[वनस्पति]] | unranked_divisio = [[फूल फुल्ने वनस्पति]] (एन्जिओस्पर्म) | unranked_classis = [[एकदलीय वनस्पति]] | unranked_ordo = [[Commelinids]] | ordo = [[Poales]] | familia = [[Poaceae]] | genus = ''[[Thysanolaena]]'' | species = '''''T. maxima''''' | binomial = ''Thysanolaena maxima'' | binomial_authority = [[Otto Kuntze|Kuntze]] | synonyms_ref = <ref name=y/><ref name=j>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=446591 Kew World Checklist of Selected Plant Families]</ref> <ref>Kandwal, M.K. & Gupta, B.K. (2009). An update on grass flora of Uttarakhand. Indian Journal of Forestry 32: 657-668</ref><ref>Noltie, H.J. (2000). Flora of Bhutan 3(2): 457-883. Royal Botanic Gardens, Edinburgh</ref> | synonyms = *''Thysano-laena'' <small>Nees</small>, alternate spelling *''Myriachaeta'' <small>Moritzi</small> *''Thysanochlaena'' <small>Gand.</small> *''Thysanolaena acarifera'' <small>(Trin.) Arn. & Nees</small> *''Thysanolaena agrostis'' <small>Nees</small> *''Thysanolaena assamensis'' <small>Gand.</small> *''Thysanolaena birmanica'' <small>Gand.</small> *''Thysanolaena malaccensis'' <small>Gand.</small> *''Thysanolaena maxima'' <small>(Roxb.) [[Otto Kuntze|Kuntze]]</small> *''Thysanolaena sikkimensis'' <small>Gand.</small> *''Melica latifolia'' <small>Roxb. ex Hornem.</small> *''Panicum acariferum'' <small>Trin.</small> *''Thysanolaena acarifera'' <small>Arn. & Nees</small> *''Neyraudia acarifera'' <small>(Roxb. ex Hornem.) Conert</small> *''Agrostis maxima'' <small>Roxb.</small> *''Arundo minutiflora'' <small>Brongn.</small> *''Sporobolus scoparius'' <small>J.Presl</small> *''Vilfa scoparia'' <small>(J.Presl) Steud.</small> *''Myriachaeta arundinacea'' <small>Zoll. & Moritzi</small> *''Myriachaeta glauca'' <small>Moritzi ex Steud.</small> *''Vilfa gigas'' <small>Steud.</small> *''Sporobolus gigas'' <small>(Steud.) Miq.</small> }} [[File:2019 01 Making brooms Thoet Thai 01.jpg|thumb|A [[Shan people|Shan lady]] in [[Thoet Thai]], northern Thailand, prepares the dried flowers of the broom grass for making brooms]] '''अम्रिसो''' वा '''अम्लिसो''' (English: Tiger grass, Nepalese Broom Grass, Broom Grass, Broom stick) लामो डाँठ हुने एक प्रकारको घाँस हो। यो नेपालको मध्य तथा पूर्वी पहाडी भेगमा प्रसस्त रूपमा पाइन्छ। यो फुल्दा त्यसको माथिबाट [[कुचो]] निस्कन्छ। ताप्लेजुङ, [[इलाम]], पाँचथर, तेह्रथुम, धनकुटा,कास्की आदि स्थानमा कुचो कृषकहरूको मुख्य आमदानीको एक श्रोत मध्ये पर्दछ। नेपालमा उत्पादित कुचो देशका विभिन्न शहरका अतिरिक्त भारतमा समेत निकासी गरिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य सूत्र== {{stub}} [[श्रेणी:घाँसहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू]] [[श्रेणी:बुट्यान]] 7ldo29vmueq8jz6ufgpsddqv1qtirfr 0 6168 1357673 1341048 2026-06-03T10:09:06Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357673 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = ऋषिपञ्चमी |type =हिन्दु |image =तीज नाचगान.jpg |imagesize = 250px |caption = पाशुपत क्षेत्रमा नाचगान गर्दै महिलाहरू |official_name = |nickname = तीज |observedby = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] महिला |litcolor = रातो |longtype = |significance = वर्षभरि रजस्वला हुँदा गरिएको पापहरुबाट मुक्ति |begins = |ends = |date = भाद्र शुक्ल पञ्चमी <!-- Use next three if holiday is the same day of the same week every year --> |week_ordinal = <!-- "first", "second", "last", etc. --> |weekday = <!-- "Sunday", "Monday", "Friday", etc. --> |month = <!-- "January", "February", "December", etc. --> <!-- Use next three if the date changes in an unusual pattern each year --> |date{{#time:Y|last year}} = <!-- only for days that change each year --> |date{{#time:Y}} = <!-- only for days that change each year --> |date{{#time:Y|next year}} = <!-- only for days that change each year --> |celebrations = |observances = [[सप्तर्षि|सप्तऋषि]]को पूजा, स्नान, नाचगान, व्रत एवं रमाइलो |relatedto = }} '''ऋषिपञ्चमी''' हिन्दु सनातन संस्कार अनुसार महिलाहरूका लागि [[तीज]] तथा हरितालिकाको जति महत्त्व भएको पर्व मानिन्छ। पौराणिक कथन अनुसार नारीहरू रजस्वला हुँदा जानेर वा नजानीकनै गरिएका जति पनि पापहरू छन्, ति बाट मुक्ति पाउनका लागि यसको ब्रत बसिन्छ। ==पौराणिक कथन== श्रीमद्भागवत, [[गरुड पुराण]] लगायत अन्य पुराणहरूमा लेखिए अनुसार देवराज [[इन्द्र]]लाई ब्रह्महत्याबाट लागेको पापलाई मुक्त गर्नका लागि चार भाग लगाई एक भाग नारीहरूको मासिक रक्तमा प्रवेश गराएकोले त्यसैका कारण उनीहरू चौथो दिनसम्म अशुद्ध रहन्छन्। यसै रजस्वलाबाट नै नारीहरूमा सन्तान उत्पादन गर्नसक्ने शक्ति उत्पन्न भएको मानिन्छ। सम्पूर्ण मानवीय चक्रको सुरूआत नै नारीको मासिक रजस्वलाबाट सुरू हुन्छ। पश्चात्कालीन प्रबन्ध ग्रन्थ व्रतार्क, व्रतराज<ref>भविष्योत्तर, पृष्ठ २००-२०६</ref> आदिले भविष्योत्तर पुराणबाट उद्धृत गरी विविध विषयवस्तु प्रस्तुत गरेका छन्, यी पुस्तकमा भगवान् श्री [[कृष्ण]]ले [[युधिष्ठिर]]लाई सुनाउनु भएको एउटा कथा पनि प्रस्तुत गरिएको छ। पौराणिक प्रसङ्ग अनुसार इन्द्रले त्वष्टाऋषिका पुत्र वृत्रको हत्या गरेपछि उनले ब्रह्महत्याको ठूलो पापको दण्ड ब्यहोर्नु पर्‍यो। त्यस पापबाट मुक्ति पाउन त्यसलाई चार स्थानमा बाँडियो:- (१) अग्नि (धुँवामिश्रित प्रथम ज्वालामा), (२) नदी (वर्षाकालको गाँज र मैलोयुक्त पानी), (३) पर्वत (जहाँ लस्सेदार वृक्ष उत्पन्न हुन्छन्) र (४) स्त्री (रजस्वला अर्थात् मासिक धर्ममा)। अत: मासिक धर्मका समय अस्पृश्यता रहने हुनाले उक्त अवसरमा छोइछिटो भई लागेको पापबाट छुटकारा पाउनका निम्ति ऋषिपञ्चमीको यो व्रत समस्त महिलाहरूद्वारा लिनुपर्ने सनातन हिन्दू धर्मका शास्त्रमा उल्लेख गरिएको छ। == व्रतकथा== एकपटक विदर्भ देशमा [[उत्तङ्क]] नामका ब्राह्मण आफ्नी पतिव्रता पत्नीका साथमा निवास गर्दथे। उनको परिवारमा एउटा पुत्र र एउटी पुत्री थिए। पुत्रको नाम '''सुविभूषण''' थियो, नामजस्तै ऊ बुद्धिद्वारा विभूषित थियो। ब्राह्मणले आफ्नी छोरीको विवाह एकजना असल ब्राह्मणसँग गरिदिएका थिए तर भाग्यवश उनकी पुत्री विधवा हुन पुगेकी थिइन्। उनी आफ्नो वैधव्य माइतमैं बसेर गुजार्दै थिइन्। उत्तङ्क ब्राह्मण आफ्नो आउँदो वृद्धावस्था र दुःखी कन्यालाईसमेत लक्षित गरी पुत्रलाई घरव्यवहार जिम्मा लगाएर आफ्नी स्त्री र पुत्रीका साथमा गङ्गाका तटमा आश्रम बनाएर बस्न थाले। कन्याले पनि आफ्ना वृद्ध मातापिताको सेवाका साथै आफूलाई ईश्वर आराधनामा लगाउन थालिन्। एक दिन दिनभरि काम गरेर थाकेकी ती ब्राह्मणपुत्री आश्रम नजीकै एउटा ढुङ्गोमा अडेस लागेर आराम गर्ने उद्देश्यले पल्टिइन्। आधा रातमा ती कन्या निदाएकै बेला उसको शरीरमा किरा उत्पन्न भए। बिहान बिउझँदा आफ्नी छोरीको शरीरमा किरा परेको देखेर ब्राह्मणी असाध्यै विलाप गरी रुन थालिन् र रूँदारुँदै बेहोस भइन्। होश फर्किएपछि कन्यालाई बोकेर आफ्ना पति ब्राह्मण उत्तङ्क ॠषि भए ठाउँमा लिएर गइन् अनि पुत्रीको अवस्था किन त्यस्तो हुन गयो भनी अनुरोध गरिन्। ब्राह्मणीका कुरा सुनेर उत्तङ्कले आफ्ना आँखा थुनी ध्यानदृष्टिले विचार गरी भने- हाम्री छोरी पूर्वजन्ममा कुनै एउटी ब्राह्मणी थिइन्। यिनले एक पटक रजस्वला हुँदा घरका समस्त भाँडाकुँडा चलाउनुका साथै स्पृश्यास्पृश्यको ख्यालै राखिनन्। यत्ति दोषका कारण यस जन्ममा यिनको शरीरमा किरा परेका हुन्। शास्त्रअनुसार रजस्वला भएर बिटुलिएका स्त्रीहरू पहिलो दिन चण्डाल्नी, दोस्रो दिन ब्रह्मघाती, तेस्रो दिन पवित्र धोबिनीसमान हुने गर्दछन् र चौथो दिन स्नान गरी शुद्ध हुने गर्दछन्। घरव्यवहारमा शुद्ध मानिए पनि पाँचौं दिनमा मात्र देवकार्यका निम्ति र सातौ दिनमा पितृकार्यका निमित्त योग्य हुने गर्दछन्। पछि जब ऋषिपञ्चमीको व्रतको अवसर प्राप्त भयो र आफ्ना सँगीसाथीले व्रत लिन सुझाव दिँदा समेत वास्ता गरिनन्। व्रत र पूजाआजाको दर्शन मात्रले गर्दा यिनले ब्राह्मण कुल प्राप्त गरिन्। तर यिनले व्रत लिन तिरस्कार गरेकी हुनाले यिनको शरीरमा किरा परे। ब्राह्मणीले पतिका कुरा सुनेपछि यस्तो आश्चर्यमय व्रतका बारेमा, जुन लिनासाथ पाप नष्ट हुने गर्दछ, हजुरले कृपा गरी मलाई बताउनुहवस्। त्यसपछि श्री कृष्णले युधिष्ठिरलाई सुनाउनुभएको कथा ब्राह्मणले पत्नी र पुत्रीलाई सुनाए। सत्ययुगमा विदर्भ नगरीमा श्येनजित नामक राजा सुखपूर्वक राज्य गर्दथे। ती ॠषितुल्य थिए। उनको राज्यमा एक जना सुमित्र नामका कृषक थिए। किसानकी पत्नीको नाम जयश्री थियो, उनी अत्यन्त पतिव्रता थिइन्। एकपटक वर्षा ॠतुमा खेतीको काममा व्यस्त रहेका बेला ती रजस्वला भइन्। उनले आफू नछुने भएको त थाहा पाइन् तर त्यसलाई वास्ता नगरी उनी आफ्नो काममा खटी रहिन्, छोइछिटोमा पनि यादै गरिनन्। समय बित्दै गयो। आयु पूर्ण भएपछि ती दुबै मृत्युवरण गर्न पुगे। अर्को जन्ममा रजोवती हुँदा नियम र मान्यतालाई पालना नगरेकाले जयश्रीले कुकुर्नी भएर र परसरेकी स्त्रीको सम्पर्कमा आउनाले सुमित्रले गोरु भएर जन्मनु पर्‍यो। बास्तबमा ॠतुदोषबाहेक ती दुबैले केही अपराध र पापकर्मा गरेकै थिएनन्। उनीहरूलाई पूर्वजन्मका समस्त विवरणको सम्झना थियो। संयोगले ती दुबै कुकुर्नी र गोरुका रूपमा आफ्नै छोरो सुचित्रका घरमा बस्नथाले। उनीहरूको छोरो धर्मात्मा थियो। ऊ शास्त्रीय मर्यादालाई पालना गर्नुका साथै समस्त जीवजन्तुमा समेत दयाभाव राख्दथ्यो। एकपटक आफ्ना पिताको श्राद्धका दिन उसले ब्राह्मणभोजनका लागि ब्राह्मणहरूलाई निमन्त्रणा गरेको थियो र उसकी पत्नी उक्त प्रयोजनका लागि अनेक परिकार तैय्यार गर्न व्यस्त थिई। त्यसै समयमा उसकी स्त्री कुनै काम विशेषले भान्साबाट बाहिरिएकै अवसरमा एउटा सर्पले भान्साघरमा प्रवेश गर्‍यो र पायस पकाएको भाँडोमा विष वमन गरेर अलप भयो। उता कुकुर्नीका रूपमा ढोकामा बसेकी सुचित्रकी आमाले त्यो घटनालाई नियाली रहेकी थिइन्। आफ्ना छोराबुहारीलाई ब्रह्महत्याको पापबाट जोगाउन त्यस कुकुर्नीले बुहारी भान्सामा फिर्ता आएपछि उसले देख्दादेख्दै त्यस खिरको भाँडोमा मुख गाडिदिई। सुचित्रकी पत्नी चन्द्रवतीले कुकुर्नीको त्यो कृत्य देख्न सकिन र उसले चुलोबाट बल्दै गरेको दाउरो झिकेर त्यस कुकुर्नीलाई हिर्काई। कुटाइ र पोलाईबाट तिलमिलाएकी त्यो कुकुर्नी यताउता कराउँदै कुद्न थाली। सम्पूर्ण पक्वान्न फ्यालेर सुचित्रकी पत्नीले पुनः खाद्यसामग्री तयार गरी ब्राह्मणभोजन गराई। ब्राह्मणहरू आशीर्वाद प्रदान गर्दै ती जोइपोइसित विदावारी भैइ आआफ्ना गन्तव्यतर्फ लागे। उता दिनभरि व्यस्तरहँदा र कुकुर्नीको कृत्य सम्झँदै त्यस दिन कुकुर्नीलाई खान पनि दिएनन् भने गोरुलाई पनि घाँस हाल्न बिर्सिए।राती भोक र प्यासले व्याकुल भई त्यो कुकुर्नी गोरुका रूपमा अहेका आफ्ना पतिसामु गई बिलौना गर्न थाली- हे स्वामी! आज म असाध्यै भोकाएकी छु, हुन त मेरो छोरू सधैं मलाई बोलाएर खानेकुरा दिने गर्थ्यो, तर आज सम्झँदा पनि सम्झिएन। छोराबुहारीलाई ब्रह्महत्याको दोष नलागोस् भनेर मैले विषयुक भोजनमा जुठो हालेकाले वास्तविकता नबुझी बुहारीले पनि बेस्सरी कुटी। पत्नीका कुरा सुनेर त्यस गोरुले भन्यो- हे भद्रे! तेरा पापका कारणले नै म पनि आज यस योनिमा जन्मन पुगें अनि भारी बोक्दाबोक्दा हत्तुहैरान भैसकें। आज त अझ बढी भारी बोक्नु परेकाले मेरो कम्मरै भाँचिएको छ। अझ मैले यस्तो अवस्थामा समेत आज दिनभरि हलो जोत्नु पर्‍यो। कार्यव्यस्तताले हो कि किन हो आज मलाई घाँसपात समेत दिएको छैन। विचरा उसले हामीलाई चिनेको छैन, हाम्रै लागि गरेको आजको श्राद्ध पनि हाम्रो अपकार भएकाले निष्फल हुनेभयो। सुचित्र धर्मात्मा थियो, ऊ पशु बोलीलाई बुझ्दथ्यो। उसले कुकुर्नी र गोरुको संवादलाई प्रष्ट सुन्यो र ती दुई त आफ्ना बाबुआमा भएको थाहा पायो। त्यसपछि सर्वप्रथम उसले दुबैसित क्षमायाचना गर्दै पेटभरि खान दियो। अनि मातापिताको दुःख निवारणको उपाय पत्ता लगाउन ऊ वनतर्फ प्रस्थान गर्‍यो। वनमा गएर ॠषिहरूसँग जिज्ञाशा राख्यो- मेरा मातापिता कुनकुन कर्मका कारणले यस्तो नीच योनिमा प्राप्त भएका हुन् र अब कसरी वहाँहरूले छुटकारा पाउन सक्नुहुनेछ। किसानपुत्र सुचित्रका जिज्ञाशा सुनेपछि ऋषिसमूहमा व्यापक चिन्तनमनन भयो। अन्त्यमा ती मध्ये एकजना सर्वतमा नामक ॠषिले भने- हे भद्र! तिमी आफ्ना मातपिताको मुक्तिका निमित्त पत्नीसहित भई ॠषिपञ्चमीको व्रत लेऊ र त्यसको फल आफ्ना माता-पितालाई अर्पण गरिदेऊ। भदौ महिनाको शुक्लपक्षको पञ्चमीका दिन शुद्धाचरण गरी मध्यान्हकालमा नदीको पवित्र जलमा स्नान गर्नु र नयाँ रेसमी लुगा लगाएर अरूधन्तीसहित सप्तॠषिहरूको पूजा गर्नु। ऋषिका यस्ता आज्ञा प्राप्त गरेपछि सुचित्र आफ्नो घर फर्कियो र आफ्नी पत्नीसहित विधिविधानपूर्वक पूजा र व्रत गर्‍यो। यसको पुण्य मातापितालाई समर्पण गरेपछि ती दुबै पशुयोनिबाट मुक्त भए। त्यसैले जुन स्त्रीले श्रद्धापूर्वक ॠषिपञ्चमीको व्रत लिने गर्दछिन्, ती समस्त सांसारिक सुखलाई भोग गरी अन्त्यकालमा वैकुण्ठ पुग्दछिन्। जुन स्त्रीले रजस्वला हुँदा घर नित्यकर्ममा संलग्न हुने गर्दछिन् तिनले नरक जानुपर्दछ किनकि पूर्वजन्ममा वृत्रासुरको बधको परिणामले इन्द्रलाई ब्रह्महत्याको महान् पाप लागेको थियो। त्यस समय ब्रह्माजीले इन्द्रमाथि कृपा गर्दै त्यस पापलाई चार स्थानमा बाँडे। पहिलो अग्निमा (धुँवामिश्रित प्रथम ज्वालामा), दोस्रो नदीमा(वर्षाकालको गाँज र मैलोयुक्त पानी), तेस्रो पर्वतमा(जहाँ लस्सेदार वृक्ष उत्पन्न हुन्छन्) र चौथो स्त्रीमा (रजस्वला अर्थात् मासिक धर्ममा)। स्त्रीमा रहेको यही ब्रह्महत्याको दोष निवारण गर्न प्रत्येक स्त्रीले ॠषिपञ्चमीको व्रत गर्नु अनिवार्य छ। पतिदेवका मुखारविन्दबाट ऋषिपञ्चमीको महात्म्य सुनेर ती ब्राह्मणी र उनकी छोरी दुबैजनाले विधिविधानपूर्वक ऋषिपञ्चमीको व्रत लिए र उक्त व्रतको प्रभावले कन्याको शरीर स्वस्थ भयो। तिनीहरूले जीवनभरी सुखसम्मृद्धि पाउनुका साथै मरणोपरान्त उत्तमलोक प्राप्त गरे। ==पर्व== यस पर्वमा व्रतालु महिलाहरूले नदी, ताल, पोखरी लगायतका जलाशयमा ३ सय ६५ वटा दतिवनले दात माँझेर, चोखो माटो, तील र गोबर लगाई स्नान गर्ने र चोखो वस्त्र पहिरेर मध्याह्नमा अरून्धती सहित सप्तऋषिको षोडशोपचार विधिले पूजा गरी ब्राह्मणलाई दानदक्षिणा दिने र कर्कलाको तरकारी बनाई एकछाक खाना खाने गर्दछन्। ऋषिहरूको पूजा गर्दा विवाहित महिलाहरूले अटल सौभाग्यका लागि सौभाग्यसूचक चुरा, धागो, सिन्दूर, पोते पनि चढाउँछन। यसरी स्नान गरेपछि [[अरुन्धती]] सहित सप्तऋषिहरू कश्यप, अत्रि, भारद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नि र वशिष्ठ पूजा गर्नाले महिलाको रजोदोष लगायत अन्य सबै दोष नाश भई यस लोकमा समृद्धि प्राप्त हुने र परलोकमा मुक्ति मिल्ने भविष्योत्तर नामक पुराणमा उल्लेख गरीएको छ। ऋषिपूजा पछि नाचगान तथा भजनकीर्तन गरेमा तीजको व्रत पूर्ण हुन्छ भन्ने धार्मिक मान्यता छ। यस उपलक्ष्यमा [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौँ]]को [[टेकु]]स्थित [[ऋषेश्वर मन्दिर]] क्षेत्रमा विशेष मेला लाग्छ। मन्दिरमा पूजा-आराधनाका लागि लामो लाईन बस्नुपर्ने हुनाले कतिपय महिला घरैमा ब्राह्मण बोलाई [[पूजा]] थन्क्याउने गर्छन। पञ्चमीको पूजा थन्क्याएपछि तीजको सम्पूर्ण व्रत सकिन्छ।<ref>कृष्णप्रसाद कोइराला, उप-प्राध्यापक, पिण्डेश्वर विद्यापीठ, धरान, नेपाल</ref> ==व्रतविधि== भदौपद महिनाको शुक्लपक्षको पञ्चमीका दिन ऋषिपञ्चमीको व्रत सम्पादन गरिन्छ। प्रथमत: सबै वर्ण र व्यक्तिका निमित्त यो व्रत प्रतिपादित थियो, तर हिजोआज अधिकांश नारीहरूले मात्र यस व्रतलाई लिने प्रचलन छ। यस व्रतको प्रसङ्गलाई हेमाद्रि<ref>ब्रह्माण्डपुराण व्रत, भाग १, पृ0 ५६८-५७२</ref> ले ब्रह्माण्ड पुराणलाई उद्धृत गर्दै विशद विवरण उपस्थापन गरेको छ। व्यक्तिले नदी आदिमा स्नानादि सम्पन्न गरी आह्लिक कृत्यसमेत गरेपछि अग्निशालामा प्रवेश गरी सातैजना ऋषिहरूको प्रतिमालाई पञ्चामृतमा स्नान गराई, ती प्रतिमामाथि चन्दनको लेप, कपूर आदि लगाउनु पर्छ, पुष्प, सुगन्धित पदार्थ, धूप, दीप, श्वेत वस्त्र, यज्ञोपवीत, नैवेद्यादि द्वारा पूजा गर्नुपर्दछ र मन्त्रसहित अर्घ्य दिनुपर्दछ। {{Quote|text=कश्यपोत्रिर्भरद्वाजो विश्वामित्रोथ गौतम:। जमदग्निर्वसिष्ठश्च सप्तैते ऋषय: स्मृता:। गृह्णन्त्वर्घ्यं मया दत्तं तुष्टा भवन्तु मे सदा॥ |source=हेमाद्रि (व्रत, भाग १, पृ0 ५७१); स्मृतिकौस्तुभ (पृ0 २१७); व्रतराज (पृ0 २००)}} <Blockquote> अर्थ: प्तर्षिहरूको नाम र स्थानको क्रम पूर्वादिक्रमले निर्धारित छ, जस्तै - मरीचि, वसिष्ठ, अङ्गिरा, अत्रि, पुलस्त्य, पुलह,क्रतु। साध्वी अरून्धतीलाई वसिष्ठका नजीकै स्थापना गरिएको पाइन्छ।<ref>वराहमिहिर, बृहत्संहिता (१३/५-६)</ref> </blockquote> यस व्रतमा केवल शाकादि(सागपात)को प्रयोग गर्ने विधान छ र ब्रह्मचर्यको पालन गर्न अनिवार्य मानिएको छ। यस व्रतलाई विधिवत् पालना गर्दा समस्त पाप एवं तीनै किसिमका दु:खबाट मुक्ति हुन्छ, तीन किसिमका दु:ख यी हुन्- आध्यात्मिक, आधिदैविक एवं आधिभौतिक। {{quote|text=आध्यात्मिकादि मैत्रेय ज्ञात्वा तापत्रयं बुध:। उत्पन्नज्ञानवैराग्य: प्राप्नोत्यात्यन्तिकं लयम्॥|source=विष्णुपुराण ६/५/१}} <blockquote>अर्थ: आध्यात्मिक दु:ख भनेका शारीरिक (रोगादि) एवं मानसिक (चिन्ता, ईर्ष्यादि)हुन्, आधिभौतिक दु:ख भन्नाले पशु, मनुष्य, पिशाचादिद्वारा उत्पन्न हुने दुःखलाई मानिन्छ, आधिदैविक दु:खको उत्पत्ति तुषारापात, हावाबतास, वर्षादिबाट उत्पन्न हुन्छ तथा सौभाग्यको अभिवृद्धि हुन्छ। अझ नारीले यस व्रतलाई सम्पादन गर्दा उसले आनन्द, शारीरिक-सौन्दर्य, सन्ततिलाभ, सौभाग्यप्राप्ति तथा दाम्पत्य जीवनमा सुमधुरता-प्राप्ति हुन्छ।</blockquote> यस व्रतलाई विधिविधान पूर्वक लिन चाहने रजोवती भइ सकेका स्त्रीहरूले गर्ने संकल्प यस्तो छ- {{quote|text=अहं ज्ञानतोऽज्ञानतो वा रजस्वलावस्थायां कृतसंपर्कजनितदोषपरिहारार्थमृषिपञ्चमीव्रतं करिष्ये।।}} <blockquote> मैले जानीनजानी रजस्वला भएका बेलामा छोइछिटो र सम्पर्कजन्य दोषबाट मुक्त हुन ऋषिपञ्चमीको व्रत गर्दछु)। </blockquote> यति सङ्कल्प गरेर अरून्धतीका साथै सप्तर्षिहरूको पूजा गर्नुपर्दछ।<ref>व्रतार्क</ref> व्रतराज<ref>भविष्योत्तर पृष्ठ २०१</ref> का मतमा यस व्रतमा केवल सागपात, साँमा (श्यामाक), कन्द-मूल वा फलको सेवन गर्नु आवश्यक मानिन्छ। यस दिन हलोबाट उत्पन्न भएका अन्न खानु हुँदैन। हिजोआज पुरुषले पनि यस व्रतलाई पालना गर्दछन्, पुरूषकै आग्रहमा समेत कतिपय स्त्रीले छुवाछुतमा संलग्न हुनु पर्दछ, त्यसैले पुरूषले समेत व्रत गर्नु सान्दर्भिक मानिन्छ। वैदिक मन्त्रपूर्वक ऋषिहरूको पूजा गरिन्छ। उक्त पूजनक्रममा कश्यप,<ref>ऋग्वेद ९।१४।२</ref>, अत्रि,<ref>ऋग्वेद ५।७८।४</ref>, भारद्वाज,<ref>ऋग्वेद ६।२५।९</ref>, विश्वामित्र,<ref>ऋग्वेद १०।१६७।४</ref>, गौतम,<ref>ऋग्वेद १।७८।१</ref>, जमदग्नि,<ref>ऋग्वेद ३।६२।१८</ref> एवं वसिष्ठ <ref>ऋग्वेद ७।३१।११</ref> तथा अरून्धतीको<ref>अत्रेर्यथानसूया स्याद् वसिष्ठस्याप्यरून्धती। कौशिकस्य यथा सती तथा त्वमपि भर्तरि॥</ref> पूज गरिन्छ। स्त्रीहरूले आफ्नो मासिक धर्मको प्रारम्भ भएको वर्षदेखि मासिक धर्म बन्द नहुञ्जेल यो व्रत लिनु पर्ने उल्लेख छ, यद्यपि व्रत लिन सुरू गरेपछि कम्तीमा सात वर्षसम्म लिनु अनिवार्य छ। सप्तर्षिको पूजाका क्रममा सातवटा कलशमा छ्ट्टाछुट्टै सातजना ऋषिको सुन वा चाँदीको प्रतिमा राखी प्रतिष्ठा गरिन्छ र अरुन्धतीलाई भने वशिष्ठसँगै स्थापना गरिन्छ। सातै जना ब्राह्मणहरूद्वारा कार्य सम्पादन हुन्छ। अन्त्यमा निमन्त्रित ब्राह्मणहरूमध्ये मुख्य आचार्यलाई वशिष्ठ र अरुन्धतीको कलश, प्रतिमा, वस्त्रालङ्कार र दक्षिणा एवं अन्य ब्राह्मणहरूलाई बाँकी कलश, प्रतिमा, वस्त्रालङ्कार र दक्षिणा समेत राखी छुट्टाछुट्टै सिधा(सिद्धान्न) प्रदान गर्नुपर्दछ। यदि एउटामात्र कलशको स्थापना गरी सम्पूर्ण ऋषिको प्रतिमा राखिएको छ भने त्यो कलश मुख्य आचार्यलाई र अन्य ब्राह्मणलाई वस्त्रालङ्कार दान गर्नु पर्दछ। ऋषिपञ्चमी व्रतको निर्णय गर्नुपर्दा भदौ महिनाको शुक्लपक्षको जुन पञ्चमी तिथि मध्याह्न समयमा हुन्छ, त्यस दिन ऋषिपञ्चमी व्रत हुन्छ, पञ्चमी तिथि टुटेको रहेछ भने चतुर्थीयुक्त पञ्चमीलाई ग्राह्य मानिन्छ। यद्यपि यो निर्णय विवादरहित चाहिँ छैन।<ref>काल निर्णय (पृ0 १८६), हेमाद्रि, व्रतमाधव, निर्णयसिन्धु आदि।</ref> सम्भवत: सृष्टिकालको आरम्भमा ऋषिपञ्चमीको व्रत मानवमात्रबाट हुनसक्ने ब्रह्महत्यादि समस्त पापराशिबाट मुक्तिप्राप्तिका निमित्त गर्ने गरी व्यवस्थित गरिएको थियो, तर पछि यो स्त्रीहरूको मासिक धर्मसँग सम्बद्ध मानिन थाल्यो। यो व्रत भारतको सौराष्ट्र क्षेत्रबाहेक अन्यत्र बसोबास गर्ने समस्त सनातन धर्मावलम्बीहरूले पालना गर्दछन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपाली चाड पर्वहरू}} ==सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:हिन्दु चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:नेपालका चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:नेपालका हिन्दु चाडपर्वहरू]] dkhqj7pqdu8tj6ls6r73yw8yxhjrxoj 0 6258 1357634 1310641 2026-06-03T09:49:10Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357634 wikitext text/x-wiki ''यो लेख पारलौकिक शक्ति ईश्वरका विषयमा छ। ईश्वर फिल्मका लागि [[ईश्वर (१९८९ चलचित्र)|ईश्वर (1989 फिल्म)]] हेर्नुहोस्।'' ---- '''परमेश्वर''' त्यो सर्वोच्च परालौकिक शक्ति छ जसलाई यस संसारको स्रष्टा र शासक मानिन्छ। नेपालीमा परमेश्वरलाई [[भगवान]], [[परमात्मा]] वा '''परमेश्वर''' पनि भन्दछन्। प्रत्येक संस्कृतिमा परमेश्वरको परिकल्पना [[ब्रह्माण्ड]]को संरचनादेखि जुडी भएको छ। संस्कृतको ईश् धातुको अर्थ छ- नियन्त्रित गर्नु र यसमावरच् प्रत्यय लगाएर यो शब्द बनाएको छ। यस प्रकार मूल रूपमा यो शब्द नियंताका रूपमा प्रयुक्त भएको छ। यसै धातुदेखि समानार्थी शब्द ईश अनि ईशिता बनेका छन्।<ref>{{ Citation | last1=आप्टे | first1=वामन शिवराम | title=द प्रैक्टिकल् संस्कृत इंग्लिश डिक्शनरी | publisher= मोतीरातो बनारसीदास | place=दिल्ली, वाराणसी, पटना, मद्रास | edition=चौथो | year=१९६५ }}</ref> ''यो लेख [[देवता|देवताहरू]]का बारेमा छैन।'' == धर्म र दर्शनमा परमेश्वरको अवधारणाहरू == === '''[[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]]''' === [[वेद]]का अनुसार व्यक्तिका भित्र पुरुष ईश्वर नैं छ। परमेश्वर एक नैं छ। वैदिक र पाश्चात्य मतहरूमा परमेश्वरको अवधारणामा यो गहिरो अन्तर छ कि वेदका अनुसार ईश्वर भीतर र परे दुइटै छ जबकि पाश्चात्य धर्महरूका अनुसार ईश्वर केवल परे छ। ईश्वर परब्रह्मको सगुण रूप छ। वैष्णव मानिस [[विष्णु]]लाई नैं ईश्वर मान्दछन्, त शैव [[शिव]]लाई। योग सूत्रमा पातन्जलि लिख्दछन् - "क्लेशगरमविपाकाशयॅर्परामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः"। हिन्दु धर्ममा यो ईश्वरको एक मान्य परिभाषा छ। (उपयुक्त अनुवाद उपलब्ध छैन।) ईश्वर त्यो शक्ति छ जसदेखि सारा सन्सार चल्दछ। जसदेखि अलग अलग फूलहरूमा अलग अलग सुगन्ध आउँछ जबकि एक नैं माटो र पानीमा ती बडे हुन्छन्। === '''[[इस्लाम धर्म]]''' === वो ईश्वरलाई [[अल्लाह]] भन्दछन्। === '''[[इसाई धर्म|ईसाई धर्म]]''' === परमेश्वर एकमा तीन छन् र साथै तीनमा एक छन्—परमेश्वर पिता, परमेश्वर पुत्र [[येशु मसीह]] र परमेवश्वर [[पवित्र आत्मा]]। अर्थात् त्रिएक परमेश्वर | == नास्तिकता == {{मुख्य|नास्तिकता}} [[आस्तिक र नास्तिक|नास्तिक]] मानिस र नास्तिक दर्शन ईश्वरलाई झूठ मान्दछन्। == विभिन्न हिन्दू दर्शनहरूमा ईश्वरको अस्तित्व/नास्तित्व == भारतीय दर्शनहरूमा "ईश्वर"का विषयमा के भनिएको छ, त्यो निम्नवत् छ- === सांख्य दर्शन === इस दर्शनका केही टीकाकारहरूले ईश्वरको सत्ताको निषेध गरेकोछ। तिनको तर्क छ- ईश्वर चेतन छ, अतः यस जड जगत्को कारण हुन सक्तैन। पुनः ईश्वरको सत्ता कुनै प्रमाणदेखि सिद्ध छैन सकती। वा त ईश्वर स्वतन्त्र र सर्वशक्तिमान् छैन, वा फेरि त्यो उदार र दयालु छैन, अन्यथा दुःख, शोक, वैषम्यादिदेखि युक्त यस जगत्लाई किन उत्पन्न गरता? यदि ईश्वर गर्म-सिद्धान्तदेखि नियन्त्रित छ, त स्वतन्त्र छैन, र गर्मसिद्धान्तलाई न मान्नमा सृष्टिवैचित्र्य सिद्ध हुन सक्तैन। पुरुष र प्रकृतिका अतिरिक्त कुनै ईश्वरको कल्पना गर्नु युक्तियुक्त छैन. === योग दर्शन === हालाँकि सांख्य र योग दुइटै पूरक दर्शन छन् किन्तु योगदर्शन ईश्वरको सत्ता स्वीकार गर्दछ। पतञ्जलिले ईश्वरको लक्षण बताए छ- "क्लेशगरमविपाकाराशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेषः ईश्वरः" अर्थात् क्लेश, गर्म, विपाक(गरमफल) र आशय(गरम-संस्कार)देखि सर्वथा अस्पृष्ट पुरुष-विशेष ईश्वर छ। यो योग-प्रतिपादित ईश्वर एक विशेष पुरुषछ; त्यो जगत्को कर्ता, धर्ता, संहर्ता, नियन्ता छैन। असंख्य नित्य पुरुष तथा नित्य अचेतन प्रकृति स्वतन्त्र तत्त्वहरूका रूपमा ईश्वरका साथ-साथ विद्यमान छन्। साक्षात् रूपमा ईश्वरको प्रकृतिदेखि वा पुरुषका बन्धन र मोक्षदेखि कुनै लिनु-दिनु छैन. === वैशेषिक दर्शन === कणाद कृत वैशेषिकसूत्रहरूमा ईश्वरको स्पष्टोल्लेख छैन भएकोछ। "तद्वचनादाम्नायस्य प्रामाण्यम्" अर्थात् तद्वचन हुनाले वेदको प्रामाण्य छ। यस वैशेषिकसूत्रमा "तद्वचन"को अर्थ केही विद्वानहरूले "ईश्वरवचन" गरेकोछ। किन्तु तद्वचनको अर्थ ऋषिवचन पनि हुन सक्छ। तथापि प्रशस्तपाददेखि लिएर पछिका ग्रन्थकारहरूले ईश्वरको सत्ता स्वीकारी छ एवं केहीले त्यसको सिद्धिका लागि प्रमाण पनि प्रस्तुत गरे छ। यिनको अनुसार ईश्वर नित्य, सर्वज्ञ र पूर्ण छन्। ईश्वर अचेतन, अदृष्टका संचालक छन्। ईश्वर यस जगत्का निमित्तकारण र परमाणु उपादानकारण छन्। अनेक परमाणु र अनेक आत्मद्रव्य नित्य एवं स्वतन्त्र द्रव्यहरूका रूपमा ईश्वरका साथ विराजमान छन्; ईश्वर यिनकोउत्पन्न छैन गर्दै किनभनें नित्य हुनाले यी उत्पत्ति-विनाश-रहित छन् तथा ईश्वरका साथ आत्मद्रव्यहरूको पनि कुनै घनिष्ठ सम्बन्ध छैन। ईश्वरको कार्य, सर्गका समय, अदृष्टदेखि गति लिएर परमाणुहरूमा आद्यस्पन्दनका रूपमा सञ्चरित गर्न दिनु; र प्रलयका समय, यस गतिको अवरोध गरेर वापस अदृष्टमा संक्रमित गर्न दिनु छ. === न्याय दर्शन === नैयायिक [[उदयनाचार्य]]ले आफ्नो [[न्यायकुसुमाञ्जलि]]मा ईश्वर-सिद्धि हेतु निम्न युक्तिहरू दिए छन्- कार्यायोजनधृत्यादेः पदात् प्रत्ययतः श्रुतेः। वाक्यात् सङ्ख्याविशेषाच्च साध्यो विश्वविदव्ययः॥ - न्यायकुसुमाञ्जलि। ५.१ (क) '''कार्यात्'''- यो जगत् कार्य छ अतः यसको निमित्त कारण अवश्य हुनुपर्दछ। जगत्मा सामंजस्य एवं समन्वय यसका चेतन कर्तादेखि आउँछ। अतः सर्वज्ञ चेतन ईश्वर यस जगत्का निमित्त कारण एवं प्रायोजक गर््दछन्। (ख) '''आयोजनात्'''- जड हुनाले परमाणुहरूमा आद्य स्पन्दन हुन सक्तैन र बिना स्पंदनका परमाणु द्वयणुक आदि छैन बनाउन सकते। जड हुनाले अदृष्ट पनि स्वयं परमाणुहरूमा गतिसञ्चार छैन गर्न सकता। अतः परमाणुहरूमा आद्यस्पन्दनको सञ्चार गर्नका लागि तथा तिनलाई द्वयणुकादि बनाउनको लागि चेतन ईश्वरको आवश्यकता छ। (ग) '''धृत्यादेः''' - जस प्रकार यस जगत्को सृष्टिका लागि चेतन सृष्टिकर्ता आवश्यक छ, त्यसै प्रकार यस जगत्लाई धारण गर्नका लागि एवं यसको प्रलयमा संहार गर्नका लागि चेतन धर्ता एवं संहर्ताको आवश्यकता छ। र यो कर्ता-धर्ता-संहर्ता ईश्वर छ। (घ) '''पदात्'''- पदहरूमा आफ्नो अर्थहरूलाई अभिव्यक्त गर्ने शक्ति ईश्वरदेखि आउँछ। "इस पददेखि यो अर्थ बोद्धव्य छ", यो ईश्वर-सङ्केत पद-शक्ति छ। (ङ) '''सङ्ख्याविशेषात्'''- नैयायिकहरूका अनुसार द्वयणुकको परिणाम त्यसको घटक दुइ अणुहरूका परिमाण्डल्यदेखि उत्पन्न हुँदैन, अपितु दुइ अणुहरूको सङ्ख्यादेखि उत्पन्न हुन्छ। सङ्ख्याको प्रत्यय चेतन द्रष्टादेखि सम्बद्ध छ, सृष्टिका समय जीवात्माहरू जड द्रव्य रूपमा स्थित छन् एवं अदृष्ट, परमाणु, काल, दिक्, मन आदि सब जड छन्। अतः दुइको सङ्ख्याका प्रत्ययका लागि चेतन ईश्वरको सत्ता आवश्यक छ। (च) '''अदृष्टात्'''- अदृष्ट जीवहरूका शुभाशुभ गर्मसंस्कारहरूको आगार छ। यी संचित संस्कार फलोन्मुख भएर जीवहरूलाई गर्मफल भोग गरानेका प्रयोजनदेखि सृष्टिका हेतु बन्दछन्। किन्तु अदृष्ट जड छ, अतः त्यसलाई सर्वज्ञ ईश्वरका निर्देशन तथा संचालनको आवश्यकता छ। अतः अदृष्टका संचालकका रूपमा सर्वज्ञ ईश्वरको सत्ता सिद्ध हुन्छ. === वेदान्त === वेदान्तिहरूका अनुसार ईश्वरको सत्ता तर्कदेखि सिद्ध छैनको जा सकती। ईश्वरका पक्षमा जितने प्रबल तर्क दिये जा सक्छौं त्यति नैं प्रबल तर्क तिनको विपक्षमा पनि दिये जा सक्छौं। तथा, बुद्धि पक्ष-विपक्षका तुल्य-बल तर्कहरूदेखि ईश्वरको सिद्धि वा असिद्धि गर्न सक्तैन। वेदान्तिहरूका अनुसार ईश्वर केवल श्रुति-प्रमाणदेखि सिद्ध हुन्छ; अनुमानको गति ईश्वरसम्म छैन. == सन्दर्भ == {{reflist}} {{कमन्सश्रेणी|God in monotheistic religions}} [[श्रेणी:दर्शन]] [[श्रेणी:ईश्वर]] 0sd8kqndzfwht7pvojauj686gqf4emv 0 6374 1357602 1352419 2026-06-03T09:32:12Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357602 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |name = इटहरी |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[उपमहानगरपालिका]] |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = Itahari,_Sunsari.jpg |image_caption = इटहरी उपमहानगरपालिकाको दृश्य |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Nepal Province1#Nepal |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = नक्सामा इटहरी उपमहानगरपालिकाको स्थान |coordinates = {{coord|26|39|47|N|87|16|28|E|type:city(41210)_region:NP|display=inline,title}} <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[सुनसरी जिल्ला]] |<!-- Politics --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-sunsari/itahari?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = इटहरी उपमहानगरपालिका |leader_title = [[नगरप्रमुख]] |leader_name = हेमकर्ण पौडेल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |leader_title1 = [[उपप्रमुख]] |leader_name1 = सङ्गीताकुमारी चौधरी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) |established_title = नगरपालिका |established_date = वि.सं. २०५३ माघ ११<ref name="नगरपालिका">{{cite news|title=चार किल्ला खोली नगरपालिका क्षेत्र तोकी बिभाजन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17871|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date1 = इटहरी |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. २०५३ माघ ११ |established_title3 = उपमहानगरपालिका |established_date3 = वि.सं. २०७१ पुस २८<ref name="नगर">{{cite news|title=शंखरापुर लगायत बिभिन्न नगरपालिका घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634 |accessdate=फेब्रुअरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title4 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date4 = [[एकम्बा|एकम्वा]], [[खनार]], [[पकली]] र [[हाँसपोसा]] |established_title5 = सम्मिलित (मिति) |established_date5 = वि.सं. २०७१ पुस २८ <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 93.78 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=13&municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_note = |population_total = 197241 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_rank = २औँ (कोशी प्रदेश)<br/>१२औँ (नेपाल) |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_blank2_title = धर्मावलम्बी |population_blank2 =[[हिन्दु धर्म|हिन्दू]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = हुलाक कोड |postal_code = ५६७०५ |area_code = ०२५ |blank_name = |blank_info = |website =[http://itaharimun.gov.np/ itaharimun.gov.np] |footnotes = }} '''इटहरी उपमहानगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[कोशी प्रदेश]]मा पर्ने [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]]को एक [[उपमहानगरपालिका]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/raajneeti/20816/ |title=थप ६१ नगरपालिका र सात उपमहानगरपालिका घोषणा, काठमाडौं र भक्तपुर गाविसरहित |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129031640/https://www.setopati.com/raajneeti/20816/ |date=2022-01-29 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/raajneeti/20840/ |title=दुई उपमहानगरपालिका हुने नेपालको एउटै जिल्ला सुनसरी |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129031638/https://www.setopati.com/raajneeti/20840/ |date=2022-01-29 }}</ref> यो तीव्र गतिमा विकसित हुँदै गइरहेको पूर्वी नेपालको व्यापारिक तथा यातयातको केन्द्रविन्दु सहर हो। यो सहर [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]]को दक्षिणमा र [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]बाट उत्तरमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/itihaasmaa-itthrii-saarvjnik-184841 |title='इतिहासमा इटहरी' सार्वजनिक |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29}}</ref> सुनसरी जिल्लाको तत्कालिन इटहरी गाउँ विकास समितिका सम्पूर्ण वडालाई समेटेर वि.सं. २०५३ माघ ११ गते नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो।<ref name="नगरपालिका"/> इटहरीलाई तत्कालिन सरकार मन्त्रिपरिषदको विकास समितिले वि.सं. २०७१ साल मङ्सिर १६ गते गरेको निर्णय र वि.सं. २०७१ पुस २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार उपमहानगरपालिको लागि चाहिने आवश्यक प्रक्रिया पूरा भएपछि नगरपालिकाबाट उपमहानगरपालिका घोषणा गरिएको थियो।<ref name="नगर"/> इटहरीलाई उपमहानगरपालिका घोषित गर्दा यसमा तत्कालिन [[एकम्बा|एकम्वा]], [[खनार]], [[पकली]] तथा [[हाँसपोसा]] गाविसलाई समावेश गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.blastkhabar.com/news/2018/06/25/85710.html |title=प्रदेश एकमा चम्किदै इटहरी |website=ब्लाष्ट खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29}}</ref> यहाँ विभिन्न जातजाति तथा धर्म-संस्कृतिका मानिसहरूको बसोवास रहेको छ।मुख्य इटहरीमा [[थारू जाति|थारु]] [[ब्राह्मण|ब्राहृमण]], [[क्षेत्री]], [[नेवार जाति|नेवार]], [[राई जाति|राई]], [[लिम्बू जाति|लिम्बु]], [[गुरुङ जाति|गुरुङ]], [[तामाङ जाति|तामाङ]], मुसहर, [[मुसलमान]] तथा समुदायको मुख्य बसोवास रहेको इटहरी उपमहानगर क्षेत्रमा मुख्य भाषाका रूपमा [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[थारू भाषा|थारु]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[राई भाषा|राई]], [[लिम्बू भाषा|लिम्बु]], [[तामाङ भाषा|तामाङ]], [[सुनुवार भाषा|सुनुवार]] र [[नेवारी भाषा|नेवारी]] भाषा बोलिन्छ। ==नामकरण== पूर्वी नेपालको सङ्गमस्थल र [[महेन्द्र राजमार्ग]] खुलेपछि चर्चामा आएको इटहरी नगरको नामकरण यहाँका आदिवासी [[थारू जाति|थारु]]हरूको बोलीचालीबाट भएको स्थानीय बुढापाकाहरू बताउँछन्। पहिलेदेखि नै यस ठाउँमा इट्टाको प्रयोग विभिन्न प्रयोजनका लागि गरिँदै आएको थियो भने [[राणा वंश|राणा शासनकाल]]को उत्तरार्धमा अपराधीलाई सजाय दिने नियतले इट्टा र काठ मिलाएर बनाएको 'तुरूङ' (खुट्टालाई चेपुवाभित्र राखेर सजाय दिने एक साधन) निर्माण गरिएको थियो। यहाँका आदिवासी [[थारू भाषा|थारु भाषा]]मा इट्टालाई 'इट' र काठवाट बनेको तुरूङलाई 'हरि' भनिन्छ। यसरी 'इट' र 'हरि' मिलेर 'इटहरी' नाम रहन गएको यहाँका बुढापाकाको भनाइ छ।<ref>{{Cite web |url=https://purbelinews.com/pradesh/127971 |title=प्रदेशको राजधानी बन्न योग्य इटहरी |website=पूर्वेली न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129031640/https://purbelinews.com/pradesh/127971 |date=2022-01-29 }}</ref> == इतिहास== वि.सं. २०५४ को पहिलो चुनावमा नेकपा एमालेका सर्वध्वज साँवा नगर प्रमुख र रेवतीरमण भण्डारी नगर उपप्रमुख भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/85704-85704 |title=इटहरीका पहिलो मेयर प्रदेशसभामा विजयी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29}}</ref> शाहीकालमा राजाद्वारा गीतानिधि रायमाझी र नुर महमद मियाँलाई क्रमशः नगर प्रमुख र उपप्रमुख मनोनित गरिएको थियो। वि.सं. २०६१ सालमा रायमाझीलाई तत्कालिन समयमा माओवादीले गोली हानी हत्या गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://lokaantar.com/new-story/16383/ |title=हत्या गरिएका पतिको सपना पूरा गर्न उपमेयरमा उठिन् रायमाझी |website=लोकान्तर |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29}}</ref> वि.सं. २०६२ साल मङ्सिरमा भएको निर्वाचनमा दानबहादुर विष्ट नगर प्रमुखमा र नुर महमद मियाँ नगर उपप्रमुखमा निर्वाचित भएका थिए। [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|वि.सं. २०७४]]मा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा नेकपा एमालेका द्वारिकलाल चौधरी नगर प्रमुख पदमा र नेकपा एमालेकी लक्ष्मी गौतम नगर उप-प्रमुख पदमा निर्वाचित भएका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/74743-74743 |title=इटहरी उपमहानगरमा एमाले विजयी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://lokaantar.com/story/17587/2017/11/6/election/bZHbxQ7oEJ |title=इटहरीको नेतृत्व एमालेको पोल्टामा, द्वारिकलाल चौधरी मेयरमा विजयी |website=लोकान्तर |language=नेपाली |accessdate=2022-01-29}}</ref> == वडागत विवरण == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ इटहरी उपमहानगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका क्षेत्रहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[हाँसपोसा]] (१,३,९) || १०,६४१ || ४.३३ || २४५७.५१ |- | २ || इटहरी (२) || १९,५९४ || ११.७९ || १६६१.९२ |- | ३ || इटहरी (३) || ६,५४८ || १२.४१ || ५२७.६४ |- | ४ || इटहरी (४) || १९,५१२ || ३.०५ || ६३९७.३८ |- | ५ || इटहरी (५) || २१,२३३ || ३.०२ || ७०३०.७९ |- | ६ || इटहरी (१) || ७,२५९ || ०.४५ || १६१३१.११ |- | ७ || इटहरी (६) || ६,००४ || ३.४८ || १७२५.२९ |- | ८ || इटहरी (७) || १२,३२० || ३ || ४१०६.६७ |- | ९ || इटहरी (८) || ९,१९९ || १.४८ || ६२१५.५४ |- | १० || [[खनार]] (१-३) || ६,७७९ || ३.३२ || २०४१.८७ |- | ११ || [[खनार]] (७-९) || ५,०७३ || ४.१९ || १२१०.७४ |- | १२ || [[खनार]] (४) || ४,८७० || २.०२ || २४१०.८९ |- | १३ || [[खनार]] (५-६) || ९,९३७ || ३.६७ || २७०७.६३ |- | १४ || इटहरी (९) र [[एकम्बा]] (८-९) || ६,२६६ || ७.६५ || ८१९.०८ |- | १५ || [[एकम्बा]] (१,५-७) || २,९४० || ४.५८ || ६४१.९२ |- | १६ || [[एकम्बा]] (२-४) र [[पकली]] (६-८) || ९,३०९ || ८.५१ || १०९३.८९ |- | १७ || [[पकली]] (३-५) र [[हाँसपोसा]] (७-८) || १२,१०७ || ४.९४ || २४५०.८१ |- | १८ || [[पकली]] (१-२,९) || ५,३१० || ६.८५ || ७७५.१८ |- | १९ || [[हाँसपोसा]] (४-६) || ९,२४२ || ३.१८ || २९०६.२९ |- | २० || [[हाँसपोसा]] (२) || १३,०९८ || १.८७ || ७००४.२८ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१,९७,२४१''' || '''९३.७९''' || '''२१०३.०१''' |} ==भूगोल== समुद्र सतहबाट ११६ देखि १६४ मिटरसम्मको उचाइ र कुल ९३.७८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको इटहरी नगरक्षेत्रमा आवास तथा व्यापारिक क्षेत्र ३० हेक्टरभन्दा बढी जमीनमा फैलिएको छ। भौगोलिक रूपमा इटहरीलाई हेर्दा यो सहर समथर भूभागमा अवस्थित छ। यहाँबाट २० किलोमिटरको दुरीमा [[कोशी बाँध]] रहेको छ। इटहरीबाट उत्तरमा १२ किलोमिटरको दुरीमा [[धरान उपमहानगरपालिका]] रहेको छ भने २२ किलोमिटर दक्षिणमा [[विराटनगर महानगरपालिका]] रहेको छ। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,९७,२४१ रहेको छ भने यहाँ ५०,३५० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> ==धार्मिक केन्द्र== इटहरी नगरक्षेत्रमा कृष्ण प्रणामी मन्दिर, राधाकृष्ण मन्दिर, मानवधर्म सेवा समिति,थारु बिछुधामी ग्राम थान,कचना महादेव,राजदेवी,सुन्दरदेवी,जव्दी मन्दिर, शिव मन्दिर, दक्षिणकाली मन्दिर, मनकामना मन्दिर लगायत विभिन्न धार्मिक मठ, मन्दिर तथा देवस्थलहरू छन्। [[दसैँ|दशैं]], [[भाइ टिका|भाइटीका]], [[तीज]],[[जितिया]],[[समाचकेवा]], [[तिला संङक्राइत]],[[सिरूवा पर्व]],[[होली]], [[कृष्ण जन्माष्टमी|श्रीकृष्ण जन्माष्टमी]], बुद्ध पूणिर्मा, [[लोसार|ल्होसार]], [[छठ]], [[राम नवमी]], [[ईद उल फित्र|इद]], बकरिद तथा [[रमजान]] लगायतका चाडपर्वहरू भव्य रूपमा मनाइने इटहरी नगरक्षेत्रको आफ्नै प्रकारको विशेषता छ। == मौसम == इटहरी नगर क्षेत्रमा चिसो मौसममा १०-१८ डिग्री सेन्टिग्रेड तापक्रम हुन्छ भने गर्मी मौसममा ३०-४२.३ डिग्री सेन्टिग्रेड तापक्रम हुन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} ==बाह्य कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपालका ठूला सहरहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} {{सुनसरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Itahari}} [[श्रेणी:सुनसरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका उपमहानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०५३ मा घोषित नगरपालिकाहरू|माघ]] fleubjl0ibh165no4gedsoz0v800ukx 0 6619 1357656 1318724 2026-06-03T09:59:53Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357656 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation | name = {{पृष्ठको नाम}} | native_name = | partof = | location = [[इच्छाकामना गाउँपालिका|इच्छाकामना]] - ७ [[दाहाखानी|दहखानी]], [[चितवन जिल्ला|चितवन]] | image = File:उपरदाङगढीको परिचय.jpg | image_size = | caption = | type = गढी | coordinates = {{coord|27.45|84.34|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | image_map = | image_map_caption = | controlledby = [[इच्छाकामना गाउँपालिका]] | open_to_public = छ | built = लगभग वि.सं १८०० | used = | builder = शत्रुभन्जन शाह | materials = ढुङ्गा | height = | condition = | battles = [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] | website = [http://www.ctdc.org.np/np/index.php?option=com_content&view=article&id=83&Itemid=70 आधिकारिक वेबसाइट] }} '''उपरदाङगढी''' [[चट्टान|ढुङ्गा]]ले बनाइएको चित्तार्कषक गढी हो। यो गढी [[पृथ्वीनारायण शाह]]का कान्छा छोरा राजकुमार [[बहादुर शाह]]को छोरा शत्रुभन्जन शाहले बनाएका थिए। यो गढी भर्खरै [[नेपालको एकीकरण]] हुँदै गर्दा [[नेपाल]] र [[ब्रिटिस राज|अङ्ग्रेज]]सँग हुनसक्ने सम्भावित भिडन्तलाई ख्याल गरी बनाइएको थियो। निर्माणपछि प्रशासनिक र व्यापारिक केन्द्र बनेको उपरदाङगढी [[चितवन जिल्ला]]को पुरानो सदरमुकाम रहेको गढी हो।<ref>{{Cite web|url=https://www.kayakairan.com/archives/19785|title=उपरदाङगढी ओझेलमा, सिराइचुली बेवारिसे|author=|website=कायाकैरन|date=|accessdate=२२ साउन २०८१|language=नेपाली|work=|publisher=}}</ref> [[पहाड]]को टाकुरामा रहेको गढी र [[यातायात]]को असुविधाले गर्दा वि.सं. २०१६ सालमा यहाँबाट सदरमुकाम [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] सारिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/10/495229|title=नेपाल-अंग्रेज युद्धस्थल उपरदाङगढी ओझेलमा|author=|website=अनलाइन खबर|date=|accessdate=२२ साउन २०८१|language=नेपाली|work=|publisher=}}</ref> [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार यो [[दाहाखानी|दहखानी]] वडा नम्बर ३ मा पर्दछ भने हाल यस क्षेत्र [[इच्छाकामना गाउँपालिका]]मा पर्दछ। यहाँबाट [[मनास्लु हिमाल|मनास्लु]], गणेश लगायतका हिमालहरू अवलोकन गर्न सकिन्छ। [[शक्तिखोर]]बाट लगभग एक घण्टामा यहाँ पुग्न सकिन्छ। == इतिहास == [[चितवन जिल्ला]]को पूर्व सदरमुकाम समेत हो। वि.सं २०१६ सालसम्म महत्वपूर्ण सरकारी अड्डा र अदालत सबै यसै क्षेत्रमा रहेका थिए। [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार यो [[दाहाखानी|दहखानी]] वडा नम्बर ३ मा पर्दछ भने हाल यस क्षेत्र [[इच्छाकामना गाउँपालिका]]मा पर्दछ। समुद्र सतह देखि १२७५ मिटरको उचाइमा पर्ने यस गढी [[नेपालको एकीकरण]] ताका अङ्ग्रेज विरुद्धको युद्धको बेलामा नेपाली भूमि रक्षा गर्नका लागि बनाइएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/1027831-1671241590.html|title=चितवनको पुरानो छवि: उपरदाङगढी|author=|website=नागरिक दैनिक|date=|accessdate=२२ साउन २०८१|language=नेपाली|work=|publisher=}}</ref> == चित्र दीर्घा == [[File:उपरदाङगढी.jpg|thumb|220px]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका गढीहरू]] [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] er8bs77ywqggx6cu6fammqq44uljiry 0 7544 1357581 1217620 2026-06-03T09:17:36Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357581 wikitext text/x-wiki [[File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Charity (1878).jpg|thumb|right|चित्रकार विलियम एडल्फ बोगुरेले बनाएको आमाको तस्विर]] '''आमा''' वा '''माता''' कुनै बच्चालाई जन्म दिने र पालनपोषण गर्ने अथवा शुकाणुसँग मिलेर बच्चाको विकासको लागि अण्ड प्रदान गर्ने [[महिला]]लाई भनिन्छ। आमाले बच्चालाई जन्म दिनु मात्र कर्तव्य र दायित्व होइन। उसलाई असल बानी व्यवहोरा प्रदान गरी समाजका लागि योगगदान दिन सक्ने बनाउनु पनि आमाकै जिम्मेवारी भित्र पर्छ। यसलाई हरेक आमाले आफ्नो प्राण रहुन्जेल कर्तब्य निभाइरहेकी हुन्छिन। ।।।जन्म दिने र म प्रती सद्भाव राख्ने सम्पुर्ण आमाहरु प्रती नमन।।। ==स्वास्थ्य तथा सुरक्षा== ==धार्मिक दृष्टिकोण== '''आमा'''लाई हिन्दु धर्ममा उच्च स्थानमा राखिएको छ। आमा अर्थात् '''माता''' जसलाई हिन्दु धर्ममा देवीको रूपमा पनि पुजिन्छ। तसर्थ हरेक सन्तानले आमाप्रति निर्वाह गर्नु पर्ने भुमिका पनि अथाहा छ। आमालाई '''श्री ६''' को उपाधि समेत दिइएको छ। '''श्री ६''' भनेर '''आमा, बुबा र गुरू''' लाई चिनिन्छ। जसमा आमाको पनि नाम आउँछ। ==चर्चित आमाहरू== * [[यशोदा|यसोदा]] * [[कुन्ती]] * [[सीता]] * [[पार्वती]] * [[इभ]] * [[भेनस (देवी)|भेनस]] * [[मेरी (यसुकी आमा)|मेरी]] * [[बित्याह]] * [[मायादेवी]] *सिता देवि ==यो पनि हेर्नुहोस== {{नाताहरू}} ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *{{Commons category-inline|Mothers}} *{{Wiktionary-inline|mother}} {{Commonscat|Mothers}} [[श्रेणी:परिवार]] [[श्रेणी:नाता सम्बन्ध]] f2ude3b216f4orvyyg341jd7rvtki1u 0 8096 1357607 1318633 2026-06-03T09:37:07Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357607 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = ''गणतन्त्र इन्डोनेसिया'' |conventional_long_name = गणतन्त्र इन्डोनेसिया |common_name = Indonesia |image_flag = Flag of Indonesia.svg |image_coat = National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg |symbol_type = राष्ट्रिय प्रतीक |image_map = Indonesia (orthographic projection).svg |map_caption = <!-- {{map caption|location_color=green|region=[[ASEAN]]|region_color=dark grey|legend=Location Indonesia ASEAN.svg}} --> |national_motto = ''[[Bhinneka Tunggal Ika]]''{{Spaces|2}}<small>([[Old Javanese]])<br />Unity in Diversity</small><br />'''[[Ideology|National ideology]]:''' [[Pancasila (politics)|Pancasila]]<ref>{{Cite document | url = http://countrystudies.us/indonesia/86.htm | publisher = US Library of Congress | title = Indonesia | edition = Country Studies}}</ref><ref name = "Vickers">Vickers (2005), p. 117</ref> |national_anthem = ''[[Indonesia Raya]]'' ("Great Indonesia") |official_languages = [[इण्डोनेशियन भाषा|इण्डोनेशियन]] |capital = [[नुसान्तारा]]<br>[[जाकार्ता]] |demonym = [[Demographics of Indonesia|Indonesian]] |ethnic_groups = [[Javanese people|Javanese]] ४०.६%<br>[[Sundanese people|Sundanese]] १५%<br>[[Madurese people|Madurese]] ३.३%<br>[[Minangkabau people|Minangkabau]] २.७%<br>[[Betawi people|Betawi]] २.४%<br>[[Bugis people|Bugis]] २.४%<br>[[Banten]] २%<br>[[Banjar people|Banjar]] १.७%<br>other<br>or unspecified २९.९% |ethnic_groups_year = २००० |latd=६ |latm=१०.५ |latNS=S |longd=१०६ |longm=४९.७ |longEW=E |largest_city = राजधानी |government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Presidential system|presidential]] [[constitutional republic]] |leader_title१ = [[President of Indonesia|President]] |leader_name१ = [[Susilo Bambang Yudhoyono]] |leader_title२ = [[Vice President of Indonesia|Vice President]] |leader_name२ = [[Boediono]] |legislature = [[People's Consultative Assembly]] |upper_house = [[Regional Representative Council]] |lower_house = [[People's Representative Council]] |area_rank = १५th |area_magnitude = १ E+१२ |area_km२ = १,९०४,५६९ <!--http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf--> |area_sq_mi = ७३५,३५८ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_label = [[Land area|Land]] |area_label२ = [[Water area|Water (%)]] |area_data२ = ४.८५ |percent_water = |population_census = २३७,४२४,३६३<ref name="imf2"/> |population_census_year = 2011 |population_census_rank = 4th |population_density_km2 = 123.76 |population_density_sq_mi = 323.05 |population_density_rank = 84th |GDP_PPP_year = 2011 |GDP_PPP = $1.124 trillion<ref name = "imf2">{{cite web | url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=43&pr.y=14&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=536&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title=Indonesia| publisher = International Monetary Fund | accessdate =18 April 2012}}</ref> |GDP_PPP_rank = १५th |GDP_PPP_per_capita = $४,६६६<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 122nd |GDP_nominal_year = 2011 |GDP_nominal = $845.680 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 17th |GDP_nominal_per_capita = $3,508<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 107th | HDI = 0.718 | HDI_year = २०१९ | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="2020 components">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[United Nations Development Programme]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215155214/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|archive-date=15 December 2020|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = १०७औ |HDI_category = <span style="color:#fc०;">medium</span> | Gini = 38.2 | Gini_year = २०१९ | Gini_change = increase <!--/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |title=GINI index (World Bank estimate) – Indonesia |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ID|publisher=[[World Bank]]|access-date=15 April 2021}}</ref> | Gini_rank = {| class="wikitable" |- |sovereignty_type = [[Indonesian National Revolution|Independence]] |sovereignty_note = [[नेदरल्यान्ड|नेदरल्याण्ड्स]]बाट |established_event२ = [[Proclamation of Indonesian Independence|Declared]] |established_date२ = १७ August १९४५ |established_event३ = [[Dutch–Indonesian Round Table Conference|Acknowledged]] |established_date३ = २७ December १९४९ |currency = [[Indonesian rupiah|Rupiah]] (Rp) |currency_code = IDR |time_zone = various |utc_offset = +७ to +९ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = Left <!--Note that this refers to the side of the road used, not the seating of the driver--> |cctld = [[.id]] |calling_code = [[+६२]] |website = [http://www.indonesia.go.id/en.html indonesia.go.id] |footnotes = }} '''इन्डोनेसिया''' ({{IPAc-en|audio=En-us-Indonesia.ogg|ˌ|ɪ|n|d|ə|ˈ|n|iː|ʒ|ə}} {{Respell|IN|də|NEE|zhə}} or {{IPAc-en|ˌ|ɪ|n|d|oʊ|ˈ|n|iː|z|i|ə}} {{Respell|IN|doh|NEE|zee-ə}}), आधिकारिक नाम '''गणतन्त्र इन्डोनेसिया''' ({{lang-id|गणतन्त्र इन्डोनेसिया}} {{IPA-may|rɛpʊblik ɪndonesia|id}}) दक्षिण पूर्व [[एसिया]] र ओशेनियामा स्थित एक देश हो। १७,५०८ द्वीपहरू भएको यस देशको जनसङ्ख्या लगभग २३ करोड छ, यो विश्वको चौथो सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भयेको देश हो र विश्वमा सबैभन्दा धेरै मुस्लिम जनसंख्या भएको देश हो। यस देशको राजधानी जकार्ता हो। यस देशको भौगोलिक सीमा पापुआ न्यू गिनी, [[पूर्वी टिमोर]] र [[मलेसिया|मलेशिया]]सँग मिलेको छ, जबकि अन्य छिमेकी देशहरू [[सिङ्गापुर|सिङ्गापुर]], [[फिलिपिन्स]], [[अस्ट्रेलिया]] र [[भारत]]को [[अन्डमान र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान र निकोबार द्वीप समूह]] क्षेत्र शामेल छन। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == बाहिरी लिङ्कहरू == * {{Wikivoyage-inline|Indonesia|इन्डोनेसिया}} * {{Commonscat-inline|Indonesia|इन्डोनेसिया}} {{एसिया}} {{कमन्सश्रेणी|Indonesia}} [[श्रेणी:एसिया]] [[श्रेणी:देशहरू]] jdeam3c1jn7qm3pscxdnwa7r1zmq908 0 8304 1357645 1353348 2026-06-03T09:54:13Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357645 wikitext text/x-wiki {{Infobox North-East India}} '''पूर्वोत्तर भारत''' , [[भारत]]को सुदुर पूर्वीय क्षेत्रहरूको तर्फ सङ्केत गर्दछ जसमा एक साथ जोडिएको '''सात दिदि-बहिनीहरु'''को नामबाट प्रसिद्ध राज्य, [[सिक्किम]] र उत्तरी बङ्गालको केही भाग ([[दार्जिलिंग|दार्जीलिंग]], जलपाईगुडी र कूच बिहार जिल्ला) शामिल छं। पूर्वोत्तर भारत सांस्कृतिक दृष्टिबाट भारतको अरु राज्यहरू भन्दा भिन्न छ। भाषिक दृष्टिकोणबाट यो क्षेत्र तिब्बती-बर्मी भाषाहरूको धेरै प्रचलनको कारण अलगबाट पहचानिन्छ। यस क्षेत्रमा उ दृढ जातीय संस्कृति व्याप्त छ जुन संस्कृतिकरणको प्रभावबाट बची रह गई थियो। यसमा विशिष्ट श्रेणीको मान्यता प्राप्त आठ राज्य पनि छं । यी आठ राज्यहरूको आर्थिक र सामाजिक विकासको लागि १९७१ मा नर्थ ईस्टर्न काउन्सिल (NEC)<ref>[http://necouncil.nic.in/ उत्तर पूर्व परिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415001111/http://necouncil.nic.in/ |date=2012-04-15 }}</ref> को गठन एक केन्द्रीय संस्थाको रूपमा गरिएको थियो, नर्थ ईस्टर्न डेवेलपमाट फाइनहरूस कारपोरेशन लिमिटेड (NEDFi)<ref>[http://www.nedfi.com/about_nedfi.htm नर्थ ईस्टर्न डेवलपमाट फाइनहरूस कर्पोरेशन लिमिटेड.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325021159/http://www.nedfi.com/about_nedfi.htm |date=2012-03-25 }}</ref> को गठन ९ अगस्ट १९९५ लाई गरिएको थियो र उत्तरपूर्वीय क्षेत्र विकास मन्त्रालय (DoNER)<ref>[http://mdoner.gov.in/ पूर्वोत्तर क्षेत्रको विकासका मंत्रालय]</ref><ref>[http://www.northeastvigil.in पूर्वोत्तर निगरानी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070504033809/http://www.northeastvigil.in/ |date=2007-05-04 }} बाट [http://www.northeastvigil.in/facts/?p=116 पूर्वोत्तर क्षेत्रको विकास मंत्रालय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719073539/http://www.northeastvigil.in/facts?p=116 |date=2011-07-19 }}</ref> को गठन सेप्टेम्बर २००१ मा गरिएको थियो। उत्तरपूर्वीय राज्यहरूमा सिक्किम १९४७ मा एक भारतीय संरक्षित राज्य र १९७५ मा एक पूर्ण राज्य बन्यो । [[पश्चिम बङ्गाल]]मा स्थित सिलीगुडी करिडोर जसको औसत चौडाई २१ किलोमीटर देखी ४० किलोमीटरको बीच छ, उत्तरपूर्वीय क्षेत्रलाई मुख्य भारतीय भू-भागबाट जोड्दछ। यसको सीमानाको २००० किलोमीटर भन्दा पनि धेरै क्षेत्र अन्य देशहरू : [[नेपाल]], [[चीन]], [[भुटान]], [[म्यानमार|बर्मा]] र [[बङ्गलादेश]]सँग जोडिएको छ। ==इतिहास== [[File:Assam MK Lion.JPG|thumb|right|180px|असममा बाइहाटा गरियालीको नजीकै मदन कामदेवमा एक क्रूर सिंह उत्खनन भएको छ जुन शक्तिशाली कामरूप-पालसको प्रतिनिधित्व छ (सी. 9 वीं-10 औँ शताब्दी ई.)]] [[File:Assam in 1950s.png|thumb|left|230px|१९५०को दशकमा असमरा राज्यको नक्सा]] {{See also|Political integration of India}} भारतको स्वतन्त्रता पछि ब्रिटिश भारतको उत्तरपूर्वीय क्षेत्रलाई [[असम]]लाई एकल राज्यको अन्तर्गत वर्गीकृत गरियो। पछि स्वतन्त्र त्रिपुरा कमेटी जस्ता धेरै स्वतन्त्रता आन्दोलन समस्त उत्तरपूर्वीय राज्यहरूलाई असमको अन्तर्गत समूहीकृत गरेको विरोधमा चलाईएको थियो। १९६०-७० को दशकमा नागाल्यान्ड, मेघालय र मिजोरम राज्यहरूको गठन गरिएयो। असमको राजधानी [[शिलांग|शिलंग]]बाट [[दिशपुर|दिसपुर]] विस्थापित गररियो, जुन अब [[गुवाहाटी]]को एक भाग हो। शिलंग मेघालयको राजधानी बन्यो. यी सबै राज्यहरूको साथ यिनको अनौठो संस्कृति र इतिहास जोडिएको छ। यस मध्ये अधिकांश क्षेत्र [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिश राज]]को समयमा भारतको मुख्यधारामा शामिल गरिएको थियो जब ब्रिटिश औपनिवेशिक अधिकारिहरूले पारंपरिक अलग अलग सीमानाहरू भएका राज्यहरूलाई आफ्नो क्षेत्र र बाह्य शक्तिहरूको बीच एक मध्यवर्ती क्षेत्र बनाउनको लागि जोड दिए (जस्तै: उत्तरपूर्वमा [[असम]], मणिपुर र [[त्रिपुरा]] र उत्तरपश्चिममा बलुचिस्तान तथा उत्तर पश्चिम सीमान्त प्रदेश). १९४७ मा स्वतन्त्रता पछि भारतीय राज्यहरू र राजनीतिक प्रणालिहरूको विस्तार एक चुनौती रहेको छ।<ref>वर्गीज, वी. जी. (2001) ''[http://www.bgverghese.com/northeast.htm अनफिनिश्ड बिजनिस यी द नर्थ ईस्ट: पौइंटर्स टुवर्ड्स रिस्ट्रक्चरिंग एन्ड रिसर्जेन्स]'' , सातौँ कमल कुमारी स्मारक व्याख्यान, गुवाहाटी</ref> अरुणांचल प्रदेशको अधिकांश भागमा [[चीन]] आफ्नो दावा गर्दछ।{{Citation needed|date=April 2010}} [[१९६२]]मा भए [[भारत-चीन युद्ध]]को कारण [[चीन र भारतको राजनीतिक सम्बन्ध|चीन-भारत सम्बन्धों]]मा तिक्तता आयो। युद्धको कारणलाई लिएर अब पनि भारत र चीन दुइटै पक्षहरूको स्त्रोतहरूमा विवाद छ। १९६२ मा युद्धको दौरान, [[जनवादी गणराज्य चीन|पीआरसी]] (PRC)ले १९५४ मा भारतद्वारा बनाईएका एनइएफए (NEFA) (उत्तर-पूर्वीय सीमांत संस्था)को अधिकांश भागमा कब्जा गर्यो। तर पनि, शीघ्र नैं चीनले स्वयं नैं जीतको घोषणा गर्यो र यू.एन. (U.N.)मा [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]को वीटोको कारण [[मैकमहोन रेखा|मैकमोहन लाईन]]सम्म फिर्ता गयो र [[१९६३]] मा युद्धका समयमा बन्दी बनाएको कैदिहरूलाई पनि छोडिदियो। यो क्षेत्र आफ्नो अनौठो संस्कृति, हस्तकला, मार्शल आर्ट र प्राकृतिक सुन्दरताका लागि जानिन्छ। यस क्षेत्रको समस्याहरूमा विद्रोह, बेरोजगारी, मादक पदार्थहरूको सेवन र आधारभूत सुविधाहरूको अभाव हो। १९९० को दशकमा आर्थिक उदारीकरणको सुरुवातबाट नैं अध्ययनहरूका माध्यमबाट यो प्रकट भएको छ कि विकासका मामिलामा यो क्षेत्र अन्य क्षेत्रहरूको तुलनामा पछाडी परेको छ। ==भूगोल== [[File:ZemathangGlacierView.jpg|thumb|right|235px|सिक्किमबाट हिमालयको दृश्य.]] उत्तरपूर्वीय भारतको जलवायु मुख्यतः नम अर्ध-ऊष्णकटिबंधीय छ र ग्रीष्मकाल गर्म अनि उमस भरा हुन्छ तथा अत्यधिक वर्षा हुन्छ र हल्का ठण्ड पड्दछ। भारतको पश्चिमी तटको साथ साथ, यस क्षेत्रमा पनि [[भारतीय उपमहाद्वीप]]को केही बचेको वर्षा वन स्थित छं. [[अरुणाचल प्रदेश]] र सिक्किम राज्यहरूको पर्वतीय जलवायु ठण्डी हिमाच्छादित सर्दिहरूको साथ हल्का गर्म छ। ==राजनीतिक मुद्दाहरू== [[File:Naga female by retlaw snellac.jpg|right|150px|thumb|नागाल्यान्डको नागा किशोरी]] {{See also|Insurgency in Northeast India}} बेलायती साम्राज्यवादको परिणामस्वरूप उत्तरपूर्वी राज्यहरूको पृथकताबाद त्यसै बेला देखी शुरू भएको थियो जब यस क्षेत्रलाई आफ्नो पारंपरिक व्यवसायिक भागीदारहरू ([[भुटान]], म्यानमार र भारत-चीन)बाट अलग गरिन लागेको थियो।<ref>बरुआ, संजीब (2004), ''बिटवीन साऊथ एन्ड साऊथईस्ट एसिया नर्थईस्ट इन्डिया एन्ड लुक ईस्ट पलिसी'' , सेनिसियस पेपर 4, गुवाहाटी</ref> १९४७ मा भारतीय स्वतन्त्रता र विभाजनले यस एकाकी क्षेत्रलाई भंग गर्दै यसलाई एक स्थल सीमाना क्षेत्र बनाई दियो जो ढिलो गरी जनकारी भयो, तर अहिलेसम्म यसमा अध्ययन गर्न सकिएको छैन।<ref>[http://www.freeindiamedia.com/economy/19_june_economy.htm सातौँ कमल कुमारी स्मारक व्याख्यान] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060525001240/http://www.freeindiamedia.com/economy/19_june_economy.htm |date=2006-05-25 }}.</ref> शीघ्र नैं यो मुख्याधाराको भारतको लागि एक आबद्ध बजार बन्यो.<ref name="khanna2005">खन्ना, सुशील: (2005) ''[http://www.india-seminar.com/2005/550/550%20sushil%20khanna.htm आर्थिक अवसर वा जारी ठहराव]'' संगोष्ठी, जून 2005.</ref> उत्तरपूर्वीय राज्यहरूमा मतदाताहरूको तुलनात्मक प्रतिशत कम छ (भारतको कुल जनसङ्ख्याको ३.८ प्रतिशत) यस लागि तिनलाई [[लोक सभा]]को कुल ५४३ स्थानहरू मध्येबाट मात्र २५ स्थानहरू (कुल सीटहरूको ४.६ प्रतिशत) नैं बाडिएको छ। उत्तरपूर्वीय राज्य धेरै जातीय समूहहरूको गृहभूमि छन् जुन स्व-रक्षणमा लागेका छन।{{Dubious|date=November 2008}}{{Citation needed|date=June 2008}} हालको समयमा, यसमध्ये केही संघर्षहरूले हिंसक रूपले लियो जसको फलस्वरूप [[उल्फा]] (ULFA), एनएलएफटी<ref>[http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/tripura/terrorist_outfits/NLFT.HTM त्रिपुराको नैशनल लिब्रेशन फ्रंट] - दक्षिण एशियली आतंकवाद पोर्टल</ref> (NLFT), एनडीएफबी<ref>[http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/assam/terrorist_outfits/Ndfb.htm नैशनल डेमोक्रेटिक फ्रंट अफ बोडोल्यान्ड (एनडीऍफबी (NDFB)) - असमको आतंकवादी समूह] - दक्षिण एसिया आतंकवाद पोर्टल</ref> (NDFB) र एनएससीएन<ref>[http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/nagaland/terrorist_outfits/NSCN_K.HTM नैशनल सोशलिस्ट कौंसिल अफ नागाल्यान्ड - खपलंग] - दक्षिण एसिया आतंकवाद पोर्टल</ref> (NSCN) जस्ता सशस्त्र विद्रोही समूहहरूको प्रसार हुन थाल्यो। १९६२ को [[भारत-चीन युद्ध]]को शीघ्र पछि नैं र विशेष रूपबाट क्षेत्रमा विद्रोह उठे पछी, यहाँ नियमहरूमा सुरक्षा प्रभाव बढाईएको।<ref>संजीब बरुआ (2001) ''[http://www.manipuronline.com/features/January2005/governorsasgenerals23_1.htm जनरल्स एस गवर्नर्स: डी खुट्टा्लेल पलीटिकल सिस्टम अफ नर्थईस्ट इन्डिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703000202/http://www.manipuronline.com/features/January2005/governorsasgenerals23_1.htm |date=2009-07-03 }}, २४ अप्रिल २००९'' लाई पुनःप्राप्त</ref><br> केहि समयदेखी यस क्षेत्रको नियम निर्माताहरू र अर्थशास्त्रीहरूको बीच यस तथ्यलाई व्यापक स्तरमा मान्यता दिईएको छ कि उत्तरपूर्वीय क्षेत्रको विकासमा अवरोधको प्रमुख कारण यसको भौगोलिक अवस्थिति हो।<ref>सचदेवा, गुलशन. पूर्वोत्तरको अर्थव्यवस्था: नीति, वर्तमान शर्तहरू र भविष्यको सम्भावनाहरू. नयाँ दिल्ली: कोणार्क प्रकाशक, 2000, पृष्ठ. 145.</ref> [[विश्वव्यापीकरण|भूमण्डलीकरण]] आएको फलस्वरूप विक्षेत्रीकरण र सीमाना रहित विश्वको धारणाको प्रसार भएको छ जसलाई प्रायः आर्थिक एकीकरणको साथ जोडिन्छ। यसको सीमानाको ९८ प्रतिशत भाग चीन, म्यांमार, भुटान, बङ्गलादेश र नेपालको साथ भएको कारण [[विश्वव्यापीकरण|भूमण्डलीकरण]]को युगमा उत्तरपूर्वीय भारतमा विकासकहरू सम्भावनाहरू धेरै छं।<ref>थोंग्खोलाल होकिप, "भारतको पूर्वोत्तर नीति: निरंतरता र बदलाव" http://www.freewebs.com/roberthaokip/articles/India's_Northeast_Policy_Continuity_and_Change.pdf</ref> परिणामस्वरूप, बुद्धिजीविहरू र राजनीतिज्ञहरूको बीच एक नयाँ नीति विकसित भयो कि एक मात्र दिशा जसको तर्फ उत्तरपूर्वीय क्षेत्रलाई अभिमुख हुनुपर्दछ, उ यो छ कि शेष भारतको साथ राजनीतिक एकीकरण र शेष एसिया, विशेष गरेर पूर्व र दक्षिणपूर्व एसियाको साथ आर्थिक एकीकरणद्वारा नैं विकासको नयाँ मार्ग खुल्नेछ्न् किनभनें शेष भारतबाट आर्थिक एकीकरणको फलस्वरूप कुनै विशेष लाभ प्राप्त भएको छैन। यस नयाँ नीतिको विकासको साथ भारत सरकारले उत्तरपूर्वीय क्षेत्रको विकासको लागि "हेर पूर्व" नीति घोषित गरेको छ। यस नीतिको उल्लेख बाह्य मामलाको मन्त्रालयको २००४ को वर्षांत समीक्षामा छ, जसमा भनिएको छ कि: "भारतको हेर पूर्व नीतिलाई अब यूपीए (UPA) सरकार द्वारा नयाँ आयाम दिइएको छं. विशेष गरेर आफ्नो पूर्वीय तर्फ उत्तरपूर्वीय क्षेत्रको लागि, बीआईएमएसटीयसै (BIMSTEC) मा र भारत-एएसइएएन (ASEAN) शिखर वार्ताद्वारा, दुबैको अर्थव्यवस्था र सुरक्षा हितहरूको लागि अनिवार्य रूपबाट जोडदै, अब भारत एएसइएएन (ASEAN) देशहरूको साथ साझेदारी तर्फ विचार गर्दैछ।"<ref>इयर एन्ड रिव्यू 2004, विदेशी मामलाहरूको मंत्रालय, भारत सरकार. नयाँ दिल्ली.</ref> ==समुदाय== * [[असमिया जाति|असमिया]] * बिश्नुप्रिया मणिपुरी * बोडो * दिमासा * गारो * [[भारतीय गोरखा|गोरखा]] * कार्बी * खासी * कुकी * मणिपूर्ण * मिजो * नागा * रभा * राजबोंगशी * तिवा * त्रिपुरी * बङ्गाली ==यी पनि हेर्नुहोस्== * [[उत्तर भारत]] * [[दक्षिण भारत]] * [[पूर्वी भारत|पूर्व भारत]] * पश्चिम भारत * सेवेन सिस्टर्स स्टेट्स * उत्तर पूर्व भारतमा ईसाई मूल्यवर्गको सूची * पूर्वोत्तर भारतबाट साहित्य * पूर्वी फेयर म्युजिक फाउण्डेशन ==नोट्स== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|North East India}} * [http://easternfare.com/north-east-india-on-facebook.htm फेसबुकमा पूर्वोत्तर भारत - एक पूर्वी फेयर पहल] * [http://www.easternpanorama.in/ पूर्वी पैनोरमा - पूर्वोत्तर भारतको प्रथम समाचार पत्रिका] * [http://www.telegraphindia.com/1100409/jsp/northeast/story_12320117.jsp फेसबुकमा पूर्वोत्तर भारत - टेलीग्राफ] * [http://hmar.net/ पूर्वोत्तर भारतमा स्वदेशी हमार (Hmar) मानिसहरूको इन्फोबेस] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626134037/http://hmar.net/ |date=2009-06-26 }} * [http://www.sinlung.com/ सिंलुंग - पूर्वोत्तर भारतको समाचार] * [http://www.sinlung.net/ सिंलुंग नेटवर्क - पूर्वोत्तर व्यापार निर्देशिका] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081107034600/http://sinlung.net/ |date=2008-11-07 }} * [http://www.northeastvigil.in/ पूर्वोत्तर जागरण - पूर्वोत्तरमा इंफर्मेशनको ठूला र सबैभन्दा पुरानो इंफर्मेशन भंडार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070504033809/http://www.northeastvigil.in/ |date=2007-05-04 }} * [http://www.ignca.nic.in/asp/showbig.asp?projid=cft2 पूर्वोत्तरमा जनजातीय समूहहरूको कला] * [http://www.photojournal.co.uk/timothy_allen_latest_choose.html पूर्वोत्तर भारतको सेवेन सिस्टर्स स्टेट्सबाट तस्वीरहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100403064918/http://www.photojournal.co.uk/timothy_allen_latest_choose.html |date=2010-04-03 }} * [http://www.bishnupriyamanipuri.com/ बिश्नुप्रिया मणिपुरी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207150323/http://bishnupriyamanipuri.com/ |date=2011-02-07 }} * [http://www.northeastindianews.com/ पूर्वोत्तर भारत न्यूजलाईन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415084637/http://www.northeastindianews.com/ |date=2011-04-15 }} {{कमन्सश्रेणी|Northeast India}} [[श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित]] [[श्रेणी:उत्तरपूर्वी भारत| ]] [[श्रेणी:भारतका क्षेत्रहरू]] ew5gcb017stszs940rzaq21hykpiduy 0 8829 1357611 1318642 2026-06-03T09:40:02Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357611 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = इन्द्रावती नदी/ मेलम्ची खोला | image = IndrawatiRiver kavre.JPG | image_size = | image_caption = नदीको एक दृश्य | map = | map_size = | map_caption = | source1_location = [[हिमालय]] | mouth_location = [[दोलालघाट]]मा [[सुनकोशी नदी]] | mouth_coordinates = {{coord|27.646|85.704|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type1 = देश | subdivision_name1 = [[नेपाल]] | progression = | length = | source1_elevation = | mouth_elevation = | discharge1_avg = | basin_size = | river_system = [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] | tributaries_left = | tributaries_right = }} '''इन्द्रावती नदी''' [[नेपाल]]को [[सुनकोशी नदी]]को सहायक नदी, सप्तकोशी नदी प्रणालीको सहायक नदी र नेपालको एक प्रमुख नदी हो।<ref name=Sharma96>Sharma, U. P. (1996). ''Ecology of the Koshi river in Nepal-India (north Bihar): a typical river ecosystem''. In: Jha, P. K., Ghimire, G. P. S., Karmacharya, S. B., Baral, S. R., Lacoul, P. (eds.) ''Environment and biodiversity in the context of South Asia''. Proceedings of the Regional Conference on Environment and Biodiversity, March 7–9, 1994, Kathmandu. Ecological Society, Kathmandu. Pp 92–99.</ref> १९औँ शताब्दीसम्म यसलाई 'मेलम्ची' वा 'मेलम्चु' भन्ने गरिएको थियो।<ref>Malla, K. P. (1983). River-names of the Nepal valley: A study in cultural annexation. Contributions to Nepalese Studies 10 (2): 57–68.</ref>मेलम्ची नदीको पानी धमिलो हुन्छ भने इन्द्रावती नदी सङ्ग्लो गरि बग्छ। इन्द्रावती नदीको मुहान [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]]को [[भोताङ|भोटाङ्ग]] भन्ने गाउँ माथि पर्ने लेक पाँचपोखरीमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.kathmandukhabar.com/archives/32397 |title=मेलम्ची र इन्द्रावती नदीको दोभान |date=2019-06-03 |website=काठमान्डु खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-10-02 }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>यसै नदीको नाउँमा नेपालको [[ईन्द्रावती गाउँपालिका|इन्द्रावती गाउँपालिका]]को नामकरण गरिएको छ। ==नदी== इन्द्रावती नदीको स्रोत [[हिमालय]]को दक्षिणी भीरमा अवस्थित छ। यसको माथिल्लो जलमार्ग ठाडो ढलान, नदी उपत्यकामा विशाल ढुङ्गाहरू र चट्टानहरूसँगै तीव्र पानीको धारा यस नदीको प्रमुख विशेषता हो। यो अल्पाइन, उप-अल्पाइन र समशीतोष्ण जङ्गलहरू भएर प्रवाहित हुने गर्छ। मानव बस्तीहरूलाई यो नदीको तल्लो जलमार्गले भेट्छ। इन्द्रावती नदीको जलग्रहण क्षेत्रमा काठमाडौँ घाटीको पूर्वी ढलान सम्मिलित छ र इन्द्रावती- सुनकोशी नदीसम्म फैलिएर रहेको छ।<ref>{{cite book |author= Negi, S. S. |year=1991 |url=https://books.google.com/books?id=5YtUShKY8zcC&pg=PA75&lpg=PA75&ots=_HegZ4tAc-&sig=gLxc8BGeUj6XCHv7q9j0bEjvEtM&hl=en&ei=hUztS4HKA4O1rAeQhdDQBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBgQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false |title=Himalayan Rivers, Lakes, and Glaciers |chapter=Indravati River |page= 75 |publisher=Indus Publishing Company |location=New Delhi}}</ref> इन्द्रावती नदी, नेपालको राजधानी [[काठमाडौँ]]लाई नेपाल-[[तिब्बत]] सीमालाई जोड्ने [[अरनिको राजमार्ग]]मा अवस्थित दोलालघाटमा सुनकोशी नदीमा मिसिन्छ।<ref>{{cite book |author= Dorje, G. |url = https://books.google.com/books?id=DDLAqIckCHkC&pg=PA821&lpg=PA821&source=bl&ots=AlwelEBbIt&sig=5_WLQjLZA8kUEaMzUXhmpZOu1x0&hl=en&ei=z0LvS_P2EJO5rAekypmUBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBUQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false |title=Tibet Handbook: with Bhutan |year=1999 |publisher=Footprint Handbooks |location=Bath}}</ref> ==कोशी नदी प्रणाली== कोशी नदी पूर्वी नेपालमा बग्ने गर्दछ। नदीको स्वरूप विकास गर्नको लागि पूर्व-मध्य नेपालमा सम्मिलित हुने सात नदीहरूको कारण यसलाई सप्तकोसी नदी समेत भन्ने गरिएको छ। कोशी नदी प्रणाली बनाउने प्रमुख नदीहरू सुन कोशी, इन्द्रावती, ताम्मा कोशी (वा तामा कोशी), भोटे कोशी, दुध कोसी, अरुण र तमोर नदीहरू रहेका छन्। सप्तकोशी नदी चतरा खोल्सा हुँदै उत्तरी [[बिहार]]मा एक समान दिशामा बग्ने गर्दछ र अन्त्यमा [[गङ्गा नदी]]मा मिसिने गर्दछ।<ref name=Sharma96/><ref>{{cite book |author= Negi, S. S. |year=1991 |url=https://books.google.com/books?id=5YtUShKY8zcC&pg=PA89&lpg=PA89&source=bl&ots=_HegZ9tvi0&sig=LBfqD_upzK4XiqvS9l8iEDBXuMo&hl=en&ei=Hg7uS__cL4TDrAfhxMiTBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBUQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false |title=Himalayan Rivers, Lakes, and Glaciers |chapter=Kosi River System |publisher=Indus Publishing Company |location=New Delhi |pages= 89–90}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://pustakalaya.org/view.php?lang=en&pid=Pustakalaya:4143 इन्द्रावती नदी]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{RiversOfNepal}} {{कमन्सश्रेणी|Indrawati River}} [[श्रेणी:नेपालका नदीहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नदीहरू]] qnh0adn4r1bue71u7o4efmllyci2w1w 0 9145 1357533 1306956 2026-06-03T08:43:50Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357533 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict |conflict=अलौ पर्व |image=Jung Bahadur Rana.jpg |caption=श्री श्री श्री ३ महाराज जङ्गबहादुर राणाजी |date=१९०४ साउन |place=[[नेपाल]] [[अलौ]]|result=जंग बहादुरको विजय |combatant1='''[[नेपाली सेना]]''' |combatant2=राजेन्द्रको जङ्गबहादुर बिरोधी सेना |commander1=''' [[जङ्गबहादुर राणा|जंग बहादुर कुँवर]]''' |commander2=[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]<br> ''गुरूप्रसाद शाह '' |casualties1=0 |casualties2=300 }} '''अलौ पर्व''' राजा राजेन्द्र र जङ्गबहादुरको सेना बीच हालको पर्सा, अलौमा भएको लडाइँ हो। त्यस युद्धमा जङ्गबहादुरको सेनाले राजा राजेन्द्रको सेनालाई पराजित गरि राजालाई कैद गरियो। [[भण्डारखाल पर्व]]पछि राजा राजेन्द्र विक्रम शाह पनि रानीसँगै केही समयका लागि काशी गए। तर राजा नफर्केर षड्यन्त्रमा व्यस्त रहेकाले प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुरले वि. सं. १९०४ मा राजालाई पदच्युत गरी युवराज सुरेन्द्रलाई गद्दीमा राखे। राजा राजेन्द्र केही समयका लागि मात्र काशी गएका भए पनि त्यहाँ जम्मा भएका भारदारहरूको उक्साहटमा लागेर जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने षड्यन्त्र गर्न लागे। जङ्गबहादुरले राजासंगै पठाएका आफ्ना गुप्तचरहरू द्वारा काशीमा भएका सबै षड्यन्त्र एवम् योजनाको बारम्बार जानकारी पाईरहन्थे। जसको परिणाम स्वरुप राजा राजेन्द्र विक्रम शाहका सैनिक टोलीलाई बिरगन्ज नजिकै अलौ भन्ने ठाउँमा बाटो ढुकी सबैको हत्या गरियो र राजा राजेन्द्र शाहलाई गिरफ्तार गरी जरबन्दमा राखियो। यस पर्वलाई नेपालको इतिहासमा "अलौ पर्व" को नामले उल्लेखित छ। "अलौ पर्व" वि. सं. १९०४ साउन महिनामा राजा राजेन्द्रको समयमा उनी बनारसबाट फर्केर नेपाल आउँदा वीरगन्ज नजीकै [[अलौ]] भन्ने ठाउँमा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर राणाा]]को हातबाट सत्ता फर्काउन गरिएको सैनिक विद्रोहको प्रयासको उपज हो। ==पृष्ठभूमि == ===भण्डारखाल पर्व=== ===रानीको निर्वासन तथा राजाको तीर्थयात्रा === [[भण्डारखाल पर्व]]पछि रानी लक्ष्मीदेवी राज्यबाट निकाला भै दुई छोराहरू सहित काशी गइन्। राजा राजेन्द्र विक्रम शाह पनि रानीसँगै तीर्थयात्राका निम्ति काशी वा बनारस जान भनी अग्रसर भए। यिनलाई काशीतर्फ जान बाट रोक्न नवनियुक्त मुख्तियार वा प्राइम मिनिस्टर जनरल जङ्गबहादुर कुँवरले आफ्नो तर्फबाट सक्दो प्रयास गरे। तर राजाको दृढ निश्चयका अगाडि यिनको केही चलेन। आखिर तीर्थयात्रमा जान अनुमति प्रदान गर्न यिनलाई पनि करै लाग्यो। फलस्वरुप, प्राइम मिनिस्टर जनरल जङ्गबहादुर को निर्देशन अनुसार, "म तीर्थयात्राबाट फर्किएर नआएसम्म मेरो प्रतिनिधि भई देशको राजकाज तिमीले नै चलाउनू, कथंकदाचित म त्यहाँ पक्रिएमा तिमीले गद्दीमा बसे हुन्छ। म नआएमा मेरो उमेर ४० वर्ष पूरा भएपछि तिमीले गद्दीमा बसे पनि हुन्छ"<ref name="अब यस्तो कहिल्यै नहोस्">{{cite book|title=[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]|author=[[बाबुराम आचार्य ]]|page=१९५|date=फागुन २०६१|publisher=फाइनप्रिन्ट बुक्स|isbn=978-9937-665-40-7|url=}}</ref> भन्ने अधिकारपत्रका साथ युवराज सुरेन्द्र विक्रम शाहलाई आफ्नो प्रतिनिधि नियुक्त गरेर १९०३ साल पुषकृष्ण पञ्चमी मङ्गलबारका दिन ८ घडि ३२ पलाको साइतमा (१९०३ मङ्सिर १० गते) नेपालसरहद पार गरी भारत प्रवेश गरे। राजेन्द्रविक्रमको काशी आगमनको सूचना पहिले नै प्राप्त भएको हुँदा इष्टइण्डिया कंपनीका तर्फबाट कुवाडिमा डेरा दण्डाको राम्रो प्रबन्ध गरी दिएको थियो। ===राजा तथा निर्वासित भारदारको भेट === कुवाडिदेखि नै जङ्गबहादुरका विरोधीहरू राजेन्द्रविक्रमको संपर्कमा आउन थालिसकेका थिए। राजेन्द्रविक्रम शाहको निर्वासित भारदारहरूसँग भेट्ने क्रममा अरू तीव्रता आउन थाल्यो। कोतपर्व तथा अन्य विभिन्न समयमा नेपालबाट भागेर गएका भारदारहरूसँग राजाको भेट भयो। यसै क्रममा गोरखपुरमा बसेका प्रभु शाहलाई पनि वनारसमा भेटगर्न आऊ भनी बोलावटको पत्र गएको थियो।| संवत् १९०३ साल पुष शुक्लषष्ठी बृहस्पतिवार का दिन छपरावाट राजेन्द्रविक्रमले वनारसका लागि प्रस्थान गरे। यसवेला सम्ममा श्री ५ राजेन्द्र र प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुरका बिचको खाडल झन्झन् गहिरो र चौडा हुँदै गइरहेको थियो। यस्तो सथितिमा जङ्गबहादुरले राजालाई नेपाल फर्कन बारम्बार अनुरोध पत्र पठाइरहे। तसर्थ राजेन्द्रविक्रम शाह महारानी राज्यलक्ष्मी र चौतरीया गुरुप्रसाद शाह आदि निर्वासित भारदारहरूको सल्लाह बमोजिम अन्य पुराना बागीहरूलाई समेत प्रभावमा पारी जङ्गबहादुरलाई सिध्याउने योजनामा संलग्न हुन पुगे। यसै सिलसिलामा उदयबहादुर र सम्शेरवहादुर पाँडेलाई, माथवरसिंह थापा लगायतका भारादारसहित "तेरा बाबु वीरकेशर पांडेलाई मार्ने पनि जङ्गबहादुर नै हो तसर्थ म मुडको वदला मुड बक्सौला<nowiki>''</nowiki> तं डराउनुपर्दैन भनी राजेन्द्रविक्रमले खातिरदारीको पंजा-पत्र गरी आफ्नो पक्षमा मिलाएका थिए। लगभग तीन महिनाको वनारस बसाइपछि आफ्ना विशेष सहयोगीहरूको परामर्शमा श्री ५ राजेन्द्रविक्रम महारानी राज्यलक्ष्मीलाई पनि पुनः दरबारमा भित्र्याउने उद्देश्य लिएर नेपाल फर्कने तरखरमा लागे। संवत् १९०३ साल चैत७ गते बृहस्पतिवार दिनको १६ घडि १५ पलाको साईतमा वनारसबाट प्रस्थान गरी चैतशुक्ल नवमी अर्थात् रामनवमीका दिन दरवार प्रवेश गर्नेछु तसर्थ कान्छा बडामहारानीलाई जसरी हुन्छ त्यही साईतमा नेपाल फर्काउने काम गर भनी जीवनाथ शर्मालाई राजेन्द्रविक्रमले पत्र लेखेथे२२। परन्तु राजेन्द्रविक्रमको यो अभियान पनि सफल हुन सकेन। निर्वासित भारादार र श्री ५ राजेन्द्रका बीच भएको सरसल्लाह र योजनाका एक एक सूचना खड्गबहादुरहरू द्वारा प्राप्त भैरहेकाले राजेन्द्रविक्रम कुन उद्देश्य लिएर नेपाल फर्कदैछन् भन्ने कुरा पनि जङ्गबहादुरवाट छिपेको थिएन। तसर्थ रामनवमीका दिन हनूमान्ढोका प्रवेश गर्ने श्री ५ राजेन्द्रको यो योजना पनि असफल रह्यो र उनी सुगौलीमै रोकिन बाध्य भए।। आफ्ना सारा कार्यक्रम र योजना विफल भएपछि राजेन्द्रविक्रम निकै आत्तिए। स्थितिलाई सामान्य पार्ने विचारले "हामी दुईका बीचमा फाटो ल्याउने उद्देश्यले कसैले केही कुरा सुनाए पनि नपत्याउनू। मैले तँलाई केही भनेको छैन र भन्ने पनि छैन। तर भगुवाहरूले र श्री ५ कान्छा बडामहारानीले तेरा विरुद्धमा जतिकुरा मसँग गरेका छन् ती सवै म त्यहाँ आएपछि तेरा सामुन्यमा निरूपण गर्नेछु" भनी सुगौलीवाट राजेन्द्रविक्रमले चैतशुक्ल पूर्णिमाका दिन जङ्गबहादुरलाई पत्र लेखेथे। राजेन्द्रविक्रम नेपाल नपुग्दै वीचैमा रोकिएको खवरले बागी भारादारहरू सुगौलीमा जम्माहुन थाले। यी विद्रोहीहरूमध्ये विशेष गरेर शाह, पांडे, थापा एवम् वस्नेतहरू नै मुख्य थिए र पुराना दरवारिया हुँदा यिनीहरू प्रति राजेन्द्रविक्रम विशेष आशावादी पनि थिए। अव जङ्गबहादुरलाई सिध्याउनु सिवाय अर्को विकल्प नभएको ठहर गरी यसको उचित व्यवस्था गर्न चौतरिया गुरुप्रसाद शाह, काजी जगतराम पाँडे र रघुनाथ पण्डित आदि नियुक्त गरिए। यसमा राजेन्द्रविक्रमलाई गोपालपुरका राजाको पनि नैतिक समर्थन प्राप्त थियो। यो योजना सफल भएमा गुरुप्रसाद शाहलाई प्रधानमन्त्री, जगतराम पाँडेलाई कम्यांडर इन्चीफ र रघुनाथ पण्डितलाई बडागुरुजुको पदमा आसीन गराउन राजेन्द्रविक्रम तयार थिए। तर जङ्गबहादुरलाई नपन्छाई कुनै पनि कार्य फत्य गर्न नसकिने भएकाले उसको वध गर्नु नितान्त आवश्यक थियो। यसै कुरालाई दृष्टिगत गरी आफ्ना विश्वस्त तीन सैनिकलाई भरिएको पिस्तोल सहित जङ्गबहादुरलाई जहां भेटे पनि मार्ने भन्ने लालमोहर गरी गोप्य रूपले काठमाडौँ पठाइयो। जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने उद्देश्यले गुप्त भेषमा आएको उक्त सैनिकहरू किलागल स्थित एकजना उदासको घरमा लुकेर बसी अनुकुल समयको प्रतीक्षा गर्दै थिए। परन्तु जङ्गबहादुरका गुप्तचरहरूले शंकाका लागि उनीहरूको जीउ खानतलासी गर्दा लालमोहरसहित पिस्तोल बरामद भयो। तत्पश्चात् तिनीहरूलाई श्री ५ सुरेन्द्रविक्रमसमक्ष उपस्थित गराई केरकार गर्दा षड्यन्त्रको सारा भेद खुल्यो। षडयन्त्रको पर्दाफास भएपछि जङ्गबहादुरले बिगुल फुक्न लगाई भाइ–भारादार लगायत संपूर्ण कर्मचारीलाई टुडिखेलमा सामेल हुने आदेश दिए। ==राजालाई पदच्युत== उपस्थित भद्रभलाद्मी सहित जङ्गी तथा निजामती कर्मचारीका समक्ष राजेन्द्रविक्रमलाई अयोग्य घोषित गरी वर्तमान युवराजाधिराज सुरेन्द्रविक्रमशाह आजदेखि नेपाल अधिराज्यको श्री ५ महाराजाधिराज भएको घोषणा गरे। सेनाले जङ्गबहादुरको घोषणालाई सहर्ष स्वीकार गरी श्री ५ सुरेन्द्रको जय जयकार गर्यो। अतः तत्कालै राज्याभिषेकको तयारी भयो र सोही दिन अर्थात् संवत् १९०४ साल अधिक ज्येष्ठकृष्ण त्रयोदशी बुधबार राती करीव साढे आठ बजेको शुभ-मुहूर्तमा विधिपूर्वक सुरेन्द्रविक्रमको राज्याभिषेक गरियो। जङ्गी, निजामती र भाइ भारदारहरूले दाम राखी श्री ५ को दर्शन गरे। भारदारहरूले दोसल्ला सहित मान र खिलत पाउँदा जङ्गवहादरुले सन्तान दरसन्तान सम्मका लागि खोस मोस नहुने गरी सर्वाधिकार सम्पन्न मुख्तियारीको लालमोहर पाए। यसको भोलि पल्ट अर्थात् १९०४ साल अधिक जेठकृष्ण चतुर्दशी बृहस्पतिवार का दिन ३७० जना भाइ–भारादार र अफिसरहरूको हस्ताक्षर सहितको पत्र बृटिस लिगेसन मार्फत् इष्टइण्डिया कंपनीका गभर्नर जनरलका नाउमा पठाउने काम भयो। त्यसपछि अघिल्लो दिन पक्रिएका बागीहरूलाई सहर घुमाई विष्णुमती पारी खरीको रूखमा लगी दुईजनालाई झुण्ड्याउनाको साथै एकजना ब्राह्मणलाई जात पतित गर्दा किलागल स्थित उदासले पनि घर सर्वस्वको दण्ड भोग्नु परेको थियो। रानी लक्ष्मीदेवीसँगै [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]] पनि बनारस गएपछि जङ्गबहादुर झन् शक्तिशाली भए र उनले अनुकूल स्थितिको सिर्जना गरी [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र]]लाई विधिवत् रूपमा नेपालको नयाँ राजा घोषित गरे। उता बनारसमा जङ्गबहादुरद्वारा धपाइएका वा भाग्न सफल भएका भारदारहरूले राजेन्द्रलाई नेपाल फर्की शासन पुनः कब्जा गर्न दबाब दिइरहेका थिए। ==फौज निर्माण == आफू छँदाछँदै आफ्ना छोरा सुरेन्द्रलाई राजा घोषित गरेको खबरले त राजा निकै क्रोधित भए। उनले एउटा सानो फौजको निर्माण गरे र केही भारदारहरूसहित नेपालको [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] [[अलौ]] सीमाभित्र प्रवेश गरे। ==विद्रोह दमन== फौजसहित राजेन्द्र नेपालतर्फ आएको थाहा पाउनेबित्तिकै जङ्गबहादुरले बडाकप्तान सनकदिंह टन्डन लाहुरीक्षेत्रीलाई ठुलो फौज सहित त्यसतर्फ पठाए। नेपालको सीमा नजिकै अलौ भन्ने ठाउँमा दुई फौजबीच मामुली भिडन्त भयो जसमा राजेन्द्रको फौज सजिलै पराजित भयो र राजा राजेन्द्र स्वयं कैदीको रूपमा काठमाडौँ ल्याइए।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २३८</ref> उनलाई उकास्ने भारदारहरू जङ्गबहादुरले ठुलो फौज पठाएको थाहा पाउनेबित्तिकै राजेन्द्रको साथ छाडी सीमापारि भागिसकेका थिए। यस पर्वमा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले [[राजेन्द्र]]लाई बन्दी बनाई [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा नजरबन्दमा राखे र [[सुरेन्द्र]]को शासन यथावत् राख्न उनी सफल भए। यस घटनामा अङ्ग्रेजले [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]लाई र [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजङ्ग]]का भाइ- गुरूप्रसाद, काजी जगतबम पाण्डे, [[रङ्गनाथ पौडेल|रङनाथ पौडेल]] आदिले श्री ५ राजेन्द्रलाई सहयोग गरेका थिए जो मारिए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू|नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू]] * [[जनकपुर बम काण्ड]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:जङ्गबहादुर राणा]] [[श्रेणी:राणा वंश]] [[श्रेणी:नेपाल सम्मिलित युद्धहरू]] 5d44z46ici5iqabbw7mp8sg1afmw26i 0 9391 1357447 1311668 2026-06-03T05:17:35Z Bishaldev100 28807 1357447 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ancient_map_of_Limbu.jpg|पाठ=Ancient map of Limbuwan|अङ्गुठाकार|Ancient map of Limbuwan]] '''लिम्बुवान''' ऐतिहासिक रूपमा १० लिम्बु राज्यहरू मिलेर बनेको पहाडी क्षेत्रको एक क्षेत्र हो, जुन अहिले पूर्वी नेपालको भाग हो। लिम्बुवानको अर्थ "याक्थुङ लाजे" वा "लिम्बु भाषीहरूको भूमि" हो। दस लिम्बुवान राज्यका राजा र उनीहरूका मन्त्रीहरूसँग सामूहिक गोर्खा-लिम्बुवान सन्धि मार्फत लिम्बुवानलाई नेपालमा समावेश गरिएको थियो। == इतिहास == [[चित्र:Limbuwan_location.png|अङ्गुठाकार|200x200पिक्सेल|लिम्बुवान ]] <big>लिम्बुवान</big> किराँत सभ्यतामा किराँत भूमिको राजनीतिक क्रान्तिले जन्माएको नाम हो। आजको लिम्बुवान भूमिलाई पहिले '''फेदाप''' भनिन्थ्यो। सिमाङ्गढबाट लुक्थोयोको नेतृत्वमा पूर्व बिजुगखोला आउने सौमर किरात वंशीकै एक समुह अरुण नदी तरी फेदाप पहाडका जंगल उजाड गरी बसे। यस वंशका राजालाई येहाङ भन्थे। यिनको दरबारमा च्याम्जोलो नामक एक ज्ञानी मन्त्री थिए। यिनै मन्त्रीको सहायताले येहाङले फेदाप वरिपरिका गाउँहरू वालुङ, तम्बर, मेवा, मैवा, छथर, पान्थर र चौबीसमाथि आफ्नो अधिकार जमाए। विस्तारै उनले अरुण पश्चिमका किरात वंशी गाउँले राजाहरूलाई आफ्नो पकडमा राखेर शासन चलाए। येहाङ वंशी फेदापका अन्तिम राजा साम्युकहाङ राजा भए। यी राजाले आफ्नो रैयतहरूलाई अत्याचार गर्दा तराईबाट फिरेका किरात वंशीकै एक समुहहरूले विद्रोह गरे। सिक्किमबाट आएका किरात वंशीहरूले पनि जोरतोडले तराईका किरात वंशीहरूलाई मद्दत दिए। फेदापका राजा साम्युकहाङ विद्रोहमा मारिए, र, फेदापमा येहाङ वंशी हाङ (राजा)हरूको अन्त भयो। र इशाको ३०० वर्ष पछि फेदापमा याक्थुङहाङ नामक राजा भए। उनले लिबाङमा राजधानी बनाई शासन गरे। यो राजा पछि त्यहाँ १२ याक्थुङहाङ वंशी राजाहरूको क्रम प्रारम्भ भयो। यसरी नै इशाको सातौँ शताब्दीतिर आइपुग्दा आठ आपुङगी याक्थुङहाङ(राजा)हरूले फेदापलाई विभिन्न आठ प्रान्तमा विभाजन गरी राज्य गरे। किरात वंशी भित्रकै ताइश्यान समुहहरू जो नाम्मावबाट उत्तरपश्चिम दिशा लागि बर्साई आउँथे, तिनीहरूले आफ्नो किपट पातकोई पहाड र चिन्डविन नदीको बीचमा खामति भन्ने जग्गामा बनाए। त्यहाँ तिनीहरूले धेरै पुस्तासम्म राज्य गरी बसे। इशाको छैटौँ शताब्दीपछि यही खामति भन्ने जग्गाबाट दश ताइश्यान सरदारहरूले आफ्नो शाखा-सन्तान उर्ठाई पातकोई पहाडतर्फ लागि आसाम बर्साईं आए। तर, यो जग्गा अघि आउने वंशद्वारा आवाद भइसकेको हुनाले अझ पश्चिम बढेर काशी (वनारस)को मैदानमा आई बसे। [[भारत|हिन्दुस्तान]]मा आई बस्ने मंगोली, शक् कुशान, ग्रीक राजाहरू राजनीतिक कारण [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] भई [[राजपुत|राजपूत]] वंशमा गाभिएका थिए। राजपूत राजाहरूले हिन्दू मतमा नआउने हुण जातिलाई देशबाट निकालेका थिए। यसो हुँदा तिनीहरूलाई [[बनारस|काशी]] छोड्नु कर लाग्यो। यिनीहरू उत्तरपूर्वका पहाडी खण्डमा बसाईं आए। ती दश ताइश्यान सरदारका साथमा तीन वर्गका पुजारीहरू पनि थिए। जब यी दश ताइश्यान सरदारहरू [[असम|आसाम]]मा आए,त्यहाँको भूमि आफ्नै किरात वंशीहरूले ओगटेको पाए। यसकारण तिनीहरू लगातार पश्चिम तराई भूमिमा आए। त्यहाँबाट अझ पूर्व नेपालको पहाडी भूमिमा आए। तर,त्यो स्थान प्रमुख आठ याक्थुङहाङ (राजा)हरूको अधिकारमा थियो। उनीहरूले ती प्रमुख आठ याक्थुङहाङ सन्ततिको सार्वभौमिकतामा बसोबास गर्ने अनुमति माग गरे। आठ याक्थुङ राजाले पनि मागबमोजिम उनीहरूलाई आ-आफ्ना राज्यमा बस्न दिए। फेदापमा आफ्नै पाराले शासन गरिरहेका प्रमुख आठ याक्थुङहाङ (राजा)हरूले दश ताइश्यान सरदारहरू लाई आफ्नो सार्वभौमिकतामा बस्न दिएपछि फेदापको अर्को इतिहास सुरू भयो। ती दश ताइश्यान सरदारका संख्यामा तीब्र बृद्धि हुन थाल्यो। अन्तमा, यिनीहरू अर्कै एक नयाँ जाति भए, र यिनीहरूले आफूलाई लिम्बू बंश भन्न थाले। जे भएपनि, ती ताइश्यान सरदारहरूका सन्तान आठ याक्थुङहाङ राजाहरुमै गनिन्थे। तर, यो नौलो रैयतहरूका सन्तान औधी बढेको देखि ती आठ याक्थुङहाङ राजाहरूका मनमा राजनीतिक विद्रोहको शंका उत्पन्न हुन थाल्यो। यिनीहरूको जनसङ्ख्या बढेपछि अदलमा राख्न कठीन पर्छ भन्ने शंकाले ती आठ याक्थुङहाङ राजाहरूले सल्लाह गरी यी नौला रैयतहरूलाई हरेक तवरले दबाएर राख्ने उपाय गरे। पहिलो जमीनमा तिरो बर्ढाई दिए। दोस्रो, निष्ठुर ऐन लागू गरे। तेस्रो, तिनीहरूसित दासझैं व्यवहार गरे। यस्तो अन्याय सहन नसकी यी दश ताइश्यान सरदारहरूका रैयतहरूले पनि मतो गर्न थाले। अब, तिनीहरूले पान्थरको आम्बेपोजो-मा कामकेत लाङ्मा र सुमहेत्लुङ्मा भन्ने फेदेन गढी स्थानमा सभाको आयोजना गरे। सो भेलामा गम्भीर छलफलपछि सामन्ती शासनको विरुद्धमा विद्रोह गर्ने निर्णय गरे। तिनीहरू संगठित भई तीनवटा आँपको विरुवा रोपी पूजा गर्दै पवित्र पानी सिञ्चन गरेपछि प्रत्येक योद्धाले कसम खाए, सपथ लिए कि म युद्धमा विजय हासिल गर्नेछु वा मर्नेछु, युद्ध भूमिबाट तबसम्म घरमा फिर्ने छैन जबसम्म यो देशबाट ती सामन्ती राजाहरूलाई धपाउने छैन। कतै युद्धभूमि छाडी भागेमा तुरुन्त मृत्यु होस् भन्दै प्रत्येक ब्यक्तिले त्यो पवित्र स्थलमा सपथ ग्रहण गरे। अन्त्यमा, आफ्नै निर्णय र वाचा अनुसार नै कतिलाई मारे त कतिलाई फेदाप राज्यबाट बाहिर भगाए। यसरी, ती ताइश्यान जनताले त्यो फेदाप राज्यलाई तिनीहरू आफ्नैजस्तो गरी जफत गरे। यसपछि, फेरि तिनीहरूले त्यही आम्बेपोजो-मा भन्ने ठाउँमै ठूलो सभा गरे। आठ याक्थुङहाङ राजाहरु मासिए। अब यो मुलुकको राजानेताको हुने? मुलुकको नाउँ के राख्ने भन्ने विषयमा व्यापक छलफल भयो। सभामा र्सवप्रथम, • त्यो देशलाई धनुवाणको सहायताले जितेको हुनाले पुरानो नाम याक्थुङ लाजे फेदापको नया नाम लिम्बुवान (लि- धनु, आबु-हान्ने, वान्- नाउँ लाउनु, अर्थात् लिम्बु भाषामा धनुवाणले जितिएको देश लिम्बुवान) राखे। • दोस्रो निर्णयानुसार, त्यो देश दश ताइश्यान सरदारले मिली जितेको हुनाले बराबर दश मागमा विभक्त गरी शासन गर्नु पर्छ भन्ने राय बसाए। • तेस्रो, लिम्वुवानका बासिन्दाहरूलाई त्यसउप्रान्त लिम्बु वंश हौं भनी सम्बोधन गर्नुपर्छ भन्ने ठहर्याए। • चौँथो, देशको साँध सीमाना लगाउनु पर्छ भन्ने निश्चय गरे, र लिम्बुवानको सीमाना उत्तरमा तिब्बत, दक्षिणमा जलादगढ (भुडेसिमल हाल भारत), पूर्वमा टिष्टा नदि (हाल भारत) र पश्चिममा अरुण नदी निर्धारण गरे। साथै, आ-आफ्ना राज्यमा शासन गर्न ४४ बुँदे राजनीतिक थिति संविधान, छ बुँदे धार्मिक नीति, १० बुँदे कृषि ऐन, र ४ बुँदे सामाजिक थितिसमेत तयार गरे। यी सबैलाई दश लिम्बुवानको थिति मानिन्छ। यसरी सुरू भएको लिम्बुवानको इतिहास अझै पनि जीवित रहेको छ । == शाह र राणाका लिम्बुवानमा आक्रमणहरू== वि.सं. १८२९ को साउन महिनामा [[गोरखाली|गोरखा]]का राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[किराँत जाति|किरात]] राज्यहरूको विरुद्ध आक्रमण गर्ने योजना बनाए। वि.सं.१८२९ मा वल्लो किरात र माझ किरात (खम्बुवान)लाई फत्ते गरे । वि.सं. १८३० मा [[गोरखाली|गोर्खाली]] सेनाले लिम्बुवान माथि हमला गर्‍यो। यस युद्धमा मेवाखोलाका शिया, आक्पा र मुकुम्बाहरूको ज्यान गयो। वि.सं. १८३१ बैसाक २५ गते [[गोरखाली|गोर्खाली]] सेनापति रघु राना र [[लिम्बू जाति|लिम्बु]] सेनापति काङसोरेबीच मल्ल युद्ध भयो। वीरताका साथ लडिरहेको काङसोरेको षडयन्त्रपूर्वक हत्या भयो। वि. सं.१८३१ साउन २२ गते गोर्खाली र लिम्बुवानी बीचमा ऐतिहासिक नन-पानी सन्धि भयो। वि.सं.१८३३ मा [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]]का राजा (राय) र [[बिजयपुर]]का देवान (सुब्बा) [[बुद्धिकर्ण राय खेवाङ]]को हत्या भयो बुद्धिकर्ण लिम्बुवानको अन्तिम [[लिम्बू जाति|लिम्बु]] राजा (राय) हुन । वि.सं.१८३७ मा नेपाल र अङ्ग्रेजबीचको सुगौली सन्धि भयो। यसपछि लिम्बु तथा लेप्चा बसी आएको भू-भाग तीन भागमा विभाजित भई [[सिक्किम]], लिम्बुवान र [[दार्जिलिङ]] भयो। वि.सं.१८४३ सालमा, [[रणबहादुर शाह]]को पालादेखि लिम्बुवान राज्यमा तिरो लगाइयो। चन्द्रसम्शेरको पालामा लिम्बुहरूको [[मुन्धुम]] र धर्मग्रन्थहरू [[चैनपुर (स्पष्टता)|चैनपुर]]मा लगेर जलाईयो। वि.सं. १९०१ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]ले लिम्बुहरूको सम्पूर्ण राजकीय अधिकार खोसेर लिम्बुवान राष्ट्रलाई पल्लो किरात र राजा (राय) उपाधिलाई [[सुब्बा]] लेख्ने सनद जाहेर गरेर लिम्बु राजनेताहरूलाई आफ्नो कर्मचारी सरह बनाए। वि.सं. १९५२ को माघ महिनामा [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] हाङपाङका बाजहाङ आङबुहाङलाई राणा शासनको विरोध गरेकोमा फुङलिङ बजार नजिकपात्लेको रुखमा झुण्ड्याएर मारियो। वि.सं. २०१७ साल पुस १ गतेको फौजी कारवाहीले लिम्बुवानको ऐतिहासिक सीमालाई तहसनहस गरी [[कोशी अञ्चल|कोशी]] र [[मेची अञ्चल|मेची]] अञ्चलका पहाडी जिल्लाहरू [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]], [[पाँचथर जिल्ला|पान्थर]], [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]], [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]], [[सङ्खुवासभा जिल्ला|संखुवासभा]] र [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]]मा विभाजन गरियो। यिनै क्षेत्रहरूलाई योभन्दा पहिले लिम्बुवान भनिन्थ्यो। वि.सं. २०२१ सालमा लिम्बुहरूको पूर्ण अधिकार भएको [[किपट]] व्यवस्थामाथि भूमिसुधार ऐन लागू गरियो। पछि सरकारले नापी गरी मालपोत लागू गरेपछि किपटको अस्तित्व सकियो। == विगतमा लिम्बूवानको अस्तित्व== लिम्बु मातृभाषीहरू नेपालमा मात्र सन् २००१ को गणनाअनुसार तीन लाख ३३ हजार छ सय ३३ जना रहेका छन्। तत्कालिन [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट २०२१ सालमा ल्याइएको भूमिसुधार ऐनबाट पूर्णरूपमा लिम्बुवानको किपट प्रथा उन्मुलन गरी लिम्बुवानसँगको सन्धि उल्लंघन गरिएको छ। र, एक जाति, एक भाषा, एक धर्म, एक भेष, एक राज्यको नीतिअनुरूप लिम्बु भाषा, धर्म, संस्कृति, साहित्यप्रति घोर अन्याय गरियो। सोही अवधिमा किरात धर्म तथा साहित्य उत्थान सङ्घ २०३६ सालमा स्थापना भई झिनोरूपमा भाषा, धर्म, साहित्यको कार्य सुरूवात भयो। राज्यले एकाधरूपमा राज्य संयन्त्रमा लिम्बु जातिको प्रतिनिधित्व गराए पनि लिम्बु जातिको पक्षमा कार्य गर्ने वातावरण उपलब्ध गराइएको छैन। २०४६ सालमा प्रजातन्त्रको पुनःस्थापना पश्चात् संविधानमा व्याख्या गरिएको बहुजाति, बहुभाषी, बुहसांस्कृतिक नेपालमा सबै जातजातिको भाषा, धर्म, संस्कृतिको विकास कायमै राखी राष्ट्रिय एकतालाई अझ बलियो बनाउने अवसर प्रदान भयो। == लिम्बूवानमा लिम्बू जातिको योगदान== बेगल मौलिक पहिचान र चिनारी भएको लिम्बु मुलबासी किरात समुदाय भित्र पर्ने जाति हो। मौलिक भाषा, धर्म, संस्कृति, रीतिरिवाज, साहित्य, लिपि र भेषभूषा भएका लिम्बुहरू नेपालको पल्लो किरात वा [[अरुण नदी]] कोशी पूर्वको भू-भागमा बसोबास गर्दछन्। नेपालमा ५ लाख नौ हजार तीन सय ८९ जनसङ्ख्या भएको यो जाति [[भारत]][[बेलायत]], [[हङकङ]], [[ब्रुनाई]], [[सिङ्गापुर|सिंगापुर]] लगायत विभिन्न ठाउँहरूमा छरिएर रहेका छन्। आफ्नै सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक स्वरूप बोकेको यो जाति हाल अस्तित्व साथै हक अधिकारको लागि प्रयासरत छ। [[मुन्धुम]]मा आधारित किरात धर्म मौलिक धर्म हो भने भाषा, लिपि, साहित्य र संस्कृति हाक्पारे, पालाम, ख्याली, मेरिङ साम्लो, तुम्याहाङ साम्लो, मिक्वा साम्लो, मेखिम साम्लो, केलाङ आदि चिनारीका माध्यमहरू हुन्। त्यस्तै, धार्मिक अनुष्ठान सम्पन्न गर्ने मुख्यतः फेदाङमा, साम्बा, येबा तथा सेवासाबाहरू हुने गर्दछन्। [[अरुण नदी]] कोशी पूर्व रहेका किरातीहरूमध्ये लिम्बु जातिहरूमा आफ्नो छुट्टै सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक संरचना रहन गएको हो। उनीहरूमा बौद्ध धर्मदर्शनले कुनै प्रभाव नपारेको पाइन्छ, किनकि आफ्नै [[मुन्धुम]] दर्शनबाट निर्देशित सामाजिक अवस्था र स्वायत्त कृषि प्रणाली हुनुको साथै आपुंगी राजनीतिक प्रणाली वा विभिन्न सरदारी प्रथा वा प्रणाली रहेको थियो। जसमध्ये विजयपुर गढी सबभन्दा शक्तिशाली रूपमा रहेको थियो। विभिन्न समयमा विभिन्न थुमका प्रमुखहरूलाई लालमोहर प्रदान गरेको पनि पाइन्छ। तमर खोला, माइ खोला, मेवा खोला, याङरूप, आठराय, पान्थर, फेदाप, चारखाल, चौबीस, छथर जस्ता थुमहरूले विजयपुरमा सम्बन्ध राखी आफ्ना थुमहरूमा आपुंगी राज गरेको र सम्बन्धन प्राप्तिको लालमोहर लिने गरेको र लिम्बुवान [[सङ्घीय प्रणाली]] अनुरूप सञ्चालन भएको पाइन्छ। लिम्बुवानमा धेरै समयसम्म उत्तरको भोट क्षेत्रबाट र पूर्वको सिक्किमबाट कयौंपटक आक्रमण भएको थियो, फलतः सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक अवस्था कमजोर हुन पुग्यो। भनिन्छ, भोटबाट आउने लामाहरूले किराती पुरुषहरूलाई खोजीखोजी मार्ने गर्दथे, र धेरै समयसम्म किराती नारीहरूले आफ्ना पुरुषहरूलाई लुकाएर बचाएका हुन्। लामाहरूको भेषमा डमरु र घण्टी बजाउँदै घरघर चहारेको भन्ने मत रहेको छ। त्यस्तै, सिक्किमका लाप्चाहरूले पनि धेरैपटक आक्रमण गरेको पाइन्छ। तथापि, समय समयमा भोटसँग व्यापारिक र वैवाहिक सम्बन्धहरू भएका थिए। त्यसताका वस्तु विनिमय प्रणाली थियो। लिम्बुवानमा कपासबाट धागो बनाई लुगा बनाउने, प्रशस्त कृषि उत्पादन गर्ने र पशुपालनजस्ता मुख्य आर्थिक गतिविधिहरू हुन्थे। लिम्बुवानको सामाजिक व्यवस्था पूर्णतः मौलिक थियो। [[मुन्धुम]] मुख्य स्रोत वा अलिखित कानुन सरह थियो। यसलाई येत्हाङहरूले समय समयमा परिभाषित गरेको अनुमान छ। येत्हाङहरूको थिए भन्ने प्रश्न रहेपनि सोधुङगेन लेप्मुहाङ, कान्देनहाङ, माबोहाङ, सिरीजंगाहाङ, मुहिगुम अङसीमाङ [[महागुरु फाल्गुनन्द|फाल्गुनन्द]] लिङ्देन आदि किरात दर्शनका मुख्य प्रवर्तकहरू हुन्। सामाजिक व्यवस्थापनका निमित्त गरिने सम्मान, पुरस्कार, दण्ड, सजाय, प्राकृतिक श्रोत साधनको व्यवस्थापन, थिति थाम्ने, नीति, नियम निर्माण गर्ने कार्य तुम्याहाङहरूको निर्णयमा आधारित हुन्थ्यो। यदि एक जना तुम्याहाङले अस्वीकार गरेमा निर्णय असम्भव हुन्थ्यो। इशाको एघारौँ शताब्दीमा लिच्छवी राज्य टुक्रेर धेरै राज्यहरू बन्न थाले। चौधौँ शताब्दीमा मल्लहरूले काठमाडौँ कब्जा गरे। यहीबेला मल्ल राजा जयस्थिति मल्लले [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] दर्शनबाट प्रभावित भई समाजलाई पेशागत आधारमा [[ब्राह्मण]], [[क्षेत्री]], [[वैश्य]] र [[शुद्र]] गरी चार जातमा विभाजन गरे। चौधौँ शताब्दीमा [[भारत]]मा [[ईश्लाम]] धर्मको जेहादका कारण पहिलोपटक ब्राम्हण, ठकुरीहरू नेपालको पश्चिम कर्णाली इलाकाहरूमा खसहरूसँग शरण लिई लुक्न थाले। त्यस्तै, द्रव्य शाहको राज्य प्राप्तिसँगै गोरखा राज्यको स्थापना भयो, र [[काठमाडौँ|काठमाडौँ उपत्यका]]को शासक भए पश्चात् चौबीसे बाइसे र किरात प्रदेशहरूको समेत महाराजा हुने चाहनाले क्रमशः [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] हुँदै [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]], [[चौबीसे]], [[चौदण्डी]], [[विजयपुर]] हात पारेपछि लिम्बुवान पनि हात पारे। कतिपय थुमहरूले सम्झौता गरे भने कयौंपटक लिम्बुवानसँग हार खानु पर्‍यो। यही क्रममा [[चैनपुर (स्पष्टता)|चैनपुर]]मा गोरखासँग भीषण लडाइँ भएको थियो। लिम्बुवानका सेनापति काङसोरे थिए भने गोरखातर्फा रघुवीर राणा थिए। रघुवीर राणा र काङसोरेबीच भएको लडाईंमा रघुवीर मारिए। अन्त्यमा, हारजीत नभएपछि सम्पूर्ण सेनाहरू बिनाहतियार उपस्थित भए। तर, तत्कालै गोरखा सेनाहरूले बालुवामा लुकाई राखेको तरवार झिकी काङसोरे मारियो। र, पुनः भीषण युद्ध भयो। यसरी, विभिन्न कारणवश वि.सं. १७७४मा लिम्बुवान नेपालमा गाभियो। त्यसताका [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]करण नमानी आफ्नै येत्हाङ थितिमा चल्ने आधारमा किपट प्रणाली अन्तर्गत सम्झौता भएको थियो। जसमा लिम्बुवान भूमिमाथि लिम्बु जातिको मात्र अधिकार रहेको थियो। उनीहरूले दक्षिणपूर्वी र पूर्वी भागबाट हुने आक्रमणको प्रतिरोध गर्नुपर्ने शर्तमा लिम्बुवान गाभिएको थियो। न्यूनरूपमा कर शाहवंशी राजालाई बुझाउनु पर्दथ्यो। तत्पश्चात् लिम्बुवानमा पहिलोपटक बाहुन, क्षेत्री, मगर, गुरुङहरू चौबीसे, गोरखा, मकवानपुरबाट बसाईं सरे, र नयाँ सामाजिक संरचना सुरूवात भयो। विभिन्न प्रलोभनहरू देखाई लिम्बुवान समाजलाई टुक्राउने क्रम जारी रह्यो, लिम्बुवानमा सुब्बा नियुक्ति गर्ने प्रचलन ल्याइयो। जसमा ६० मुरी फल्ने जग्गा रैकर गराएपछि सुब्बा नियुक्त गरिन्थ्यो, र सुब्बाहरूले आफ्नो रैती राखी तिरो कर उठाउने प्रचलन सुरूवात भयो। यसरी धेरै लिम्बुहरू सुब्बा हुने सुरमा आफ्नो किपट भूमि रैकर बनाई गुमाए। लिम्बुवानमा पछि पनि [[सिक्किम]]बाट आक्रमण भइरह्यो। त्यहीबेला पाचथरका ५२ सुब्बाहरू योङहाङ सुब्बाको नेतृत्वमा काठमाडौँ आई राजा [[रणबहादुर शाह]]सँग युद्ध गर्न हतियार माग गरे। रणबहादुरले ढाल, तरवार, त्रिशुल, नगरा, निशान, बन्दुक, शङ्ख, नरसिंगा मौलो थापी दशैको नवमीको दिन बलि चढाउनु पर्ने शर्तमा दिई पठाए। यो पहिलो पटकको सांस्कृतिक अतिक्रमण थियो। दशैको कर पनि असुल्न थालियो। मौलो काटेको पञ्जाको निशानको लागि लिम्बुवानमा धेरैपटक तिलिंगा आतंक मच्चाइयो। वि.सं. १९१० मा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]द्वारा ल्याइएको [[मुलुकी ऐन]]मा अपमान जनकरूपमा नमासिन्या मतवाली लिम्बु जाति भन्दै व्याख्या गरिएको र गाई हत्या मानव हत्यासरह अपराध हुने कानुन ल्याइए पश्चात् नेपाली समाजमा असमानपूर्ण व्यवहार जातको आधारमा गरीन थालियो। धनकुटाका आठपहरियाहरूले दशै नमान्ने भनी प्रतिरोध गरे, र विद्रोह गरेपछि रामलीहाङ आठपहरिया र दीक्षमा आठपहरिया मारिए। २००७ सालमा जहानियाँ राणा शासनविरुद्धको जनक्रान्तिमा [[जि.वि. याक्थुङबा]], [[बी. बी. चेम्जोङ|बि. बि. चेम्जोङ]] र [[रामप्रसाद राई]] जस्ता जनसेनानीहरूले क्रान्तिको अगुवाई गरेका थिए। तर, उनीहरूलाई केवल सत्ता हत्याउन प्रयोग गरी अन्त्यमा फालिएको थियो। राणा शासनकालमा भाषा, धर्म, साहित्य, संस्कृतिको जगेर्ना र विकासको प्रश्न गम्भीर अपराध सरह थियो। तथापि, दोस्रो विश्वयुद्धताका [[इमानसिं चेम्जोङ]], मुहिगुम अङसीमाङ [[महागुरु फाल्गुनन्द|फाल्गुनन्द लिङ्देन]] र त्येअङसी [[सिरीजंगा]]बाट उल्लेखनीय कार्यहरू भएका छन्। [[इमानसिं चेम्जोङ]]द्वारा गरिएको इतिहास, भाषा, साहित्य प्रतिको योगदान, लिम्बुवान सुधार सङ्घ, [[महागुरु फाल्गुनन्द|फाल्गुनन्द]]द्वारा गरिएको किरात धर्मदर्शन, सत्य धर्म मुचुल्का र विभिन्न योगदान, त्येअङसी [[सिरीजङगा]] सिंथेबेबाट गरिएको भाषा प्रचार प्रसार र सम्बर्दन सम्बन्धी योगदान लिम्बु जातिको पहिचान र अस्तित्वसँग जोडिएको छ। == लिम्बूवानको सीमा सम्बन्धी अवधारणा== १) लिम्वुवानको पूर्वमा मेची नदी, पश्चिममा सिस्वा/संखुवा खोला [[अरुण नदी]] हुदै [[सप्तकोशी नदी|सप्तकोशी]], उत्तरमा [[तिब्बत]] र दक्षिणमा [[भारत]] विचको नेपालको ९ जिल्लाहरू :-<br /> १) [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]]<br /> २) [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]]<br /> ३) [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]]<br /> ४) [[झापा जिल्ला|झापा]]<br /> ५) [[सङ्खुवासभा जिल्ला|संखुवासभा]]<br /> ६) [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]]<br /> ७) [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]]<br /> ८) [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]]<br /> ९) [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]]<br /> यी क्षेत्र ऐतिहासिक आधारमा लिम्वुवान भएकोले लिम्वुवान स्वायत्त राज्य हुंदा उक्त उल्लेखित क्षेत्र लिम्वुवान राज्य हो। == लिम्बुवान् जातीय गीत== डी.वी. पालुङवा समृद्व र अनेकताले सजिएको लिम्बुवान् सार्वभौम र अखण्डताले फैलिएको लिम्बुवान् जात जाती भाषा लिपी धर्म जोगाई राखेर फक्ताङलङमा शिरमा राखि धर्तिलाई चुमेर उचालौं हरेक पुस्ताले यो सिङगो लिम्बुवान् खोसेर खोसिन्न लुटेर लुटिन्न यो ऐश्वर्य यो धर्ति रही रहन्छ रहे सम्म चन्द्र सूर्य संप्रभूत्ता स्वायत्त राज्य जय जय लिम्बुवान् == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <references/> *[[किराँती भाषा परिवार|किराँत भाषा]] सेवारो वारोवारावारवाव 4s1qwwktrwf3o7horaw5592jxuj0wd0 1357448 1357447 2026-06-03T05:25:38Z Bishaldev100 28807 /* लिम्बुवान */ 1357448 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ancient_map_of_Limbu.jpg|पाठ=Ancient map of Limbuwan|अङ्गुठाकार|Ancient map of Limbuwan]] '''लिम्बुवान''' ऐतिहासिक रूपमा १० लिम्बु राज्यहरू मिलेर बनेको पहाडी क्षेत्रको एक क्षेत्र हो, जुन अहिले पूर्वी नेपालको भाग हो। लिम्बुवानको अर्थ "याक्थुङ लाजे" वा "लिम्बु भाषीहरूको भूमि" हो। दस लिम्बुवान राज्यका राजा र उनीहरूका मन्त्रीहरूसँग सामूहिक गोर्खा-लिम्बुवान सन्धि मार्फत लिम्बुवानलाई नेपालमा समावेश गरिएको थियो। == इतिहास == [[चित्र:Limbuwan_location.png|अङ्गुठाकार|200x200पिक्सेल|लिम्बुवान ]] <big>लिम्बुवान</big> किराँत सभ्यतामा किराँत भूमिको राजनीतिक क्रान्तिले जन्माएको नाम हो। आजको लिम्बुवान भूमिलाई पहिले '''फेदाप''' भनिन्थ्यो। सिमाङ्गढबाट लुक्थोयोको नेतृत्वमा पूर्व बिजुगखोला आउने सौमर किरात वंशीकै एक समुह अरुण नदी तरी फेदाप पहाडका जंगल उजाड गरी बसे। यस वंशका राजालाई येहाङ भन्थे। यिनको दरबारमा च्याम्जोलो नामक एक ज्ञानी मन्त्री थिए। यिनै मन्त्रीको सहायताले येहाङले फेदाप वरिपरिका गाउँहरू वालुङ, तम्बर, मेवा, मैवा, छथर, पान्थर र चौबीसमाथि आफ्नो अधिकार जमाए। विस्तारै उनले अरुण पश्चिमका किरात वंशी गाउँले राजाहरूलाई आफ्नो पकडमा राखेर शासन चलाए। येहाङ वंशी फेदापका अन्तिम राजा साम्युकहाङ राजा भए। यी राजाले आफ्नो रैयतहरूलाई अत्याचार गर्दा तराईबाट फिरेका किरात वंशीकै एक समुहहरूले विद्रोह गरे। सिक्किमबाट आएका किरात वंशीहरूले पनि जोरतोडले तराईका किरात वंशीहरूलाई मद्दत दिए। फेदापका राजा साम्युकहाङ विद्रोहमा मारिए, र, फेदापमा येहाङ वंशी हाङ (राजा)हरूको अन्त भयो। र इशाको ३०० वर्ष पछि फेदापमा याक्थुङहाङ नामक राजा भए। उनले लिबाङमा राजधानी बनाई शासन गरे। यो राजा पछि त्यहाँ १२ याक्थुङहाङ वंशी राजाहरूको क्रम प्रारम्भ भयो। यसरी नै इशाको सातौँ शताब्दीतिर आइपुग्दा आठ आपुङगी याक्थुङहाङ(राजा)हरूले फेदापलाई विभिन्न आठ प्रान्तमा विभाजन गरी राज्य गरे। किरात वंशी भित्रकै ताइश्यान समुहहरू जो नाम्मावबाट उत्तरपश्चिम दिशा लागि बर्साई आउँथे, तिनीहरूले आफ्नो किपट पातकोई पहाड र चिन्डविन नदीको बीचमा खामति भन्ने जग्गामा बनाए। त्यहाँ तिनीहरूले धेरै पुस्तासम्म राज्य गरी बसे। इशाको छैटौँ शताब्दीपछि यही खामति भन्ने जग्गाबाट दश ताइश्यान सरदारहरूले आफ्नो शाखा-सन्तान उर्ठाई पातकोई पहाडतर्फ लागि आसाम बर्साईं आए। तर, यो जग्गा अघि आउने वंशद्वारा आवाद भइसकेको हुनाले अझ पश्चिम बढेर काशी (वनारस)को मैदानमा आई बसे। [[भारत|हिन्दुस्तान]]मा आई बस्ने मंगोली, शक् कुशान, ग्रीक राजाहरू राजनीतिक कारण [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] भई [[राजपुत|राजपूत]] वंशमा गाभिएका थिए। राजपूत राजाहरूले हिन्दू मतमा नआउने हुण जातिलाई देशबाट निकालेका थिए। यसो हुँदा तिनीहरूलाई [[बनारस|काशी]] छोड्नु कर लाग्यो। यिनीहरू उत्तरपूर्वका पहाडी खण्डमा बसाईं आए। ती दश ताइश्यान सरदारका साथमा तीन वर्गका पुजारीहरू पनि थिए। जब यी दश ताइश्यान सरदारहरू [[असम|आसाम]]मा आए,त्यहाँको भूमि आफ्नै किरात वंशीहरूले ओगटेको पाए। यसकारण तिनीहरू लगातार पश्चिम तराई भूमिमा आए। त्यहाँबाट अझ पूर्व नेपालको पहाडी भूमिमा आए। तर,त्यो स्थान प्रमुख आठ याक्थुङहाङ (राजा)हरूको अधिकारमा थियो। उनीहरूले ती प्रमुख आठ याक्थुङहाङ सन्ततिको सार्वभौमिकतामा बसोबास गर्ने अनुमति माग गरे। आठ याक्थुङ राजाले पनि मागबमोजिम उनीहरूलाई आ-आफ्ना राज्यमा बस्न दिए। फेदापमा आफ्नै पाराले शासन गरिरहेका प्रमुख आठ याक्थुङहाङ (राजा)हरूले दश ताइश्यान सरदारहरू लाई आफ्नो सार्वभौमिकतामा बस्न दिएपछि फेदापको अर्को इतिहास सुरू भयो। ती दश ताइश्यान सरदारका संख्यामा तीब्र बृद्धि हुन थाल्यो। अन्तमा, यिनीहरू अर्कै एक नयाँ जाति भए, र यिनीहरूले आफूलाई लिम्बू बंश भन्न थाले। जे भएपनि, ती ताइश्यान सरदारहरूका सन्तान आठ याक्थुङहाङ राजाहरुमै गनिन्थे। तर, यो नौलो रैयतहरूका सन्तान औधी बढेको देखि ती आठ याक्थुङहाङ राजाहरूका मनमा राजनीतिक विद्रोहको शंका उत्पन्न हुन थाल्यो। यिनीहरूको जनसङ्ख्या बढेपछि अदलमा राख्न कठीन पर्छ भन्ने शंकाले ती आठ याक्थुङहाङ राजाहरूले सल्लाह गरी यी नौला रैयतहरूलाई हरेक तवरले दबाएर राख्ने उपाय गरे। पहिलो जमीनमा तिरो बर्ढाई दिए। दोस्रो, निष्ठुर ऐन लागू गरे। तेस्रो, तिनीहरूसित दासझैं व्यवहार गरे। यस्तो अन्याय सहन नसकी यी दश ताइश्यान सरदारहरूका रैयतहरूले पनि मतो गर्न थाले। अब, तिनीहरूले पान्थरको आम्बेपोजो-मा कामकेत लाङ्मा र सुमहेत्लुङ्मा भन्ने फेदेन गढी स्थानमा सभाको आयोजना गरे। सो भेलामा गम्भीर छलफलपछि सामन्ती शासनको विरुद्धमा विद्रोह गर्ने निर्णय गरे। तिनीहरू संगठित भई तीनवटा आँपको विरुवा रोपी पूजा गर्दै पवित्र पानी सिञ्चन गरेपछि प्रत्येक योद्धाले कसम खाए, सपथ लिए कि म युद्धमा विजय हासिल गर्नेछु वा मर्नेछु, युद्ध भूमिबाट तबसम्म घरमा फिर्ने छैन जबसम्म यो देशबाट ती सामन्ती राजाहरूलाई धपाउने छैन। कतै युद्धभूमि छाडी भागेमा तुरुन्त मृत्यु होस् भन्दै प्रत्येक ब्यक्तिले त्यो पवित्र स्थलमा सपथ ग्रहण गरे। अन्त्यमा, आफ्नै निर्णय र वाचा अनुसार नै कतिलाई मारे त कतिलाई फेदाप राज्यबाट बाहिर भगाए। यसरी, ती ताइश्यान जनताले त्यो फेदाप राज्यलाई तिनीहरू आफ्नैजस्तो गरी जफत गरे। यसपछि, फेरि तिनीहरूले त्यही आम्बेपोजो-मा भन्ने ठाउँमै ठूलो सभा गरे। आठ याक्थुङहाङ राजाहरु मासिए। अब यो मुलुकको राजानेताको हुने? मुलुकको नाउँ के राख्ने भन्ने विषयमा व्यापक छलफल भयो। सभामा र्सवप्रथम, • त्यो देशलाई धनुवाणको सहायताले जितेको हुनाले पुरानो नाम याक्थुङ लाजे फेदापको नया नाम लिम्बुवान (लि- धनु, आबु-हान्ने, वान्- नाउँ लाउनु, अर्थात् लिम्बु भाषामा धनुवाणले जितिएको देश लिम्बुवान) राखे। • दोस्रो निर्णयानुसार, त्यो देश दश ताइश्यान सरदारले मिली जितेको हुनाले बराबर दश मागमा विभक्त गरी शासन गर्नु पर्छ भन्ने राय बसाए। • तेस्रो, लिम्वुवानका बासिन्दाहरूलाई त्यसउप्रान्त लिम्बु वंश हौं भनी सम्बोधन गर्नुपर्छ भन्ने ठहर्याए। • चौँथो, देशको साँध सीमाना लगाउनु पर्छ भन्ने निश्चय गरे, र लिम्बुवानको सीमाना उत्तरमा तिब्बत, दक्षिणमा जलादगढ (भुडेसिमल हाल भारत), पूर्वमा टिष्टा नदि (हाल भारत) र पश्चिममा अरुण नदी निर्धारण गरे। साथै, आ-आफ्ना राज्यमा शासन गर्न ४४ बुँदे राजनीतिक थिति संविधान, छ बुँदे धार्मिक नीति, १० बुँदे कृषि ऐन, र ४ बुँदे सामाजिक थितिसमेत तयार गरे। यी सबैलाई दश लिम्बुवानको थिति मानिन्छ। यसरी सुरू भएको लिम्बुवानको इतिहास अझै पनि जीवित रहेको छ । == शाह र राणाका लिम्बुवान संघर्ष == वि.सं. १८२९ को साउन महिनामा [[गोरखाली|गोरखा]]का राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले [[किराँत जाति|किरात]] राज्यहरूको विरुद्ध आक्रमण गर्ने योजना बनाए। वि.सं.१८२९ मा वल्लो किरात र माझ किरात (खम्बुवान)लाई फत्ते गरे । वि.सं. १८३० मा [[गोरखाली|गोर्खाली]] सेनाले लिम्बुवान माथि हमला गर्‍यो। [[लिम्बुवान–गोरखा युद्ध|यस युद्ध]]मा मेवाखोलाका शिया, आक्पा र मुकुम्बाहरूको ज्यान गयो। वि.सं. १८३१ बैसाक २५ गते [[गोरखाली|गोर्खाली]] सेनापति रघु राना र [[लिम्बू जाति|लिम्बु]] सेनापति काङसोरेबीच मल्ल युद्ध भयो। वीरताका साथ लडिरहेको काङसोरेको षडयन्त्रपूर्वक हत्या भयो। वि. सं.१८३१ साउन २२ गते गोर्खाली र लिम्बुवानी बीचमा ऐतिहासिक नन-पानी सन्धि भयो। लालमोहरको पूर्ण पाठ (चेम्जोङ, २०६३ः १७५; राजवंशी, २०२५ः २९, श्रेष्ठ, २०५२ः ५३; माबुहाङ, २०६३ः ३८; कुरुम्बाङ, २०६५ः ३४<!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''<small>स्वस्ति श्री गिरिराज चक्रचूडामणि नरनारायणेत्यादि त्यादि बिबिध विरुदावली विराजमान मनोन्नत श्रीमन माहाराजाधिराज श्री श्री श्री महाराज पृथ्वीनारायण शाह बहादुर शमशेर जङ्ग देवानाम सदा समर विजयीनाम------------------------------------------------------------------</small>''' '''<small>स्वस्ति श्री आगे राजभारा सामर्थ श्री सुन राय, श्री कुम राय, श्री जुङ (फुङ) राय, अरु सबै गैह्र लिम्बू रायके पूर्ण मोहोरको पत्र यथोचित---------------------------------------------------------</small>''' '''<small>उप्रान्त... ... मिल... ... मिलन्तम् यहाको लागि ताहाँलाई कुशल चाहियो । मेरो धर्म मन भलो छ । तिमीहरू हिजु पनि पिछा बक्सेका हौ । तिम्रा मुलुक हाम्रा प्रतापले... ... तिमी तुतु तुम्याङ याकहाङ्ग सन्तान हौ । आज त्यो मुलुक हाम्रा भयो तापनि तिमीहरू हाम्रै छौ । तिम्रा जाहनका पिछा हामीले लियौं । जजसको जे जे तिम्रा खाइन पाइन र लुङवाङगड सिङवाङगड असुद्धलाई सब खत बात सभा शुद्ध गरी खानामा हिजुको तिम्रा मुलुकभित्रको सबै थामिबक्स्यौं । तिमीहरू हाम्रा भारदारसँग सामेल रहौ र मद्दत सघाई हिजु आपै आप आपुङगी बसी आये बमोजिम त्यो मुलुक सम्भार गरी जिमी भूमि रहन्ज्याल तिम्रा शाखा सन्तानतक भोग्य गर । अरु नौलाख के पटि होइन के अर्थले हो भन्या अरु राजा मासिने हुँदा तिमीहरू राजा नै भन्‍ने नमासिने हौ । यो तिमीहरूको नीति हामीले जानेको छ । तर कुराको बिस्तार तिम्रा नाभीमा बसेकोले तिनले गर्‍यो । सुखिमको र हाम्रो घर नभायाको हो । हाम्रो भलो मानिस र चौधरीले बोल कुरा गरी गयाको छ । उनबाट कुराको बिस्तार बुझौला । मिली तिमीहरू आप आपुङगी खाइन पाइन माथि लेखे बमोजिम जिमी भूमि जानी चलन गरी खानू । हामीले खोसे मासे मानी पुजी ल्याएको देवताले हाम्रो राजकाज भङ्ग गरोस् भन्या तावापत्रको तसल्ली मुलुकी लालमोहर बाँधी माथि लेखिन्ये लिम्बू कुल भाइलाई दियौं ।</small>''' '''<small>इति सम्वत् १८३१ साल मिति श्रावण सुदि २२ रोज २ बार मुकाम कान्तिपूर राजधानी शुभाय शुभम् ।</small>''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> वि.सं.१८३३ मा [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]]का राजा (राय) र [[बिजयपुर]]का देवान (सुब्बा) [[बुद्धिकर्ण राय खेवाङ]]को हत्या भयो बुद्धिकर्ण लिम्बुवानको अन्तिम [[लिम्बू जाति|लिम्बु]] राजा (राय) हुन । वि.सं.१८३७ मा नेपाल र अङ्ग्रेजबीचको सुगौली सन्धि भयो। यसपछि लिम्बु तथा लेप्चा बसी आएको भू-भाग तीन भागमा विभाजित भई [[सिक्किम]], लिम्बुवान र [[दार्जिलिङ]] भयो। वि.सं.१८४३ सालमा, [[रणबहादुर शाह]]को पालादेखि लिम्बुवान राज्यमा तिरो लगाइयो। चन्द्रसम्शेरको पालामा लिम्बुहरूको [[मुन्धुम]] र धर्मग्रन्थहरू [[चैनपुर (स्पष्टता)|चैनपुर]]मा लगेर जलाईयो। वि.सं. १९०१ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]ले लिम्बुहरूको सम्पूर्ण राजकीय अधिकार खोसेर लिम्बुवान राष्ट्रलाई पल्लो किरात र राजा (राय) उपाधिलाई [[सुब्बा]] लेख्ने सनद जाहेर गरेर लिम्बु राजनेताहरूलाई आफ्नो कर्मचारी सरह बनाए। वि.सं. १९५२ को माघ महिनामा [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] हाङपाङका बाजहाङ आङबुहाङलाई राणा शासनको विरोध गरेकोमा फुङलिङ बजार नजिकपात्लेको रुखमा झुण्ड्याएर मारियो। वि.सं. २०१७ साल पुस १ गतेको फौजी कारवाहीले लिम्बुवानको ऐतिहासिक सीमालाई तहसनहस गरी [[कोशी अञ्चल|कोशी]] र [[मेची अञ्चल|मेची]] अञ्चलका पहाडी जिल्लाहरू [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]], [[पाँचथर जिल्ला|पान्थर]], [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]], [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]], [[सङ्खुवासभा जिल्ला|संखुवासभा]] र [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]]मा विभाजन गरियो। यिनै क्षेत्रहरूलाई योभन्दा पहिले लिम्बुवान भनिन्थ्यो। वि.सं. २०२१ सालमा लिम्बुहरूको पूर्ण अधिकार भएको [[किपट]] व्यवस्थामाथि भूमिसुधार ऐन लागू गरियो। पछि सरकारले नापी गरी मालपोत लागू गरेपछि किपटको अस्तित्व सकियो। == विगतमा लिम्बूवानको अस्तित्व== लिम्बु मातृभाषीहरू नेपालमा मात्र सन् २००१ को गणनाअनुसार तीन लाख ३३ हजार छ सय ३३ जना रहेका छन्। तत्कालिन [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट २०२१ सालमा ल्याइएको भूमिसुधार ऐनबाट पूर्णरूपमा लिम्बुवानको किपट प्रथा उन्मुलन गरी लिम्बुवानसँगको सन्धि उल्लंघन गरिएको छ। र, एक जाति, एक भाषा, एक धर्म, एक भेष, एक राज्यको नीतिअनुरूप लिम्बु भाषा, धर्म, संस्कृति, साहित्यप्रति घोर अन्याय गरियो। सोही अवधिमा किरात धर्म तथा साहित्य उत्थान सङ्घ २०३६ सालमा स्थापना भई झिनोरूपमा भाषा, धर्म, साहित्यको कार्य सुरूवात भयो। राज्यले एकाधरूपमा राज्य संयन्त्रमा लिम्बु जातिको प्रतिनिधित्व गराए पनि लिम्बु जातिको पक्षमा कार्य गर्ने वातावरण उपलब्ध गराइएको छैन। २०४६ सालमा प्रजातन्त्रको पुनःस्थापना पश्चात् संविधानमा व्याख्या गरिएको बहुजाति, बहुभाषी, बुहसांस्कृतिक नेपालमा सबै जातजातिको भाषा, धर्म, संस्कृतिको विकास कायमै राखी राष्ट्रिय एकतालाई अझ बलियो बनाउने अवसर प्रदान भयो। == लिम्बूवानमा लिम्बू जातिको योगदान== बेगल मौलिक पहिचान र चिनारी भएको लिम्बु मुलबासी किरात समुदाय भित्र पर्ने जाति हो। मौलिक भाषा, धर्म, संस्कृति, रीतिरिवाज, साहित्य, लिपि र भेषभूषा भएका लिम्बुहरू नेपालको पल्लो किरात वा [[अरुण नदी]] कोशी पूर्वको भू-भागमा बसोबास गर्दछन्। नेपालमा ५ लाख नौ हजार तीन सय ८९ जनसङ्ख्या भएको यो जाति [[भारत]][[बेलायत]], [[हङकङ]], [[ब्रुनाई]], [[सिङ्गापुर|सिंगापुर]] लगायत विभिन्न ठाउँहरूमा छरिएर रहेका छन्। आफ्नै सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक स्वरूप बोकेको यो जाति हाल अस्तित्व साथै हक अधिकारको लागि प्रयासरत छ। [[मुन्धुम]]मा आधारित किरात धर्म मौलिक धर्म हो भने भाषा, लिपि, साहित्य र संस्कृति हाक्पारे, पालाम, ख्याली, मेरिङ साम्लो, तुम्याहाङ साम्लो, मिक्वा साम्लो, मेखिम साम्लो, केलाङ आदि चिनारीका माध्यमहरू हुन्। त्यस्तै, धार्मिक अनुष्ठान सम्पन्न गर्ने मुख्यतः फेदाङमा, साम्बा, येबा तथा सेवासाबाहरू हुने गर्दछन्। [[अरुण नदी]] कोशी पूर्व रहेका किरातीहरूमध्ये लिम्बु जातिहरूमा आफ्नो छुट्टै सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक संरचना रहन गएको हो। उनीहरूमा बौद्ध धर्मदर्शनले कुनै प्रभाव नपारेको पाइन्छ, किनकि आफ्नै [[मुन्धुम]] दर्शनबाट निर्देशित सामाजिक अवस्था र स्वायत्त कृषि प्रणाली हुनुको साथै आपुंगी राजनीतिक प्रणाली वा विभिन्न सरदारी प्रथा वा प्रणाली रहेको थियो। जसमध्ये विजयपुर गढी सबभन्दा शक्तिशाली रूपमा रहेको थियो। विभिन्न समयमा विभिन्न थुमका प्रमुखहरूलाई लालमोहर प्रदान गरेको पनि पाइन्छ। तमर खोला, माइ खोला, मेवा खोला, याङरूप, आठराय, पान्थर, फेदाप, चारखाल, चौबीस, छथर जस्ता थुमहरूले विजयपुरमा सम्बन्ध राखी आफ्ना थुमहरूमा आपुंगी राज गरेको र सम्बन्धन प्राप्तिको लालमोहर लिने गरेको र लिम्बुवान [[सङ्घीय प्रणाली]] अनुरूप सञ्चालन भएको पाइन्छ। लिम्बुवानमा धेरै समयसम्म उत्तरको भोट क्षेत्रबाट र पूर्वको सिक्किमबाट कयौंपटक आक्रमण भएको थियो, फलतः सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक अवस्था कमजोर हुन पुग्यो। भनिन्छ, भोटबाट आउने लामाहरूले किराती पुरुषहरूलाई खोजीखोजी मार्ने गर्दथे, र धेरै समयसम्म किराती नारीहरूले आफ्ना पुरुषहरूलाई लुकाएर बचाएका हुन्। लामाहरूको भेषमा डमरु र घण्टी बजाउँदै घरघर चहारेको भन्ने मत रहेको छ। त्यस्तै, सिक्किमका लाप्चाहरूले पनि धेरैपटक आक्रमण गरेको पाइन्छ। तथापि, समय समयमा भोटसँग व्यापारिक र वैवाहिक सम्बन्धहरू भएका थिए। त्यसताका वस्तु विनिमय प्रणाली थियो। लिम्बुवानमा कपासबाट धागो बनाई लुगा बनाउने, प्रशस्त कृषि उत्पादन गर्ने र पशुपालनजस्ता मुख्य आर्थिक गतिविधिहरू हुन्थे। लिम्बुवानको सामाजिक व्यवस्था पूर्णतः मौलिक थियो। [[मुन्धुम]] मुख्य स्रोत वा अलिखित कानुन सरह थियो। यसलाई येत्हाङहरूले समय समयमा परिभाषित गरेको अनुमान छ। येत्हाङहरूको थिए भन्ने प्रश्न रहेपनि सोधुङगेन लेप्मुहाङ, कान्देनहाङ, माबोहाङ, सिरीजंगाहाङ, मुहिगुम अङसीमाङ [[महागुरु फाल्गुनन्द|फाल्गुनन्द]] लिङ्देन आदि किरात दर्शनका मुख्य प्रवर्तकहरू हुन्। सामाजिक व्यवस्थापनका निमित्त गरिने सम्मान, पुरस्कार, दण्ड, सजाय, प्राकृतिक श्रोत साधनको व्यवस्थापन, थिति थाम्ने, नीति, नियम निर्माण गर्ने कार्य तुम्याहाङहरूको निर्णयमा आधारित हुन्थ्यो। यदि एक जना तुम्याहाङले अस्वीकार गरेमा निर्णय असम्भव हुन्थ्यो। इशाको एघारौँ शताब्दीमा लिच्छवी राज्य टुक्रेर धेरै राज्यहरू बन्न थाले। चौधौँ शताब्दीमा मल्लहरूले काठमाडौँ कब्जा गरे। यहीबेला मल्ल राजा जयस्थिति मल्लले [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] दर्शनबाट प्रभावित भई समाजलाई पेशागत आधारमा [[ब्राह्मण]], [[क्षेत्री]], [[वैश्य]] र [[शुद्र]] गरी चार जातमा विभाजन गरे। चौधौँ शताब्दीमा [[भारत]]मा [[ईश्लाम]] धर्मको जेहादका कारण पहिलोपटक ब्राम्हण, ठकुरीहरू नेपालको पश्चिम कर्णाली इलाकाहरूमा खसहरूसँग शरण लिई लुक्न थाले। त्यस्तै, द्रव्य शाहको राज्य प्राप्तिसँगै गोरखा राज्यको स्थापना भयो, र [[काठमाडौँ|काठमाडौँ उपत्यका]]को शासक भए पश्चात् चौबीसे बाइसे र किरात प्रदेशहरूको समेत महाराजा हुने चाहनाले क्रमशः [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] हुँदै [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]], [[चौबीसे]], [[चौदण्डी]], [[विजयपुर]] हात पारेपछि लिम्बुवान पनि हात पारे। कतिपय थुमहरूले सम्झौता गरे भने कयौंपटक लिम्बुवानसँग हार खानु पर्‍यो। यही क्रममा [[चैनपुर (स्पष्टता)|चैनपुर]]मा गोरखासँग भीषण लडाइँ भएको थियो। लिम्बुवानका सेनापति काङसोरे थिए भने गोरखातर्फा रघुवीर राणा थिए। रघुवीर राणा र काङसोरेबीच भएको लडाईंमा रघुवीर मारिए। अन्त्यमा, हारजीत नभएपछि सम्पूर्ण सेनाहरू बिनाहतियार उपस्थित भए। तर, तत्कालै गोरखा सेनाहरूले बालुवामा लुकाई राखेको तरवार झिकी काङसोरे मारियो। र, पुनः भीषण युद्ध भयो। यसरी, विभिन्न कारणवश वि.सं. १७७४मा लिम्बुवान नेपालमा गाभियो। त्यसताका [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]करण नमानी आफ्नै येत्हाङ थितिमा चल्ने आधारमा किपट प्रणाली अन्तर्गत सम्झौता भएको थियो। जसमा लिम्बुवान भूमिमाथि लिम्बु जातिको मात्र अधिकार रहेको थियो। उनीहरूले दक्षिणपूर्वी र पूर्वी भागबाट हुने आक्रमणको प्रतिरोध गर्नुपर्ने शर्तमा लिम्बुवान गाभिएको थियो। न्यूनरूपमा कर शाहवंशी राजालाई बुझाउनु पर्दथ्यो। तत्पश्चात् लिम्बुवानमा पहिलोपटक बाहुन, क्षेत्री, मगर, गुरुङहरू चौबीसे, गोरखा, मकवानपुरबाट बसाईं सरे, र नयाँ सामाजिक संरचना सुरूवात भयो। विभिन्न प्रलोभनहरू देखाई लिम्बुवान समाजलाई टुक्राउने क्रम जारी रह्यो, लिम्बुवानमा सुब्बा नियुक्ति गर्ने प्रचलन ल्याइयो। जसमा ६० मुरी फल्ने जग्गा रैकर गराएपछि सुब्बा नियुक्त गरिन्थ्यो, र सुब्बाहरूले आफ्नो रैती राखी तिरो कर उठाउने प्रचलन सुरूवात भयो। यसरी धेरै लिम्बुहरू सुब्बा हुने सुरमा आफ्नो किपट भूमि रैकर बनाई गुमाए। लिम्बुवानमा पछि पनि [[सिक्किम]]बाट आक्रमण भइरह्यो। त्यहीबेला पाचथरका ५२ सुब्बाहरू योङहाङ सुब्बाको नेतृत्वमा काठमाडौँ आई राजा [[रणबहादुर शाह]]सँग युद्ध गर्न हतियार माग गरे। रणबहादुरले ढाल, तरवार, त्रिशुल, नगरा, निशान, बन्दुक, शङ्ख, नरसिंगा मौलो थापी दशैको नवमीको दिन बलि चढाउनु पर्ने शर्तमा दिई पठाए। यो पहिलो पटकको सांस्कृतिक अतिक्रमण थियो। दशैको कर पनि असुल्न थालियो। मौलो काटेको पञ्जाको निशानको लागि लिम्बुवानमा धेरैपटक तिलिंगा आतंक मच्चाइयो। वि.सं. १९१० मा [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]द्वारा ल्याइएको [[मुलुकी ऐन]]मा अपमान जनकरूपमा नमासिन्या मतवाली लिम्बु जाति भन्दै व्याख्या गरिएको र गाई हत्या मानव हत्यासरह अपराध हुने कानुन ल्याइए पश्चात् नेपाली समाजमा असमानपूर्ण व्यवहार जातको आधारमा गरीन थालियो। धनकुटाका आठपहरियाहरूले दशै नमान्ने भनी प्रतिरोध गरे, र विद्रोह गरेपछि रामलीहाङ आठपहरिया र दीक्षमा आठपहरिया मारिए। २००७ सालमा जहानियाँ राणा शासनविरुद्धको जनक्रान्तिमा [[जि.वि. याक्थुङबा]], [[बी. बी. चेम्जोङ|बि. बि. चेम्जोङ]] र [[रामप्रसाद राई]] जस्ता जनसेनानीहरूले क्रान्तिको अगुवाई गरेका थिए। तर, उनीहरूलाई केवल सत्ता हत्याउन प्रयोग गरी अन्त्यमा फालिएको थियो। राणा शासनकालमा भाषा, धर्म, साहित्य, संस्कृतिको जगेर्ना र विकासको प्रश्न गम्भीर अपराध सरह थियो। तथापि, दोस्रो विश्वयुद्धताका [[इमानसिं चेम्जोङ]], मुहिगुम अङसीमाङ [[महागुरु फाल्गुनन्द|फाल्गुनन्द लिङ्देन]] र त्येअङसी [[सिरीजंगा]]बाट उल्लेखनीय कार्यहरू भएका छन्। [[इमानसिं चेम्जोङ]]द्वारा गरिएको इतिहास, भाषा, साहित्य प्रतिको योगदान, लिम्बुवान सुधार सङ्घ, [[महागुरु फाल्गुनन्द|फाल्गुनन्द]]द्वारा गरिएको किरात धर्मदर्शन, सत्य धर्म मुचुल्का र विभिन्न योगदान, त्येअङसी [[सिरीजङगा]] सिंथेबेबाट गरिएको भाषा प्रचार प्रसार र सम्बर्दन सम्बन्धी योगदान लिम्बु जातिको पहिचान र अस्तित्वसँग जोडिएको छ। == लिम्बूवानको सीमा सम्बन्धी अवधारणा== १) लिम्वुवानको पूर्वमा मेची नदी, पश्चिममा सिस्वा/संखुवा खोला [[अरुण नदी]] हुदै [[सप्तकोशी नदी|सप्तकोशी]], उत्तरमा [[तिब्बत]] र दक्षिणमा [[भारत]] विचको नेपालको ९ जिल्लाहरू :-<br /> १) [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]]<br /> २) [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]]<br /> ३) [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]]<br /> ४) [[झापा जिल्ला|झापा]]<br /> ५) [[सङ्खुवासभा जिल्ला|संखुवासभा]]<br /> ६) [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]]<br /> ७) [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]]<br /> ८) [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]]<br /> ९) [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]]<br /> यी क्षेत्र ऐतिहासिक आधारमा लिम्वुवान भएकोले लिम्वुवान स्वायत्त राज्य हुंदा उक्त उल्लेखित क्षेत्र लिम्वुवान राज्य हो। == लिम्बुवान् जातीय गीत== डी.वी. पालुङवा समृद्व र अनेकताले सजिएको लिम्बुवान् सार्वभौम र अखण्डताले फैलिएको लिम्बुवान् जात जाती भाषा लिपी धर्म जोगाई राखेर फक्ताङलङमा शिरमा राखि धर्तिलाई चुमेर उचालौं हरेक पुस्ताले यो सिङगो लिम्बुवान् खोसेर खोसिन्न लुटेर लुटिन्न यो ऐश्वर्य यो धर्ति रही रहन्छ रहे सम्म चन्द्र सूर्य संप्रभूत्ता स्वायत्त राज्य जय जय लिम्बुवान् == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <references/> *[[किराँती भाषा परिवार|किराँत भाषा]] सेवारो वारोवारावारवाव av9quexs10srgt2fnn00gyhqqhcx7po 0 9439 1357547 1322738 2026-06-03T08:53:55Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357547 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state or territory | name = असम | type = राज्य | image_seal = Seal of Assam.svg | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = ONE HORN RHINO.jpg | photo3a = Kamakhya Temple Assam India.jpg | photo3b = Ahom Raja Palace 1.JPG | photo4a = Guwahati Planetarium.jpg | photo4b = IIT Guwahati.jpg | photo6a = Rang Ghar premises.jpg | spacing = 1 | color_border = | color = | size = 280 | border = no }} | imagesize = | image_alt = | image_caption = माथिबाट, बायाँबाट दायाँ: [[काजिरङ्गा राष्ट्रिय निकुञ्ज]]मा [[एकसिङ्गे गैँडा]], [[कामाख्या मन्दिर]], [[करेङघर]], [[गुवाहाटी वेधशाला]], [[भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थान, गुवाहाटी]], [[रङ घर]] | nickname = "रातो नदी र नीलो पहाडको भूमि" | image_map = IN-AS.svg | coordinates = {{coord|26|8|24|N|91|46|12|E|region:IN-AS|display=inline,title}} | region = उत्तरपूर्वी भारत | before_was = [[असम (१९४७–१९६३)| असम राज्य]] | formation_date2 = formation1 | formation_date3 = २१ जनवरी १९७२ | formation_date4 = २६ जनवरी १९५० | capital = दिसपुर | largestcity = गुवाहाटी | districts = [[असमका जिल्लाहरू|३५ (५ विभाजनहरू)]] | judiciary = [[गुवाहाटी उच्च न्यायालय]] | legislature_type = एक सदनात्मक | assembly = [[असम विधान सभा]] | assembly_seats = १२६ सीटहरू | rajya_sabha_seats = ७ सीटहरू | lok_sabha_seats = १४ सीटहरू | area_total_km2 = ७८४३८ | area_rank = १६औँ | length_km = ७२५ | width_km = ३० | elevation_m = ८० | elevation_max_m = १,९६० | elevation_min_m = ४५ | population_total = {{Increase}} ३१,१६९,२७२ | population_as_of = सन् २०११ | population_rank = १५औँ | population_urban = १४.१% | population_rural = ८५.९% | population_density = ३९७ | population_demonym = [[असमिया जाति|असमिया ]] | 0fficial_Langs = [[असमिया भाषा|असमिया]] | official_script = [[पूर्वी नागरी लिपि]] }}'''असम''' ({{Lang-as|অসম}}) [[उत्तरपूर्वी भारत]]को एक [[राज्य]] हो, जुन [[पूर्वी हिमालय]]को दक्षिणमा [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] र बाराक नदी उपत्यकाको किनारमा अवस्थित भित्रि तराइ हो। असमले ७८,४३८ वर्ग किलोमिटर (३०,२८५ वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ। यो राज्य क्षेत्रफलको आधारमा [[उत्तरपूर्वी भारत]]को दोस्रो ठुलो राज्य हो र जनसङ्ख्याको गणितले सबैभन्दा ठुलो राज्य हो, जहाँ ३.१ करोड भन्दा बढी बासिन्दाहरू छन्। यस राज्यको उत्तरमा [[भुटान]] र [[अरुणाचल प्रदेश]]ले घेरेको छ। पूर्वमा [[नागाल्यान्ड]] र [[मणिपुर]]; दक्षिणमा [[मेघालय]], [[त्रिपुरा]], [[मिजोरम]] र [[बङ्गलादेश]]; र [[पश्चिम बङ्गाल]] सिलिगुडी करिडोर हुँदै पश्चिममा, २२ किलोमिटर चौडा (१४ माइल) भूमिको पट्टी हो जसले राज्यलाई बाँकी भारतसँग जोड्दछ। [[असमिया भाषा|असमिया]] असमको [[आधिकारिक भाषा]] हो।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/assam-recognises-manipuri-as-associate-official-language-in-four-districts-101708770769105.html|title=Assam recognises Manipuri as associate official language in four districts|last=Purkayastha|first=Biswa Kalyan|date=24 February 2024|work=Hindustan Times|access-date=17 May 2024}}</ref> [[असमका जिल्लाहरू|यस राज्यमा ३५ जिल्लाहरू]] छन् जसमा ५ विभाजनहरू छन्। [[गुवाहाटी]] (राज्यको राजधानी [[दिसपुर]] सहित) उत्तरपूर्वी भारतको सबैभन्दा ठुलो सहर हो। असमिया चिया र असमिया रेशमको लागि चिनिन्छ। असममा [[एकसिङ्गे गैँडा|एकसिङ्गे भारतीय गैँडा]]का साथै [[अर्ना]], [[पुड्के बँदेल]], [[बाघ]] र विभिन्न प्रजातिका एसियाली चराहरू पाइन्छन् र यसले [[एसियाली हात्ती]]का लागि अन्तिम जङ्गली बासस्थानहरू मध्ये एक प्रदान गर्दछ। असमिया अर्थव्यवस्थालाई [[काजिरङ्गा राष्ट्रिय निकुञ्ज]] र [[मानस राष्ट्रिय निकुञ्ज]], जुन विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू हुन्, मा वन्यजीव पर्यटनद्वारा सहयोग गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=Dibru Saikhowa national park, Famous for wild horses, Tinsukia, Assam |url=http://www.assaminfo.com/tourist-places/5/dibru-saikhowa-national-park.htm |access-date=29 March 2025 |website=www.assaminfo.com}}</ref><ref>{{cite web |date=3 May 2018 |title=Here is India's oil story |url=https://www.financialexpress.com/opinion/here-is-indias-oil-story/1153719/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721050940/https://www.financialexpress.com/opinion/here-is-indias-oil-story/1153719/ |archive-date=21 July 2019 |access-date=21 July 2019 |website=The Financial Express}}</ref> == भूगोल == असमको एउटा महत्त्वपूर्ण भौगोलिक पक्ष यो हो कि यसमा [[भारत]]का छवटा भौगोलिक विभाजनहरू मध्ये तीन समावेश छन् - उत्तरी हिमालय (पूर्वी पहाडहरू), उत्तरी मैदानहरू ([[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र मैदान]]) र दख्खन पठार (कार्बी आङ्गलोङ)। ब्रह्मपुत्र नदी असममा बग्ने भएकोले यहाँको हावापानी चिसो हुन्छ र महिनाको अधिकांश समय वर्षा हुन्छ। भू-रूपी अध्ययनहरूले निष्कर्ष निकालेको छ कि असमको जीवन रेखा ब्रह्मपुत्र हिमालयभन्दा पुरानो नदी हो, जुन बढ्न थालेदेखि नै स्थापित भएको छ। अरुणाचल प्रदेशमा ठाडो खोचहरू र तीव्र बग्ने नदी असममा प्रवेश गर्छ, एक चुच्चो नदी बन्छ (कहिलेकाहीँ १० माइल/१६ किलोमिटर चौडा) र सहायक नदीहरू सहित, बाढी मैदान बनाउँछ (ब्रह्मपुत्र उपत्यका: ५०-६० माइल/८०-१०० किलोमिटर चौडा, ६०० माइल/१००० किलोमिटर लामो)।<ref name="RLSinghIndia">{{Citation |last=Singh |first=R. L. |title=India, A Regional Geography |year=1993 |place=Varanasi, India |publisher=National Geographical Society of India}}</ref> सहरी केन्द्रहरूमा [[गुवाहाटी]] समावेश छ, जुन विश्वका १०० द्रुत गतिमा बढ्दो सहरहरू मध्ये एक हो। गुवाहाटीलाई "उत्तर-पूर्वी भारतको प्रवेशद्वार" पनि भनिन्छ। सिलचर, (बराक उपत्यकामा) असमको दोस्रो सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर हो र व्यापारको एक महत्त्वपूर्ण केन्द्र हो। अन्य ठुला शहरहरूमा तेल र प्राकृतिक ग्यास उद्योग केन्द्र [[डिब्रुगढ जिल्ला|डिब्रुगढ]] समावेश छ। == जनसाङ्ख्यिकी == २००१ मा असमको कुल जनसङ्ख्या २ करोड ६६ लाख ६० हजार थियो जसमा ४९ लाख १० हजार घरपरिवार थिए। [[कामरूप जिल्ला|कामरूप]], नगाँव, [[शोणितपुर जिल्ला|सोनितपुर]], [[बारपेटा जिल्ला|बारपेटा]], [[धुबरी जिल्ला|धुबरी]], [[दराङ जिल्ला|दराङ]] र '[[कछर जिल्ला]]हरूमा जनसङ्ख्याको सांद्रता बढी अभिलेख गरिएको थियो। असमको जनसङ्ख्या २००६ मा २ करोड ८६ लाख ७० हजार र २०११ मा ३ करोड ५७ लाख अनुमान गरिएको थियो र २०२१ सम्ममा ३ करोड ४१ लाख ८० हजार र २०२६ सम्ममा ३ करोड ५६ लाख पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/religious-communities-census-2011-what-the-numbers-say/article7582284.ece|title=India's religions by numbers|date=26 August 2015|newspaper=The Hindu|access-date=5 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110201326/http://www.thehindu.com/news/national/religious-communities-census-2011-what-the-numbers-say/article7582284.ece|archive-date=10 January 2016|url-status=live}}</ref> २०११ को जनगणना अनुसार, असमको कुल जनसङ्ख्या ३१,१६९,२७२ थियो। राज्यको कुल जनसङ्ख्या विगत दश वर्षमा १६.९३% को वृद्धि दरका साथ २६,६३८,४०७ बाट बढेर ३१,१६९,२७२ पुगेको छ।<ref name="AsCensus">{{cite web |title=Government of Assam Census 2011 |url=http://online.assam.gov.in/web/population-census/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120621011519/http://online.assam.gov.in/web/population-census |archive-date=21 June 2012 |access-date=6 June 2012 |website=onlineassam }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120621011519/http://online.assam.gov.in/web/population-census |date=21 June 2012 }}</ref> === धर्म === २०११ को जनगणना अनुसार, ६१.४७% [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र ३४.२२% [[मुसलमान|मुस्लिम]] थिए। अनुसूचित जनजाति र जातिको जनसङ्ख्यामा [[इसाई धर्म|क्रिश्चियन]] अल्पसङ्ख्यकहरू (३.७%) पाइन्छन्। {| class="wikitable" |+ ''२०११ को जनगणना अनुसार असमको धार्मिक विविधता''<ref name="Census of India Website : Office of">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/ |title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=11 October 2020 |archive-date=3 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603015649/https://censusindia.gov.in/ |url-status=live }}</ref> |- ! धर्म ! जनसङ्ख्या |- | [[हिन्दु धर्म]] ([[चित्र:Om.svg|15px]]) | १९,१८०,७५९ |- | [[मुसलमान]] ([[चित्र:Star and Crescent.svg|18px]]) | १०,६७९,३४५ |- | [[इसाई धर्म]] ([[चित्र:Christian cross.svg|12px]]) | १,१६५,८६७ |- | [[बौद्ध धर्म]] ([[चित्र:Dharma Wheel.svg|18px]]) | ५४,९९३ |- | [[जैन धर्म]] ([[चित्र:Jainism.svg|18px]]) | २५,९४९ |- | [[सिख धर्म]] ([[चित्र:Khanda.svg|15px]]) | २०,६७२ |- | अन्य धर्महरू | २७,११८ |- | उल्लेख गरिएको छैन/उपलब्ध छैन | ५०,८७३ |- | जम्मा | ३१,२०५,५७६ |} === भाषा === [[असमिया भाषा|असमिया]] र [[बडो भाषा|बोडो]] राज्यका आधिकारिक भाषाहरू हुन्, [[मणिपुरी भाषा|मणिपुरी]] होजाई जिल्ला र बाराक उपत्यकाका तीनवटै जिल्लाहरूमा [[आधिकारिक भाषा]] हो, जबकि बाराक उपत्यकाका तीन जिल्लाहरूमा [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]] आधिकारिक भाषा हो, जहाँ [[सिलेटी भाषा|सिलेटी]] सबैभन्दा बढी बोलिन्छ।<ref name="Census of India Website : Office of" /> {| class="wikitable" |+ २०११ जनगणना अनुसार असम भाषिक विविधता<ref name="Census of India Website : Office of" /> |- ! भाषा ! जनसङ्ख्या |- | [[असमिया भाषा]] | १५,०९७,२५७ |- | [[बङ्गाली भाषा]] | ९०,२४,६५२ |- | [[बडो भाषा|बोडो भाषा]] | १,४०७,३७१ |- | [[हिन्दी भाषा]] | १,००१,६९८ |- | [[नागपुरी भाषा|सादरी भाषा]] | ७१४,६०७ |- | [[मिसिङ भाषा|मिसिङ]] [[मिसिङ भाषा|भाषा]] | ६१७,८७० |- | [[नेपाली भाषा]] | ५९६,०२६ |- | [[कार्बी भाषा]] | ५११,७७१ |- | अन्य | २,२३४,३१९ |- | जम्मा | ३१,२०५,५७६ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{भारतका राज्यहरू}} [[श्रेणी:असम| ]] [[श्रेणी:भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू]] [[श्रेणी:उत्तरपूर्वी भारत]] inyukyjg0ekyggsg1do5bn5xe8nwqkc 0 9517 1357646 1318701 2026-06-03T09:54:25Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357646 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state or territory | name = उत्तराखण्ड | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Auli, India.jpg | caption1 = औलीबाट गढवाल हिमालयको दृश्य | image2 = Ganga aarti of haridwar.jpg | caption2 = हरकी पौरीमा आरती | image3 = Badrinath temple DSCN9998.jpg | caption3 = [[बद्रीनाथ मन्दिर]] | image6 = Kedarnath Temple.jpg | caption6 = [[केदारनाथ मन्दिर]] | image5 = Jim Corbett National Park (India).jpg | caption5 = जिम कर्बेट राष्ट्रिय निकुञ्ज | image4 = Governor’s House, Nainital, Uttarakhand, India.jpg | caption4 = राजभवन }} | type = राज्य | image_map = IN-UT.svg | coordinates = {{coord|30.33|78.06|region:IN_type:city|name=Dehradun|display=inline,title}} | region = उत्तर भारत | capital = भराडीसैँण | winter_capital = देहरादुन | largestcity = देहरादुन | districts = [[उत्तराखण्डका जिल्लाहरू|१३]] | Governor = [[गुरमित सिंह]] | Chief_Minister = [[पुष्करसिंह धामी]]<ref>{{cite news |title=Pushkar Singh Dhami: BJP's Pushkar Singh Dhami to be next Uttarakhand chief minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pushkar-singh-dhami-to-be-next-uttarakhand-chief-minister/articleshow/84091689.cms |access-date=4 July 2021 |date=4 July 2021 |language=en}}</ref> | party = [[भारतीय जनता पार्टी]] | legislature_type = एकसदनीय | assembly = [[उत्तराखण्ड विधान सभा]] | assembly_seats = ७० सीट | rajya_sabha_seats = ३ सिट | lok_sabha_seats = ५ सिट | area_total_km2 = ५३४८३ | area_rank = १९औँ | length_km = ३२० | width_km = ३८५ | elevation_m = ६४० | elevation_max_m = ७,८१७ | elevation_max_point = [[नन्दादेवी पर्वत|नन्दा देवी पर्वत]] | elevation_min_m = 190 | elevation_min_point = सिवालिकहरूको दक्षिण | population_total = {{Increase}} 10,086,292 | population_as_of = २०११ | population_rank = २१औँ | population_density = 189 | population_urban = 30.23% | population_rural = 69.77% | 0fficial_Langs = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] | additional_official = [[संस्कृत]] | official_script = [[देवनागरी लिपि]] }} '''उत्तराखण्ड''' [[उत्तर भारत]]को एक राज्य हो। यसको धार्मिक महत्व र राज्यभरि पाइने धेरै हिन्दु मन्दिरहरू र तीर्थस्थलहरूको कारण यसलाई प्रख्यात "'''देवभूमि'''" को रूपमा चिनिन्छ। उत्तराखण्ड [[हिमालय]], भाबर र [[तराई|तराई क्षेत्र]]को प्राकृतिक वातावरणका लागि प्रख्यात छ। यसको उत्तरमा [[चीन]]को [[तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र]]सँग जोडिएको छ। पूर्वमा [[नेपाल]]को [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]; यस राज्यको दक्षिणमा [[उत्तर प्रदेश]] र पश्चिम र उत्तर-पश्चिममा [[हिमाचल प्रदेश]] रहेका छन्। यस राज्यलाई [[गढवाल मण्डल|गढवाल]] र [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]] गरी दुई भागमा विभाजन गरिएको छ [[उत्तराखण्डका जिल्लाहरू|जसमा कुल १३ जिल्लाहरू]] रहेका छन्। राज्यको शीतकालीन राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहर [[देहरादुन]] हो र [[भराडीसैँण]], [[चमौली जिल्ला]]को एउटा सहर, उत्तराखण्डको ग्रीष्मकालीन राजधानी हो। राज्यको उच्च न्यायालय नैनीतालमा अवस्थित छ, तर भविष्यमा [[हल्द्वानी]]मा सारिनेछ। पुरातात्विक प्रमाणहरूले प्रागैतिहासिक कालदेखि नै यस क्षेत्रमा मानवहरूको अस्तित्वलाई समर्थन गर्दछ। यो क्षेत्र [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को [[वैदिक काल|वैदिक युग]]मा उत्तरकुरु राज्यको एक भाग बनेको थियो। कुमाउँका प्रथम प्रमुख राजवंशहरू मध्ये ईपूर्व दोस्रो शताब्दीमा कुनिन्दाहरू थिए जसले [[शैव सम्प्रदाय|शैवधर्म]]को प्रारम्भिक रूपको अभ्यास गरेका थिए। काल्सीमा अशोकका आदेशहरूले यस क्षेत्रमा बौद्ध धर्मको प्रारम्भिक उपस्थिति देखाउँछ। मध्ययुगीन कालमा, यो क्षेत्र कुमाउँका [[कत्युरी राज्य|कत्युरी शासक]]हरूको अधीनमा एकीकृत भएको थियो जसलाई 'कुर्मान्चल राज्य' पनि भनिन्छ। कत्युरीहरूको पतन पछि, यो क्षेत्र कुमाउँ राज्य र गढवाल राज्यमा विभाजित भएको थियो। सन् १८१६ मा [[सुगौली सन्धि]] अन्तर्गत आधुनिक उत्तराखण्डको अधिकांश भाग अङ्ग्रेजलाई सुम्पिएको थियो। यद्यपि गढवाल र कुमाउँको तत्कालीन पहाडी राज्यहरू परम्परागत प्रतिद्वन्द्वीहरू थिए, विभिन्न छिमेकी जातीय समूहहरूको निकटता र उनीहरूको भूगोल, अर्थव्यवस्था, संस्कृति, भाषा र परम्पराहरूको अविभाज्य र पूरक प्रकृतिले दुई क्षेत्रहरू बीच बलियो सम्बन्ध सिर्जना गर्यो, जुन १९९० को दसकमा उत्तराखण्ड राज्यको आन्दोलनको क्रममा अझ बलियो भयो। यस राज्यका मूल निवासीहरूलाई सामान्यतया उत्तराखण्डी भनिन्छ, वा विशेष गरी या त [[गढवाली भाषा|गढवाली]] वा [[कुमाउँनी भाषा|कुमाउँनी]] उनीहरूको मूल क्षेत्रद्वारा। भारतको सन् २०११ को जनगणना अनुसार उत्तराखण्डको जनसङ्ख्या १,००,८६,२९२ रहेको छ जसले गर्दा यो भारतको २०औँ सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको राज्य हो। == नामकरण == उत्तराखण्डको नाम [[संस्कृत]] शब्द उत्तराबाट लिइएको हो जसको अर्थ 'उत्तर' हो, र खण्डको अर्थ 'भूमि' हो, जसको अर्थ 'उत्तरी भूमि' हो। यस नामलाई प्रारम्भिक हिन्दु धर्मशास्त्रहरूमा "केदारखण्ड" (हालको [[गढवाल मण्डल|गढवाल]]) र "मानसखण्ड" (हालको [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]]) को संयुक्त क्षेत्रको रूपमा उल्लेख गरिएको छ। उत्तराखण्ड भारतीय हिमालयको मध्य भागको लागि प्राचीन पौराणिक शब्द पनि थियो।<ref name="autogenerated20012">Kandari, O. P., & Gusain, O. P. (Eds.). (2001). Garhwal Himalaya: Nature, Culture & Society. Srinagar, Garhwal: Transmedia.</ref> यद्यपि, सन् १९९८ मा [[भारतीय जनता पार्टी]] नेतृत्वको केन्द्र सरकार र उत्तराखण्ड राज्य सरकारले राज्य पुनर्गठनको नयाँ चरण सुरु गर्दा यस क्षेत्रलाई उत्तरान्चल नाम दिएको थियो। यसको कथित कम-पृथकतावादी अर्थको लागि छानिएको, नाम परिवर्तनले धेरै कार्यकर्ताहरू बीच अलग राज्यको लागि ठुलो विवाद उत्पन्न गर्यो जसले यसलाई राजनीतिक कार्यको रूपमा देखे। उत्तराखण्ड नाम यस क्षेत्रमा लोकप्रिय रह्यो, जबकि उत्तरान्चल आधिकारिक प्रयोगको माध्यमबाट जारी गरिएको थियो।<ref>Negi, B. (2001). "Round One to the Lobbyists, Politicians and Bureaucrats." ''The Indian Express'', 2 January.</ref> अगस्ट २००६ मा, केन्द्रीय मन्त्रिपरिषद्ले उत्तरान्चल विधान सभा र उत्तराखण्ड राज्यको आन्दोलनको नेतृत्व गर्ने सदस्यहरूको उत्तरान्चल राज्यको नाम परिवर्तन गरी उत्तराखण्ड राख्ने मागलाई स्वीकार गरेको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2006/20061013/nation.htm#5|title=Uttaranchal becomes Uttarakhand|date=13 October 2006|work=The Tribune (India)|access-date=22 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511030304/http://www.tribuneindia.com/2006/20061013/nation.htm#5|archive-date=11 May 2013|agency=United News of India|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> सन् २००६ को अक्टोबरमा उत्तरान्चल विधान सभाले यस सम्बन्धी कानून पारित गरेको थियो र केन्द्रीय मन्त्रिपरिषद्ले संसदको शीतकालीन सत्रमा विधेयक ल्याएको थियो। सन् २००६ को डिसेम्बरमा तत्कालीन राष्ट्रपति ए.पी.जे अब्दुल कलामले उक्त विधेयकलाई संसदबाट पारित गरी कानूनमा रूपान्तरण गरेका थिए र १ जनवरी २००७ देखि यस राज्यलाई उत्तराखण्डको नामले चिनिन्छ।<ref>{{cite web |last=Chopra |first=Jasi Kiran |date=2 January 2007 |title=Uttaranchal is Uttarakhand, BJP cries foul |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-01-02/india/27880083_1_bjp-cries-uttaranchal-assembly-polls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510141050/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-01-02/india/27880083_1_bjp-cries-uttaranchal-assembly-polls |archive-date=10 May 2013 |access-date=22 January 2013 |work=[[The Times of India]] |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510141050/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-01-02/india/27880083_1_bjp-cries-uttaranchal-assembly-polls |date=10 May 2013 }}</ref> == इतिहास == प्राचीन चट्टान चित्रहरू, चट्टान आश्रयहरू, प्यालेओलिथिक युगको ढुङ्गा औजारहरू (सयौँ हजार वर्ष पुरानो), र मेगालिथहरूले यस क्षेत्रका पहाडहरू प्रागैतिहासिक कालदेखि नै बसोबास गरेको प्रमाण दिन्छन्। त्यहाँ पुरातात्विक अवशेषहरू पनि छन् जसले यस क्षेत्रमा प्रारम्भिक वैदिक अभ्यासहरूको अस्तित्व देखाउँदछ। गढवाल र कुमाउँका पहिलो प्रमुख राजवंशहरू मध्ये ईपूर्व दोस्रो शताब्दीमा कुनिन्दाहरू थिए जसले शैव धर्मको प्रारम्भिक रूपको अभ्यास गरे र पश्चिमी [[तिब्बत]]सँग नुनको व्यापार गरे। पश्चिमी गढवालको काल्सीमा रहेको [[अशोक]]ले यस क्षेत्रमा [[बौद्ध धर्म]]को प्रवेश गरेको प्रष्ट छ।<ref name="Britannica">{{cite web |title=Uttarakhand |url=http://britannica.com/EBchecked/topic/736432/Uttarakhand |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120702082101/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/736432/Uttarakhand |archive-date=2 July 2012 |access-date=17 July 2012 |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref> मध्ययुगीन अवधिमा, क्षेत्र पश्चिममा [[गढवाल मण्डल|गढवाल राज्य]] र पूर्वमा कुमाउँ राज्य अन्तर्गत एकीकरण गरिएको थियो। यस अवधिमा, सिक्ने र चित्रकला को नयाँ रूपहरू (कला को पहारी स्कुल) को विकास भयो। आधुनिक समयको गढवाल पनि परमारहरूको शासन अन्तर्गत एकताबद्ध भएको थियो, जो केही [[ब्राह्मण]] र [[राजपुत|राजपूत]]हरू पनि मैदानबाट आएका थिए। १७९१ मा, [[नेपाल]]को विस्तार हुँदै गइरहेको [[गोरखाली|गोर्खा साम्राज्य]]ले कुमाउँ राज्यको सीट [[अल्मोडा|अल्मोरा]]लाई ओगटेको थियो। यसलाई [[अमरसिंह थापा]]ले [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएको थियो। सन् १८०३ मा गढवाल राज्य पनि गोर्खाहरूको हातमा गयो। [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] पछि, यो क्षेत्र [[सुगौली सन्धि]]को भागको रूपमा अङ्ग्रेजहरूलाई सुम्पिएको थियो।<ref>{{Cite book|last=Raheja|first=Gloria Goodwin|url=https://books.google.com/books?id=V6oYqw1BWAQC&pg=PA1%7Ctitle%3DThe|title=The Poison in the Gift: Ritual, Prestation, and the Dominant Caste in a North Indian Village|date=June 1988|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-70728-0|language=en}}</ref> == भूगोल == उत्तराखण्डको कुल क्षेत्रफल ५३,५६६ किमी २ (२०,६८२ वर्ग मील) छ, जसमध्ये ८६% पहाडी र ६५% जङ्गलले ढाकिएको छ। राज्यको उत्तरी भागको अधिकांश भाग उच्च हिमाली चुचुरा र हिमनदीले ढाकिएको छ। उन्नाइसौँ शताब्दीको पहिलो आधामा, भारतीय सडक, रेलमार्ग र अन्य भौतिक पूर्वाधारको विस्तारित विकासले विशेष गरी [[हिमालय]]मा अन्धाधुन्ध काठ काट्ने चिन्ता बढाएको थियो। [[हिन्दु धर्म]]मा दुईवटा महत्त्वपूर्ण नदीहरू उत्तराखण्डको हिमनदीहरू, [[गङ्गोत्री]]मा [[गङ्गा नदी|गङ्गा]] र यमुनोत्रीको [[यमुना नदी|यमुना]]बाट उत्पन्न हुन्छन्। तिनीहरू असंख्य तालहरू, [[हिमनदी]]हरू र धाराहरूद्वारा खुवाइएका छन्। यी दुई [[बद्रीनाथ मन्दिर|बद्रीनाथ]] र [[केदारनाथ मन्दिर|केदारनाथ]]सँग मिलेर हिन्दुहरूको लागि एक पवित्र तीर्थ, छोटा [[चार धाम]] बनाउँछन्।<ref>[http://www.indiapilgrimtours.com/articles/destination-profiles-of-the-holy-char-dhams-uttarakhand Destination Profiles of the Holy Char Dhams, Uttarakhand<!-- Bot generated title -->]</ref><ref name="Uttarakhand">{{cite web |title=Info about Uttarakhand |url=http://www.nainitaltourism.com/Uttarakhand_Uttaranchal.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121125105932/http://www.nainitaltourism.com/Uttarakhand_Uttaranchal.html |archive-date=25 November 2012 |access-date=20 December 2012 |publisher=Nainital Tours & Package}}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == उत्तराखण्डका मूल निवासीहरूलाई सामान्यतया उत्तराखण्डी भनिन्छ र कहिलेकाँही विशेष गरी या त गढवाली वा कुमाउँनी भनिन्छ तिनीहरूको उत्पत्ति स्थानको आधारमा गढवाल वा कुमाउँं क्षेत्रमा। भारतको सन् २०११ को जनगणना अनुसार, उत्तराखण्डको १०,०८६,२९२ जनसङ्ख्या छ जसमा ५,१३७,७७३ पुरुष र ४,९४८,५१९ महिलाहरू छन्, जसमा ६९.७७% जनसङ्ख्या ग्रामीण क्षेत्रमा बस्छन्। १.६३% जमिनमा जनसङ्ख्याको ०.८३% भएको राज्य देशको २०औँ सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको राज्य हो। राज्यको जनघनत्व १८९ जना प्रति वर्ग किलोमिटर रहेको छ जसमा १८.८१% को सन् २००१-२०११ दसकीय वृद्धि दर रहेको छ। लिङ्ग अनुपात ९६३ महिलाहरू प्रति १००० पुरुष छ।<ref name="Census2011">{{cite web |title=Uttarakhand Profile |url=http://censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/stock/profiles/en/IND005_Uttarakhand.pdf |access-date=18 March 2020 |website=censusindia.gov.in}}</ref> === सामाजिक समूहहरू === उत्तराखण्डमा दुई भू-सांस्कृतिक क्षेत्रहरूमा फैलिएको बहुजातीय जनसङ्ख्या छ: गढवाल, र कुमाउँ। जनसङ्ख्याको एक ठुलो हिस्सा (लगभग ३५%) क्षत्रिय (पूर्वजमिन शासकहरू र तिनीहरूका सन्तानहरूका विभिन्न कुलहरू), मूल गढवाली र कुमाउँनीका सदस्यहरू र साथै धेरै आप्रवासीहरू पनि छन्।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/elections/uttarakhand-assembly-elections-2017/uttarakhand-elections-across-the-border-next-door-to-up-new-caste-calculus-4525289/|title=Uttarakhand elections: Across the border; next door to UP, new caste calculus|last1=Bhardwaj|first1=Ashutosh|date=15 February 2017|work=The Indian Express|access-date=16 June 2023|language=en}}</ref> === भाषाहरू === उत्तराखण्डको आधिकारिक भाषा [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] हो, जुन २०११ को जनगणना अनुसार स्थानीय रूपमा ४३% जनसङ्ख्या (मुख्यतया दक्षिणमा केन्द्रित) द्वारा बोलिन्छ, र राज्यभरि भाषाको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। थप रूपमा, शास्त्रीय भाषा [[संस्कृत]]लाई दोस्रो आधिकारिक भाषा घोषणा गरिएको छ, यद्यपि यसमा कुनै स्थानीय वक्ताहरू छैनन् र यसको प्रयोग शैक्षिक र धार्मिक प्रयोगहरूमा सीमित छ।<ref name="census2011-C16">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Uttarakhand |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10225/download/13337/DDW-C16-STMT-MDDS-0500.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[भारतको रजिष्ट्रार जनरल तथा जनगणना आयुक्त]]}} Figures for Jaunsari also include speakers of Jaunpuri.</ref> === धर्म === उत्तराखण्डका चार-पाँच भाग भन्दा बढी बासिन्दाहरू हिन्दुहरू छन्। मुस्लिम, सिख, ईसाई, बौद्ध र जैनहरूले बाँकी जनसङ्ख्या बनाउँछन्, जसमा मुस्लिमहरू सबैभन्दा ठुलो अल्पसङ्ख्यक हुन्। पहाडी क्षेत्रहरू लगभग पूर्णतया हिन्दु छन्, जबकि मैदानी क्षेत्रहरूमा मुस्लिम र सिखहरूको उल्लेखनीय अल्पसङ्ख्यक छन्।<ref name="Demography">{{cite web |title=Demography |url=http://uk.gov.in/pages/view/428-demography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103061346/http://uk.gov.in/pages/view/428-demography |archive-date=3 January 2012 |access-date=17 July 2012 |publisher=Government of Uttarakhand}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{भारतका राज्यहरू}} [[श्रेणी:उत्तराखण्ड]] [[श्रेणी:भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू]] [[श्रेणी:उत्तर भारत]] oioqvq7q405nq2zjjkrfq2dv1vbjugu 0 9654 1357683 1349626 2026-06-03T10:17:05Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357683 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | company_name = एनसेल आजियाटा लिमिटेड | company_type = [[प्राइभेट लिमिटेड कम्पनी|निजी कम्पनी]] | company_logo = [[file:Ncell logo.svg|175px]] | foundation = २०६१ भदौ १६<ref>{{Cite web|author=सृजना नेपाल |title=एनसेल विक्री प्रकरणले तात्यो संसदीय समितिदेखि बालुवाटार|url=https://thahakhabar.com/news/192063/|website=थाह खबर|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०}}</ref> | location = लैनचौर, [[काठमाडौँ]] | area_served = [[नेपाल]] | industry = [[दूरसञ्चार]] | key_people = जब्बोर कायुमोभ<ref>{{Cite web|author=|title=एनसेलको प्रमुख कार्यकारी अधिकृतमा जब्बोर कायुमोभ नियुक्त|url=https://techpana.com/2023/141736/telecom-ncell|website=टेकपाना|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | products =[[कम्प्युटर नेटवर्क|मोबाइल सेवा, जिएसएम, जिपिआरएस, एज, थ्रीजी, फोरजी, एचएचपिए+]] | owner = | parent = Spectrlite UK Limited | revenue = | operating_income = {{Increase}} नेरू ४० अर्ब ४२ करोड २० लाख <small>(२०७९)<ref name=एनसेल>{{Cite web|author=जनार्दन बराल |title=एनसेल डिलको सार्वजनिक ५ तथ्य र अनुत्तरित ८ प्रश्न|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/12/1400814|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०}}</ref> | net_income = {{Increase}} नेरू ५ अर्ब ६९ करोड ९ लाख ९६ हजार<ref name=एनसेल/> <small>(२०७९)</small> | assets = {{Increase}} नेरू ६ खर्ब ८३ अर्ब २९ करोड<ref name=एनसेल/> <small>(२०७९)</small> | equity = {{Increase}} नेरू १० अर्ब ८० करोड<ref name=एनसेल/> <small>(२०७९)</small> | num_employees = ५००+ (२०७७) | slogan = आजभोलि सधैँसगैँ | homepage = {{URL|https://www.ncell.com.np/}} }} '''एनसेल आजियाटा लिमिटेड''' (पहिले एनसेल प्राइभेट लिमिटेड) वा '''मेरो मोबाइल''' [[नेपाल]]को मोबाइल सेवा प्रदायक हो। नेपालमा स्थापना भएको यो पहिलो दूरसञ्चार कम्पनी हो जसले सार्वजनिक [[विश्वव्यापी मोबाइल सञ्चार प्रणाली|जिएसएम]] सेवाको थालनी गरेको थियो। स्थापनाकालमा यस कम्पनीको नाम मेरो मोबाइल रहेको थियो जसको स्वामित्व [[एनसेल|स्पाइस नेपाल प्राइभेट लिमिटेड]]सँग रहेको थियो।<ref>{{Cite web|author= |title=कहिलेबाट सुरु भएको थियो एनसेल कर छलीको खेल?|url=https://nepallive.com/story/42250|website=नेपाल लाइभ|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०}}</ref> २०६५ असोजमा मा स्पाइस नेपालले [[युरोप]]को प्रसिद्ध मोबाइल कम्पनी [[तेलिया कम्पनी|तेलिया सोनेरा]]सँग अनुबन्ध गरेको थियो। राजस्व बजार साझेदारको हिसाबले एनसेल नेपालको पहिलो ठूलो कम्पनी हो भने ग्राहक सङ्ख्याका हिसाबले [[नेपाल टेलिकम]]पछिको दोस्रो ठूलो दूरसञ्चार कम्पनी हो। यो कम्पनी २०६१ भदौ १६ गते स्थापना भएको थियो।<ref>{{Cite web|author= |title=चार प्रमुख कारण जसले आजियाटालाई नेपाल छोड्न बाध्य बनायो, अब एनसेलको भविष्य के होला?|url=https://bizmandu.com/content/20231130145629.html|website=बिजमाडौँ|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०}}</ref> २०७२ चैत ३० मा एनसेल आधिकारिक रूपमा मलेसियाको दूरसञ्चार समूह [[आजीयाटा ग्रुप बेरहाड]]को भाग बनेको हो। यसले पहिला राज्यको स्वामित्वमा रहेको र हाल सार्वजनिक दूरसञ्चार कम्पनी [[नेपाल टेलिकम]]को एकाधिकार तोडेको थियो। यो सँगै एनसेलले आधिकारिक रूपमा मलेसियाको दूरसञ्चार समूह [[आजीयाटा ग्रुप बेरहाड]]को एक अंश बनेको थियो। २०८० मङ्सिर १५ मा, आजियाटाले १ खर्ब ४३ अर्बमा किनेको सेयर साढे ६ अर्बमा बेचेर एनसेलबाट बाहिरिने निर्णय गरेको थियो।<ref>{{Cite web|author= |title=१ खर्ब ४३ अर्बमा किनेको एनसेलको सेयर साढे ६ अर्बमा बेचेर बाहिरियो आजियाटा|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/12/1399550|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०}}</ref> ==इतिहास== एनसेल प्राइभेट लिमिटेडलाई पहिले स्पाइस नेपाल प्राइभेट लिमिटेडको नामले चिनिन्थ्यो। यस कम्पनीले २०६१ भदौ १६ मा जिएसएम अनुमतिपत्र प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{Cite web|author=|title=इजाजत प्राप्त संस्था|url=http://nta.gov.np/license|website=नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण]]बाट इजाजत प्राप्त यस कम्पनीले [[विश्वव्यापी मोबाइल सञ्चार प्रणाली|जिएसएम]] सेवा तर्फ प्रिपेड तथा पोस्टपेड सिम वितरण गर्ने अधिकार प्राप्त गरेको थियो। यसले आफ्नो आधिकारिक तथा व्यापारिक सेवा २०६२ असोज १ मा, मेरो मोबाइल नामबाट [[काठमाडौँ]] उपत्यकाबाट थालेको थियो। हाल यस कम्पनीले नेपालको ७७ वटै जिल्लामा आफ्नो सेवा बिस्तार गरेको छ। [[तेलिया कम्पनी|तेलिया सोनेरा]]ले २०६५ असोजमा स्पाइस नेपालबाट सेयर खरिद गरेको थियो र कम्पनीको नाम एनसेलमा परिवर्तन गरिएको थियो। ३१ भदौ २०६७ मा, एनसेलले थ्रीजी सेवा सुरु गरेको थियो।<ref>{{Cite web|author= |title=एनसेलले सुरु गर्‍यो देशभर थ्रीजी मोबाइल सेवा|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/amp/technology/17795-1284594534.html|website=नागरिक दैनिक|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०}}</ref> २०७२ पुस ६ मा तेलिया सोनेराले एनसेलबाट बाहिरिने घोषणा गरेको थियो। २०७२ चैत ३० मा आजियाटाले [[तेलिया कम्पनी|तेलिया सोनेरा]]बाट १ खर्ब ४३ अर्ब रुपैयाँमा एनसेलको सेयर खरिद गरेको थियो।<ref>{{Cite web|author= |title=कसले किन्दैछ एनसेल, किन बाहिरिन खोज्यो आजियाटा ?|url=https://baahrakhari.com/detail/406256|website=बाह्रखरी|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०}}</ref> १८ जेठ २०७४ मा एनसेलले फोरजी सेवा सुरु गरेको थियो।<ref>{{Cite web|author= |title=एनसेलले उपत्यकामा सुरु गर्‍यो फोरजी सेवा|url=http://nagariknews.nagariknetwork.com/amp/economy/123189-1496290440.html|website=नागरिक दैनिक|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०}}</ref> २०७७ साउन १९ मा, एनसेलको नाम एनसेल आजियाटा लिमिटेड राखिएको थियो।<ref>{{Cite web|author= |title=एनसेलको नाम अब ‘एनसेल आजियाटा’|url=https://www.nayabishwo.com/2020/08/12/71042|website=नयाँ विश्व|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०}}</ref> ==सेवा तथा सञ्चालन== [[File:Ncell-SIM.jpg|right|200px|thumbnail|एनसेल पुरानो सिमकार्ड]] कम्पनीले आफ्नो सुरुवाती अवस्थामा आधारभूत सुविधाहरू जस्तै फोन गर्ने तथा मेसेज मात्र प्रदान गरेको थियो। पछि यसलाई बढाउँदै कम्पनीले एक एक गर्दै ब्ल्याक्बेरी फोन,एनसेल कनेक्ट (इन्टरनेट चलाउने डाटा कार्ड) त्यस्तै एज/जिपिआरएस,भोइस मेल जस्तै अन्य सुविधाहरू थप गरेको थियो। एनसेलले हालसम्म १०० भन्दा बढी देशका ३२५ दूरसञ्चार कम्पनीसँग सहकार्य गरी रोमिङ सेवा उपलब्ध गराएको छ।<ref>{{Cite web|author= |title=एनसेलले सुरु गर्‍यो म्यानमारमा रोमिङ सेवा|url=https://www.onlinekhabar.com/2014/08/178680|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०}}</ref> ==सेवाहरू== *जीएस एम मोवाइल सेवा *डाटा ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण]] * [[नेपाल टेलिकम]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.ncell.com.np/ एनसेल नेपालको आधिकारिक वेवसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516200101/http://ncell.com.np/ |date=2014-05-16 }} {{नेपालका दूरसञ्चार माध्यमहरू}} [[श्रेणी:नेपालका दूरसञ्चार कम्पनीहरू]] pas06i3acadfwhy984iomw852k8x60w 0 9757 1357532 1272561 2026-06-03T08:43:40Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357532 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name =अलैँची |image = blackCardamom.jpg |image_caption = अलैँचीको फल |regnum = [[वनस्पति]] |unranked_divisio = [[:en:Angiosperms|Angiosperms]] |unranked_classis = [[:en:Monocots|एकदलीय]] |unranked_ordo = [[:en:Commelinids|Commelinids]] |ordo = [[:en:Zingiberales|Zingiberales]] |familia = [[:en:Zingiberaceae|Zingiberaceae]] |genus = [[:en:Amomum|''Amomum'']] |species = '''''A. subulatum,''''' '''''A. costatum''''' |binomial = ''Amomum subulatum,'' ''Amomum costatum'' |binomial_authority = [[:en:William Roxburgh|Roxb.]] |}} '''अलैँची''' [[:en:Amomum subulatum Roxb.|'''Amomum subulatum Roxb.''']] पहाडी भेगमा पाइने एक वनस्पति हो। वनस्पति जगतको [[:en:Zingiberaceae|Zingiberaceae]] परिवार अन्तर्गत पर्ने अलैंची [[:en:Black cardamon|(Black cardamon)]] एक अत्यन्तै उपयोगी बहुवर्षिय पोथ्रा [[:en:Perennial|Perennial]] [[:en:Herb|Herb]] हो। यो प्राकृतिक रूपमा दक्षिण भारतको आर्द्र, सदाबहार जंङ्गल क्षेत्रमा प्रशस्त पाइन्छ। [[नेपाल]] बाहेक [[भुटान]], श्रीलङ्का, मलेशिया र चिनमा पनि यसको खेती गरिन्छ भने विभिन्न प्रजातिका अलैंचीहरू इण्डोचिन उत्तरपूर्वी [[भारत]] तथा पूर्वी र पश्चिमी अफ्रिकामा पनि पाइन्छन्। नेपाल, भारत र भुटान विश्वका अत्यधिक परिमाणमा अलैंची उत्पादन गर्ने मुलुकमा पर्दछन्। यो मसला तथा घरेलु औषधिको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो वनस्पति कुनै पनि भिरालो परेको जमिन या अग्ला अग्ला रुख भएको ठाउँमा पनि खेती गर्न सकिन्छ। यस कारण यो वनस्पति खेर गएको जमिनमा सहि सदुपयोग गर्न सकिन्छ साथै जमिनलाई भू-क्षय हुनबाट पनि बचाउन सकिन्छ। ==खेती र परम्परागत बजार== अलैँची खेती गर्न समुद्री सतहबाट ७०० मिटरदेखि २२०० मिटरसम्मको उचाइ, ८ देखि २० डिग्री सेल्सियस तापक्रम, दोमट माटो र वार्षिक १५०० देखि ५००० मिलिमिटर वर्षा हुने सेपिलो उत्तर मोहडा भएको ठाउँ उपयुक्त मानिन्छ। 'डम्मरसाई', 'रामसाई', 'चिवेसाई', 'गोलसाई', 'राम्ला', 'साउने', आदि अलैँचीका प्रमुख जात हुन्। डम्मरसाई ७०० देखि १२०० मिटरको उचाइसम्म र रामसाई त्यसभन्दा पनि माथि २१०० मिटरसम्ममा लगाउन सकिन्छ। १२०० मिटरभन्दा माथि नै लाग्ने साउनेको दाना ठूलो हुने र यसमा रोग कम लाग्ने भएकोले रामसाईभन्दा कम फले पनि किसानहरू साउनेप्रति आकर्षित भएका सन्तोष खतिवडाको अनुभव छ। [[image:cardamom plant.JPG|thumb|right|250px|इलाम जिल्लाको एक गाउँमा अलैंची बारी]] * [[image:Tehrathum cash crop cardamom.JPG|thumb|right|250px|तेह्रथुम जिल्लाको एक गाउँमा अलैंची बारी]] नेपालमा पूर्वी पहाडबाट शुरु भएको अलैँचीको खेती ३६ जिल्लामा फैलिएको छ। यद्यपि अलैँची लगाइएको ९७ प्रतिशत क्षेत्र पूर्वाञ्चलका १२ जिल्लामा र बाँकी तीन प्रतिशत मात्रै अरू विकास क्षेत्रमा पर्दछ। नेपालमा सबैभन्दा बढी अलैँची खेती गर्ने जिल्लामा ताप्लेजुङ्ग, (३६४७ हे.), संखुवासभा (३२५९ हे.) र इलाम (२७७४ हे.) पर्दछन्। कुल १३ हजार १९२ हेक्टर क्षेत्रमा लगाइएको अलैँचीमध्ये ११ हजार ४९८ हेक्टर अर्थात् ण्डै २ लाख ३० हजार रोपनीमा उत्पादन दिने अवस्थाका बोटहरू छन्। लगाएको तीन'चार वर्षपछि फल्न थाल्ने अलैँची २५'३० वर्षसम्म फलिरहन्छ। अलैँची लगाउँदा खेतबारी मास्नु नपर्ने, भुइँ, डालेघाँसलगायतका बोटबिरुवालाई असर नगर्ने, सामान्य गोडमेल, मलखाद र रेखदेख गरे पुग्ने, भाउ तलमाथि भए पनि सजिलै बिक्री हुने आदि कारणले किसानहरूका लागि यो वरदान सावित भएको छ। अलैँची भूक्षय रोक्न पनि उपयोगी मानिएको छ। ताप्लेजुङको सदरमुकाम फुङ्लिङ नजीकै हाङ्देवामा करिब दुई दशकअघि गएको निकै ठूलो पहिरो अलैँचीले नै रोकेको, पहिरो गएको ठाउँ र भिरालो जग्गामा उत्तिसका बिरुवाहरू राम्रोसँग हुर्केका तथा अलैँचीको आम्दानीले स्थानीय अर्थतन्त्र एवं जनजीवनमा परिवर्तन समेत आएकोछ। ==उपयोगिता== * अलैंची एउटा मसला बाली भएकोले प्राचीन समय देखि नै यसलाई एक महत्त्वपूर्ण र महङ्गो मसलाको रूपमा प्रयोग गरिंदै आएको छ। * यसको सुगन्धित बीयाँबाट [[:en:cineole|'''Cineole''']] नामक उडनशील सुगन्धित औषधीय र मसलाको गुणयुक्त तेल प्राप्त हुन्छ। यसको तेल मिठाई, केक, पेष्टी आदिलाई सुगन्धित बनाउन प्रयोग गरिन्छ। * बीयाँ पानसंग पान मसालाको रूपमा खाईन्छ। आयुर्बेदिक र यूनानी चिकित्सामा घाँटीदुखेको, फोक्सोमा अवरोध रहेको, आँखाको ढकनी\पलक(Eye-lid) सुन्निएको, पाचन प्रणालीमा गडबडी, फोक्सोको क्षयरोग आदिको उपचार गर्न अलैंचीको प्रयोग गरिन्छ। * अरब देशहरूमा चिया र कफी बनाउन तथा युरोपियन देशहरूमा उच्चकोटिको मदिरा तयार गर्न टिन्चर र कफी बनाउन अलैंचीको प्रयोग गरिन्छ। * सौन्दर्य प्रशाधनहरू निर्माण गर्न शरीरमा उष्णता थप्न र यौन शक्ति बढाउन पाचनशक्ति एवं कलेजोको कार्यक्षमता बढाउन सर्प र बिच्छिले टोकेमा बिषनाशक औषधि [[:en:Antidote|(Antidote)]]को रूपमा अलैंचीको प्रयोग गरिन्छ। * चिसो रुघाखोकी, बान्ता फियो बढेको थकाई लागेको लुतो हैजा वा अरु कारणले पेट दुखेको, टाउको दुखेको, मुख र मलद्वारको रोग सुजाक [[:en:Gonorrhea|(Gonorrhea)]], अदाहा र नसा सम्बन्धी रोग [[:en:Neuralgia|(Neuralgia)]], मूत्ररोग आदि रोगहरूको उपचार गर्न अलैंचीको प्रयोग गरिन्छ। अन्य खेतीको लागि काम नलाग्ने जग्गामा पनि अलैंची खेती गर्न सकिन्छ। अलैंची खेतीले भूक्षय तथा पहिरो समेतलाई रोकथाम गर्न सघाउपुर्‍याउँछ। ==अलैँची कोठी== राणाहरूले वि.सं. १९०० ताका अलैँचीको बजार व्यवस्थापन गर्न भारतको पटना र मिर्जापुरमा 'अलैँची कोठी' खोलेका थिए। त्यसबेला इलामबाट किसानले ल्याउने अलैँची धरानमा सङ्कलन गरी भारत पठाइन्थ्यो। तर पछि औलोका कारण भरियाहरू बाटैमा मर्न थालेकाले धरान ल्याउन नसकेको र गाउँमा बिक्री नभएको हुनाले अलैँची बगैँचा मासिन थालेका थिए। वि.सं. १९९०को दशकमा मारवाडी व्यापारीहरूले इलाममै सङ्कलन केन्द्र खोलेपछि पुनः खेती हुन थाल्यो। २०२० सालतिर मेची विकास कोषले किसानलाई अलैँची खेती गर्न ऋण दिन थाल्यो। आर्थिक वर्ष २०३२'३३मा 'कृषि वर्ष' मनाउँदा सरकारले चारलाख बेर्ना वितरण गरेको थियो। २०३३मा इलाम, फिक्कलमा अलैँची उत्पादन एवं प्रशोधनबारे अनुसन्धान एवं विकास गर्न सरकारी तवरबाट अलैँची विकास केन्द्र स्थापना भयो। ==रोगहरू== अलैँचीमा पातमा छिर्का देखिने छिर्के भाइरस, गाँजमा जमरा जस्ता बिरुवा देखिने फुर्के भाइरस र गानो कुहिएर बोट मर्ने आदि रोगहरू लाग्छन्, जसले उत्पादनमा २५ देखि ३० प्रतिशतसम्म कमी ल्याउने गर्दछ। ==रोगको लक्षण तथा उपचार== '''छिर्के भाइरस''' पहेँलो छिर्का संगै पात पहेंलिदै अन्तमा कालो भएर सुक्छ र एक वोटबाट अर्को बोटमा छिटो सर्छ। उत्पादनमा ८० % सम्म ह्रास गराउँछ। यसको नियन्त्रणको लागि गानो सहित रोगी वोट उखेलेर डढाउने, मकैंमा लाग्ने लाही कीराले यो रोगको बिस्तारमा मद्दत पुर्‍याउने हुँदा अलैंची खेती नजीकै मकैं खेती नगर्ने र लाही कीरालाई नियन्त्रण गर्ने जस्ता उपायहरू अपनाउन सकिन्छ। '''फुर्के भाइरस''' यस रोग लागेका अलैंचीका झ्याङका लाँक्राहरू अत्यन्तै छोटा हुन्छन्, फूलहरू गुचुमुच्च परेका हुन्छन् र फल लाग्दैनन्। समय मै नियन्त्रण नगरिए बगानै सखाप हुन्छ। त्यसैले उक्त रोगलागेको अलैंचीका झ्याङका गानो सहित रोगी वोट उखेलेर त्यस ठाँउमा बीउबाट उमारिएको साउने जातको स्वस्थ्य वेर्ना लगाउने, केराउमा लाग्ने लाही कीराले यो रोगको बिस्तारमा मद्दत पुर्‍याउने हुँदा अलैंची खेती नजीकै केराउ खेती नगर्ने र सिस्टमिक बिषादी जस्तैः मालाथियन ५०% सेभीन ५०% डेमीक्रन ५०% वा मेटासिड ५०% प्रयोग गर्ने गर्नुपर्दछ। '''जरा कुहाउने भाइरस''' लाँक्रा पहेंलिएर जान्छ र पछि मर्छ बिस्तारै पुरै झ्याङ नै कुहिएर सखाप हुन्छ। यसरोगको नियन्त्रणको लागि रोगी वोट गानो सहित उखेलेर हटाई एकवर्ष सम्म केही पनि नलगाई बाँझो छोड्ने र अर्को वर्ष त्यस ठाँउमा स्वस्थ्य विरुवा रोप्ने प्रति झ्याङ १०० ग्रामका दरले कृषि चुनको प्रयोगले यो रोगको प्रकोप क्रमशः घट्दै जान्छ। '''झुसिल्कीरा''' अलैंचीमा '''Eupterote''' प्रजातिका झुसिल्कीरा (Cardamon hairy caterpillar)हरूले पात खाई निकै ठूलो क्षति पुर्‍याई विरुवालाई पुरै नांगो बनाउँछन्। यी लाभ्रेहरू शुरुमा एकै ठाँउमा बसेर पातको हरियो भाग कोत्रेर खान्छ्न् जसले गर्दा पातहरू कागज जस्ता सेता देखिन्छन् अलि हुर्केपछि लाभ्रेहरू तितरवितर भई एक्लाएक्लै खान थाल्छन् यसले उतिसको रुखमा पनि क्षति पुर्‍याई नांगै पार्छन् र उतिसको वोटबाट रेशमी धागोको सहाराले झुण्डिएर अलैंचीका वोटमा सर्दछन्। झुसिल्कीरा नियन्त्रणका लागि यी कीराहरू सानै छँदा एकै ठाँउमा बसेर खाईरहेको बेला तिनलाई जम्मा गरेर नष्ट गर्ने, मालाथियन ५०% झोल बिषादी १२०० देखि १६०० मिलि वा फेनिट्रोथायन ५०% झोल बिषादी ६०० देखि ८०० मिलि प्रति ६०० देखि ८०० लिटर पानीमा मिसाएर प्रति हेक्टरका दरले छर्नुपर्छ। ==प्रशोधन प्रविधि== नेपालको अलैँची प्रशोधन प्रविधि पुरानो छ। नेपालका अधिकांश परम्परागत भट्टीमा काँचो दाउराको धुवाँले सीधै सुकाइने अलैँची बढी कालो र धुवाँ गनाउने हुन्छ। यसो हुन नदिन सुकेको दाउरा बालेर चिम्नीबाट धुवाँ बाहिर पठाई पाइपको तातोले सुकाउने सुधारिएको भट्टी चाहिन्छ। यसका लागि जिल्ला कृषि विकास कार्यालय र एसएनभी लगायतका संस्थाले सहयोग गर्न थालेका छन्। पूर्वी पहाडी कृषि विकास आयोजनाले भोजपुर, तिम्मामा जनजाति र दलितका लागि एउटा त्यस्तो भट्टी निर्माण गरिदिएको छ। यस्तो भट्टी बनाउन रु.३५-५० हजार रूपैयाँ लाग्ने र त्यसमा दाउराको खपत २५ प्रतिशत कम हुने [[इलाम]]का किसानहरूको अनुभव छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== साह, अनिरुद्धकुमार,रेन्जर, नेपालमा उतिस र अलैंचीको कृषिवन, २०६२ कात्तिक {{Commonscat|Amomum subulatum}} [[श्रेणी:कृषि]] [[श्रेणी:नगदे बाली]] [[श्रेणी:मसलाहरू]] 0u4h1jx05uazrnem61iq5se2fmivqfy 0 9997 1357563 1318533 2026-06-03T09:10:21Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357563 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|पाकिस्तान प्रशासित क्षेत्र}} {{Infobox settlement | name = आजाद कश्मीर | native_name = {{nobold|{{Nastaliq|آزاد جموں و کشمیر}}}} | native_name_lang = ur<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[पाकिस्तान]]द्वारा स्वायत्त प्रदेशको रूपमा प्रशासित | image_map = | map_caption = | image_map1 = Kashmir Region November 2019.jpg | map_caption1 = विवादित [[कश्मीर]] क्षेत्रको नक्सा जसमा दुई पाकिस्तानी प्रशासित क्षेत्रहरू हरियोमा देखाइएको छ। | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = View From Sharda Fort, Azad Jammu & Kashmir, Pakistan.jpg | photo2a = Heavens unleashed Neelum valley.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | photo4a = | size = 250 | position = center | spacing = Number indicating width of spacing between the images (default: 1) | color = Color of spacing between the images (default: black) | border = Number indicating width of border surrounding the montage (default: 1) | color_border = Color of border surrounding the montage (default: black) | text = | text_background = Color of background behind text (default: #F8F8FF) | foot_montage = [[शारदा, आजाद कश्मीर|शारदा]], [[नीलम उपत्यका]] }} | image_alt = | flag_alt = | nickname = | map_alt = | coordinates = {{Coord|33|50|36|N|73|51|05|E|type:adm1st_region:PK_dim:1000000|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = देश | subdivision_name = [[पाकिस्तान]] | established_title = स्थापित | established_date = २४ अक्टोबर १९४७ ([[आजाद कश्मीर दिवस]]) | seat_type = राजधानी | seat = [[मुजफ्फराबाद]] | seat1_type = सबैभन्दा ठूलो सहर | seat1 = मुजफ्फराबाद | government_footnotes = | government_type = पाकिस्तान प्रशासित स्वायत्त प्रदेश<ref name=brit/><ref name="BBC">{{cite news |title=Kashmir profile |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-11693674 |date=November 26, 2014 |work=BBC News |access-date=July 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150716152335/http://www.bbc.com/news/world-south-asia-11693674 |archive-date=July 16, 2015 |url-status=live }}</ref> | governing_body = [[आजाद कश्मीर सरकार]] | leader_party = | leader_title = प्रदेश प्रमुख | leader_name = [[मसूद खान]] | leader_title1 = मुख्यमन्त्री | leader_name1 = राजा फरूक हैदर ([[पाकिस्तान मुस्लिम लिग (नून)]]) | leader_title2 = प्रमुख सचिव | leader_name2 = माथर नियाज राना<ref>{{Cite web|url=https://cs.ajk.gov.pk/|title=Chief Secretary Of AJ&K|first=Ghalib|last=Raza|website=cs.ajk.gov.pk}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804130014/https://cs.ajk.gov.pk/ |date=2021-08-04 }}</ref> | leader_title3 = [[आजाद जम्मू र कश्मीर प्रदेश सभा|सभा]] | leader_name3 = एकसदनात्मक (४९ सिट) | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = १३,२९७ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ४,०४५,३६६ | population_as_of = सन् २०१७ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_demonym = आजाद कश्मीरी | population_note = | timezone1 = [[पाकिस्तानी मानक समय]] | utc_offset1 = +०५:०० | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | area_code_type = | iso_code = | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[उर्दु भाषा|उर्दू]] | demographics1_title2 = बोलिने भाषाहरू | demographics1_info2 = {{hlist|[[पोठोहारी भाषा|पोठोहारी]]|[[गुर्जरी भाषा|गोजरी]]|[[हिन्दोको भाषा|हिन्दोको]]|[[कश्मीरी भाषा|कश्मीरी]]|[[कुन्डल शाही भाषा|कुन्डल शाही]]}} | blank1_name_sec2 = विभाग | blank1_info_sec2 = ३ | blank2_name_sec2 = जिल्ला | blank2_info_sec2 = १० | website = {{URL|http://www.ajk.gov.pk/}} | footnotes = | blank3_name_sec2 = तहसील | blank3_info_sec2 = ३३ | blank4_name_sec2 = सङ्घ परिषद् | blank4_info_sec2 = १८२ | blank5_name_sec1 = मानव विकास सूचकाङ्क (सन् २०१८) | blank5_info_sec1 = ०.६११ {{decrease}}<ref name="GlobalDataLab">{{cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|access-date=March 15, 2020}}</ref><br/>{{color|#fc0|मध्यम}} | official_name = }} '''आजाद जम्मू र कश्मीर''' अथवा '''आजाद कश्मीर''' ({{lang-ur|آزاد جموں و کشمیر}}) [[पाकिस्तानको प्रशासनिक एकाइ|स्वशासित प्रदेश]]को रूपमा [[पाकिस्तान]]द्वारा प्रशासित क्षेत्र हो जसले ठूलो कश्मीर क्षेत्रको पश्चिमी भाग को गठन गर्दछ भने यो सन् १९४७ देखि भारत र पाकिस्तान बीच विवादको विषय बनेको छ। यसको भूभाग उत्तरमा [[गिलगित बल्तिस्तान|गिल्गित-बल्तिस्तान]]को सिमानासँग जोडिएको छ। यस सँगै संयुक्त राष्ट्र सङ्घ तथा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनहरूले यसलाई "पाकिस्तान प्रशासित कश्मीर" भनी सम्बोधन गरेका छन्। आजाद कश्मीरले क्रमशः पाकिस्तानी प्रदेश पञ्जाब र [[खैबर पख्तुनख्वा]]सँग क्रमशः दक्षिण र पश्चिममा सिमाना बाँडेको छ। यसको पूर्वपट्टी आजाद कश्मीरलाई भारतीय सङ्घ शासित क्षेत्र [[जम्मु र कश्मीर|जम्मू र कश्मीर]] (भारतीय प्रशासित कश्मीरको भाग) बाट अलग गरिएको छ। यो [[वास्तविक नियन्त्रण रेखा]]द्वारा अलग गरिएको छ। यसले कश्मीरको भारतीय र पाकिस्तानी नियन्त्रित भागबीच वास्तविक सीमाको रूपमा कार्य गर्दछ। भौगोलिक दृष्टिले आजाद जम्मू र कश्मीरको प्रशासनिक क्षेत्र (जसमा [[गिलगित बल्तिस्तान|गिल्गित-बल्तिस्तान]]लाई समावेश गरिएको छैन) को कुल क्षेत्रफल १३,२९७ वर्ग किलोमिटर (५,१३४ वर्ग मि.) रहेको छ र सन् २०१७ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यसको कुल जनसङ्ख्या ४०,४५,३६६ रहेको छ। यस क्षेत्रमा बेलायती वेस्टमिनिस्टर प्रणाली अनुसरण गरिएको संसदीय सरकार छ। [[मुजफ्फराबाद]] यसको राजधानी सहर हो। आजाद कश्मीरको प्रदेश प्रमुख संवैधानिक प्रदेश प्रमुख हुन् भने मन्त्रिपरिषद्ले समर्थन गरेको प्रधानमन्त्री कार्यकारी प्रमुख हुन्। एकसदनात्मक आजाद कश्मीर विधानसभाले प्रधानमन्त्री र राष्ट्रपति दुवैको निर्वाचन गर्दछ। यस भूभागको आफ्नै सर्वोच्च अदालत र उच्च न्यायालय छ भने पाकिस्तानको कश्मीर मामिला तथा [[गिलगित बल्तिस्तान|गिल्गित-बल्तिस्तान]] सरकारले आफू र आजाद जम्मू र कश्मीर सरकारबीच सम्बन्धको रूपमा काम गर्दछ। यद्यपि स्वायत्त क्षेत्र पाकिस्तानको संसदमा प्रतिनिधित्व गरिएको छैन। उत्तरी आजाद कश्मीर यस्तो क्षेत्रमा पर्छ जसले युरेसिय प्लेटलाई थिच्दै भारतीय प्लेटको परिणामस्वरूप पृथ्वीको बलियो कम्पन अनुभव गर्दछ। सन् २००५ मा गएको ठूलो भूकम्पले कम्तीमा १,००,००० मानिसको ज्यान लिएको थियो र अन्य ३० लाख मानिसहरू विस्थापित भएका थिए। यसले गर्दा यस क्षेत्रको आधारभूत संरचना र अर्थतन्त्रमा व्यापक विनाश भएको थियो। त्यसबेलादेखि पाकिस्तान सरकार र विदेशी सहयोगको सहायताले आधारभूत संरचनाको पुनर्निर्माण कार्य चलिरहेको छ। आजाद कश्मीरको अर्थतन्त्र धेरै हदसम्म बेलायती मिरपुरी समुदायका सदस्यहरूले पठाएको कृषि, सेवा, पर्यटन र [[विप्रेषण]]मा निर्भर छ। आजाद कश्मीरी परिवारको झण्डै ८७% खेतीयोग्य सम्पत्ति रहेको छ र यस क्षेत्रमा पाकिस्तानमा विद्यालय भर्नाको उच्चतम दर र साक्षरता दर लगभग ७२% रहेको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links|voy=Azad Kashmir|आजाद कश्मीर}} * {{Official website|http://www.ajk.gov.pk/ }} * [http://pndajk.gov.pk/ आजाद कश्मीर योजना र विकास विभाग] * [https://ajktourism.gov.pk/ आजाद कश्मीर पर्यटन र पुरातत्व विभाग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191016160356/https://ajktourism.gov.pk/ |date=2019-10-16 }} आजाद कश्मीरमा पर्यटन {{पाकिस्तानको प्रशासनिक एकाइ}} {{कमन्सश्रेणी|Azad Kashmir}} [[श्रेणी:आजाद कश्मीर| ]] [[श्रेणी:एसियाका विवादित क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:भारतको क्षेत्रीय विवादहरू]] [[श्रेणी:उर्दू भाषी देश तथा क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:कश्मीरी भाषी देश तथा क्षेत्रहरू]] 39bz2kz2cg4og1vq0esvizdqyujvw0a 0 10099 1357637 1330319 2026-06-03T09:49:53Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357637 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = ईश्वरबल्लभ | image = | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_date = {{birth date|1937|07|11}} | birth_place = जैसीदेवल, [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | death_date = {{Death date and age|2008|03|22|1937|07|11|}} | death_place = [[काठमाडौँ]] | resting_place = | occupation = [[साहित्यकार]] | nationality = {{flagicon|नेपाल}} [[नेपाली (स्पष्टता)|नेपाली]] | education = | alma_mater = | period = | genre = [[कविता]] | subject = | movement = तेस्रो आयाम | Blood Group = | notableworks = [[आगोका फूलहरू हुन् आगोका फूलहरू होइनन्]] | spouse = कमला भट्टराई | children = | influences = | influenced = | awards = [[मदन पुरस्कार]] | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''ईश्वर बल्लभ''' (वि.सं. १९९४ - वि.सं. २०६४) नेपाली साहित्यकार हुन् । उनलाई नेपाली साहित्यको आयामेली अभियानका प्रवर्तकमध्ये एक भनिन्छ। [[वैरागी काइँला|बैरागी काँइला]] र [[इन्द्रबहादुर राई]] सहित उनलाई [[तेस्रो आयाम]] साहित्यिक अभियान का प्रवर्तक मानिन्छ। उनले वि.सं. २०२९ सालमा मदन पुरस्कार पाएका थिए । ==जीवनी== ईश्वर बल्लभ (भट्टराई) वि.सं. १९९४ साल [[असार]] २८ गते मंगलबार [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौ]]को [[जैसीदेवल]]मा पं. मुरलीधर भट्टराई र राममाया का जेठा [[छोरा]]का रूपमा जन्मिएका ईश्वर पछि ईश्वर वल्लभ का रूपमा प्रख्यात भए । मुरलीधर प्रसिद्ध पुराणवाचक र राणाविरोधी क्रान्तिकारी पण्डित थिए। उनले गोरखाबाट काठमाडौँ आई नेवार जातकी राममायासँग विवाह गरेका थिए। ईश्वर बल्लभका भाइ विश्व बल्लभ पनि गीतकार र सङ्गीतकार हुन्। ईश्वर बल्लभ जन्मिएको २ वर्षपछि उनका बाबुलाई पुराण सुनाउँदा-सुनाउँदै प्रजातन्त्रको कुरा गरेको आरोपमा राणाहरूले [[झ्यालखाना]]मा हाले। त्यसैले उनलाई सानै उमेरमा आमाले पढ्न-लेख्न सिकाएकी थिइन्। ईश्वर बल्लभ [[दरबार हाई स्कुल|दरबार हाइस्कुल]]मा पढ्दथे र स्कूलबाट फर्कदा बाबुलाई भेट्न झ्यालखानामा जान्थे र फर्कदा बाबुले दिएको नुन र चामलको पोको बोकेर घर फर्कन्थे। उनको कपाल सानै उमेरमा फुलेकोले उनलाई देख्ने मानिसहरू दङ्ग परेर हेर्दथे । उनी १० वर्षका भएपछि बाबु झ्यालखानाबाट छुटे। उनी स्कूलमा पढिरहेकै बखत उनकी आमाको मृत्यु भयो। त्यसपछि विरक्त भएर उनी भारतको [[प्रयागराज|इलाहावाद]] पुगे र त्यहीबाट म्याट्रिक परीक्षा उत्तीर्ण गरे। उनकै आग्रह मानेर ईश्वरबल्लभ सर्लाहीको मलङ्गवामा आए र महिनाको ४० रूपिया तलब लिएर त्यहाँको विद्यालयमा पढाउन थाले। त्यहाँ पढाउँदा-पढाउँदै उनले इलाहावाद बोर्डबाट प्राइभेट स्नातक उत्तीर्ण गरे। [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] बसेको डेढ वर्षपछि उनी घुम्दै [[दार्जिलिङ]] पुगे। उनले त्यहाँ [[उपन्यास|उपन्यासकार]] रूपनारायण सिंहको विशाल शवयात्रा देखे। साहित्यकारको त्यत्रो मान्यता देखेर उनी छक्कै परे। उनलाई त्यही बस्न मन लाग्यो। नभन्दै उनले त्यहाँको [[टर्नबुल हाइस्कूल]]मा पढाउने मौका पाए। त्यतिबेला उनी [[विद्यार्थी]]हरूलाई ट्युसन पनि पढाउँथे। आफैले ट्युसन पढाएकी कमला क्षेत्रीसँग उनको मन मिल्यो र उनले वि.सं. २०१६ सालमा कमलासँग विवाह गरेर त्यसपछि उनी रेडियो खर्साङमा उद्घोषणको काम गर्न थाले। केही समयपछि त्यो जागीर छुट्यो। उनले [[पसल]] थापे। जीविकाका लागि उनले ठेक्कापट्टा पनि गरे। वि.सं. २०२७ सालमा उनी सह-परिवार काठमाडौ फर्किए। ==लेखन तथा काव्यप्रवृत्ति== ईश्वर बल्लभ सानैदेखि गीत र कविताहरू लेख्थे। उनको पहिलो कविता वि.सं. २०१२ सालमा दार्जिलिङबाट पारसमणि प्रधानले निकाल्ने 'भारती' पत्रिकामा छापियो। 'मेरो आमाले आत्महत्या गरेको देश' उनको प्रसिद्ध कविता हो। ईश्वर बल्लभ सम्पादक पनि थिए। उनले 'टुकी', 'प्रज्ञा', फूलपातपत्कर' र 'तेस्रो आयाम' नामक पत्रिकाहरूको सम्पादन गरेका थिए। 'आगो का फुलहरू हुन ,आगो का फुलहरू होइनन' जस्ता प्रख्यात कृति का रचनाकार वल्लभले नेपाली भाषा-साहित्यको सेवा गरेवापत मदन पुरस्कार, साझा पुरस्कार, रत्नश्री स्वर्णपदक, मुक्ति पुरस्कार, व्यथित सिन्धु पुरस्कार र प्रेस काउन्सिल पुरस्कार पाएका थिए। बिक्रम संवत २०१२ सालको भारतीमा प्रकाशित " म के हुँ " शीर्षक कविताका माध्यमबाट आफ्नो कवितायात्रा प्रारम्भ गरेका ईश्वरबल्लभका " आगोका फूलहरू हुन् आगोका फूलहरू होइनन् ", एउटा शहरको किनारमा, समान्तर, कस्मै देवाय, धूवाँको जंगल जस्ता कविता संग्रहहरू प्रकाशित छन् ! यिनले आफ्नो कवित्व मूलत प्रगीतात्मक संरचनामा केन्द्रित गरेका छन् ! प्रारम्भमा स्वच्छन्दतावादी प्रवृत्तिका कविता लेख्ने कवि आयमेली आन्दोलनको स्थापनापछि त्यसकै मान्यता अनुरुप जीवनलाई परम्पराभन्दा भिन्न ढङ्गले वौद्धिक व्याख्या गर्न र अमूर्तताभित्र वस्तुत र सम्पूर्णताको खोजीलाई कवितात्मक प्रस्तुति गर्न उघट देखिन्छन् ! युगीन जन-जीवनका संकीर्णताको घेरा नाघी विशालताको आत्मसात् गर्दै जीवनका जटिलता, विवशता, बाध्यता, बिषमता, अस्तव्यस्तता आदिको अभिव्यञ्जना गर्ने यिनका कवितामा अस्तित्ववादी जीवनवादी र आशावादी चिन्तनको प्रस्तुति पाइन्छ ! यिनका कवितामा सब र विषयमा परिस्थितिका बीचबाट गुज्रिएको मानवजीवनलाई विविध कोणबाट चित्रण गर्दै मानवीय सोचाईका बीचको बिषमताको मार्मिक अभिव्यञ्जना गरिएको छ ! युगीन बिषमता, अस्तव्यस्तता र जर्जरतालाई यिनले संवेदनशीलतापूर्वक प्रतीकात्मक, प्रफावशाली र बौद्धिक ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन् ! ईश्वर बल्लभ कवितामा इतिहास, पुराण, दन्त्यकथा आदिबाट ताक्षणिकता वहन गर्ने खालका आघबिम्ब र प्रतीक तथा चित्रात्मक, अमूर्त, किलिष्ट, दुर्बोध्य, विचलनयुक्त, भाषिकविन्यास पाइन्छ ! वौद्धिक र प्रतीकात्मक अभिव्यक्ति तथा कतिपय कृत्रिम शिल्पसज्जाका कारण यिनका कतिपय कविता दुर्बोधसमेत बन्न पुगेका छन् ! यति हुँदाहुँतै पनि आनुप्रासिक संयोजन, रुनरावृत्तीय भाषिकविन्यास वा समान्तरताको बहुप्रयोग कारण मुक्तछन्दमा संरचित यिनका गद्यकविताहरू अन्त लयात्मक र अन्त सांगीतिक गुणले अनुप्राणित छन् !<ref name="APG">{{cite book |last1=गुरुङ|first1=अनुष्कर पुष्कर|title=कवि ईश्वर बल्लभको काव्यप्रवृत्ति|chapter= |date=|publisher=नेपाली विभाग, सिलिगुडी कलेज|location =सिलिगुडी}}</ref> ==कृतिहरू== == कवितासङ्ग्रह == [सम्पादन] * आगोका फूलहरू हुन् आगोका फूलहरू होइनन् * समान्तर * कस्मै देवाय * एउटा शहरको किनारा * धूवाँको जङ्गल == निबन्धसङ्ग्रह == [सम्पादन] * केही भूमिकाहरू * सोचको मायामठ == कथासङ्ग्रह == [सम्पादन] * नीलो माटो == सम्पादन == [सम्पादन] * फूल पात पतकर * टुकी * नेपाली चलचित्र निर्माण * कविता * बर्सेनी == कविता == • * अचेत केही लाइलाक्‌हरू : केही मैनबत्तीहरू * अस्तित्वको खोजी ओफेलियाको गीत * आगोको कथा * आयतनमा एक टुक्रा जिन्दगी * उज्यालोको गुफा * एउटा तीब्र बिहान * एउटा प्रेम–गीत * किनारको बोधि छैन * केही मन छैन * क्षितिजमा अस्ताउन लागेका रहेछन् * गीतान्त * तिमी बोलिभिया मैले प्रेम गरेकी ठिटी * त्यो बगेको पानी दजला र फरातको * धूवाँको जङ्गल * नितान्त * निरीह * परिवेश तर शब्दका * पाइला आजको गति हिजोको * प्रस्थानको तरखर * बन्द कुहिरोमा नानीको पाइला * बाँझो बादलको सुख्खा छाया * बाँधेको काठ : भ्वाइलिनको स्वर * भत्किरहन्छन् पर्खालहरू * म नेपाल खोज्न थालेको छु * म शायद एउटा राष्ट्र खोज्न लागिरहेको छु * मानिसको पयर * मेरा सपना छन् * मेरिजुआनाको लत * मेरी आमाले आत्महत्या गरेको देश * मेरो ढाडमा अहिले मैले कञ्चनजङ्घा बोकेको छैन * मैले गाएका गीतका पङ्कतिहरू * मैले सुनें – विष पिउने रहर रहेछ * शब्दको जहर * सधैँको गह्रुङ्गो दिन * सानो नक्सा क्यानभासभरिको * स्वप्नहरू == गीत == [सम्पादन] * दुईटा फूल देउरालीमा * फुलाई फूल * बोलाउन त बोलायौ * मलाई जिन्दगी यो लाग्दछ * मेरो बेहोशी आज * मेरो बेहोशीलाई सन्ताप * यो कस्तो व्यथा हो * यो जिन्दगीको के कुरा * हजार सपनाहरूको माया लागेर आउँछ {{Table |type=class="wikitable sortable" |title= ईश्वरवल्लभका कृतिहरू |hdrs= प्रकाशन मिति!!शीर्षक!!विधा |row1= वि. सं २०२९ {{!!}} [[आगोका फूलहरू हुन् आगोका फूलहरू होइनन्]] {{!!}} कविता |row2= वि. सं २०३१ {{!!}} केही भूमिकाहरू {{!!}} निबन्ध |row3= वि. सं {{!!}} एउटा शहरको किनारामा {{!!}} कविता |row4= वि. सं २०३८ {{!!}} समान्तर {{!!}} कविता |row5= वि. सं २०४१ {{!!}} नीलो माटो {{!!}} कथा |row6= वि. सं २०५७ {{!!}} सोचको मायामठ {{!!}} निबन्ध |row7= वि. सं २०५९ {{!!}} प्रस्तुत {{!!}} निबन्ध |row8= वि. सं २०६० {{!!}} धूवाँको जङ्गल {{!!}} कविता }} ==निधन== --ईश्वरबल्लभ उच्च [[रक्तचाप]] र [[मधुमेह]]का रोगी थिए। ७० वर्षका उमेरमा [[हृदयघात]]को उपचार गर्दागर्दै २०६४ साल [[चैत]] ९ गते [[शनिबार|शनिवार]] [[अस्पताल]]मै उनको निधन भयो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपाली साहित्य]] * [[ईश्वरबल्लभ रचनासूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.madanpuraskar.org/guthi/ishworballav.php मदन पुरस्कार गुठी] *[http://hknepal.com/wp/?p=12394 ईश्वरबल्लभको जिन्दगानी] *[http://sanjaal.com/nepalipoems/4658/ishwar-ballav/ishwar-ballav-swapna-haru/ स्वप्नहरू] *[http://sanjaal.com/nepalipoems/4640/ishwar-ballav/ishwar-ballav-malai-jindagi-yo-lagdachha/ मलाई जिन्दगी यो लाग्दछ] *[http://www.nai.com.np/contents.php?id=11 WHAT IS LIFE ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111109073737/http://nai.com.np/contents.php?id=11 |date=2011-11-09 }} *[http://sanjaal.com/nepalipoems/4648/ishwar-ballav/ishwar-ballav-hajar-sapana-haruko-maya-lagera-aaunchha/ हजार सपनाहरूको माया लागेर आउँछ] *[http://sanjaal.com/nepalipoems/4593/ishwar-ballav/ishwar-ballav-ujyaloko-gufa/ उज्यालोको गुफा] {{मदन पुरस्कार}} {{नेपाली भाषाका साहित्यकारहरू}} [[श्रेणी:नेपाली सङ्गीतकारहरु]] [[श्रेणी:मदन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:साझा पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९३७ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २००८ मा मृत्यु]] s7pu2vyxgq2pz428gux5051d86a1j59 0 10927 1357550 1318490 2026-06-03T08:55:01Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357550 wikitext text/x-wiki {{Infobox month | image = Rice Planting.jpg | alt = | caption = असार महिना [[रोपाइँ|रोपाई]]को लागि प्रख्यात छ। | native_name = {{Native name|sa|आषाढ}} | calendar = [[हिन्दु पञ्चाङ्ग|हिन्दू पञ्चाङ्ग]] | num = ४ | days = | season = [[वर्षा ऋतु]] | holidays = * [[हरिशयनी एकादशी]] * [[राष्ट्रिय धान दिवस]] | prev_month = [[जेठ|जेष्ठ]] | next_month = [[साउन]] }} '''असार''' वा '''आषाढ''' १२ महिनाहरू मध्यको तेस्रो महिना हो। सौर्य मासका अनुसार असार महिना मिथुन सङ्क्रान्तिको दिनबाट सुरु हुन्छ। चन्द्रमासको अनुसार असारको महिना जेष्ठ पूर्णिमाको भोलि पल्टदेखि सुरु हुन्छ। शाक्य पञ्चाङ्गका अनुसार असारको महिना मिथुन सक्रांतिको पाँच दिन पछाडी देखि सुरु हुन्छ। समान्यतया सूर्य मास शुत्रनै प्रयोगमा ल्याईएको पाइन्छ। असार सालको तेस्रो महिना र [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्मऋतु]]को दोस्रो महिना हो। अङ्ग्रेजी महिनाको आधा [[जुन]] महिना आधा [[जुलाई]] महिना असार महिना भित्र पर्छ। असार महिनामा [[सूर्य]] [[मिथुन राशि]]मा रहन्छ। ==चाड पर्वहरू== असार महिनामा [[नेपाल]] तथा [[भारत]]का मान्छेहरूले निम्न चाडपर्वहरू मनाउने गर्दछन्। #महिनाको पहिलो दिन भुमे सक्रान्ति पर्व पर्दछ। यस दिन भुमे पुजा अथवा भुमे देवताको पुजा गर्ने प्रचलन रहेको छ। नेपालको [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्य पश्चिम]] र [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|सुदूर पश्चिम]]का [[मगर खाम भाषा|खाम भाषा]] प्रयोग गर्ने [[मगर जाति|मगर]]हरू यस दिन दिउँसो जङ्गलमा गएर झुमभुम र [[भक्मिलो|भकिमिलो]]को लठ्ठिहरू काटेर ल्याउने, साँझ [[भूम्या|भुमे पुजा]] गरिसकेपछि लठ्ठिले सबै गाउँका घरको छानाहरू ठटाउने गर्दछन्। यसरी छाना ठटाए वापत घर मुलीले छाना ठटाउनेहरूलाई रोटी दिने प्रचलन छ। रात्रीमा उनिहरू झुमभुम कानमा सिउरेर [[फुर्कानाँच]] गरी रमाइलो गर्दछन्। #असार [[कृष्ण पक्ष|कृष्ण]] [[अष्टमी]]का दिन [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपति]]मा त्रिशुल जात्रा हुन्छ। #असार [[शुक्ल पक्ष|शुक्ल]] [[द्वितीया]]का दिन जगन्नाथ रथयात्रा हुन्छ। #असार शुक्ल [[दशमी]]का दिन देखी चार महिना सम्म चल्ने [[चतुर्मासव्रत]] प्रारम्भ गरिन्छ। #असार शुक्ल [[पूर्णिमा|पुर्णिमा]]को दिन [[गुरु पूर्णिमा|गुरुपुर्णिमा]] पर्व पर्दछ। आफुलाई शिक्षा दिक्षा दिने गुरुको सम्मान गरेर गुरुपुर्णिमा पर्व मनाउने प्रचलन छ ==तस्विर सङ्ग्रह== <gallery widths="320" heights="150"> चित्र:Rain on bhaktapur (2706731229).jpg|वर्षामा [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]को एक दृश्य चित्र:जनकपुरको सडकको अवस्था.jpg|[[वर्षा]]का कारण [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]को सडकको अवस्था चित्र:Durbar Square Bhaktipur on a rainy day IMG 0954 (5096294369).jpg|वर्षामा [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]को एक दृश्य चित्र:Raining Drops on Pagoda Style.... Kathmandu Nepal.jpg चित्र:Shukracharya and Kacha.jpg|[[गुरु पूर्णिमा]] पनि असारमा नै पर्छ। </gallery>{{Commonscat|Aashaadha}} {{हिन्दू काल गणना}} [[श्रेणी:महिनाहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु पञ्चाङ्गका महिनाहरू]] lc6d6jriatpi7kt8gh9jy0bzxog7rjg 0 12123 1357535 1233197 2026-06-03T08:47:56Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357535 wikitext text/x-wiki {{about|[[हिन्दु धर्म|हिन्दूत्व]]मा भगवानको अवतार|अन्य प्रयोग|अवतार (२००९ चलचित्र)|अवतार (स्पष्टता)}} <br/>कुनै पनि [[देवी]] [[देवता]]ले धर्म रक्षार्थ वा मानव कल्याणार्थ [[पृथ्वी]]मा [[मानिस|मनुष्य]] अथवा [[जनावर|पशु]] रूपमा अवतरित (रूप बदलेर) हुन्छन् भने त्यो रूपलाई नै त्यो देवताको '''अवतार''' भन्ने बुझिन्छ। जस्तै भगवान [[विष्णु]]ले मानव कल्याण र धर्म रक्षाको लागि [[मत्स्य अवतार]], [[नरसिंह|नृसिंह अवतार]], [[वामन अवतार]] आदिको रूपमा अवतार लिएका थिए। मानव कल्याण र धर्म रक्षाकोलागि भगवान् विष्णुले मात्र न भै अन्य [[शिव|शिवा]]दि देवताहरूले पनि अनेकौ पशु आदि अवतार लिएको कुरा [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]] [[हिन्दु धर्मग्रन्थ|ग्रन्थ]]हरूमा प्रसस्त कथाका रूपमा पाईञ्छन् । ==दशावतार अति संक्षिप्त परिचय== {{wide image|Dasavatar,_19th_century.jpg|500px|<center>दश अवतारहरु</center>}} {{हिन्दूत्व}} ===मत्स्य अवतार=== {{main|मत्स्य अवतार}} भगवान विष्णुको प्रथम अवतार हो यो अवतार [[प्रलय]]कालमा सम्पूर्ण विश्व नष्ट हुने हुनाले अन्नको बिज [[राजा प्रियब्रत]] र [[सप्त ऋषि|सप्तर्षि]]को उद्धार गर्न विष्णु भगवानले मत्स्य अवतार लिनु परेको थियो । ===कुर्म अवतार=== {{main|कूर्म अवतार}} भगवान विष्णुको दोस्रो अवतार हो यो अवतार भगवान विष्णुले समुद्र मन्थनको वेला देवता र दैत्य एक भै [[मन्दराचल पर्वत]]लाई मदानी बानाएको तर मन्दराचल समुद्रको गहिराईमा डुबेको देखेर दैत्य देवताको प्रार्थना अनुसार भगवान विष्णु कुर्म रूपले अवतरित भै समुद्र भित्र प्रवेश गरी मंदराचल आफ्नो पीठमा धारण गरेर समुद्र मन्थनमा सहयोग गरेका थिए । ===वराह अवतार=== {{main|बराह अवतार}} यो अवतार भगवान् विष्णुको तेस्रो अवतार हो विष्णुले बराह "बँदेल "को रूप लिएर पृथ्वीलाई लातिले हानेर समुन्द्रमा डुबाउने "[[हिरण्यक्ष]]" नाम गरेको राक्षसको बध गरेका थिए। जलमा डुबेको पृथ्वीलाई पूर्ववत गरी पूथ्वीको उदार गरेका थिए। ===नृसिंह अवतार=== {{main|नृसिंह अवतार}} हिन्दू धर्मको अनुसार यो अवतार भगवान विष्णु चौथो अवतार हो। दैत्यराज [[हिरण्यकस्येप]]को बध गर्नको निमित्त र [[भक्त प्रह्लाद]]को उदार गर्नका निमित्त विष्णु भगवानले नरसिँहावतार धारण गर्नु परेको थियो। ===वामन अवतार === {{main|वामन अवतार}} हिन्दू धार्मीक ग्रन्थका अनुसार भगवान विष्णूले स्वर्गका राजा देवराज ईन्द्रको हराएको राज्य फर्काउनको निमित्त र दैत्यराज बलीको उदार गर्नाको निमित्त वामन अवतार लिएका थिए। भगवान वामनले राजा बली सँग तिन पाउ (तिन पाईला भरको) भुमि दान मागेर आफ्नो रूपलाई बढाएर दुवै पाईलाले स्वर्ग र मर्त्य (पृथ्वी) पूरा गरी तेस्रो पाउ राख्न जमिन मागेर दैत्यराज बलीलाई संकटमा पारेका थिए। ===परशुराम अवतार=== {{main|परशुराम अवतार}} '''परशुराम''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]]का अनुसार परशुरामलाई भगवान् [[विष्णु]]का १० मुख्य अवतारहरूमा छैठौँ अवतार मानिएको छ। परशुरामसँग परशु (बन्चरो) भएकोले उनको नाम परशुराम भएको मानिन्छ। परशुरामका पिताको नाम ऋषि [[जमदग्नी ऋषि|जमदग्नि]] र माताको नाम रेणुका थियो। परशुराम एक ऋषिपुत्र भए पनि उनमा क्षत्रीय गुणहरु थिए। परशुरामले २१ पटक पृथ्वीका क्षत्रीहरूको संहार गरेका थिए ===राम अवतार=== {{main|श्रीराम अवतार}} '''श्रीराम''' भगवान विष्णुको दश अवतार मध्य सातौ अवतार हो उनी राजा दशरथका छोरा र राजा जनकका ज्वाई थिए भने उनकी पत्नीको नाम सीता थियो तथा उनका तिन भाइहरू थिए र हनुमान उनको परम भक्त हुन उनलाई मर्यादा युक्त हुनाले मर्यादा पुरुषोत्तम पनि भनिन्छ उनले १४ वर्ष वनवास गरेर वाली रावण आदि गरिएका अनेकौ दैत्यहरूको नाश गरेका थिए । ===बलराम अवतार=== {{main|बलराम}} '''बलराम''' भगवान [[कृष्ण|श्रीकृष्ण]] दाजु तथा गोकुलका राजा [[नन्द बाबा|नन्द]] र [[यशोदा|यसोदा]] ले पुत्र को रुपमा साथ राखेका थिए। उनी विष्णुको दश अवतार मध्ये एक हुन तथा उनलाई शेषावतार पनि भनिन्छ। अनन्त शेषनाग पनि बिष्णुको अवतार मानिन्छन्। उनी अत्यधिक क्रोधी पनि थिए ।उनले [[राम]] अवतारमा [[लक्ष्मण]]को अवतार लिएका थिए भन्ने हिन्दू धर्मको मान्यता छ। <font color="red" size"2"> नोट:- * बुद्ध अवतारलाई उत्तर भारतमा नवौ अवतार र बलरामलाई दक्षिण भारतमा नवौ अवतार मानिएको छ</span> ।</font> ===कृष्ण अवतार=== {{main|श्रीकृष्ण अवतार}} '''कृष्ण''' हिन्दू धर्म शास्त्रका अनुसार भगवान [[विष्णु]]को दश मुख्य अवतारहरू मध्यको एक अवतार मानिएको छ । भगवान श्री कृष्णको जन्म आधुनिक [[भारत]]को [[मथुरा]] शहरमा भएको थियो। श्रीकृष्णको बाल्यकाल नन्दबाबा एक ग्वालाको घरमा बितेकाले उनलाई गोपाल तथा नंदलाल नामले पनि जानिन्छ।श्रीकृष्णका एक दाजु [[बलराम]] थिए।श्रीकृष्णले कंश आदि गरिएका अनेकौ राक्षसको नाश गरेका थिए भने रुक्मिणी आदि गरिएका उनका धेरै पत्नीहरु थिए भन्ने कुराहरू प्रख्यात छन् । महाभारतमा उनले अर्जुनको सारथी बनी गीताको उपदेशद्वारा अर्जुनलाई युद्ध गर्न अभिप्रेरित गरेका थिए <ref>श्रीमद्भागवत दशमस्कन्ध श्रीकृष्ण चरित्र</ref> ===बुद्ध अवतार=== {{main|बुद्ध अवतार}} ===कल्कि अवतार=== {{main|कल्की अवतार}} '''कल्कि''' [[विष्णु]] भगवानको दशौ अवतार हो यो भविष्यमा हुने अवतार मानिन्छ । कल्कि अवतार कलियुगको अंतिम अवस्थामा हुन्छ । जब कलियुगमा मानिसहरूले धर्मको अनुसरण गर्न बन्द गरी दिन्छ सर्वत्र लुटमार हिंसा अत्याचार बढ्छ तब यो अवतार हुने विश्वास छ त्यस समयमा अधर्मी पापीहरूको नाश संगै कलियुग समाप्त हुन्छ र सत्य युगको आरम्भ हुन्छ भन्ने हिन्दू धर्म ग्रन्थको मान्यता छ । == हेर्नुहोस् == विष्णु भगवानले पृथ्वीको भार हर्न निम्ति लिएका विभिन्न अवतारहरूको सूचि :- {{अवतार}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Avatar}} bz23u24rh3sn5nhdt0h42vlkuj0if7a 0 12139 1357562 1318529 2026-06-03T09:09:21Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357562 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = आगरा जिल्ला | settlement_type = [[उत्तर प्रदेश]]को [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | total_type = जम्मा | native_name = | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = 20191204 Taj Mahal Agra 0622 6533 DxO.jpg |photo1b = Agra Itimad-ud-Daula 1.jpg |photo2a = Diwan-I-Khas Fatehpur Sikri India - panoramio (9).jpg |photo2b = Bateshwar Jain temple 09.jpg |photo3a = NH 11-Kiraoli-Water buffalos-20131018.jpg }} | image_caption = माथि-बायाँबाट घडीको दिशामा: [[ताजमहल]], [[एतमदुद्दौलाको चिहान]], [[यमुना नदी]] बटेश्वर जैन मन्दिरको अलावा, [[किरौली]]मा पानी भैंसी, [[फतेहपुर सिकरी|फतेहपुर सीकरी]]मा दिवान-ए-खास | image_map = India Uttar Pradesh districts 2012 Agra.svg | map_caption = आगरा जिल्लाको स्थान | coordinates = | coor_pinpoint = आगरा | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[भारतको प्रशासनिक विभाजन|मण्डल]] | subdivision_name2 = [[आगरा मण्डल|आगरा]] | seat_type = मुख्यालय | seat = [[आगरा]] | parts_type = [[तहसिल|तहसील]] | parts_style = para | p1 = ६ | area_total_km2 = ४०२७ | area_footnotes = | population_as_of = सन् २०११ | population_total = ४,४१८,७९७ | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_title1 = [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता]] | demographics1_info1 = ६९.४४% | demographics1_title2 = [[मानव लिङ्ग अनुपात|लिङ्ग अनुपात]] | demographics1_info2 = ८७५ | demographics_type2 = [[भाषा]] | demographics2_title1 = आधिकारिक | demographics2_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd report of the commissioner for linguistic minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=Ministry of Minority Affairs|access-date=7 December 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics2_title2 = स्थानिय | demographics2_info2 = [[ब्रज भाषा|ब्रज]]<ref name="langoff"/> | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = [[लोक सभा|लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र]] | leader_name1 = {{olist |[[आगरा (लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र)|आगरा]] (जलेसर-अवगढ, एटा जिल्लासँग साझेदारी गरिएको)|[[फतेहपुर सीकरी (लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र)|फतेहपुर सीकरी]]}} | leader_title2 = विधान सभा निर्वाचन क्षेत्र | leader_name2 = ९ | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +०५:३० | website = {{URL|http://agra.nic.in/|आधिकारिक वेबसाइट}} }} '''आगरा''' उत्तरी [[भारत|भारतीय]] [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] [[उत्तर प्रदेश]] ७५ [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्लाहरू]] मध्ये एक हो। जिल्लाको मुख्यालय [[आगरा]] ऐतिहासिक सहर हो। आगरा जिल्ला [[आगरा मण्डल]] एउटा भाग हो। == भूगोल == यो जिल्ला ब्रज सांस्कृतिक क्षेत्रमा अवस्थित छ। आगरा जिल्ला उत्तरमा [[मथुरा जिल्ला]], दक्षिणमा [[राजस्थान]] राज्यको [[धौलपुर जिल्ला]], पूर्वमा [[फिरोजाबाद जिल्ला]] र पश्चिममा [[राजस्थान]] राज्यको [[भरतपुर जिल्ला]] घेरिएको छ। जिल्लाको क्षेत्रफल ४,०२७ किमी २ छ। == प्रशासन == [[आगरा मण्डल]] जसमा चार जिल्लाहरू छन्, र आगराको मण्डली कमिश्नरको नेतृत्वमा छन्, जो एक [[भारतीय प्रशासनिक सेवा|भारतीय प्रशासनिक सेवा अधिकारी]] हुन्, कमिश्नर मण्डलमा स्थानीय सरकारी संस्थाहरू (नगर निगमहरू सहित) को प्रमुख हुन्, उसको पूर्वाधार विकासको जिम्मेवारीमा छन्। मण्डल, र मण्डलमा कानून र व्यवस्था कायम गर्न पनि जिम्मेवार छ।<ref name=":222">{{Cite web |title=CONSTITUTIONAL SETUP |url=http://up.gov.in/upconstitution.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831000649/http://up.gov.in/upconstitution.aspx |archive-date=31 August 2017 |access-date=30 August 2017 |website=Government of Uttar Pradesh}}</ref><ref name=":62">{{Cite book|title=Governance in India}}</ref> आगराका जिल्ला मजिस्ट्रेटले मण्डली कमिश्नरलाई प्रतिवेदन गर्छन्। == जनसाङ्ख्यिकी == सन् २०११ को जनगणना अनुसार आगरा जिल्लाको जनसङ्ख्या ४४,१८,७९७ रहेको छ, जुन [[मोल्दोभा]] वा अमेरिकी राज्य [[केन्टकी|केन्टुकी]]को राष्ट्रको बराबर छ। यसले यसलाई भारतमा ४१औँ स्थान (कुल ६४० मध्ये) प्रदान गर्दछ। यस जिल्लाको जनसङ्ख्या घनत्व १,०८४ प्रति वर्ग किलोमिटर (२,८१०/वर्ग माइल) रहेको छ भने आगरा जिल्लामा [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] ८८.७७% र मुस्लिम ९.३०% छन्। सन् २००१ देखि २०११ को दशकमा यहाँको जनसङ्ख्या वृद्धिदर २१ प्रतिशत थियो। आगरामा प्रति १० पुरुषमा ८५९ महिलाको लिंग अनुपात रहेको छ भने साक्षरता दर ६९.४४% रहेको छ। ४५.८१% जनसङ्ख्या सहरी क्षेत्रमा बस्छ। अनुसूचित जाति जनसङ्ख्याको २२.४३% थियो। जिल्लामा हिन्दुहरूको जनसङ्ख्या बढी छ र ग्रामीण क्षेत्रमा यसको प्रभुत्व छ। जनगणनाको समयमा ठुलो सङ्ख्यामा मानिसहरूले आफ्नो धर्म भनेनन्, र आगरा सहरमा जैन, सिख र इसाईहरूको महत्त्वपूर्ण जनसङ्ख्या छ।<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Uttar Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11394/download/14507/DDW09C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref> भारतको सन् २०११ को जनगणनाको समयमा, ९७.३८% जनसङ्ख्याले [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र १.२७% [[ब्रज भाषा]] आफ्नो पहिलो भाषाका रूपमा बोलेका थिए।<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Uttar Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10224/download/13336/DDW-C16-STMT-MDDS-0900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://agra.nic.in आधिकारिक आगरा जिल्ला वेबसाइट] {{उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू}} {{उत्तर प्रदेश}} [[श्रेणी:उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू]] lh64b4oyz60l0kxlq8i4lbdxz5fe9kg 0 12207 1357515 1318414 2026-06-03T08:28:53Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357515 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = अयोध्या जिल्ला | settlement_type = [[उत्तर प्रदेश]]को [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | other_name = फैजाबाद जिल्ला | total_type = जम्मा | native_name = | image_map = India Uttar Pradesh districts 2012 Faizabad.svg | map_caption = उत्तर प्रदेशमा अयोध्या जिल्लाको स्थान | coordinates = | coor_pinpoint = अयोध्या | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[भारतको प्रशासनिक विभाजन|प्रभाग]] | subdivision_name2 = [[अयोध्या मण्डल|अयोध्या]] | seat_type = मुख्यालय | seat = [[अयोध्या]] | parts_style = para | area_total_km2 = २,५२२ | area_footnotes = <ref name=ayodhya.nic.in-aboutdistrict/> | population_as_of = सन् २०११ | population_total = २,४७०,९९६ | population_footnotes = <ref name="Census2011Gov"/><ref name=ayodhya.nic.in-aboutdistrict/> | population_urban = ६८९३५४ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_title1 = [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता]] | demographics1_info1 = ६९.५७% | demographics1_title2 = [[मानव लिङ्ग अनुपात|लिङ्ग अनुपात]] | demographics1_info2 = ९६१ | leader_title = | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +०५:३० | website = {{URL|https://ayodhya.nic.in}} }} '''अयोध्या जिल्ला''' (पहिले '''फैजाबाद जिल्ला''' ) उत्तरी [[भारत|भारतीय]] [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] [[उत्तर प्रदेश|उत्तर प्रदेशको]] ७५ [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्लाहरू]] मध्ये एक हो। [[अयोध्या]] सहर यसको प्रशासनिक मुख्यालय हो।<ref name="ayodhya.nic.in-aboutdistrict" /><ref name="Tully2017">{{Citation |last=Tully |first=Mark |title=India in Slow Motion |url=https://books.google.com/books?id=AmgQ3mcKL9wC&pg=PT18 |pages=18– |year=2017 |publisher=Penguin Random House India Private Limited |isbn=978-93-5118-097-5}}</ref> जिल्लाले {{Convert|2,522|km2|sqmi}}, <ref name="ayodhya.nic.in-aboutdistrict">{{Cite web |title=About district |url=https://ayodhya.nic.in/ |access-date=27 July 2021 |website=District Ayodhya, Government of Uttar Pradesh |language=en}}</ref> र २०११ को जनगणनामा २४७०,९९६ को जनसङ्ख्या थियो।<ref name="ayodhya.nic.in-aboutdistrict" /><ref name="Census2011Gov">{{Cite web |title=Census of India: Search Details – Faizabad District |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=190933 |access-date=6 November 2019 |website=www.censusindia.gov.in}}</ref> अयोध्या जिल्लाले उत्तर प्रदेशका ६ जिल्लासँग आफ्नो सिमाना बाँडेको छ। यो उत्तरी तर्फ [[गोण्डा जिल्ला|गोन्डा]] र [[बस्ती जिल्ला|बस्ती]] जिल्लाहरू, दक्षिणमा [[अमेठी जिल्ला|अमेठी]] र [[सुल्तानपुर जिल्ला|सुल्तानपुर]] जिल्लाहरू, र [[आम्बेडकरनगर जिल्ला|अम्बेडकर नगर]] र [[बाराबंकी जिल्ला|बाराबंकी]] जिल्लाहरूले पूर्व र पश्चिममा सिमाना बाँडेका छन्। जिल्लाको आधिकारिक नाम नोभेम्बर २०१८ मा फैजाबादबाट अयोध्यामा परिवर्तन गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/faizabad-district-to-be-renamed-as-ayodhya-says-up-cm-yogi-adityanath/1374856/|title=Faizabad district to be renamed as Ayodhya, says UP CM Yogi Adityanath|date=6 November 2018|work=The Financial Express|access-date=9 November 2019}}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == सन् २०११ भारतीय जनगणना अनुसार, जिल्लाको जनसङ्ख्या २,४७०,९९६ थियो, जसमा पुरुष १,२५९,६२८ र महिला १,२११,३६८ थिए। ०-६ वर्षको उमेर समूहमा जनसङ्ख्या ३६०,०८२ थियो। यसले यसलाई भारतमा १७८औँ स्थान दियो (कुल [[भारतका जिल्लाहरू|६४०]] मध्ये)।<ref name="districtcensus">{{Cite web |year=2011 |title=District Census Handbook: Faizabad |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1204/download/3830/DH_2011_0946_PART_A_DCHB_FAIZABAD.pdf |access-date= |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> जिल्लाको जनघनत्व {{Convert|1054|PD/sqkm|PD/sqmi}} थियो।। २००१-२०११ दशकमा यसको जनसङ्ख्या वृद्धि दर १८.१६% थियो। जिल्लामा प्रति एक हजार पुरुषमा ९६१ [[भारतमा महिला|महिलाको]] लिङ्ग अनुपात रहेको छ। जिल्लामा कुल साक्षर सङ्ख्या १,४५०,९०१ थियो, जुन जनसङ्ख्याको ५८.७% हो। ७+ जनसङ्ख्याको [[भारतमा साक्षरता|प्रभावकारी साक्षरता दर]] ७०.६३% थियो। जनसङ्ख्याको १३.७७% सहरी क्षेत्रमा बस्छन्। अनुसूचित जातिले जनसङ्ख्याको २२.४६% ओगटेको छ।<ref name="districtcensus" /> भारतको २०११ जनगणनामा, जिल्लाको ८३.००% जनसङ्ख्याले आफ्नो पहिलो भाषा [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], १३.५०% [[अवधी भाषा|अवधी]] र ३.१४% [[उर्दु भाषा|उर्दुको]] रूपमा पहिचान गरे।<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Uttar Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10224/download/13336/DDW-C16-STMT-MDDS-0900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://web.archive.org/web/20071103112930/http://www.faizabadcity.com/ फैजाबाद सहर वेबसाइट] * [https://web.archive.org/web/20170831093500/http://faizabad.nic.in/ पूर्व फैजाबाद जिल्ला वेबसाइट] {{उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू}} {{उत्तर प्रदेश}} [[श्रेणी:फैजाबाद मण्डल]] [[श्रेणी:उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू]] 3bw4ulzaglik5ldmikkifxgz0cwz1o4 0 12208 1357584 1318580 2026-06-03T09:18:42Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357584 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = आम्बेडकरनगर जिल्ला | settlement_type = [[उत्तर प्रदेश]]को [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | total_type = जम्मा | image_map = India Uttar Pradesh districts 2012 Ambedkar Nagar.svg | map_caption = उत्तर प्रदेशमा आम्बेडकरनगर जिल्लाको स्थान | coordinates = | coor_pinpoint = अकबरपुर, आम्बेडकरनगर | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[भारतको प्रशासनिक विभाजन|प्रभाग]] | subdivision_name2 = [[अयोध्या मण्डल]] | seat_type = मुख्यालय | seat = [[अकबरपुर, आम्बेडकरनगर|अकबरपुर]] | area_total_km2 = २३५० | area_footnotes = | population_as_of = सन् २०११ | population_total = २३,९७,८८८ | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_title1 = [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता]] | demographics1_info1 = ७४.३७% | demographics1_title2 = [[मानव लिङ्ग अनुपात|लिङ्ग अनुपात]] | demographics1_info2 = ९७६ | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +०५:३० | registration_plate = UP-45 | website = {{URL|https://ambedkarnagar.nic.in/|आधिकारिक वेबसाइट}} }} '''आम्बेडकरनगर''' भारतको [[उत्तर प्रदेश]] [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्यको]] ७५ [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]] मध्ये एक हो। यो जिल्ला राज्यको [[अवध]] क्षेत्रको [[अयोध्या मण्डल|अयोध्या मण्डलको]] एक हिस्सा हो। यो जिल्ला २९ सेप्टेम्बर १९९५ मा पहिलेको फैजाबाद जिल्ला (अहिले [[अयोध्या जिल्ला]] ) को भागहरू तोडेर स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=History {{!}} Ambedkarnagar {{!}} India |url=https://ambedkarnagar.nic.in/history/ |access-date=3 October 2022 |language=en-US}}</ref> यो तत्कालीन मुख्यमन्त्री [[मायावती]] द्वारा बनाईएको थियो र [[बाबासाहेब आम्बेडकर|भीमराव रामजी आम्बेडकर]] सम्झनामा नामकरण गरिएको थियो, जसले निराश वर्गको उन्नतिको लागि काम गरे। आम्बेडकरनगर जिल्लाको कुल क्षेत्रफल २३५० वर्ग किलोमिटर छ। किमी <ref>{{Cite web |title=Ambedkarnagar {{!}} Birthplace Of Ram Manohar Lohiya {{!}} India |url=https://ambedkarnagar.nic.in/ |access-date=8 March 2021}}</ref> == भूगोल == आम्बेडकरनगर उत्तर प्रदेशको उत्तर-पूर्वी भागमा अवध क्षेत्रको एक भाग मा स्थित छ। यो २६° ०९' उत्तरदेखि २६° ४०' उत्तर अक्षांश र ८२° १२' पूर्वदेखि ८३° ०५' पूर्व देशान्तरको बीचमा अवस्थित छ। यस जिल्लाको उत्तरमा बस्ती र सन्त कबीर नगर जिल्ला, उत्तर-पूर्वमा गोरखपुर जिल्ला, दक्षिणमा सुल्तानपुर जिल्ला, पश्चिममा अयोध्या जिल्ला, पूर्वमा आजमगढ जिल्ला र दक्षिण पूर्वमा जौनपुर जिल्लाको शाहगन्ज तहसिल ले घेरेको छ। यस जिल्लाको कुल क्षेत्रफल २,५२० वर्ग किलोमिटर (९७० वर्ग माइल) रहेको छ। यस जिल्लाको पूर्वदेखि पश्चिमसम्मको कुल लम्बाइ लगभग ७५ किमी (४७ माइल) र उत्तरदेखि दक्षिणसम्म चौडाइ लगभग ४२ किमी (२६ माइल) रहेको छ। == जनसाङ्ख्यिकी == २०११ को जनगणना अनुसार आम्बेडकरनगर जिल्लाको जनसङ्ख्या २,३९७,८८८ छ, <ref name="districtcensus">{{Cite web |year=2011 |title=District Census Handbook: Ambedkar Nagar |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1166/download/3678/DH_2011_0947_PART_A_DCHB_AMBEDKAR_NAGAR.pdf |access-date= |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> यसले यसलाई भारतमा १८६औँ स्थान दिन्छ (कुल [[भारतका जिल्लाहरू|६४०]] मध्ये)।<ref name="districtcensus" /> जिल्लाको जनघनत्व {{Convert|1021|PD/sqkm|PD/sqmi}} छ।।<ref name="districtcensus" /> २००१-२०११ दशकमा यसको जनसङ्ख्या वृद्धि दर १८.३५% थियो।<ref name="districtcensus" /> आम्बेडकरनगरमा प्रत्येक १००० पुरुषको लागि ९७६ [[भारतमा महिला|महिलाको]] लिंग अनुपात छ, <ref name="districtcensus" /> र [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता दर]] ७४.३७% छ। जनसङ्ख्याको ११.७१% सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्दछ। अनुसूचित जातिले जनसङ्ख्याको २४.६५% ओगटेको छ।<ref name="districtcensus" /> आम्बेडकरनगर जिल्लामा हिन्दु धर्म प्रमुख धर्म हो जहाँ १,९८५,६५४ हिन्दुहरू (८२.८१%) छन्। इस्लाम ४,०१,६७८ मुसलमान (१६.७५%) को साथ दोस्रो ठुलो धर्म हो। अन्य धर्महरूमा २,५३६ इसाई (०.११%), १,८१७ बौद्ध (०.०८%), ८६९ सिख (०.०४%), २३५ जैन (०.०१%), ५,०६६ ले राज्य (०.२१%) र ३३ अन्य (<०.०१%) छन्। जिल्लाका आधिकारिक भाषाहरू [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[उर्दु भाषा|उर्दु]] हुन्। आम्बेडकरनगर जिल्लामा सबैभन्दा बढी बोलिने भाषाहरू [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[अवधी भाषा|अवधी]] हुन्।<ref>{{Cite web |title=Ambedkar Nagar district - About |url=http://ambedkarnagar.nic.in/ |access-date=23 May 2019}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू}} {{उत्तर प्रदेश}} [[श्रेणी:उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू]] 2tgvv21t3qzupd2x7sjwkxfk751wr5d 0 12244 1357503 1323584 2026-06-03T08:21:11Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357503 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = अमरोहा जिल्ला | settlement_type = [[उत्तर प्रदेश]]को [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | total_type = जम्मा | native_name = | image_skyline = Main Gate - panoramio (3).jpg | image_map = India Uttar Pradesh districts 2012 Amroha.svg | map_caption = उत्तर प्रदेशको अमरोहा जिल्लाको स्थान | coordinates = | coor_pinpoint = अमरोहा | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[भारतको प्रशासनिक विभाजन|मण्डल]] | subdivision_name2 = [[मुरादाबाद मण्डल|मुरादाबाद]] | seat_type = मुख्यालय | seat = [[ज्योतिबा फुले नगर|अमरोहा]] | parts_style = para | p1 = | area_total_km2 = २३२१ | area_footnotes = | population_as_of = २०११ | population_total = १,८४०,२२१ | population_footnotes = | population_urban = ५६% | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_title1 = [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता]] | demographics1_info1 = ५०.२१%<ref>{{cite web | url =http://www.educationforallinindia.com/page157.html | title =District-specific Literates and Literacy Rates, 2001 | access-date =2010-10-10 | publisher =Registrar General, India, Ministry of Home Affairs }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100414170051/http://www.educationforallinindia.com/page157.html |date=2010-04-14 }}</ref> | demographics1_title2 = [[मानव लिङ्ग अनुपात|लिङ्ग अनुपात]] | demographics1_info2 = ९२५ | leader_title = | leader_name = | leader_title2 = | leader_name2 = | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +०५:३० | website = {{URL|https://amroha.nic.in/|आधिकारिक वेबसाइट}} }} '''अमरोहा''' उत्तरी [[भारत|भारतको]] [[उत्तर प्रदेश]] [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्यको]] ७५ [[उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]] मध्ये एक हो।<ref name="2012impDec">{{Cite web |title=Important Cabinet Decisions |url=http://information.up.nic.in/View_engnews.aspx?id=54 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141024154715/http://information.up.nic.in/View_engnews.aspx?id=54 |archive-date=24 October 2014 |access-date=17 January 2013 |publisher=Information and Public Relations Department |location=Lucknow }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141024154715/http://information.up.nic.in/View_engnews.aspx?id=54 |date=24 October 2014 }}</ref> अमरोहा सहर जिल्ला सदरमुकाम हो। [[भारत सरकार|भारत सरकारका]] अनुसार, जनसङ्ख्या, सामाजिक-आर्थिक सूचकहरू र आधारभूत सुविधाहरू सूचकहरूमा २००१ को जनगणनाको आधारमा जिल्ला अल्पसङ्ख्यक केन्द्रित जिल्लाहरू मध्ये एक हो।<ref>{{Cite web |title=Press Information Bureau English Releases |url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=28770 |access-date=2012-06-13 |publisher=Pib.nic.in}}</ref> यस जिल्लाको उत्तरमा [[बिजनौर जिल्ला]], पूर्व र दक्षिणपूर्वमा [[मुरादाबाद जिल्ला|मोरादाबाद जिल्ला]], दक्षिणमा [[बदौन जिल्ला]] र पश्चिममा [[गङ्गा नदी|गङ्गा नदीले]] घेरिएको छ, जसको पारिपट्टि [[बुलन्दशहर जिल्ला|बुलन्दशहर]], हापुर र [[मेरठ जिल्ला|मेरठ]] जिल्लाहरू छन्। राज्य राजमार्ग ७२ र ७३ सहरमा प्रवेश गर्छ र प्रमुख मार्गहरूको रूपमा कार्य गर्दछ। == जनसाङ्ख्यिकी == सन् २०११ को जनगणना अनुसार, 'अमरोहा जिल्ला' को जनसङ्ख्या १,८४०,२२१ छ, लगभग [[कोसोभो|कोसोवो]] राष्ट्र वा अमेरिकी राज्य [[नेब्रास्का]] बराबर छ। यसले यसलाई भारतमा २५८औँ स्थानमा राख्छ (कुल [[भारतका जिल्लाहरू|६४०]] बाट। जनसङ्ख्या घनत्व ८१८ बासिन्दाहरू प्रति वर्ग किलोमिटर (२,१२०/वर्ग माइल) छ र दशकमा जनसङ्ख्या वृद्धि दर २००१-२०११ २२.६६% थियो। अमरोहामा प्रत्येक १,००० पुरुषमा ९०७ महिलाको लिङ्ग अनुपात छ, र [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता दर]] ६५.७% छ। २४.९३% जनसङ्ख्या सहरी क्षेत्रमा बस्थे। अनुसूचित जातिले कुल जनसङ्ख्याको १७.२८% ओगट्छन्। === धर्म === यो जिल्ला [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] बहुल भए तापनि मुस्लिमहरू अल्पसङ्ख्यक छन् र सहरी क्षेत्रमा उनीहरूको प्रभुत्व छ। सन् २०११ को जनगणना अनुसार ९ वटा जनगणना शहरमध्ये ७ वटामा मुस्लिमको बाहुल्यता छ भने गजरौला (७७.३३ प्रतिशत) र धनौरा (६६.३८ प्रतिशत) मा हिन्दुहरूको बाहुल्यता छ।<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Uttar Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11394/download/14507/DDW09C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" !तहसील ! [[हिन्दु|हिन्दुहरू]] ! मुस्लिम ! अरू |- | धनौरा | style="background:darkorange" | ६६.३४% | ३२.२२% | १.४४% |- | अमरोहा | ४५.३२% | style="background:green;color:white" | ५३.९४% | ०.७४% |- | [[हसनपुर]] | style="background:darkorange" | ६९.३२% | ३०.३५% | ०.३३% |} === भाषा === भारतको सन् २०११ को जनगणना अनुसार यस जिल्लाको ८०.१०% जनसङ्ख्याले [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र १९.७०% ले [[उर्दु भाषा|उर्दु]] लाई आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्दथे।<ref name="languages2">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Uttar Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10224/download/13336/DDW-C16-STMT-MDDS-0900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{Official website|http://amroha.nic.in}} {{उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू}} {{उत्तर प्रदेश}} [[श्रेणी:उत्तर प्रदेशका जिल्लाहरू]] 9tbi12ei38ic0iph2ma1r4r0iwx79v7 0 12401 1357570 1318542 2026-06-03T09:11:31Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357570 wikitext text/x-wiki अनेकौँ [[दर्शन]] [[धर्मशास्त्र|शास्त्र]] र [[धर्म]] [[धर्मशास्त्र|शास्त्र]]हरू अनुसार '''आत्मा''' [[जीवन]]को एउटा अङ्ग हो। [[मानिस|मानव]] [[प्राणी]] जुन [[अलौकिक]] छन्,को मृत्यु पश्चात पनि आत्माको मृत्यु हुँदैन। [[विज्ञान]]ले आज सम्म यस बारे केही पनि पतो लगाउन सकेको छैन, किन भनें आत्माको जाँचको लागि कुनै पनि नियन्त्रण मार्ग छैन। [[अन्तिम संस्कार|मृत्यु]] पश्चात के हुन्छ? भन्ने बारेमा धेरै प्रकारका अनेकौँ मान्छेहरूका आफ्नो आफ्नो विचारहरू छन्। धेरै [[आस्तिक र नास्तिक|नास्तिक]]हरू भन्छन् आत्मा जस्तो कुनै वस्तु छैन, र ब्यक्तिको एकमात्र हिस्सा शरीर मात्र हो। तर ऋषिहरु र योगीहरूले आत्माबारे आफुले योग गरेर जानेको र योबारे जानेपछि मृत्युको भयबाट मुक्त भएको भन्ने दाबी गर्ने गरेका छन । ==अन्य बुझाइ== आत्माको बारेमा श्रीमद्भागवत गीतामा यसो भनिएको छ: किन व्यर्थ चिन्ता गर्छौ? कोसँग व्यर्थ डराउँछौ ? कसले तिमीलाई मार्न सक्छ ? आत्मा न पैदा हुन्छ, न त मारिन्छ नै ।<ref>श्रीमद्भगवदगीता, अध्याय २, श्लोक २३</ref> ==शाब्दिक प्रयोग== '''आत्मा''' भन्ने शब्दको प्रयोग अङ्ग्रेजीबाट बुझाउँदा : ''In popular culture, soul usually means deep feeling and commitment.'' {{Commonscat|C}} ==यो पनि हेर्नुहोस== *[[श्रीमद्भगवद गीता|गीता]] ==सन्दर्भ== ==बाह्य कडीहरू== <references />https://www.youtube.com/watch?v=xPRPCdEM9bQ <br /> [[श्रेणी:प्राकृत]] [[श्रेणी:दर्शन]] [[श्रेणी:ऋषि मुनि]] 2ln3zizdn4otujxa5c3nww30mk2fua8 0 14178 1357644 1312323 2026-06-03T09:52:43Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357644 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''उत्तरआधुनिकतावाद''' आधुनिकताको सबैभन्दा नवीनत्तम उपागम जनाउने शव्द हो। == उत्तरआधुनिकतावादको परिचय र विकास == सन् १९३४मा फेडरिको डि ओनिसले सर्वप्रथम postmodernismo शब्दको प्रयोग गरेका छन्। त्यसपछि आर्नोल्ड टोयन्बीले A Study of Historyको पाँचौँ भाग (१९३९)मा postmodernism शब्दको प्रयोग दुई विश्वयुद्धका बीचको समय (१९१८–१९३९) जनाउनाका लागि गरेका छन्। यसरी उत्तरआधुनिक÷उत्तरआधुनिकता÷उत्तरआधुनिकतावाद शब्दको प्रयोग अगिबाटै भएको पाइए तापनि यसको खास विकास दोस्रो विश्वयुद्धपछिका दशकहरूमा भएको हो। उत्तरआधुनिकतावादको थालनी कसैले सन् १९४५ देखि, कसैले सन् १९६० देखि, कसैले सन् १९६८ देखि, कसैले सन् १९७० देखि र कसैले सन् १९८० देखिमाने तापनि यसको उठान मोटामोटी सन् १९६० पछिको समयमा भएको मानिन्छ। * विज्ञान र वस्तुवादको विपरीत चिन्तन धारा * सापेक्षवाद (कुनै वस्तु, विचार, घटनालाई गति, काल र स्थानको सापेक्षतामा हेर्ने) को विरोध * यसका अनुसार दृष्टिकोण विशिष्ट हुँदैन र वस्तुगत ज्ञान प्रभावकारी रूपमा अप्राप्य छ । * आधुनिकताको विरोधमा आएको प्रवृत्ति * आधुनिकताबाट विकसित, आधुनिकताकै विस्तार र निरन्तरताको कडी * आधुनिकताले स्थान पाएको त कतिपय अवस्थामा नयाँ धारण समावेश भएको वाद * यो व्यापक क्षेत्र जस्तै : कला, वास्तुकला, सङ्गीत, नृत्य, दर्शन, मानवशास्त्र, इतिहास, राजनीतिशास्त्र, विज्ञान, मनोविश्लेषण आदिसँग समेटिएको छ । * सन् १९३४ मा फेडरिको डि ओनिसले यो शब्दको प्रयोग * उत्तरआधुनिक÷उत्तरआधुनिकता÷उत्तरआधुनिकतावाद शब्द प्रयोग हुँदै तिथिमिति ठ्याक्कै नभनिएकाले मोटामोटी सन् १९६०बाट प्रारम्भ भएको * यसको विकासमा मूलतः ज्या फ्रास्वाँ ल्योटार्डको सर्वोपरि भूमिका रहेको * टमस पिन्चन र इहाव हसनको विशेष भूमिका रहेको == दृष्टिकोण् == उत्तरआधुनिकताको विकारबारे निम्नलिखित तीन प्रमुख दृष्टिकोणहरू रहेका छन् : # उत्तरआधुनिकता आधुनिकताको विरोधमा आएको प्रवृत्ति हो। यसले आधुनिकतालाई समाप्त पारेको छ। # यो आधुनिकताबाट विकसित भएको हो। यो आधुनिकताकै विस्तार र निरन्तरताको कडी हो। # यो केहीमात्रामा आधुनिकता हो र केहीमात्रामा नयाँ प्रवृत्ति हो। यसमा कतिपय आधुनिकताका धारणाले स्थान पाएका छन् भने कतिपय नयाँ धारणाहरू समाविष्ट हुन आएका छन्। दोस्रो विश्वयुद्धपछि उत्तरआधुनिकता *[[दोस्रो विश्वयुद्ध]]पछि खासगरी सन् १९६० तिर अमेकाली र युरोपेली नवीन अनुभूतिले जन्म लिएको * युद्धपछि बढेको जातिय कटुता, सूचना प्रविधि, कटुता, विभेदकारी शितयुद्ध, सांस्कृतिक विनास, नागासाकी र हिरोसिमामा भएको भयावह पीडा, चरम दमन, प्रकृतिको सर्वनाश, आणविक द्वन्द्वबाट प्रकृति माथि प्रहार भएका आदि घटना र जटिलताका विरुद्धमा उत्रिएको एउटा आवाज * केही पनि अन्तिम सत्य हुँदैन, त्यो आभास मात्र हुन्छ । विषय र प्रयोगको अत्यन्त विविधता र नवीनता यो वादको विषेशता नै हो (शर्मा र लुइटेल, २०६३ : ३५४) । * गोरा, पुरुष, उच्चवर्गलाई केन्द्रमा नमानी काला, नारी, समलिङ्गी, दलित, अल्पसङ्ख्यकलाई केन्द्रक मानेर बहुकेन्द्रियतामुखी बनेको वाद उत्तरआधुनिकवादका मान्यता/विशेषता * ज्ञान वा अनुभवका क्षेत्र अनुसार सङ्कथनहरू भिन्न हुन्छन् (वैज्ञानिक, दार्शनिक, धार्मिक आदि सङ्कथन) जसको आफ्नै पूर्णता हुन्छ । * कुनै पनि ज्ञान वा अनुभवको कथ्य शब्द नै सङ्कथन हो । प्रत्येक सङ्कथनमा भाषाको खेलका आधारमा भाषाको विविधता हुन्छ । * बहुत्ववादी प्रवृत्ति र एकत्वको विरोध तथा सबैलाई समान मूल्य प्रदान * परम्परालाई सुधार्ने दृष्टिकोण तथा प्राचीन मूल्यलाई भत्काउने मान्यता * प्रयोगको नवीनता तथा लेखनमा स्वतन्त्रताको अनिवार्यता * तथ्य, कल्पना र स्वैरकल्पनाको मिश्रणबाट नयाँ वास्तविकताको उद्घाटन गर्दै नवीन लोकको सृष्टि * निम्न संस्कृति र पर्दापछिको लाई अघि ल्याएर प्रश्रय नपाएकालाई प्रश्रय दिन्छ । * प्राचीनतातिर फर्कने स्वभावले इतिहासतिरको पुनप्र्रवेश * प्राविधिक संस्कृतिले विश्वलाई [[विश्वव्यापीकरण|भूमण्डलीकरण]] भएको मान्ने तथा अन्तर्राष्ट्रिय वैयक्तिक पहुँचभित्र हराएका कारण ग्रामीणीकरणको सोचाइलाई अघि सारेको * सबै साइबरमा गाँसिएकाले अबको युगलाई प्राविधिक संस्कृतिको साइबर युग मानिएको * अन्तर्पठनात्मकताका कारण एउटा कृति अर्कोसँग सम्बन्धित रहन्छ भन्ने मान्यता । <br /> == आलोचना/विवेचना == उत्तरआधुनिकतालाई कसैले सार्थक शब्द र कसैले निरर्थक शब्दमानेका छन्। त्यस्तै कसैले यसलाई उदारवादी आन्दोलन, कसैले रूढिवादी आन्दोलन र कसैकसैले नवरूढिवादी आन्दोलन पनि भनेका छन्। कसैकसैले यसलाई नवअग्रसर (new avant-garde) वाद र केवल आधुनिकतावाद पनि भनेका छन्। आधुनिकता र उत्तरआधुनिकतामा स्पष्ट सीमारेखाकोर्न सम्भव नभएकाले पनि उत्तरआधुनिकता शब्दको प्रयोगमा अस्थिरता देखिएको हो। यसको अर्थ ठाउँ, सभ्यता र संस्कृतिअनुसार भिन्नभिन्न हुन्छ र यसलाई परिभाषित गर्न कठिन छ। उत्तरआधुनिकतावादको थालनी कलाका क्षेत्रबाट भएकोमानिन्छ। यसको प्रथम र प्रारम्भिक प्रयोग आधुनिकतावादी कलाबाट विच्छेदका रूपमा भएको छ। कलाक्षेत्रबाट यसको प्रसार सामाजिक–सांस्कृतिक सिद्धान्तका क्षेत्रमा हुन गएको देखिन्छ। ==फैलावट== उत्तरआधुनिकतावादले अत्यन्त ठूलो क्षेत्र ओगटेको छ। उत्तरआधुनिकतावादको ठूलो छाताभित्र साहित्य सिद्धान्त तथा समालोचनाका विनिर्माणवाद, नारीवाद, नवइतिहासवाद, नवव्यावहारिकतावाद, नवमाक्र्सवाद आदि पर्छन्।यो साहित्यका अतिरिक्त कला, सङ्गीत, नृत्य, दर्शन,मानवशास्त्र, इतिहास, राजनीतिशास्त्र, मनोविश्लेषण, विज्ञान, स्थापत्य, न्याय आदि ज्ञानविज्ञानका सबैजसो क्षेत्रमा फिंजिएको छ, जस्तै— कला------------------रेसनबर्ग, वारहोल, जोजेफ बाइज वास्तुकला----------- जेन्क्स, एन्तुरी, बोलिन सङ्गीत-------------- जनकेज, लरी एन्डर्सन, स्टक हाउजेन नृत्य------------------मेरिडिथ मोङ्क दर्शन----------------- जाक डोरिडा, बद्रिलर्ड, फ्राँस्वाँ ल्योटार्ड, रोर्टी मानवशास्त्र---------- क्लिफोर्ड,मार्कुस इतिहास------------- मिसेल फुको राजनीतिशास्त्र------ ह्याबर्मास मनोविश्लेषण-------- लकँ, ब्राउन विज्ञान--------------- कुन == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} ==बह्याकड़ी== * [http://www.samakalinsahitya.com/?show=detail&art उत्तरआधुनिकतावादको सैद्धान्तिक स्वरूप] {{Commonscat|Postmodernism}} {{विचारधारा}} 4ykfkcf3kwvgoe2ait9wvtljq3x6fjm 0 14642 1357468 1318295 2026-06-03T07:57:19Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357468 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{Short description|Nepalese politician}} {{Cleanup|reason=Grammatical errors|date=February 2023}} {{Infobox officeholder | name = Ajay Kumar Chaursiya | native_name = अजय कुमार चौरसिया | image = | office = [[कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालको कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] | term_start = 15 July 2024 | term_end = | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | primeminister = [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | predecessor = [[पदम गिरी]] | successor = | office1 = [[Pratinidhi Sabha|सांसद, प्रतिनिधि सभा]] | term_start1 = 22 December 2022 | term_end1 = | predecessor1 = [[विमल प्रसाद श्रीवास्तव]] | term_start2 = May 1999 | term_end2 = May 2002 | predecessor2 = रामचन्द्र कुशवाहा | successor2 = अजय कुमार द्विवेदी | constituency2 = [[Parsa 2 (constituency)|पर्सा २]] | office3 = [[प्रथम नेपालको संविधान सभा]] का सदस्य | term_start3 = 28 May 2008 | term_end3 = 28 May 2012 | predecessor3 = सुरेन्द्रप्रसाद चौधरी | successor3 = राजकुमार गुप्ता | constituency3 = [[Parsa 3 (constituency)|पर्सा ३]] | party = [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] | nationality = [[नेपाल]] | occupation = | birth_date = {{Birth date and age|1965|02|03|df=y}} | birth_place = [[पर्सा जिल्ला]], नेपाल | honorific_prefix = Honourable | honorific_suffix = MP }} '''अजय कुमार चौरासिय''' पर्सा क्षेत्र नं. ३बाट निर्वाचत [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]का सभासद हुन्। विद्यार्थी अवस्थादेखि नै राजनीतिमा संलग्न चौरसिया २०४६ सालदेखि पार्टीगत रूपमा सक्रिय हुनुभएको हो। २०४८ सालको आम निर्वाचनमा नेपाली काङग्रेसले टिकट नदिएपछि [[सद्भावना पार्टी]] प्रवेश गरी सोही पार्टीको टिकटमा उनीले चुनाव लड्नुभएको थियो। निर्वाचनमा पराजित भएपछि नेपाली कांग्रेसमै फर्कनुभयो र काङ्ग्रेस उम्मेदवारका रूपमा २०५६ को आम चुनावमा पर्सा क्षेत्र नं. २बाट निर्वाचित हुनुभयो। पुनर्स्थापित संसदमा पनि उनी सक्रिय थिए। राजनीतिक यात्रामा दुई पटक गरेर तीन महीना जेल जीवन बिताएका चौरसिया २०५१ साल देखि नेपाली काङ्ग्रेस, पर्सा जिल्ला कार्यसमिति सदस्य रहँदै आउनुभएको छ। त्रिभुवन बिश्वविद्यालयबाट राजनीतिशास्त्रमा स्नातक चौरसियाका १ छोरा र २ छोरी छन्। समाजसेवामा उनीको रुचि छ र विभिन्न सामाजिक क्रियाकलापमा सक्रिय रहँदै आउनुभएको छ। उनीका लेख-रचना विभिन्न पत्र-पत्रिकामा प्रकाशित हुँदै आएका छन्। यस अघि जनप्रतिनिधि भएर गरेको योगदानको कारणले यसपटक जनताले आफूलाई सभासदमा विजयी बनाएको उनीको ठहर छ। चौरसियाले संविधानसभामा गणतन्त्र संस्थागत गर्ने र समावेशी चरित्रको संविधान निर्माण गर्ने मुद्दा प्रमुखतासाथ उठाउने अठोट गर्नुभएको छ। == प्रारम्भिक जीवन == उहाँ पर्साको अमरपट्टीमा जन्मनुभयो र हुर्कनुभयो र आफ्नो प्राथमिक र माध्यमिक र उच्च शिक्षा मोतिहारी, बिहारमा पूरा गर्नुभयो। == क्यारियर == उहाँ [[तराई]] क्षेत्रका राजनीतिज्ञ हुनुहुन्छ। उहाँ [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] को [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] तर्फबाट नेपाली व्यवस्थापिकामा प्रतिनिधि हुनुहुन्छ। उहाँ सन् १९९९, २००६ र २००७ मा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] बाट [[संसद]] हुनुहुन्थ्यो। उहाँले [[पर्सा जिल्ला]], निर्वाचन क्षेत्र 2, वीरगन्ज [[नेपाल]] को प्रतिनिधित्व गर्नुहुन्छ।<ref> {{Webarchive 2017|url=http://english.onlinekhabar.com/election/center-chetra/|access-date=2020-12-08|language=en-US}}</ref> 2001 मा, उहाँ सहायकको रूपमा नियुक्त हुनुभयो। [[शेरबहादुर देउवा]] को मन्त्रिपरिषद्मा नेपालको संघीय मामिला तथा स्थानीय विकासमन्त्री। उनले जनआन्दोलन (जनदोलन २) मा भाग लिए र कयौं पटक गिरफ्तार भए, ४ महिनाभन्दा बढी जेल बसे । चौरसिया पर्सा जिल्लाको पर्सा ३ र पर्सा २ बाट दुई पटक संविधानसभा सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Nepal-politician-stub}} [[श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]] [[श्रेणी:सन् १९६५ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५६–२०५९]] sx7v0v6a5o1bc4d7yoy3uuzda1vfj3h 0 15645 1357536 1318478 2026-06-03T08:49:41Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357536 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch |name = अशोक |succession =[[मौर्य साम्राज्य|मौर्य सम्राट]] |image = Indian_relief_from_Amaravati,_Guntur._Preserved_in_Guimet_Museum.jpg |caption = १ सताब्दी बिसीमा आन्ध्र प्रदेशको अमरावतीमा शासन गरेका [[चक्रवर्ती]] शासक |reign = 268–232 BCE |coronation = 268 BCE |other titles = [[सम्राट]] [[चक्रवर्ती]]; other titles include ''Devanampriya'' and ''Priyadarsin'' |religion = [[बौद्ध धर्म]] |predecessor = [[बिन्दुसार|बिन्दुसर]] |successor = [[दशरथ मौर्य]] |spouse 1= रानी [[कौरवकी]] |spouse 2= रानी देवी |spouse 3 = रानी पद्मावती |spouse 4 = रानी तिष्यरक्षा |children =[[महिन्दा]], [[सङ्घमित्रा]](छोरी), [[तिवाला]], [[कुनाल]] |royal house = [[मौर्य साम्राज्य|मौर्य वंश]] |father = [[बिन्दुसार|बिन्दुसर]] |mother = महारानी धर्मा/सुभद्रांगी |brothers = [[वित्तशोक]], [[सुसिम]], तिस्स |birth_date = 304 BCE |birth_place = [[पाटलिपुत्र]], [[पटना]] |death_date = 232 BCE (aged 72) |death_place = [[पाटलिपुत्र]], [[पटना]] |date of burial = मृत्युको केही घण्टामै दाहसंस्कार गरिएको |place of burial = अस्तुलाई वाराणासी स्थित गङ्गा नदीमा बगाइएको |influenced by = [[गौतम बुद्ध]] {{·}} [[चन्द्रगुप्त मौर्य]] {{·}}[[बिन्दुसार|बिन्दुसर]] {{·}} [[चाणक्य]] {{·}}[[महाविर]]{{·}}[[अलेक्जेन्डर]] {{·}}[[Seleucus I Nicator]] {{·}}[[Diodotus I]] {{·}}[[Antiochus I Soter]] {{·}} |influenced = [[कुनाल]] {{·}} [[हर्ष]] {{·}}[[समुन्द्रगुप्त]] {{·}}[[रामगुप्त]] {{·}}[[चन्द्रगुप्त]] II [[कुमारगुप्त]] {{·}}[[स्कन्दगुप्त]] {{·}}[[पुरुगुप्त]] [[विष्णुगुप्त]] }} '''अशोक''' (राज्यकाल: ईसापूर्व २७३-२३२) [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]मा [[मौर्य राजवंश]]को चक्रवर्ती राजा थिए। उनको मौर्य राज्य उत्तरमा [[हिन्दुकुश]]को श्रेणी देखि दक्षिणमा [[गोदावरी नदी]]को दक्षिण र [[मैसुर|मैसुर]]सम्म, पूर्वमा [[बङ्गाल|बङ्गाल]]देखि र पश्चिममा [[अफगानिस्तान]]सम्म पुगेको थियो। यो त्यस समयसम्मको सबैभन्दा ठुलो भारतीय साम्राज्य थियो। सम्राट अशोकलाई आफ्नो विशाल साम्राज्यको राम्रो र कुशल प्रशासन तथा [[बौद्ध धर्म]]को प्रचारको लागि जानिन्छ। जीवनको उत्तरार्धमा अशोक भगवान [[गौतम बुद्ध]]को अनुयायी भए र तिनै स्मृतिमा उनले एउटा स्तम्भ खडा गरेदिए जुन आज पनि [[नेपाल]]मा उनको जन्मस्थल [[लुम्बिनी]] मा [[मायादेवी मन्दिर]]को छेउमा [[अशोक स्तम्भ]]को रूपमा देख्न सकिन्छ। उनले बौद्ध धर्मको प्रचार भारत लगायत [[श्रीलङ्का]], अफगानिस्थान, [[पश्चिम एसिया]], [[इजिप्ट]] तथा [[युनानी भाषा|ग्रीक]]मा पनि गराए। == आरम्भीक जीवन == अशोक मौर्य सम्राट [[बिन्दुसार]] तथा रानी धर्माको पुत्र थिए। भनिन्छ कि धर्मा एउटा दासको छोरी थिईन। एक दिन उनले स्वप्न देखे कि उनको छोरा एउटा ठुलो सम्राट बन्ने छ। त्यस पछि उनलाई राजा बिन्दुसारले आफ्नो रानी बनाए। जब कि धर्मा कुनै क्षत्रिय कुलबाट थिइनन तसर्थ उनलाई राजकुलमा कुनै विशेष स्थान प्राप्त थिएन। अशोकको थुप्रै दाजु भाइ (सौतेनी)-बैनी थिए। बल्यकालमा उनीहरूमा कडा प्रतिस्पर्धा हुन्थ्यो। अशोकको बारेमा भनिन्छ कि उनी बाल्यकालबाट नै सैन्य गतिविधिहरूमा प्रवीण थिए। दुई हजार वर्ष पश्चात्, अशोकको प्रभाव एसिया मुख्यतः भारतीय उपमहाद्वीपमा देख्न सकिन्छ। अशोक कालमा कुदिएको प्रतीतात्मक चिह्न, जसलाई हामी '[[अशोक चिह्न]]'को नामबाट् पनि जानिन्छ, आज भारतको राष्ट्रिय चिह्न हो। बौद्ध धर्मको इतिहासमा गौतम बुद्ध पश्चात् अशोकको नै स्थान आउदछ। == साम्राज्य विस्तार == अशोकका दाजु भाइ सुसीम त्यस समय तक्षशिलाको प्रान्तपाल थिए। तक्षशिलामा भारतीय-यूनानी मूलका धेरै मानिस बस्तथे। यसबाट त्यो क्षेत्र विद्रोहको लागि उपयुक्त थियो। सुसीमको अकुशल प्रशासनको कारण पनि त्यस क्षेत्रमा विद्रोह उठ्यो। राजा बिन्दुसारले सुसीमको भनाईमा लागेर राजकुमार अशोकलाई विद्रोहलाई दमनको लागि त्यहा पठाए। अशोक आउने खबर सुनेर नै विद्रोहीहरूले उपद्रव समाप्त गरे र विद्रोह बिना कुनै युद्ध खत्म भयो। यध्यपी यहाँ बिद्रोह एक पटक फेरी अशोकको शासनकालमा भएको थियो तर यस पटक यसलाई बलपूर्वक दवाईएको थियो। [[चित्र:Ashoka Empire.png|thumb|right|अशोकको राज्य]] [[चित्र:Asokanpillar1.jpg|thumb|right| भारतको वैशालीमा रहेको अशोक स्तम्भ]] अशोकको यस प्रसिद्धबाट उनको दाजु सुसीमलाई सिंहासन नपाउने खतरा बढेको थियो। उनले सम्राट बिन्दुसारलाई भनेर अशोकलाई निर्वासमा पठाई दिए। अशोक कलिङ्ग गए। त्यहाँ उनको मत्स्य कुमारी कौर्वकीसँग प्रेम भयो। अहिले पाईएको प्रमाणहरूको अनुसार पछि अशोकले उनलाई तेस्रो वा दोस्रो रानी बनाएका थिए। यसै बीच उज्जैनमा विद्रोह भयो। उनलाई सम्राटने निर्वासनबाट बोलाएर विद्रोह दबाउन पठाए। जबकि उनका सेनापतिहरूले विद्रोहलाई दबाई दिए तर त्यसको चिनारी गुप्त नै राखियो किनकि मौर्यहरू द्वारा फैलाईएको गुप्तचर जालबाट उनको बारेमा थाहा पाएपछि उनका दाजु सुसीम द्वारा उनी मार्न लगाउने डर थियो। उनी बौद्ध भिक्षुहरूसँग बस्तथे। यसै बेला उनलाई बौद्ध विधि-विधान तथा शिक्षाहरू जानकारी भएको थियो। यहाँ एक सुन्दरी जसको नाम नाम ''देवी'' थियो, उनीसँग उनको प्रेम भयो जसलाई उनले स्वस्थ्य भएपछि विवाह गरे। केही वर्ष पछि सुसीमसँग आजित् भएका मानिसहरूले अशोकलाई राजसिंहासन हत्याउनको लागि प्रोत्साहित गरे किन भनें सम्राट बिन्दुसार वृद्ध तथा रुग्न हुँदै थिए। जब उनी आश्रममा थिए तब उनलाई यो यो खबर् आयो की उनको आमालाई उनको सौतेनी भाइहरूले मारीदिए। तब उनी राज महलमा गएर आफ्नो सबै सौतेनी भाइहरूलाई मारी दिए र सम्रात बने। सत्ता समाल्ने बित्तिकै अशोकले पूर्व तथा पश्चिम दुबै दिशामा आफ्नो साम्राज्य फैलाउन शुरु गरे। उनले आधुनिक [[असम|आसाम]] देखि [[इरान|ईरान]]को सीमाना सम्म साम्राज्य विस्तृत केवल आठ वर्षमा गरे। === कलिङ्गको लडाइँ === कलिङ्ग युद्ध उनको जीवनको एउटा निर्णायक मोड साबित भयो। यस युद्धमा भएको नरसंहारबाट उनको मन ग्लानिबाट भरीयो र उनले बौद्ध धर्मलाई अङ्गीकार गरे। == साम्राज्य विस्तार == अशोकका दाजु भाइ सुसीम त्यस समय तक्षशिलाको प्रांतपाल थिए। तक्षशिलामा भारतीय-यूनानी मूलका धेरै मानिस बस्तथे। यसबाट त्यो क्षेत्र विद्रोहको लागि उपयुक्त थियो। सुसीमको अकुशल प्रशासनको कारण पनि त्यस क्षेत्रमा विद्रोह उठ्यो। राजा बिन्दुसारले सुसीमको भनाईमा लागेर राजकुमार अशोकलाई विद्रोहलाई दमनको लागि त्यहा पठाए। अशोक आउने खबर सुनेर नै विद्रोहिहरूले उपद्रव समाप्त गरे र विद्रोह बिना कुनै युद्ध खत्म भयो। यध्यपी यहाँ बिद्रोह एक पटक फेरी अशोकको शासनकालमा भएको थियो तर यस पटक यसलाई बलपूर्वक दवाईएको थियो। [[चित्र:Mauryan Empire Map.gif|thumb|right|अशोकको राज्य]] [[चित्र:Asokanpillar1.jpg|thumb|right| भारतको वैशालीमा रहेको अशोक स्तम्भ]] अशोकको यस प्रसिद्धबाट उनको दाजु सुसीमलाई सिंहासन नपाउने खतरा बढेको थियो। उनले सम्राट बिंदुसारलाई भनेर अशोकलाई निर्वासमा पठाई दिए। अशोक कलिंग गए। वहां उनको मत्स्य कुमारी कौर्वकीसँग प्रेम भयो। अहिले पाईएको प्रमाणहरूको अनुसार पछि अशोकले उनलाई तेस्रो वा दोस्रो रानी बनाएका थिए। यसै बीच उज्जैनमा विद्रोह भयो। उनलाई सम्राटने निर्वासनबाट बोलाएर विद्रोह दबाउन पठाए। जबकि उनका सेनापतिहरूले विद्रोहलाई दबाई दिए तर त्यसको चिनारी गुप्त नै राखियो किनकि मौर्यहरू द्वारा फैलाईएको गुप्तचर जालबाट उनको बारेमा थाहा पाएपछि उनका दाजु सुसीम द्वारा उनी मार्न लगाउने डर थियो। उनी बौद्ध सन्यासिहरूसँग बस्तथे। यसै बेला उनलाई बौद्ध विधि-विधान तथा शिक्षाहरू जानकारी भएको थियो। यहाँ एक सुन्दरी जसको नाम नाम ''देवी'' थियो,उसँग उनको प्रेम भयो जसलाई उनले स्वस्थ्य भएपछि विवाह गरे। केही वर्ष पछि सुसीमसँग आजित् भएका मानिसहरूले अशोकलाई राजसिंहासन हत्याउनको लागि प्रोत्साहित गरे किन भनें सम्राट बिन्दुसार वृद्ध तथा रुग्न हुँदै थिए। जब उनी आश्रममा थिए तब उनलाई यो यो खबर् आयो की उनको आमालाई उनको सौतेनी भाइहरूले मारीदिए। तब उनी राज महलमा गएर आफ्नो सबै सौतेनी भाइहरूलाई मारी दिए र सम्रात बने। सत्ता समाहाल्ने बित्तिकै अशोकले पूर्व तथा पश्चिम दुबै दिशामा आफ्नो साम्राज्य फैलाउन शुरु गरे। उनले आधुनिक [[असम|आसाम]] देखि [[इरान|ईरान]]को सीमाना सम्म साम्राज्य विस्तृत केवल आठ वर्षमा गरे। === कलिंगको लडाइँ === कलिंग युद्ध उनको जीवनको एउटा निर्णायक मोड साबित भयो। यस युद्धमा भएको नरसंहारबाट उनको मन ग्लानिबाट भरीयो र उनले बौद्ध धर्मलाई अङ्गीकार गरे। == बौद्ध धर्म अङ्गीकार == [[चित्र:Sanchi2.jpg|thumb|270px| तेस्रो शताब्दीमा सम्राट अशोकद्वारा बनाएको [[मध्य प्रदेश]]मा [[साँची का स्तूप]]]]कलिङ्ग युद्धमा भएको क्षति तथा नरसंहारबाट उनको मन लडाइँ गर्नबाट उठ्यो र उनी आफ्नो कर्मबाट दुखी भए। यसै शोकमा उनी बुद्धको उपदेशहरूको नजिक आउदै गए र उसले बौद्ध धर्म स्वीकार गरे। बौद्ध धर्म स्वीकीर गरे पछि उनले उनको आफ्नो जीवनमा उतारने कोशिश पनि गरे। उनले शिकार तथा पशु-हत्या गर्न छोडिदिए। उनले ब्राह्मण तथा अन्य सम्प्रदायको सन्यासिहरूलाई खुलेर दान दिए। जनकल्याणको लागि उनले चिकित्सालय, पाठशाला तथा सडक आदिको निर्माण गराए। उसने बौद्ध धर्मको प्रचारको लागि आफ्नो धर्म प्रचारक नेपाल, श्रीलङ्का, अफगानिस्तान, सीरिया, मिस्र तथा ग्रीस सम्म पठाए। उनले यस कामको लागि आफ्नो छोरा र छोरीलाई यात्राहरूमा पठाएका थिए| == मृत्यु == अशोकले लगभग ४० वर्ष सम्म शासन गरे त्यसपछि लगभग २३२ ईसापूर्वमा उनको मृत्यु भयो। उनको थुप्रै सन्तान तथा रानीहरू थिए तर उनीहरूको बारेमा धेरै थाहा छैन। उनका छोरा महेन्द्र तथा पुत्री सङ्घमित्राले बौद्ध धर्मको प्रचारमा योगदान दिए। अशोकको मृत्यु पछि मौर्य राजवंश लगभग ६० वर्ष सम्म चल्यो। == अवशेष == मगध तथा भारतीय उपमहाद्वीपको थुपै ठाउमा उनको अवशेष पाईएको छ। पटना (पाटलिपुत्र)को छेउ कुम्हरारमा अशोककालीन अवशेष पाईएको छ। लुम्बिनीमा पनि अशोक स्तम्भ देख्न सकिन्छ। कर्नाटकको थुप्रै ठाउमा उनको धर्म उपदेशहरू लेखीएको शिला अभिलेख पाईएको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{मौर्य शासक}} {{Commonscat|Ashoka}} [[श्रेणी:मौर्यकाल]] [[श्रेणी:भारतको इतिहास]] [[श्रेणी:भारतीय बौद्ध सम्राटहरू]] [[श्रेणी:भारतीय बौद्धहरू]] kos9dx9klpo1a9ul6oylibn23iacwnf 0 16029 1357478 1352171 2026-06-03T08:01:15Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357478 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|चौथो वेद, हिन्दु धर्मको प्राचीन ग्रन्थ}} {{Infobox religious text | religion = [[ऐतिहासिक वैदिक धर्म]]<br />[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | image = Atharva-Veda samhita page 471 illustration.png | alt = चार वेदहरू | language = [[वैदिक संस्कृत]] | caption = अथर्ववेद संहिता पाण्डुलिपि | period = [[वैदिक काल]] ({{circa}} १२००–९०० ई.पू){{sfnm|Flood|1996|1p=37|Witzel|2001|pp=5–6}} | chapters = २० ''[[काण्ड]]हरू'' | sutras = | verses = ५,९७७ मन्त्रहरू<ref>{{cite web |url=https://sites.google.com/a/vedicgranth.org/www/what_are_vedic_granth/the-four-veda/interpretation-and-more/construction-of-the-vedas?mobile=true |title=Construction of the Vedas |website=VedicGranth.Org |access-date=3 July 2020 |archive-date=17 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717035126/https://sites.google.com/a/vedicgranth.org/www/what_are_vedic_granth/the-four-veda/interpretation-and-more/construction-of-the-vedas?mobile=true |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717035126/https://sites.google.com/a/vedicgranth.org/www/what_are_vedic_granth/the-four-veda/interpretation-and-more/construction-of-the-vedas?mobile=true |date=17 July 2021 }}</ref> |background=#FFC569}} {{Hindu scriptures}} '''अथर्ववेद''' 'अथर्वन्' अर्थात् पुरोहित र 'वेद' अर्थात् ज्ञानबाट बनेको) "दैनिक जीवनका प्रक्रियाहरू र अथर्वा ऋषिहरूको ज्ञानको भण्डार" हो।<ref name=lauriepatton38>Laurie Patton (2004), "Veda and Upanishad," in ''The Hindu World'' (Editors: Sushil Mittal and Gene Thursby), Routledge, {{ISBN|0-415215277}}, page 38</ref> यो ग्रन्थ चौथो [[वेद]] हो र हिन्दु धर्मका वैदिक शास्त्रहरूमा पछिल्लो समयमा थपिएको मानिन्छ।<ref>Carl Olson (2007), ''The Many Colors of Hinduism,'' Rutgers University Press, {{ISBN|978-0813540689}}, pages 13–14</ref><ref name=lauriepatton57late>Laurie Patton (1994), ''Authority, Anxiety, and Canon: Essays in Vedic Interpretation,'' State University of New York Press, {{ISBN|978-0791419380}}, page 57</ref> अथर्ववेदको भाषा [[ऋग्वेद|ऋग्वैदिक]] संस्कृतभन्दा केही फरक छ र यसले प्राक्-वैदिक भारोपेली भाषिकाका प्राचीन रूपहरूलाई सुरक्षित राखेको छ।{{sfn|Parpola|2015|p=131}} यो ७३० सुक्तहरू र करिब ६,००० मन्त्रहरूको सङ्ग्रह हो, जुन २० वटा पुस्तक (काण्ड) मा विभाजित छन्।<ref name=maurice1>Maurice Bloomfield, [https://archive.org/stream/atharvaveda00bloouoft#page/n5/mode/2up ''The Atharvaveda''], Harvard University Press, pages 1-2</ref> अथर्ववेदका करिब छैटौँ भागका पाठहरू ऋग्वेदका ऋचाहरूबाट लिइएका हुन् र १५ औँ तथा १६ औँ काण्ड बाहेक यो ग्रन्थ मुख्यतया पद्यात्मक छ। यस ग्रन्थका दुईवटा शाखाहरू—पैप्पलाद र शौनकीय—हालसम्म अस्तित्वमा छन्।<ref name=fritsstaal136>Frits Staal (2009), ''Discovering the Vedas: Origins, Mantras, Rituals, Insights,'' Penguin, {{ISBN|978-0143099864}}, pages 136-137</ref> सन् १९५७ मा [[ओडिसा]]मा ताडपत्रका पाण्डुलिपिहरूको सङ्ग्रहमा पैप्पलाद संस्करणको राम्रोसँग सुरक्षित प्रति फेला परेको थियो। अथर्ववेदलाई कहिलेकाहीँ "जादुमयी सूत्रहरूको वेद" पनि भनिन्छ,<ref name=lauriepatton38/> यद्यपि अन्य विद्वानहरू यसलाई सही मान्दैनन्।<ref name=jangonda277>Jan Gonda (1975), ''Vedic Literature: Saṃhitās and Brāhmaṇas,'' Vol 1, Fasc. 1, Otto Harrassowitz Verlag, {{ISBN|978-3447016032}}, pages 277–280</ref> अन्य तीन वेदहरूको तुलनामा अथर्ववेदले 'लोकप्रिय धर्म' को प्रतिनिधित्व गर्दछ, जसमा केवल तन्त्र-मन्त्र मात्र नभई दैनिक जीवनका संस्कारहरू जस्तै [[व्रतबन्ध|उपनयन]], विवाह र अन्त्येष्टिका विधिहरू पनि समावेश छन्। यसमा राजकीय अनुष्ठान र राजपुरोहितका कर्तव्यहरूको पनि उल्लेख गरिएको छ।<ref name=Parpola>{{citation |last=Parpola |first=Asko |author-link=Asko Parpola |chapter=The Atharvaveda and the Vrātyas |title=The Roots of Hinduism: The Early Aryans and the Indus Civilization |url=https://books.google.com/books?id=_eykCQAAQBAJ |year=2015 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-022692-3 |at=Chapter 12}}</ref> अथर्ववेद सम्भवतः [[सामवेद]] र [[यजुर्वेद]]कै समयमा अर्थात् ईसापूर्व १२०० देखि १००० को आसपास संकलन गरिएको थियो।{{sfn|Witzel|2001|pp=5–6}} संहिता खण्डका साथै अथर्ववेदमा [[ब्राह्मण]] ग्रन्थ र दार्शनिक चिन्तन समेटिएको अन्तिम तह पनि समावेश छ। अथर्ववेदको पछिल्लो तहमा तीनवटा मुख्य उपनिषद्हरू छन्, जसले हिन्दु दर्शनका विभिन्न शाखाहरूमा ठूलो प्रभाव पारेका छन्। ती हुन्: [[मुण्डकोपनिषद ]], [[माण्डूक्योपनिषद]] र [[प्रश्नोपनिषद]]।<ref>Paul Deussen, ''Sixty Upanishads of the Veda,'' Volume 2, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120814691}}, pages 605–609</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:हिन्दु धर्मग्रन्थहरू]] n269cwd9qre711zg2fhwybh3p8v2nxo 0 16079 1357521 1199697 2026-06-03T08:33:16Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357521 wikitext text/x-wiki [[File:Uranus rings and moons.jpg|thumb|अरुण र यसका चन्द्रमाहरू]] '''अरुणग्रह''' (प्रतीक: [[File:Uranus symbol (fixed width).svg|16px|⛢]]) [[सूर्यमण्डल|सौर्यमण्डल]]को सूर्यबाट सातौँ ग्रह हो। [[ग्याँस पिण्ड]] हो। यो [[सौर्यपरिवार]]मा तेश्रो ठूलो ग्रह हो। यसको २७ वटा [[उपग्रह]]हरू छन्। यो ग्रह आफ्नो अक्षमा धेरै ढल्केको हुनाले ध्रुवीय दृष्टीकोणले तेर्सो परेको छ। यो ग्रह हरियो रंगको छ । यस ग्रहलाई विलियम हर्सेलले १३ मार्च १७८१ मा पत्ता लगाएका थिए । यस ग्रहमा ८३ प्रतिशत हाइट्रोजन तत्व पाइन्छ । यस ग्रहामा सुर्य पश्चिम दिशाबाट उदाउँछ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{SolarSystem}} {{कमन्सश्रेणी|Uranus (planet)}} [[श्रेणी:ग्रह]] [[श्रेणी:खगोलशास्त्र]] [[श्रेणी:सौर्यमण्डल]] 0hqqykt9qb95v5wf7gixlr3j846eldr 0 16118 1357598 1349492 2026-06-03T09:29:23Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357598 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भारतीय दर्शनको वर्गीकरण}} {{हिन्दु दर्शन}} {{बौद्ध धर्म}} '''आस्तिक''' र '''नास्तिक''' एकअर्काका विपरीतार्थक शब्द हुन् जसलाई आधुनिक विद्वानहरूले [[भारतीय दर्शन]]का सम्प्रदायहरूका साथै केही [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] ग्रन्थहरूको वर्गीकरण गर्न प्रयोग गर्छन्।<ref>Perrett, Roy. 2000. ''Indian Philosophy''. Routledge. p. 88.</ref><ref>Mittal, Sushil, and Gene Thursby. 2004. ''The Hindu World''. Routledge. pp. 729–30.</ref> आस्तिक र नास्तिक दर्शनका विभिन्न परिभाषाहरू प्राचीन कालदेखि नै विवादित छन् र यसमा कुनै सर्वसम्मति छैन।<ref name="andrew">Nicholson, Andrew J. 2013. ''Unifying Hinduism: Philosophy and Identity in Indian Intellectual History''. Columbia University Press. ch. 9.</ref><ref name="wendy">Doniger, Wendy. 2014. ''On Hinduism''. Oxford University Press. p. 46.</ref> प्राचीन र मध्यकालीन संस्कृत दार्शनिक साहित्यमा एउटा मानक भिन्नता 'आस्तिक' सम्प्रदायहरूले भारतका प्राचीन ग्रन्थ [[वेद]]लाई मौलिक रूपमा प्रामाणिक मान्छन्, जबकि 'नास्तिक' सम्प्रदायहरूले यसलाई मान्दैनन्।<ref>Grayling, A. C. (2019). ''The History of Philosophy''. Penguin Books. p. 519.</ref> यद्यपि, वर्तमान भारतीय भाषाहरू जस्तै [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[तेलगु भाषा|तेलुगु]] र [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]]मा यी दुई शब्दको भिन्नता विकसित भएको छ, जहाँ 'आस्तिक' को अर्थ सामान्यतया '[[आस्तिकवाद|ईश्वर मान्ने]]' र 'नास्तिक' को अर्थ '[[नास्तिकता|ईश्वर नमान्ने]]' भन्ने बुझिन्छ। दार्शनिक परम्पराले पुरानै भिन्नतालाई कायम राखेको छ। उदाहरणका लागि, ''[[साङ्ख्य दर्शन|साङ्ख्य]]'' सम्प्रदाय, जुन अनिश्वरवादी छ (किनकि यसले आफ्नो शास्त्रीय सूत्रमा स्पष्ट रूपमा ईश्वरको अस्तित्व स्वीकार गर्दैन), यसलाई 'आस्तिक' (वेद-अनुमोदित) दर्शन मानिन्छ। त्यसैगरी, [[बौद्ध धर्म]]लाई 'नास्तिक' मानिए तापनि केही [[हिन्दु सम्प्रदाय]]हरूमा [[गौतम बुद्ध]]लाई भगवान् [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिन्छ। '''आस्तिक''' (संस्कृत 'अस्ति' बाट, जसको अर्थ 'छ' वा 'अवस्थित छ' हुन्छ) को अर्थ [[आत्मा (हिन्दु धर्म)|आत्मा]] वा [[ब्रह्म]] आदिको अस्तित्वमा विश्वास गर्ने व्यक्ति हो। यसलाई तीन मध्ये एक तरिकाले परिभाषित गरिएको छ:<ref name="andrew" /><ref name="gsghurye">GS Ghurye, Indian Sociology Through Ghurye, a Dictionary, Ed: S. Devadas Pillai (2011), page 354</ref> # जसले [[वेद]]को प्रामाणिकतालाई स्वीकार गर्छन्; # जसले [[आत्मा (हिन्दु धर्म)|आत्मा]]को अस्तित्वलाई स्वीकार गर्छन्; # जसले [[ईश्वर]]को अस्तित्वलाई स्वीकार गर्छन्। '''नास्तिक''' (संस्कृत 'न' अर्थात् 'छैन' + 'आस्तिक') ले यसको विपरीत आस्तिकका सबै परिभाषाहरूलाई अस्वीकार गर्छन्;<ref name="andrew" /> उनीहरू आत्माको अस्तित्वमा विश्वास गर्दैनन्। भारतीय दर्शनका ६ वटा सबैभन्दा बढी अध्ययन गरिने '''आस्तिक''' सम्प्रदायहरू, जसलाई कहिलेकाहीँ सनातनी सम्प्रदाय पनि भनिन्छ, [[न्याय दर्शन|न्याय]], [[वैशेषिक दर्शन|वैशेषिक]], [[साङ्ख्य दर्शन|साङ्ख्य]], [[योग दर्शन|योग]], [[मीमांसा]] र [[वेदान्त]] हुन्। भारतीय दर्शनका ५ वटा सबैभन्दा बढी अध्ययन गरिने '''नास्तिक''' सम्प्रदायहरू, जसलाई कहिलेकाहीँ अवैदिक वा विधर्मी सम्प्रदाय पनि भनिन्छ, [[बौद्ध धर्म]], [[जैन धर्म]], [[चार्वाक दर्शन|चार्वाक]], [[आजीविक|आजीवक]] र [[अज्ञान (दर्शन)|अज्ञान]] हुन्।<ref>{{Harvnb|Flood|1996|pp=82, 224–49}}</ref><ref>यस वर्गीकरण विधिको सिंहावलोकनका लागि हेर्नुहोस्: {{harvnb|Radhakrishnan|Moore|1989}}</ref> यद्यपि, यो 'सनातनी-विधर्मी' शब्दावली पश्चिमी भाषाहरूको एक निर्माण हो र संस्कृतमा यसको विद्वतापूर्ण जराको अभाव छ। हालैका विद्वतापूर्ण अध्ययनहरूले २०औँ शताब्दीको भारतीय दर्शनसम्बन्धी साहित्यमा 'आस्तिक' र 'नास्तिक' का विभिन्न 'धर्मविज्ञान' अनुवादहरू भएको बताएका छन्, तर तीमध्ये धेरै अपरिष्कृत र त्रुटिपूर्ण छन्।<ref name="andrew" /> == धर्मममा प्रयोग == === हिन्दु धर्ममा === [[मनुस्मृति]]को श्लोक २.११ मा 'नास्तिक' लाई ती व्यक्तिहरूको रूपमा परिभाषित गरिएको छ जसले "तर्कशास्त्रका दुई आधारहरू ([[श्रुति]] र [[स्मृति]]) मा आधारित [[वैदिक साहित्य]]लाई पूर्ण रूपमा स्वीकार गर्दैनन्"।<ref name="andrew"/> नवौँ शताब्दीका भारतीय विद्वान [[मेधातिथि]]ले यस परिभाषाको विश्लेषण गर्दै नास्तिकको अर्थ "वैदिक साहित्य असत्य हो" भन्ने व्यक्ति नभई "वैदिक साहित्य अनैतिक हो" भन्ने व्यक्ति भएको बताएका छन्। मेधातिथिले मनुस्मृतिको श्लोक ८.३०९ लाई उद्धृत गर्दै नास्तिकको परिभाषाको अर्को पक्ष पनि प्रस्तुत गरेका छन्, जसअनुसार नास्तिक ती हुन् जसले "यो लोकबाहेक अर्को कुनै लोक छैन, [[दान]] दिनुको कुनै प्रयोजन छैन र वैदिक साहित्यका अनुष्ठान तथा शिक्षाहरूको कुनै अर्थ छैन" भन्ने विश्वास राख्छन्।<ref name="andrew"/> मनुस्मृतिले 'आस्तिक'को परिभाषा दिएको छैन र न त यसको कुनै परिभाषाको सङ्केत नै गर्छ। यो पशु बलि जस्ता विशिष्ट अनुष्ठानहरूका बारेमा मौन वा विरोधाभासी देखिन्छ। मनुस्मृतिको श्लोक १०.६३ मा वैदिक साहित्यको [[उपनिषद्|उपनिषदीय]] तहमा आधारित रहेर [[अहिंसा]] नै [[धर्म]] हो भनिएको छ, जबकि वैदिक साहित्यको पुरानो तहमा यस्ता बलिहरूको उल्लेख गरिएको छ।<ref>संस्कृत: [https://archive.org/stream/manusmriti/manusmriti_six_commentaries#page/n1333/mode/2up ६ विद्वानको टिप्पणीसहित मनुस्मृति] VN Mandlik, पृष्ठ १३१०<br>अङ्ग्रेजी: [http://berkleycenter.georgetown.edu/quotes/manu-smriti-10-63 मनुस्मृति १०.६३] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212174958/http://berkleycenter.georgetown.edu/quotes/manu-smriti-10-63 |date=2015-02-12 }} बर्कले सेन्टर, जर्जटाउन विश्वविद्यालय</ref> साङ्ख्य, योग, न्याय र वेदान्त जस्ता दर्शनका भारतीय विद्वानहरूले 'आस्तिक' भन्नाले ती व्यक्तिहरूलाई बुझाउँछन् जसले ''[[शब्द]]'' (वा 'आप्तवचन'; वैदिक साहित्य र विश्वसनीय विशेषज्ञहरूको गवाही) लाई [[ज्ञानमीमांसा]]को एक भरपर्दो माध्यमका रूपमा स्वीकार गर्दछन्। यद्यपि, उनीहरूले वैदिक साहित्यको पछिल्लो प्राचीन तह (उपनिषद् आदि) ले अघिल्लो प्राचीन तहलाई विस्थापित वा प्रतिस्थापन गरेको कुरालाई स्वीकार गरेका छन्।<ref name="andrew"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:दिन्दु दार्शनिक अवधारणाहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु दर्शन]] r7gucgo2wkysu5xpowa96xzh8z6wwn3 0 16163 1357460 1228814 2026-06-03T07:51:14Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357460 wikitext text/x-wiki '''अग्नि''' शब्दले निम्नलिखित कुराहरू बुझ्न सकिन्छ :- *[[आगो]] - दहनशील पदार्थहरूको तीव्र अक्सीकरण हो, जसले उष्मा, प्रकाश, र अन्य अनेक रासायनिक प्रतिकारक उत्पाद उत्पन्न गर्दछ। *[[अग्नि (देवता)|अग्नी (देव)]] - हिन्दु धर्मका ठुला देवताहरू मध्य एक तथा आगोका देवता हुन। {{Dab}} ocu25yu1tq8snia4ehp5oe9r3l8k97r 0 16395 1357461 1310618 2026-06-03T07:52:53Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357461 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} [[चित्र:Brahmana performing fire sacrifice.JPG|thumb|250px|left| [[ब्राह्मण]] पुरोहित यज्ञ वेदीमा [[घिउ]]को हवन गर्दै]] {{हिन्दुधर्म}} '''अग्निहोत्र''' एक वैदिक यज्ञ हो जसको वर्णन [[यजुर्वेद]]मा छ। अग्निहोत्रको शुरुवात प्राचीन समयमा ऋषिमुनीहरुले दक्षीण एसिया मा गरेका थिए । सनातन हिन्दू संस्कारमा अग्निहोत्र दैनिक नित्य कर्मको रुपमा गरिने प्रचलन थियो । प्राचीन समयमा ऋषिमुनीहरु, ब्रह्मण र आर्यहरुले दैनिकरुपमा सुर्योदय र सुर्यास्तको समयमा अग्निहोत्र गर्दथे । महाभारतमा उल्लेख भएअनुसार द्वापरयुगमा महर्षि वेदव्यासले चार वेदहरु ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद र अथर्ववेदको संकलन गरेका थिए । जसमध्ये यजुर्वेद यज्ञ सम्बन्धि विधिहरु संकलन गरिएको वेद हो । यजुर्वेद शब्द यत् र जू को संयोग मिलेर बन्दछ । यत् को अर्थ हुन्छ गतिशील तथा जू को अर्थ हो आकाश । यत् र जू को संयोगबाट वायु, जल, अग्नि पृथ्वी लगायत पञ्चभूतात्मक जगतको सृष्टि भएको हुन्छ । वेदमा अन्य विभिन्न प्रकारका यज्ञहरुको वर्णन गरिएको पाइन्छ । जसमध्ये अग्निहोत्र, दशपूर्णमासो, चातुर्मस्यानी, पशुयांग, सोमयज्ञ गरी पाँच प्रकारका यज्ञलाई मुख्य मानिएको छ । यिनै मुख्य श्रोत यज्ञलाई वेदमा श्रेष्ठ कर्म बताइएको छ । यिनै महत्वपूर्ण श्रोत यज्ञहरुमा अग्निहोत्र एक हो । ‘अग्नये परमेश्वराय जलवायु शुद्धिकरणाय च हवनं होत्रं यस्मिन् अग्निहोत्र’ अर्थात् अग्निरुपी ईश्वरमा हवनद्वारा जलवायु शुद्धिकरण हुने हवन एवं होत्र कार्य अग्निहोत्र हो । ==अग्निहोत्रको संकल्प र विधि== अग्निहोत्रको महाव्रत संकल्प एक योग्य अग्निहोत्री बाट सञ्चालन गर्नुपर्ने वैदिक विधान छ । अग्निहोत्र वैदिक विधान सम्वत् यज्ञ गर्न सक्षम र योग्य हुनुपर्छ । दैनिक रुपमा विहानको सुर्योदय र बेलुकाको सुर्यास्तको समयमा यज्ञशालामा अग्निको आह्वान गरिन्छ । अग्निहोत्रमा अग्निका पाँच विभिन्न स्वरुपको आह्वान हुन्छ । आवसथ्य, आह्वानीय, दाक्षिणनि, अन्वाह्र्य र गाहर््पत्य यि अग्निहोत्रको पाँच अग्निहरु हुन् । अग्निहोत्र यज्ञ कर्तालाई अग्निहोत्री भनिन्छ । अग्निहोत्रको महाव्रतबाट पाँच अग्निको आह्वानसहित अग्निहोत्र गरिन्छ । अग्निहोत्रीद्वारा यज्ञशालामा [[अग्नि (देवता)|अग्नि]]को आह्वान भएपछि गाईको दुध र वनस्पतीको हवन गरिन्छ । हवनमा पलास, [[पिपल]], वर, वेल, समी, खयर, डुम्री, खमारी, मयल, सिप्लिकान आदि वनस्पतीको उचित प्रयोग हुन्छ । यसरी हवन गर्दा प्रातकालमा दुई र सन्ध्याकालमा दुई आहुती अर्पण गरिने विधान छ । जुनकुनै परिस्थितिमा पनि अग्निहोत्र यज्ञ रोक्न मिल्दैन । यस्तै दैनिक हवनसँगै अग्निहोत्रका पूर्ण अंगहरु मानिने अन्य विशेष यज्ञको अनुष्ठानहरु पुरा गर्नुपर्ने विधि विधान रहेको छ । सम्पूर्ण यागहरु कूल २६ वटा हुन्छन् । जसलाई अग्निहोत्रका अंगहरु पनि भनिन्छ । ==अग्निहोत्रको महत्व र आवश्यकता== अग्निहोत्र यज्ञ पूर्ण रुपमा वैदिक विज्ञान र वातावरणसँग सम्बन्धित रहेको छ । जल, अग्नि, वायु, आकाश र पृथ्वी तत्वको शुद्धिकरणको लक्ष्यमा नै अग्निहोत्रको कर्म निहित रहेको हुन्छ । त्यसैले अग्निहोत्र वैदिक यज्ञ, धर्म र मोक्ष साधनको कर्म मात्र नभएर जलवायु शुद्धिकरणको महान् कार्य पनि हो । अग्निहोत्रमा गरिएको हविलाई अग्निले अन्तरिक्षमा पु¥याउँछ । अन्तरिक्षमा अग्नि, वायु र सूर्यको भेट हुन्छ । जसबाट मेघ बन्दछ । मेघबाट बादल, बादलबाट पानी बन्दछ र सोही पानी धर्तीसँग मिल्दा अन्न बन्दछ र अन्नबाट मानव तथा सम्पूर्ण जीवको शरीर बनेको हुन्छ । सोही प्रक्रियाबाट बनेको अन्न शरिरले ग्रहण गर्दछ । अन्नको तीन परिणाम हुन्छ । जसको स्थुलबाट दिसा, माध्ययबाट मांसवृद्धि र सुक्ष्मबाट मन बन्दछ ।’ त्यसैले सवै मानव जगतले मनलाई स्वस्थ राख्नु पर्दछ । मन स्वस्थ भए सुक्ष्म शरीर स्वस्थ हुन्छ, सुक्ष्म शरीर स्वस्थ रहे स्थुल शरीर स्वस्थ हुन्छ । जवसम्म मन अस्वस्थ हुन्छ तबसम्म मानिसहरुमा झगडा, अन्याय, अत्याचार, भ्रष्टाचार, माहामारी, भय, सन्त्रासादि एवं शङ्कादि प्रवृत्ति उत्पन्न भइरहन्छ । यही अवस्थाको न्युनीकरण गर्न अग्निहोत्र आवश्यक छ । अग्निहोत्र यज्ञको महत्वका बारेमा वैदिक दर्शन एवं धर्मशास्त्रहरुमा पनि विशेष रुपमा उल्लेख गरिएकोे पाइन्छ । तैत्तिरीयमामा उल्लेख छ ‘जसको ज्ञानपूर्वक हवन गरिन्छ र जसको ध्यान गरिन्छ, दुवै देवता मध्ये कसैको परित्याग नगरी अष्ठवसु, एकादश रुद्र, द्वादस आदित्य मध्ये यजमानका हवन अवश्य हुन्छ, अग्निहोत्र सवै देवतालाई पुग्छ । स्वयं पनि यजमान प्रजा (सन्तति) र पशुधनबाट तृप्त हुन्छ, स्वर्गलोकका ज्ञान प्राप्त हुन्छ, सन्तान दरसन्तानको सुख पाउँछ ।’ शतपथ ब्राह्मणमा ‘अग्निहोत्र निश्चित् नै स्वर्गको सुखको प्राप्ति गरौने डुंगा हो ।’ भनिएको छ । गोपथब्राम्हणमा ‘जो पुरुष अग्निहोत्र यज्ञ गर्दछ ऊ देवताको पनि प्रिय बन्दछ ।’ भनिएको छ । यसैगरी नारायणेपनिषद्मा उल्लेख छ ‘सन्ध्याकाल र प्रातकाल पूर्ण विधिबाट गरिएको अग्निहोत्र इष्ट पूजित गर्ने घरका सद्गृहका प्रायश्चित् हो । गृहमा हुने सम्पूर्ण कर्महरुको पाप मुक्तिको उपाय हो । सोमरहित यज्ञ तथा सोमयुक्त अग्निहोत्र स्वर्गलोकको ज्योति अर्थात् मार्ग प्रदर्शक हो । वायुपुराणमा ‘जो द्विजाति (ब्राम्हण, क्षत्रिय र वैश्य) दश र पौर्णमास यज्ञ गर्दछ ऊ ब्रम्हलोकगामी हुन्छ । ब्रम्हलोकबाट कहिले पनि उसको पुनरावृत्ति हुँदैन ।’ भनिएको छ । यसैगरी पद्य्मपुराणमा ‘सागर सरी सारा पृथ्वी दान गरे बराबर जुन पुण्य मिल्दछ, यस्तै पुण्य अग्निहोत्र यज्ञ बाट प्राप्त हुन्छ । पद्य्मपुराण, सृष्टिखण्डमा ‘यस संसारमा अग्निहोत्र भन्दा ठूलो कुनै पवित्र कर्म छैन । अतः विधिपूर्वक अग्निहोत्र यज्ञ गरेर द्विज पवित्र हुन्छन् ।’ भनिएको छ । हारोतमा उल्लेख छ ‘अग्निहोत्र भन्दा ठूलो कुनै धर्म छैन । अग्निहोत्र भन्दा ठुलो कुनै तप छैन । अग्निहोत्र भन्दा ठुलो कुनै श्रेय छैन । अग्निहोत्र भन्दा ठुलो कुनै यस, सिद्धि छैन । अग्निहोत्र भन्दा ठुलो कुनै गति छैन, कुनै जप, स्नान छैन ।’ महाभारत शान्तिपर्वमा अग्निहोत्रको महत्वबारेमा यसरी उल्लेख गरिएको छ ‘समस्त वेद तीन ( दाक्षिण, गार्हपत्य र आह्वानीय) अग्निमा निवास गर्दछन् । अतः अग्निहोत्रीलाई धर्मात्मा वा श्रेष्ठकर्म गर्नेवाला सम्झनु पर्दछ । जसको कर्म कहिल्यै नष्ट हुँदैन, उ अग्निहोत्री कहलाउँछ । अग्निहोत्री बनेर धर्म क्रिया वा कर्म नगर्नु भन्दा अग्निहोत्र न गर्नु श्रेष्ठ हुन्छ । अग्निहोत्रीले अग्निहोत्रको अग्निको, माताको, उत्पन्न गर्ने पिता र गुरुको सेवा नम्रतापूर्वक गर्नु पर्दछ ।’ वैदिककालिन समयदेखि दक्षीण एसियामा शुरुभएको अग्निहोत्र समयक्रमसँगै उल्लेखनीय रुपमा भइरहेको पाइँदैन । वेद र धर्मशास्त्रहरुमा उल्लेख भएअनुसार पनि सवै यज्ञ कर्म समृद्धिको आधार हो । धर्मशास्त्रहरुले मार्ग निर्देशन गरेको र विज्ञानसम्वत् पनि रहेको अग्निहोत्र वातावरण र समाजलाई नै सत्मार्ग र पवित्रता तर्फ अग्रसर गराउने यज्ञ कर्म भएकाले यसको महत्व ठूलो छ । आजको विश्व जलवायु बीषाक्तता र अप्रकृतीकीकरणले आक्रान्त छ । अस्वभाविक तामपान वृद्धिले हिमालय पग्लिंदो छ, कतै जलाशय सुक्दैछन्, कतै अतिवृष्टि त कतै अनावृष्टिको प्रकोप देखिन्छ । वायुमण्डल प्रदुषित भइरहेको छ । सामाजमा विकृति, विसंगति, भ्रष्टाचार, अन्याय व्याप्त बनिरहेको छ । धर्म नै प्रताडित र तिरस्कृत हुँदै गएको अवस्था छ । समग्र परिस्थितिले यतिबेला मानव र जीवजन्तु समेत प्रभावित बनिरहेको देखिन्छ । यस्तो परिस्थितिमा पर्यावरण शुद्धिकरण गर्नुको कुनै विकल्प छैन । वातावरण र मानव उत्थानको लागि वेद र शास्त्रहरुलेसमेत मार्गदर्शन गरेको अग्निहोत्र यज्ञ सर्वत्र हुनुपर्दछ । अग्निहोत्र समग्र मानव, जीव र पर्यावरणसँग सम्बन्धित रहेको छ । जल, जमिन, वायु, आकाससँग सम्बन्धित भएकाले मानवका लागि अग्निहोत्रको महत्व ज्यादै ठूलो छ । अग्निहोत्र यज्ञको महत्व र आवश्यकता जलवायु शुद्धिकरण र मानवको स्वस्थ जीवनसँग समबन्धित रहेको छ । ==यो पनि हेर्नुस== * [[अग्निहोत्र आश्रम]] {{सन्दर्भ}} [[श्रेणी:नेपालमा धर्म]] 48abv2qzlwnp1ni1d23r1aeq31eqyew 0 16608 1357560 1347824 2026-06-03T09:08:58Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357560 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धार्मिक ग्रन्थहरूको सङ्ग्रह}} {{हिन्दु धर्मग्रन्थहरू}} '''आगम''' [[हिन्दु]] सम्प्रदायहरूका विभिन्न [[तन्त्र (हिन्दु धर्म)|तान्त्रिक]] साहित्य र [[धार्मिक ग्रन्थ]]हरूको सङ्ग्रह हो।<ref name=Grimes/><ref name=juliuslipner27>Lipner, Julius (2004)</ref> यस शब्दको शाब्दिक अर्थ परम्परा वा "तल आएको ज्ञान" भन्ने हुन्छ। आगम ग्रन्थहरूले ब्रह्माण्ड विज्ञान, ज्ञानमीमांसा, दार्शनिक सिद्धान्त, ध्यान र अभ्यासका नियमहरू, चार प्रकारका योग, मन्त्र, मन्दिर निर्माण, मूर्ति पूजा र षड्विध इच्छाहरू प्राप्त गर्ने तरिकाहरूको वर्णन गर्छन्।<ref name=Grimes/><ref>Dhavamony, Mariasusai (2002)</ref> यी प्रामाणिक ग्रन्थहरू [[संस्कृत]]<ref name="Grimes" /> र [[तमिल भाषा|तमिल]] भाषामा उपलब्ध छन्।<ref>Peterson, Indira (1992)</ref><ref>Datta, A (1987)</ref> आगम ग्रन्थका तीन मुख्य शाखाहरू [[शैव सम्प्रदाय|शैव]], [[वैष्णव सम्प्रदाय|वैष्णव]] र [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]] हुन्।<ref name=Grimes/> आगमिक परम्पराहरूलाई कहिलेकाहीँ [[तन्त्रवाद]] पनि भनिन्छ, यद्यपि "तन्त्र" शब्द सामान्यतया विशेष गरी शाक्त आगमहरूलाई बुझाउन प्रयोग गरिन्छ।<ref name="Banerji">Banerji, S. C. (2007). ''A Companion to Tantra''. Abhinav Publications. {{ISBN|81-7017-402-3}} [https://books.google.com/books?id=pmpwLdmvcggC&dq=ganapatya+agama&pg=PA177]</ref><ref name=dhavamony>Dhavamony, Mariasusai (1999)</ref> आगम साहित्य अत्यन्त विशाल छ, जसमा २८ शैव आगम, ६४ शाक्त आगम (जसलाई तन्त्र पनि भनिन्छ), र १०८ वैष्णव आगम (जसलाई [[पाञ्चरात्र]] संहिता पनि भनिन्छ) र अनगिन्ती उप-आगमहरू समावेश छन्।<ref name=klaus49>Klostermaier, Klaus (2007)</ref> आगमहरूको उत्पत्ति र कालक्रम स्पष्ट छैन। केही वैदिक छन् भने अन्य गैर-वैदिक छन्।<ref>Raju, PT (2009)</ref> आगम परम्पराहरूमा [[योग]] र आत्म-साक्षात्कारका अवधारणाहरू समावेश छन्; केहीमा [[कुण्डलिनी योग]], वैराग्य, र 'द्वैत' (द्वैतवाद) देखि 'अद्वैत' (अद्वैतवाद) सम्मका दर्शनहरू रहेका छन्।<ref name=jeanfil68>Jean Filliozat (1991), Religion, Philosophy, Yoga: A Selection of Articles, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-81-208-0718-1}}, pages 68–69</ref><ref name=richdavis167/> कतिपयले यी उत्तर-वैदिक ग्रन्थहरू हुन् भन्ने सुझाव दिन्छन् भने अरूले यिनलाई ईसापूर्व ११०० भन्दा पुरानो पूर्व-वैदिक रचना मान्दछन्।<ref>Beck, Guy (1993)</ref><ref name=Tripath>Tripath, S.M. (2001)</ref><ref name=Darbu>Drabu, V. N. (1990)</ref> अभिलेखीय र पुरातात्विक प्रमाणहरूले आगम ग्रन्थहरू ईस्वी संवत्को पहिलो सहस्राब्दीको मध्यतिर [[पल्लव वंश]]को समयमा अस्तित्वमा रहेको सङ्केत गर्छन्।<ref name=richdavis12>Davis, Richard (2014)</ref><ref name=schomerus8>Hilko Wiardo Schomerus and Humphrey Palmer (2000), Śaiva Siddhānta: An Indian School of Mystical Thought, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-81-208-1569-8}}, pages 7–10</ref> विद्वानहरूका अनुसार हिन्दु आगम ग्रन्थका केही अंशहरूले [[वेद]]को अधिकारलाई अस्वीकार गरेको देखिन्छ भने अन्य अंशहरूले यिनका नियमहरूले वेदको वास्तविक मर्म प्रकट गर्ने दावी गर्छन्।<ref name=juliuslipner27/><ref>Gupta, Sanjukta (2013)</ref><ref>Tambyah, T Isaac (1984)</ref> आगम साहित्यिक विधा [[श्रमण]] परम्पराहरू (जस्तै [[आगम बौद्ध|बौद्ध]], [[जैन आगम|जैन]], आदि) मा पनि पाइन्छ। [[बलि हिन्दु परम्परा|बलि टापुको हिन्दु परम्परा]]लाई [[इन्डोनेसियामा हिन्दु धर्म|इन्डोनेसिया]]मा आधिकारिक रूपमा ''आगम हिन्दु धर्म'' भनिन्छ।<ref>McDaniel, June (2010)</ref> == व्युत्पत्ति == ''आगम'' शब्द धातु 'गम्' अर्थात् ''"जानु"'' मा 'आ' उपसर्ग लागेर बनेको हो, जसको अर्थ ''"तर्फ"'' वा ''"आउनु"'' भन्ने हुन्छ। यसले ती धर्मग्रन्थहरूलाई जनाउँछ जुन "तल आएका छन्" वा "परम्परागत रूपमा प्राप्त भएका छन्"।<ref name=Grimes>Grimes, John A. (1996)</ref> आगमको शाब्दिक अर्थ "परम्परा" हो,<ref name=Grimes/> र यसले ती नियम तथा सिद्धान्तहरूलाई जनाउँछ जुन परम्पराका रूपमा पुस्तौँदेखि चलिआएका छन्।<ref name=dhavamony/> धवामोनीका अनुसार आगम "हिन्दु धर्मको आधारका रूपमा रहेका धार्मिक ग्रन्थहरूको एक सामान्य नाम" पनि हो।<ref name=dhavamony/> यी ग्रन्थहरूका लागि प्रयोग गरिने अन्य शब्दहरूमा 'संहिता' (सङ्ग्रह), 'सूत्र' (संक्षिप्त कथन), वा 'तन्त्र' (प्रणाली) समावेश छन्। "तन्त्र" शब्दको प्रयोग शैव वा वैष्णव आगमहरूको तुलनामा शाक्त आगमहरूका लागि बढी प्रयोग गरिन्छ।<ref>Padoux, André (2017)</ref><ref name="dhavamony" /> == दर्शन == {{multiple image | direction = horizontal | width1 = 160 | width2 = 108 | footer = मन्दिरको बनोट (तटीय मन्दिर) र ''[[नटराज]]'' (नृत्य गरिरहेका शिव) जस्ता प्रतिमा लक्षणहरूको वर्णन आगम ग्रन्थहरूमा गरिएको छ।<ref name=bharnekrusche>Bharne & Krusche (2012)</ref><ref>Verma, Archana (2012)</ref> | image1 = Shore Temple 01.jpg | image2 = WLANL - MicheleLovesArt - Tropenmuseum - Shiva Nataraja (6274-1).jpg }} हिन्दु धर्मका आगम ग्रन्थहरूले [[ईश्वरवादी द्वैतवाद]] देखि पूर्ण [[अद्वैतवाद]] सम्मका विभिन्न दर्शनहरू प्रस्तुत गर्दछन्।<ref name=richdavis167/><ref>Sharma, DS (1990)</ref> विचारहरूको यो विविधतालाई १०औँ शताब्दीका विद्वान [[अभिनवगुप्त]]ले आफ्नो ग्रन्थ ''[[तन्त्रालोक]]'' को ३६औँ अध्यायमा स्वीकार गरेका छन्।<ref name=richdavis167>Davis, Richard (2014)</ref> शैव धर्ममा मात्रै १० वटा द्वैतवादी आगम ग्रन्थ, १८ वटा [[भेदाभेद]] (द्वैत-अद्वैत मिश्रित) आगम ग्रन्थ र ६४ वटा अद्वैत आगम ग्रन्थहरू रहेका छन्।<ref>Dyczkowski, Mark (1989)</ref> 'भैरव शास्त्र'हरू अद्वैतवादी हुन् भने 'शिव शास्त्र'हरू द्वैतवादी हुन्।<ref>Vasugupta, JS (2012)</ref><ref>Flood, Gavin (1996)</ref> यस्तै प्रकारको वैचारिक विविधता वैष्णव आगमहरूमा पनि पाइन्छ। शैव र वैष्णव सम्प्रदायका आगम ग्रन्थहरू [[आत्मा]]को अस्तित्व र एक 'परम सत्य' ([[ब्रह्म (परम सत्य)|ब्रह्म]] – जसलाई शैव धर्ममा [[शिव]] र वैष्णव धर्ममा [[विष्णु]] भनिन्छ) को अस्तित्वमा आधारित छन्।<ref name=ganeshtagare/> यी दुई बीचको सम्बन्धका बारेमा ग्रन्थहरूमा भिन्नता पाइन्छ। कसैले व्यक्तिगत आत्मा र परम सत्य फरक हुन् भन्ने द्वैतवादी दर्शनको वकालत गर्छन् भने कसैले यी दुई बीचको एकात्मकतालाई जोड दिन्छन्।<ref name=ganeshtagare/> काश्मीरी शैव आगमहरूले पूर्ण एकात्मकताको प्रतिपादन गर्छन्, जस अनुसार ईश्वर (शिव) मानिस भित्र हुनुहुन्छ, ईश्वर प्रत्येक प्राणी भित्र हुनुहुन्छ, ईश्वर निर्जीव वस्तुहरू सहित संसारको सबै ठाउँमा विद्यमान हुनुहुन्छ र जीवन, पदार्थ, मानिस र ईश्वर बीच कुनै आध्यात्मिक भिन्नता छैन। वैष्णवहरूमा यसको समानान्तर समूह शुद्धाद्वैतीहरू हुन्।<ref name=ganeshtagare>Tagare, Ganesh (2002)</ref> दुवै सम्प्रदायका विद्वानहरूले द्वैतदेखि अद्वैतसम्मका विभिन्न शोधग्रन्थहरू लेखेका छन्। उदाहरणका लागि, शिवग्रयोगिनले आत्मा र शिव बीचको अभिन्नता वा एकतामा जोड दिएका छन्, जुन अनुष्ठान, आचरण, व्यक्तिगत अनुशासन र आध्यात्मिक ज्ञानको अन्तरदृष्टि जस्ता चरणहरू मार्फत प्राप्त हुन्छ।<ref name=jsoni/> सोनीका अनुसार, यो शङ्कराचार्य, मध्वाचार्य र रामानुजाचार्यका वेदान्तिक छलफलहरूसँग निकै मिल्दोजुल्दो छ।<ref name=jsoni>Soni, Jayandra (1990)</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{हिन्दु धर्म}} {{शैव सम्प्रदाय}} [[श्रेणी:हिन्दु धर्मग्रन्थहरू]] 9b87lsg96m49nehadnq01yq3ra2zilb 0 17244 1357573 1216174 2026-06-03T09:14:54Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357573 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = आनन्द जिल्ला | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[गुजरात]]को [[गुजरातका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Borsad stepwell - inside view.jpg |photo1b = Interior of mosque at Khambhat, Gujarat, India.jpg |photo2a = Amul factory.jpg |photo2b = KshemkalyaniMataTemple Sojitra.JPG |photo3a = GCET Night View.png }} | image_alt = | image_caption = माथि-बायाँबाट घडीको दिशामा: [[बोरसद स्टेपवेल]], जामिया मस्जिद [[खम्भात]], क्षेमकल्याणी माता मन्दिर [[सोजित्रा]], गुजरात साझा प्रवेश परीक्षा कलेज, अमूल कारखाना [[आनन्द, गुजरात|आनन्द]] | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q485683|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=आनन्द जिल्ला}} | coordinates = {{Wikidatacoord|Q485683|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[गुजरात]] | seat_type = मुख्यालय | seat = [[आनन्द, गुजरात|आनन्द]] | established_date = २ अक्टोबर १९९७ | unit_pref = Metric | area_total_km2 = ३,२०४ | population_total = २,०९२,७४५ | population_as_of = सन् २०११ | population_rank = [[गुजरातका जिल्लाहरू|राज्यमा १४औँ]] | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +५:३० | website = https://ananddp.gujarat.gov.in/Anand | footnotes = | image_map1 = Anand in Gujarat (India).svg | map_caption1 = गुजरातमा जिल्लाको स्थान }} '''आनन्द जिल्ला''' [[पश्चिमी भारत]]को [[गुजरात|गुजरात राज्य]]को एक प्रशासनिक जिल्ला हो र जसको लोकप्रिय उपनाम '''चारोटार''' हो।  यसलाई सन् १९९७ मा [[खेडा जिल्ला]]बाट अलग गरिएको थियो। [[आनन्द, गुजरात|आनन्द]] जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय हो। यस जिल्लालाई उत्तरमा [[खेडा जिल्ला]], पूर्वमा [[वडोदरा जिल्ला]], पश्चिममा [[अहमदाबाद जिल्ला]] र दक्षिणमा [[खम्भातको खाडी]]ले घेरेको छ। प्रमुख सहरहरू उमरेथ, [[खम्भात]], करमसाद, तारापुर, पेटलाड, बोरसाड र सोजित्रा हुन्।<ref>{{cite web |title=History of Anand District |url=http://ananddp.gujarat.gov.in/anand/english/about-district/history.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210035014/http://ananddp.gujarat.gov.in/anand/english/about-district/history.htm |archive-date=10 February 2015 |access-date=9 October 2012 |work=Gujarat Government}}</ref> सन् २०११ को जनगणना अनुसार, आनन्द जिल्लाको जनसङ्ख्या २०,९२,७४५ (कुल पुरुष १,०८८,२५३ र कुल महिला १,००२,०२३) रहेको छ, जुन लगभग [[उत्तर म्यासेडोनिया|उत्तरी म्यासेडोनिया]] राष्ट्र वा अमेरिकी राज्य [[न्यु मेक्सिको|नयाँ मेक्सिको]]को बराबर छ। यसले यसलाई भारतमा २१९औँ स्थान (कुल ६४० मध्ये) प्रदान गर्दछ। यस जिल्लाको जनसङ्ख्या घनत्व ७११ प्रति वर्ग किलोमिटर (१,८४०/वर्ग माइल) रहेको छ। सन् २००१-२०११ को दशकमा यसको जनसङ्ख्या वृद्धिदर १२.५७ प्रतिशत थियो। भारतको सन् २०११ को जनगणना अनुसार यस जिल्लाको ९६.६६% जनसङ्ख्याले [[गुजराती भाषा|गुजराती]], २.१०% [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र ०.५८% [[उर्दु भाषा|उर्दु]] लाई आफ्नो [[मातृभाषा|पहिलो भाषा]]को रूपमा बोल्दछन्।<ref name="cia">{{cite web |author=US Directorate of Intelligence |title=Country Comparison:Population |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |archive-date=June 13, 2007 |access-date=2011-10-01 |quote=Macedonia 2,077,328 July 2011 est. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |date=2011-09-27 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|Anand district}} [[श्रेणी:गुजरातका जिल्लाहरू]] 2qrtqwnfglh08clmgkl3fxzibsipnww 0 17253 1357713 1216696 2026-06-03T10:46:42Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357713 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कच्छ जिल्ला | settlement_type = [[गुजरात]]को [[गुजरातका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Prag Mahal Back side view, Bhuj, Gujarat, India.jpg |photo1b = Sun Tample.jpg |photo2a = DHOLAVIRA SITE (24).jpg |photo2b = Adani Mundra Port Kutch Gujarat.jpg |photo3a = Safed Rann, Kutch.jpg }} | image_caption = माथि-बायाँबाट घडीको दिशामा: [[प्राग महल]], [[कोटाई]] मा सूर्य मन्दिर, [[मुन्द्रा बन्दरगाह]], [[कच्छको रण]], [[ढोलावीरा]] | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q1063417|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=कच्छ जिल्ला}} | map_caption = | coordinates = {{Wikidatacoord|Q1063417|region:IN-GJ|display=inline,title}} | coor_pinpoint = भुज | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[गुजरात]] | seat_type = मुख्यालय | seat = [[भुज]] | area_total_km2 = ४५६७४ | population_as_of = सन् २०११ | population_total = २,०९२,३७१ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी | demographics1_title1 = [[भारतमा साक्षरता|साक्षरता]] | demographics1_info1 = ७०.५९ | demographics1_title2 = [[मानव लिङ्ग अनुपात|लिङ्ग अनुपात]] | demographics1_info2 = ९०८ | demographics1_title3 = [[भाषा]] | demographics1_info3 = {{hlist|[[कच्छी भाषा|कच्छी]] (मूल भाषा)|[[गुजराती भाषा|गुजराती]] (आधिकारिक)}} | leader_title = | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +०५:३० | website = {{URL|https://kachchh.nic.in/}} | image_map1 = Kutch in Gujarat (India).svg | map_caption1 = गुजरातमा कच्छ जिल्लाको स्थान }} '''कच्छ जिल्ला''' [[पश्चिमी भारत]]को [[गुजरात|गुजरात राज्य]]को एउटा जिल्ला हो, यसको मुख्यालय (राजधानी) [[भुज]]मा रहेको छ।४५,६७४ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको यो जिल्ला [[भारतका जिल्लाहरू|भारतको सबैभन्दा ठुलो जिल्ला]] हो। कच्छको क्षेत्रफल [[हरियाणा]] (४४,२१२ वर्ग किलोमिटर) र [[केरल]] (३८,८६३ वर्ग किलोमिटर) जस्ता अन्य [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|भारतीय राज्यहरू]]को सम्पूर्ण क्षेत्रफलभन्दा ठुलो छ। कच्छको जनसङ्ख्या लगभग २०,९२,३७१ रहेको छ। यस जिल्लामा १० तालुक, ९३९ गाउँ र ६ नगरपालिकाहरू रहेका छन्। कच्छ जिल्ला [[कच्छी भाषा]] बोल्ने कच्छी मानिसहरूको घर हो।<ref name="kutch.gujarat.gov.in">{{Cite web |title=About Kutch &#124; About Us &#124; Collectorate - District Kutch |url=https://kutch.gujarat.gov.in/about-kutch |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627173454/https://kutch.gujarat.gov.in/about-kutch |archive-date=27 June 2018 |access-date=8 February 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180627173454/https://kutch.gujarat.gov.in/about-kutch |date=27 June 2018 }}</ref> कच्छ दक्षिण र पश्चिममा [[कच्छको खाडी]] र [[अरब सागर]]ले घेरिएको छ भने उत्तरी र पूर्वी भाग कच्छको महान रण र सानो रण (मौसमी सिमसार) ले घेरिएको छ। यो भारतको छिमेकी देश [[पाकिस्तान]]सँगको सीमाको छेउमा पनि छ। जब यसका नदीहरूमा धेरै बाँधहरू बनाइएको थिएनन्, [[कच्छको रण]] वर्षको ठुलो भागको लागि सिमसार थियो। आज पनि, यो क्षेत्र वर्षको एक महत्त्वपूर्ण भागको लागि भिजेको छ। सन् २०११ को जनगणना अनुसार यस जिल्लाको जनसङ्ख्या २०,९२,३७१ रहेको छ जसमध्ये ३०% सहरी थिए।<ref>{{cite web |title=Census GIS India |url=http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111052456/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |archive-date=11 January 2010 |access-date=17 November 2012 |publisher=Censusindiamaps.net }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150425105619/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |date=25 April 2015 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:गुजरातका जिल्लाहरू]] 7jshqqcnqkthglpk9un1cjroobdu3pa 0 17798 1357507 1196284 2026-06-03T08:23:09Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357507 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdictions |type = city |locator_position = right |native_name = अमृतसर<br />Amritsar |state_name = पञ्जाब |skyline = Golden Temple India.jpg |skyline_caption = [[हरमंदिर साहिब]]को रात्रि दृश्य |latd = 31.64 |longd = 74.86 |district = अमृतसर |leader_title_1 = [[नगरप्रमुख|महापौर]] |leader_name_1 = श्वेत सिंह मलिक |altitude = 218 |population_as_of = 2007 |population_total = 3,695,077 |area_telephone = 91 183 |postal_code = 143-001 |vehicle_code_range = PB02 }} '''अमृतसर''' ([[पन्जाबी भाषा|पञ्जाबी]]:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) [[भारत]]को [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]] [[प्रदेश|प्रान्त]]को एक सहर हो। अमृतसर [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]]को सबभन्दा महत्त्वपूर्ण र पवित्र सहर मानिन्छ। पवित्र यस कारण मानिन्छ किनकी सिखहरूको सबभन्दा ठुलो गुरूद्वारा [[स्वर्ण मन्दिर]] अमृतसरमा नै छ। [[ताजमहल]] पछि सबभन्दा ज्यादा पर्यटक अमृतसरको स्वर्ण मन्दिरलाई नै हेर्न आउदछन। स्वर्ण मन्दिर अमृतसरको मुटु मानिन्छ। यो गुरू रामदासको डेरा हुने गर्दथ्यो। अमृतसरको इतिहास गौरवमयी छ। यो आफ्नो संस्कृति र लडाइहरूको लागि धेरै प्रसिद्ध रहेको छ। अमृतसर अनेक त्रासदि र दर्दनाक घटनाहरूको साक्षी रहेको छ। भारतीय स्वतन्त्रता संग्रामको सबभन्दा ठुलो नरसंहार अमृतसरको जलियांवाला बागमा नै भएको थियो। यस पछि भारत पाकिस्तानको बीच जुन बिभाजन भयो त्यस समय पनि अमृतसरमा ठुलो हत्याकाण्ड भयो। यो मात्र होईन अफगान र मुगल शासकहरूने यस माथि अनेक आक्रमण गरे र यसलाई बर्बाद गरे। यसको बावजूद सिखहरूले आफ्नो दृढ संकल्प र मजबूत इच्छाशक्तिबाट दोश्रो पटक यसलाई बसाए। हालांकि अमृतसरमा समयको साथ धेरै बदलाव आएको छ तर आज पनि अमृसतरको गरिमा कायम छ। == इतिहास == [[चित्र:Goldentemple (82).JPG|right|200px]] अमृतसर लगभग साढे चार सौ वर्ष देखी अस्तित्वमा छ। सबभन्दा पहिले गुरू रामदासले १५७७ मा ५०० बीघामा गुरूद्वाराको आधार शिला राखेका थिए। यो गुरूद्वारा एक सरोवरको बीचमा बनेको छ। यहाँ बनेको तंदूर बडा लजीज हुदछ। यहाँ सुन्दर कृपाण, आम पापड, आपको आचार र सिखहरूको दस गुरूहरूको आकर्षक तस्वीर पाईन्छ। अमृतसरमा पहिले जैसा आकर्षण छैन। अमृतसरको साथ त्यसको गौरवमयी इतिहासको अलावा केही पनि छैन। अमृतसरमा स्वर्ण मन्दिरको अलावा हेर्न लायक केही छ त्यो हो अमृतसरको पुरानो सहर। यसको चारै तर्फ पर्खाल बनेको छ। यसमा बारह प्रवेशद्वार छ। यो बारहद्वार अमृतसरको कहानी बयान गर्दछ। अमृतसर दर्शनको लागि सबभन्दा राम्रो साधन साईकिल रिक्शा र ऑटो हो। यसै प्रचालनलाई अगाडि बढने र विरासतलाई सँभालने उद्देशबाट पञ्जाब पर्यटन विभागले [http://www.lovefazilka.org फाजिल्का] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181105063322/http://lovefazilka.org/ |date=2018-11-05 }} को एक गैर सरकारी संस्था ग्रेजुएट वेलफेयर एसोसिएशन फाजिल्कासँग मिलेर, फाजिल्का देखी शुरू भएको इकोफ्रेंडली रिक्शाले नया रूप, "ईको- कैब" लाई अमृतसरमा पनि शुरू गरेको छ | अब अमृतसरमा रिक्शाको यात्रा गर्दा न केवल पर्यटकहरूको जानकारीको लागि ईको- कैबमा सहरको पर्यटन नक्सा हुन्छ, बरु पिउनको लागि पानीको बोतल, पढनको लागि अखबार र सुन्नको लागि एफ्फ एम्म रेडियो जस्तो सुविधाहरू पनि छ | == मुख्य आकर्षण == === अमृतसरको स्वर्ण मन्दिर === {{main|हरिमन्दिर साहिब}} स्वर्ण मन्दिर अमृतसरको सबभन्दा ठुलो आकर्षण हो। यसको पूरा नाम हरमन्दिर साहब हो तर यो स्वर्ण मन्दिरको नामबाट प्रसिद्ध छ। पुरै अमृतसर सहर स्वर्ण मन्दिरको चारै तर्फ बसेको छ। स्वर्ण मन्दिरमा प्रतिदिन हजारों पर्यटक आउद छन। अमृतसरको नाम वास्वतमा त्यस तालको नाममा राखिएको छ जसको निर्माण गुरू रामदासले आफ्नो हातले गराएका थिए। सिख भगवानमा विश्वास गर्दैनन। उसको लागि गुरू नै सबै कुरा हो। स्वर्ण मन्दिरमा प्रवेश गर्न भन्दा पहिले उ मन्दिरको सामने सर झुकाउद छन, फेरी खुट्टा धुए पछि सीढिहरूबाट मुख्य मन्दिरसम्म जान्छन। सीढिहरूको साथ-साथ स्वर्ण मन्दिरसंग जोडिएको सबै घटनाहरू र यसको पूरा इतिहास लेखिएको छ। स्वर्ण मन्दिर धेरै नै आकर्षक छ। यसमा रोशनीको सुन्दर व्यवस्था गरिएको छ। सिखहरूको लागि स्वर्ण मन्दिर धेरै नै महत्त्वपुर्ण छ। सिखहरूको अलावा पनि धेरै श्रद्धालु यहाँ आउद छन। उनीहरूको स्वर्ण मन्दिर र सिख धर्ममा अटुट आस्था छ। हरमन्दिर साहब परिसरमा दुई ठुलो र केही सानो-सानो तीर्थस्थल छ। यो सबै तीर्थस्थल जलाशयको चारै तर्फ फैलिएको छ। यस जलाशयलाई अमृतसर र अमृत तालको नामबाट जानिन्छ। पूरा स्वर्ण मन्दिर सफा पत्थरहरूबाट बनेको छ र यसको भित्ताहरूमा सुनको पत्तिहरूबाट नक्काशी गरिएको छ। हरमन्दिर साहबमा पुरै दिन गुरू बाणीको स्वर लहरियां गुञिरहन्छ। मन्दिर परिसरमा पत्थरको स्मारक टासिएको छ। यो पत्थर बहादुर सिख सैनिकहरूको श्रद्धाजंलि दिनको लागि टासिएको हो। === जलियांवाला बाग === {{main|जलियांवाला बाग}} १३ अप्रैल १९१९ मा यस बागमा एक सभाको आयोजन गरिएको थियो। यो सभा ब्रिटिश सरकारको विरूद्ध थियो। यस सभालाई बीचमा नै रोक्नको लागि जनरल डायरले बागको एकमात्र बाटोलाई आफ्नो सैनिकहरूको साथ घेरेर भीडमा अंधाधुंध गोली बारी शुरू गरे। यस गोलीबारीमा बच्चा, बुढा र महिलाहरू समेत लगभग ३०० मानिसहरूको ज्यान गयो र १००० भन्दा धेरै घायल भए। यो घटनालाई इतिहासको सबभन्दा दर्दनाक घटनाहरू मध्ये एक मानिन्छ। जलियां वाला बाग हत्याकांड यति भयंकर थियो कि त्यस बागमा स्थित कुआं शवहरूबाट पुरै भरिएको थियो। अहिले यसलाई एक सुन्दर पार्कमा परिजर्तन गरिएको छ र यसमा एक संग्राहलयको निर्माण पनि गरेको छ। यसको रेखदेख देखभाल र सुरक्षाको जिम्मेदारी जलियांवाला बाग ट्रस्टको हो। यहाँ सुन्दर रुखहरू लगाईएको छ र बगैचा बनाईएको छ। यसमा दुई स्मारक पनि बनाईएको छ। जसमा एक स्मारक रुदै गरेको मूर्तिको हो र दोश्रो स्मारक अमर ज्योति हो। बागमा घुम्ने समय गर्मि महिनामा बिहान ९ बजे देखी साझ ६ बजे सम्म र जाडो महिनामा बिहान १० बजे देखी साझ ५ सम्म राखिएको छ। == अन्य दर्शनीय स्थल == === गुरूद्वाराहरू === अमृतसरको दक्षिण दिशामा संतोखसर साहब र बिबेसर साहब गुरूद्वारा छ। यस मध्ये संतोखसर गुरूद्वारा स्वर्ण मन्दिर भन्दा ठुलो छ। महाराजा रणजीत सिंहले रामबाग पार्कमा एक समर पैलेस बनाएका थिए। यसको राम्रो देखरेख गरियो जसबाट यो आज पनि सही स्थितिमा छ। यस महलको बाहिरी भित्ताहरूमा रातो पत्थर लगाईएको छ। यस महललाई अहिले महाराजा रणजीत सिंह संग्राहलयमा परिवर्तन गरिएको छ। यस संग्राहलयमा अनेक चित्र र फर्नीचरलाई प्रदर्शित गरिएको छ। यो एक पार्कको बीचमा बनेको छ। यस पार्कलाई धेरै सुन्दर बनाईएको छ। यस पार्कलाई लाहौरको शालीमार बाग जस्तो बनाईएको छ। संग्राहलयमा घुम्ने समय बिहान १० बजे देखी साझ ५ बजे सम्म राखिएको छ। यो सोमवारको बन्द रहन्छ। === हाथी गेट मन्दिर === प्राचीन हिन्दू मन्दिर हाथी गेट क्षेत्रमा स्थित छ। यहाँ दुर्गीयाना मन्दिर छ। यस मन्दिरलाई हरमन्दिरको सरह बनाईएको छ। यस मन्दिरको जलाशयको मध्यमा सुनको परत चढेको गर्भ गृह बनेको छ। दुर्गीयाना मन्दिरको एकदमै पछाडी हनुमान मन्दिर छ। दन्ते कथाहरूको अनुसार यही त्हयो स्थान हो जहां हनुमान अश्वमेध यज्ञको घोडालाई लव-कुशबाट फिर्ता लिन आएका थिए र ति दुबैले हनुमानलाई परास्त गरेका थिए। === खरउद्दीन मस्जिद === यो मस्जिद गांधी गेटको नजदीक हल बजारमा स्थित छ। नमाजको समय यहाँ धेरै भीड हुन्छ। यस समय यसको पूरा प्रागंण नमाजिहरूबाट भरिएको छ। उचित रेखदेखको कारण भारी भीडको बावजूद यसको सुन्दरतामा कुनै कमी आएको छ। यो मस्जिद इस्लामी भवन निर्माण कलाको जिउदो जाग्दो तस्वीर पेश गर्दछ मुख्य रूपबाट यसको भित्ताहरूमा लेखिएको आयतहरू। यो कुरा ध्यान दिन योग्य छ कि जलियांवाला बाग सभाको मुख्य वक्ता डा सैफउद्दीन किचलू र डा सत्यपाल यसै मस्जिदबाट नै सभालाई संबोधित गरिरहेका थिए। ;दुर्गियाना मन्दिर यो हिन्दुहरूको धार्मिक स्थल हो, जसको गुम्बदमा सुन तथा चाँदीको आवरण छ। ;जलियाँवाला बाग वर्ष १९१९मा तत्कालीन ब्रिटिश सरकारले यसै स्थानमा करीब २००० भारतीयहरूको नरसंहार गरेका थिए। आज यहाँ त्यस दुःखद घटनाको सम्झना दिलाउने स्मारक खडा छ। ;बाबा अटल राय स्तंभ यो गुरू हरगोविंदसिंहको नौ वर्षीय छोराको शहादत स्थल हो। ;तरन तारन अमृतसरबाट करीब २२ किलोमीटर टाडा यस स्थानमा एक ताल छ। यसो मान्यता छ कि यसको पानीमा बीमारीहरूलाई निको पार्ने ताकत छ। ;राम तीर्थ यो भगवान रामको छोरा लव तथा कुशको जन्म स्थल मानिन्छ। ==छेउछाउको दर्शनीय स्‍थल == === बाघा सिमाना === बाघा सिमानामा हरेक साझ भारतको सीमा सुरक्षा बल र पाकिस्तान रेंजर्सको सैनिक टुकडि भेला हुन्छन। विशेष मौकाहरूमा मुख्य रूपबाट १४ अगस्तको दिन जब पाकिस्तानको स्वतन्त्रता दिवस समाप्त हुदछ र भारतको स्वतन्त्रता दिवसको बिहान हुदछ त्यस साझ त्यहा शान्तिको लागि रात्रि जागरण गरिन्छ। त्यस रात त्यहा मानिसहरूलाई एक-दोश्रोसंग मिल्ने अनुमति पनि दिईन्छ। यसको अलावा त्यहा पुरै वर्ष काडे तार, सुरक्षाकर्मी र मुख्य द्वारको अलावा केही देखिदैन। == खानपान: == अमृतसरको व्यंजन पूरे विश्वमा प्रसिद्ध छ। यहाँ बनेको चिकन, मकैको रोटी, सरसिउको साग र लस्सी धेरै प्रसिद्ध छ। अमृतसर पञ्जाबमा अस्थित छ। खाने-पीउनेको शौकीन मानिसहरूको लागि पञ्जाब स्वर्ग मानिन्छ। दरबार साहिबको दर्शन गरे पछि धेरै जसो श्रद्धालु भीजे भठुर, रसीली जलेबी र अन्य व्यंजनहरूको आनंद लिनको लागि भरावनको ढाबेमा जान्छन। यहांको स्पेशल थाली पनि धेरै प्रसिद्ध छ। यसको अलावा लारेंस रोडको टिक्की, आलू-पूरी र आलू परांठे धेरै प्रसिद्ध छ। अमृतसरको अमृतसरी कुल्चे धेरै प्रसिद्ध छ। अमृतसरी कुल्चोंको लागि सबभन्दा राम्रो ठाउ जगह मकबूल रोडको ढाबे हो। यहाँ केवल दुई बजे सम्मको कुल्चे पाईन्छ। पपडी चाट र टिक्कीको लागि बृजवासीको पसल प्रसिद्ध छ। यो पसल कूपर रोडमा अस्थित छ। लारेंस रोडमा बी.बी.डी.ए.वी. गर्ल्‍स कलेजको छेउ सहरको सबभन्दा राम्रो आम पापड पाईन्छ। शाकाहारी खानाको साथ-साथ अमृतसर आफ्नो मांसाहारी व्यंजनहरूको लागि पनि प्रसिद्ध छ। मासंहारी व्यंजनहरूमा अमृतसरी मछी धेरै प्रसिद्ध छ। यस व्यंजनलाई चालीस वर्ष पहिले चिमन लालले तैयार गरेका थिए। अब यो व्यंजन अमृतसरको मांसाहारी व्यंजनको परिचय हो। लारेंस रोडमा सूरजीत चिकन हाऊस आफ्नो भुटेको चिकनको लागि र कटरा शेर सिंह आफ्नो अमृतसरी मछीको लागि पुरै अमृतसरमा प्रसिद्ध छ। == बाजार-हाट == अमृतसरको बाजार धेरै राम्रो छ। यहाँ हरेक प्रकारको देशी र विदेशी कपडे पाईन्छ। यो बाजार धेरै जसो लाजपत नगर जस्तो छ। अमृतसरको पुरानो सहरको हल बाजारको छेउ-छाउको क्षेत्र मुख्यत: कोतवाली क्षेत्रको छेउमा परम्परागत बाजार छ। यि बाजारहरूको अलावा यहाँ अनेक कटरे पनि छ। यहाँ आभूषणहरू देखी लिएर भान्छा सम्मको सबै सामान पाईन्छ। यो आफ्नो अचार र पापडहरूको लागि धेरै प्रसिद्ध छ। पञ्जाबी पहिरन पनि पूरे विश्वमा धेरै प्रसिद्ध छ। खासकर केटिहरूमा पञ्जाबी सूटको प्रति धेरै आकर्षण रहन्छ। सूटको अलावा यहाँ पगडी, सलवार-कमीज, रूमाल र पञ्जाबी जुताको धेरै मांग छ। दरबार साहबको बाहिर जुन बाजार लाग्दछ। त्यहा स्टीलको उच्च गुणवत्ता वाले बर्तन र कृपाण पाईन्छ। कृपाणको सिखमा धेरै पवित्र मानिन्छ। तलवारको मुल्य १२५ रूबाट शुरू हुदछ। यि सबैको अलावा यहाँ सिख धर्मसंग जोडिएको किताब र साहित्य पनि प्रचुर मात्रामा पाईन्छ। == स्थिति == यात्रामा लग्ने समय: रेलमार्ग र सडक मार्गबाट ९ घण्टा, वायुमार्गबाट १ घण्टा। यो भारतको बिल्कुल पश्चिम छेउमा अस्थित छ। यहाँबाट [[पाकिस्तान]] केवल २५ किमी.को दूरीमा स्थित छ। [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] १ द्वारा [[करनाल]], [[अम्बाला]], खन्ना,[[जलन्धर (असुर)|जलंधर]] र [[लुधियाना]] हुदै अमृतसर पुग्न सकिन्छ। दूरी: यो दिल्लीबाट उत्तर पूर्वमा ४४७ कि.मी.को दूरीमा अस्थित छ। अमृतसर जानको लागि सबभन्दा राम्रो समय अक्टूबरबाट मार्च हो == आवागमन == ;वायु मार्ग: अमृतसरको राजा सांसी विमानस्थल दिल्लीसंग राम्रोसंग जोडिएको छ। ;रेल मार्ग: दिल्लीबाट टाटानगर-जम्मूतवी एक्सप्रैस र गोल्डन टेम्पल मे द्वारा सजिलोसँग अमृतसर रेलवे स्टेशन पुग्न सकिन्छ। ;सडक मार्ग: आफ्नो कारबाट पनि ग्रैंड ट्रंक रोडद्वारा सजिलोसंग अमृतसर पुग्न सकिन्छ। बीचमा विश्राम गर्नको लागि बाटोमा सागर रत्ना, लक्की ढाबा र हवेली राम्रो रेष्टुरा हो। यहाँ रोकिदै रोकिदै केही बेर आराम गर्न सकिन्छ र खाने आनन्द पनि लिन सकिन्छ। यसको अलावा दिल्लीको कश्मीरी गेट बस अडाबाट पनि अमृतसरको लाग्दछ। == पहुंच == * विमान स्थलबाट सहरको दूरी करीब ११ किलोमीटर छ, जसलाई तय गर्न १५ मिनटको समय लाग्दछ। * अक्टूबरबाट मार्च सम्मको समय यस सहरको भ्रमणको लागि उपयुक्त हुन्छ। {{अमरतसर}} {{-}} {{भारतको मिलियन+ नगर}} {{Commonscat|Amritsar}} [[श्रेणी:पन्जाब]] [[श्रेणी:अमृतसर]] [[श्रेणी:भारतका महानगरहरू]] [[श्रेणी:भारतका पूर्व राजधानी सहरहरू]] eiyiftqzhp4ualj5fln4z6xpveggjkd 0 18232 1357583 1357419 2026-06-03T09:18:08Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357583 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} '''आम्खोरा''' धाराबाट पानी ओसार्ने र भान्सा घरमा पानी राख्ने गाग्राको रूपको सानो भाँडो, जसको प्रयोग हात धुँदा र चुठ्दा गरिन्छ। बनोटको रूपमा हेर्दा अम्खोरा [[तामा]], [[ढलाइ|ढलोट]], स्पात या [[एल्मुनियम|आलुमिनियम]] आदि धातु प्रयोग गरेर निर्माण गरिएको हुन्छ। * हेर्नुहोस् : #[[लोहोटा]] #[[करुवा]] #[[कलश]] [[श्रेणी:भान्साघर]] [[श्रेणी:भान्सा-उपकरण]] [[श्रेणी:भाँडाकुँडा]] {{stub}} 2ekx472o7i88vaxnf90rlo8w4yc52fx 0 18458 1357572 1347948 2026-06-03T09:12:51Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357572 wikitext text/x-wiki <!-- Infobox --> {{Infobox Hindu leader | image = Raja Ravi Varma - Sankaracharya.jpg | caption = राजा रवि वर्माद्वारा शिष्यहरूसँग अद्वैत वेदान्तको प्रतिपादक आदि शंकराचार्यको चित्रकला | alt = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]] | birth_date = ५०८ ईसा पूर्व (विवादित){{refn|group=note|name="date"}}; | birth_place = | birth_name = शङ्कर | death_date = ४७६ ईसा पूर्व (विवादित) {{refn|group=note|name="date"}} | death_place = बदरीनाथ धाम, भारत | guru = गोविन्द भागवतपदा | philosophy = अद्वैत वेदान्त | honors = जगदगुरु | known_for = अद्वैत वेदान्तको विस्तार पूर्वक व्याख्या | founder = | module = }} '''आदि शङ्कराचार्य''', परिचित नामः '''शङ्कर भगवद्पादाचार्य''', [[वेदान्त]]का अद्वैत मतका प्रणेता थिए। उनका विचारोपदेशहरू [[आत्मा]] र [[परमात्मा]]को एकरूपतामा आधारित छन्,जसको अनुसार, परमात्मा एउटै समयमा सगुण र निर्गुण दुई वटै स्वरूपमा रहन्छ। आदि शङ्कराचार्यलाई [[शिव]]को अवतार पनि मानिन्छ। ==जन्म== शङ्कराचार्यको जन्मको वास्तविक तिथिमितिको बारेमा अनेक विवाद छन्। हरेक अवतारी पुरुषको जन्म र मृत्यु दुवै दिव्य मानिन्छ। त्यसैले सुरुमा शङ्करको जन्म मितिको बारेमा खासै खोजी भएन। पछि गरिएका अनुसन्धानहरूबाट उनको जन्म यु.सं. २५९३ (सन् ५०८ ई.पू.) बैशाख शुक्ल तृतीयाको मध्यान्ह कालमा विशिष्टादेवीको गर्भबाट दक्षिण भारतमा भएको जानकारी प्राप्त हुन्छ।<ref>{{cite book|last1=तिवारी|first1=गोपालनिधि|title=जगद्गुरु श्रीआद्यशंकराचार्य|date=वि.सं.२०४५}}</ref> उनका पिता शिवगुरू नामपुद्रिको घरमा विवाहका धेरै वर्षसम्म जब कोही सन्तान भएनन्, तब उनले आफ्नी पत्नी विशिष्टादेवीको साथ पुत्र प्राप्तिको कामनाले धेरै समयसम्म चन्द्रमौली भगवान शंकरको कठोर आराधना गरे। अन्तमा प्रसन्न भएर भगवान शङ्करले उनलाई सपनामा दर्शन दिए र भने- "वर माग ।" शिवगुरूले आफ्ना इष्टसित एउटा दीर्घायु सर्वज्ञ पुत्र मागे। भगवान शङ्करले भने- "बाबु, दीर्घायू पुत्र सर्वज्ञ हुँदैन र सर्वज्ञ पुत्र दीर्घायू हुँदैन। भन, तिमी कस्तो पुत्र चाहन्छौ ?" तब उनले धर्मप्राण शास्त्रसेवी शिवगुरूले सर्वज्ञ पुत्रको याचना गए। भगवान शिवले फेरि भने- "बाबु, तिमीले सर्वज्ञ पुत्र पाउनेछौ। म आफैं तिम्रो पुत्रको रूपमा तिम्रो घरमा अवतार लिनेछु।" आठ वर्षमा संन्यास ग्रहण गरी [[व्यास]] परम्पराका आचार्य गौडपादको शिष्यत्वमा आफ्ना जीवनका २४ वर्ष निरन्तर हिन्दू धर्मका मूलतत्वको जानकारी दिंदै, आधा एसिया भ्रमण गरेका आचार्यको मृत्यु, ३२ वर्षको उमेरमा बदरीनाथ धाममा भएको मानिन्छ। मृत्यु अघि उनले भ्रमण गरेको महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थल मध्ये नेपालको पशुपतिनाथ पनि एक हो, जुन [[पशुपतिनाथ (स्पष्टता)|पशुपतिनाथ]] हिन्दूहरूका लागि महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थल रहिआएको छ। ==भिक्षाको शिक्षा== दश वर्षका शङ्कराचार्यले सनातन हिन्दु धर्मको समन्वय र पुनरुत्थान गर्ने सङ्कल्प लिएर जब भ्रमण सुरु गरे । सङ्कल्प लिनु अघि उनी अत्यन्त चिन्तित थिए। यत्रो ठूलो अभिभारा कसरी पूरा गर्ने होला ? कन्याकुमारी देखि कश्मीर र गान्धार देखि कामरुपसम्मका अनेक देशहरूमा छरिएका सनातन मतावलम्बीहरूमा एकताको सञ्चार र समन्वय कसरी गर्ने होला ? भनेर उनी एउटा गाउँको बाहिर बरको रुखको छाँयामा सोच मग्न थिए। काम बहुतै ठुलो थियो । उनी एक्लै थिए । राजशक्ति उनको साथमा थिएन। हिन्दूहरू ससाना सङ्कीर्ण मतमा बाँडिएका थिए। उनीहरूलाई एकिकरण गर्न निकै गाह्रो थियो। समस्या समाधानको कुनै उपाय फेला परिरहेको थिएन। चिन्तित शङ्कर दिउँसो भोजनका लागि भिक्षा माग्नका नजिकको गाउँमा पुगे। एउटा घरको ढोकामा उभिएर भिक्षाका लागि आह्वान गरे। त्यस घरकी गृहिणी भित्रबाट धेरै बेरमा आँखा पुछ्दै बाहिर निस्किन् । शायद भित्र रोएकी रहिछन् । निन्याउरो स्वरमा भनिन् : भिक्षु, तपाईं घर बाहिर भिक्षा माग्दै हुनुहुन्छ, तर मैले आफैं पनि खाना नखाएको तीन दिन भयो । ढोकामा उभिएका भिक्षुलाई रित्तै फर्काउन मेरो धर्मले दिंदैन। घरमा यो अमला बाहेक खानेकुरा केही छैन। यो नै भिक्षाको रूपमा ग्रहण गर्नु होस्। यति भनी उसले एउटा अमलाको गेडा भिक्षुलाई दिइन् । शङ्करले त्यो गेडा हातमा समाते। त्यो गेडा पनि चाउरिएको थियो। दुई तीन दिनको । अनि गृहिणीको मुखमा हेरे। भने, माता तपाईंले मलाई एक अमूल्य वस्तु दिनु भएको छ । दुःख नमान्नुहोस् । यसैलाई आधार मानेर मैले हिन्दू धर्मको पुनरुद्धार गर्ने छु। अनि आँखा भरि आँसु लिएर त्यस गाउँबाट बाहिर निस्के।<ref>{{cite book|last1=आचार्य|first1=श्रीराम शर्मा|title=आदि शंकराचार्य|date=सन् २००३|publisher=युग निर्माण योजना|location=मथुरा}}</ref> ==वाराणसीको अनुभव== एक दिनको कुरा हो, आफ्ना शिष्यहरूका साथ नुहाउन शङ्कराचार्य मणिकर्णिका घाटतर्फ जादै थिए। बाटोमा एक स्त्रीले आफ्ना मृत पतिको शिर काखमा राखेर विलाप गर्दै, आफ्ना पतिको दाह संस्कारको सहायताका लागि भिक्षा मागिरहेको देखे। त्यस स्त्रीले मणिकर्णिका घाटमा जाने साँघुरो बाटो छेकेर बसेकी थिई। आचार्यले केही बेर पर्खे। नुहाउन बेर हुन थाल्यो। तर मणिकर्णिका जाने छिर्ने अर्को बाटो थिएन, त्यसैले आचार्यले त्यस स्त्रीलाई भने– आमा, यस शवलाई अलिकति सार्नु भयो भने हामीले नुहाउन जाने बाटो पाउँथ्यौं। स्त्री कति शोक मग्न थिई भने उसले शङ्करले भनेको सुन्दै सुनिन। आचार्यले अलि ठुलो स्वरमा फेरि त्यही कुरा दोहोर्याए। यो सुनेर स्त्रीले भनी– महात्मान्, तपाईंले नै शवलाई सर्न भन्नुस् न ? आचार्यले भने– माता, तपाईं शोकमा अप्रकृतस्थ हुनु भएको छ। शव पनि कहीँ आफैं सर्छ ? त्यसमा सर्न सक्ने शक्ति नै कहाँ हुन्छ र ? त्यस स्त्रीले शङ्करलाई हेर्दै भन्न थाली– यतिवर, तपाईंको सिद्धान्तमा शक्ति निरपेक्ष ब्रह्म नै जगतको कर्ता हो भने शक्ति नभइ आफैं शव किन सर्न नसक्ने ? ब्रह्म पनि शक्तिको सापेक्ष हुन्छ। स्त्रीको ज्ञानपूर्ण वचन सुनेर अचम्म परेका आचार्य विचार मग्न भए। उनले अनुभव गरे कि, जीव र ब्रह्म अभिन्न छन्। निर्विशेष ब्रह्म केवल द्रष्टा मात्र हुन्–जगतको रचना भने महामायाले गरेकी हुन्। यस्तै, अर्को दिनको कुरा हो, शङ्कराचार्य नुहाउन जाँदै थिए। उनले बाटोमा के देखे भने, एउटा चाण्डाल आफ्ना कुकुर सहित बाटो छेकेर बसेको छ। यो देखेर शङ्करले भने– ए चाण्डाल, बाटो छोड, म नुहाउन जाँदैछु। चाण्डालले संस्कृत श्लोकमा भन्यो– ए साधु, तिमीले कसलाई बाटो छोड भनेका छौ ? शरीरलाई कि आत्मालाई ? यदि आत्मालाई हो भने, त्यो शुद्ध सर्वव्यापी र निष्क्रिय छ। यदि शरीरलाई हो भने, त्यो मूढो हो । बाटो छोड्न सक्दैन। तिमीले ब्रह्म ज्ञानको मिथ्या अभिमान मात्र गरेको रहेछ। वास्तवमा तिमीलाई ज्ञान भएको रहेनछ। गङ्गा जलमा देखिने सूर्य छाँया र मदिरामा देखिने सूर्यको छाँयामा केही अन्तर छ ? के यही हो तिम्रो ब्रह्म ज्ञान ?<ref>अपूर्वानन्द, अनु. बाबु राम ज्ञवाली, शङ्कराचार्यको जीवनी,वि.सं.२०७१,विद्यार्थी पुस्तक भण्डार,काठमाडौँ, ISBN 978-99946-1-p.४८</ref> ==उभय भारतीसँग शास्त्रार्थ== शङ्कराचार्यले आफ्नो दिग्विजय अभियान काशीका महा विद्वान मण्डन मिश्रको शास्त्रार्थबाट थालनी गरेका हुन्। जसले शास्त्रार्थमा हार्छ, उसले अर्काको शिष्यत्व ग्रहण गर्ने शर्त साथ लामो शास्त्रार्थ भयो जसमा उनले मण्डनलाई निरुत्तर बनाए। यस दृश्यको मूल्याङ्कन कर्ता भएर बसेकी उभय भारतीले भनिन्– "मेरा पतिको पूर्ण पराजय भइसकेको छैन। शास्त्रार्थहरूमा पत्नीलाई पतिको अर्धांगिनी बताइएको छ। मलाई शास्त्रार्थमा पराजित गरेर मात्र मेरा पतिको हार मानिने छ। मलाई थाहा छ, तपाईं सर्वज्ञ हुनुहुन्छ। तथापि तपाईंसँग शास्त्रार्थका लागि पतिका तर्फबाट मैले आफुलाई प्रस्तुत गर्दछु।" स्त्रीसँग शास्त्रार्थ गर्न शङ्कराचार्य तयार थिएनन्। एक छिन उनको वाक्य फुटेन। केही बेरको मौनता पछि आचार्यले भने– "देवी, यशस्वी पण्डितजन कहिल्यै पनि स्त्रीसँग वाद गर्दैनन् । तपाईंको यो इच्छा उचित भएन ।" उभय भारतीले केही चर्को स्वरमा भनिन्– "तपाईंले स्त्रीलाई तुच्छ किन ठान्नु हुन्छ ? महर्षि [[याज्ञवल्क्य]]ले गार्गीसँग र राजर्षि जनकले सुलभा नामक नारीसँग शास्त्रार्थ गर्नु भएकै हो। तपाईंले मसँग शास्त्रार्थ गर्न किन नहुने ? यदि तपाईं मसँग शास्त्रार्थ गर्न सक्नु हुन्न भने, आफ्नो पराजय स्वीकार गर्नुहोस्।" उभय भारतीका स्पर्धापूर्ण वचन सुनेर आचार्य शास्त्रार्थ गर्न बाध्य भए। उभय भारतीले आफ्ना पतिका कुराहरू पुनः प्रारम्भ गरिन्। उभय भारतीको सूक्ष्म भन्दा सूक्ष्मतर हुँदै प्रश्न गर्ने शैली देखेर आचार्य विस्मित भए। दिन प्रतिदिन शास्त्रार्थ हुँदै गयो। कुनै पनि पक्ष शास्त्रार्थमा गलेन। प्रत्येक दिन बिहानै शास्त्रार्थ प्रारम्भ भई मध्यान्ह सम्म सञ्चालित रहन्थ्यो र फेरि अर्को दिन पुनः प्रारम्भ हुन्थ्यो। यसरी यो शास्त्रार्थ १७ दिन सम्म सञ्चालित भयो। दर्शकहरू मण्डल पत्नीको अगाध शास्त्र ज्ञान र असामान्य विचार शक्ति देखेर छक्क परे। उभय भारतीसँग गरिएको गम्भीर शास्त्रार्थले आचार्य ले के बुझे भने, यिनी साक्षात् सरस्वतीको अवतार हुन्। कठिन प्रयास पछि, शास्त्रार्थ गरेर उनले पनि पराजय स्वीकार गरिनन् । यसको विस्तृत वर्णन आचार्यका जीवनीहरूमा पाइन्छ। आचार्य शङ्करले भारतवर्षका विभिन्न राज्यहरूमा भ्रमण गर्दै गरेका शास्त्रार्थको विस्तृत विवरण शङ्कर दिग्विजय भन्ने ग्रन्थमा सविस्तार वर्णन गरिएको छ। <ref>{{cite book|last1=माधवाचार्य|title=शंकर दिग्विजय}}</ref> ==पशुपतिनाथमा शङ्कराचार्य== आफ्ना शिष्यहरूका साथ बङ्गाल देशका विभिन्न मन्दिर र तीर्थस्थलहरूको दर्शन गर्न व्यस्त रहेका शङ्करलाई कुनै शिष्यले के खबर ल्यायो भने, नेपालको पवित्र मन्दिर [[पशुपतिनाथ (स्पष्टता)|पशुपतिनाथ]]को पूजा अर्चना गर्न त्यहाँका मानिसहरूले छोडे। बौद्ध प्रभावका कारण हिन्दू देवताको पूर्णतया अवहेलना भइरहेको छ। विरुद्ध मतावलम्बीहरूले रक्सी मासु इत्यादि अपवित्र वस्तुहरू मन्दिर भित्र फालेर मन्दिरलाई भ्रष्ट बनाइरहेका छन्। वर्णाश्रम धर्म त्यहाँ लोप भएको छ, ब्राह्मणहरूले दयनीय जीवन बिताइ रहेका छन् । त्यहाँका राजा पनि केही गर्न नसकी निष्क्रिय बसेका छन् । यस्ता कुराहरू सुनेर आचार्यका शिष्यहरूलाई पीर पर्यो। उनीहरूले आचार्यलाई नेपालमा जान अनुरोध गर्न थाले। सबैले बारम्बार अनुरोध गरे पछि, यसलाई दैव इच्छा भन्ठानेर आचार्य नेपाल तर्फ प्रस्थान गरे। शंकराचार्य नेपाल आउँदा उनको उमेर २८–३० वर्ष थियो। सन् ४७८ ई.पू.मा उनी नेपाल आउँदा संभवतः यहां लिच्छवी राजा शिवदेवले शासन गरिरहेका थिए। यस विषयमा इतिहासकारहरूमा केही मतभेद पाइन्छ। किनभने आचार्य शङ्करलाई कुनै राजशक्तिको आधार थिएन, अन्यथा उनको बारेमा तत्कालीन राजाका तर्फबाट इतिहासमा अवश्य अङ्कित गरिन्थ्यो। उनी जनमानसका आचार्य थिए र आज पनि जनजनमा उनको कामको गहिरो छाप परेको छ। शंकराचार्य नेपाल आएका छन् भन्ने समाचारले, समस्त सनातन धर्मावलम्बीहरूको हृदयमा उत्साहको सञ्चार भयो। आचार्यको दर्शन गर्न पशुपतिनाथ क्षेत्रमा मानिसहरू ओइरिन थाले। मन्दिरमा पूजा अर्चनाको व्यवस्था लथालिङ्ग देखेर आचार्यले आफ्ना शिष्यहरूलाई मन्दिरको सरसफाई गर्न भने। तत्काल एक स्तोत्र रचना गरी शिवको भजन गर्न थाले। सम्पूर्ण शिष्यहरूले पनि आचार्यका साथ पशुपतिनाथको पूजा अर्चना गर्न थाले। महादेवको जय ध्वनिले काठमाडौंका चारै दिशाहरू गुञ्जायमान हुन थाल्यो। पशुपतिनाथमा पुनः पूजा अर्चना हुन थाल्यो भन्ने सुनेर टाढा टाढाबाट मानिसहरू आएर मन्दिर दर्शन गर्न थाले। आचार्य आफैंले पशुपतिनाथ मन्दिरको प्रांगणमा बसेर सबैलाई धर्मोपदेश गर्दथे। आचार्यद्वारा गरिएको मधुर शास्त्र व्याख्या सुनेर स्रोताहरूको हृदय आनन्दले गदगद हुन्थ्यो। यसरी नेपालमा हिन्दु धर्ममा नवजागरण देखिन थाल्यो। आचार्यका शिष्यहरूले शहरमा घुमि घुमि धर्म उपदेश गर्न थाले। त्यहाँका ब्राह्मणहरूलाई उनीहरूले नित्य नैमित्तिक कर्म– अग्निहोत्र, पञ्च देवताको पूजा र पञ्च महायज्ञको शिक्षा दिन थाले। साधारण जनताको अनुरोधमा वेद पारङ्गत ब्राह्मणहरूले विभिन्न स्थानमा गएर वर्णाश्रम धर्मको प्रचार र वैदिक धर्मको अनुष्ठान गर्न थाले। यस शुभ कर्मले राजा पनि विशेष उत्साही भए। राजाको खर्चले अनेक स्थानमा मन्दिर बनाइए। तिनीहरूमा देवदेवीहरूको मूर्ति स्थापना गरिए। आचार्यको विशेष इच्छा अनुरुप, पशुपतिनाथ मन्दिरको जीर्णोद्धार गरियो तथा शास्त्र सम्मत पूजा अर्चनादि नियमित रूपमा गर्नका लागि, विद्वान ब्राह्मण नियुक्त गरिए। जसको नेतृत्व दक्षिण भारतका विद्वान ब्राह्मण स्वामी सोमशेखर आनन्दले गरेका थिए। केही दिन भित्रैमा नेपालमा वैदिक धर्म, सदाचार र वर्णाश्रम धर्मको पुनः प्रचार भयो। ठाउँ ठाउँमा वेद र अन्य शास्त्रहरूको अध्ययनका लागि पाठशालाहरू बनाइए। आचार्यका गृहस्थ शिष्यहरू मध्ये अनेक ब्राह्मणहरूले अध्यापन गराउने भार वहन गर्न तयार भए। शंकराचार्यको यसै परम्परालाई अनुगमन गर्दै पछि माधवाचार्य आएर, शैव मतको पुनः परिपुष्टि गरे। शङ्कराचार्यको नेपाल आगमन बारे इतिहासकारहरू एक मत छैनन्। प्राध्यापक गोपालनिधि तिवारीका अनुसार, बलदेव उपाध्यायकृत श्रीशंकराचार्य पुस्तकमा आचार्य नेपाल आएको कुराको विस्तृत वर्णन पाइन्छ भने, ज्ञानमणि नेपालद्वारा लिखित पशुपतिनाथ दर्शन, स्पर्शन र पूजन सम्बन्धमा समिक्षा भन्ने पुस्तकमा आदि शङ्कराचार्य नेपाल आएको प्रमाण नपाइएको कुरा उल्लेख छ <ref>{{cite book|last1=तिवारी|first1=गोपालनिधि|title=जगद्गुरु श्रीआद्यशंकराचार्य|date=वि.सं.२०४५|location=काठमाडौँ}}</ref> सिलभा“ लेभीले भने शंकराचार्य नाम गरेका सन्यासी दुईपटक नेपाल आएको उल्लेख गरेका छन्। शङ्कराचार्य नेपाल आएको कुरा अङ्ग्रेज इतिहासकाहरूले पनि उल्लेख गरेका छन्।<ref>{{cite book|last1=लेभी|first1=सिल्भां अनुवादक– डिल्लीराज उप्रेती|title=नेपाल– हिन्दु अधिराज्यको इतिहास भाग १ र भाग २|date=सन् २००७|publisher=हिमाल किताब}}</ref> ==आचार्य शङ्कर रचित ग्रन्थहरू== आचार्य शङ्करको नामबाट २२ वटा भाष्य ग्रन्थ, ५४ वटा उपदेश र प्रकरण ग्रन्थ तथा ७५ वटा स्तोत्रहरू छन्। उनका कृतिहरू मध्ये शारीरक भाष्य भने, सार्वधिक महत्त्वपूर्ण कृति हो। [[श्रीमद्भगवद गीता|श्रीमदभगवद्गीता]]को शाङ्कर भाष्य आजसम्मकै गीता ग्रन्थको व्याख्याका लागि आधार मानिन्छ। कसैकसैले सम्पूर्ण रचना शङ्कराचार्यको होइन भनेर शङ्का उठाएका छन्। केही रचनाहरू प्रक्षिप्त गरिएको बताउने विद्वानहरू पनि छन्। स्वामी विवेकानन्दले भने, शङ्कराचार्यलाई आजसम्मको सर्वाधिक उर्वर मस्तिष्क भनी व्याख्या गरेका छन्। उनले अमेरिकामा रहँदा अद्वैत दर्शनको व्याख्या सुन्न त्यहाँका वैज्ञानिकहरू घण्टौं ध्यानपूर्वक बसेको विवरण पनि उल्लेख गरेका छन्, यो कुरा विवेकानन्द साहित्यमा पत्रावली मा उल्लेख गरिएको छ।<ref>अपूर्वानन्द,अनु. बाबु राम ज्ञवाली,शङ्कराचार्यको जीवनी, वि.सं.२०७१, विद्यार्थी पुस्तक भण्डार, काठमाडौँ, ISBN 978-99946-1-,पृ. १७०</ref> ==अन्तिम उपदेश== नेपालमा धर्म संस्थापन पछि आचार्य प्रायः ध्यान मग्न रहन थालेका थिए। तथापि शिष्यहरूको आग्रहले आचार्य सोही कार्यका लागि [[उत्तराखण्ड]] पुगे। आचार्यको अन्तर्मुखता बढ्दै गएको देखेर शिष्यहरूले के बुझिहाले भने, गुरुदेवको ब्रह्म स्वरूपमा लीन हुने समय आइपुगेको छ। उनका जीवनका ३२ वर्ष पूरा भइसकेको थियो। यसबाट सम्पूर्ण शिष्यहरू निराश हुन पुगे। एक दिन आचार्यले सबै शिष्यहरूलाई आफ्नो नजिक बोलाएर भने– बाबु हो, मेरो शरीरको जुन प्रयोजन थियो, त्यो सकिएको छ। मेरो प्रस्थान पछि तिमीहरूले वेदान्तमय जीवन यापन गरेर वेदान्तको महिमाको प्रचार गर्नू। “अहं ब्रह्मास्मि” "गोविन्दं भज" यस ज्ञानलाई अनुभव गर्नू अनि मात्र ठीक ठीक धर्म प्रचार हुने छ। ठुलो पीठमा आसन भएर कुनै व्यक्ति महान बन्दैन। आचरणले मात्र महानता प्राप्त हुन्छ।<ref>अपूर्वानन्द,अनु. बाबु राम ज्ञवाली,शङ्कराचार्यको जीवनी, वि.सं.२०७१, विद्यार्थी पुस्तक भण्डार, काठमाडौँ, ISBN 978-99946-1-</ref> ==उपसंहार== हिन्दु धर्म [[वेद]]बाट उत्पत्ति भएको छ, भन्ने कुरा त्यस बखत हिन्दुहरूले बिर्सिसकेका थिए । यस्तोमा निरन्तर, नथाकीकन एसियाका सम्पूर्ण स–साना देश र राज्यहरू घुमेर हिन्दु धर्मका स–साना शाखाहरू वेदरुपी विशाल वृक्षका अङ्गहरू हुन् भन्ने कुरा उनले प्रमाणित गरे। सबै मतवादहरू सनातन महाधर्मबाट उत्पत्ति भएका हुन् भन्ने कुरा उनले प्रतिष्ठित गरे। आचार्य शङ्करसँग त्यसबेला हिन्दु धर्मबाट उत्पत्ति भएका ७५ स-साना मतावलम्बीका प्रमुखहरूसँग शास्त्रार्थ भएको थियो। जैन र बौद्ध मतावलम्बीहरूलाई पनि समावेश गर्दा उनले लगभग ८० मतावलम्बीहरूसँग विभिन्न स्थानमा शास्त्रार्थ गरेका थिए। यी सबै मत वेदमूलक हुन् भनेर परिश्रमपूर्वक उनले सबैको चित्त बुझाई एक विराट वैदिक धर्मको रचना गरे। उनको प्रयासले गर्दा नै हिन्दु, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]], [[जैन धर्म|जैन]] आदि सबै मत सम्प्रदायहरू विशाल सनातन वैदिक वृक्षका शाखाहरू भन्ने कुरा उनले प्रमाणित भयो । शङ्कराचार्यको जीवनी र वाणीले आज सम्म पनि हिन्दु धर्मको गति नियन्त्रित र नियमित भइरहेको छ। त्यसैले उनलाई भगवान शङ्करको अवतार मानिन्छ। उनले गरेका धर्मोपदेश र मोक्ष प्राप्तिको अवधारणाको आधारमा उनलाई प्रच्छन्न बुद्ध पनि भनिन्छ। आचार्यले बुद्धलाई [[विष्णु]]को नवौँ अवतारको रूपमा ग्रहण गरेका थिए। उनको योगदान कारणले नै आज समस्त हिन्दूहरू बौद्ध, जैन आदि 'ॐ'कार परिवारका सम्प्रदायलाई आफुले मानिआएको सम्प्रदाय सरह श्रद्धा र आदर गर्छन्। ==आचार्य शङ्करको वाणी== *जसरी अन्धकारमा डोरीमा सर्पको कल्पना गरिन्छ तथा सीपिलाई चाँदीको टुक्रा बुझिन्छ, त्यसै गरी अज्ञानीले देहलाई नै आत्मा बुझ्छन् । *एकमेवाद्वितीय [[ब्रह्म]]को अनुभूतिबाट माया वा अविद्यालाई नष्ट गर्न सकिन्छ। यो ठीक त्यस्तो ज्ञान हो जस्तो रस्सीको ज्ञान भए पछि, फेरि त्यसमा सर्प हुने भ्रम हराउँछ। *जसरी घडा माटैमाटोले बनेको हुन्छ, त्यसै गरी देह पूरै चेतना मात्र हो। अतः आत्म अनात्ममा अज्ञानी व्यर्थको भेद गर्दछन्। *जसरी कमलपित्तका रोगीलाई केवल पहेँलो मात्र देखिन्छ, त्यसै गरी अज्ञानले गर्दा मानिस आत्मालाई देहरूप देख्छ। वस्तुतः तिमी परमात्मा हो तर यो अज्ञानको कारण नै तिमीले आफूलाई देहका बन्धनमा ग्रस्त पाउँछौ। र त्यहीँबाट जन्म मरणको चक्र सुरु हुन जान्छ। *माता, पिता, पुत्र, बन्धु अथवा अन्य कसैबाट मेरो त्राण छैन। मेरो मस्तकमा स्थित श्रीगुरुदेवका चरणकमलमा नै मेरो परम पुण्य तथा कल्याण छ। *यस संसारमा तीन कुरा अत्यन्त दुर्लभ छन्। र ती केवल ईश्वरका अनुकम्पाले मात्र प्राप्त हुनसक्छन्। ती हुन्– मनुष्य जन्म, मुक्तिको इच्छा र महापुरुषको शरण। *मुक्तितर्फ अग्रसर गराउने साधनमा सर्वश्रेष्ठ स्थान केवल भक्ति हो। स्वस्वरूपको अनुसन्धानको नाम भक्ति हो। *हे माता, मलाई मुक्ति चाहिएन। धन–सम्पत्ति, सुख वा ज्ञान पनि चाहिँदैन। मेरो केवल यही प्रर्थाना छ, जबसम्म शरीरमा प्राण रहन्छ मैले तिम्रो नाम लिइरहूँ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} {{Commonscat|Adi Shankara}} {{Wikiquote}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{हिन्दु धर्म}} [[श्रेणी:पुराण]] [[श्रेणी:केरलको इतिहास]] [[श्रेणी:संस्कृत लेखकहरू]] af1251nayiu7ydwtbagy8zq8n794xas 0 20725 1357534 1355073 2026-06-03T08:46:03Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357534 wikitext text/x-wiki ''यस पाठका केही श्रोतहरु वार्तालापमा राखिएको छ । यसलाई परिमार्जित गरी वा अङ्ग्रेजीबाट उल्था गरी मुख्य लेखमा सार्न सकिन्छ । '' [[चित्र:Einstein1921 by F Schmutzer 4.jpg|thumb|right|आइन्स्टाइन]] '''अल्बर्ट आइन्स्टाइन''' {{efn|{{IPAc-en|ˈ|aɪ|n|s|t|aɪ|n}};<ref name="NDxay">{{cite book|editor-last=Wells|editor-first=John|editor-link=John C. Wells|title=Longman Pronunciation Dictionary|publisher=Pearson Longman|edition=3rd|date=3 April 2008|isbn=978-1-4058-8118-0}}</ref> {{IPA|de|ˈalbɛʁt ˈaɪnʃtaɪn|lang|Albert Einstein german.ogg}}}} (१४ मार्च १८७९ - १८ अप्रिल १९५५) जर्मन-मूलका एक सैद्धान्तिक भौतिकशास्त्री थिए जो [[सापेक्षता सिद्धान्त|सापेक्षताको सिद्धान्त]] विकासका लागि प्रसिद्ध थिए। आइन्स्टाइनले [[क्वान्टम सिद्धान्त]]मा पनि महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याए। <ref name="frs">{{cite journal |last1=Whittaker |first1=E. |author-link=E. T. Whittaker |date=1 November 1955 |title=Albert Einstein. 1879–1955 |journal=[[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]] |volume=1 |pages=37–67 |doi=10.1098/rsbm.1955.0005 |jstor=769242 |doi-access=free}}</ref><ref name="YangHamilton2010">{{cite book|first1=Fujia|last1=Yang|first2=Joseph H.|last2=Hamilton|title=Modern Atomic and Nuclear Physics|date=2010|publisher=World Scientific|isbn=978-981-4277-16-7|page=274}}</ref> उनको पिण्ड-ऊर्जा समतुल्यता सूत्र {{math|1=''E'' = ''mc''²}}, जुन विशेष सापेक्षताबाट उत्पन्न , लाई "विश्वको सबैभन्दा प्रसिद्ध समीकरण" भनिन्छ।<ref name="LnLVo">{{cite book|first=David|last=Bodanis|title=E{{spaces}}={{spaces}}mc²: A Biography of the World's Most Famous Equation|location=New York|publisher=Walker|date=2000}}</ref> उनले "सैद्धान्तिक भौतिकशास्त्रमा उनको सेवा र विशेष गरी [[प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव]]को नियमको खोजको लागि" १९२१ मा [[भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार|भौतिकशास्त्रको नोबेल पुरस्कार]] प्राप्त गरे। <ref name="Nobel Prize">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1921 |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180703190346/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/ |archive-date=3 July 2018 |access-date=11 July 2016 |publisher=Nobel Prize}}</ref> आइन्स्टाइनले [[सापेक्षता]] को विशेष र सामान्य सिद्धान्तसहित धेरै योगदान दिए । उनको अन्य योगदानहरु मा- सापेक्ष ब्रह्माण्ड, केशिकीय गति, क्रान्तिक उपच्छाया, सांख्यिक मेकानिक्सका समस्याहरु, [[अणु|अणुहरु]] को ब्राउनियन गति, अणुहरूलाई उत्परिवर्त्तन संभाव्यता, एक अणुयुक्त ग्याँसको क्वान्टम सिद्धान्त, कम विकिरण घनत्वयुक्त प्रकाशको ऊष्मीय गुण, विकिरणको सिद्धान्त, एकीकृत क्षेत्र सिद्धान्त र भौतिकीय ज्यामितीकरण समाविष्ट छ । आइन्स्टाइनले पचास भन्दा बढी शोध-पत्र र विज्ञान भन्दा अलग किताबहरु लेखे । १९९९ मा [[टाइम (पत्रिका)|टाइम पत्रिका]]ले उनलाई शताब्दी-पुरूष घोषित गर्यो ।<ref name="TIME">{{cite magazine |last=Golden |first=Frederic |date=31 December 1999 |title=Albert Einstein |url=https://time.com/archive/6598209/albert-einstein/ |magazine=[[Time (magazine)|Time]] }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == बाल्यकाल र शिक्षा == [[चित्र:Albert Einstein as a child.jpg‎|thumb|right|१८९३ मा अल्वर्ट आइन्स्टाइन (उमेर- १४ वर्ष)]] अल्वर्ट आइन्स्टाइनको जन्म जर्मनीमा वुटेमबर्गको एक [[यहुदी धर्म|यहूदी]] परिवारमा भयो । उनका पिताको नाम उल्म थियो ।उनकापिता एक इन्जीनियर र सेल्सम्यान पनि थिए । उनका आमा पाऊलिन आइन्स्टाइन थिइन् । हुनत आइन्स्टाइनलाई शुरू-शुरूमा बोलाईमा समस्या हुन्थ्यो, तर उनी पढाईमा अव्वल थिए । उनको मातृ-भाषा जर्मन थियो र पछि उनले इटालियन र अङ्ग्रेजी सिके । १८८० मा उनको परिवार [[म्युनिख|म्यूनिख]] शहरमा गए जहाँ उनको पिता र काकाले ''Elektrotechnische Fabrik J. Einstein & Cie'' नामक कम्पनी खोले । यो कम्पनी बिजुलीको उपकरण बनाउँथ्यो र यसले म्यूनिकको ''अक्टोबर फेस्ट'' मेलामा पहिलो पल्ट उज्यालोको व्यवस्था पनि गरेको थियो । उनको परिवार [[यहुदी धर्म|यहूदी]] धार्मिक परम्पराहरूलाई मान्दैनथ्यो, र आइन्स्टाइन क्याथोलिक विद्यालयमा पढ्न गए । आफ्नी आमाले भने पछि उनले सारङ्गी बजाउन सिक्न थाले । उनलाई यो कुरा मन पर्दैनथ्यो र पछि यसलाई छोडे, तर पछि मोजार्टको [[सारङ्गी]] सङ्गीतमा उनलाई धेरै आनन्द आउँथ्यो । हर्मन आइन्स्टाइनको छोरा पाँच देखि दस वर्षको उमेरसम्म एक क्याथोलिक प्राथमिक स्कूलमा पढे । हुनत आइन्स्टाइनले बाल्यकालमा शुरुमा बोलाईमा समस्या भएपनि पछि राम्ररी बोल्न सिके । उनी प्राथमिक स्कूलमा एक अव्वल छात्र थिए । आइन्स्टाइनले रमाइलोको लागि मोडल र यान्त्रिक उपकरणहरूको निर्माण गरे र गणितमा प्रतिभा देखाउन पनि शुरू गरे| १८८९ म्याक्स तल्मूडले दस वर्षीय आइन्स्टाइनलाई विज्ञानको महत्त्वपूर्ण ग्रन्थहरु सिकाए । तल्मूड एक गरीब यहूदी मेडिकल छात्र थिए । यहूदी समुदायले तल्मूडलाई छ वर्षको लागि प्रत्येक शुक्रबार आइन्स्टाइनसँग भोजन गराउने व्यवस्था गरे । यस समयभरी तल्मूडसँगै आइन्स्टाइन पुरा मनले धर्मनिरपेक्ष शैक्षिक हितहरूको माध्यमबाट धेरै निर्देशित भए । == विवाह र पारिवारिक जीवन == [[ज्यूरिच]]मा पढ्दापढ्दै गर्दाकी एक सहपाठी मितेवा मोरेकसँग उनले सन् १९०४ मा विवाह गरे । सन् १९०४ मा पहिलो छोरा ड्रान्स अल्वर्ट र सन् १९१० मा दोस्रो छोरा एडुवार्ड जन्मे । वर्लिनमा धेरै समयसम्म बस्ने कुरामा आइन्स्टाइनको मत उनकी श्रीमती मिलेवाको मत मिल्न नसकेपछि दुई छोराहरू साथ लिइ आइन्स्टाइनलाइृ बर्लिनमै छाडेर ज्यूरिचतिर फर्किन् । पछि सन् १९१९ मा आइन्स्टाइन र मिलेवावीच सम्बन्ध विच्छेद भयो । त्यही वर्ष उनले आफ्नै आमाकी दिदीकी छोरी सल्सासँग दोश्रो विवाह गरे । प्रिन्सटनमा सन् १९३६ मा आइन्स्टाइनकी दोश्रो श्रीमति एल्साको मृत्यु भयो । त्यसले उनलाई धेरैनै दुखित पा-यो । यसबाट बुझिन्छ कि उनको पारिवारिक जीवन राम्रो भएन । == विज्ञान जीवन == [[चित्र:Solvay_conference_1927.jpg|अङ्गुठाकार|१९२७ मा ब्रसेल्समा भएको सोल्वे सम्मेलन, विश्वका शीर्ष भौतिकशास्त्रीहरूको भेला। आइन्स्टाइन बीचमा छन्।]] === प्रकाश विद्युतीय असर(Photoelectric Effect) === [[चित्र:Photoelectric.png|thumb|प्रकाश विद्युत प्रभाव]] मुख्य लेख : [[प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव|प्रकाशको विद्युतीय असर]] १९०५ को एक शोधपत्रमा,<ref name="1905a">Einstein (1905a).</ref> आइन्स्टाइनले प्रकाश स्थानीयकृत कणहरू (''[[:en:Quantum|quanta]]'')बाट मिलेर बनेको अवधारणा राखेका थिए। आइन्स्टाइनको प्रकाश क्वान्टाको अवधारणालाई म्याक्स प्लाङ्क र [[निल बोर|निल्स बोहर]] लगायत सबै भौतिकशास्त्रीहरूले लगभग विश्वव्यापी रूपमा अस्वीकार गरेका थिए। यो विचार १९१९ मा [[रोबर्ट एन्ड्रयु मिलिकन|रोबर्ट मिलिकन]]को फोटोइलेक्ट्रिक प्रभावमा विस्तृत प्रयोग पछी मात्र विश्वव्यापी रूपमा स्वीकृत भएको थियो। उनले आफ्नो यस सिद्धान्तमा [[प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव|प्रकाशको विद्युतीय असर]]को बारेमा विस्तृत रूपमा व्याख्या गरेका छन् उसमा उनले पदार्थमा विद्युतीय धार (Electric Current) को उत्पादन कसरी हुन्छ भन्ने बारेमा वर्णन गरेका छन् । यसमा जन पोटासियम, सोडियम, लिथियम जस्ता धातुमा प्रकाश ढाकिन्छ, तब ती धातुबाट इलेकट्रोन बाहिर निस्कन्छ । त्यस्ता इलेक्ट्रोनलाई फोटो इलेक्ट्रोन र त्यो असरलाई फोटो विद्युतीय असर (Photoelectric Effect) भनिन्छ । यसै कार्यको कदर स्वरूप उनलाई सन् १९२१ मा भौतिक शास्त्रतर्फको नोवेल पुरस्कार प्रदान गरियो । यसै नियमको प्रयोगबाट नै सोलार सेल (Solar Cell) को विकास भएको हो र सौर्य ऊर्जालाई आजको बैकल्पिक ऊर्जाको रूपमा लिन सकिएको हो । === सापेक्षतावादको सिद्धान्त: (Theory of Relativity) === [[सापेक्षता सिद्धान्त|सापेक्षतावादको सिद्धान्त]] भनेको एक वस्तुको गतिले अर्को वस्तुको गतिमा देखा पर्ने असर हो । === कणहरूको ब्राउनियमन गति (Brownian Motion of Particles) === यस सिद्धान्त अनुसार परमाणु (Atom) र अपपारमाणिक कणहरू (Sub-atomic Particles) जहिले पनि जथाभावी वा दिशाविहीन (Random) तर नागवेली वा बक्र गति (Zig-zag Motion) मा घुमिरहेका हुन्छन् । यसरी घुम्दा एक वस्तुको अर्को वसतुसँग स्थिति स्थापक ढक्का (Elastic Collision) हुन्छ भन्ने हो । === एकिकृत भौतिक सिद्धान्त (Unified Field Theory) === सन् १९२० को अन्त्यतिर विद्युत–चुम्बकीय (Electromagnetism) र गुरुत्वाकर्षण (Gravitation) को प्रकृतिको संयोजन गरी (Unified Field Theory नामक उत्कृष्ट सिद्धान्तको परिकल्पना गरेका थिए । यो सिद्धान्त उनले ब्रम्हाण्ड परिचालन सम्बन्धी नियमहरूलाई उद्धृत गर्ने उद्देश्यले प्रतिपादन गरेका हुन् । जसमा गुरुत्वाकर्षण र विद्युतीय चुम्कतत्व तथ्यको संयोजन गरिएको छ । उनको यो सिद्धान्त भौतिक विज्ञानको क्षेत्रमा अत्यन्तै चूनौतीपूर्ण र गहन ठानिन्छ । आज विश्वका थुपै वैज्ञानिकहर आइन्स्टाइनको यो सपनालाई पूरा गर्न लागि परेका छन् । === आविष्कारकको रूपमा आइन्स्टाइन === १९२६ मा, आइन्स्टाइन र उनका पूर्व विद्यार्थी लियो स्जिलार्डले आइन्स्टाइन रेफ्रिजरेटरको सह-आविष्कार गरे (र १९३० मा, पेटेन्ट गरे)। यो [[एब्जर्पसन रेफ्रिजेरेटर|एब्जर्प्सन रेफ्रिजरेटर]]मा कुनै पनि गतिशील अंग थिएन र इनपुटको रूपमा केवल ताप प्रयोग गरेको कारण त्यतिबेलाको क्रान्तिकारी आविस्कार थियो।<ref name="Goettling">Goettling, Gary. {{cite web |title=Einstein's refrigerator |url=http://gtalumni.org/Publications/magazine/sum98/einsrefr.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050525082445/http://gtalumni.org/Publications/magazine/sum98/einsrefr.html |archive-date=25 May 2005 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050525082445/http://gtalumni.org/Publications/magazine/sum98/einsrefr.html |date=25 May 2005 }} ''Georgia Tech Alumni Magazine''. 1998. Retrieved 12 November 2014. [[Leó Szilárd]], a Hungarian physicist who later worked on the Manhattan Project, is credited with the discovery of the [[chain reaction]]</ref> ११ नोभेम्बर १९३० मा, अमेरिकी पेटेन्ट १,७८१,५४१ आइन्स्टाइन र लियो स्जिलार्डलाई रेफ्रिजरेटरको लागि प्रदान गरिएको थियो। तिनीहरूको आविष्कार तुरुन्तै व्यावसायिक उत्पादनमा राखिएको थिएन, तर तिनीहरूको सबैभन्दा आशाजनक पेटेन्ट स्विडेनी कम्पनी इलेक्ट्रोलक्सले प्राप्त गरेको थियो। {{refn|In September 2008, it was reported that Malcolm McCulloch of [[Oxford University]] was heading a three-year project to develop more robust appliances that could be used in locales lacking electricity, and that his team had completed a prototype Einstein refrigerator. He was quoted as saying that improving the design and changing the types of gases used might allow the design's efficiency to be quadrupled.<ref>{{Cite news |last=Alok |first=Jha |title=Einstein fridge design can help global cooling |work=The Guardian |date=21 September 2008 |access-date=22 February 2011 |url= https://www.theguardian.com/science/2008/sep/21/scienceofclimatechange.climatechange |archive-url= https://web.archive.org/web/20110124172925/http://www.guardian.co.uk/science/2008/sep/21/scienceofclimatechange.climatechange |archive-date=24 January 2011 |url-status=live}}</ref>|group=note}} आइन्स्टाइनले इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक पम्प,<ref name="patents.google.com">{{cite web |title=Electrodynamic movement of fluid metals particularly for refrigerating machines |url=https://patents.google.com/patent/GB303065A/en?oq=GB303065}}</ref> साउन्ड रिप्रोडक्सन उपकरण <ref>{{cite web |title=Device, in particular for sound reproduction devices, in which changes in electrical current through magnetostriction cause movements of a magnetic body |url=https://patents.google.com/patent/DE590783C/en}}</ref> र अन्य धेरै घरायसी उपकरणहरू पनि आविष्कार गरे। <ref>Albert Einstein's patents. 2006. World Pat Inf. 28/2, 159–65. M. Trainer. doi: 10.1016/j.wpi.2005.10.012</ref> == विचार स्वभाव र चरित्र == १. आइन्स्टाइन दार्शनिक एवम [[समाजवाद|समाजवादी]] विचारका मानववादी पत्रिका “मन्थली रिभ्यू” प्रथम अड्ढमा उनले “Why Socialism?” (समाजवाद नै किन ?) विषयमा एउटा लेख लेखे । यसमा उनले अर्थशास्त्र र समाजवाद” विषयमा प्रष्ट पारेका छन् । उनी [[पूँजीवाद]]का विरोधी थिए । विश्वको वर्तमान संकट नै समाधान पूँजीवाद नभई समाजवाद हो भनी उनले व्याख्या गरेका छन् । २. मानवतावादी आइन्स्टाइन र धर्मप्रति उनको धारणाः एक पटक उनलाई साँगुरो गल्लीबाट जानको लागि मानिसले तान्ने रिक्सामा बस्न अनुरोध गर्दा अस्वीकार गरी भनेका थिएः– मानवलाई पशु झैंव्यवहार गरी त्यसमाथि सवार भएर जान मेरो नैतिकताले कदापी स्वीकार्दैन भन्दै ईश्वरप्रति उनको धारणा थियोः ईश्वर दयालु हुन सकछन् तर दुष्ट हुँदैनन् । ३. प्रजातन्त्रप्रेमी आइन्स्टाइनः उनका शान्ति प्रजातनत्र र समानताप्रतिको प्रतिबद्धता यस्तो थियो: कुनैपनि वस्तु र स्थानका बारेमा छनौट रहेसमम म त्यो देशमा मात्र बस्ने थिए जहाँ कानुनी छनौट स्वयम कारवाही हुनु अगावै आम वा गरिरहने जनस्वतनत्रता । सहिष्णुता र समानता कायम रहोस् । प्रजातन्त्रमा अधिकार र वर्तमानका बारेमा उनको धारणा थियोः सत्यको खोजी गर्ने अधिकार एक कर्तव्य पनि हो । तर सत्य सहित भईसकेपछि त्यसको कुनै पनि अंशलाई कसैले पनि दबाउनु हुँदैन । ४. विज्ञान र विज्ञानसम्बन्धी उनको धारणाः उनले विज्ञानलाई जहिले पनि व्यवहारमा र सामाजिक जनजीवनमा उतार्नुपर्दछ भन्ने ठान्दथे । विज्ञान समाजभनाद टाढा हुनुहुादैन, बरू समाजमा एककार गर्नुपर्दछ भनी भन्दथे । सापेक्षतावादमा सिद्धानतलाई सरल भाषामा भनदथेः जब एक जना केटो सुन्दरी केटसिाग् गफगाफमा भुल्दछ, उसलाई एक घण्टा भनाद बढी समय लाग्दछ । सापेक्षतावादमा सिद्धान्त भनेको नै यही हो । शिक्षाको बारेमा उनको धारणा थियोः शिक्षाको साँचो उद्देश्य भनेको मानिसको मस्तिष्कलाई सोच्ने बनाउन तालिम प्रदान गर्नु हो । तसर्थ शिक्षा अमूल्य छ । ” ५. शान्तिवादी आइन्स्टाइनः नाजीवादी जर्मनहरूलाई हटाउन र विश्वबाट नाजीवादी, फाँसीवादी र चिन्चनलाई परास्प “भ्यानहाटन प्रोजेक्ट” मार्फत् आणविक हातहतियारले अमेरिकालाई सम्पन्न पार्न उनी लागे । जर्मनहरूल्े अमेरिकन भनदा अगावै आणविक वमाको निर्माण गर्नेछन् किनकी आणविक भौतिकशास्त्रको क्षेत्रमा जर्मनहरू दोश्रो विश्वयुद्ध भन्दा अगाडि निकै नै अगाडि थिए । दोश्रो विश्व युद्धमा अमेरिकाले जापानमा हिरोसिमा र नागासाकीमा अणुवम प्रहार गरू लाखौं जापानी जनताको नरसंहार गरेपछि अमेरिकी खुला आलोचक बने । विश्व शान्तिको पषमा जनमत निर्माण गर्न “शानित मजबूत” भई विभिन्न देशको भ्रमण गर्दै शान्तिको पक्षमा वकालत गर्न लागे । ६. माखाको दर्शनशास्त्रको प्रभावमा वैज्ञानिक जीवनः आइन्स्टाइनले आÇनो वैज्ञानिक जीव्न सपूर्ण रूपमा दार्शनिक विचारहरको प्रभावमा शुरूवात गर्नु भएको थियो । [[आइज्याक न्युटन|न्यूटन]]का सिद्धान्तहरू माथिभौतिकशास्त्री तथ्य दार्शनिक माखद्वार । गरिएको आलोचनाबाट उहाँ अति नै प्रभावित हुनुभएको थियो । आइन्स्टाइनदेखि म्यकँस प्लामे जस्ता महान् वैज्ञानिकहरूमाथि माखको दर्शनको प्रभाव निकै महत्त्वपूर्ण देखिन्छ । ७. आइन्स्टाइनः समाजवादी तर सोभियत समाजवादमा आलोचनात्मक समर्थकः आइन्स्टाइनले समाजवादमा पक्षपाती र माक्र्सवादका समर्थक थिए भने सोभियत सङ्घ लगायत समाजवादी “अवस्थाका सञ्चालकहरूको स्वस्थ आलोचनामा थिए । उनले सन् १९१७ को समयमा भएको अक्टोवर समाजवादी क्रान्तिको समर्थन गरेका थिए भने आशा अनुसार सोभियत समाजवादले काम गर्न नसकेकोमा आलोचक । उनको विचारमा समाजवादको समाजमुखी व्यक्तिगत स्वतन्त्रतामा र अधिकार कर्तव्यबोध सहितको जनताको जनतन्त्र हुनुपर्दछ । सन् १९५० मा सोभियत नेता जोसेफ स्टालिनद्वारा उनलाई सोभियत संघमा बस्न आमन्त्रित गर्दा उनले अस्विकार गरेका थिए । ८. फासीवाद, जातिवाद र [[साम्राज्यवाद]] विरोधी आइन्स्टाइन आइन्स्टाइन फासीवादमा कट्ट । विरोधी हुनुहुनथ्यो । फासीवादमा भुक्तभोगी आइन्स्टाइनले [[एडल्फ हिटलर|हिटलर]]को [[नाजीवाद|नाजीवादी]] जर्मनी, मुसालिनीको फासीवादी इटाली र सैन्यवादी जापनको पराजय तथा ल्याम, समानता र स्वतन्त्रताको विजयको लागि [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोश्रो विश्वयुद्ध]]मा संलग्न शरणार्थीहरूलाई सहभोज अभियान नै थाले । आइन्स्टाइन उग्र जातिवाद विरोधी थिए । ९. शान्तिपूर्ण विश्व सरकारका पक्षमा आइन्स्टाइन आइन्स्टाइन विश्व शान्तिका पक्षपाती थिए । उनी विज्ञानलाई मानवीय र सामािजक उत्तरदायित्व वहन गर्ने विषयमा केनिद्रत एवम् क्रियाशील बनाउन चाहन्थे । विज्ञानलाई दर्शनसँग जोड्न रूचाउने आइन्स्टाइन “शान्तिपूर्ण विश्व सरकार स्थापनार्थ निरन्तर तल्लीन थिए । ९. त्यागी आइन्स्टाइन सन् १९५२ मा इजरायलमा प्रथम राष्ट्रपति चाहम वाइजम्यानको मृत्यृपछि प्रधानमन्त्री डेभिड वेन गुडियनले आइन्स्टाइनलाई [[इजरायल]]मा राष्ट्रपति बनिदिन अनुरोध सहित राखिएको प्रस्तावलाई उनले अस्वीकार गरेका थिए । १०. सरल स्वभावका धनी आइन्स्टाइन अत्यन्तै सरल स्वभावका थिए । कहिले डामरमा पुरानो टाइ हजार बनाएर बाँध्दथे । केश जिङरिङ पारेर हिंड्दे । एकपटक वेल्जियमकी महारानीले उनलाई औपचारिक भ्रमणमा निम्तोमा उनी पैदल हिंडेर दरबाट अघि आइरहेको देखेर उनले प्रश्न सोधिन ? डा. साहेव, किन मैले तपाईमा स्वागर्थ पठाएको कार छोडी लुसुलुस हिंडेर आउनुभएको ? “प्रत्युत्तरमा मुसुक्क मुस्कुराउँदै उनले भने “महारानी महोदय पैदल हिडुनुको मजा, आफ्नै ठाउँमा छ । ११. जनतामा सच्चा मित्र आइन्स्टाइन संसारमा विभनिन् ठाउँबा आएका कैयौँ मानिसहरू उनलाई भेट्न आउँथे । उनी भ्याएसम्म सबैसँग कुरा गर्दथे । उनी राजनीतकि वहस गर्न खुवै रूचाउँथे । उनी भन्थे “मेरो जीवन समीकरण र राजनीतबिीच विभाजित छ । यसंै प्रसंगमा एक पटक उनले भनेका थिएः राजनीति कर्ताहरूको लागि मात्र हो तर समीकरण अनन्तकालसम्म माथि छ । == कृति र पुरस्कार == १. सापेक्षतावादको विशेष सिद्धानत (१९०५) २. सापेक्षतावाद (१९२०) ३. भौतिकशास्त्रको विकास (१९३८) ४. यहुदीवाद (१९३०) ५. युद्ध किन (१९३३) ६. मेरो दर्शन (१९३९) ७. मेरो पछिल्ला वर्षहरू (१९५०० र सैद्धान्तिक भौतिकशास्त्रमा पाँच सय भन्दा बढी शोध पत्रहरू प्रकाशित छन । यसका अलवा उनले विज्ञान चिकित्साशास्त्र र दर्शनशास्त्रमा मानार्थ विद्यावारिधी यूरो पर अमेरिकाका दजृनौ विश्वविद्यालयबाट पास । उनलाई विश्वभरिनै जस्तो प्रमुख वैज्ञानिक संस्थाहरूल्े मानार्थ सदस्यता प्रदान गरे । उनले रायल सोसाइटीको कोप्ले पदक (१९१५) । प्रान्कलिन पदक (१९३५) लगायत पचास पदक पाए । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Sister project links|Albert Einstein|wikt=Einstein|n=Einstein's equation turns 100|s=Author:Albert Einstein|b=Introduction to Astrophysics/Albert Einstein|voy=no}} * [http://np.scienceinfotech.com/2016/09/07/analyticalstudyofbiographyalberteinstein/ अल्वर्ट आइन्स्टाइनको जीवनीको विश्लेषणात्मक अध्ययन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161203103829/http://np.scienceinfotech.com/2016/09/07/analyticalstudyofbiographyalberteinstein/ |date=2016-12-03 }} {{Persondata |NAME = Einstein, Albert |ALTERNATIVE NAMES = |SHORT DESCRIPTION = [[Physicist]] |DATE OF BIRTH = 1879-03-14 <!-- ISO format (YYYY-MM-DD) --> |PLACE OF BIRTH = [[Ulm]], [[Baden-Württemberg]], [[German Empire]] |DATE OF DEATH = 1955-04-18 <!-- ISO format (YYYY-MM-DD) --> |PLACE OF DEATH = [[Princeton, New Jersey]], U.S. }} ==यी पनि हेर्नुहोस्== {{Commonscat|Albert Einstein|अल्वर्ट आइन्स्टाइन}} {{ढाँचा:भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार}} {{श्रेणी:भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार विजेता}} [[श्रेणी:विश्वप्रशिद्ध वैज्ञानिक]] [[श्रेणी:अल्वर्ट आइन्स्टाइन]] [[श्रेणी:अमेरिकी आविष्कारकहरू]] [[श्रेणी:भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार विजेता]] [[श्रेणी:भौतिकशास्त्री]] 9h76ug0cr86ntjrrtb6wir4vn6hug6k 0 20793 1357695 1240264 2026-06-03T10:32:51Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357695 wikitext text/x-wiki {{Infobox Sporting Event Organization |name = एसियाई खेल |image =Asiangame.png |size = 180px |caption = एसियाली खेल चिह्न |abbreviation = |motto = सदैव प्रगतिशील |formation = [[नयाँ दिल्ली]], [[भारत]]मा [[१९५१ एसियाली खेल|१९५१को एसियाली खेल]] |recurrence = चार वर्षमा |last = [[दोहा]], [[कतार]]मा [[२००६ एसियाली खेल|२००६को एसियाली खेल]] |next = [[ग्वाङझाउ|ग्वांगझोउ]], [[चीन]]मा [[२०१० एसियाली खेल|२०१०को एसियाली खेल]] |purpose = एसियाली महाद्वीपका देशहरूको लागि अनेक खेल प्रतियोगिताहरू |headquarters = |leader_title = |leader_name = |website = [http://www.ocasia.org एसियाली ओलम्पिक परिषद] |remarks = }} '''एसियाली खेलहरू'''लाई '''एसियाड'''को नामले पनि जानिन्छ। यो प्रत्येक चार वर्षपछि आयोजित हुने बहु-खेल प्रतियोगिता हो जसमा केवल [[एसिया|एसिया]]का विभिन्न देशहरूका खेलाडीहरूले भाग लिन्छन्। यी खेलहरूको आयोजन [[एसियाली ओलम्पिक परिषद]]द्वारा [[अन्तर्राष्ट्रिय ओलम्पिक परिषद]]को पर्यवेक्षणमा गरिन्छ। प्रत्येक प्रतियोगितामा प्रथम स्थानको लागि स्वर्ण, दोस्रोकोनिम्ति रजत, र तेस्रोकोलागि कांस्य पदक दिइन्छ, यस परम्पराको शुभारम्भ [[१९५१]]मा भएको हो। प्रथम एसियाली खेलहरूको आयोजन [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[भारत]]मा गरिएको थियो, जसलाई सन् [[सन् १९८२|१९८२]]मा पुनः यो खेलको आयोजना गर्ने मौका प्राप्त भयो। आजसम्मको अन्तिम एसियाली खेल [[१ डिसेम्बर]] देखि [[१५ डिसेम्बर]], [[सन् २००६|२००६]]को बीच [[दोहा]], [[कतार]]मा आयोजित गरियो। [[२०१० एसियाली खेल|सोह्रौँ एसियाली खेल]]को आयोजन [[१२ नोभेम्बर]] देखि [[२७ नोभेम्बर]], [[सन् २०१०|२०१०]]को बीच गरिएकोछ, जुन [[ग्वाङझाउ|ग्वांगझोउ]], [[चीन]]मा भइरहेछ। == खेल प्रतियोगिताहरू == एसियाली खेलहरूमा निम्नलिखित खेल प्रतियोगिताहरू हुने गर्छन्: {{col-begin}} {{col-3}} * [[चित्र:Diving pictogram.svg|20px|alt=|link=]] जलक्रीडा – [[गोताखोरी]] * [[चित्र:Swimming pictogram.svg|20px|alt=|link=]] जलक्रीडा – [[तैराकी]] * [[चित्र:Synchronized swimming pictogram.svg|20px|alt=|link=]] जलक्रीडा – [[लयबद्ध तैराकी]] * [[चित्र:Water polo pictogram.svg|20px|alt=|link=]] जलक्रीडा – [[वाटर पोलो]] * [[चित्र:Archery pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[तीरंदाजी]] * [[चित्र:Athletics pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[दंगल]] * [[चित्र:Badminton pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[बैडमिंटन]] * [[चित्र:Baseball pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[बेसबल]] * [[चित्र:Basketball pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[बस्केटबल]] * [[चित्र:Chess pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[बोर्ड क्रीडाहरू]] * [[चित्र:Bowling pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[बलबाजी]] * [[चित्र:Boxing pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[बक्सिंग]] * [[चित्र:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[डोंगीयन]] * [[चित्र:Cricket pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[क्रिकेट]] * [[चित्र:Billard pictogram.jpg|20px|alt=|link=]] [[क्यू क्रीडाहरू]] {{col-3}} * [[चित्र:Cycling (road) pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[साइक्लिंग]] * [[चित्र:Dancesport pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[नृत्य क्रीडाहरू]] * [[चित्र:Dragon boat pictogram.jpg|20px|alt=|link=]] [[ड्रैगन नौका]] * [[चित्र:Equestrian Vaulting pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[घुडसवारी]] * [[चित्र:Fencing pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[असिक्रीडा]] * [[चित्र:Football pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[भकुन्डो|फुटबल]] * [[चित्र:Golf pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[गोल्फ]] * [[चित्र:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[जिम्नास्टिक]] * [[चित्र:Handball pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[हैण्बल]] * [[चित्र:Field hockey pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[हकी]] * [[चित्र:Judo pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[जुडो|जूडो]] * [[चित्र:Wrestling pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[कबड्डी]] * [[चित्र:Karate pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[कराटे]] * [[चित्र:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|20px|alt=|link=]] [[आधुनिक पञ्चक्रीडा]] * [[चित्र:Inline speed skating pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[रोलर क्रीडाहरू]] {{col-3}} * [[चित्र:Rowing pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[खेना]] * [[चित्र:Rugby union pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[रग्बी यूनियन]] * [[चित्र:Sailing pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[पाल नौकायन]] * [[चित्र:Futsal pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[सेपाक्टाक्रौ]] * [[चित्र:Shooting pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[निशानेबाजी]] * [[चित्र:Softball pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[सफ्टबल]] * [[चित्र:Tennis pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[सफ्ट टेनिस]] * [[चित्र:Squash pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[स्क्वैश]] * [[चित्र:Table tennis pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[टेबल टेनिस]] * [[चित्र:Taekwondo pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[ताइक्वाण्डो]] * [[चित्र:Tennis pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[टेनिस]] * [[चित्र:Triathlon pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[त्रीक्रीडा]] * [[चित्र:Volleyball (indoor) pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[भलीबल]] * [[चित्र:Weightlifting pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[भारोत्तोलन]] * [[चित्र:Wrestling pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[कुश्ती]] * [[चित्र:Wushu pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[वूशू]] {{col-end}} == एसियाली खेलहरूको सूची == {{location map+|Asia|float=center|width=800|caption=Host cities of the Asian Games|places= {{Location map~|Asia|position=|lat=28.637005|long=77.214353|label='''[[नयाँ दिल्ली|१९५१, १९८२]]'''}} {{Location map~|Asia|position=|lat=14.607218|long=120.98422|label='''[[मनिला|१९५४]]'''}} {{Location map~|Asia|position=|lat=35.749168|long=139.216003|label='''[[टोकियो|१९५८]]'''}} {{Location map~|Asia|position=|lat=-6.205173|long=106.850117|label='''[[जाकर्ता|१९६२, २०१८]]'''}} {{Location map~|Asia|position=|lat=13.765773|long=100.501765|label='''[[बैंकक|१९६६, १९७०, १९७८, १९९८]]'''}} {{Location map~|Asia|position=|lat=35.702555|long=51.421230|label='''[[तेहरान|१९७४]]'''}} {{Location map~|Asia|position=right|lat=37.566189|long=126.977877|label='''[[Seoul|1986]]'''}} {{Location map~|Asia|position=left|lat=39.909395|long=116.413938|label='''[[Beijing|1990]]'''}} {{Location map~|Asia|position=right|lat=34.398808|long=132.469337|label='''[[Hiroshima|1994]]'''}} {{Location map~|Asia|position=bottom|lat=35.167257|long=129.060814|label='''[[Busan|2002]]'''}} {{Location map~|Asia|position=|lat=25.290967|long=51.532549|label='''[[Doha|2006, ''2030'']]'''}} {{Location map~|Asia|position=|lat=23.145803|long=113.277283|label='''[[Guangzhou|2010]]'''}} {{Location map~|Asia|position=|lat=37.456374|long=126.704562|label='''[[Incheon|2014]]'''}} {{Location map~|Asia|position=|lat=-2.972077|long=104.775431|label='''[[Palembang|2018]]'''}} {{Location map~|Asia|position=|lat=30.278279|long=120.155070|label='''[[Hangzhou|''2022'']]'''}} {{Location map~|Asia|position=|lat=35.183333|long=136.900000|label='''[[Nagoya|''2026'']]'''}} {{Location map~|Asia|position=|lat=24.724150|long=46.262061|label='''[[Riyadh|''2034'']]'''}} }} ===सूची === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !संस्करण !वर्ष !आयोजक !खेल मिति / उद्घाटनकर्ता {{efn|name=NonHeadsOfState|Names & offices in ''italics'' reflect an opener who was ''not'' head of state when opening the Games. If the office is partially italicized, the non-italicized portion is the office & name of the head of state being represented.}} !देश !प्रतियोगी !खेलकुद !इभेन्ट !शीर्ष टीम !सन्दर्भ |- |[[१९५१ एसियाली खेल|१]] |१९५१ |align=left| {{flagicon|India}} [[भारत]], [[नयाँ दिल्ली]] |४ – ११ मार्च १९५१<br>[[भारतको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] [[राजेन्द्र प्रसाद]] |११ |४८९ |६ |५७ |align=left|{{flagIOC2team|JPN|1951 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=1st AG New Delhi 1951|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=qW/0jZQQnfyUZ0C1PPWxyiOq5J/YYV/NanlGfqW4Ru8VRp+YFM+tHJ/D9+Y4LSC+e9BVMYGe7iRr5iEmIZjOCw==|publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002259/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=qW%2F0jZQQnfyUZ0C1PPWxyiOq5J%2FYYV%2FNanlGfqW4Ru8VRp+YFM+tHJ%2FD9+Y4LSC+e9BVMYGe7iRr5iEmIZjOCw%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002259/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=qW%2F0jZQQnfyUZ0C1PPWxyiOq5J%2FYYV%2FNanlGfqW4Ru8VRp+YFM+tHJ%2FD9+Y4LSC+e9BVMYGe7iRr5iEmIZjOCw%3D%3D |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[1954 Asian Games|२]] |१९५४ |align=left| {{flagicon|Philippines|1919}} [[फिलिपिन्स]], [[मनिला]] |१ – ९ मे १९५४<br>राष्ट्रपति [[रामोन म्याग्सेसे]] |१८ |९७० |८ |७६ |align=left|{{flagIOC2team|JPN|1954 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=2nd AG Manila 1954|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=N8oErIJY3VfghCvSNaZPUgBZpr8hOgxgGMQInDKMrJlLdLvLJqlOf256ZsV8htMYHi3kUoejf3ljSVdEPMHhsA==|publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002241/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=N8oErIJY3VfghCvSNaZPUgBZpr8hOgxgGMQInDKMrJlLdLvLJqlOf256ZsV8htMYHi3kUoejf3ljSVdEPMHhsA==|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002241/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=N8oErIJY3VfghCvSNaZPUgBZpr8hOgxgGMQInDKMrJlLdLvLJqlOf256ZsV8htMYHi3kUoejf3ljSVdEPMHhsA== |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[1958 Asian Games|३]] |१९५८ |align=left| {{flagicon|Japan}} [[जापान]], [[टोकियो]] |२४ मे – १ जुन १९५८<br>सम्राट [[हिरोहितो]] |१६ |१,८२० |१३ |९७ |align=left|{{flagIOC2team|JPN|1958 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=3rd AG Tokyo 1958|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=gn3GbI+bZ52LcPofZuq1l0IpnoHKtjrZveotS2dLz4C2Pl82bwZyqu/QvBcfiTOUegpLX9iL7M1zX4OEODewFw==|publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002245/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=gn3GbI+bZ52LcPofZuq1l0IpnoHKtjrZveotS2dLz4C2Pl82bwZyqu%2FQvBcfiTOUegpLX9iL7M1zX4OEODewFw%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002245/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=gn3GbI+bZ52LcPofZuq1l0IpnoHKtjrZveotS2dLz4C2Pl82bwZyqu%2FQvBcfiTOUegpLX9iL7M1zX4OEODewFw%3D%3D |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[1962 Asian Games|४]] |१९६२ |align=left| {{flagicon|Indonesia}} [[इन्डोनेसिया]], [[जाकार्ता|जकार्ता]] |२४ अगस्ट – ४ सेप्टेम्बर १९६२<br>राष्ट्रपति [[सुकार्नो]] |१२ |१,४६० |१३ |८८ |align=left|{{flagIOC2team|JPN|1962 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=4th AG Jakarta 1962|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=fp6MqPvMRAqKw2AX2WdtQT/dkA7uANagdeXiMvOoMVoLX21g3guNMe/UeD6XJV9VI8F1Z2nYNvm0j/ykvncYNA==|publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002222/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=fp6MqPvMRAqKw2AX2WdtQT%2FdkA7uANagdeXiMvOoMVoLX21g3guNMe%2FUeD6XJV9VI8F1Z2nYNvm0j%2FykvncYNA%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002222/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=fp6MqPvMRAqKw2AX2WdtQT%2FdkA7uANagdeXiMvOoMVoLX21g3guNMe%2FUeD6XJV9VI8F1Z2nYNvm0j%2FykvncYNA%3D%3D |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[1966 Asian Games|५]] |१९६६ | align="left" | {{flagicon|Thailand}} [[थाइल्यान्ड|थाईल्याण्ड]], [[बैङ्कक]] |rowspan=2|९ – २० डिसेम्बर १९६६ and १९७०<br>राजा [[भूमिबल अतुल्यतेज]] |rowspan=2|१६ |१,९४५ |१४ |१४३ |align=left|{{flagIOC2team|JPN|1966 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=5th AG Bangkok 1966|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=svh8YzvFX1mVm6bVPtrPRlh37yNScnbdDDC/n7/od5GYNE0nSai2k+SRpvi3h9Bl4KQpxmA4t6KZBFeVp2RTzA==|publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002244/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=svh8YzvFX1mVm6bVPtrPRlh37yNScnbdDDC%2Fn7%2Fod5GYNE0nSai2k+SRpvi3h9Bl4KQpxmA4t6KZBFeVp2RTzA%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002244/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=svh8YzvFX1mVm6bVPtrPRlh37yNScnbdDDC%2Fn7%2Fod5GYNE0nSai2k+SRpvi3h9Bl4KQpxmA4t6KZBFeVp2RTzA%3D%3D |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[1970 Asian Games|६]] |१९७० |{{flagicon|Thailand}} [[थाइल्यान्ड|थाईल्याण्ड]], [[बैङ्कक]] |२,४०० |१३ |१३५ |align=left|{{flagIOC2team|JPN|1970 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=6th AG Bangkok 1970|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1tOtdoQ9fnwlrKUyRBA89sNaGCUw6tfeHvhM4efhaTcSLqNMtPFTs9sjIwlgfbqcvg==|publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002248/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1tOtdoQ9fnwlrKUyRBA89sNaGCUw6tfeHvhM4efhaTcSLqNMtPFTs9sjIwlgfbqcvg==|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002248/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1tOtdoQ9fnwlrKUyRBA89sNaGCUw6tfeHvhM4efhaTcSLqNMtPFTs9sjIwlgfbqcvg== |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[1974 Asian Games|७]] |१९७४ |align=left| {{flagicon|Iran}} [[इरान|ईरान]], [[तेहरान]] |१ – १६ सेप्टेम्बर १९७४<br>शाह [[मोहमद रेजा पहलवी]] |rowspan=2|१९ |३,०१० |१६ |२०२ |align=left|{{flagIOC2team|JPN|1974 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=7th AG Tehran 1974|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1mik5B0tzm3CJClDjRCqiZo8qeVLjtbYWJQivsHlDpggY6qXSG2rqCGhpowhRvzo3g==|publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002229/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1mik5B0tzm3CJClDjRCqiZo8qeVLjtbYWJQivsHlDpggY6qXSG2rqCGhpowhRvzo3g==|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002229/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1mik5B0tzm3CJClDjRCqiZo8qeVLjtbYWJQivsHlDpggY6qXSG2rqCGhpowhRvzo3g== |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[1978 Asian Games|८]] |१९७८ | align=left| {{flagicon|Thailand}} [[थाइल्यान्ड|थाईल्याण्ड]], [[बैङ्काक]] |९ – २० डिसेम्बर १९७८<br>राजा [[भूमिबल अतुल्यतेज]] |३,८४२ |१९ |२०१ |align=left|{{flagIOC2team|JPN|1978 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=8th AG Bangkok 1978|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1vEo/GG9kWYwo0KwU8iAiyA10OXQDeb2ZzyhUdpw/XqSeweJ12n1H0BH7wm0KjvTtw== |publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002224/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1vEo%2FGG9kWYwo0KwU8iAiyA10OXQDeb2ZzyhUdpw%2FXqSeweJ12n1H0BH7wm0KjvTtw%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}}</ref> |- |[[1982 Asian Games|९]] |१९८२ |align=left| {{flagicon|India}} [[भारत]], [[नयाँ दिल्ली]] |१९ नोभेम्बर – ४ डिसेम्बर १९८२<br>[[भारतको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] [[जैल सिंह]] |२३ |३,४११ |२१ |१४७ |align=left|{{flagIOC2team|CHN|1982 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=9th AG New Delhi 1982|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1lyBIfsoISeDpX7/CScjV2snkZgBwSEd05nSYhNX4fjvueQC+cO5BaoJemJW9RUP3g==|publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002230/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1lyBIfsoISeDpX7%2FCScjV2snkZgBwSEd05nSYhNX4fjvueQC+cO5BaoJemJW9RUP3g%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002230/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1lyBIfsoISeDpX7%2FCScjV2snkZgBwSEd05nSYhNX4fjvueQC+cO5BaoJemJW9RUP3g%3D%3D |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[1986 Asian Games|१०]] |१९८६ |align=left| {{flagicon|South Korea}} [[दक्षिण कोरिया]], [[सियोल]] |२० सेप्टेम्बर – २ अक्टोबर १९८६<br>राष्ट्रपति [[चुन दू-ह्वान]] |२२ |४,८३९ |२५ |२७० |align=left|{{flagIOC2team|CHN|1986 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=10th AG Seoul 1986|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1ifwvOsg/OPOwErK7Zr7aRhBmkN5FluzzHrBRr1qTw9E2wEg0H8SkGpNDr55hBQUnA==|publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002302/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1ifwvOsg%2FOPOwErK7Zr7aRhBmkN5FluzzHrBRr1qTw9E2wEg0H8SkGpNDr55hBQUnA%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002302/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1ifwvOsg%2FOPOwErK7Zr7aRhBmkN5FluzzHrBRr1qTw9E2wEg0H8SkGpNDr55hBQUnA%3D%3D |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[1990 Asian Games|११]] |१९९० |align=left| {{flagicon|China}} [[चीन]], [[बेइजिङ]] |२२ सेप्टेम्बर – ७ अक्टोबर १९९०<br>[[जनवादी गणतन्त्र चीनका राष्ट्रपतिहरूको सूची|राष्ट्रपति]] [[येङ जियानयिङ]] |३१ |६,१२२ |२७ |३१० |align=left|{{flagIOC2team|CHN|1990 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=11th AG Beijing 1990|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1voPHnl5JCPT4mxOYzE7LG7U/DcNymOdMXhF4PJ3aN0aHzasE1v7km0aQVohrqAe2g==|publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002312/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1voPHnl5JCPT4mxOYzE7LG7U%2FDcNymOdMXhF4PJ3aN0aHzasE1v7km0aQVohrqAe2g%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002312/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1voPHnl5JCPT4mxOYzE7LG7U%2FDcNymOdMXhF4PJ3aN0aHzasE1v7km0aQVohrqAe2g%3D%3D |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[1994 Asian Games|१२]] |१९९४ |align=left| {{flagicon|Japan}} [[जापान]], [[हिरोसिमा|हिरोशिमा]] |२ – १६ अक्टोबर १९९४<br>सम्राट [[अकिहितो]] |४२ |६,८२८ |३४ |३३८ |align=left|{{flagIOC2team|CHN|1994 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=12th AG Hiroshima 1994|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1tLQS3oEoq/fIgIkI7N88vi5bMFvyuU/E6A4C2hS9YjkYiBX+1nfE3vkCFl/E6lttw==|publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002222/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1tLQS3oEoq%2FfIgIkI7N88vi5bMFvyuU%2FE6A4C2hS9YjkYiBX+1nfE3vkCFl%2FE6lttw%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002222/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1tLQS3oEoq%2FfIgIkI7N88vi5bMFvyuU%2FE6A4C2hS9YjkYiBX+1nfE3vkCFl%2FE6lttw%3D%3D |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[1998 Asian Games|१३]] |१९९८ | align=left| {{flagicon|Thailand}} [[थाइल्यान्ड|थाईल्याण्ड]], [[बैङ्कक]] |६ – २० डिसेम्बर १९९८<br>[[King of Thailand|King]] [[Bhumibol Adulyadej]] |४१ |६,५५४ |३६ |३७७ |align=left|{{flagIOC2team|CHN|1998 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=13th AG Bangkok 1998|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1kpcOs21JpBVlcZO0l2m2JBUkQ+QzyC72arAOzyo9ShTU4ZRMJy3z6ewUf+JXz7Vrw==|publisher=OCA|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002256/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1kpcOs21JpBVlcZO0l2m2JBUkQ+QzyC72arAOzyo9ShTU4ZRMJy3z6ewUf+JXz7Vrw==|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002256/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1kpcOs21JpBVlcZO0l2m2JBUkQ+QzyC72arAOzyo9ShTU4ZRMJy3z6ewUf+JXz7Vrw== |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[2002 Asian Games|१४]] |२००२ |align=left| {{flagicon|South Korea}} [[दक्षिण कोरिया]], [[बुसान]] |२९ सेप्टेम्बर – १४ अक्टोबर २००२<br>राष्ट्रपति [[किम डे-जुंग]] |४४ |७,७११ |३८ |४१९ |align=left|{{flagIOC2team|CHN|2002 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=14th AG Busan 2002|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1rR6teXAeXAynk17wTf+jTDM3N2V9Qqk18aoqar4fz2HA9/b6PPQS3evr8pE6VLEfA==|publisher=OCA|access-date=29 September 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002311/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1rR6teXAeXAynk17wTf+jTDM3N2V9Qqk18aoqar4fz2HA9%2Fb6PPQS3evr8pE6VLEfA%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002311/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1rR6teXAeXAynk17wTf+jTDM3N2V9Qqk18aoqar4fz2HA9%2Fb6PPQS3evr8pE6VLEfA%3D%3D |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[2006 Asian Games|१५]] |२००६ |align=left| {{flagicon|Qatar}} [[कतार]], [[दोहा]] |१ – १५ डिसेम्बर २००६<br>[[Emir of Qatar|Emir]] {{nowrap|[[हमद बिन खलीफा अल थानी]]}} |rowspan=5 |४५ |९,५२० |३९ |४२४ |align=left|{{flagIOC2team|CHN|2006 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=15th AG Doha 2006|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1uxoIZ2irZ4rMIAEBIhwixXNn8TxnLDLybh2V4JgKupUP12ZN7EZtotN+uH+WHZRKA==|publisher=OCA|access-date=1 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002228/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1uxoIZ2irZ4rMIAEBIhwixXNn8TxnLDLybh2V4JgKupUP12ZN7EZtotN+uH+WHZRKA==|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002228/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1uxoIZ2irZ4rMIAEBIhwixXNn8TxnLDLybh2V4JgKupUP12ZN7EZtotN+uH+WHZRKA== |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[2010 Asian Games|१६]] |२०१० |align=left| {{flagicon|China}} [[चीन]], [[गुआंग्झोऊ]] |१२ – २७ नोभेम्बर २०१०<br>''[[जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]'' ''[[वेन जियाबाओ]]''{{efn|name=2010 ChinaPresident|Representing [[हु जिन्ताओ]], [[जनवादी गणतन्त्र चीनका राष्ट्रपतिहरूको सूची|राष्ट्रपति]].}} |९,७०४ |४२ |४७६ |align=left|{{flagIOC2team|CHN|2010 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=16th AG Guangzhou 2010|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=aKk4+eLTtkU0FFSe77Fvufjxr631hlJmR6bMoIpOU7pG1zyq6sPKBMEaCmq+p4r9j/xB3ZRR0mxCugkfYKPiGw==|publisher=OCA|access-date=22 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002308/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=aKk4+eLTtkU0FFSe77Fvufjxr631hlJmR6bMoIpOU7pG1zyq6sPKBMEaCmq+p4r9j%2FxB3ZRR0mxCugkfYKPiGw%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002308/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=aKk4+eLTtkU0FFSe77Fvufjxr631hlJmR6bMoIpOU7pG1zyq6sPKBMEaCmq+p4r9j%2FxB3ZRR0mxCugkfYKPiGw%3D%3D |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[2014 Asian Games|१७]] |२०१४ |align=left| {{flagicon|South Korea}} [[Incheon]] |१९ सेप्टेम्बर – ४ अक्टोबर २०१४<br>राष्ट्रपति [[पार्क गेयुन हेई]] |९,५०१ |३७ |४३९ |align=left|{{flagIOC2team|CHN|2014 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=17th AG Incheon 2014|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=aKk4+eLTtkU0FFSe77FvufSabEQ+7pbdEdiwzqmxViilKeU8DBtcRpORjJxkGRKoY+p7/Kby5fQysZ6i4RcR8g==|publisher=OCA|access-date=19 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002226/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=aKk4+eLTtkU0FFSe77FvufSabEQ+7pbdEdiwzqmxViilKeU8DBtcRpORjJxkGRKoY+p7%2FKby5fQysZ6i4RcR8g%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002226/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=aKk4+eLTtkU0FFSe77FvufSabEQ+7pbdEdiwzqmxViilKeU8DBtcRpORjJxkGRKoY+p7%2FKby5fQysZ6i4RcR8g%3D%3D |date=11 September 2018 }}</ref> |- |[[2018 Asian Games|१८]] |२०१८ |align=left| {{flagicon|Indonesia}} {{nowrap|[[Jakarta]] and [[Palembang]]}} |१८ अगस्ट – २ सेप्टेम्बर २०१८<br>राष्ट्रपति [[जोको विडोडो]] |११,३०० |४६ |४६५ |align=left|{{flagIOC2team|CHN|2018 Asian Games}} |<ref>{{cite web|title=18th AG Jakarta-Palembang 2018|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1mKucBolMd09YB3SA8pB6ICXlV3ewQzs6SCXxY5XO9oPoqcrg4g+dQDHTpI7IbIHLQ==|publisher=OCA|access-date=20 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002255/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1mKucBolMd09YB3SA8pB6ICXlV3ewQzs6SCXxY5XO9oPoqcrg4g+dQDHTpI7IbIHLQ==|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002255/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1mKucBolMd09YB3SA8pB6ICXlV3ewQzs6SCXxY5XO9oPoqcrg4g+dQDHTpI7IbIHLQ== |date=11 September 2018 }}</ref> |- |''[[2022 Asian Games|१९]]'' |''२०२३'' |align=left| {{flagicon|China}} [[Hangzhou]] |२३ सेप्टेम्बर – ८ अक्टोबर २०२३{{efn|Originally scheduled for 10 – 25 September 2022, the Games were postponed by one year due to the [[COVID-19 pandemic]], since the [[2020 Summer Olympics]] in [[Tokyo]].}}<br>[[जनवादी गणतन्त्र चीनका राष्ट्रपतिहरूको सूची|राष्ट्रपति]] [[सि जिनपिङ]] |{{N/A|TBA}} |४० |४८२ |{{N/A|TBA}} |<ref>{{cite web|title=19th AG Hangzhou 2022|url=http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1jKOwGWEOIvJF75C4tDokoJiu/aUOf6oOXV3GHO0xtlR1XaMQ1mBo/0rjIvXeBbXYQ==|publisher=OCA|access-date=16 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002310/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1jKOwGWEOIvJF75C4tDokoJiu%2FaUOf6oOXV3GHO0xtlR1XaMQ1mBo%2F0rjIvXeBbXYQ%3D%3D|archive-date=11 September 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911002310/http://www.ocasia.org/Game/GHAFDetails?q=MWbjABf3Sf4+EEdvjSHp1jKOwGWEOIvJF75C4tDokoJiu%2FaUOf6oOXV3GHO0xtlR1XaMQ1mBo%2F0rjIvXeBbXYQ%3D%3D |date=11 September 2018 }}</ref> |- |''[[2026 Asian Games|२०]]'' |''२०२६'' |align=left| {{flagicon|Japan}} {{nowrap|[[Aichi Prefecture|Aichi]] and [[Nagoya]]}} |{{nowrap|19 September – 4 October 2026}}<br>[[Emperor of Japan|Emperor]] [[Naruhito]] (expected) |colspan="5" style="text-align:center" |''Future event'' | |- |''[[2030 Asian Games|२१]]'' |''२०३०'' |align=left| {{flagicon|Qatar}} [[दोहा]] |colspan=6 rowspan=3 style="text-align:center"|''Future event'' | |- |''[[2034 Asian Games|२२]]'' |''२०३४'' |align=left| {{nowrap|{{flagicon|Saudi Arabia}}}} [[रियाद]] | |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[ओलम्पिक खेल]] * [[एसियाली ओलम्पिक परिषद]] == बाहिरी सूत्र == * [http://www.doha-2006.com २००६ दोहा एसियाली खेलहरूको आधिकारिक जालस्थल] * [http://www.gz2010.cn/special/0078002F/enindex.html २००६ ग्वांगझोउ एसियाली खेलहरूको आधिकारिक जालस्थल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101210093440/http://www.gz2010.cn/special/0078002F/enindex.html |date=2010-12-10 }} * [http://www.ocasia.org एसियाली ओलम्पिक परिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180906180838/http://www.ocasia.org/ |date=2018-09-06 }} {{Commonscat|Asian Games}} [[श्रेणी:एसियाली खेल]] [[श्रेणी:खेल]] <references group="lower-alpha" /> pzdcf3vs7k9bkj51x7bryvbg4riqivt 0 23064 1357592 1343672 2026-06-03T09:25:52Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357592 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''अलबामा'''</big></big><br/>''Alabama'' |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[चित्र:Flag_of Alabama.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[चित्र:Seal of Alabama.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | | align="center" width="140px" | |} |- | align="center" colspan=2 | <small></big> |- | align=center colspan=2 | [[चित्र:Map of USA AL.svg|300px]] |} '''अलबामा''' [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा पर्ने एक राज्य हो। यो [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को दक्षिण क्षेत्रमा अवस्थित एक राज्य हो। यो राज्यको सीमा उत्तरमा [[टेनेसी]], दक्षिण पूर्वमा [[फ्लोरिडा]], दक्षिणमा [[मेक्सिको]]को खाडी, पूर्वमा [[जर्जिया (स्पष्टता)|जर्जिया]] र पश्चिममा [[मिसिसिपी]]संंग जोडिएको छ। अलबामा आकारको आधारमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको ३०औं ठुलो तथा जनसङ्ख्याको आधारमा २३औं ठुलो(सन् २००६मा लगभग ४६ लाख जनसङ्ख्या) राज्य हो। [[अमेरिकी गृहयुद्ध|अमेरिकी गृह युद्ध]] देखि [[दोस्रो विश्वयुद्ध]] सम्म, अलबामाले अरु दक्षिणी राज्यहरू सरह आर्थिक चुनौतिहरूको सामना गर्यो। द्वितीय विश्व युद्ध पश्चात अलबामा राज्यको अर्थव्यवस्थामा महत्त्वपूर्ण सुधार भयो र यो राज्यले उत्पादन, खनिज निष्कर्षण, कृषि क्षेत्रमा धेरै फड्को मार्र्यो। शिक्षा र प्रविधिको रूपमा, र एकाधिक सैन्य प्रतिष्ठानको विस्तार, मुख्य रूपबाट [[अमेरिकी सेना]] र अमेरिकी वायुसेनाबाट यो प्रसिद्ध भयो। राज्यले एयरोस्पेस, शिक्षा, स्वास्थ्य हेरचाहमा निवेश गरेको छ, र बैङ्किंग, र विभिन्न ऑटोमोबाइल विनिर्माण, खनिज निष्कर्षण, इस्पात उत्पादन र निर्माण सहित भारी उद्योगको यहाँ कार्य हुदछ। अलबामालाई "येल्लो हम्मर" राज्य भनेर पनि चिनिन्छ। जो राज्य चरा का नाम पनि हो। अलबामा "देगचाको हार्ट'को रूपमा पनि जानिन्छ। राज्य वृक्ष बडी पट्टी पाइन हो र राज्य फूल [[कमीलया]] हो। अलबामाको राजधानी [[मोंटगोमरी]] हो, र जनसङ्ख्याको हिसाबबाट सबभन्दा ठुलो सहर [[बर्मिङ्घम|बर्मिंघम]] हो। कुल भूमि क्षेत्रबाट सबभन्दा ठुलो सहर [[हुन्त्विल्ली]] हो। सबभन्दा पुरानो सहर [[मोबाइल फोन|मोबाइल]] हो। {{अमेरिकाका राज्यहरू}} {{Commonscat|Alabama}} [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिकाका राज्यहरू]] c94majkc56kz9kd16p71ofq4s8nhizq 0 23070 1357692 1343663 2026-06-03T10:27:17Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357692 wikitext text/x-wiki {{About|the U.S. state of Arizona}} {{short description|state of the United States of America}} {{Use mdy dates|date=May 2017}} {{Infobox U.S. state | name = एरिजोना | official_name = एरिजोना राज्य | image_flag = Flag of Arizona.svg | flag_link = एरिजोनाको झण्डा | image_seal = Arizona-StateSeal.svg | image_map = Arizona in United States.svg | nickname = The [[Grand Canyon]] State;<br />The Copper State;<br />The Valentine State | motto = [[Seal of Arizona|Ditat Deus]] (God enriches) | anthem = [[एरिजोना राज्यका राज्य गीतहरू#राज्य गान|"द एरिजोना मार्च सङ"]] र [[एरिजोना राज्यका राज्य गीतहरू#अर्को राज्य गान|"एरिजोना"]] | population_demonym = [[Adjectivals and demonyms for U.S. states|Arizonan]]<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/arizona |title=Arizona—Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |publisher=Merriam-webster.com |date=April 25, 2007 |accessdate=December 28, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112113822/http://www.merriam-webster.com/dictionary/arizona |archive-date=January 12, 2012 |url-status=live }}</ref> | OfficialLang = [[Template:Official languages of U.S. states and territories|English]] | Languages = <small>As of 2010</small> * [[English language|English]] 74.1% * [[Spanish language|Spanish]] 19.5% * [[Navajo language|Navajo]] 1.9% * Other 4.5% | seat = [[फोइनिक्स, एरिजोना|फोइनिक्स]] | LargestCity = capital | LargestMetro = [[फोइनिक्स महानगर क्षेत्र|ग्रेटर फोइनिक्स]] | Governor = [[Doug Ducey]] ([[Republican Party (United States)|R]]) | Lieutenant Governor = [[Katie Hobbs]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) | Lieutenant Governor_alt = राज्य सचिव | Legislature = [[Arizona Legislature]] | Upperhouse = [[Arizona Senate|Senate]] | Lowerhouse = [[Arizona House of Representatives|House of Representatives]] | Senators = {{nowrap|[[Kyrsten Sinema]] (D)}} <br/> {{nowrap|[[Martha McSally]] (R)}} | Representative = 5 Democrats<br/>4 Republicans | TradAbbreviation = Ariz. | postal_code = AZ | area_rank = 6th | area_total_km2 = 295,234 | area_total_sq_mi = 113,990<ref>[https://web.archive.org/web/20110309024756/http://www.census.gov/geo/www/2010census/statearea_intpt.html "2010 Census State Area Measurements and Internal Point Coordinates"]. [[U.S. Census Bureau]]. Retrieved February 14, 2012.</ref> | area_water_percent = 0.35 | population_rank = 14th | 2010Pop = 7,278,717 | population_as_of = 2019 | population_density_rank = 33rd | 2000Density = 22 | 2000DensityUS = 57 | MedianHouseholdIncome = $56,581<ref>{{cite web|url=http://kff.org/other/state-indicator/median-annual-income/?currentTimeframe=0|website=The Henry J. Kaiser Family Foundation|title=Median Annual Household Income|accessdate=December 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220091007/http://kff.org/other/state-indicator/median-annual-income/?currentTimeframe=0|archive-date=December 20, 2016|url-status=live}}</ref> | IncomeRank = 29th | Former = [[एरिजोना क्षेत्र]] | AdmittanceOrder = 48th | AdmittanceDate = फेब्रुअरी १४, १९१२ | timezone1 = [[पर्वतीय समय क्षेत्र|पर्वतीय]] | utc_offset1 = −07:00 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | timezone1_location = [[Time in Arizona|Most of state]] | timezone2 = [[पर्वतीय समय क्षेत्र|पर्वतीय]] | utc_offset2 = −07:00 | timezone2_DST = [[माउन्टेन डेलाइट समय|MDT]] | utc_offset2_DST = −06:00 | timezone2_location = [[Navajo Nation]] | Latitude = 31°20′ N to 37° N | Longitude = 109°03′ W to 114°49′ W | width_km = 500 | width_mi = 310 | length_km = 645 | length_mi = 400 | elevation_max_point = [[Humphreys Peak]]<ref>{{cite ngs|id=FQ0624|designation=Frisco|accessdate=October 20, 2011}}</ref><ref name=USGS>{{cite web |url=http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |title=Elevations and Distances in the United States |publisher=[[United States Geological Survey]] |year=2001 |accessdate=December 28, 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015012701/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |archivedate=October 15, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111015012701/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |date=October 15, 2011 }}</ref><ref name=NAVD88>Elevation adjusted to [[North American Vertical Datum of 1988]].</ref> | elevation_max_m = 3852 | elevation_max_ft = 12,637 | elevation_m = 1250 | elevation_ft = 4,100 | elevation_min_point = {{nobreak|[[सोनोरा]] सीमा}}मा [[कोलोराडो नदी]]<ref name=USGS/><ref name=NAVD88/> | elevation_min_m = 22 | elevation_min_ft = 72 | iso_code = US-AZ | ElectoralVotes = 10 | website = www.az.gov }} {{Infobox U.S. state symbols |Name = एरिजोना |Flag = Flag of Arizona.svg |Seal = Seal of Arizona.svg |Amphibian = [[Mountain tree frog|Arizona tree frog]] |Bird = [[Cactus wren]] |Butterfly = [[Papilio multicaudata|Two-tailed swallowtail]] |Fish = [[Apache trout]] |Flower = [[Saguaro|Saguaro cactus blossom]] |Insect = |Mammal = [[Ring-tailed cat]] |Reptile = [[Crotalus willardi|Arizona ridge-nosed rattlesnake]] |Tree = [[Parkinsonia aculeata|Palo verde]] |Colors = Blue, [[old gold]] |Firearm = [[Colt Single Action Army|Colt Single Action Army revolver]] |Fossil = [[Petrified wood]] |Gemstone = [[Turquoise]] |Mineral = [[Fire agate]] |Rock = [[Petrified wood]] |Ships = [[USS Arizona|USS ''Arizona'']] |Slogan = ''The [[Grand Canyon]] State'' |Soil = [[Casa Grande (soil)|Casa Grande]] |Route Marker = Arizona 87.svg |Quarter = 2008 AZ Proof.png |QuarterReleaseDate = 2008 }} {{maplink|frame=yes|frame-width=265|frame-height=225|type=line|stroke-width=3|text=एरिजोनाको सीमा देखाउने इन्टरएक्टिभ मानचित्र (जूम गर्नको लागि क्लिक गर्नुहोस्)}} '''एरिजोना''' [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को एक राज्य हो । यो [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को ५० राज्यहरू मध्ये छैठो ठूलो तथा १४ औँ बढी जनसंख्या भएको राज्य हो । यस राज्यको राजधानी तथा ठूलो शहर [[फिनिक्स]] हो । एरिजोनाको चार भागमा [[उटाहा]], [[कोलोराडो]] तथा [[न्यु मेक्सिको|न्यू मेक्सिको]] रहेको छ भने यसका अन्य छिमेकी राज्यहरूमा पश्चिम तर्फ [[नेभाडा|नाभाडा]] तथा [[क्यालिफोर्निया]] तथा दक्षिण र दक्षिणपश्चिममा मेक्सिको राज्य तथा बाजा क्यालिफोर्निया रहेको छ । [[File:Carnegiea gigantea (3).jpg|thumb|center|हिउँद पछि [[सग्वारो]] सिउँडिका फूल र कोपिलाहरू। यो एरिजोना राज्यको आधिकारिक राज्य फूल हो।]] [[चित्र:Grand_Canyon_Powell_Point_Evening_Light_02_2013.jpg|thumb|left|250px]] <br clear=all> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{अमेरिकाका राज्यहरू}} {{stub}} {{Commonscat|Arizona}} [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिकाका राज्यहरू]] 8umm2r6xgrkeqbm90cvddldxy1pk1m1 0 23072 1357705 1343673 2026-06-03T10:40:59Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357705 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|Organ (disambiguation)}}{{Infobox U.S. state | name = Oregon | image_flag = {{Multiple image | border=infobox | width=125 | align=center | direction=vertical | image1=Flag_of_Oregon.svg | alt1=State flag of Oregon (obverse) | image2=Flag_of_Oregon_(reverse).svg | alt2=State flag of Oregon (reverse) }} | image_seal = Seal of Oregon.svg | image_map = Oregon in United States.svg | nickname = The Beaver State | motto = ''[[Alis volat propriis]]''<br />{{nowrap|(English: She flies with her own wings)}} | anthem = [[Oregon, My Oregon]] | Former = Oregon Territory | LargestCity = [[Portland, Oregon|Portland]] | LargestMetro = [[Portland metropolitan area, Oregon|Portland]] | population_demonym = Oregonian | Governor = {{nowrap|[[Tina Kotek]] ([[Democratic Party (United States)|D]])}} | Lieutenant Governor = {{nowrap|[[Tobias Read]] (D)}} | Lieutenant Governor_alt = [[Oregon Secretary of State|Secretary of State]] | Legislature = {{nowrap|[[Oregon Legislative Assembly|Legislative Assembly]]}} | Upperchamber = [[Oregon State Senate|State Senate]] | Lowerchamber = [[Oregon House of Representatives|House of Representatives]] | Senators = {{nowrap|[[Ron Wyden]] (D)}}<br />{{nowrap|[[Jeff Merkley]] (D)}} | TradAbbreviation = Ore. | OfficialLang = '''[[De jure]]''': none<ref>{{cite news |url = http://dailyemerald.com/2007/01/30/english-as-oregons-official-language-it-could-happen/ |title = English as Oregon's official language? It could happen |first = Calvin |last = Hall |newspaper = [[Oregon Daily Emerald|The Oregon Daily Emerald]] |date = January 30, 2007 |access-date = May 8, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130117094055/http://dailyemerald.com/2007/01/30/english-as-oregons-official-language-it-could-happen/ |archive-date = January 17, 2013 |url-status = live }}</ref><br />'''[[De facto]]''': [[English language|English]] | area_rank = 9th | PopRank = 27th | population_as_of = 2024 | 2010Pop = {{IncreaseNeutral}} 4,272,371<ref>{{Cite web|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/OR/PST045224|accessdate=January 9, 2025|title= United States Census Quick Facts Oregon}}</ref> | 2010DensityUS = 39.9 | 2010Density = 15.0 | MedianHouseholdIncome = ${{round|80160|-2}} (2<span>0</span>23)<ref>{{Cite web|url=https://www2.census.gov/library/publications/2024/demo/acsbr-023.pdf|title=Household Income in States and Metropolitan Areas: 2023|accessdate=January 12, 2025}}</ref> | IncomeRank = [[List of U.S. states and district by median household income|19th]] | AdmittanceOrder = 33rd | AdmittanceDate = {{start date and age|1859|02|14}} | timezone1 = [[Pacific Time Zone|Pacific]] | utc_offset1 = −08:00 | timezone1_DST = [[Pacific Daylight Time|PDT]] | utc_offset1_DST = −07:00 | timezone1_location = most of state | timezone2 = [[Mountain Time Zone|Mountain]] | utc_offset2 = −07:00 | timezone2_DST = [[Mountain Daylight Time|MDT]] | utc_offset2_DST = −06:00 | timezone2_location = majority of [[Malheur County, Oregon|Malheur County]] | Latitude = 42° N to 46°18′ N | Longitude = 116°28′ W to 124°38′ W | iso_code = US-OR | website = oregon.gov | Capital = Salem, Oregon | Representatives = }}'''ओरेगन''' ({{IPAc-en|ˈ|ɒr|ɪ|ɡ|ən|,_|-|g|ɒ|n}} {{Respell|ORR|ih|ghən}}, {{Respell|-|gon}})<ref>{{Cite Merriam-Webster|Oregon|accessdate=2024-03-08}}</ref> प्रशान्त उत्तर पश्चिममा अवस्थित संयुक्त राज्य अमेरिकाको राज्य हो । पश्चिमी अमेरिकाको यो राज्यको अधिकाश [[वाशिङ्गटन (राज्य)|वाशिङ्गटन]] संगको उत्तरी सिमाना कोल्मविया नदी, आइडाहो संगको सिमाना Snake नदीले निर्धारन गरेको छ। The 42° north parallel delineates the southern boundary with [[क्यालिफोर्निया|California]] and [[नेभाडा|Nevada]]. राज्यको पश्चिमी सिमाना प्रशांत महासागरले बनेको छ । ओरेगन हजारौँ वर्षदेखि धेरै आदिवासी राष्ट्रहरूको घर भएको छ। पहिलो युरोपेली व्यापारीहरू, अन्वेषकहरू र बसोबास गर्नेहरूले 16 औँ शताब्दीको मध्यतिर अहिले ओरेगनको प्रशान्त तट भएको अन्वेषण गर्न थाले। सन् 1564 को सुरुमा, स्पेनीहरूले [[फिलिपिन्स]] उत्तरपूर्वमा जहाजहरू पठाउन थाले, प्रशान्तको उत्तरी भागभरि व्यापक गोलाकार मार्गमा कुरोसिओ प्रवाहमा सवार भए। सन् 1592 मा, जुआन डे फुकाले ओरेगन तटका साथै अहिले उनको नाम रहेको जलडमरूमध्यसहित प्रशान्त उत्तरपश्चिममा समुद्री धाराहरूको विस्तृत नक्सा र अध्ययन गरे। लुइस र क्लार्क अभियान 1800 को दशकको सुरुमा ओरेगन पार गर्यो, र ओरेगनमा पहिलो स्थायी युरोपेली बस्तीहरू फर ट्र्यापर्स र व्यापारीहरूद्वारा स्थापित गरिएको थियो। सन् 1843 मा ओरेगन देश एउटा स्वायत्त सरकार गठन भयो र 1848 मा ओरेगन टेरिटरी सिर्जना गरियो। ओरेगन 14 फेब्रुअरी 1859 मा अमेरिकाको 33 औँ राज्य बन्यो। आज, 98,000 वर्ग माइल (,000 वर्ग ) भन्दा बढी 42 लाख मानिसहरूसँग ओरेगन नवौं ठूलो र 27 औं सबैभन्दा धेरै जनसंख्या भएको अमेरिकी राज्य हो। राजधानी, सलेम, ओरेगनको तेस्रो-सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर हो, जसमा 175,535 बासिन्दाहरू छन्। पोर्टल्याण्ड, 652,503 सँग, अमेरिकी सहरहरू मध्ये 26 औँ स्थानमा छ। पोर्टल्यान्ड महानगरीय क्षेत्र, जसमा वासिङ्टनका छिमेकी काउन्टीहरू समावेश छन्, 2,512,859 जनसङ्ख्याको साथ राष्ट्रको 25 औँ सबैभन्दा ठुलो मेट्रो क्षेत्र हो। ओरेगन संयुक्त राज्य अमेरिकाको सबैभन्दा भौगोलिक रूपमा विविध राज्यहरू मध्ये एक हो, ज्वालामुखी, प्रचुर मात्रामा पानी, घना सदाबहार र मिश्रित वनहरू, साथै उच्च मरुभूमि र अर्ध-शुष्क झाडीहरू चिह्नित।{{Sfn|Jewell|McRae|2014|p=4}} 11, 249 फिट (3,429 मिटर) उचाइमा रहेको माउन्ट हुड राज्यको सबैभन्दा अग्लो बिन्दु हो। ओरेगनको एक मात्र राष्ट्रिय निकुञ्ज, क्रेटर लेक नेसनल पार्क, क्रेटर ताल वरपरको क्याल्डेरा, संयुक्त राज्य अमेरिकाको सबैभन्दा गहिरो ताल समावेश गर्दछ, यो राज्य विश्वको सबैभन्दा ठूलो जीव, आर्मिलेरिया ओस्टोया, एक ढुसी हो जुन ,200 एकड (9 ) मुनि चल्छ।<ref name="ABCfungus">{{Cite web |last=Beale, Bob |date=April 10, 2003 |title=Humungous fungus: world's largest organism? |url=http://www.abc.net.au/science/news/enviro/EnviroRepublish_828525.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20061231042044/http://www.abc.net.au/science/news/enviro/EnviroRepublish_828525.htm |archive-date=December 31, 2006 |access-date=December 9, 2016 |series=Environment & Nature News |publisher=ABC}}</ref> ओरेगनको अर्थतन्त्र ऐतिहासिक रूपमा कृषि, माछा मार्ने, लडिङ र [[जलविद्युत उर्जा|जलविद्युत]] विभिन्न रूपहरूद्वारा संचालित भएको छ। ओरेगन संलग्न अमेरिकाको शीर्ष काठ उत्पादक हो, 20 औं शताब्दीमा राज्यको अर्थतन्त्रमा काठ उद्योगले प्रभुत्व जमाएको थियो। &nbsp;सन् 1970 को दशकमा सिलिकन फरेस्टको स्थापना र टेकट्रोनिक्स र इन्टेल विस्तारबाट सुरु भएको टेक्नोलोजी ओरेगनको अर्को प्रमुख आर्थिक शक्ति हो। खेलकुद कम्पनी [[नाइकी|नाइकी, Inc.]], बीबिभरटन मुख्यालय रहेको, राज्यको सबैभन्दा ठूलो सार्वजनिक निगम हो जसको वार्षिक राजस्व $46.7 बिलियन छ।&nbsp;<ref>{{Cite web |title=2022 Shareholder Letter for Nike, Inc. |url=https://s1.q4cdn.com/806093406/files/doc_downloads/2022/399556(1)_27_Nike-Inc._NPS_Combo_CEO-Letter_WR.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209055550/https://s1.q4cdn.com/806093406/files/doc_downloads/2022/399556(1)_27_Nike-Inc._NPS_Combo_CEO-Letter_WR.pdf |archive-date=February 9, 2023 |access-date=February 13, 2023 |publisher=[[Nike, Inc.]]}}</ref> [[श्रेणी:जानकारीबाकस व्यवस्थापनमा सम्भावित आदर्श वाक्यहरूका सूचीसहितका पृष्ठहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिकाका राज्यहरू]] 8x6fh4g26mn0r1glvby26v5keuostb4 0 23354 1357661 1352434 2026-06-03T10:03:28Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357661 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = कोशी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Province1#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-morang/uralabari?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = गङ्गाप्रसाद खरेल <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = मिनाकुमारी खतिवडा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 74.62<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=12&municipality=8|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 70908 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.67|87.61|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०२१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.letangmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[मोरङ जिल्ला]]का ९ [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]], [[मधुमल्ला]] (७,८,९) [[राजघाट]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ७०,९०८ रहेको छ भने यहाँ १७,६५० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विवरण == [[उर्लाबारी नगरपालिका]]को वडा विभाजन, समावेश साविकका क्षेत्रहरू (नगरपालिका/गाविस तथा वडा), जनसङ्ख्या, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत विवरण निम्न तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ उर्लाबारी नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका क्षेत्रहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[मधुमल्ला]] (७–९) || ८,८०४ || १३.०१ || ६७६.७१ |- | २ || [[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]] (७–९) || ८,४१३ || ८.३५ || १००७.५४ |- | ३ || [[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]] (६) || ७,३०२ || २.९९ || २४४२.१४ |- | ४ || [[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]] (१,५) || ९,७९० || ८.६८ || ११२७.८८ |- | ५ || [[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]] (२) || ५,५३५ || २.७३ || २०२७.४७ |- | ६ || [[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]] (३) || ५,६७० || २.५५ || २२२३.५३ |- | ७ || [[उर्लाबारी नगरपालिका|उर्लाबारी]] (४) || १०,७१९ || २.८३ || ३७८७.६३ |- | ८ || [[राजघाट]] (१–४, ९) || ७,८५१ || २०.३९ || ३८५.०४ |- | ९ || [[राजघाट]] (५–८) || ६,८२४ || १३.०८ || ५२१.७१ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''७०,९०८''' || '''७४.६१''' || '''९५०.३८''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मोरङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcmorang.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, मोरङ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918064452/http://ddcmorang.gov.np/ |date=2020-09-18 }} [[श्रेणी:मोरङ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:तराईका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] gatwsf6968m2ndhy33m5ko09gs06vi1 0 25023 1357603 1348119 2026-06-03T09:33:11Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357603 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|"विगतका घटनाहरू" को परम्परागत हिन्दु विवरण}} [[हिन्दु धर्म]]मा, '''इतिहास-पुराण''' (जसलाई '''पाँचौँ वेद''' पनि भनिन्छ){{sfnp|Klostermaier|2007|p=59}}{{sfnp|Flood|1996|p=104}}{{sfnp|Debroy|2014|p=7}} ले [[हिन्दु ब्रह्माण्ड विज्ञान|ब्रह्माण्डको उत्पत्ति]], [[हिन्दु पौराणिक कथा|पौराणिक कथाहरू]], [[चन्द्रवंश|चन्द्र वंश]] र [[सूर्य वंश]]का राजवंशावलीहरू, र प्राचीन पौराणिक घटनाहरूको परम्परागत विवरणहरूलाई बुझाउँछ।<ref group=web name="Devdutt">{{Cite web|date=2017-06-03|title=Itihasa is not fantasy|url=https://devdutt.com/articles/itihasa-is-not-fantasy/|access-date=2021-05-11|website=Devdutt|language=en-US}}</ref> यी विवरणहरू ''इतिहास'' ([[महाभारत]] र [[रामायण]]){{sfnp|Klostermaier|2007|p=59}} र [[पुराण]]हरूमा वर्णन गरिएका छन्।{{sfnp|Klostermaier|2007|p=59}} यी ग्रन्थहरू भारतीय संस्कृतिमा अत्यन्तै प्रभावशाली छन् र धेरै शास्त्रीय भारतीय कविहरूले आफ्नो काव्य र नाटकका कथानकहरू इतिहासबाटै लिने गर्दछन्।{{sfnp|Pargiter|1922}} ''इतिहास-पुराण'' बाट निकालिएको पौराणिक कालक्रम परम्परागत भारतीय चिन्तनमा एक प्रभावशाली सन्दर्भको रूपमा रहेको छ। == व्युत्पत्ति == ''इतिहास'' [[wikt:इतिहास|इतिहास]], 'इति ह आस' भन्ने वाक्यांशबाट व्युत्पन्न भएको हो, जसको शाब्दिक अर्थ "निश्चय नै यस्तै भएको थियो" भन्ने हुन्छ। ''पुराण''को शाब्दिक अर्थ "प्राचीन" वा "पुरानो" भन्ने हुन्छ।<ref group=web name="Merriam-Webster_Purana">[https://archive.org/details/myriadworldsbudd00kons Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature] (1995 Edition), Article on Puranas, {{ISBN|0-877790426}}, page 915</ref>{{sfnp|Debroy|2014|p=7}} == चारित्रीकरण == ''इतिहास'' ले [[संस्कृत महाकाव्य]]हरू [[महाभारत]] र [[रामायण]]लाई बुझाउँछ।{{sfnp|Klostermaier|2007|p=59}} पुराणहरू हिन्दु साहित्यको एक विशाल विधा हो, जसमा विशेष गरी [[ब्रह्माण्डको उत्पत्ति]], पौराणिक कथा, दन्त्यकथा र कथित इतिहासका बारेमा विस्तृत विषयहरू समेटिएका हुन्छन्।{{sfn|Bailey|2001|pp=437-439}} यी दुवैलाई संयुक्त रूपमा पाँचौँ वेद पनि भनिन्छ,{{sfnp|Klostermaier|2007|p=59}}{{sfnp|Flood|1996|p=104}} जसलाई "चार वेद अध्ययन गर्न अधिकार नपाएका जनसमूहका लागि पवित्र धर्मग्रन्थ" मानिन्थ्यो।{{sfnp|Klostermaier|2007|p=59}} इतिहासको परम्परा सामान्यतया [[सूत]] र [[चारण]]हरूको भाट परम्पराद्वारा विकसित भएको बुझिन्छ, जसको कर्तव्य राजाहरूको [[प्रशस्ति]] रचना गर्नु हुन्थ्यो।{{sfnp|Goldman|2018}} ''इतिहास-पुराण'' का पौराणिक कथाहरूमा मिथक, सन्त-जीवनी र इतिहास-लेखन बीच कुनै स्पष्ट भिन्नता छैन।{{sfnp|Flood|1996|p=104}} भारतीय परम्पराले ''इतिहास-पुराण'' लाई विगतका घटनाहरूलाई दस्तावेज गर्ने आधिकारिक ऐतिहासिक लेखन{{sfnp|Klostermaier|2007|p=59}} र जीवन जिउने सही तरिका अर्थात् ''[[धर्म]]'' निर्धारण गर्ने ग्रन्थको रूपमा स्वीकार गर्दछ।{{sfnp|Samarpan|2017}} ''इतिहास-पुराण'' ले पौराणिक कालक्रमको आधार निर्माण गर्दछ, जुन पौराणिक इतिहासको परम्परागत समयरेखा हो। ''महाभारत'' मा [[कुरुक्षेत्र युद्ध]]को कथा समावेश छ र यसले अन्तर्निहित कथाहरूको माध्यमबाट [[चन्द्रवंश|चन्द्र वंश]]को परम्परालाई संरक्षण गरेको छ। ''रामायण'' मा [[राम]]को कथा छ र यो प्रसङ्गवश [[सूर्य वंश]]का दन्त्यकथाहरूमा आधारित छ। पुराणहरूले [[युग]]को अवधारणा र [[दशावतार]] (चार युगहरूमा विष्णुका दश अवतारहरू) को जानकारी प्रदान गर्दछन्। == शास्त्रीय भारतीय काव्यमा प्रभाव == धेरै शास्त्रीय भारतीय कविहरूले आफ्नो काव्य र नाटकका कथानकहरू 'इतिहास' बाट लिने गर्दछन्।{{sfnp|Pargiter|1922}} शास्त्रीय भारतीय काव्यशास्त्रका [[संस्कृत महाकाव्य|महाकाव्य]] (अलङ्कारयुक्त महाकाव्य) र [[संस्कृत नाटक|नाटक]]का विषयवस्तुहरू मुख्यतया 'इतिहास' बाटै चयन गरिनुपर्छ भन्ने नियमहरूले यो निर्धारण गरिएका छन्। यसै नियम अनुरूप, [[कालिदास]]को ''[[रघुवंश]]'', कुमारदासको ''जानकी-हरण'' र भट्टिको ''रावणवध'' (वा ''[[भट्टिकाव्य]]'') जस्ता महान् महाकाव्यहरूले आफ्ना विषयवस्तु ''रामायण'' बाट लिएका छन्। त्यसैगरी, [[भारवि]]को ''[[किरातार्जुनीयम्]]'', [[माघ (कवि)|माघ]]को ''[[शिशुपाल वध|शिशुपालवध]]'' र श्रीहर्षको ''नैषधीयचरित'' का कथानकहरू ''महाभारत''बाट साभार गरिएका हुन्। == टिप्पणीहरू == <references group="web"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु धर्मग्रन्थहरू]] [[श्रेणी:इतिहास (हिन्दु धर्म)]] [[श्रेणी:पुराण]] [[श्रेणी:हिन्दु पौराणिक कथाहरू]] qg89m5mzl2uo0vbdr1yu3gz5hea6wqn 0 25179 1357520 1269810 2026-06-03T08:32:03Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357520 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = अरावली | other_name = | photo = Aravalli.jpg | native_name = | native_name_lang = | etymology = | photo_size = 300 | photo_alt = | photo_caption = The Aravali Range in [[Rajasthan]] | map_image = India Geographic Map.jpg | map_alt = | map_caption = Topographic map of India showing the range | map_relief = | map_size = | location = | label = | label_position = | elevation = | elevation_m = 1722 | elevation_ft = | elevation_ref = | prominence = | prominence_m = | prominence_ft = | prominence_ref = | isolation = | isolation_km = | isolation_mi = | isolation_ref = | highest = [[Guru Shikhar]], [[Mount Abu]] | parent_peak = | listing = | translation = | language = | pronunciation = {{IPA-hi| aa ra vli}} | range = | coordinates = {{coord|24|35|33|N|74|42|30|E|type:mountain_region:IN|format=dms|display=inline}} | range_coordinates = {{coord|25|N|73.5|E|type:mountain_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = | length_km = 720 | length_orientation = | width_km = | width_orientation = | area_km2 = | topo = | type = | age = | volcanic_arc = | volcanic_belt = | volcanic_field = | volcanic_arc/belt = | last_eruption = | first_ascent = | easiest_route = | normal_route = | access = | child = | embedded = | country = भारत | state = [[राजस्थान]] | state1 = [[हरियाणा]] | state2 = [[Delhi]] | state3 = [[गुजरात]] | region = [[North India]], [[Western India]] | border = | city = [[Delhi]] | city1 = [[Gurgaon]] | city2 = [[Mount Abu]] | part_type = Rivers | part = [[Banas River|Banas]] | part1 = [[Luni River|Luni]] | part2 = Sakhi | part3 = [[Sabarmati River|Sabarmati]] | geology = [[Fold mountains]] from [[plate tectonics]] <!-- type of rocks --> | orogeny = [[Aravalli-Delhi Orogen]] <!-- orogeny --> | period = [[Precambrian]] <!-- age of rocks --> }} '''अरावली''' [[भारत]]को पश्चिमी भाग राजस्थानमा अवस्थित एउटा [[हिमशृङ्खला|पर्वत शृङ्खला]] हो। [[भारतको भौगोलिक संरचना]]मा अरावली प्राचीनतम पर्वत हो। यो संसारको सबैभन्दा प्राचीन पर्वत शृङ्खला हो, जसले राजस्थानलाई उत्तरबाट दक्षिण दुई भागमा बाडदछ। अरावलीको सर्वोच्च पर्वत शिखर सिरोही जिल्लामा गुरुशिखर (१७२७ मी.) हो, जो माउण्ट आबूमा छ।<ref>http://rangeelarajasthan.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202111841/http://rangeelarajasthan.com/ |date=2011-02-02 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भारतका हिमशृङ्खलाहरू]] og2dd9y2hv4acmnkqb46wyhw9xd1voq 0 29535 1357709 1352747 2026-06-03T10:44:18Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357709 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/kakani?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = सुमन तामाङ <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = मिठुमाया लामा तामाङ <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 87.97<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=12|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 24504 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|49|N|85|16|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]] गाविसको कार्यालय | website = [https://kakanimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का १० वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]], [[ओखरपौवा]], [[चाउथे]], [[चतुराले]], [[थानसिङ]] (८-९), [[मदानपुर]] (७-८) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २४,५०४ रहेको छ भने यहाँ ६,३१२ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ ककनी गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[ओखरपौवा]] (१, ७–९) || ३,५५५ || ६.८९ || ५१५.९७ |- | २ || [[ओखरपौवा]] (२–६) || ४,६४९ || १२.९६ || ३५८.७२ |- | ३ || [[चाउथे]] || ३,५७५ || १७.९२ || १९९.५० |- | ४ || [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]] (१–४) || ३,६६० || ११.५१ || ३१८.०० |- | ५ || [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]] (५–९) || २,८६१ || १५.२६ || १८७.४८ |- | ६ || [[मदानपुर]] (७, ८) || २,०७२ || ५.९५ || ३४८.२४ |- | ७ || [[चतुराले]] (१–९) || २,५७२ || ११.३३ || २२७.०१ |- | ८ || [[थानसिङ]] (८-९) || १,५६० || ६.१९ || २५२.०२ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२४,५०४''' || '''८७.९५''' || २७८.६१ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 9dc1ja8ugbn4f10mqjf5zsqdrfejqzb 0 30519 1357493 1326924 2026-06-03T08:11:05Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357493 wikitext text/x-wiki {{अस्पष्टता}} '''अन्नपूर्ण'''ले निम्न विषयहरूलाई जनाउछ । * [[अन्नपूर्ण|अन्नपूर्ण हिमाल]] * [[अन्नपूर्ण पोष्ट]] *[[अन्नपूर्ण ब्याज]] *[[अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र]] *[[अन्नपूर्ण विकास बैङ्क लिमिटेड]] *[[अन्नपूर्ण, भोजपुर]] *[[अन्नपूर्ण फाइनान्स कम्पनी लिमिटेड]] *[[अन्नपूर्ण गाउँपालिका|अन्नपूर्ण गाउँपालिका (स्पष्टता)]] h76742o8nuwymqs1allznjq6v02xd87 0 31034 1357450 1330404 2026-06-03T07:45:36Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357450 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific_prefix = '''[[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपति]] भट्टारक''', [[w:Licchavis|लिच्छविको महासमन्ता]] |name = अंशुवर्मा | image = Amshuverma.JPG | caption = छाउनी सङ्ग्रहालय, काठमाडौंमा रहेको अंशुवर्माको मूर्ति |office = [[w:Licchavis|लिच्छवी]]का महासामन्त |term_start = ५९५ CE | term_end = ६२१ CE |residence = [[कैलाशकूट भवन]] |children = [[भृकुटी]] }} '''अंशुवर्मा''' नेपालका लिच्छवी कालिन राजा थिए। यिनी [[नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] मध्ये एक हुन्। यिनी लिच्छवी कालमा राजा भएका भए तापनि, वैस ठकुरी बंशका थिए। यिनी राजा [[शिवदेव प्रथम]]का ज्वाईं थिए। नेपालको इतिहासमा पहिलोपटक "महाराजधिराज" को उपाधि लिने राजा अंशुवर्मा नै हुन्। यसको मतलब उनी धेरै सामन्तहरूका पनि शासक रहेको बुझिन्छ। शिवदेबका (ज्वाइँ वा भानिज) नाता पर्ने अंशुवर्मा कुन वंशका थिए भन्ने कुरा अज्ञात भए पनि चिनियाँयात्री ह्वेनसाङले नेपालका राजाहरूलाई क्षत्रिय भनेका छन्। त्यसैले अंशुवर्मा क्षत्री थिए। राजा अंशुवर्माको राज्यकालमा भारतमा [[हर्षवर्धन|हर्षवर्द्धन]] र तिब्बतमा [[स्रोङ्चन गम्पो|स्रङ्चङ गम्पो]] शासक निकै बलिष्ठ थिए। नेपाललाई दुई शक्तिबाट रक्षा गर्नुपर्ने उनले देखे अनि दुबैतिर मित्रता बढाए।<ref>{{Cite book|title= लिच्छविसंवत्‌को निर्णय| author-link = नयराज पन्त|last=पन्त |first= नयराज |publisher=नेपाल राजकीय प्रज्ञाप्रतिष्ठान|year=बि.सं २०४३|isbn= |location=काठमाडौं|pages=१-३४}}</ref> ==उदय== राजा शिवदेवको शासनकालमा वि.सं ६५१ देखि पछिका अभिलेखहरूमा अंशुवर्माको नाउँ प्रमुख भारदारका रुपमा रहेको पाइन्छ। पहिले अंशुवर्मा सामन्त थिए। पछि इनी महासामन्त भएका आठओटा अभिलेख प्रकाशित भएका छन्। <ref>{{Cite book|title=लिच्छविकालका अभिलेख|last=वज्राचार्य |first= धनवज्र |publisher=नेपाल एसियाली अध्ययन संस्थान|year=बि.सं २०३०|isbn= |location=काठमाडौं|pages=२३३-२७७}}</ref> उनी [[सामन्त]] रहेको बेलामा लिच्छवि दरबारमा रवि गुप्ता शक्तिशाली भारदार थिए। उनी पछि भौम गुप्ताले शक्तिको उपयोग गरे। भौम गुप्ताको मृत्युुपछि लिच्छवि राजाले अंशुवर्मालाई प्रमुख भारदार बनाए। सम्भवत गुप्तपरिवारमा प्रभावशाली व्यक्तिको त्यो बेला अभाव थियो। [[शिवदेव प्रथम|शिवदेव]] र अंशुवर्माको संयुक्त शासन थियो। <ref name="सुवेदी">{{cite book | last = सुवेदी | first = राजाराम | author-link = राजाराम सुवेदी | year = फागुन २०६१ | title = नेपालको तथ्य इतिहास | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | url = | isbn = 99933-2-406-X | pages = ६६ }}</ref> राजा शिवदेवले जारी गरेको अभिलेखहरूमा आफ्ना भानिज र भारदार अंशुवर्माको प्रशंसा लेखेका छन्। त्यही भुमिकाको कारण शिवदेवपछि अंशुवर्मा राजा भए।<ref>{{Cite book|title=प्राचीन नेपालको राजनीतिक इतिहास |last=रेग्मी |first= जगदीशचन्द्र |publisher=|year=बि.सं |isbn= |location=|pages=१३३-३६}}</ref> ==शासनकाल == यिनले वि.सं. ६६२ देखि ६७८ सम्म १६ वर्ष शासन गरेका थिए। उनी बुद्धिमानी, साहसी र दुरदर्शी लिच्छबी राजा थिए। उनी साहित्य, कला र वास्तूकलाका पनि प्रेमी थिए। उनले बनाएको [[कैलाशकूट भवन]] सातौँ शताब्दीमा राज्यको सबैभन्दा प्रसिद्ध दरबारको नामले चिनिएको थियो। दरबारका केही अवशेषहरू [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौं]]को [[हाँडिगाउँ]]मा अवस्थित हुन सक्छन्।<ref>{{Cite web|url=http://nepalihimal.com/article/15780|title=कैलाशकूटको खोजी|last=महर्जन|first=वसन्त|date=१०-१६ असार २०७५|website=हिमाल खबरपत्रिका|accessdate=२४ श्रावण २०७९}}</ref> अंशुवर्मा [[शैव सम्प्रदाय|शैव धर्म]] मान्दथे तर [[बौद्ध धर्म]]प्रति पनि यिनको ठूलो श्रद्धा रहेको थियो। ==शासनकालमा गरिएका कार्यहरू== बालकको सालनाल काट्ने, गुप्त सम्बत चलाउने र वैष्णव सिक्का समेत निकाल्ने काम यिनले गरेका थिए। यिनले महाराजधिराज तथा महासामन्त जस्ता पद्वी धारण गरेका थिए। त्यस्तै यिनले [[शब्द विद्या]] नामक ग्रन्थको रचना गरेका थिए। अंशुवर्माका समयमा नेपाल भारत र तिब्बत भन्दा शक्तिशाली थियो । अंशुवर्माले [[तिब्बत]] र [[भारत]]सँग सन्तुलनपूर्ण सम्बन्ध कायम गरेका थिए। त्यसबेला भारतसँगको सम्बध बलियो राख्नको लागि अंशुबर्माले आफनो बहिनीको बिबाह भारतका [[सम्राट हर्षवर्द्धन]]सँग गरी मित्रता कायम राखेका थिए भने [[तिब्बत]]का राजा [[स्रोङ्चन गम्पो]]सँग आफ्नी छोरी [[भृकुटी]]को विवाह गराइदिएका थिए। नेपालमा अंशुवर्मा नेपालका राष्ट्रिय विभूति हुन। धेरै सामाजिक सुधारका काम गरेका यिनको शासनकाललाई लिच्छवीकालिन नेपालको स्वर्णयुग मानिन्छ। <ref>सामान्यज्ञान, भोजराज भूषाल, मोहनकृष्ण ओझा</ref> ==मृत्यु== अंशुवर्माको मृत्यु इस्वी संवत् ६२१ मा भएको मानिन्छ र [[उदयदेव]] उनको उत्तराधिकारी बनेका थिए।<ref name=":0">{{Cite book|title=Ancient Nepal|last=रेग्मी|first= डि आर|publisher=Rupa|year=1965|isbn=81-291-1098-9|location=Delhi|pages=172, 173, 174, 178}}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=श्रेष्ठ |first=डिबि |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/History_Ancient_Medieval_Nepal.pdf |title=The History of Ancient and Medieval Nepal |publisher=University of Cambridge |year=1972}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[भृकुटी]] ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.onlinekhabar.com/2018/07/690588 अंशुवर्माको ‘कैलाशकुट भवन’ खोज्दै पुरातत्व-अनलाइन खबर] {{लिच्छवि राजाहरू}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Amshuverma}} [[श्रेणी:लिच्छवी शासन]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रीय विभुति]] [[श्रेणी:वौद्धमार्गी नेपाली]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] dzwzpksw2wq8ud8p0np9m2htcwz5hwy 0 31762 1357441 1356430 2026-06-03T04:56:37Z पर्वत सुवेदी 31224 /* वडा विभाजन */ तथ्याङ्क थप 1357441 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = भरतपुर महानगरपालिका वडा नं २५ |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map =[[चित्र:शुक्रनगर.jpg|200px]] |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = शुक्रनगर#चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा शुक्रनगरको अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name1 = [[चितवन जिल्ला]] |subdivision_type2 = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |subdivision_name2 = [[भरतपुर महानगरपालिका]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/bharatpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/86608|title=भरतपुर–२५काे वडाध्यक्षमा काङ्ग्रेसका बागी उम्मेदवार विजयी, एमालेसँग प्रतिस्पर्धा|author=|website=|date=२०७९ जेठ १०|accessdate=९ भदौ २०८१|language=नेपाली|work=शिलापत्र|publisher=}}</ref> |government_type = |leader_title = वडाध्यक्ष |leader_name = छविलाल सापकोटा ([[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 14.16<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 9517 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.58|84.27|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name =वडा कार्यालय |blank_info =शोशी |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ९,५१७ रहेको थियो जसमध्ये ४,५६८ पुरुष र ४,९४९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २,३४८ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> वि.सं २०७१ मङ्सिर १६ मा, साविकका शुक्रनगर, [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] लगायतका गाविसहरू मिलेर [[नारायणी नगरपालिका]] बनेको थियो भने यो गाविस नारायणी नगरपालिकाको ४-६ मा विभाजित थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/327369|शीर्षक=भरतपुर बन्यो महानगरपालिका| भाषा=नेपाली|प्रारूप= |कार्य=रातोपाटी}}</ref>२०७३ फागुन २७ गते नारायणी नगरपालिका [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा गाभिएको थियो।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> साविकको शुकनगर गाविस हालको [[भरतपुर महानगरपालिका]]को वडा नंं. २५ हो। यहाँको क्षेत्रफल १४.१६ वर्ग किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.bharatpurmun.gov.np/ne/content/%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A4%BE-%E0%A5%A8%E0%A5%AB|शीर्षक=वडा २५| प्रकाशक=[[भरतपुर महानगरपालिका]]}}</ref> == वडा विभाजन == {| class="wikitable sortable" |+ शुक्रनगर गाविसको वडा विभाजन र हालको समायोजन |- style="background:#efefef;" ! [[नारायणी नगरपालिका]]को साविक वडा नं. !! साविक गाविस !! साविक गाविसका वडाहरू !! हालको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]को वडा नं. |- | ४ || शुक्रनगर || १–२ || '''२५''' |- | ५ || शुक्रनगर || ४–६,९ || '''२५''' |- | ६ || शुक्रनगर || ३,७–८ || '''२५''' |} == साविकको वडागत जनसाङ्ख्यिकी == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ '''शुक्रनगर गाविस जनगणना तथ्याङ्क ([[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]])''' ! rowspan="2" | वडा नं. ! rowspan="2" | घरधुरी ! colspan="3" | जनसङ्ख्या |- ! जम्मा ! पुरुष ! महिला |- | १ || २६८ || १,०८३ || ५१५ || ५६८ |- | २ || ४३५ || १,८६९ || ८४९ || १,०२० |- | ३ || ३६६ || १,५५१ || ७२६ || ८२५ |- | ४ || २१३ || ९१५ || ४०८ || ५०७ |- | ५ || २८ || १४२ || ७० || ७२ |- | ६ || ८५ || ४०६ || १८१ || २२५ |- | ७ || २१८ || ९७० || ४३९ || ५३१ |- | ८ || ७८ || ३१९ || १५७ || १६२ |- | ९ || १७२ || ८०२ || ३४८ || ४५४ |- style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | जम्मा || १,८६३ || ८,०५७ || ३,६९३ || ४,३६४ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] dkku9y06qqinmohjud2ljbd0yi30yks 1357442 1357441 2026-06-03T04:59:11Z पर्वत सुवेदी 31224 /* साविकको वडागत जनसाङ्ख्यिकी */ 1357442 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = भरतपुर महानगरपालिका वडा नं २५ |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map =[[चित्र:शुक्रनगर.jpg|200px]] |mapsize = |map_caption = | pushpin_map = शुक्रनगर#चितवन जिल्ला (गाविस तह)#नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा शुक्रनगरको अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name1 = [[चितवन जिल्ला]] |subdivision_type2 = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |subdivision_name2 = [[भरतपुर महानगरपालिका]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/bharatpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/86608|title=भरतपुर–२५काे वडाध्यक्षमा काङ्ग्रेसका बागी उम्मेदवार विजयी, एमालेसँग प्रतिस्पर्धा|author=|website=|date=२०७९ जेठ १०|accessdate=९ भदौ २०८१|language=नेपाली|work=शिलापत्र|publisher=}}</ref> |government_type = |leader_title = वडाध्यक्ष |leader_name = छविलाल सापकोटा ([[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 14.16<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 9517 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.58|84.27|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name =वडा कार्यालय |blank_info =शोशी |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ९,५१७ रहेको थियो जसमध्ये ४,५६८ पुरुष र ४,९४९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २,३४८ घरधुरी रहेको थियो।<ref name="वडा रिपोर्ट">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (वडा रिपोर्ट)|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|accessdate=१२ असार २०८१|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> वि.सं २०७१ मङ्सिर १६ मा, साविकका शुक्रनगर, [[मेघौली]], [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] र [[पार्वतीपुर]] लगायतका गाविसहरू मिलेर [[नारायणी नगरपालिका]] बनेको थियो भने यो गाविस नारायणी नगरपालिकाको ४-६ मा विभाजित थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/327369|शीर्षक=भरतपुर बन्यो महानगरपालिका| भाषा=नेपाली|प्रारूप= |कार्य=रातोपाटी}}</ref>२०७३ फागुन २७ गते नारायणी नगरपालिका [[भरतपुर महानगरपालिका]]मा गाभिएको थियो।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf |date=2015-02-13 }}</ref> साविकको शुकनगर गाविस हालको [[भरतपुर महानगरपालिका]]को वडा नंं. २५ हो। यहाँको क्षेत्रफल १४.१६ वर्ग किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.bharatpurmun.gov.np/ne/content/%E0%A4%B5%E0%A4%A1%E0%A4%BE-%E0%A5%A8%E0%A5%AB|शीर्षक=वडा २५| प्रकाशक=[[भरतपुर महानगरपालिका]]}}</ref> == वडा विभाजन == {| class="wikitable sortable" |+ शुक्रनगर गाविसको वडा विभाजन र हालको समायोजन |- style="background:#efefef;" ! [[नारायणी नगरपालिका]]को साविक वडा नं. !! साविक गाविस !! साविक गाविसका वडाहरू !! हालको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]को वडा नं. |- | ४ || शुक्रनगर || १–२ || '''२५''' |- | ५ || शुक्रनगर || ४–६,९ || '''२५''' |- | ६ || शुक्रनगर || ३,७–८ || '''२५''' |} == साविकको वडागत जनसाङ्ख्यिकी == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ '''शुक्रनगरको तथ्याङ्क ([[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]])'''<ref>{{cite news|title=NATIONAL POPULATION CENSUS 2011 HOUSEHOLD AND POPULATION BY SEX WARD LEVEL - CHITAWAN|url=https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/9710b720-87ca-49b1-991f-69eee9e28602__35Chitwan_WardLevel.pdf|accessdate=२०८२ जेठ २०|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> ! rowspan="2" | वडा नं. ! rowspan="2" | घरधुरी ! colspan="3" | जनसङ्ख्या |- ! जम्मा ! पुरुष ! महिला |- | १ || २६८ || १,०८३ || ५१५ || ५६८ |- | २ || ४३५ || १,८६९ || ८४९ || १,०२० |- | ३ || ३६६ || १,५५१ || ७२६ || ८२५ |- | ४ || २१३ || ९१५ || ४०८ || ५०७ |- | ५ || २८ || १४२ || ७० || ७२ |- | ६ || ८५ || ४०६ || १८१ || २२५ |- | ७ || २१८ || ९७० || ४३९ || ५३१ |- | ८ || ७८ || ३१९ || १५७ || १६२ |- | ९ || १७२ || ८०२ || ३४८ || ४५४ |- style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | जम्मा || १,८६३ || ८,०५७ || ३,६९३ || ४,३६४ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:चितवन जिल्लाका नगरपालिका तथा गाविसहरू}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका ठाउँहरू]] g0sfxxyul8jhgrpjoj3725619cfk4dp 0 32504 1357469 1353554 2026-06-03T07:57:29Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357469 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = सुदूरपश्चिम प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Sudurpashchim Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-dadeldhura/ajaymeru?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = उमेशप्रसाद भट्ट <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = बसन्ती पाल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 148.09<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=73&municipality=3|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 15161 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.35|80.70|display=title,inline|region:NP_type:adm2nd_source:unmaps-newiki}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०९६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[भद्रपुर, डडेल्धुरा|भद्रपुर]] गाविसको कार्यालय | website = [https://ajayamerumun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[डडेल्धुरा जिल्ला]]का ५ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[समैजी]], [[अजयमेरु गाउँपालिका|अजयमेरु]], [[भद्रपुर, डडेल्धुरा|भद्रपुर]], [[चिपुर]] र [[देवल दिव्यपुर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १५,१६१ रहेको छ भने यहाँ ३,४५३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ अजयमेरु गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[समैजी]]|| २,२५६ || २१.९८ || १०२.६३ |- | २ || [[अजयमेरु गाउँपालिका|अजयमेरु]] || ३,४९० || ४३.४ || ८०.४१ |- | ३ || [[भद्रपुर, डडेल्धुरा|भद्रपुर]] || १,९१० || १८.२२ || १०४.८२ |- | ४ || [[चिपुर]] || २,३६६ || १९.६६ || १२०.३४ |- | ५ || [[देवल दिव्यपुर]] (४-९) || २,६४९ || २०.६१ || १२८.५३ |- | ६ || [[देवल दिव्यपुर]] (१-३) || २,४९० || २५.०३ || ९९.४८ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १५,१६१ !! १४८.९ !! १०१.८२ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://dccdadeldhura.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, डडेल्धुरा] {{डडेल्धुरा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:डडेल्धुरा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] l2wccs1u5tdyqkni26i3zm293m2tecm 0 32756 1357706 1183909 2026-06-03T10:42:33Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357706 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|प्रशान्त महादेशमा अवस्थित एक भौगोलिक क्षेत्र}} {{बारेमा|क्षेत्र|महादेश|अस्ट्रेलिया (महादेश)|अन्य प्रयोग}} {{Infobox continent |title = ओसिनिया |image = Oceania (orthographic projection).svg |image_size = 200px |image_caption = |area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}} |population = {{UN_Population|Oceania}} ({{UN_Population|Year}}, [[जनसङ्ख्याको अनुसार महादेशहरूको सूची|छैटौँ]]){{UN_Population|ref}} |density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}} |GDP_nominal = $१.६३० खर्ब (सन् २०१८, छैटौँ) |GDP_per_capita = $४१,०३७ (सन् २०१७, दोस्रो)<ref name="unstats" /> |demonym = [[ओसिनियाली]] |countries = {{Collapsible list | title = १४ ([[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|सूची]]) | {{flag|अस्ट्रेलिया}} | {{flag|फिजी}} | {{flag|किरिबाटी}} | {{flag|मार्सल टापु}} | {{flag|माइक्रोनेसिया}} | {{flag|नाउरू}} | {{flag|न्युजिल्यान्ड}} | {{flag|पलाउ}} | {{flag|पपुवा न्युगिनी}} | {{flag|समोआ}} | {{flag|सोलोमोन द्वीप}} | {{flag|टोङ्गा}} | {{flag|टुभालु}} | {{flag|भानुअटु}}}} {{Collapsible list | title = निर्भरता (२) (सूची) | {{flag|कुक टापु}} | {{flag|नियु}}}} |list_countries = |dependencies = {{Collapsible list | title = बाह्य (१८) (सूची) | [[अमेरिकी समोआ]] | [[बाकर टापु]] | [[क्लिपर्टन टापु]] | [[कोरल समुद्री टापु]] | [[फ्रान्सेली पोलिनेसिया]] | [[ग्वाम]] | [[हउल्यान्ड टापु]] | [[जार्भिस टापु]] | [[जोनस्टन प्रवालद्वीप]] | [[किङम्यान रिफ]] | [[मिड्वे प्रवालद्वीप]] | [[न्यु क्यालेडोनिया]] | [[नोरफोल्क टापु]] | [[उत्तरी मारियाना टापु]] | [[पिटकार्न टापु]] | [[टोकेलाउ]] | [[वेक टापु]] | [[वालिस र फुटुना]]}} {{Collapsible list | title = आन्तरिक (८) (सूची) | [[इस्टर टापु]] | [[Galápagos Islands]] | [[Juan Fernández Islands]] | [[Ogasawara Subprefecture|Bonin and Volcano Islands]] | [[Hawaii]] | [[Palmyra Atoll]] | [[Papua (province)|Papua]] | [[West Papua (province)|West Papua]] | [[North Maluku]] | [[Maluku (province)|Maluku]] }} |languages = {{Collapsible list | title = ३० आधिकारिक | [[Bislama]] | [[Carolinian language|Carolinian]] | [[Chamorro language|Chamorro]] | [[Chinese language|Chinese]] | [[Cook Islands Māori]] | [[English language|English]] | [[Fijian language|Fijian]] | [[Fiji Hindi]] | [[French language|French]] | [[Gilbertese language|Gilbertese]] | [[Hawaiian language|Hawaiian]] | [[Hiri Motu language|Hiri Motu]] | [[Indonesian language|Indonesian]] | [[Japanese language|Japanese]] | [[Māori language|Māori]] | [[Marshallese language|Marshallese]] | [[Nauruan language|Nauruan]] | [[New Zealand Sign Language]] | [[Niuean language|Niuean]] | [[Norfuk]] | [[Palauan language|Palauan]] | [[Pitkern]] | [[Rapa Nui language|Rapa Nui]] | [[Rotuman language|Rotuman]] | [[Samoan language|Samoan]] | [[Spanish language|Spanish]] | [[Tokelauan language|Tokelauan]] | [[Tongan language|Tongan]] | [[Tok Pisin]] | [[Tuvaluan language|Tuvaluan]] }} |unrecognized = |time = [[युटिसी+०९]] ([[पश्चिमी न्युगिनी|पपुवा]], [[पलाउ]]) देखि [[युटिसी-६]] ([[इस्टर टापु]]) (पश्चिम देखि पूर्व) |cities = {{collapsible list| title = ओसिनियाकम सहरहरू | [[सिड्नी]], अस्ट्रेलिया | [[मेलबोर्न]], अस्ट्रेलिया | [[ब्रिसबेन]], अस्ट्रेलिया | [[पर्थ]], अस्ट्रेलिया | [[अकल्यान्ड]], न्युजिल्यान्ड | [[एलिलेड]], अस्ट्रेलिया | [[वेलिङ्टन]], न्युजिल्यान्ड | [[होलोलुलु]], हवाई, संयुक्त राज्य अमेरिका | गोल्ड कोस्ट, अस्ट्रेलिया | [[क्यानबरा|क्यानबेरा]], अस्ट्रेलिया | [[क्राइस्टचर्च]], न्युजिल्यान्ड | [[पोर्ट मोरेस्बी]], पपुवा न्युगिनी | आम्बोन, इन्डोनेसिया | [[टेरनेट]], इन्डोनेसिया| [[जयपुर]], इन्डोनेसिया | [[नुमेआ]], न्यु क्यालेडोनिया | [[सुभा]], फिजी}} |m49 = <code>००९</code> – ओसिनिया<br /><code>००१</code> – [[विश्व]] }} '''ओसिनिया''' एक भौगोलिक क्षेत्र हो जसमा अस्ट्रेलिया, मेलानेसिया, माइक्रोनेसिया र पोलिनेसिया समावेश छन्। <ref name="forei" /> पूर्वी र पश्चिमी गोलार्धमा फैलिएको ओसिनियामा ८,५२५,९८९ वर्ग किलोमिटर (३,२९१,९०३ वर्ग माइल) क्षेत्रफल र ४ करोड १० लाख भन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको भूमि क्षेत्र रहेको छ। महादेशहरूको तुलनामा भू-भागको सबैभन्दा सानो भूभाग ओसिनिया हो र यो [[अन्टार्क्टिका|कुमेरू महादेश]] पछिको जनसङ्ख्यामा दोस्रो सबैभन्दा सानो क्षेत्र हो। ओसिनियामा अस्ट्रेलिया, न्यु क्यालेडोनिया, न्युजिल्यान्ड, फ्रान्सेली पोलिनेसिया र हवाईका उच्च विकसित र विश्वव्यापी रूपमा प्रतिस्पर्धी वित्तीय बजारहरूबाट अर्थव्यवस्थाहरूको विविध मिश्रण रहेको छ जुन जीवन र [[मानव विकास सूचकाङ्क]]को गुणस्तरमा उच्च स्थानमा रहेको छ।<ref name="worlda" /><ref name="herita" /> पपुवा न्युगिनी, इन्डोनेसियाली न्युगिनी, किरिबाटी, भानुआटु र टुभालु जस्ता कम विकसित अर्थव्यवस्थाहरू भएका मुलुकहरू पनि यस अन्तर्गत पर्दछन्।<ref name="imforg" /> पलाउ, फिजी र टोङ्गा जस्ता प्रशान्त टापुहरूको मध्यम आकारको अर्थव्यवस्था पनि समावेश छ। <ref name="undporg" />ओसिनियाको सबैभन्दा ठूलो र धेरै जनसङ्ख्या भएको देश [[अस्ट्रेलिया]] हो भने यहाँको सबैभन्दा ठूलो सहर सिड्नी हो। <ref name="dfatgov" /> अस्ट्रेलिया, न्यु गिनी र पूर्वतिरका ठूलाठूला टापुहरूमा बसोबास गर्ने पहिलो मानिसहरू ६०,००० वर्षअघि यहाँ आइपुगेका थिए। सोह्रौँ शताब्दीदेखि पहिलो पटक युरोपेलीहरूले ओसिनियाको अन्वेषण गरेका थिए। सन् १५१२ देखि १५२६ को बीचमा पोर्तुगाली अन्वेषकहरू तानिम्बर टापु, केही क्यारोलियाली टापुह र पश्चिमी पापुआ न्यु गिनी आएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.co.uk/2019/02/aboriginal-australians|title=Aboriginal Australians|date=8 February 2019|website=National Geographic}}</ref> अठारौँ शताब्दीको पहिलो यात्रामा जेम्स कुक, जो पछि अत्यन्त विकसित हवाई टापुमा पुगेका थिए र पछि उनी ताहिती पुग्दै पहिलो पटक अस्ट्रेलियाको पूर्वी तटको अन्वेषण गर्न सफल भएका थिए। <ref name="foundi" />प्रशान्त मोर्चाले [[दोस्रो विश्वयुद्ध]] ताका, मुख्यतया [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र अस्ट्रेलियाबीच र अक्ष शक्ति जापानबीच ठूलो कदम चालेको थियो। त्यसपछिका शताब्दीहरूमा युरोपेली बासिन्दाहरूको आगमनले गर्दा ओसिनियाको सामाजिक तथा राजनैतिक परिदृश्यमा उल्लेखनीय परिवर्तन आएको थियो।<ref name="dimens333" /> समकालीन समयमा राष्ट्रिय झन्डाहरूबारे झन्-झनै चर्चा बढ्दै गएको छ र कोही-कोही ओसिनियालीहरूले आफ्नो विशिष्ट तथा व्यक्तिगत चिनारी प्रदर्शन गर्ने इच्छा राखेका छन्।<ref name="oceanart" /> आदिवासी अस्ट्रेलियालीहरूको शैलकला विश्वको सबैभन्दा लामो निरन्तर अभ्यास गरिएको कलात्मक परम्परा हो। पपुवामा अवस्थित पुन्चाक जया ४,८८४ मिटर अग्लो ओसिनियाको सर्वोच्च शिखर हो। अधिकांश महासागरीय देशहरू बहुदलीय प्रतिनिधि संसदीय लोकतन्त्रहरू हुन्। प्रशान्त द्वीप राष्ट्रहरूका लागि पर्यटन आयको ठूलो स्रोत भएको छ। <ref name="newpol162" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{sisterlinks|voy=Oceania|ओसिनिया}} * {{curlie|Regional/Oceania|ओसिनिया}} * [http://travel.nationalgeographic.com/travel/continents/australia-oceania/ "अस्ट्रेलिया र ओसिनिया"] [http://travel.nationalgeographic.com/ नेसनल जियोग्राफिक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003132349/http://travel.nationalgeographic.com/ |date=2008-10-03 }}बाट [[श्रेणी:ओसिनिया| ]] [[श्रेणी:एसिया-प्रशान्त]] [[श्रेणी:प्रशान्त महासागर]] [[श्रेणी:दक्षिणध्रुवीय महासागर]] [[श्रेणी:हिन्द महासागर]] 0ls6qp8glvuf2n2mwzq3818icvkrif8 0 33134 1357566 1351694 2026-06-03T09:10:50Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357566 wikitext text/x-wiki {{बारेमा|[[रुकुम जिल्ला|पश्चिम रुकुम]]को एक नगरपालिका|[[दैलेख जिल्ला]]को नगरपालिकाको लागि|आठबीस नगरपालिका}} {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |name = आठबिसकोट |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = [[नगरपालिका]] |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = |image_caption = |image_size = 300 |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Nepal Karnali Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300px |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति |coordinates = {{coord|28.80|82.39|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[पश्चिम रुकुम जिल्ला]]<ref>{{Cite web |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=23083 |title= निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण सम्बन्धि सूचना |website=नेपाल राजपत्र |date=वि.सं. २०७४ भदौ १५ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २५}}</ref> |<!-- Politics --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-6/district-western-rukum/aathbiskot?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = |leader_title = [[नगरप्रमुख]] |leader_name = रवि केसी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |leader_title1 = [[उपप्रमुख]] |leader_name1 = धनकुमारी शाही <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापना |established_date = २०७३ फागुन २७ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 560.34 |area_rank = |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=5&district=53&municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_footnotes = |population_note = |population_total = 35917 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +०५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_codes = +९७७-८८ |blank_name =केन्द्र |blank_info =साविक [[आठबिसकोट नगरपालिका|आठबिसकोट]] गाविसको कार्यालय |website = {{URL|aathbiskotmun.gov.np}} |footnotes = }} '''आठविसकोट नगरपालिका''' नेपालको [[कर्णाली प्रदेश]]को [[रुकुम जिल्ला|पश्चिम रुकुम जिल्ला]]को एक नगरपालिका हो। यस नगरपालिकाको स्थापना २०७३ सालमा भएको थियो। यस नगरपालिकालाई आथबिसकोट, [[आठबिस डाँडागाउँ|आठबीस डाँडागाउँ]], [[घेत्मा]], [[मग्मा]], [[गोतामकोट]] र [[स्यालाखादी]]का पूर्व [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरू गाभेर स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=आठविसकोट नगरपालिकाको संक्षिप्त परिचय|url=http://aathbiskotmun.gov.np/content/आठविसकोट-नगरपालिकाको-संक्षिप्त-परिचय-0|publisher=नगर कार्यपालिकाको कार्यालय, आठविसकोट, रुकुम पश्चिम ६ नं. प्रदेश, नेपाल|access-date=1 May 2018|language=नेपाली}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180427095046/http://www.aathbiskotmun.gov.np/content/%E0%A4%86%E0%A4%A0%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%9F-%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF-0 |date=27 April 2018 }}</ref> रुकुम (पश्चिम) का ६ वटा स्थानीय तहहरूमध्ये जनसङ्ख्या र क्षेत्रफल दुवै आधारमा ठूलो स्थानीय तहको रूपमा आठविसकोट नगरपालिका रहेको छ। आठबिसकोट नगरपालिकाको क्षेत्रफल ५६०.३४ वर्ग किलोमिटर रहेको छ जुन क्षेत्रफलको हिसाबले देशकै दोस्रो ठूलो हो। यो रुकुम जिल्लाको उत्तरपश्चिममा [[ठूली भेरी|ठुलीभेरी]] नदीको किनारमा अवस्थित छ आठबिसकोटको ठुलाकोट मध्यकालीन [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] राज्य [[आठबीस राज्य|आठबिस]] को राजधानी थियो । बि.स.१६०० सालमा रुकुमे राजा दारे जैतम का छोरा कालु बमले दरवार बनाई राज्य स्थापना गरेका थिए । यिनै कालु बमका बाह्रौ पुस्ताका राजा [[रणउद्दीमशाही|रणउद्दीम शाही]]का पालामा बि.स. १८४३ सालमा [[आठबीस राज्य|आठबिस]] राज्य नेपालमा बिलय भएको थियो भन्ने कुरा बंशावलीमा उल्लेख छ ।राजा काटिएकाले यस क्षेत्रको रेखदेख गर्न सेरो खारो खाने गरी राजाका भैयाद पर्ने [[हित]] कल्चु शाही र दण्ड उठती खान पाउने गरी धन्नु मल्ललाई नियुक्त गरियो । रुकुममा राजा काटी राजा कहलिएका श्रीदत्त शाही र राजकुमार विभूती शाहीलाई गोर्खालिले धपाएपछी विभूती शाही आफ्ना भाइसहित मुसिकोट भण्डारीकाडामा बसेका थिए । जुम्ली शोभान शाहीका दूतसङ्ग विभूति शाहीको भेट भयो । आफ्ना सगोत्रीय आठबिसे राजा रणउद्दिम शाही काटिएकाले शोभान शाहीको मद्दतले आफू आठबिसे राजाको हकदार हुने सपना विभूती शाहीले देखे । [[राजकुमार]] [[विभूति शाही]]ले आठबिस राज्य फिर्ता लिन जुम्लाका शोभान शाहीसङ्ग मिलेर वि. स. १८४६ मा बिद्रोह गरे तर सफल हुन सकेनन् र विभूती शाही जोगीको भेष धारण गरेर भागे भन्ने कुरा स्थानीयले बताउँछन् । करीब १२ वर्ष पछि आम माफी पाई [[आठबीस राज्य|आठबिस]] फर्की घरजम गरी बसेको कुरा स्थानीय एक बृद्ध [[गौतम]] थरका [[ब्राह्मनले|ब्राह्मनको]] टिपोटमा उल्लेख छ। == जनसङ्ख्या == [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार सुनवल नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ३५,९१७ रहेको छ भने यहाँ ७,५५३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ आठबिसकोट नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[स्यालाखादी]] (८-९) || १२६४ || ३६.५४ || ३४.५९ |- | २ || [[स्यालाखादी]] (१-२, ६-७) || १७४४ || १००.५८ || १७.३४ |- | ३ || [[स्यालाखादी]] (३–५) || १८७४ || २६.६९ || ७०.२१ |- | ४ || [[गोतामकोट]] (१–३) || २२२४ || २२.७९ || ९७.५९ |- | ५ || [[गोतामकोट]] (४–६) || २८९२ || २२.२२ || १३०.१५ |- | ६ || [[गोतामकोट]] (७–९) || २३९४ || २२८.७ || १०.४७ |- | ७ || [[आठबिसकोट नगरपालिका|आठबिसकोट]] (३, ५) || १९१२ || १५.१२ || १२६.४६ |- | ८ || [[आठबिसकोट नगरपालिका|आठबिसकोट]] (४,८) || १७२३ || १४.३ || १२०.४९ |- | ९ || [[आठबिसकोट नगरपालिका|आठबिसकोट]] (२,६-७) || ३४०४ || १०.४२ || ३२६.६८ |- | १० || [[आठबिसकोट नगरपालिका|आठबिसकोट]] (१,९) र [[मग्मा]] (७, ८) || ३२९२ || २०.३५ || १६१.७७ |- | ११ || [[आठबिस डाँडागाउँ]] (१–५) || ४९४२ || १७.३९ || २८४.१८ |- | १२ || [[आठबिस डाँडागाउँ]] (६–९) || ३२८९ || १५.८८ || २०७.१२ |- | १३ || [[घेत्मा]] (४–७) || २०५५ || ९.७३ || २११.२० |- | १४ || [[घेत्मा]] (१–३, ८-९) || २९०८ || १९.६३ || १४८.१४ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''३५,९१७''' || '''५६०.३४''' || '''६४.१०''' |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{पश्चिम रुकुम जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:पश्चिम रुकुम जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] 1p4a7d1eckjoniw2csk4so1j8t6wpsq 0 33844 1357519 1348279 2026-06-03T08:31:37Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357519 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|प्राचीन युनानी दार्शनिक र विद्वान् (३८४–३२२ ईसा पूर्व)}} {{Infobox philosopher | name = अरस्तु | image = Aristotle Altemps Inv8575.jpg | caption = [[लिसिप्पस]]द्वारा बनाइएको अरस्तुको युनानी कांस्य मूर्ति ({{अन्दाजी|३३० ईसा पूर्व}}) को रोमन प्रतिलिपि (मार्बलमा) | birth_date = ३८४ ईसा पूर्व | birth_place = [[स्टागिरा (प्राचीन सहर)|स्टागिरा]], खाल्किडियाली लिग | death_date = {{nowrap|३२२ ईसा पूर्व (उमेर ६१–६२)}} | death_place = [[खालकिस]], [[युबिए]], [[मेसोडोनिया (प्राचीन अधिराज्य)|प्राचीन मेसोडोनियाली अधिराज्य]] | education = [[प्लेटोको एकेडेमी]] | era = [[प्राचीन युनानी दर्शन]] | region = [[पाश्चात्य दर्शन]] | school_tradition = [[परिधिय विद्यालय]] | notable_students = [[सिकन्दर महान|अलेक्जेन्डर महान]], [[थिओफ्रेस्टस]], [[अरिस्टोक्सोनस]] | main_interests = {{Flatlist}} * [[तर्कशास्त्र]] * [[प्राकृतिक दर्शन]] * [[तत्वमीमांसा]] * [[नीतिशास्त्र]] * [[राजनीति]] * [[भाषणकला]] * [[काव्य शास्त्र]] {{Endflatlist}} | notable_ideas = [[अरस्तुवाद]] {{collapsible list | title=सैद्धान्तिक दर्शन | [[अरस्तुको तर्कशास्त्र]], [[न्यायवाक्य]] | [[चार कारणहरू]] | [[पदार्थ स्वरूप]], [[पदार्थ सिद्धान्त|पदार्थ]], [[सार]], [[आकस्मिकता]] | [[क्षमता र वास्तविकता]] | [[विश्वव्यापी सिद्धान्त]] | [[अचल गतिदाता]] }} {{collapsible list | title=प्राकृतिक दर्शन | [[अरस्तुको जीवविज्ञान]] | [[अरस्तुको भौतिक विज्ञान]] | [[सामान्य ज्ञान]] | [[संसारको अनन्तता]] | [[पाँच ज्ञानेन्द्रिय]] | [[तत्वहरूको सिद्धान्त]], [[इथर]] | [[विवेकशील प्राणी]] }} {{collapsible list | title=व्यावहारिक दर्शन | [[अरस्तुको नीतिशास्त्र]] | [[विरेचन]] | [[परामर्शदात्री]] र [[न्यायिक भाषणकला]] [[भाषणकला]] | [[राज्यको मोडलको रूपमा परिवार]] | [[मध्यम मार्ग]] | [[किक्लोस]] | [[महानता]] | [[अनुकरण]] | [[प्राकृतिक दासता]] | [[बौद्धिक गुणहरू]]: [[सोफिया (बौद्धिकता)|सोफिया]], [[एपिस्टेम]], [[नुस]], [[विवेक]], [[कला (दर्शन)|कला]] | [[अनुनयका मोडहरू]]: [[इथोस]], [[लोगोस]], [[पाथोस]] | [[अरस्तुको महिलाहरूप्रति दृष्टिकोण]] }} | notable_works = {{Flatlist}} * ''[[ओर्गेनान]]'' * [[भौतिक शास्त्र (अरस्तु)|''भौतिक शास्त्र'']] * [[तत्वमीमांसा (अरस्तु)|''तत्वमीमांसा'']] * [[राजनीति (अरस्तु)|''राजनीति'']] * [[भाषणकला (अरस्तु)|''भाषणकला'']] * [[काव्यशास्त्र (अरस्तु)|''काव्यशास्त्र'']] {{Endflatlist}} | native_name = {{nobold|Ἀριστοτέλης}} | native_name_lang = el}} '''अरस्तु''' ({{भाषा-प्राचीन युनानी|Ἀριστοτέλης|}} ३८४–३२२ ईसा पूर्व) एक प्राचीन युनानी दार्शनिक तथा महान विद्वान् थिए। उनका लेखहरूले [[प्राकृतिक विज्ञान]], [[दर्शन]], [[भाषाविज्ञान]], [[अर्थशास्त्र]], [[राजनीति]], [[मनोविज्ञान]] र [[कला]] लगायतका विस्तृत विषयहरूलाई समेटेका छन्। [[एथेन्स]]को लाइसियममा [[परिधिय दर्शन विद्यालय]]को संस्थापकको रूपमा, उनले व्यापक रूपमा [[अरस्तुवादी]] परम्पराको सुरुवात गरेका थिए जसले आधुनिक [[विज्ञान]]को विकासको लागि आधार तयार गरेको थियो। अरस्तुको जीवनको बारेमा थोरै मात्र जानकारी उपलब्ध छ। उनको जन्म शास्त्रीय कालमा उत्तरी युनानको स्टागिरा सहरमा भएको थियो। उनका बुबा, [[निकोमाकस]]को मृत्यु अरस्तु आफ्नो बाल्यकालमै छँदै भएको र उनलाई एक संरक्षकले हुर्काएका थिए। करिब १८ वर्षको उमेरमा, उनी एथेन्समा [[प्लेटो]]को [[प्लेटोको एकेडेमी|एकेडेमी]]मा भर्ना भए र ३७ वर्षको उमेर ({{circa| ३४७ ईसा पूर्व}}) सम्म त्यहाँ बसेका थिए। प्लेटोको मृत्युको केही समयपछि, अरस्तुले एथेन्स छाडेर मेसोडनका फिलिप द्वितीयको अनुरोधमा ३४३ ईसा पूर्वदेखि उनका छोरा [[सिकन्दर महान|अलेक्जेन्डर महान]]लाई पढाउन थालेका थिए। उनले लाइसियममा एउटा पुस्तकालय स्थापना गरे जसले उनलाई [[प्यापिरस]] स्क्रोलहरूमा आफ्ना सयौँ पुस्तकहरू लेख्न मद्दत गरेको थियो। अरस्तुले प्रकाशनका लागि धेरै मात्र ग्रन्थहरू र संवादहरू लेखेका भएतापनि उनका मूल कार्यहरूको लगभग एक तिहाइ अंशहरू मात्र जीवित छन् जसमध्ये कुनै पनि प्रकाशनको उद्देश्यले लेखिएका थिएनन्। अरस्तुले आफूभन्दा अघि विद्यमान विभिन्न दर्शनहरूको एक जटिल संश्लेषण प्रदान गरेका थिए। उनका शिक्षा र अनुसन्धानका विधिहरूले विश्वभर महत्त्वपूर्ण प्रभाव पारेका छन् र आज पनि दार्शनिक चर्चाको विषय बनिरहेका छन्। अरस्तुका विचारहरूले मध्ययुगीन विद्वानहरूमा गहिरो रूपमा प्रभाव पारेको थियो। उनको भौतिक विज्ञानको प्रभाव उत्तर-प्राचीन काल र प्रारम्भिक मध्य युगदेखि [[पुनर्जागरण]]सम्म फैलिएको प्रबुद्धता काल र शास्त्रीय मेकानिक्स जस्ता सिद्धान्तहरू विकास नभएसम्म यसलाई व्यवस्थित रूपमा विस्थापित गरिएको थिएन। उनले मध्य युगमा यहुदी-इस्लामी दर्शनहरूका साथै इसाई धर्मशास्त्रमा, विशेषगरी प्रारम्भिक चर्चको [[नव-प्लोवाद]] र [[क्याथोलिक चर्च]]को विद्वतावादी परम्परालाई प्रभाव पारेका थिए। अरस्तुलाई मध्ययुगीन मुसलमान विद्वानहरूमाझ "प्रथम शिक्षक" का रूपमा र [[थोमस एक्विनास]] जस्ता मध्ययुगीन इसाईहरूमाझ "दार्शनिक" का रूपमा मात्र सम्मान गरिएको थियो, जबकि कवि [[दान्ते अलिगियरी|दान्ते]]ले उनलाई "जान्नेहरूको गुरु" भनेका थिए। उनलाई पहिलो [[वैज्ञानिक]]को रूपमा पनि चिनिन्छ। उनका कृतिहरूमा तर्कशास्त्रको सबैभन्दा पुरानो ज्ञात व्यवस्थित अध्ययन समावेश छ, जसलाई [[पिटर एबोलार्ड]] र [[जँ ब्युरिदाँ]] जस्ता मध्ययुगीन विद्वानहरूले अध्ययन गरेका थिए। तर्कशास्त्रमा उनको प्रभाव १९औँ शताब्दीसम्म जारी रहेको थियो। यसका साथै, उनको नीतिशास्त्र सधैँ प्रभावशाली रहेतापनि [[गुण नीतिशास्त्र]]को आधुनिक आगमनसँगै यो पुन: नयाँ चासोको विषय बनेको छ। == जीवन == सामान्यतया अरस्तुको जीवनी राम्रोसँग स्थापित छैनन्। प्राचीन समयमा लेखिएका उनीसँग सम्बन्धित जीवनीहरू प्रायः अनुमानित छन् भने इतिहासकारहरू केही मुख्य बुँदाहरूमा मात्र सहमत छन्।{{efn-ua|हेर्नुहोस् {{harvnb|Shields|2012|pp=3–16}}। {{harvnb|Blits|1999|p=58}} अरस्तुको जीवनको बारेमा धेरैजसो जानकारी [[डायोजिनिस लार्टियस]] को ''[[प्रसिद्ध दार्शनिकहरूको जीवन र विचारहरू]]'' बाट लिइएको हो, जसले फेरि पुराना र अहिले हराइसकेका स्रोतहरूबाट सामग्री सापट लिएको थियो। {{harvnb|Düring|1957}} ले अरस्तुका प्राचीन जीवनीहरूलाई समेटेको छ।}} अरस्तुको जन्म ईसापूर्व ३८४ मा{{efn-ua|यी मितिहरू (ओलम्पियाड वर्ष ३८४/३८३ ईसापूर्वको पहिलो आधा, र ३२२ मा डेमोस्थेनेसको मृत्यु हुनुभन्दा केही समय अघि) सही हुन् भन्ने कुरा [[अगस्ट बोएक]] (''Kleine Schriften'' VI 195) द्वारा देखाइएको थियो; इन्गेमार ड्युरिङ, ''प्राचीन जीवनी परम्परामा अरस्तु'', गोटेबोर्ग, १९५७, {{p.|२५३}}}} [[स्टागिरा (प्राचीन सहर)|स्टागिरा]], खाल्किडियाली लिगमा भएको थियो,<ref>{{harvnb|Anagnostopoulos|2013|p=3}}; {{harvnb|Shields|2012|p=3}}; {{harvnb|Blits|1999|p=58}}; {{harvnb|Aristotle (Greek philosopher)}}</ref> जुन आधुनिक [[थेसालोनिकी]]बाट करिब ५५ किलोमिटर (३४ माइल) पूर्वमा पर्दछ।<ref>{{harvnb|McLeisch|1999|p=5}}; {{harvnb|Hazel|2013|p=36}}</ref>{{sfn|Aristoteles-Park in Stagira}} उनी [[निकोमाकस (अरस्तुका पिता)|निकोमाकस]] का छोरा थिए जो मेसेडोनका [[एमिन्टास तृतीय|राजा एमिन्टास]]का निजी चिकित्सक थिए।<ref>{{harvnb|Ogden|2024|p=32}}; {{harvnb|Anagnostopoulos|2013|p=3}}; {{harvnb|Shields|2012|p=5}}; {{harvnb|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}; {{harvnb|Hazel|2013|p=36}}; {{harvnb|Nawotka|2009|p=40}}</ref> र उनकी आमा फेस्टिस [[चाल्सिस]]को [[युबोआ]]की थिइन्।<ref>{{harvnb|Anagnostopoulos|2013|pp=4}}; {{harvnb|Shields|2012|p=5}}; {{harvnb|Hazel|2013|pp=36–37}}; {{harvnb|Reeve|Miller|2015|p=250}}</ref> निकोमाकस [[एस्क्लेपियाडे]]को चिकित्सा सङ्घका सदस्य भएको बताइन्छ र सम्भवतः अरस्तुको जीवविज्ञान र औषधि विज्ञानमा प्रारम्भिक रुचिको श्रेय उनलाई नै जान्छ।<ref>{{harvnb|Anagnostopoulos|2013|pp=4–5}}; {{harvnb|Shields|2012|p=5}}; {{harvnb|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}; {{harvnb|Lloyd|Brunschwig|Pellegrin|2000|p=554}}</ref> प्राचीन परम्परा अनुसार अरस्तुको परिवार पौराणिक चिकित्सक [[एस्क्लेपियस]] र उनका छोरा [[माचाओन (पौराणिक कथा)|माचाओन]]का सन्तान मानिन्थे।<ref>{{harvnb|Lloyd|Brunschwig|Pellegrin|2000|pp=554–555}}; {{harvnb|Hall|2018|p=40}}</ref> अरस्तु सानै हुँदा उनका बुबा-आमा दुवैको मृत्यु भएको र [[प्रोक्सेनस]] उनका संरक्षक बनेका थिए।<ref>{{harvnb|Hall|2018|p=14}}; {{harvnb|Anagnostopoulos|2013|p=4}}; {{harvnb|Shields|2012|p=5}}</ref> अरस्तुको बाल्यकालको बारेमा थोरै जानकारी मात्र बाँकी भएतापनि उनले सम्भवतः केही समय मेसेडोनियाको राजधानीमा बिताएका थिए जहाँ उनले [[आर्गेड वंश|मेसेडोनियाली राजतन्त्र]]सँग आफ्नो पहिलो सम्बन्ध बनाएका थिए।<ref>{{harvnb|Anagnostopoulos|2013|page=4}}; {{harvnb|Hazel|2013|p=37}}; {{harvnb|Shields|2012|p=5}}</ref> [[File:20160518 092 mieza nympheum.jpg|thumb|upright=1.2|[[मिजा, मेसेडोनिया|मिजा]], [[मेसेडोनिया, युनान]]मा अरस्तुको विद्यालय]] सत्र वा अठार वर्षको उमेरमा अरस्तु आफ्नो शिक्षा जारी राख्न [[शास्त्रीय एथेन्स|एथेन्स]] गएका र त्यहाँ उनी [[प्लेटोको एकेडेमी]]मा भर्ना भएका थिए।<ref>{{harvnb|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}; {{harvnb|Blits|1999|p=58}}</ref> पछि अरस्तु एक विशिष्ट अन्वेषक र व्याख्याताको रूपमा प्रख्यात भए र उनका गुरु [[प्लेटो]]ले उनलाई "विद्यालयको दिमाग" भन्ने उपनाम दिएका थिए।{{sfn|Hazel|2013|p=37}} एथेन्समा, उनले सम्भवतः [[इल्युसिनियन रहस्य]]को अनुभव गरे किनभने उनले त्यहाँ देखिने दृश्यहरूको वर्णन गर्दै लेखेका छन्, "अनुभव गर्नु नै सिक्नु हो" ({{lang|grc|παθεĩν μαθεĩν}})।{{sfn|Evans|2006|p=18}} अरस्तु प्लेटोको मृत्युपछि ईसापूर्व ३४८/४७ मा एथेन्स छोड्नु अघि करिब बीस वर्षसम्म त्यहाँ रहेका तिए।<ref>{{harvnb|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}; {{harvnb|Hazel|2013|p=37}}</ref> उनको प्रस्थानको बारेमा परम्परागत कथाले वर्णन गसेअनुसार, प्लेटोका भतिजा [[स्प्युसिपस]]ले एकेडेमीको नियन्त्रण लिएपछि उनी त्यहाँको दिशाबाट निराश थिए, यद्यपि एथेन्समा मासेडोनिया विरोधी भावनाले उनको निर्णयलाई प्रभाव पारेको हुन सक्छ भन्ने धारणा पनि रहेको छ।{{sfn|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}{{sfn|Aristotle|1984|pp=Introduction}} अरस्तु [[जेनोक्रेट्स]]सँग [[आनातोलिया]]को [[आसोस]]मा गए जहाँ उनलाई उनका पूर्व सहपाठी [[हर्मियास]]ले निम्तो दिएका थिए। उनी त्यहाँ केही वर्ष बसे र हर्मियासको मृत्युको आसपासमा त्यहाँबाट बिदा भएका थिए।{{efn-ua |{{harvnb|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}} ले हर्मियासको मृत्यु ईसापूर्व ३४५ मा भएको लेखेका छन्; {{harvnb|Hazel|2013|p=37}} ले हर्मियासको मृत्यु ईसापूर्व ३४२ मा भएको भन्छन् जुन वर्ष अरस्तु मासेडोन फर्केका थिए, जबकि {{harvnb|Nawotka|2009|p=40}} ले हर्मियास ईसापूर्व ३४१ मा पक्राउ परेको उल्लेख गरेका छन्।}} आसोसमा रहँदा, अरस्तु र उनका सहकर्मी [[थियोफ्रास्टस]]ले [[वनस्पति विज्ञान]] र [[सामुद्रिक जीवविज्ञान]] मा व्यापक अनुसन्धान गरेका थिए जसलाई उनीहरूले पछि नजिकैको टापु [[लेसबोस]]मा जारी राखेका थिए।<ref>{{harvnb|Shields|2012|p=6}}; {{harvnb|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}; {{harvnb|Hazel|2013|p=37}}</ref> यस समयमा, अरस्तुले हर्मियासकी धर्मपुत्री तथा भतिजी [[पायथियास]]सँग विवाह गरेका थिए भने उनीहरूका एक छोरी थिइन् जसको नाम पनि पायथियास राखिएको थियो।{{sfn|Shields|2012|p=6}} [[File:Universal manual of ready reference - antiquities, history, geography, biography, government, law, politics, industry, invention, science, religion, literature, art, education and miscellany (1904) (14590266027).jpg|thumb|left|upright=0.8|"अरस्तुले अलेक्जेन्डरलाई पढाउँदै" (सन् १८९५), जिन लियोन गेरोम फेरिसद्वारा]] ईसापूर्व ३४३/४२ मा अरस्तुलाई [[मेसेडनका फिलिप द्वितीय]]ले उनका १३ वर्षीय छोरा [[सिकन्दर महान|अलेक्जेन्डर]]को शिक्षक बन्न [[पेला]]मा निमन्त्रणा गरेका थिए।<ref>{{harvnb|Wu|2022|p=71}}; {{harvnb|Worthington|2014b|pp=69–70}}; {{harvnb|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}; {{harvnb|Shields|2012|pp=6–7}}; {{harvnb|Nawotka|2009|p=39}}; {{harvnb|Green|1991|p=54}}</ref> यो छनोट सम्भवतः अरस्तुको परिवारको मेसेडोनियाली राजवंशसँगको सम्बन्धले प्रभावित थियो।<ref>{{harvnb|Ogden|2024|p=32}}; {{harvnb|Shields|2012|p=5}}; {{harvnb|Nawotka|2009|pp=39–40}}; {{harvnb|Lloyd|Brunschwig|Pellegrin|2000|p=555}}</ref> अरस्तुले अलेक्जेन्डरलाई पेला नजिकैको शाही सम्पत्ति, [[निम्फ]]हरूको बगैँचामा रहेको [[मिजा (मासेडोनिया)|मिजा]]को निजी विद्यालयमा पढाएका थिए।<ref>{{harvnb|Ogden|2024|p=32}}; {{harvnb|Worthington|2014a|p=34}}; {{harvnb|Shields|2012|p=7}}; {{harvnb|Nawotka|2009|p=39}}</ref> अलेक्जेन्डरको शिक्षामा सम्भवतः [[नीतिशास्त्र]] र [[राजनीति]] जस्ता धेरै विषयहरू समावेश थिए भने यसका साथै<ref>{{harvnb|Wu|2022|p=71}}; {{harvnb|Nawotka|2009|p=40}}</ref> साथै [[युरिपिडिस]] र [[होमर]] जस्ता मानक साहित्यिक ग्रन्थहरू पनि थिए।<ref>{{harvnb|Hornblower|2002|p=91}}; {{harvnb|Hazel|2013|p=37}}</ref> यो अरस्तुको मासेडोनियाली दरबारमा बस्दा, [[टोलेमी प्रथम सोतर|टोलेमी]] र [[क्यासेन्डर]] जस्ता अन्य प्रमुख कुलीनहरूले पनि कहिलेकाहीँ उनका प्रवचनहरूमा भाग लिन्थे भन्ने सम्भावना रहन्छ।<ref>{{harvnb|Worthington|2014a|pp=34–35}}; {{harvnb|Nawotka|2009|pp=41–42}}; {{harvnb|Green|1991|pp=58–59}}</ref> अरस्तुले अलेक्जेन्डरलाई पूर्वी विजयतर्फ प्रोत्साहित गरेका र [[अकेमेनिड साम्राज्य|पर्सा]] तर्फको उनको आफ्नै दृष्टिकोण कडा रूपमा [[नृवंशकेन्द्रित]] थियो। एक प्रसिद्ध उदाहरणमा, उनले अलेक्जेन्डरलाई "युनानीहरूका लागि नेता र बर्बरहरूका लागि तानाशाह" बन्न सल्लाह दिएका छन्।<ref>{{harvnb|Green|1991|pp=58–59}}; {{harvnb|Worthington|2014b|p=96}}</ref> अरस्तुको संरक्षणमा अलेक्जेन्डरको शिक्षा सम्भवतः केही वर्ष मात्र रह्यो, किनकि लगभग १६ वर्षको उमेरमा उनी पेला फर्किएका र उनका पिता फिलिपद्वारा उनलाई (अलेक्जेन्डर) मेसेडोनको प्रतिनिधि नियुक्त गरिएको थियो।<ref>{{harvnb|Worthington|2014b|p=97}}; {{harvnb|Hazel|2013|p=37}}</ref> यस समयमा, अरस्तुले अलेक्जेन्डरलाई ''[[इलियड]]'' को एक टिप्पणी गरिएको प्रतिलिपि उपहार दिएका थिए, जुन अलेक्जेन्डरको सबैभन्दा बहुमूल्य सम्पत्ति मध्ये एक बनेको भनिन्छ।<ref>{{harvnb|Ogden|2024|p=32}}; {{harvnb|Worthington|2014b|pp=97, 186}}; {{harvnb|Nawotka|2009|p=40}}</ref> विद्वानहरूको अनुमान अनुसार, अरस्तुका अहिले हराइसकेका दुई कृतिहरू, ''अन किङसिप'' र ''अन बिहाफ अफ द कोलोनिज'', उनले युवा राजकुमारका लागि रचना गरेका थिए।<ref>{{harvnb|Ogden|2024|p=32}}; {{harvnb|Hazel|2013|p=37}} ले वैकल्पिक अनुवाद ''अन मोनार्की'' र ''कोलोनिस्ट्स'' प्रदान गर्दछ</ref> अरस्तु ईसापूर्व ३३६ मा फिलिप द्वितीयको हत्या भएको एक वर्षपछि दोस्रो र अन्तिम पटक एथेन्स फर्के।{{sfn|Shields|2012|p=7}} एक [[मेन्टिक (विदेशी निवासी)|मेट्रिक]] को रूपमा, अरस्तुले एथेन्समा सम्पत्ति राख्न पाउँदैनथे र त्यसैले उनले [[लाइसियम (शास्त्रीय)|लाइसियम]] भनिने भवन भाडामा लिएका थिए (जसको नाम [[अपोलो]] 'लाइकियोस' को पवित्र [[उपवन]] को नाममा राखिएको थियो), जसमा उनले आफ्नै विद्यालयको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{harvnb|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}; {{harvnb|Hazel|2013|p=37}}; {{harvnb|Shields|2012|p=7}}</ref> उक्त भवनमा एउटा [[जिम्नासियम (प्राचीन युनान)|जिम्नासियम]] र [[स्तम्भपथ]] ({{Transliteration|grc|peripatos}}) समावेश थियो, जसबाट विद्यालयले ''[[परिधिय दर्शन विद्यालय|परिधिय]]'' नाम प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{harvnb|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}; {{harvnb|Hazel|2013|p=37}}</ref> अरस्तुले अघिल्ला बाह्र वर्षहरूसम्म विद्यालयमा पाठ्यक्रम र अनुसन्धान सञ्चालन गरेका थिए। उनले प्रायः विशिष्ट विद्यार्थीहरूको सानो समूहलाई व्याख्यान दिन्थे र तिनीहरूमध्ये केही, जस्तै [[थियोफ्रास्टस]], [[रोड्सका युडेमस|युडेमस]] र [[एरिस्टोक्जेनस]]सँग मिलेर अरस्तुले एक ठूलो पुस्तकालय निर्माण गरे जसमा पाण्डुलिपि, नक्सा र सङ्ग्रहालयका वस्तुहरू समावेश थिए।<ref>{{harvnb|Shields|2012|p=7}}; {{harvnb|Nussbaum|Osborne|2014|p=73}}; {{harvnb|Hazel|2013|p=37}}</ref> एथेन्समा रहँदा, उनकी पत्नी पायथियासको मृत्यु भएको र अरस्तु स्टागिराकी [[हर्पिलिस]]सँग सम्बन्धमा रहेका थिए। उनीहरूको एउटा छोरा थियो जसको नाम अरस्तुले आफ्ना पिताको नाममा [[निकोमाकस (अरस्तुका छोरा)|निकोमाकस]] राखेका थिए।<ref>{{harvnb|Shields|2012|p=7}}; {{harvnb|Hazel|2013|p=37}}</ref> एथेन्सको यो अवधि, ईसापूर्व ३३५ र ३२३ को बीचमा, अरस्तुले आफ्ना धेरै दार्शनिक कृतिहरू रचना गरेको मानिन्छ।<ref>{{harvnb|Shields|2012|p=7}}; {{harvnb|Russell|1972}}</ref> उनले धेरै संवादहरू लेखे, जसमध्ये केही अंशहरू मात्र बाँकी छन्। बाँकी रहेका कृतिहरू [[निबन्ध]]को रूपमा छन् र ती धेरैजसो व्यापक प्रकाशनका लागि लक्षित थिएनन्; तिनीहरू सामान्यतया उनका विद्यार्थीहरूका लागि व्याख्यान सहायता मानिन्छन्। उनका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण निबन्धहरूमा ''[[भौतिक विज्ञान (अरस्तु)|भौतिक]]'', ''[[तत्त्वज्ञान (अरस्तु)|तत्त्वज्ञान]]'', ''[[निकोमेकियन नीतिशास्त्र]]'', ''[[राजनीति (अरस्तु)|राजनीति]]'', ''[[आत्माको परिभाषा]]'' र ''[[काव्यशास्त्र (अरस्तु)|काव्यशास्त्र]]'' समावेश छन्। अरस्तुले "तर्कशास्त्र, तत्वमीमांसा, गणित, भौतिकशास्त्र, जीवविज्ञान, वनस्पति विज्ञान, नीतिशास्त्र, राजनीति, कृषि, चिकित्सा, नृत्य र नाटक" मा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका थिए।{{sfn|Humphreys|2009}} == टिप्पणीहरू == <references group="upper-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links | b=no | n=no | s=Author:Aristotle}} {{wikisource|works=or|lang=el| Αριστοτέλης | Ἀριστοτέλης}} {{Library resources box | by=yes | onlinebooks=yes | others=yes | about=yes | label=Aristotle| viaf= | lcheading= | wikititle= }} * {{PhilPapers|category|aristotle}} * {{InPho | thinker | 2553}} [[श्रेणी:युनानी दार्शनिकहरू]] g1jovmbtspbddksaj8nxpdlziijd8gc 0 34104 1357452 1153526 2026-06-03T07:46:09Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357452 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अक्टोबर २०११}} '''अका-बिया''' या '''बिया''' [[अंडमान एवं निकोबार]] द्वीप समूहको एक [[विलुप्त भाषाहरु|विलुप्त भाषा]] हो जुन पश्चिमी एवं दक्षिणी अंडमानको केही [[आदिवासी जनजाति|जनजातिहरू]] द्वारा प्रयोग गरिन्थ्यो। == बाहिरी लिङ्कहरू == * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=abj यस भाषाका बारेमा एथनोलागको रपट] [[श्रेणी:भारतीय भाषाहरु]] [[श्रेणी:भाषाविज्ञान]] [[श्रेणी:भारतमा बोलिने भाषाहरू]] sf9cy6o2iqjd265s95mmojs951rzajl 0 35306 1357505 1330720 2026-06-03T08:22:13Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357505 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = अमिताभ बच्चन | image = Amitabh Bachchan December 2013.png | image_size = | caption = २०१३ मा बच्चन एक अन्तरवार्तामा | birth_name = {{nowrap|अमिताभ हरिवंश राय बच्चन}} | birth_date = {{Birth date and age|१९४२|१०|११|df=yes}} | birth_place = [[प्रयागराज|इलाहाबाद]], [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | residence = [[मुम्बई]] ,[[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | alma_mater = [[शेरवुड कलेज]], [[नैनीताल]]<br>[[किरोरी मल कलेज]], [[दिल्ली विश्वविद्यालय]]<ref>{{ cite news|title=Alumni meet at Kirori Mal College|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/delhi/Alumni-meet-at-Kirori-Mal-College/articleshow/5615636.cms|newspaper=The Times of India|date=February 26, 2010 }}</ref> | occupation = [[अभिनेता]], [[चलचित्र निर्माता|निर्माता]], [[पार्श्व गायक|पार्श्वगायक]] | years_active = सन् १९६९–हाल सम्म | spouse = [[जया बच्चन]] (सन् १९७३–हाल सम्म) | children = {{unbulleted list|[[श्वेता नन्दा]]|[[अभिषेक बच्चन]]}} | parents = [[हरिवंश राई बच्चन]]<br/>[[तेजी बच्चन]] | relatives = अजितभ बच्चन (भाई)<br>[[ऐश्वर्या राय बच्चन]] (छोरा-बुहारी) | awards = [[File:IND Padma Vibhushan BAR.png|30px]] [[पद्म विभूषण]] २०१५<ref>{{cite news|title=Padma Awards 2015|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|accessdate=26 January 2015|agency=Press Information Bureau, Government of India|date=January 25, 2015}}</ref><br>[[File:IND Padma Bhushan BAR.png|30px]] [[पद्म भूषण]] २००१<br>[[File:IND Padma Shri BAR.png|30px]] [[पद्म श्री|पद्मश्री]] १९८४ | website = {{URL|srbachchan.tumblr.com}} | signature = Amitabhbachchanji signature.svg | ethnicity = | nationality = भारतीय | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''अमिताभ बच्चन''' {{IPA-hi|əmɪˈtaːbʱ ˈbəttʃən|IPA}} (जन्म-११ अक्टोबर) भारतीय चलचित्र उद्योग [[बलिउड]]का सबैभन्दा लोकप्रिय अभिनेता हुन्। सन् १९७० को दशकमा उनले ठूलो लोकप्रियता प्राप्त गरे र त्यसबेलादेखि नै भारतीय चलचित्र इतिहासको सबैभन्दा प्रमुख व्यक्तित्व बनेका छन्। बच्चनले आफ्नो कार्याकालमा थुप्रै पुरस्कारकाहरू जितेका छन्, जसमा तीन राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार र बाह्र फिलिमफेयर पुरस्कार समावेश छन्। उनको नाममा सर्वाधिक सर्वश्रेष्ठ अभिनेता फिल्मफेयर पुरस्कारको रेकर्ड छ। अभिनय बाहेक बच्चनले पार्श्वगायक, चलचित्र निर्माता र टेलिभिजन कार्यक्रम प्रस्तुतकर्ता र भारतीय संसदको एक निर्वाचित सदस्यका रूपमा सन् १९८७ देखि १९८४ सम्म भूमिका निर्वाह गरेका थियो। बच्चनको विवाह अभिनेत्री [[जया बच्चन|जया भादुडी]]सँग भएको थियो। उनको दुई सन्तान छन्, श्वेता नन्दा र [[अभिषेक बच्चन]], जुन एक अभिनेता पनि हुन र जसको विवाह [[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]सँग भएको थियो। == प्रारम्भिक जीवन == [[प्रयागराज|इलाहाबाद]], [[उत्तर प्रदेश]]मा जन्मेका अमिताभ बच्चन [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] कायस्थ परिवारका वंश हुन। उनको बुबा, डा. हरिवंश राय बच्चन प्रसिद्ध [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] कवि थिए र उनकी आमा जोड बच्चन [[कराँची|कराची]]को सिख परिवारकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.sugandh.com/seema/amitabhji/stardust.html|title=www.sugandh.com/seema/amitabhji/stardust.html<!--INSERT TITLE-->}}</ref> सुरुमा बच्चनको नाम इन्कलाब राखिएको थियो जुन भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्रामको बेला प्रयोगमा गरियो प्रेरित वाक्यांश इन्कलाब जिन्दाबादबाट लिइएको थियो तर त्यसपछि उनको नाम फेरी अमिताभ राखियो जसको अर्थ हुन्छ, "यस्तो प्रकाश जुन कहिल्यै निभ्दैन"। यो उनको अन्तिम नाम नै हो जससँग उनले चलचित्रहरूमा एवम् सबै सार्वजनिक प्रयोजनहरूको लागि उपयोग गरेका थिए अब यो उनको परिवारको समस्त सदस्यहरूको उपनाम बनेको थियो। हरिवंश राय बच्चनको दुई छोराहरू मध्ये अमिताभ जेठो छोरा हुन्। उनको भाईको नाम अजिताभ हो। अमिताभको आमालाई रङ्गमञ्चमा गहिरो रुचि थियो र उनलाई चलचित्रमा पनि अभिनयको लागि पनि प्रस्ताव आएको थियो तर उनले गृहणी जीवन रोजिन्। <ref name="AB and his parents">{{cite web | title=Reviews on: To Be or Not To Be Amitabh Bachchan - Khalid Mohamed|url=http://www.mouthshut.com/review/To_Be_or_Not_To_Be_Amitabh_Bachchan_-_Khalid_Mohamed-72513-1.html|date=April 13, 2005|accessdate=2007-03-11}}</ref> बच्चनको बुबाको देहान् सन् २००३ मा भएको थियो र उनको आमाको मृत्यु २१ डिसेम्बर २००७ मा भएको थियो। <ref>{{cite web|title=Teji Bachchan passes away|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=2078579f-853d-48ae-b826-eeee479169e2&ParentID=d5c75cbf-62a5-49eb-a016-0cf71383854b&&Headline=Big+B's+mother+Teji+Bachchan+is+no+more|publisher=Hindustan Times|author=Khan, Alifiya|accessdate=2007-12-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225061509/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=2078579f-853d-48ae-b826-eeee479169e2&ParentID=d5c75cbf-62a5-49eb-a016-0cf71383854b&&Headline=Big+B%27s+mother+Teji+Bachchan+is+no+more |date=2007-12-25 }}</ref> बच्चनले दुईपटक एमएको उपाधि प्राप्त गरेका छन्। कला स्नातकोत्तर उनले [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]को ज्ञान प्रबोधिनी र बयज उच्च विद्यालय त्यसपछि [[नैनीताल]]को सिंहउड कलेजमा पढे जहाँ कला सङ्कायमा प्रवेश दिलाइएको थियो। अमिताभ त्यसपछि अध्ययन गर्नको लागि [[दिल्ली विश्वविद्यालय]]को किरोडिमल कलेज गए जहाँ उनले विज्ञान स्नातकको उपाधि प्राप्त गरेका थिए। आफ्नो आयुको २०औँ दशकमा बच्चनले अभियनमा आफ्नो कार्यकाल प्राप्त गर्नको लागि [[कोलकाता|कलकत्ता]]को एक सिपिङ्ग फर्म बर्ड एन्ड कम्पनीमा भाँडाको व्यापारीको जागीर छाडेका थिए। ३ जुन, १९७३ मा उनले बङ्गाली संस्कार अनुसार अभिनेत्री [[जया बच्चन|जया भादुडी]]सँग विवाह गरेका थिए। == पुरस्कार तथा सम्मानहरू == == अभिनित चलचित्रहरू == *[[अमिताभ बच्चनको चलचित्रसूची|अमिताभ बच्चनद्वारा अभिनित चलचित्रहरूको सूची]] === निर्माता === * ''तेरे मेरे सपने'' (सन् १९९६) * ''उलासाम''(तमिल भाषाको चलचित्र) (सन् १९९७) * ''मृत्युदाता'' (सन् १९९७) * ''मेजर साब'' (सन् १९९८ ) * ''अक्स (चलचित्र)''(सन् २००१) * ''विरुद्ध'' (सन् २००५) * ''परिवार-टायस अफ ब्लड'' (सन् २००६) === पार्श्व गायन === * ''ग्रेट ग्याम्ब्लर'' * ''मिस्टर नटवरलाल '' * ''लावारिस'' (सन् १९८१) * ''नसीब'' (सन् १९८१) * ''सिलसिला'' (सन् १९८१) * ''महान'' (सन् १९८३) * '' [[पुस्कर (१९८३ चलचित्र)|पुकार]]'' (सन् १९८३) * ''सराबी'' (सन् १९८४ ) * ''तूफान (सन् १९८९) * ''जादूगर'' (सन् १९८९) * ''खुदागवाही'' (सन् १९९२) * ''मेजर साब'' (सन् १९९८) * ''सूर्यवंशम''(सन् १९९९) * ''अक्स (चलचित्र)'' (सन् २००१) * ''कभी खुशी कभी गम '' (सन् २००१) * ''आँखेँ'' (सन् २००२) * ''अरमान'' (सन् २००३) * ''बागबान'' (सन् २००३) * ''देव'' (सन् २००४) * ''एतबार'' (सन् २००४) * ''बाबुल'' (सन् २००६) * ''निशब्द'' (सन् २००७) * ''चीनी कम'' (२००७ ) * ''भूतनाथ (सन् २००८) ==यो पनि हेर्नुहोस्== * {{IMDb name|0000821|अमिताभ बच्चन}} * {{Commonscat|Amitabh Bachchan|अमिताभ बच्चन}} {{FilmfareAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestSupportingActor}} {{FilmfareLifetimeAchivementAward}} {{अमिताभ बच्चनको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:अमिताभ बच्चन|अमिताभ बच्चन]] [[श्रेणी:२००१ पद्म भूषण]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र गायकहरू]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:सन् १९४२ मा जन्म]] [[श्रेणी:बलिउड पार्श्वगायकहरू]] [[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र निर्माताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय गायकहरू]] [[श्रेणी:भारतीय टेलिभिजन अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय आवाज अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय टेलिभिजन प्रस्तुतकर्ताहरू]] [[श्रेणी:मुम्बईका अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी टेलिभिजन अभिनेताहरू]] fcxfm4w9xd564kdwl6v9s597vq31qtr 0 35440 1357720 1352406 2026-06-03T10:48:59Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357720 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Bhugol Park.jpg | image_caption = कटारी स्थित भूगोल पार्क | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = कोशी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Province1#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-udayapur/katari?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजेशचन्द्र श्रेष्ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = गीता खड्का <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ वैशाख २५ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 424.89<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=14&municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59507 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.95|86.37|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०३५ | blank_name = केन्द्र | blank_info = कटारी बजार | website = [http://www.katarimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[उदयपुर जिल्ला]]का ४ [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २०७१ वैशाख २५ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[कटारी नगरपालिका|कटारी]] र [[त्रिवेणी, उदयपुर|त्रिवेणी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा [[रिश्कु]], [[लेखानी]], [[मयङ्खु]], [[हर्देनी]], [[लिम्पाटार]], [[सोरुङ छबिसे]], [[सिरिसे, उदयपुर|सिरिसे]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,५०७ रहेको छ भने यहाँ १४,१०६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ कटारी नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका क्षेत्रहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[त्रिवेणी, उदयपुर|त्रिवेणी]] (१–५) || ४,२३४ || ७०.१३ || ६०.३७ |- | २ || [[त्रिवेणी, उदयपुर|त्रिवेणी]] (६–९) || ५,०२६ || २१.४३ || २३४.५३ |- | ३ || [[कटारी नगरपालिका|कटारी]] (१-२,४) || ६,३८५ || १८.२४ || ३५०.०५ |- | ४ || [[कटारी नगरपालिका|कटारी]] (३,५-७) || १०,३७८ || १५.४९ || ६७०.०० |- | ५ || [[कटारी नगरपालिका|कटारी]] (८-९) || ७,७६७ || ४३.१९ || १७९.८३ |- | ६ || [[रिश्कु]] (२, ६, ७, ९) || ३,५०७ || ३३.६८ || १०४.१३ |- | ७ || [[रिश्कु]] (१, ३–५, ८) || ४,४५३ || ३५.७८ || १२४.४६ |- | ८ || [[सिरिसे, उदयपुर|सिरिसे]] (२–९) र [[लिम्पाटार]] (९) || ४,३६९ || ४३.४१ || १००.६४ |- | ९ || [[लिम्पाटार]] (१–८) र [[सिरिसे, उदयपुर|सिरिसे]] (१) || २,४०२ || २०.७७ || ११५.६५ |- | १० || [[सोरुङ छबिसे]] (१–६, ८, ९) || ३,०२५ || ३४.८८ || ८६.७३ |- | ११ || [[सोरुङ छबिसे]] (७), [[हर्देनी]] (१–४, ६) र [[लेखानी]] (३) || १,७१८ || १५.४५ || १११.२० |- | १२ || [[हर्देनी]] (५, ७–९) र [[मयङ्खु]] (४) || १,९५६ || १७.७३ || ११०.३२ |- | १३ || [[मयङ्खु]] (१–३, ५–९) || १,९६४ || २३.६७ || ८३.०० |- | १४ || [[लेखानी]] (१, २, ४–९) || २,३२३ || ३१.०५ || ७४.८२ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,५०७''' || '''४२४.९''' || '''१४०.०५''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{उदयपुर जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://dccudayapur.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, उदयपुर] [[श्रेणी:भित्री मधेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:उदयपुर जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] 8yn2p4465nkk9664t1ewrfl62tftmay 0 35740 1357610 1346504 2026-06-03T09:39:29Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357610 wikitext text/x-wiki '''इन्द्रप्रस्थ''' (''इंद्रदेव का शहर'') ({{lang-pi|इंद्रप्रस्थ}}, {{lang-sa|इन्द्रेप्रस्था }}), प्राचीन भारतको राज्यहरू मध्ये एक थियो। महान भारतीय महाकाव्य [[महाभारत]]को अनुसार यो [[पाण्डव]]हरूको राजधानी थियो। यो सहर [[यमुना नदी|यमुना]] नदीको किनारामा अवस्थित थियो, जो कि [[भारत]]को वर्तमान राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]मा स्थित छ। == सहरको निर्माण == [[महाभारत]] (पुस्तक १, अध्याय २०९)मा यस सहरको विवरण दिएको छ, कि कसरी पाण्डवहरूले यो सहर बनाए र बसाए। [[चित्र:Indraprasta.jpg|right|thumb|500px| [[कृष्ण]] र [[अर्जुन]] द्वारा एक अग्लो टीलेबाट इंद्रप्रस्थ शहरको विहंगम दृश्य]] पाण्डवको [[पांचाल राज्य|पांचाल]] राजा [[द्रुपद|द्रूपद]]को छोरी [[द्रौपदी]]सँग विवाह उपरांत मित्रता भएपछी उनीहरू धेरै नै शक्तिशाली भएका थिए। त्यसपछी [[हस्तिनापुर]]को महाराज [[धृष्टराष्ट्र]]ले उनीहरूलाई राज्यमा बोलाए। धृष्टराष्ट्रले [[युधिष्ठिर]] लाई संबोधित गर्दै भने, “ हे कुंती पुत्र!आफ्नो भ्राताहरूसँग जो म भन्छु, सुन। तिमीहरू [[खांडवप्रस्थ]]को वनलाई हटाएर आफ्नो लागि एक सहर निर्माण गर, जसबाट तिमीहरू र मेरा छोराहरूमा कुनै अन्तर रहोस। यदि तिमीहरू आफ्नो स्थानमा रहन्छौ, त्यसपछी तिमीहरूलाई कसैले पनि क्षति पुरयाउन सक्दैन। पार्थ द्वारा रक्षित तिमीहरू खांडवप्रस्थमा निवास गर, र आधा राज्य भोग।“ धृतराष्ट्रको कथनानुसार,[[पाण्डव]]हरूले [[हस्तिनापुर]]बाट प्रस्थान गरे। आधे राज्यको आश्वासनको साथ उनीहरूले खांडवप्रस्थको वनहरूलाई हटाई दिए। त्यस उपरांत पाण्डवहरूले श्रीकृष्णको साथ मय दानवको सहायताबाट त्यस सहरको सौन्दर्यीकरण गरे। त्यो सहर एक द्वितीय स्वर्गको समान भयो। त्यसपछी सबै महारथिहरू र राज्यहरूको प्रतिनिधिहरू लाई उपस्थितिमा त्यहा श्रीकृष्ण द्वैपायन व्यासको सान्निध्यमा एक महान यज्ञ र गृहप्रवेश अनुष्ठान का आयोजन भयो। त्यसपछी, सागर जस्तो चौडा गहिराईबाट घिराएको, स्वर्ग गगनचुम्बी चहारदीवारीबाट घेरीएको र चंद्रमा वा सूखा मेघ जैस्तो श्वेत यो नगर नागहरूको राजधानी, [[भोगवती नगर]] जस्तो लाग्न लगो। यसमा अनगिन्ती प्रासाद, असंख्य द्वार थियो, जो प्रत्येक द्वार गरुडको विशाल फैलिएको पंखा तरह खुला थियो। यस सहरको रक्षा पर्खालमा [[मंदराचल]] पर्वत जस्ता विशाल द्वार थिए। यो शस्त्रहरूबाट सुसज्जित, सुरक्षित नगरीलाई दुश्मनहरूको एक बाण पनि खरौंच सम्म गर्न सक्दैन्थ्यो। त्यसको पर्खालमा तोप र शतघ्नियां राखीएको थियो, जस्तो दुईमुखे सर्प हुदछ। बुर्जाहरूमा सशस्त्र सेनाको सैनिक लागेका थिए। ति पर्खालहरूमा वृहत फलाम चक्र पनि लागेका थिए। यहाँको सडकहरू चौडा र सफा थिए। त्यसमा दुर्घटनाको कुनै भय थिएन। भव्य महलहरू, अट्टालिकाहरू र प्रासादहरूबाट सुसज्जित यो नगरी इंद्रलाई अमरावतीसँग मुकाबला गर्नु थियो। यस कारण नै यस इंद्रप्रस्थ नाम दिइएको थियो। यो शहरको सर्वश्रेष्ठ भागमा पाण्डवहरूको महल रहेको थियो। यसमा [[कुबेर]]को जति नै खजाना र भण्डार थियो। यति वैभवबाट परिपूर्ण यसलाई देखेर दामिनीको समान आँखा चम्किन्थ्यो। “जब सहर बस्यो, तब त्यहा ठूलो संख्यामा ब्राह्मण आए, जसको साथ सबै वेद-शास्त्र इत्यादि थिए, उनीहरू सबै भाषाहरूमा पारंगत थिए। यहाँ सबै दिशाहरूबाट धेरै व्यापारीगण आए। उनीहरूलाई यहाँ व्यापार गरेर द्न सम्पत्ति पाउने आशा थियो। धेरै कालिगढ वर्गको मानिसहरू पनि यहाँ आएर बसे। यस शहरलाई घेरेको थियो, थुप्रै सुंदर उद्यान थिए, जसमा असंख्य प्रजातिहरूको फल र फूल इत्यादि लागेका। यसमा [[आम्र]], अमरतक, कदंब अशोक, चंपक, पुन्नग, नाग, लकुचा, पनास, सालस र तालसको वृक्ष थिए। तमाल, वकुल र केतकीको सुगन्धित रुख थिए। सुंदर र पुष्पित अमलक, जसको शाखाहरू फलहरूबाट लादिएको कारण झुकी रहन्थ्यो। लोध्र र सुंदर अङ्कोल वृक्ष पनि थिए। जम्बू, पाटल, कुंजक, अतिमुक्ता, करविरस, पारिजात र धेरै अन्य प्रकारको रुख बिरुवा लागेका थिए। अनेकौ हरा भरा कुञ्ज यहाँ मयूर र कोकिल ध्वनिहरूबाट गुन्जि रहन्थ्यो। थुप्रै विलासगृह थिए, जो कि शीशे जस्ता चमकदार थिए, र लताहरूबाट ढाकिएको थियो। यहाँ थुप्रै कृत्रिम टीले थियो, र जलबाट माथिसम्म भरिएको सरोवर र तालहरू, कमल तडाग जस हंस र बत्तखें, चक्रवाक इत्यादि किल्लोल गर्दथे। यहाँ थुप्रै सरोवरहरूमा धेरै जलीय बिरुवाहरू पनि पनि भरमार थिए। यहाँ रहेर, सहरलाई भोगेर, पाण्डवको खुशी दिनदिनै बढदै गएको थियो। [[भीष्म|भीष्म पितामह]] र [[धृतराष्ट्र]]को आफुहरू प्रति दर्शित नैतिक व्यवहारको परिणामस्वरूप पाण्डवहरूले खांडवप्रस्थलाई इंद्रप्रस्थमा परिवर्तित गरिदिए। पाँच पाण्डवहरू संग, Thus in consequence of the virtuous behaviour of Bhishma and king Dhritarashtra towards them, the Pandavas took up their abode in Khandavaprastha. Adorned with those five mighty warriors, each equal unto Indra himself, that foremost of cities looked like Bhogavati adorned with the [[Nagas]]. == यो पनि हेर्नुहोस == * [[हिन्दू मिथक]] * [[महाभारत]] {{महाभारत}} [[श्रेणी:भारतका पूर्व राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु पौराणिक कथामा स्थानहरू]] rod7oerd93j595giih3gkuzmq3d2m16 0 36001 1357500 1311845 2026-06-03T08:19:21Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357500 wikitext text/x-wiki {{श्रेणी:पौराणिक पात्र}} {{infobox deity | image = Uttara Abhimanyu.jpg | alt = Abhimanyu | caption = अभिमन्यु युद्धको लागि जादाँ शोक गर्दै [[उत्तरा]] | spouse = [[उत्तरा]] | children = [[परिक्षित]] | parents = [[अर्जुन]] (पिता)<br />[[सुभद्रा]] (माता) | siblings = [[उपपाण्डव]] }} हिन्दुहरूको पौराणिक कथा [[महाभारत]]को एक महत्त्वपूर्ण पात्र '''अभिमन्यु''' [[पूरु]] कुलको राजा तथा पञ्च [[पाण्डव|पाण्डवहरू]]मध्ये [[अर्जुन]]का पुत्र थिए। कथामा उनको छलद्वारा कारुणिक अन्त देखाइएको छ । == जन्म र प्रारम्भिक जीवन == अभिमन्यु महाभारतको नायक अर्जुन र [[सुभद्रा]]का पुत्र तथा [[बलराम]] र [[कृष्ण]] भान्जा (बहिनी छोरा) थिए। 'अभी' (=निर्भय) र 'मन्यु' (=क्रोधी) भएकाले यस बालकको नाम अभिमन्यु राखिएको थियो।<ref name=":0" /> उनलाई चंद्र देवताको पुत्र पनि मानिन्छ। भनिन्छ कि समस्त देवताहरूले आफ्नो पुत्रहरूलाई [[अवतार]]का रूपमा धर्तीमा पठाएका थिए तर [[चन्द्रदेव]]ले भने कि म आफ्नो पुत्रको वियोग सहन गर्न सक्दैन अतः उनको पुत्रलाई मानव योनिमा मात्र सोह्र वर्षको आयु दिए। अभिमन्युको बाल्यकाल आफ्नो मामाघर [[द्वारका]]मा नै बीत्यो। === विवाह === उनको विवाह महाराज [[विराट]]की पुत्री [[उत्तरा]]संग भयो। अभिमन्युको पुत्र [[परीक्षित]], जसको जन्म अभिमन्युको मृत्यु उपरान्त भयो, कुरुवंश का एकमात्र जीवित सदस्य पुरुष थिए जसले युद्धको समाप्ति पश्चात पाण्डव वंशलाई अगाडि बढाए। == कुरुक्षेत्र युद्ध == अभिमन्यु एक असाधारण योद्धा थिए। === चक्र व्युह === उनले [[कौरव]] पक्षको व्यूह रचना [[चक्रव्युह|चक्रव्यूह]]को भेदन गरेका थिए। कथा अनुसार अभिमन्युले आफ्नो माताको कोखमा रहँदा नै अर्जुनको मुखबाट चक्रव्यूह भेदन गर्ने रहस्य जानेका थिए। तर सुभद्रा बिचैमा निदाएकोले उनी व्यूह भन्दा बाहिर आउने विधि सुन्न पाएका थिएनन्। अभिमन्युको मृत्युको कारण [[जयद्रथ]] थियो जसले अन्य पाण्डवहरू लाई व्यूहमा प्रवेश गर्नबाट रोकेको थियो। संभवतः त्यसैको लाभ उठाएर व्यूहको अन्तिम चरणमा कौरव पक्ष का सबै महारथी [[युद्ध]]को मापदण्डहरूलाई भुलाएर उक्त बालक माथि बर्सिए, जसको कारण उनले [[वीरगति]] प्राप्त गरे। अभिमन्युको मृत्युको प्रतिशोध लिनको लागि अर्जुनले जयद्रथको वधको शपथ लिएका थिए। [[चित्र:Abhimanyu_battling_alone_in_the_Chakravyuha.jpg|thumb|रथको चक्का लिएर युद्धरत अभिमन्यु]] तेह्रौं दिन संशप्तहरूले अर्जुनलाई युद्धका लागि हाँक दिए। अर्जुन उनीहरूसँग भिड्दै दक्षिण दिशातर्फ गए। निश्चित स्थानमा पुगेपछि अर्जुन र [[संशप्त]]हरूको घोर सङ्ग्राम भयो।अर्जुन दक्षिण तर्फ गएपछि द्रोणाचार्यले कौरव सेनाको चक्रव्युहमा फेरबदल गरेर युधिष्ठिरमाथि आक्रमण गरे। युधिष्ठिरका तर्फबाट [[भीम]], [[सात्यकि|सात्यकी]], [[चेकितान]], [[धृष्ट्द्युम्न]], [[कुन्तीभोज]], [[उत्तमौजा]], [[विराट|विराटराज]], [[कैकेय]] आदि अन्य पनि निकै सुबिख्यात महारथिहरूले द्रोणाचार्यको आक्रमणको वाढी रोक्न जीउ-ज्यानले कोसिस गरे। तैपनी द्रोणको वेगलाई उनीहरूले रोक्न सकेनन् । यस्तो देखेर पाण्डवतर्फका सबै महारथीहरू चिन्तित भए। सुभद्रा पुत्र अभिमन्यु बालकै थिए। तैपनि आफ्नो रणकुशलता र शूरतामा प्रसिद्ध भैसकेका थिए। मानिसहरू उनलाई कृष्ण र अर्जुनको बराबरी सम्झन्थे। युधिष्ठिरले ती वीर बालकलाई बोलाएर भने- "बाबू! द्रोणाचार्यले हामीलाई निकै दु:ख दिइरहेका छन्। हामीले हार्नुपर्यो भने त अर्जुनले हाम्रो निन्दा गर्ने छन्। द्रोणले रचेको चक्रव्यूहलाई हामीमध्ये अन्य कसैले पनि तोड्न सक्दैन। त्यसलाई तोड्न तिमीबाट मात्र सम्भव छ। त्यासले आज तिमी द्रोणको सेनामा आक्रमण गर्न तयार होऊ।" युधिष्ठिरको कुरालाई समर्थन गर्दै भीमसेनले भने-" तिम्रो ठीक पछि पछि म हिड्ने छु। [[धृष्टद्युम्न|धृषद्युम्न]], [[सात्यकि|सात्यकी]] आदि वीर पनि आ-आफ्ना सेनाका साथ तिम्रो अनुकरण गर्ने छन्। एक पटक तिनीले व्यूह तोडिदियौ भने यो निश्चित सम्झ, हामी सबैए कौरव सेनालाई तहस नहस गरिदिने छौ।" यस्तो सुने निकै उत्साहका साथ अभिमन्युले भने- "म आफ्नो वीरता र पराक्रमद्वारा मामा र पिताजीलाई अवश्य प्रसन्न गर्ने छु।" आफ्नो सारथीलाई उत्साहित गर्दै अभिमन्युले भने-"सुमित्र! उता हेर! द्रोणाचार्यको रथको ध्वजालाई। त्यसैतर्फ चलाऊ। छिटो गर"। सारथीले आज्ञा पाएर त्यसै तर्फ रथ चलाए। रथको गतिमा सन्तुष्ट नभएर अभिमन्युले सारथिलाई अझै छिटो हिँडाउन उत्तेजित गराए। उत्साहमा आएर उनी बारम्बार भन्न थाले- "छिटो हिँडाऊ, छिटो हिँडाऊ।" यसपछि सारथिले नम्रभावमा भने- "महाराज युधिष्ठिरले तपाईंमाथि यत्रो ठूलो जिम्मेवारी दिनु भएको छ। मेरो विचारमा त तपाईँले अलिबेर विचार गरेर मात्र व्यूहमा प्रवेश गर्ने निश्चय गर्नुहोस्। द्रोणाचार्य अस्त्रविद्याको महान् आचार्य हुनुहुन्छ र महाबली पनि। तपाईं त अहिले केवल बालकमात्र हुनुहुन्छ।" यस्तो सुनेर अभिमन्यु हाँसे र भबे-"सुमित्र! मेरा मामा श्रीकृष्ण र पिता महारथी अर्जुन हुन् भन्ने कुरा तिमीले बुझ्नुपर्छ । शत्रु पक्षका सबै वीरहरूको शक्ति मेरो शक्तिको सोह्रौँ भाग पनि छैन। तिमी पिर नगर। रथ तेज सँग द्रोणाचार्यको सेना तर्फ लैजाऊ। निकै तेजसँग रथ चलाऊ। " अभिमन्युको आज्ञा पाएर सारथिले उतैतिर रथ बढाए। तीन-तीन वर्षका राम्रा र वेगवान घोडाले त्यो सुनौलो रथलाई निकै द्रुत गतिमा कौरव सेना तर्फ दौडाए। कौरव सेनामा हलचल मच्चियो-"अभिमन्यु आए। उनको पछाडि पाण्डव वीर सेनाहरू आइरहेका छन्।" अभिमन्युको रथलाई आफूतर्फ वेगले आइरहेको देखेर कौरव सेनाको मन आत्तियो। सबै मन मनै भन्न थाले-"वीरतामा अभिमन्यु अर्जुनभन्दा पनि बढी भए जस्तो लाग्छ। आजको दिनमा भगवान नै रक्षक हुनुहुन्छ।" सिंहको बच्चाले हात्ती लाई झम्टे जसरी अभिमन्युको रथ अघि बढ्यो। द्रोणाचार्यले हेर्दाहेर्दै उनले बनाएको व्यूह भङ्ग भयो र अभिमन्यु व्यूहभित्र पुगे। कौरव वीरहरू एक-एक गरेर अभिमन्युसँग लड्न भनी आउँदै गए र आगोमा परेका पुतलीजस्तै गरि भस्म हुँदै गए। जो पनि अगाडि पर्थ्यो, उक्त वीर बालकको वाणले मारिन्थ्यो। === सुधार === === वीरगति === बालक अभिमन्युको वीरता/ पराक्रम देखेर कौरव-सेना आर्त्तस्वरमा हाहाकार मच्चियो। "पापी अभिमन्युको क्षण वध गर।" दुर्योधनले चिच्चाएर भने र [[द्रोणाचार्य|द्रोण]], [[कृपाचार्य]], [[कर्ण (महाभारत)|कर्ण]], [[अश्वत्थामा]], [[वृहदबल]], [[कृतवर्मा]] आदि छ महारथिले अभिमन्युलाई चारैतिर बाट घेरे। द्रोणले [[कर्ण (महाभारत)|कर्ण]]को नजिक गैर भने - "यिनको कवच अभेद्य छ । ठीकसँग निशाना लगाएर यिनको रथको घोदाको [[लगाम]] काट र पछाडी बाट यिनी बाट अस्त्र चलाउ।" व्यूहको अन्तिम चरणमा कौरव पक्षको सबै महारथी युद्धको मापदण्डहरूलाई भुलाएर उक्त बालक माथि बर्सिए, जसको कारण उनले [[वीरगति]] प्राप्त गरे।<ref name=":0">[https://hi.krishnakosh.org/कृष्ण/अभिमन्यु अभिमन्यु] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221230183634/https://hi.krishnakosh.org/%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3/%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81 |date=2022-12-30 }}</ref> [[चित्र:Halebid२.JPG|left|अभिमन्यु चक्रव्यूह मा।|link=Special:FilePath/Halebid२.JPG]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{महाभारत}} {{कुरुक्षेत्र युद्ध का योद्धा}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Commonscat|Abhimanyu}} [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] [[श्रेणी:पौराणिक कथाएँ]] gzkzrbya3l2dg02fg3aydsw8kfmtcyk 0 43212 1357477 1346769 2026-06-03T08:00:58Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357477 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धर्मका एक महान् वैदिक ऋषि र सप्तऋषि}} {{Infobox deity | affiliation = ब्रह्मर्षि | image = Rama visits Atri.jpg | caption = [[राम]] अत्रि ऋषिको आश्रममा जाँदै। अत्रि राम र उनका भाइ [[लक्ष्मण]]सँग कुरा गर्दै, [[अनसूया]] रामकी पत्नी [[सीता]]सँग कुरा गर्दै। | father = [[ब्रह्मा]] | spouse = [[अनसूया]] | children = [[दुर्वासा]], [[चन्द्र]] र [[दत्तात्रय|दत्तात्रेय]] | type = हिन्दु }} '''अत्रि''' एक वैदिक [[ऋषि]] हुन्, जसलाई [[अग्नि]], [[इन्द्र]] र हिन्दु धर्मका अन्य [[वेद|वैदिक]] देवताहरूका लागि धेरै [[श्लोक]]हरू रचना गरेको श्रेय दिइन्छ। अत्रि हिन्दु परम्परामा [[सप्तर्षि|सप्तऋषि]] (सात महान् वैदिक ऋषिहरू) मध्ये एक हुन्, र [[ऋग्वेद]]मा सबैभन्दा बढी उल्लेख गरिएका ऋषि हुन्।<ref name="Rigopoulos1998p2">{{cite book|author=Antonio Rigopoulos|title=Dattatreya: The Immortal Guru, Yogin, and Avatara |url=https://books.google.com/books?id=ZM-BlvaqAf0C |year=1998|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-3696-7|pages=2–4}}</ref> ऋग्वेदको पाँचौं मण्डललाई उनको सम्मानमा 'अत्रि मण्डल' भनिन्छ, र यसमा भएका ८७ श्लोकहरू उनलाई र उनका वंशजहरूलाई श्रेय दिइन्छ।<ref>{{cite book|author1=Stephanie W. Jamison|author-link=Stephanie W. Jamison|author2=Joel P. Brereton|title=The Rigveda|url=https://books.google.com/books?id=1-PRAwAAQBAJ&pg=PA659|year=2014|publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-937018-4|pages=659–660}}</ref> अत्रिको उल्लेख [[पुराण]], हिन्दु महाकाव्यहरू [[रामायण]] र [[महाभारत]]मा पनि गरिएको छ।<ref name="Alf Hiltebeitel 2016 55–56, 129">{{cite book|author=Alf Hiltebeitel|title=Nonviolence in the Mahabharata: Siva’s Summa on Rishidharma and the Gleaners of Kurukshetra|url=https://books.google.com/books?id=7abOCwAAQBAJ|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23877-5|pages=55–56, 129}}</ref><ref name="Dalal2010p49">{{cite book|author=Roshen Dalal|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC|year=2010|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-341421-6|page=49}}</ref> == पौराणिक कथाहरू == [[File:Atri Maharshi.jpg|thumb|आन्ध्र प्रदेशको [[आत्रेयपुरम्]] गाउँमा रहेको अत्रि महर्षिको मूर्ति।]] अत्रि वर्तमान [[वैवस्वत मनु|वैवस्वत मन्वन्तर]]का सात महान् ऋषिहरू ([[सप्तर्षि|सप्तऋषि]]) मध्ये एक हुन्। यस मण्डलका अन्य ऋषिहरूमा [[अगस्त्य]], [[भारद्वाज ऋषि|भारद्वाज]], [[गौतम ऋषि|गौतम]], [[जमदग्नी ऋषि|जमदग्नि]], [[वशिष्ठ]] र [[विश्वामित्र ऋषि|विश्वामित्र]] रहेका छन्।<ref name="Rigopoulos1998p2"/><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Archive |first=Internet Sacred Text |title=The Vishnu Purana: Book III: Chapter I {{!}} Sacred Texts Archive |url=https://sacred-texts.com/hin/vp/vp075.htm |access-date=2025-08-10 |website=Internet Sacred Text Archive |language=English}}</ref> अत्रि एक [[मानसपुत्र]] हुन्, अर्थात् उनी [[ब्रह्मा]]को मनबाट जन्मिएका हुन्। [[बृहदारण्यक उपनिषद|बृहदारण्यक उपनिषद्]]का अनुसार प्रत्येक सप्तऋषिले ब्रह्माको एउटा इन्द्रिय वा अङ्गको प्रतीक मानिन्छन्। अत्रिले जिब्रोको प्रतिनिधित्व गर्छन्, जसले उनको बुद्धिमत्ता र [[वेद]]को ज्ञानलाई जोड दिन्छ।<ref name="sage" /> वैदिक कालका पौराणिक कथाहरूका अनुसार, अत्रिको विवाह [[अनसूया]] देवीसँग भएको थियो, जसलाई सात महान् पतिव्रता नारीहरू मध्ये एक मानिन्छ। [[दत्तात्रय|दत्तात्रेय]], [[दुर्वासा]] र [[चन्द्र]] गरि उनीहरूका तीन छोराहरू थिए।<ref name="Rigopoulos1998p1">{{cite book|author=Antonio Rigopoulos|title=Dattatreya: The Immortal Guru, Yogin, and Avatara |url=https://books.google.com/books?id=ZM-BlvaqAf0C |year=1998|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-3696-7|pages=1–3}}</ref> [[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]का अनुसार, जब ब्रह्माले विश्वको सृष्टिमा योगदान दिन निर्देशन दिन्छन्, तब अत्रिले अनुसूयासँगै [[ऋक्ष पर्वत]] शृङ्खलामा कठोर [[तपस्या]] गर्छन्। उनीहरूको भक्ति र प्रार्थनाबाट प्रसन्न भई हिन्दु त्रिमूर्ति (ब्रह्मा, [[विष्णु]] र [[शिव]]) दम्पतीको अगाडि प्रकट हुन्छन् र वरदान माग्न भन्छन्। अत्रिले तीनै देवतालाई आफ्नो पुत्रको रूपमा जन्म लिन प्रार्थना गर्छन्। फलस्वरूप, चन्द्र ब्रह्माको अंशका रूपमा, दत्तात्रेय विष्णुको अंशका रूपमा र दुर्वासा शिवको अंशका रूपमा जन्मिन्छन्।<ref>{{Cite book |last=Motilal Banarsidass Publishers |url=http://archive.org/details/bhagavatapuranamotilalenglishfull |title=Bhagavata Purana Motilal English Full}}</ref> अर्को कथा अनुसार, अनसूयाले आफ्नो सतीत्वको बलले तीनै देवताहरूलाई बचाएकी थिइन् र त्यसको बदलामा उनीहरूले अनुसूयाको कोखबाट जन्म लिएका थिए।<ref name="sage" /> अत्रिको उल्लेख विभिन्न धर्मग्रन्थहरूमा गरिएको छ, जसमा ''[[ऋग्वेद]]'' सबैभन्दा उल्लेखनीय छ। उनी विभिन्न युगहरूसँग पनि जोडिएका छन्, जस्तै [[त्रेता युग]]को समयमा [[रामायण]]मा उनले र अनसूयाले [[राम]] र उनकी पत्नी [[सीता]]लाई सल्लाह दिएका थिए। [[शिव पुराण]]मा उल्लेख भए अनुसार यस जोडीले नै गङ्गा नदीलाई पृथ्वीमा अवतरण गराएको श्रेय पनि दिइन्छ।<ref name="sage">{{cite book|title=Ancient sages|pages=17–20|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Mylapore, Chennai|last=Sathyamayananda|first=Swami|isbn=81-7505-356-9}}</ref> [[वाल्मीकि रामायण]]का अनुसार, उनी दक्षिण क्षेत्रका निवासी थिए। पौराणिक परम्पराले पनि यस कुरालाई समर्थन गर्दछ। == ऋग्वेदका द्रष्टा == [[File:Bhagavata_Purana_manuscript,_18_century.jpg|left|thumb|250x250px|अत्रि र अनसूयाले [[त्रिमूर्ति]]लाई भेटेको कथा चित्रण गरिएको १८औँ शताब्दीको [[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]को पाण्डुलिपिको एक पाना (जयपुर)]] अत्रि ऋषि ''[[ऋग्वेद]]'' को पाँचौँ मण्डलका द्रष्टा हुन्। अत्रिका धेरै छोराहरू र शिष्यहरू थिए जसले ऋग्वेद र अन्य वैदिक ग्रन्थहरूको सङ्कलनमा योगदान दिएका छन्। पाँचौँ मण्डलमा ८७ [[श्लोक]]हरू छन्, जुन मुख्यतया [[अग्नि]] र [[इन्द्र]]का लागि समर्पित छन्। यसका साथै [[विश्वेदेव]] ("सबै देवताहरू"), [[मरुत]], [[मित्र-वरुण]] र [[अश्विनीकुमारहरू|अश्विन]]हरूका लागि पनि श्लोकहरू रचिएका छन्।<ref>{{cite book|author1=Stephanie W. Jamison|author2=Joel P. Brereton|title=The Rigveda|url=https://books.google.com/books?id=1-PRAwAAQBAJ&pg=PA659|year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-937018-4|pages=659–771}}</ref> दुई-दुईवटा श्लोकहरू [[उषा]] (मिर्मिरे बिहानी) र [[सविता]] (सूर्य) का लागि समर्पित छन्। यस मण्डलका अधिकांश श्लोकहरू अत्रि वंशका रचनाकारहरूलाई श्रेय दिइन्छ, जसलाई 'आत्रेय' भनिन्छ।<ref name="Dalal2010p49" /> ऋग्वेदका अत्रि मण्डलका श्लोकहरू तिनीहरूको सुमधुर संरचनाका साथै पहेलीका रूपमा प्रस्तुत गरिएका आध्यात्मिक विचारहरूका लागि महत्त्वपूर्ण छन्। यी श्लोकहरूमा संस्कृत भाषाको लचकता प्रयोग गर्दै शब्दगत, वाक्यगत र व्याकरणगत चमत्कारहरू देखाइएको छ।<ref name=brereton2014p660>{{cite book|author1=Stephanie W. Jamison|author2=Joel P. Brereton|title=The Rigveda|url=https://books.google.com/books?id=1-PRAwAAQBAJ&pg=PA659|year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-937018-4|page=660}}</ref> अत्रि मण्डलको ऋग्वेद ५.४४ श्लोकलाई गेल्डनर जस्ता विद्वानहरूले सम्पूर्ण ऋग्वेदकै सबैभन्दा कठिन पहेली श्लोक मान्दछन्।<ref>{{cite book|author1=Stephanie W. Jamison|author2=Joel P. Brereton|title=The Rigveda|url=https://books.google.com/books?id=1-PRAwAAQBAJ&pg=PA659|year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-937018-4|pages=660, 714–715}}</ref> यी मन्त्रहरू प्राकृतिक घटनाहरूलाई ईश्वरीय प्रेरणाले भरिएका कविताहरू मार्फत सुन्दर ढङ्गले प्रस्तुत गर्नका लागि पनि चिनिन्छन्, जस्तै श्लोक ५.८० मा उषालाई एक हँसिलो महिलाको रूपमा काव्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।<ref name=brereton2014p660/> यद्यपि पाँचौं मण्डल अत्रि र उनका सहयोगीहरूलाई श्रेय दिइएको छ, ऋषि अत्रिको नाम वा योगदान ऋग्वेदका अन्य मण्डलहरूमा पनि उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{cite book|author1=Stephanie W. Jamison|author2=Joel P. Brereton|title=The Rigveda|url=https://books.google.com/books?id=1-PRAwAAQBAJ&pg=PA659|year=2014|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-937018-4|pages=1622–1623}}</ref> == रामायण == [[रामायण]]मा, [[राम]], [[सीता]] र [[लक्ष्मण]]ले आफ्नो चौध वर्षको वनवासको क्रममा अत्रि र [[अनसूया]]को आश्रमको भ्रमण गर्दछन्। अत्रिको कुटी [[चित्रकूट]]मा रहेको वर्णन गरिएको छ,<ref name="Dalal2010p49"/> जुन दिव्य सङ्गीत र गीतहरू गुञ्जने एक तलाउ नजिकै थियो। उक्त तलाउको पानी फूलहरू र हरिया जलस्पतिहरूले भरिएको थियो र त्यहाँ धेरै "बकुल्ला, माछा मार्ने चरा, कछुवा, हाँस, भ्यागुता र गुलाबी रङका हाँसहरू" थिए।<ref name="Alf Hiltebeitel 2016 55–56, 129"/> भ्रमणको क्रममा, अनसूयाले सीतालाई वरदान माग्न भन्छिन्। यद्यपि, सीताले केही पनि इच्छा नगरेपछि अनसूयाले उनलाई "स्वर्गको कपडाबाट बनेको बहुमूल्य र दुर्लभ वस्त्र" का साथै केही शुद्ध र दिव्य गहनाहरू उपहारस्वरूप दिन्छिन्।<ref name=":0">{{Cite book |last=Wilkins |first=William Joseph |url=https://www.google.com/books/edition/Hindu_Mythology_Vedic_and_Pur%C4%81nic/_mmQ8oC7BJMC?hl=en&gbpv=1&pg=PA308&printsec=frontcover&dq=atri |title=Hindu Mythology, Vedic and Purānic |date=1882 |publisher=Thacker, Spink & Company |page= |pages=307-311 |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{Rishis of Hindu mythology}} {{HinduMythology}} {{Rigveda}} {{हिन्दु धर्म}} [[श्रेणी:ब्राह्मण गोत्रहरू]] [[श्रेणी:ऋषिहरू]] [[श्रेणी:प्रजापतिहरू]] [[श्रेणी:सप्तऋषि]] k6spvf5ca6hzzvnv27it79fcbopfjsh 0 43329 1357609 1347953 2026-06-03T09:38:46Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357609 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धर्मका वर्षा, बिजुली, आँधीबेहरी र मौसमका देवता}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | parents = '''[[वेदमार्ग|वैदिक]]:''' <br>[[द्यौस]] र [[पृथ्वी]];<br>वा<br>[[त्वष्टा]] र उनकी पत्नी ---- '''[[इतिहास (हिन्दु धर्म)|इतिहास-पुराण]]:''' <br>[[कश्यप]] र [[अदिति]]<ref>{{Cite book |last=Dalal |first=Roshen |url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC&q=Indra+aditi|title=Hinduism: An Alphabetical Guide |date=2010 |publisher=Penguin Books India |isbn=978-0-14-341421-6 |language=en}}</ref>{{sfn|Mani|1975}} | image = Indra, Chief of the Gods LACMA M.69.13.4 (1 of 5).jpg | caption = इन्द्रको तामाको सुनौलो मूर्ति, लगभग १६औँ शताब्दी | alt = इन्द्र, पर्जन्य | affiliation = [[आदित्य]], [[देवता|देव]], [[दिक्पाल]], [[पर्जन्य]] | other_names = [[देवेन्द्र]], [[महेन्द्र]], सुरेन्द्र, सुरपति, सुरेश, देवेश, [[देवराज]], अमरेश, वेन्धन | children = {{bulleted list|[[जयन्त]] (छोरा)|ऋषभ (छोरा)|मीढुष (छोरा)|[[जयन्ती (हिन्दु धर्म)|जयन्ती]] (छोरी)|[[देवसेना]] (छोरी)|[[बाली (रामायण)|बाली]] (छोरा)|[[अर्जुन]] (छोरा)}} | festivals = [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]], इन्द्र विला, [[श्रावण शुक्ल पूर्णिमा|रक्षाबन्धन]], [[लोहरी]], साउन, [[दीपावली]] | siblings = '''[[वेदमार्ग|वैदिक]]:''' <br>[[अग्नि]] र [[विष्णु]] (दाजुभाइ) <br> [[उषा]] र [[रात्रि]] (दिदीबहिनी) ---- '''[[इतिहास (हिन्दु धर्म)|इतिहास-पुराण]]:''' [[आदित्य]], [[रुद्र]] (दाजुभाइ) | god_of = [[देवता|देवताहरू]]का राजा<br/>[[स्वर्ग]]का राजा<br/>[[मौसम]], [[आँधी]], [[मेघगर्जन]], [[चट्याङ]] र [[वर्षा]]का देवता | abode = [[अमरावती (पौराणिक)|अमरावती]], स्वर्गको [[इन्द्रलोक]]को राजधानी<ref>{{cite book |author=Dalal, Roshen |year=2014 |title=Hinduism: An alphabetical guide |publisher=Penguin Books |isbn=978-81-8475-277-9 |url=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ&pg=PT561 |via=Google Books}}</ref> | weapon = [[बज्र|वज्र]], [[अस्त्र]], [[इन्द्रास्त्र]] | consort = [[शची]] | mount = [[उच्चैःश्रवा]] (सेतो घोडा), दुईवटा पहेँला घोडा जोतिएको दिव्य रथ, [[ऐरावत]] (सेतो हात्ती) | symbols = [[बज्र|वज्र]], [[इन्द्रजाल]] | texts = [[वेद]], [[पुराण]], [[उपनिषद्]] | mantra = ॐ इन्द्रदेवाय नमः। <br/> ॐ सहस्राक्षाय विद्महे सहस्रमुष्काय धीमहि तन्न इन्द्रः प्रचोदयात्। <br/> ॐ सत्यस्य सूनवे विद्महे शवसस्पुत्राय धीमहि तन्नो वृद्धश्रवाः प्रचोदयात्। | gender = पुरुष | equivalent1_type = बौद्ध | equivalent1 = [[शक्र]] | abodes = [[स्वर्ग]] | day = आइतबार }} {{हिन्दु धर्म}} {{बौद्ध धर्म}} '''इन्द्र''' मौसमका वैदिक [[देवता]] हुन्, जसलाई [[हिन्दु धर्म]]मा [[देवता]]हरू<ref name=":5">{{Cite book |last=Bauer |first=Susan Wise |title=The History of the Ancient World: From the Earliest Accounts to the Fall of Rome |publisher=[[W. W. Norton]] |year=2007 |isbn=978-0-393-05974-8 |edition=1st |location=New York |page=265 |author-link=Susan Wise Bauer}}</ref> र [[स्वर्ग]]का राजा मानिन्छ। उनी आकाश, बिजुली, मौसम, गर्जन, आँधीबेहरी, वर्षा, नदीको बहाव र युद्धसँग सम्बन्धित छन्।<ref>{{cite book |last=Gopal |first=Madan |year=1990 |title=India Through the Ages |publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/66 66] |url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada |via=Internet Archive}}</ref><ref name="urlWar and Religion: An Encyclopedia of Faith and Conflict [3 volumes] - Google Książki">{{cite book |last1=Shaw |first1=Jeffrey M. |last2=Demy |first2=Timothy J. |date=27 March 2017 |title=War and Religion: An encyclopedia of faith and conflict |series=Google Książki |isbn=978-1-61069-517-6 |url=https://books.google.com/books?id=KDlFDgAAQBAJ&q=Indra+god+war&pg=PA380}} [3&nbsp;volumes]</ref><ref>{{cite journal |last=Perry |first=Edward Delavan |year=1885 |title=Indra in the Rig-Veda |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=11 |issue=1885 |page=121 |jstor=592191 |doi=10.2307/592191 }}</ref><ref name="Berry1996p20">{{cite book |author=Berry, Thomas |year=1996 |title=Religions of India: Hinduism, Yoga, Buddhism |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-10781-5 |pages=[https://archive.org/details/religionsofindia00berr/page/20 20]–21 |url=https://archive.org/details/religionsofindia00berr |url-access=registration}}</ref> इन्द्र ''[[ऋग्वेद]]''मा सबैभन्दा बढी उल्लेख गरिएका देवता हुन्।<ref name="Gonda1989p3">{{cite book |author=Gonda, Jan |author-link=Jan Gonda |year=1989 |title=The Indra Hymns of the Ṛgveda |publisher=Brill Archive |isbn=90-04-09139-4 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=KtcUAAAAIAAJ}}</ref> उनलाई व्यवस्थाका देवताको रूपमा उनको शक्तिको लागि र मानवीय समृद्धि र सुखमा बाधा पुर्‍याउने [[वृत्र]] नामक [[असुर]]लाई वध गर्ने व्यक्तिका रूपमा पुजिन्छ। इन्द्रले वृत्र र उसका "छल गर्ने शक्तिहरू" लाई नष्ट गर्छन् र मानव जातिको उद्धारकर्ताको रूपमा वर्षा र प्रकाश ल्याउँछन्।<ref name="Berry1996p20"/><ref>{{cite book |author=Griswold, Hervey de Witt |year=1971 |title=The Religion of the Ṛigveda |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0745-7 |pages=177–180 |url=https://books.google.com/books?id=Vhkt5K1fw2wC&pg=PA177}}</ref> उत्तर-वैदिक भारतीय साहित्यमा इन्द्रको महत्त्व केही घटेको भए तापनि विभिन्न धार्मिक विवरणहरूमा उनी अझै पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। उनलाई एक शक्तिशाली नायकको रूपमा चित्रण गरिन्छ।<ref>{{cite web | url = https://www.wisdomlib.org/definition/ahalya | title = Ahalya, Ahalyā: 15 definitions | website = Wisdom Library | access-date = 14 December 2022}}</ref> ''[[विष्णु पुराण]]''का अनुसार, इन्द्र एक पदवी हो जुन प्रत्येक [[मन्वन्तर]]मा परिवर्तन हुन्छ। प्रत्येक मन्वन्तरको आफ्नै इन्द्र हुन्छ र वर्तमान मन्वन्तरका इन्द्रलाई ''पुरन्धर'' भनिन्छ।<ref name=":2">{{cite book |last=Dutt |first=Manmath Nath |title=Vishnu Purana |language=English |pages=170–173 |url=https://archive.org/details/Vishnupurana-English-MnDutt}}</ref><ref name=":3">{{cite web |last=Wilson |first=Horace Hayman |date=1840 |title=The Vishnu Purana |at=Book&nbsp;III, Chapter&nbsp;I, pages&nbsp;259–265 |url=https://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp075.htm|access-date=2021-06-15|website=www.sacred-texts.com}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Gita Press Gorakhpur|url=https://archive.org/details/vishnu-puran-illustrated-with-hindi-translations-gita-press-gorakhpur|title=Vishnu Puran Illustrated With Hindi Translations Gita Press Gorakhpur|pages=180–183|language=Sanskrit, Hindi}}</ref> इन्द्रलाई [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]<ref>{{Cite web|url=https://www.buddhistdoor.net/dictionary/details/inda|title=Dictionary {{!}} Buddhistdoor|website=www.buddhistdoor.net|access-date=2019-01-18}}</ref><ref name="Baroni2002p153">{{cite book|author=Helen Josephine Baroni|title=The Illustrated Encyclopedia of Zen Buddhism|url=https://books.google.com/books?id=smNM4ElP3XgC&pg=PA153 |year=2002|publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-0-8239-2240-6|page=153}}</ref> र [[जैन धर्म|जैन]]<ref name="Owen2012p25">{{cite book|author=Lisa Owen|title=Carving Devotion in the Jain Caves at Ellora|url=https://books.google.com/books?id=vHK2WE8xAzYC&pg=PA25 |year=2012|publisher=BRILL Academic|isbn=978-90-04-20629-8|page=25}}</ref> ग्रन्थहरूमा पनि चित्रण गरिएको छ। बौद्ध परम्परामा इन्द्र संसार भित्रको देव लोकमा शासन गर्छन्।<ref name=buswelllopez739>{{cite book|author1=Robert E. Buswell Jr.|author2=Donald S. Lopez Jr.|title=The Princeton Dictionary of Buddhism|url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ&pg=PA231 |year=2013|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-4805-8|pages=739–740}}</ref> यद्यपि, उत्तर-वैदिक हिन्दु ग्रन्थहरूमा झैँ बौद्ध ग्रन्थहरूमा पनि इन्द्रलाई कहिलेकाहीँ उपहासको पात्र बनाइएको छ र पुनर्जन्म भोग्ने देवताको रूपमा देखाइएको छ।<ref name=buswelllopez739/> जैन परम्परामा, इन्द्र देवताहरूका राजा नभई स्वर्ग-लोकमा बस्ने अतिमानवहरूका राजा भएको देखाइएको छ।<ref>{{cite book |author=Naomi Appleton|title=Narrating Karma and Rebirth: Buddhist and Jain Multi-Life Stories |url=https://books.google.com/books?id=AhT7AgAAQBAJ |year=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-91640-0|pages=50, 98}}</ref> उनी र उनकी पत्नी [[शची|इन्द्राणी]] जैन तीर्थङ्करको जीवनका शुभ क्षणहरू मनाउन देखा पर्छन्।<ref name=Wileyj99>{{cite book|author=Kristi L. Wiley|title=The A to Z of Jainism|url=https://books.google.com/books?id=kUz9o-EKTpwC&pg=PA99 |year=2009|publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6821-2|page=99}}</ref><ref>{{cite book|author=John E. Cort|title=Jains in the World: Religious Values and Ideology in India |url=https://books.google.com/books?id=PZk-4HOMzsoC&pg=PA161|date=22 March 2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-803037-9|pages=161–162}}</ref> इन्द्रलाई युनानी पौराणिक कथाका [[जेउस]] वा रोमन पौराणिक कथाका [[जुपिटर]]सँग तुलना गरिन्छ। इन्द्रका शक्तिहरू अन्य भारोपेली देवताहरू जस्तै नर्वेली [[ओडिन]], स्लाभिक [[पेरुन]] र [[थोर]]सँग मिल्दाजुल्दा छन्।<ref name="Berry1996p20"/><ref>{{cite book |author=Madan, T.N. |year=2003 |title=The Hinduism Omnibus |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-566411-9 |page=81 |url=https://books.google.com/books?id=EUsqAAAAYAAJ}}</ref><ref>{{cite book |author=Bhattacharji, Sukumari |year=2015 |title=The Indian Theogony |publisher=Cambridge University Press |pages=280–281 |url=https://books.google.com/books?id=lDc9AAAAIAAJ&pg=PA280}}</ref> इन्द्रको प्रतिमा लक्षणमा उनलाई आफ्नो [[बज्र|वज्र]] लिएको र आफ्नो [[वाहन]] [[ऐरावत]]मा सवार भएको देखाइन्छ।<ref>{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=Elements of Hindu iconography|url=https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC |year=1993|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0878-2|page=111}}</ref> इन्द्रको निवास स्वर्गको राजधानी सहर [[अमरावती (पौराणिक)|अमरावती]]मा रहेको छ, यद्यपि उनी [[मेरु पर्वत]]सँग पनि सम्बन्धित छन्।<ref name=buswelllopez739/>{{sfn|Wilkings|2001|p=52}} == प्रतिमा == {{multiple image | align = right | image1 = Indra, Chief of the Gods LACMA M.69.13.4 (1 of 5).jpg | width1 = 170 | alt1 = | caption1 = | image2 = 12th-century Vedic Indra and Indrani at Shaivism Hindu temple Hoysaleswara arts Halebidu Karnataka India (crop).jpg | width2 = 110 | alt2 = | caption2 = | footer = इन्द्रको प्रतिमामा उनले हातमा [[बज्र|वज्र]] र तरवार लिएको देखाइन्छ। यसका साथै उनलाई आफ्नो हात्ती [[ऐरावत]] माथि सवार भएको देखाइन्छ, जसले उनको [[देवराज|देवताहरूको राजा]] हुनुको विशेषतालाई पुष्टि गर्दछ। कहिलेकाहीँ उनीसँग उनकी पत्नी [[शची]] पनि हुन्छिन्। बायाँ: इन्द्रको तामाको सुनौलो मूर्ति, लगभग १६औँ शताब्दी। दायाँ: [[होयसलेश्वर मन्दिर]]बाट, १२औँ शताब्दी। }} ''[[ऋग्वेद]]''मा इन्द्रलाई दृढ इच्छाशक्ति भएका, वज्र धारण गरेका र रथ चढ्ने व्यक्तिका रूपमा वर्णन गरिएको छ: {{blockquote|५. हे वृष (शक्तिशाली), वृष रूपी आकाशले तपाईंलाई बलियो बनाओस्; वृषका रूपमा तपाईं आफ्ना दुई शक्तिशाली पहेँला घोडाका साथ यात्रा गर्नुहुन्छ। वृष रूपी रथका साथ, हे सुन्दर ओठ भएका, वृष रूपी संकल्पका साथ, हे गदाधारी, हामीलाई विजय प्राप्त गराइदिनुहोस्।|ऋग्वेद, मण्डल ५, सूक्त ३७: जेमिसन<ref name="The Rigveda">{{cite book |last1 = Jamison |first1 = Stephanie |last2 = Brereton |first2 = Joel |date = 23 February 2020 |title = The Rigveda |publisher = Oxford University Press |isbn = 978-0-19-063339-4 |url=https://books.google.com/books?id=1LTRDwAAQBAJ}}</ref>}} उत्तर-वैदिक कलाका कृतिहरूमा देखाइएको भन्दा विपरीत, इन्द्रलाई धेरैजसो हिन्दु देवताहरूमा पाइने कालो कपालको सट्टा चम्किलो सुनौलो कपाल भएको वर्णन गरिएको छ: {{blockquote|५. तपाईं नै प्रसन्न हुनुभएको थियो जब प्राचीन यज्ञकर्ताहरूले तपाईंको स्तुति गरेका थिए, हे सुनौलो कपाल भएका इन्द्र।|ऋग्वेद, मण्डल १०, सूक्त ९७: जेमिसन<ref name="The Rigveda">{{cite book |last1 = Jamison |first1 = Stephanie |last2 = Brereton |first2 = Joel |date = 23 February 2020 |title = The Rigveda |publisher = Oxford University Press |isbn = 978-0-19-063339-4 |url=https://books.google.com/books?id=1LTRDwAAQBAJ}}</ref>}} इन्द्रको हतियार [[बज्र|वज्र]] हो जसलाई उनले दुष्ट वृत्रलाई मार्न प्रयोग गरेका थिए। उनका लागि अन्य वैकल्पिक प्रतिमात्मक प्रतीकहरूमा [[धनुष]] (कहिलेकाहीँ रङ्गीन इन्द्रेणीको रूपमा), तरवार, [[इन्द्रजाल|जाल]], पाश, अङ्कुश, वा शङ्ख समावेश छन्।<ref name="Daniélou1991p110">{{cite book |author=Daniélou, Alain |year=1991 |title=The Myths and Gods of India: The classic work on Hindu polytheism from the Princeton Bollingen Series |publisher=Inner Traditions |isbn=978-0-89281-354-4 |pages=110–111 |url=https://books.google.com/books?id=1HMXN9h6WX0C&pg=PA110}}</ref> इन्द्रको वज्रलाई भौधर पनि भनिन्छ।<ref name="Madan">{{cite book |last=Gopal |first=Madan |year=1990 |title=India through the Ages |editor=Gautam, K.S. |publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/75 75] |url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada}}</ref> उत्तर-वैदिक कालमा, उनी [[ऐरावत]] नामक चारवटा दाह्रा भएको ठूलो सेतो हात्तीमा सवार हुन्छन्। मन्दिरहरूका मूर्ति र कलाकृतिहरूमा उनी प्रायः हात्तीमाथि बसेको वा हात्तीको नजिक देखिन्छन्। जब उनलाई दुई हात भएको देखाइन्छ, उनले वज्र र धनुष धारण गर्छन्।{{sfn|Masson-Oursel|Morin|1976|p=326}} ''[[शतपथ ब्राह्मण]]'' र शाक्त परम्पराहरूमा, इन्द्रलाई देवी [[ललिता]] (त्रिपुरसुन्दरी) सँग समान मानिएको छ र उनको प्रतिमा लक्षण पनि इन्द्रको जस्तै वर्णन गरिएको छ।<ref>{{cite book|author=Alain Daniélou|title=The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series|url=https://books.google.com/books?id=1HMXN9h6WX0C |year=1991|publisher=Inner Traditions|isbn=978-0-89281-354-4|page=278}}</ref> इन्द्रेणीलाई इन्द्रको धनुष ({{langx|sa|इन्द्रधनुस्}}) भनिन्छ।<ref name="Daniélou1991p110"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == == बाह्य कडीहरू == {{sister project links|commonscat=yes|n=no|s=no|b=no|voy=no|v=no}} * {{cite web |author=Lee, Phil |title=कोरियाली बौद्ध धर्ममा इन्द्र र स्कन्द देवताहरू |department=Chicago Divinity School |publisher=University of Chicago |place=Chicago, IL |url=https://divinity.uchicago.edu/sightings/vivid-indra-and-heavenly-dragon-general-korean-peoples-trust-buddhist-deities}} * {{cite web |title=इन्द्र, आँधीबेहरीका मालिक र देवताहरूको लोकका राजा |publisher=फिलाडेल्फिया कला संग्रहालय |url=http://www.philamuseum.org/collections/permanent/88503.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130051741/https://www.philamuseum.org/collections/permanent/88503.html |date=2020-11-30 }} * {{cite web |title=इन्द्रको काठको मूर्ति – १३औँ शताब्दी, कामाकुरा काल |place=जापान |url=http://www.narahaku.go.jp/english/collection/858-6.html}} {{ऋग्वेद}} {{हिन्दु पौराणिक कथा}} {{हिन्दु धर्म}} [[श्रेणी:इन्द्र| ]] [[श्रेणी:बौद्ध देवताहरू]] [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु पौराणिक कथाका नायकहरू]] q3lehw9v4qxl53fdv7nxp95gshj0h1x 0 43445 1357627 1345915 2026-06-03T09:45:38Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357627 wikitext text/x-wiki {{अशुद्ध}} '''विद्युदणु''' या '''इलेक्ट्रोन''' ऋणात्मक [[विद्युत आवेश|वैद्युत आवेश]] युक्त मौलिक उपपरमाणविक कण हो । जो [[परमाणु|परमाणुको]] नाभिक चारैतिर चक्कर लगाउँछ । जसको दर्व्यमान प्रोटोनको भन्दा १/१८३६ गुना हुन्छ । परम्परागत रूपदेखि यसका आवेशलाई ऋणात्मक मानिन्छ र यसमामान -१ परमाणु इकाई (e) निर्धारित गरिएको हो। अर्का परमाणुहरूका एलेक्ट्रोनहरूदेखि यिनको अन्तःक्रिया [[रासायनिक बंध]]नको मुख्य कारण हुन्छ। यसमा१.६E-१९ [[कूलाम्ब]] परिमाणको ऋण [[आवेश]] हुन्छ। यसको [[पिण्ड|द्रव्यमान]] ९.११E−३१ किग्रा हुन्छ जो [[प्रोटोन]]का [[पिण्ड|द्रव्यमान]]को लगभग १८३७ औँ भाग हो। कुनै उदासीन [[परमाणु]]मा विद्युदणुहरूको संख्या र प्रोटानहरूको संख्या समान हुन्छ।यिनको आन्तरिक संरचना ज्ञात छैन यसै कारण यसलाई प्राय:[[मूलभूत कण]] मानिन्छ। यिनको आन्तरिक कोणिय संवेग अर्थात [[स्पिन]] १/२ हुन्छ, अतः यो [[फर्मीअन]] हुन्छ।''' विद्युदणु''' का [[प्रतिकण]] [[पोजीट्रोन]] कहलाउँछ। द्रव्यमानका अतिरिक्त [[पोजीट्रोन]]का सबै गुण यथा आवेश, [[स्पिन]] इत्यादि '''विद्युदणु'''का बिलकुल विपरीत हुन्छन्। जब '''विद्युदणु''' र [[पोजीट्रोन]]को टक्कर हुन्छ तब दुबै पूर्णतः नष्ट हुन जान्छन् एवं दुई[[गामा किरण]] [[फोटोन|(फोटोन]]) उत्पन्न हुन्छ। '''विद्युदणु''', [[लेप्टोन]] परिवारका प्रथम पीढीको सदस्य हो, जो कि गुरूत्वाकर्षण,विद्युत चुम्बकत्व एवं दुर्बल प्रभाव सबैमा भूमिका निभाउँदछ। '''विद्युदणु''' कण एवं तरङ्ग दुबै प्रकारका व्यवहार प्रदर्शीत गर्दछ। बिटा-क्षयका रूपमा यो तरङ्ग जस्तो व्यवहार गर्दछ,जबकि यसको संवेग जस्तो गुण यसको कणको प्रकृति दर्शाउँदछ। चूंकि यसको सांख्यिकीय व्यवहार [[फर्मिअन]] हुन्छ र यो [[पोली एक्सक्ल्युसन सिध्दाँत]]को पालन गर्दछ अतः सबै विद्युदणुओको क्वांटम अवस्था भिन्न हुन्छ। आइरिस भौतिकविद [[जर्ज जनस्टोन स्टोनी]] ( George Johnstone Stoney )ले १८९४ मा electron नामको सुझाव दिईएको थियो, पछि यसलाई नेपालीमा विद्युदणु भन्न थालियो । '''विद्युदणु'''को कणका रूपमा पहचान १८९७मा [[जे जे थोमसन|जे जे थमसन]] ( J J Thomson ) र तिनको ब्रिटीश भौतिकविद दलले गरेका थिए । विभिन्न भौतिकीय घटनाहरू जस्तै-[[विध्युत]] ,[[चुम्बकत्व]] , [[उष्मा]] चालकता मा '''विद्युदणु'''को अहम भूमिका हुन्छ। जब '''विद्युदणु''' त्वरित हुन्छ त यो [[फोटान]]का रूपमा [[ऊर्जा]]को अवशोषण वा उत्सर्जन गर्दछ।[[प्रोटोन]] अनि [[न्यूट्रोन]]का साथ मिलेर [[परमाणु]]को निर्माण गर्दछ ।[[परमाणु]]का कुल [[पिण्ड|द्रव्यमान]] मा '''विद्युदणु'''को भाग कमभन्दा कम् ०.०६ प्रतिशत हुन्छ। '''विद्युदणु''' र [[प्रोटोन]]का बीच लाग्ने कुलाम्ब बल ( coulomb force ) को कारण '''विद्युदणु''' परमाणुदेखि बाँधिएको हुन्छ। दुई वा दुइभन्दा अधिक परमाणुहरूका विद्युदणुओका आपसी आदान-प्रदान वा साझेदारीका कारण रासायनिक बंध (Bond) बन्दछन्। [[ब्रह्माण्ड]]मा अधिकतर विद्युदणुओको निर्माण [[बिग बैंग सिद्धान्त|बिग-बैंग]]का बेला भएको मानिन्छ, यिनको निर्माण रेडियोधर्मी समस्थानिक ( radioactive isotope) देखि बीटा-क्षय र अन्तरिक्षीय किरणो (cosmic ray ) का वायुमण्डलमा प्रवेशका बेला उच्च ऊर्जा टक्करका कारण पनि हुन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[रसायन शास्त्र]] * [[परमाणु]] * [[अणु]] {{Commonscat|Electrons}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] [[श्रेणी:भौतिकशास्त्र]] [[श्रेणी:भौतिक शब्दावली]] ordoqkgcpn1vzdr3xz2ypzc44dppoad 0 43570 1357648 1318706 2026-06-03T09:55:08Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357648 wikitext text/x-wiki [[चित्र:उत्तरी ध्रुव.jpeg|thumb|right|200px|उत्तरी ध्रुवीय क्षेत्र।|link=Special:FilePath/उत्तरी_ध्रुव.jpeg]] '''उत्तरी ध्रुव''' हाम्रो ग्रह [[पृथ्वी]]को सबैभन्दा सुदूर उत्तरी बिन्दु छ। यो त्यो बिन्दु छ जहाँ पृथ्वीको धुरी घूम्दछ। यो [[उत्तरध्रुवीय महासागर|आर्कटिक महासागर]]मा पर्छ, र यहाँ अत्यधिक ठण्ड पर्छ किनभनें लगभग छः महिना यहाँ सूर्य छैन चमगर्छ। ध्रुवका आसनजिकको महासागर धेरै ठण्डा छ र सदैव बर्फको मोटी च्यादरदेखि ढका रहन्छ। यस भौगोलिक उत्तरी ध्रुवका निकट नैं चुम्बकीय उत्तरी ध्रुव छ, यसै चुम्बकीय उत्तरी ध्रुवतर्फ नैं कम्नजिकको सुई सङ्केत गर्दछ। उत्तरी तारा वा [[ध्रुव तारा]] उत्तरी ध्रुवका आकाशमा सदैव निस्कन्छ। सताव्दीहरुदेखि नाविक यसै ताराहरूलाई देखेर यी अनुमान लगाँदै रहोस् छको ती उत्तरमा कितनी टाडा छन्।यो क्षेत्र आर्कटिक घेरा पनि कहलाउँछ किनभनें वहाँ अर्धरात्रिका सूर्य (''मिडनाइट सन'') र ध्रुवीय रात (''पोलर नाइट'')को दृश्य पनि हेर्नेलाई मिल्दछ। उत्तरी ध्रुव क्षेत्रलाई आर्कटिक क्षेत्र पनि भनिन्छ। यहाँ बर्फदेखि ढंके विशाल क्षेत्रका अतिरिक्त [[उत्तरध्रुवीय महासागर|आर्कटिक सागर]] पनि छ। यो सागर अन्य धेरै देसहरु जस्तै [[क्यानडा|क्यानाडा]], [[ग्रिनल्यान्ड]], [[रुस|रूस]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]], [[आइसल्यान्ड]], [[नर्वे]], [[स्विडेन|स्वीडन]] र [[फिनल्यान्ड]]को जमीनहरुदेखि लागेको भएको छ। यसलाई [[अंध महासागर]]को उत्तरी छोर पनि भन्न सकिन्छ।<ref name="हिन्दुस्तान लाईव">[http://www.livehindustan.com/news/tayaarinews/gyan/67-75-95161.html उत्तरी ध्रुव] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204095422/https://www.livehindustan.com/news/tayaarinews/gyan/67-75-95161.html |date=2021-12-04 }}।७ फरवरी, २०१०।हिन्दुस्तान लाईव</ref> == जलवायु == [[चित्र:आर्कटिक.jpeg|thumb|right|200px|आर्कटिकको पिघलती बर्फ।|link=Special:FilePath/आर्कटिक.jpeg]] उत्तरी ध्रुव, [[दक्षिणी ध्रुव]]को तुलनामा कम ठण्डा छ किनभनें यो महासागरका मध्यमा समुद्र स्तरमा स्थित छ (जो गर्मीका संग्रहका रूपमा कार्य गर्दछ), नाकी महाद्वीपीय भूभागमा कुनै उचाई पर। सर्दिहरूमा (जनवरी) यहाँको तापमान −४३ °सेदेखि −२६ °सेका बीच रहन्छ, र औसत लगभग −३४ °से हुन्छ। गर्मिहरूमा (जून, जुलाई, र अगस्त)मा तापमानको औसत जमाव बिन्दु (० °से)का आसनजिक रहन्छ।<ref>[http://www.gsfc.nasa.gov/scienceques2005/20060310.htm "सप्ताहको वैज्ञानिक प्रश्न"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526005126/http://www.gsfc.nasa.gov/scienceques2005/20060310.htm |date=2010-05-26 }}, गोडार्ड अन्तरिक्ष केन्द्र</ref> उत्तरी ध्रुवमा समुद्रमा जमी बर्फको परत २देखि ३ मीटरसम्म मोटी हुन्छ,<ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2004/11/1108_041108_north_pole.html "ध्रुविय ऐक्स्प्रैस"का परे: वास्तविक उत्तरी ध्रुवका केही भनें ीव्र तथ्य], नैश्नल ज्यग्राफिक समाचार</ref> यद्यपि यसमा धेरै परिवर्तन पाइन्छ र कहिले-कहिले तैर्दै हिमखण्डहरुका तल साफ पानी देखि जान्छ।<ref name="Daly">[http://www.john-daly.com/polar/arctic.htm विश्वको शीर्षः के उत्तरी ध्रुव जलमा परिवर्तित हुँदैछ?], जन एल. डैलि</ref> धेरै शोधहरुदेखि यी ज्ञात भएकोछ कि पिछ्ले केही वर्षहरूमा यहाँ बर्फको परतहरूको औसत मोटाईमा केही कमी आयो छ।<ref>[http://www.telegraph.co.uk/earth/earthnews/3353930/Arctic-ice-thickness-drops-by-up-to-19-per-cent.html "आर्कटिक हिमको मोटाई १९ प्रतिशतसम्म घटी"], ''डेली टेलीग्राफ'', २८-अक्टूबर-२००८</ref> धेरै मानिस यसको कारण [[वैश्विक ऊष्मीकरण]]लाई बताउँछन्,मा यसमाथि केही विवाद छ। केही प्रतिवेदनहरुका अनुसार आउने भएका केही दशकहरूमा गर्मिहरुका मौसममा आर्कटिक महासागर पूर्ण प्रकार बर्फ रहित हुनेछ,<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/6171053.stm "तेजीदेखि पिघलती" आर्कटिक सागरीय बर्फ], बीबीसी समाचार, दिसम्बर २००६</ref> र यसका महत्त्वपूर्ण वाणिज्यिक निहितार्थ हुनेछन्। == वनस्पतिहरु र जीवजन्तु == [[चित्र:ध्रुवीय भालू.jpeg|thumb|right|200px|ध्रुवीय भालू।|link=Special:FilePath/ध्रुवीय_भालू.jpeg]] इस क्षेत्रमा वनस्पति धेरै कम मिल्दछ। यहाँका सागरका पानीमा धेरै प्रकारका प्लैंक्टन मिल्दछन्। यसका अतिरिक्त, जमीनमा रहने भएका ध्रुवीय भालू र केही मानिस पनि यहाँ रहन्छन्। यसका अनोखे भौगोलिक वातावरणका कारण यहाँ रहने भएका मानिसहरूले स्वयंलाई वातावरणका अनुसार ढाल लिया छ। गत केही दशकहरूमा आर्कटिक क्षेत्रका बर्फीले सागरको बर्फ कम होनी शुरू भएको छ।<ref name="हिन्दुस्तान लाईव"/> यहाँ पाए जाने केही पशु छन्, [[ध्रुवीय भालू]] र [[सील]]। भालू माँसाहारी हुन्छन्। यी पूर्ण सर्दिहरुका बेला निष्क्रिय रहन्छन्, र आर्कटिकको गरमिहरूको मौसम आरम्भ हुँदै नैं शिकारका लागि चल पर्छन्। भालुहरुका बारेमा यी मानिन्छको यी भोजनको कमीका कारण ८२° उत्तरदेखि अघि छैन जाँदै, यद्यपि यिनको जानेका बाटाहरु उत्तरी ध्रुवका आसनजिक पाए गए छन्, र [[सन् २००६|२००६]]का एक खोजकर्ता दलले यी सूचना दीको एक ध्रुवीय भालु ध्रुवदेखि मात्र १.६ किमीको दूरीमा देखिएको छ। चक्राकार सील पनि ध्रुवमा देखी गई छ, र आर्कटिक लोमडीहरु ध्रुवदेखि ६० किमी टाडा ८९°४०′मा पाई गई छन्। ध्रुवका धेरै नजिक जो पक्षी देखे गए छन् ्दछन्, हिम बंटिंग, उत्तरी फुल्मर, र काली-टांगहरु वाली किटिवेक, यद्यपि केही पक्षिहरुका देखे जानेका समाचार तोडे-मरोडे पनि हुन सक्छन्, किनभनें पक्षिहरूको प्रवृत्ति जहाजहरु र अभियान दलहरूको पीछा गर्ने हुन्छ। == उत्तरी ध्रुव र आर्कटिक क्षेत्रहरूमा प्रादेशिक दाौं == [[चित्र:आर्कटिकक्षेत्रकेदावेदारदेश.jpg|thumb|right|180px|आर्कटिक क्षेत्रमा दावेदारी गर्ने पाँच देश|link=Special:FilePath/आर्कटिकक्षेत्रकेदावेदारदेश.jpg]] अन्तर्राष्ट्रिय कानुनहरुका अनुसार, वर्तमानमा कुनै पनि देशको उत्तरी ध्रुव वा आर्कटिक महासागरीय क्षेत्रमा अधिकार छैन। यसका आसनजिकका पाँच देश [[रुस|रूस]], [[क्यानडा|क्यानाडा]], [[नर्वे]], [[डेनमार्क]] ([[ग्रिनल्यान्ड]]का द्वारा), र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] ([[अलास्का]]का द्वारा), आफ्नो सीमाहरुका २०० नटिकल-मील (३७० किमी) तकका विशिष्ट आर्थिक क्षेत्रसम्म सीमित छन्, र यसका अघिका क्षेत्रको प्रशासन अन्तर्राष्ट्रिय सीबेड प्राधिकरणका नजिक छ। [[२ अगस्ट|२ अगस्त]], [[सन् २००७|२००७]]लाई रूसले आर्कटिक क्षेत्रमा आफ्नो दावेदारी सुदृढ गर्नका लागि आफ्नो राष्ट्रीय ध्वज आर्कटिकको समुद्री सतहमा लागेको दिए, तर पनि यसलाई अन्तर्राष्ट्रीय सहमति प्राप्त छैन।<ref>[http://www.canada.com/nationalpost/news/story.html?id=f652fffc-946d-4e5b-b835-b6c635edc0ef&k=29481 आक्रटिक समुत्र तलमा रूसले आफ्नो झण्डा लगाईा] {{अङ्ग्रेजी चिह्न}}</ref> == अन्य खनिज == धेरै प्रकारका पदार्थ पनि यस क्षेत्रमा मिल्दछन्। तेल, ग्यास, खनिज यहाँ मिल्दछन्। धेरै कुन ्मको जैव विविधता यहाँ प्राकृतिक तौरमा संरक्षित छ। तर पनि मनुष्यका यहाँ आ पहुंचनाले केही समस्याहरु उठी छन्। यो क्षेत्र पर्यटन व्यवसायका लागि पनि देखा जा रहेकोछ। विश्वका कुल जल स्त्रोतको पाँचवां भाग यहाँ छ। इंटरनेशनल आर्कटिक साइंस कमेटिला गत दस वर्षोमा आर्कटिक क्षेत्रका बारेमा धेरै नयाँ जानकारीहरु जुटाई छन्। यस कमेटीमा संसार भरका वैज्ञानिक र आर्कटिक विशेषज्ञ छन्।<ref name="हिन्दुस्तान लाईव"/> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[दक्षिणी ध्रुव]] *[[जलवायु परिवर्तन|भूमण्डलीय ऊष्मीकरण]] == सन्दर्भ == {{सन्दर्भसूची}} {{गोलार्ध}} {{Commonscat|North Pole}} [[श्रेणी:ध्रुवीय क्षेत्र]] [[श्रेणी:नेपाली विकि डीवीडी परियोजना]] oh3yvbok6wc3lu1xiqcf5gkkz4h5kpi 0 43941 1357526 1340369 2026-06-03T08:35:15Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357526 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भारतीय महाकाव्य महाभारतका नायक}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | name = अर्जुन | other_names = {{hlist|[[कौन्तेय]]|पार्थ|फाल्गुन|जिष्णु|किरीटी|श्वेतवाहन|बीभत्सु|विजय|कृष्ण|सव्यसाची|धनञ्जय}} | image = Arjuna statue.JPG | texts = ''{{hlist|[[महाभारत]] ([[श्रीमद्भगवद गीता|भगवद्गीता]])|[[अष्टाध्यायी]]|[[पुराण]]}}'' | spouse = {{hlist|[[द्रौपदी]]|[[उलूपी]]|[[चित्राङ्गदा]]|[[सुभद्रा]]}} | children = {{bulleted list |[[इरावन]] (उलूपीबाट)|[[बभ्रुवाहन]] (चित्राङ्गदाबाट)|[[अभिमन्यु]] (सुभद्राबाट)|[[श्रुतकर्म]] (द्रौपदीबाट)|}} | parents = {{bulleted list|[[इन्द्र]] (पिता)|[[कुन्ती]] (माता)|[[पाण्डु]] (धर्मपिता)|[[माद्री]] (सौतेनी आमा)}} | siblings = {{hlist|[[कर्ण (महाभारत)|कर्ण]]|[[युधिष्ठिर]]|[[भीम]]|[[नकुल]]|[[सहदेव]]}} (सौतेनी भाइहरू) | weapon = [[गाण्डीव]] (धनुष) र वाणहरू | affiliation = {{hlist|[[पाण्डव]]|[[नरनारायण]]}} | caption = [[बाली (टापु)|बाली]]मा अवस्थित अर्जुनको मूर्ति | gender = पुरुष | death_place = [[हिमालय]] | birth_place = शतशृङ्ग वन | member_of = [[पाण्डव]] | battles = [[विराट पर्व|विराट युद्ध]], [[कुरुक्षेत्र युद्ध]] | dynasty = [[चन्द्रवंश]] }} '''अर्जुन''' प्राचीन [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] महाकाव्य [[महाभारत]]का मुख्य पात्रहरूमध्ये एक हुन्। उनी पाँच [[पाण्डव]] भाइहरूमध्ये साइँला हुन् र उनीहरूमध्ये सबैभन्दा विशिष्ट योद्धाका रूपमा चिनिन्छन्। उनी देवताहरूका राजा [[इन्द्र]] र [[कुरु राज्य|कुरु वंश]]का राजा [[पाण्डु]]की पत्नी [[कुन्ती]]का पुत्र हुन्—जसले गर्दा उनलाई एक [[अर्धदेव]] नायक मानिन्छ। अर्जुन आफ्नो असाधारण धनुर्विद्या र [[अस्त्र|दिव्य अस्त्र]]हरूमा निपुणताका लागि प्रसिद्ध छन्। महाकाव्यभरि अर्जुनको आफ्ना मामाका छोरा [[कृष्ण]]सँग घनिष्ठ मित्रता रहेको देखिन्छ, जसले उनको आध्यात्मिक मार्गदर्शकको रूपमा काम गर्छन्।<ref>{{Cite web |date=2025-04-14 |title=Arjuna {{!}} Mahabharata, Pandava, Warrior {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Arjuna |access-date=2025-06-03 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> अर्जुन महाकाव्यमा धेरै वीर कार्यहरूका लागि चर्चित छन्। सानै उमेरदेखि उनले सम्मानित योद्धा-ऋषि [[द्रोणाचार्य]]को रेखदेखमा एक असाधारण छात्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेका छन्। आफ्नो युवावस्थामा अर्जुनले धनुर्विद्या प्रतियोगितामा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै [[पाञ्चाल]]की राजकुमारी [[द्रौपदी]]लाई प्राप्त गर्छन्। पछि, पाण्डव भाइहरू बीचको सम्झौता उल्लङ्घनका कारण भएको अस्थायी निर्वासनका क्रममा उनले तीन राजकुमारीहरू: [[उलूपी]], [[चित्राङ्गदा]] र [[सुभद्रा]]सँग विवाह गर्छन्। यी सम्बन्धहरूबाट उनका चार छोराहरू: [[श्रुतकर्म]], [[इरावन]], [[बभ्रुवाहन]] र [[अभिमन्यु]] जन्मिन्छन्। अर्जुनले आफ्ना दाजु [[युधिष्ठिर]]को सार्वभौमसत्ता स्थापित गर्न, धेरै राज्यहरूलाई वशमा पार्न र [[खाण्डव वन]] दहन गर्न प्रमुख भूमिका खेलेका हुन्छन्। ईर्ष्यालु कुरु वंशका भाइहरू [[कौरव]]द्वारा पाण्डवहरूलाई धोकापूर्ण रूपमा निर्वासित गरिँदा अर्जुनले [[कर्ण (महाभारत)|कर्ण]]लाई मार्ने प्रतिज्ञा गर्छन् जो कौरवका मुख्य सहयोगी र अर्जुनका प्रमुख प्रतिद्वन्द्वी हुन्छन् (पछि उनी अर्जुनका जेठा सौतेनी दाजु भएको खुल्छ)। निर्वासनको समयमा अर्जुनले दिव्य अस्त्रहरू प्राप्त गर्न यात्रा गर्दै भगवान [[शिव]]को कृपा प्राप्त गर्छन्। युद्ध कौशलका अतिरिक्त अर्जुन सङ्गीत र नृत्यमा पनि निपुण हुन्छन् जसले गर्दा उनलाई निर्वासनको अन्तिम वर्ष ([[अज्ञातवास]])मा [[मत्स्य देश|मत्स्य]] राज्यकी राजकुमारी [[उत्तरा]]को नपुंसक शिक्षक (बृहन्नला)को रूपमा भेष बदल्न मद्दत पुग्छ। यसै अवधिमा उनले एक्लै सम्पूर्ण कुरु सेनालाई पराजित गर्न सफल हुन्छन्। [[कुरुक्षेत्र युद्ध]] अघि, अर्जुन आफ्नै आफन्त र सम्मानित गुरुहरूलाई विपक्षी कौरव पक्षमा उभिएको देखेर अत्यन्तै विचलित हुँदै उनीहरूलाई मार्ने विचारले चिन्तित बन्छन्। गहिरो नैतिक द्विविधामा परेपछि उनी आफ्ना सारथि कृष्णको शरणमा पुग्छन् जहाँ कृष्णले उनलाई योद्धाको रूपमा उनको कर्तव्य (''[[धर्म]]''), [[कर्म]] र [[भक्ति]] मार्फत [[मोक्ष]]का बारेमा [[श्रीमद्भगवद गीता|भगवद्गीता]]को ज्ञान दिन्छन्।<ref>{{Cite book |last1=Davis |first1=Richard H. |url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691139968/the-bhagavad-gita |title=The Bhagavad Gita |date=26 October 2014 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-13996-8 |language=en |access-date=6 September 2020}}</ref> युद्धका क्रममा दिव्य धनुष [[गाण्डीव]] धारण गरेका अर्जुन एक प्रमुख योद्धाको रूपमा उभिँदै [[भीष्म]] र कर्ण लगायत धेरै शक्तिशाली शत्रुहरूको पतनका लागि जिम्मेवार रहन्छन्। युद्धपछि उनले युधिष्ठिरलाई [[अश्वमेध यज्ञ|अश्वमेध]] मार्फत आफ्नो साम्राज्य सुदृढ गर्न सहयोग गर्छन् र यसै क्रममा अर्जुन आफ्नै छोरा बब्रुवाहनद्वारा मारिँदा पनि उलूपीको हस्तक्षेपले उनी पुनर्जीवित हुन्छन्। [[कलियुग]]को सुरुवात हुनुअघि अर्जुनले कृष्ण र अन्य यादवहरूको अन्तिम संस्कार गर्छन्। त्यसपछि उनी आफ्ना भाइहरू र द्रौपदीसँग [[हिमालय]]को अन्तिम यात्रामा निस्किन्छन् जहाँ अन्ततः उनको मृत्यु हुन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Britannica|34856}} {{sister project links|commonscat=yes|n=no|s=no|b=no|voy=no|v=no}} {{महाभारत}} [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] [[श्रेणी:भागवत पुराणका पात्रहरू]] j1ge2k6jat9mxfb944ygqyq666j50zg 0 46548 1357542 1349301 2026-06-03T08:52:59Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357542 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Purna-Kalasha-Vase-of-prosperity.jpg|thumb|पूर्ण कलशः आठैवटा मङ्गल चिन्हहरूले सजाइएको कलश]] श्री वत्स, पुण्डरिक, ध्वज, कलश, चमर, मत्स्ययुग्म, छत्र, शङ्खको संयुक्त रूपलाई (संस्कृत) अष्टमङ्गल ({{bo|t=བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་|s=Trashi Takgyé}};<ref name="Sarat Chandra Das 1902 p.69">Sarat Chandra Das (1902). ''Tibetan-English Dictionary with Sanskrit Synonyms''. Calcutta, India: mainly used in buddhismBengal Secretariat Book Depot, p.69</ref><ref>Source: [http://rywiki.tsadra.org/index.php/bkra_shis_rtags_brgyad bkra-shis-rtags brgyad].</ref> {{zh|吉祥八宝}} ''Jíxiáng bā bǎo'') भनिन्छ| हिन्दु, जैन तथा बुद्ध धर्ममा यसको बिषेश स्थान छ| विषेशत: अष्टमङ्गलयुक्त कलशलाई पूर्ण कलश भनिन्छ र यसलाई शुभ साईत र श्रीसम्वृद्धिको प्रतिक मानिएको छ | परम्परानुसार अष्टमङ्गलका चिन्हहरूमा केही भिन्नता पनि भेटिन्छ । जस्तै नेपालको परम्परामा रहेको चामरको स्थानमा तिब्बती पराम्परामा धर्मचक्रको प्रयोग भएको छ । यस्तै हिन्दु र जैन परम्परामा केहि आठ चिन्ह मध्ये केहिं चिन्हहरू फरक छन् । यी आठ चिन्हहरूको आ-आफ्नै प्रतिकात्मक अर्थहरू छन् । यी चिन्हहरू ध्यान साधनामा र शिक्षणमा प्रयोग हुन्छ । == बौद्ध परम्परामा अष्टमङ्गल == [[चित्र:Astamangal devi.jpg|thumb|अष्टमंगलदेवी प्रतिमा (१८ आैं शताब्दि)]] महायान वज्रयान बौद्ध परम्परामा अष्टमङ्गल चिन्हहरूको प्रचलन विहारहरू लगायत घरघरमा तथा सार्वजनिक स्थानहरूको कलाकृतिमा समेत देख्न सकिन्छ । भगवान बुद्धले बोधिबृक्ष मुनि बोधिज्ञान लाभ भएको दिन देवलोकवाट देवताहरू आर्इ यी आठ चिजहरू दान दिएको मानिन्छ । बौद्ध कलामा अति प्रचलित यी चिन्हहरू आध्यात्मिक तथा भौतिक संबृद्धिको समेत कारकको रूपमा मानिन्छ । तसर्थ विहार तथा निजी घरहरूको मूल द्वारहरूमा यी चिन्हहरू चित्रकलामा वा काष्ठकला वा धातुकलामा अंकित गरिएको पाइन्छ । विषेशतः नव विवाहिता दम्पतिको, जंको गरेका जेष्ठब्यक्तिको र अन्य गण्यमान्य ब्यक्तिको स्वागत गर्न यी चिन्हहरू अंकित गरी द्वार सजाउने प्रचलन बौद्धहरूमा प्रचलित छ । नयाँ घर निर्माण सम्पन्न पछि गरिने गृहारम्भ, गृहप्रतिष्ठा पूजा आदि अवसरहरूमा अष्टमङ्गल अंकित माला वनाई घरलाई घेर्ने परम्परा पनि अद्यापि चलिआएको छ । नेवार बौद्ध परम्परामा प्रत्येक शुभ अवसरहरूमा (विवाह, म्हःपूजा, घर छोडेर कतै बाहिर जाँदा आदि) सगुन दिंदा अष्टमङ्गल सम्वन्धी स्तोत्र मङ्गलाष्तव<ref>'''''मङ्गलास्तव,''''' अनुच्छेद ९ श्रीवस्त पुण्डरिक ध्वजवर कलश चामर मत्स्य युग्म त्वंछत्र हेमदण्ड रविशशी उभयो दक्षिणावर्त शंख </ref> वाचन गर्ने गरिन्छ । नेपाल वाहेक [[तिब्बत]], [[भुटान|भूटान]], [[चीन]] र [[मङ्गोलिया|मंगोलिया]] आदि देशहरूमा अष्टमङ्गलको बढी प्रयोग भएको पाइन्छ । तिब्बती परम्परामा यी आठ मङ्गल वस्तुहरू धारण गरेका देवी तासी ल्हामोग्याल अर्थात् अष्टमङ्गल देवीको नामले प्रसिद्ध छ । अष्टमङ्गलका आठ चिन्हहरू निम्नानुसार छन् । # [[श्रीवत्स]] # [[पुण्डरिक]] # [[ध्वज]] # [[कलश]] # [[चमर ]] # [[मत्स्ययुग्म]] # [[छत्र]] # [[शङ्ख]] यी चिन्हहरूको अर्थ विभिन्न स्रोतहरूमा विभिन्न तरिकाले गरेको पाइन्छ । ती मध्ये वढी प्रचलित अर्थबोधहरू निम्नानुसार छन् ।<ref name=":0">Shakya, M.B., 2000. ''Sacred Art of Nepal: Nepalese Paubha Paintings: Past and Present.'' Handicraft Association of Nepal, Kathmandu. </ref> === श्रीवत्स === [[File:8signs-PELBEU.svg|thumb|left |150px|श्रीवत्स]] श्रीवत्स (संस्कृत भाषा) (अंग्रजीः The [[endless knot]], {{bo|t=དཔལ་བེའུ་|s=pelbeu}})<ref>Source: [http://rywiki.tsadra.org/index.php/dpal_be'u Dpal be'u]</ref> डोरीको गाँठो वा ग्रन्थीको स्वरूपमा हुन्छ । शाब्दिक अर्थमा यसको अर्थ 'श्री' ले प्रेम गरेको भन्ने हुन्छ । 'श्री' भनेको लक्ष्मी हो र विष्णुको छातीमा लक्ष्मीको यो चिन्ह हुनुले विष्णु र लक्ष्मीको अगाढ प्रेम चित्रित गर्दछ । लक्ष्मी श्रीसम्पति र असल भाग्यका देवी हुनुले यो चिन्ह मङ्गल चिन्हको सूचीमा पर्न गएको हो । यो चिन्ह कृष्णको छातीमा पनि रहेको मानिन्छ । यस प्रकारको गाँठो वा ग्रन्थीको चिन्ह सिन्धुघाटीको सभ्यतामा भेटिएका माटाका टकहरूमा पनि भेटिएका छन् जसले यस चिन्हको प्रयोगको प्राचीनता सिद्ध गर्दछ । बौद्ध परम्परामा यस अनन्त गाँठोको चिन्हलाई भाग्यशाली चित्रका रूपमा लिइन्छ । स्वस्तिक झै अनन्त घुमिरहेको भाव यस चिन्हले समेत्ने भएकाले यसलाई श्रीवत्स-स्वस्तिकको रूपमा पनि मान्ने गरिन्छ । चीनमा यस चिन्हलाई दीर्घायु, निरन्तरता, प्रेम र सामञ्जस्यताको प्रतिकका रूपमा लिइन्छ । बौद्ध परम्परामा यसलाई बोधिचित्त, बुद्धको अनन्त प्रज्ञा र करूणाको प्रतिकका रूपमा लिइन्छ । अर्को अर्थमा यसलाई बुद्धको शिक्षा मध्येको प्रमुख प्रतित्यसमुत्पाद र अनन्त भवचक्रको रूपमा पनि लिइन्छ । बौद्ध दर्शनमा यसलाई प्रज्ञा र उपायको गाँठो, शुन्यता ज्ञान र प्रतित्यसमुत्पाद ज्ञानको अविभाज्यता, धर्म दर्शन र जीवनको अन्तरसम्वन्धको प्रतिकको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref name=":1">Beer, R. 2003. The Handbook of Tibetan Buddhist Symbols. Serindia Publications, Inc. USA</ref> यस वाहेक यस चिन्हले संसारका प्रत्येक तत्वहरूको एक आपसमा हुने अन्तरसम्वन्धको सत्य, कार्य र कारणको सम्वन्ध, आदि र अन्त रहित नहुनु, बुद्धको अनन्त प्रज्ञा, समयसम्वन्धी भ्रमपूर्ण धारणा आदि अवघारणाहरूको समेत प्रतिनिधित्व गर्दछ । === पुण्डरिका === [[File:8-Signs PADMA.svg|thumb|131x131px|left|पुण्डरिक (पद्म)]] पुण्डरिका अर्थात् कमलको फूल (संस्कृतमा पद्म; {{bo|t=པད་མ་|s=péma}}) काय वाक चित्तको पवित्रताको प्रतिकको रूपमा अष्टमङ्गलको दोस्रो चिन्ह कमलको फूल राखिएको हो । धमिलो हिलोबाट उत्पत्ति भएर पनि त्यस हिलोको एक थोपा त्यसको पातमा नलाग्ने अर्थमा कलमको फूलले तृष्णा र उपादानबाट मुक्त अवस्थाको प्रतिनिधित्व गर्दछ । यस वाहेक कमल महाभिनिष्क्रमण, कुशलकर्मको संवर्द्धन आदिका पनि प्रतिक हुन् । कुनै पनि देवी देवताहरू कमलको फूल माथि वसाइनुको अर्थ त्यस देवी देवताको पवित्रता, सम्पन्नता, सम्पूर्णता झल्काउनु हो । यसलाई अर्को अर्थमा सबै बुद्ध बोधिसत्वहरू भवलोकमा नै उत्पन्न हुन्छन् तर तिनीहरू भवलोकका क्लेशहरू, मनो दुर्बलता र मोह अविद्याबाट टाढा रहेको हुन्छ । [[File:8signs-GYALTSEN.svg|thumb|158x158px|ध्वज]] === ध्वज === ध्वज (संस्कृत), ({{bo|t=རྒྱལ་མཚན་|s=gyeltsen}}) - ध्वज वा झण्डा युद्धमा प्रयोग गरिने चिन्ह हो तसर्थ यसले युद्ध र विजयको प्रतिकात्मक अर्थ दिन्छ । तिब्वती परम्परामा एघार प्रकारका ध्वजहरू लेख्ने चलन छ यसले एघार प्रकारका क्लेशहरूलाई जित्ने ज्ञानलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ । अप्सराहरूले बुनेको, बहुमूल्य हिरा ज्वाहरातको डांठ भएको, मगमग सुगन्ध भएको विजय ध्वज अज्ञानमाथिको विजय स्वरूप सुमेरू पर्वतमाथि गाडिएको ध्यान गरिन्छ । भगवान बुद्धले चार प्रकारका मारहरू (स्कन्धमार, मृत्युमार, क्लेशमार र देवपुत्र मार) माथिको विजयलाई इंकित गर्न पनि यस ध्वजको प्रयोग गरिन्छ ।<ref name=":1" /> अर्को अर्थमा, बुद्ध शिक्षा संसारभरि भएको प्रसारको प्रतिकको रूपमा पनि ध्वजलाई लिइन्छ ।<ref name=":0" /> === कलश === [[File:8-Signs BUMPA.svg|thumb|161x161px|left|कलश]] कलश ({{bo|t=གཏེར་ཆེན་པོའི་བུམ་པ་|s=terchenpo'i bumpa}}) स्वस्थ, दीर्धायु, संम्वृद्धि, ज्ञानको प्रतिक हो । जसरी कलशमा भरिपूर्ण अमृत सेवन गरी त्यो ब्यक्ति अमरत्व प्राप्त हुन्छ, त्यसरी नै बुद्ध शिक्षा अभ्यास गरी निर्वाणपद प्राप्त गरेको ब्यक्तिले अमृतपद प्राप्त गर्दछ । यो थेरवादी परम्परामा भिक्खु भिक्खुणीहरूले बोक्ने कुम्भको प्रतिक पनि हो । यस प्रकारको कलश वज्रयानी क्रियाहरूमा अभिषेक वा दिक्षा दिँदा प्रयोग गरिन्छ । सबैजसो संम्वृद्धिका देवताहरू जस्तै जम्वल, वैश्रवण, वसुन्धरा आदिको पादतलमा कलश राखिएको हुन्छ। वसुन्धरादेवीको प्रतिमालक्षणमा आधा ढल्किएको अनन्त रत्नहरूको धारा पोखिरहेको कलशमाथि उनको पाउ राखिएको हुन्छ । यस कलशमा हुने वैभव जति सुकै झिके पनि नरित्तिने, भरिपूर्ण रइरहने प्रकारको हुन्छ । यस कलशको मुख चिन्तामणि रत्न वा तीन रत्नहरू वा कल्प वृक्षले ढाकिएको हुन्छ। संम्वृद्धि सवैतिर प्रसारण होस् भन्ने उद्देश्यले र त्यस स्थानमा विद्यमान हुने सबैखालका मनुष्य अमनुष्य सत्वलाई सन्तुष्टि प्राप्त होस् भन्ने उद्देश्यले घर वा मन्दिरको जग मुनि, भञ्ज्याङ्गहरू, तीर्थस्थलहरू, पानीको मूल, नदी र समुद्र आदि महत्त्वपूर्ण स्थानहरूमा कलश गाडिने प्रचलन छ। === चमर === [[File:8-Signs KHORLO.svg|thumb|130px|धर्मचक्र]] [[चित्र:Espantamoscas pelo mono blanco MNA.JPG|left|thumb|134x134px|[[चित्|चामर]]]] चमर (याक)को पुच्छरलाई धातुको डांठमा जडान गरी राजाहरू वा देवीदेवताको पुजामा हम्कन प्रयोग गरिन्छ । यस प्रकारको चामर रोगग्रस्त मानिसको रोग निको पार्न वैद्यहरूले प्रयोग गरिन्छ । जसरी चमर हम्किंदा शितलता प्राप्त हुन्छ र थाकेका यात्रुहरूले केहि पाउँछ त्यसरी नै संसाररूपी अनन्त यात्रामा रहेका प्राणीहरूलाई बुद्ध शिक्षा अभ्यासले त्यस अनन्त यात्राबाट वाहिर निकालिदिन्छ । तिब्वती परम्परामा अष्टमङ्गल चिन्हहरूको समूहमा चमर प्रयोग नभर्इ धर्मचक्र प्रयोग गरिन्छ । धर्मचक्र (संस्कृत) ({{bo|t=ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་|s=chö kyi khorlo}}) गौतम बुद्धको सार धर्म र प्रथम पटक उपदेश देशना गरको महान घटनाको प्रतिकको रूपमा प्रयोग गरिन्छ । === मत्स्ययुग्म === [[File:8signs-SERNYA.svg|thumb|137x137px|मत्स्ययुग्म]] मत्स्ययुग्म (संस्कृत), ({{bo|t=གསེར་ཉ་|s=sernya}}<ref>Source: ''[http://rywiki.tsadra.org/index.php/gser_nya gser nya]''</ref>) गंगा जमुनाको प्रतिकको स्वरूप प्रयोग गरिन्छ । यस वाहेक यस चिन्हले चीनी परम्परामा यिङ्ग याङ्गले जस्तै दुर्इ तत्वको सन्तुलित जोडबाट प्राप्त हुने पूर्णता जनाउँछ । उदाहरणका लागि चन्द्र र सूर्य नाडी, महिला र पुरूष, दिन र रात आदि जुन एकअर्काको परिपूरक हुन्छन् । माछा अति छिटो वढ्ने प्रजाति हुनाले यसलाई संवृद्धिको प्रतिकका रूपमा लिइन्छ । तसर्थ यस चिन्हले उत्पादनशीलता र उर्वरता जनाउँछ । बौद्धपरम्परामा समुद्रले प्रतिकात्मकरूपमा संसारलाई जनाउँछ । जसरी माछा पानीमा आनन्दपूर्वक, स्वतन्त्रपूर्वक, निर्भिकतापूर्वक तैरिन्छ वा खेल्छ। त्यसरी नै मुक्त ब्यक्तिहरू प्रशन्न र स्वच्छन्द भई संसारमा बाँच्ने गर्दछ । यस प्रकारले यस जोडी माछाले मुक्त ब्यक्तिको महत्त्वपूर्ण गुणलाई जनाउँदछ । === छत्र === [[File:8signs-DUK.svg|thumb|141x141px|छत्र]]छत्र (संस्कृत) ({{bo|t=རིན་ཆེན་གདུགས་|s=rinchenduk}}<ref name="Sarat Chandra Das 1902 p.69" />), अर्थात् छाता सुरक्षा र प्रतिष्ठाको प्रतिकको रूपमा प्रयोग हुन्छ । जसरी छाताको प्रयोगले मौसम (घामको ताप, पानी) को प्रतिकूल प्रभाव रोक्छ त्यसरी नै सद्धर्म धारणले हानिकारक शक्तिहरू र रोगहरूबाट रक्षा गर्दछ । सद्धर्म ज्ञान उत्पन्न भए पछि यसले क्लेशको तापलाई रोकी शीतलता प्रदान गर्छ । सीतातपत्र देवी (सेतो छत्र) यो चिन्ह सँग सम्वन्धित देवी हुन जसलाई भयबाट रक्षा गर्ने देवीका रूपमा पूजिन्छ । छत्रको दोस्रो अर्थ सम्मान प्रतिष्ठा हो । उच्च ओहदाका ब्यक्तिहरूलाई ओहदानुसारको छत्र ओढाइन्छ । तसर्थ छत्रले त्यसको मुनि वस्ने ब्यक्तिको महत्त्व र ओहदा जनाउँछ । बौद्ध परम्परामा छत्रको डाँठ गाडिक्एरको विन्दुलाई ब्रह्माण्डको केन्द्र विन्दु मानिन्छ र छत्रको फिजिएको माथिल्लो भागले ब्यापकता जनाउँछ । बुद्ध शिक्षाले पाएको ब्यापकता, जनजनको मन जित्न सफल भएको बुद्धको शिक्षा भएकोले बुद्धलाई चक्रवर्ति पदबाट पनि पूजिन्छ । तसर्थ बुद्धको चक्रवर्ति पदको प्रतिक स्वरूप पनि छत्रलाई लिइन्छ । चैत्य/स्तुपको गुम्वजको माथि चतुकोणाकार हर्मिका हुन्छ र त्यस माथि राखिने त्रयोदश भुवन भनिने १३ चक्का वृतहरू यहि छत्र हुन् । === दक्षिणावर्त शंख === [[File:Ashtamangala right whorl conch.svg|thumb|212x212px|शंख]] दाहिने धुमेको शंख (संस्कृत) ({{bo|t=དུང་དཀར་གཡས་འཁྱིལ་|s=dungkar yénkhyil}}) ले सुमधुर, गहिराई सम्म पुग्न सक्ने धर्मको ध्वनीको प्रतिक जुन ध्वनीले गहिरो अज्ञानको अवस्थाबाट ब्युँझाई दिन्छ। वास्तवमा शंखनाद (शंख बजाउनु) पूर्वकालहरूमा महत्त्वपूर्ण सभाहरू बोलाउनका लागि र युद्धमा आफ्नो शक्ति र सत्ताको प्रदर्शन गर्न प्रयोग गरिन्थ्यो । यस बाहेक शंखनादले अमङ्गललाई हटाउने, खराव आत्माहरूको प्रभावलाई रोक्ने, प्राकृतिक प्रकोप हुन नदिने र हानिकारक प्राणिहरूलाई तर्साउँछ भन्ने मान्यता रहेको छ ।<ref>http://www.buddhismgifts.com/articles-on-buddhism/meaning-buddhist-symbols/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170311033858/http://www.buddhismgifts.com/articles-on-buddhism/meaning-buddhist-symbols/ |date=2017-03-11 }}</ref> बौद्ध परम्परामा शंखलाई धर्मको उद्धोषणाको प्रतिकको रूपमा प्रयोग गरिन्छ । धर्म उद्धोषणा रूपी शंखनादको स्वर अपाय नरक लोक सम्म पुग्छ र नरकवासीहरूलाई समेत मुक्ति पदमा आउन उत्प्रेरित गर्ने भन्ने मान्यता छ ।<ref>http://windhorseart.com/about-ashtamangala-info-text {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104162239/http://windhorseart.com/about-ashtamangala-info-text |date=2016-11-04 }}</ref> हिन्दुमान्यतानुसार शंख भगवान विष्णुको एक हातमा धारण गर्ने वस्तु हो । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== <!--See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for an explanation of how to generate footnotes using the <ref> and </ref> tags and the tag below --> {{कमन्सश्रेणी|Ashtamangala}} [[श्रेणी:नेवारी संस्कृति]] [[श्रेणी:हिन्दु प्रतीकहरू]] t29sp8tulawfhb2e9wr957dd4ywmz8y 0 46735 1357537 1356797 2026-06-03T08:50:23Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357537 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ashok Pillar,Lumbini.jpg|thumb|[[लुम्बिनीको अशोक स्तम्भ]]]] '''अशोक [[स्तम्भ]]''' [[मौर्य साम्राज्य|मौर्य]] [[अशोक|सम्राट अशोक]]द्वारा संसारको विभिन्न भागमा राखिएका प्रसिद्ध स्मारकहरू हुन्। सबै भन्दा प्रसिद्ध अशोक स्तम्भ नेपालको लुम्बिनीमा रहेको अशोक स्तम्भ हो। यो [[लुम्बिनी]]को [[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] जिल्लामा पर्दछ <ref>{{Cite web|url=http://bihanionline.com/2017/07/11499/|title=बुद्धको राज्य कपिलबस्तु र प्रर्यटकिय सम्भावना|last=|first=|date=सेप्टेम्बर ११ २०१७|website=|publisher=|accessdate=सेप्टेम्बर ११ २०१७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170721082913/http://bihanionline.com/2017/07/11499/ |date=2017-07-21 }}</ref>। यो पुरानो स्तम्भ हो।यस स्थलमा धेरै धर्मावलम्बीहरू आउने गर्दछन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.thelongestwayhome.com/travel-guides/nepal/ashokan-pillar-lumbini-nepal.html#fold|title=https://www.thelongestwayhome.com/travel-guides/nepal/ashokan-pillar-lumbini-nepal.html#fold|last=|first=|date=Sept11,2017|website=|publisher=|accessdate=Sept 11.2017}}</ref> यो स्तम्भ ६ मिटर अग्लो छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thelongestwayhome.com/travel-guides/nepal/ashokan-pillar-lumbini-nepal.html#fold|title=https://www.thelongestwayhome.com/travel-guides/nepal/ashokan-pillar-lumbini-nepal.html#fold|last=|first=|date=9th Sept,2017|website=|publisher=|accessdate=9th Sept,2017}}</ref> अशोक स्तम्भमा रहेको शिलालेखले लुम्बिनीमा नै भगवान् गौतम बुद्धको जन्म भएको किटान गरेको छ। लुम्बिनीको मायादेवी मन्दिरसँग रहेको यस स्तम्भले नै लुम्बिनीलाई सिद्धार्थ गौतम बुद्धको जन्म स्थलको रूपमा प्रमाणिकरण गरेको छ। == इतिहास == प्रधानमन्त्री [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीरशमशेर]]ले भगवान् बुद्ध सम्बन्धी ऐतिहासिक, संस्कृतिस्थलको अन्वेषण उत्खननका लागि अनुमति दिएपछि जर्मन नागरिक [[एलोवस एनटन फुइरर]]को नेतृत्वको टोली लुम्बिनी अशोक स्तम्भ भएको [[चारकोसे झाडी|चारकोशे झाडी]]मा निरीक्षण गर्न आइपुगे । वीरशमशेरको आदेश अनुसार [[खड्ग शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जनरल खड्ग]] केही सैनिक जवान सहित लुम्बिनीमा आइपुगे । त्यस समयमा नाप नक्सा, मानचित्र, केही उपलब्ध नभएकोले कठिन अवस्था थियो । [[खड्ग शमशेर जङ्गबहादुर राणा|खड्ग शमशेर]] त्यहाँ पुगेर अशोक स्तम्भको केही भाग देखे । उत्खननका क्रममा अशोक स्तम्भमा पाँच लाइन लेखिएका ब्राह्मी लिपी पनि देखापर्यो । यसरी लुम्बिनी स्तम्भ पुनः पत्ता लगाउने श्रेय [[खड्ग शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जनरल खड्गलाई]] जान्छ । डिसेम्बर १, १८९६ मा भएको यो एक शनसनीपूर्ण महत्त्वपूर्ण घटना थियो । एनटन फ्युररले चाहि ब्राह्मी लिपी पढी बुद्धको जन्मस्थल यही हो भनेर किटान गरे । अशोक स्तम्भ पुनः पत्ता लगाउने श्रेय जनरल खड्ग शमशेर राणालाई जान्छ । खड्गशमशेरको निष्काशन नभएको भए लुम्बिनी पत्ता लाग्ने सम्भावना थिएन भनिन्छ । जनरल खड्ग अङ्ग्रेजी भाषाको दख्खल भएको व्यक्ति थिए भन्ने कुरा इलाहाबादबाट निस्किने अङ्ग्रेजी दैनिक दि पाएनियर पत्रिकाको तीन अङ्कमा लगातार सन् १९०४ मा प्रकाशित भएको उनको लेखबाट प्रमाणित हुन्छ । बुद्धको जन्मस्थल पुनः पत्ता लागेपछि संसारभ रिका बौद्धमार्गीले हर्षित भई महाराज वीरशमशेरको आफ्नो नेपालभित्र अन्वेषण एवम् उत्खनन् गर्न दिएकोमा प्रशंसा गरे । त्यसपछि डा. एनटन फ्यूरर को लुम्बिनी उद्यान र अन्य कपिलवस्तु स्थलगत भ्रमण गरे अन्वेषण कार्यको प्रतिवेदन प्रकाशनमा आयो । उनीपछि बाबु पूर्णचन्द्र मुखर्जीले सन् १८९९ मा भ्रमण गरी लुम्बिनीको अन्वेषण र उत्खनन् गरी सन् १९०१ मा भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षणको प्रतिवेदन प्रकाशनमा ल्याए । नेपालमा २००७ प्रजातन्त्र आएपछि विश्वबौद्ध भातृत्व सङ्घको चतुर्थ विश्व बौद्ध सम्मेलन वि.सं. २०१३ कात्तिक ३० गते देखि मार्ग ६ गतेसम्म काठमाडौँ र लुम्बिनीमा भएको थियो । तत्कालीन राजा श्री ५ महेन्द्रबाट त्यस सम्मेलनको उद्घाटन भएको हो । भारतका डा. भीमराव अम्बेडकर, चीनको भिक्षु चाउपुचु, श्रीलङ्का बौद्ध विधान एवम् कुटनीतिज्ञ डा. गुणलाल पियसेना र मलाला शेखर पनि उपस्थित थिए । जब बुद्धजन्मस्थल लुम्बिनी उद्यान पुनः पत्ता लाग्यो सन् १९८६ डिसेम्बर १ मा संसारभरि एउटा उत्साह र हर्षको तरङ्ग आयो । विभिन्न देशका बौद्ध धर्मावलम्बी र अरू मानिस तीर्थाटन गर्न लुम्बिनी आउन थाले । लुम्बिनी विकासको योजनाबद्ध विकास गरी अहिले अवस्थामा पुर्याउन संयुक्त राष्ट्र सङ्घका महासचिव, [[युनेस्को]] [[नेपाल सरकार]], सम्बन्धित सरकारी निकाय, मित्र राष्ट्रका सरकार तथा गैरसरकारी संस्थाको ठूलो सहयोग र संरक्षण रहेको छ । ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Ashoka pillar at Vaishali, Bihar, India 2007-01-29.jpg|बिहारको वैशालीमा रहेको अशोक स्तम्भ File:6thPillarOfAshoka.JPG|अशोक स्तम्भ File:Ashok stambha.jpg|लुम्बिनीको मायादेवी मन्दिरसँगै रहेको अशोक स्तम्भ File:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg|[[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]] File:Ashoka pillar FULL.jpg|लुम्बिनीको मायादेवी मन्दिरसँगै रहेको अशोक स्तम्भ </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अशोक स्तम्भ, दिल्ली]] ==सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Ashoka pillars}} [[श्रेणी:बौद्ध धर्म]] [[श्रेणी:भगवान बुद्ध]] [[श्रेणी:धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू]] rqye10h0tx1ib9wxlzdl5m7dty0iqqn 0 47215 1357444 1357433 2026-06-03T05:11:06Z Saroj 31493 // Edit via Wikiplus 1357444 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = युयुत्सु रामदास शर्मा | image = Yuyutsu Sharma.jpg | caption = ओहियो इलरिया अमेरिकामा कविता पढ्दै युयुत्सु आर डी शर्मा | birth_date = January 5, 1960 | birth_place = [[नकोदर]], पञ्जाब, भारत | nationality = [[भारतीय|भारतीय]] | occupation = कवि, लेखक, अनुवादक | genres = [[भारतीय कविता]], [[नेपाली कविता]] | alma_mater = [[राजस्थान विश्वविद्यालय]], [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] | website = {{URL|http://yuyutsusharma.com/}} }} युयुत्सु आर डी शर्मा प्रसिद्ध नेपाली अङ्ग्रेजी कवि तथा साहित्यकार हुन्। उनको जन्म भारतको [[पन्जाब, भारत|पञ्जाव]]मा भएको हो। विगत चार दशकदेखि [[नेपाली साहित्य|नेपाली वाङ्मय]]को सेवा गरेका शर्मा नेपाली साहित्य जगत्का प्रिय र नाम चलेका स्रष्टा हुन् । यस अवधिमा त्रिविका प्राध्यापक, नेपाली कविताका अनुवादक र सम्पादक, नेपाली भाषाका लेखक र स्तम्भकार, साहित्यिक आन्दोलनका प्रवत्र्तक, ‘प्रतीक’ आदि अङ्ग्रेजी पत्रिकाका सम्पादक, निराला नेपाली शृङ्खलाका संस्थापक, विश्व भ्रमणकर्ता, हिमाली भेगका द्रष्टा र स्रष्टा जस्ता अनेक अवतारमा शर्मालाई हामीले देखेका छौँ । प्रस्तुत काव्यकृति विशाल पृष्ठभूमि र परिधि बोकेको कृति हो । छयालिस सालपछिको कालखण्डबाट प्रारम्भ भएको तथा महाभारत शृङ्खलास्थित सानो पौराणिक गाउँ भीमफेदीबाट प्रथम पाइला टेक्दै काठमाडौँ, भक्तपुर, अन्नपूर्ण, हेलम्बु, सगरमाथा हुँदै आन्ध्र महासागरका दुवै तट छेउमा बसेका युरोपेली र अमेरिकी नगरहरुमा पुगेर कविताका पाना भरिएका छन् र उनलाई अझै थुप्रै खाली पानाहरुले कुरिबसेका छन् । विश्वमा समेत प्रख्यात हिमाली कवि युयुत्सु आरडी शर्माको ‘पानाहरु खाली छन्’ काव्यकृतिलाई ऐतिहासिक उपलब्धिका रुपमा लिन सकिन्छ । यो सङ्ग्रह लामो काव्ययात्राबाट सिर्जित सयौँ रचनाबाट छानिएको गहन एवं सङ्ग्रहणीय दस्तावेज हो । नौलो शिल्प र काव्यचिन्तनबाट उब्जेको ‘पानाहरु खाली छन्’ लाई नेपाली साहित्यको प्राप्तिका रुपमा लिन सकिन्छ। आइरिस कवि काहल ओ साकीको शब्दमा भन्ने हो भने “तपाईँले युयुत्सुको कृति किन्न सक्नुहुन्न भने चोरेर भए पनि पढ्नुहोस् । ==जीवनी== शर्माले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा पञ्जाबको नाकोदरस्थित डी.ए.भी. कलेजमा प्राप्त गरेका थिए। त्यसपछि उनले बटालास्थित बेरिङ युनियन क्रिश्चियन कलेज तथा राजस्थान विश्वविद्यालयमा अध्ययन गरे। राजस्थानमा अध्ययनरत रहँदा उनको भेट अमेरिकी कवि डेभिड रे सँग भएको थियो। उक्त भेटका क्रममा उनले रेद्वारा सम्पादित साहित्यिक पत्रिका न्यू लेटर्सको एक अङ्कको तयारीमा सहयोग गरेका थिए। रेले शर्मालाई विलियम कार्लोस विलियम्स र एलेन गिन्सबर्गजस्ता प्रमुख अमेरिकी कविहरूको कृतिसँग परिचित गराएका थिए तथा आफ्ना रचनाहरू प्रकाशन गर्न प्रोत्साहित गरेका थिए। शर्माले डेभिड रेसँगको भेटलाई आफ्नो जीवनको "महत्त्वपूर्ण मोड" का रूपमा वर्णन गरेका छन्।<ref name=":0">{{Cite web |last=DeFord |first=Susie |date=2010-04-05 |title=Subtext: Kathmandu Poet In New York |url=https://bombmagazine.org/articles/subtext-kathmandu-poet-in-new-york/ |access-date=2023-02-04 |website=[[Bomb (magazine)|BOMB Magazine]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://yuyutsurdsharma.blogspot.com/ युयुत्सु शर्माको आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६० मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] {{stub}} evjaj3wer5q6ka5m1tln83stys631sw 1357445 1357444 2026-06-03T05:11:57Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] जोडियो 1357445 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = युयुत्सु रामदास शर्मा | image = Yuyutsu Sharma.jpg | caption = ओहियो इलरिया अमेरिकामा कविता पढ्दै युयुत्सु आर डी शर्मा | birth_date = January 5, 1960 | birth_place = [[नकोदर]], पञ्जाब, भारत | nationality = [[भारतीय|भारतीय]] | occupation = कवि, लेखक, अनुवादक | genres = [[भारतीय कविता]], [[नेपाली कविता]] | alma_mater = [[राजस्थान विश्वविद्यालय]], [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] | website = {{URL|http://yuyutsusharma.com/}} }} युयुत्सु आर डी शर्मा प्रसिद्ध नेपाली अङ्ग्रेजी कवि तथा साहित्यकार हुन्। उनको जन्म भारतको [[पन्जाब, भारत|पञ्जाव]]मा भएको हो। विगत चार दशकदेखि [[नेपाली साहित्य|नेपाली वाङ्मय]]को सेवा गरेका शर्मा नेपाली साहित्य जगत्का प्रिय र नाम चलेका स्रष्टा हुन् । यस अवधिमा त्रिविका प्राध्यापक, नेपाली कविताका अनुवादक र सम्पादक, नेपाली भाषाका लेखक र स्तम्भकार, साहित्यिक आन्दोलनका प्रवत्र्तक, ‘प्रतीक’ आदि अङ्ग्रेजी पत्रिकाका सम्पादक, निराला नेपाली शृङ्खलाका संस्थापक, विश्व भ्रमणकर्ता, हिमाली भेगका द्रष्टा र स्रष्टा जस्ता अनेक अवतारमा शर्मालाई हामीले देखेका छौँ । प्रस्तुत काव्यकृति विशाल पृष्ठभूमि र परिधि बोकेको कृति हो । छयालिस सालपछिको कालखण्डबाट प्रारम्भ भएको तथा महाभारत शृङ्खलास्थित सानो पौराणिक गाउँ भीमफेदीबाट प्रथम पाइला टेक्दै काठमाडौँ, भक्तपुर, अन्नपूर्ण, हेलम्बु, सगरमाथा हुँदै आन्ध्र महासागरका दुवै तट छेउमा बसेका युरोपेली र अमेरिकी नगरहरुमा पुगेर कविताका पाना भरिएका छन् र उनलाई अझै थुप्रै खाली पानाहरुले कुरिबसेका छन् । विश्वमा समेत प्रख्यात हिमाली कवि युयुत्सु आरडी शर्माको ‘पानाहरु खाली छन्’ काव्यकृतिलाई ऐतिहासिक उपलब्धिका रुपमा लिन सकिन्छ । यो सङ्ग्रह लामो काव्ययात्राबाट सिर्जित सयौँ रचनाबाट छानिएको गहन एवं सङ्ग्रहणीय दस्तावेज हो । नौलो शिल्प र काव्यचिन्तनबाट उब्जेको ‘पानाहरु खाली छन्’ लाई नेपाली साहित्यको प्राप्तिका रुपमा लिन सकिन्छ। आइरिस कवि काहल ओ साकीको शब्दमा भन्ने हो भने “तपाईँले युयुत्सुको कृति किन्न सक्नुहुन्न भने चोरेर भए पनि पढ्नुहोस् । ==जीवनी== शर्माले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा पञ्जाबको नाकोदरस्थित डी.ए.भी. कलेजमा प्राप्त गरेका थिए। त्यसपछि उनले बटालास्थित बेरिङ युनियन क्रिश्चियन कलेज तथा राजस्थान विश्वविद्यालयमा अध्ययन गरे। राजस्थानमा अध्ययनरत रहँदा उनको भेट अमेरिकी कवि डेभिड रे सँग भएको थियो। उक्त भेटका क्रममा उनले रेद्वारा सम्पादित साहित्यिक पत्रिका न्यू लेटर्सको एक अङ्कको तयारीमा सहयोग गरेका थिए। रेले शर्मालाई विलियम कार्लोस विलियम्स र एलेन गिन्सबर्गजस्ता प्रमुख अमेरिकी कविहरूको कृतिसँग परिचित गराएका थिए तथा आफ्ना रचनाहरू प्रकाशन गर्न प्रोत्साहित गरेका थिए। शर्माले डेभिड रेसँगको भेटलाई आफ्नो जीवनको "महत्त्वपूर्ण मोड" का रूपमा वर्णन गरेका छन्।<ref name=":0">{{Cite web |last=DeFord |first=Susie |date=2010-04-05 |title=Subtext: Kathmandu Poet In New York |url=https://bombmagazine.org/articles/subtext-kathmandu-poet-in-new-york/ |access-date=2023-02-04 |website=[[Bomb (magazine)|BOMB Magazine]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://yuyutsurdsharma.blogspot.com/ युयुत्सु शर्माको आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६० मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] {{stub}} 7pl3abuumhjkypz2f16rh920kbcgk3j 0 47533 1357576 1330421 2026-06-03T09:16:47Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357576 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox election | election_name = आम निर्वाचन २०१५ | country = Nepal | type = संसदीय | ongoing = no | previous_election = | previous_year = | next_election = आम निर्वाचन २०४८ | next_year = २०४८ | election_date = वि.सं. २०१५ साल फागुन ७ (सन् १९५९ फेब्रुअरी १८) देखि वि.सं. २०१५ साल चैत्र २१ (सन् १९५९ अप्रिल ३)<ref name="election1">{{Cite book |last=Joshi |first=Bhuwan Lal |url=https://books.google.com.np/books?id=MX22o4PJ3Q0C&pg=PA210&lpg=PA210&dq=1959+election+nepal&source=bl&ots=089oNcRuM6&sig=ACfU3U0w0d0DBTyRyJKSBdDBJi-eaWwMpw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjmn5XvrIjqAhWU7XMBHevODXUQ6AEwEnoECAkQAQ#v=onepage&q=1959%2520general%2520election&f=false |title=Democratic Innovations in Nepal: A Case Study of Political Acculturation |last2=Rose |first2=Leo E. |date=1966 |publisher=University of California Press |language=en}}</ref> | seats_for_election = [[प्रतिनिधि सभा]]को १०९ वटै सिट<br/> बहुमतको लागि ५५ सिट आवश्यक | registered = ४२,४६,३६८<ref name="election3">{{पुस्तक स्रोत |अन्तिम=देवकोटा |प्रथम=ग्रीष्म बहादुर |युआरएल=http://www.madanpuraskar.org/search/monographsview.php?showdetail=&ID=8612 |शीर्षक=नेपालको राजनितीक दर्पण २ |मिति=१९७६ |प्रकाशक=भट्टराई बन्धु प्रकाशन |भाषा=नेपाली |पृष्ठ=१११}}</ref> | turnout = १७,९१,३८१ (४२.१८%) <!-- काङ्ग्रेस --> | image1 = [[File:BP Koirala.jpg|150x150px]] | leader1 = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]] | party1 = नेपाली काङ्ग्रेस | alliance1 = | leaders_seat1 = निर्वाचन क्षेत्र नं. ३२ (''विजयी'')<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref> | seats1 = ७४ | seat_change1 = | popular_vote1 = ६,६६,८९८ | percentage1 = ३७.२%<ref name="election">{{Cite book |last=Parajulee, Ramjee P., 1955- |url=https://www.worldcat.org/oclc/41951317 |title=The democratic transition in Nepal |date=2000 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=0-8476-9577-8 |location=Lanham |pages=46 |oclc=41951317}}</ref> | swing1 = <!-- गोर्खा परिषद --> | image2 = [[File:Rastriya Janamukti Election Symbol.png|150x150px]] | leader2 = [[रणधीर सुब्बा]] | leaders_seat2 = निर्वाचन क्षेत्र नं. २६ (''हार'')<ref name="election2">{{वेब स्रोत |अन्तिम=काफ्ले |प्रथम=चन्द्र |शीर्षक=४५ दिन लगाएर गरिएको २०१५ सालको चुनाव |युआरएल=https://www.setopati.com/politics/103408/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=सेतोपाटी |भाषा=नेपाली}}</ref> | party2 = नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद | alliance2 = | seats2 = १९ | seat_change2 = | popular_vote2 = ३,०५,११८ | percentage2 = १७.१% | swing2 = <!-- Map --> | map = [[File:Pratinidhi Sabha, Nepal, 1959.svg|frameless|upright=1.35]] <!-- Prime Minister --> | title = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | before_election = [[सुवर्ण शमशेर राणा]] | before_party = नेपाली काङ्ग्रेस | after_election = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]] | after_party = नेपाली काङ्ग्रेस }} '''आम निर्वाचन २०१५''' [[नेपालको सङ्घीय संसद|नेपालको संसद्]]को तल्लो सदन [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को लागि १०९ प्रतिनिधिहरूलाई निर्वाचित गर्नको लागि वि.सं. २०१५ साल फागुन ७ देखि वि.सं. २०१५ साल चैत्र २१ सम्म (४५ दिन) गरिएको नेपालको पहिलो प्रजातान्त्रिक निर्वाचन थियो।<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p629 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> वि.सं. २०१५ फागुन १ गते लागू गरिएको [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५]] बमोजिम यो निर्वाचन सम्पन्न गरिएको थियो।<ref>Nohlen et al., p624</ref> प्रतिनिधि सभाको लागि तय गरिएको १०९ वटा सिटको लागि जम्मा ७८६ जना उम्मेदवारहरूले उम्मेदवारी दिएका थिए। देशको कूल जनसङ्ख्या ८५ लाख ५० हजारमध्ये ४२ लाख ४६ हजार ३६८ जना मतदान गर्नको लागि योग्य रहेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.epw.in/system/files/pdf/1959_11/14/first_general_elections_in_nepal_ii.pdf |title=First general election of Nepal 1959 |author=Rama Devi Pant |publisher=The economic weekly |date=1959-04-04 |access-date=2020-06-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200621085620/https://www.epw.in/system/files/pdf/1959_11/14/first_general_elections_in_nepal_ii.pdf |date=2020-06-21 }}</ref> देशभर विभिन्न चरणमा सम्पन्न गरिएको यस निर्वाचानमा जम्मा ४२.१८% मतदान भएको थियो।<ref name="election"/><ref name="election3"/> यस निर्वाचनमा मतदान गर्न पाउने नागरिकहरूको न्यूनतम उमेर २१ वर्ष कायम गरिएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यस्तो थियो २०१५ सालमा आमचुनावको रौनक|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/69490|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२६ मे २०२१}}</ref> १०९ मध्ये ७४ सिट जितेर [[नेपाली काङ्ग्रेस]] सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक दल बनेको थियो। नेपाली काङ्ग्रेसले उक्त निर्वाचनमा जम्मा मतदानको ३८% मत प्राप्त गरेको थियो।<ref>Nohlen et al., p654</ref> चुनाव जितेपछि काङ्ग्रेसका सभापति तथा संसदीय दलको नेता [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]] देशको पहिलो प्रजातान्त्रिक निर्वाचित र [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|२२औँ प्रधानमन्त्री]] बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web |url=http://constitutionnet.org/sites/default/files/Timeline.pdf |title=Timeline |publisher=constitutionnet.org |access-date=2020-06-17}}</ref> ==पृष्ठभूमि== राजतन्त्रको विरोध तथा आम निर्वाचनको मिति तय गर्नको लागि [[नेपालका राजाहरूको सूची|राजा]]माथि दवाव सिर्जना गर्न वि.सं. २०१४ साल [[साउन]] १४ गते [[काठमाडौँ]]मा [[नेपाली काङ्ग्रेस]], [[नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]] र [[नेपाल प्रजा परिषद् (मिश्र)]] सम्मिलित प्रजातान्त्रिक मोर्चाको गठन गरिएको थियो।<ref name="चुनाव">{{cite web|last1=रिसाल|first1=भैरव|title=राजा झुक्किंदा भयो चुनाव|url=http://nepalihimal.com/article/15712|website=नेपाली हिमाल|accessdate=१९ जुन २०२०}}</ref> राजनीतिक संक्रमणकाल झेल्दै आएको र जनताद्वारा निर्वाचित सरकार नभई राजाको प्रत्यक्ष शासन रहेको सो समयमा नेपाली काङ्ग्रेसको मुखपत्र 'नेपाल पुकार' मा वि.सं. २०१४ साउनमा राजा विरुद्ध एउटा स्तम्भ छापिएको थियो जसको प्रतिक्रियामा तत्कालिन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]ले आम निर्वाचन तत्कालै हुन नसक्ने भनि आदेश जारी गरेका थिए, जसको फलस्वरुप देशव्यापी विरोध प्रदर्शन भएको थियो।<ref name="BP">{{cite web|last1=रिमाल|first1=अरविन्द|title=बीपीविरुद्ध त्यो मल्ल युद्ध|url=http://annapurnapost.com/news/92924|website=अन्नपूर्ण पोस्ट|accessdate=१९ जुन २०२०}}</ref> नेपालमा आगामी ६ महिनाभित्र आम निर्वाचन गराउन माग गरिरहेको प्रजातान्त्रिक मोर्चाले वि.सं. २०१४ असोज २१ गते [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]]मा भेला आयोजना गरेको थियो।<ref name="चुनाव"/> सोही भेलाबाट मोर्चाले प्रथम आम निर्वाचनको मिति तोकाउन वि.सं. २०१४ [[मङ्सिर]] २२ बाट काठमाडौँमा 'भद्र अवज्ञा आन्दोलन' थाल्ने निर्णय गरेको थियो। प्रजातान्त्रिक मोर्चाले यहि विषयलाई समेटेर आफ्नो एकमात्र मागलाई 'भद्र अवज्ञा आन्दोलन' सुरु हुनुभन्दा अगावै वि.सं. २०१४ मङ्सिर २० गते राजदरबारलाई ६ महिना भित्र निर्वाचन सम्पन्न गर्ने विषयक पत्र पठाएको थियो। पत्रप्राप्त भएको भोलिपल्ट अर्थात् वि.सं. २०१४ मङ्सिर २१ गते राजा महेन्द्रले प्रजातान्त्रिक मोर्चाका शीर्षस्थ नेताहरू [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]], [[डिल्लीरमण रेग्मी]] र [[भद्रकाली मिश्र]]लाई आमन्त्रित गरेका थिए। लगभग २ घण्टा ३० मिनेट चलेको उक्त छलफलपछि राजाले 'आफुँ निर्वाचनको लागि सकारात्मक रहेको र सबैको सहयोग प्राप्त भए छिट्टै निर्वाचन गर्ने' आश्वासन व्यक्त गरेका थिए।<ref>देवकोटा ग्रीष्म बहादुर, नेपालको राजनीतिक दर्पण भाग-२ पृ.५६९–५७०</ref> मोर्चाले तय मिति अनुसार वि.सं. २०१४ [[मङ्सिर]] २२ बाट 'भद्र अवज्ञा आन्दोलन' थालेको थियो। सो आन्दोलनबाट मोर्चाले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]]लाई टाढा राखेता पनि नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीले सो आन्दोलनलाई समर्थन गर्दै राजाबाट राजनीतिक सम्मेलन बोलाउनुपर्ने माग राख्दै आन्दोलनलाई सही दिशामा डोर्‍याएको थियो।<ref>{{cite book|last1=केसी|first1=सुरेन्द्र|title=नेपालमा कम्युनिष्ट आन्दोलनको इतिहास|date=वि.सं. २०५६|publisher=विद्यार्थी पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|page=११३|edition=पहिलो|url=http://www.madanpuraskar.org/search/monographsview.php?showdetail=&ID=16324|accessdate=१९ जुन २०२०}}</ref> २०१४ साल कात्तिक २९ गते [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|कुँवर इन्द्रजित सिंह]]को नेतृत्वको सरकार विघटन भएपछि राजा महेन्द्रलाई निर्वाचनका लागि चौतर्फी दबाब आएको थियो।<ref>नेपाल परिचय प्रकाशक सूचना विभाग २०७४ बैशाख</ref> भद्र अवज्ञा आन्दोलनले देशभर चर्को रूप लिएपछि<ref>{{cite web|last1=भण्डारी|first1=हरिबोल|title=जागरण अभियानले जागेको कांग्रेस|url=https://kathmandupress.com/opinion/nepali-congress-by-haribol-bhandari|website=काठमाडौँ प्रेस|accessdate=१९ जुन २०२०}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200622065849/https://kathmandupress.com/opinion/nepali-congress-by-haribol-bhandari |date=2020-06-22 }}</ref> अन्तत: राजा महेन्द्रले वि.सं. २०१४ [[पुस|पौष]] १ गते [[रेडियो नेपाल]]बाट शाही घोषणा प्रसारण गरेर आम निर्वाचन वि.सं. २०१५ फागुन ७ देखि हुने तय गरेका थिए।<ref>{{cite web|last1=बस्नेत|first1=पुरुषोत्तम|title=तान्त्रिकको साइतमा संसद्को शपथ|url=https://old.gorkhapatraonline.com/news/26747|website=गोरखापत्र दैनिक|accessdate=१९ जुन २०२०}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=स्थानीय चुनावको यो १२औं प्रतिवद्धता, महेन्द्रीय शैलीकै गन्जागोल|url=https://hamrakura.com/news-details/20821/design/|website=हाम्रा कुरा|accessdate=१९ जुन २०२०}}</ref><ref>{{cite web|last1=अधिकारी|first1=बालकृष्ण|title=कांग्रेसको संघर्षमय इतिहास|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/126586-1501303440.html|website=नागरिक न्युज|accessdate=१९ जुन २०२०}}</ref> ==निर्वाचन क्षेत्र== वर्तमान समयको जस्तो जिल्लागत संरचना नभएकोले स्थान विशेष वा स्थानभन्दा पूर्व, पश्चिम, उत्तर र दक्षिण गरेर निर्वाचन क्षेत्र छुट्याइएको थियो। वि.सं. २०१५ मा [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाल]] र [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] क्षेत्रमा २३ प्रशासकीय एकाई थियो भने [[तराई]] क्षेत्रमा १२ तहसिल भनिने प्रशासनिक एकाई रहेको थियो। एउटा निर्वाचन क्षेत्रमा न्यूनतम २३ हजार जनसङ्ख्या हुनैपर्ने र ५२ हजारभन्दा बढी जनसङ्ख्या हुन नहुने गरी जनसङ्ख्याको आधारमा १०९ वटा निर्वाचन क्षेत्र बनाइएको थियो।<ref>{{cite web|last1=पोखरेल|first1=विश्वमणि|title=जनताको नजरमा राजनीतिक दल|url=https://shukrabar.nagariknetwork.com/news/3345|website=शुक्रबार नागरिक न्युज|accessdate=२० जुन २०२०}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200622081648/https://shukrabar.nagariknetwork.com/news/3345 |date=2020-06-22 }}</ref> आम निर्वाचन २०१५ लाई सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्न [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]का प्रधान निर्वाचन आयुक्त [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमसेर राणा]]लाई जिम्मेवारी दिइएको थियो।<ref>{{cite web|title=पूर्व प्रमुख निर्वाचन आयुक्तहरू|url=http://www.election.gov.np/election/np/former-election-commissioners.html|website=निर्वाचन आयोग नेपाल|accessdate=२० जुन २०२०}}</ref><ref>{{cite web|title=निर्वाचन आयोग आजबाट नेतृत्वविहीन हुँदै, डा.अयोधीप्रसाद पदावधि सकिएर बिदा हुँदै|url=https://www.inaruwaonline.com/65990/|website=इनरुवा अनलाइन|accessdate=२० जुन २०२०}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200623094258/https://www.inaruwaonline.com/65990/ |date=2020-06-23 }}</ref> ==आयोजना== ===निर्वाचन खर्च=== [[नेपाली काङ्ग्रेस]]ले आफ्नो शीर्षस्थानका नेताहरू बाहेकका उम्मेदवारहरूलाई जनही ५ हजार चुनाव खर्च दिएको थियो; त्यस्तै [[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|गोर्खा परिषद्]]ले आफ्नो उम्मेदवारलाई चुनावमा प्रतिस्पर्धा गर्नको निमित्त जनही १० हजार रुपैया दिएको थियो। [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]]ले भने [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]को तीन वटा निर्वाचन क्षेत्रबाट आफ्नो प्रत्यासी उम्मेदवारहरूलाई चुनाव लड्नको लागि जम्मा १२०० रुपैयाँ दिएको थियो<ref name="election2"/> जसमा सोही पार्टीका दुई जना उम्मेदवारहरू शेख फर्मान र हरदयाल महतो विजयी भएका थिए।<ref name="राजपत्र">{{cite |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=3603 |title= नेपालको जननिर्वाचित पहिलो प्रतिनिधि सभाका सदस्यहरू |date=बैशाख २८ गते २०१६ साल|access-date= २० जुन २०२० |publisher=श्री ५ को सरकार}}</ref> निर्वाचनमा काङ्ग्रेसका लागि लाग्ने सम्पूर्ण खर्च सुवर्ण शमशेर राणाले व्यहोरेका थिए भने यस निर्वाचनमा उनले नेपाली काङ्ग्रेसलाई १० लाख रूपैयाँ नगद सहयोग गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=सेतोपाटी संवाददाता|शीर्षक=४५ दिन लगाएर गरिएको २०१५ सालको चुनाव|युआरएल=https://www.setopati.com/politics/103408/|कार्य=|प्रकाशक=सेतोपाटी|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२७ जनवरी २०२१}}</ref> ==राजनीतिक दल== कूल ९ वटा राजनीतिक दल र २६८ जना स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूले १०९ सिटको लागि निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए। [[नेपाली काङ्ग्रेस]]ले १०८ वटा निर्वाचन क्षेत्रबाट उम्मेदवार उठाएकोमा ७४ स्थानमा जित्न सफल भएको थियो। [[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|गोर्खा परिषद]]ले ८६ स्थानमा उम्मेदवारी दिएकोमा जम्मा १९ स्थानमा मात्र जीत निकाल्न सकेको थियो भने [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]]ले ४७ निर्वाचन क्षेत्रमा आफ्नो उम्मेदवार उतारेकोमा मात्रै ४ स्थानमा जीतको स्वाद पाएको थियो। निर्वाचन ऐन, २०१५ बमोजिम सम्पन्न गरिएको यो निर्वाचनपछि ४ वटा राजनीतिक दलले मात्रै राष्ट्रिय राजनीतिक दलको स्थान पाएका थिए। ९ वटा मध्ये ८ वटा राजनीतिक दलको अध्यक्षले निर्वाचनमा हार बेहोर्नुपरेको थियो। सो निर्वाचनमा नेपाली काङ्ग्रेसका सभापति [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]]ले निर्वाचन क्षेत्र नं. ३२ (मोरङ दक्षिण विराटनगर पश्चिम) बाट जित्न सफल भएका थिए।<ref name="election2"/> ==नतिजा== {{मुख्य|आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू}} १०९ मध्ये ७४ सिट जित्दै [[नेपाली काङ्ग्रेस]] नेपालको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक दल बनेको थियो जसमा काङ्ग्रेसले जम्मा मतदानको ३८% मत प्राप्त गरेको थियो। कुल खसेका सदर मतहरू मध्ये नेपाली काङ्ग्रेसले ६,६६,८९८, [[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद]]ले ३,०५,११८, संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टीले १,७७,४०८ र [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]]ले १,२९,१४२ मत प्राप्त गरेको थियो। निर्वाचनमा एक लाख भन्दा बढी मत प्राप्त गर्ने दललाई राष्ट्रिय मान्यता प्रदान गरिएको थियो जसमा माथि दिइएका शीर्ष ४ दलहरू राष्ट्रिय दलका रूपमा रहेका थिए। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=काङ्ग्रेसको दुई तिहाइ र बहुमतको कीर्तिमान कसैले तोड्न सकेन|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/86405|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२६ मे २०२१}}</ref> {| class=wikitable style=text-align:right !राजनीतिक दल !मत !% !सिट |- |align=left|[[नेपाली काङ्ग्रेस]]||६,६६,८९८||३७.२||७४ |- |align=left|[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]]||३,०५,११८||१७.१||१९ |- |align=left|[[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी|संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल]]||१,७७,४०८||९.९||५ |- |align=left|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]]||१,२९,१४२||७.२||४ |- |align=left|[[प्रजातान्त्रिक महासभा]]||५९,८९६||३.३||० |- |align=left|[[नेपाल प्रजा परिषद्|नेपाल प्रजा परिषद् (मिश्र गुट)]]||५९,८२०||३.३||१ |- |align=left|[[नेपाल प्रजा परिषद्|नेपाल प्रजा परिषद (आचार्य गुट)]]||५३,०३८||२.२||२ |- |align=left|[[तराई काङ्ग्रेस]]||३६,१०७||२.१||० |- |align=left|[[नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]||१२,७०७||०.७||० |- |align=left|स्वतन्त्र||२,९१,२४७||१६.७||४ |- |align=left|अवैध/अमान्य मत|| ||–||– |- |align=left|'''कूल'''||'''१७,९१,३८१'''||'''१००'''||'''१०९''' |- |colspan=4 align=left|स्रोत: निर्वाचन आयोग प्रतिवेदन<ref name="election"/><ref name="election3"/> |} ==सरकार गठन== नेपालमा सम्पन्न पहिलो निर्वाचनमा सबैभन्दा ठूलो दलको रूपमा उदाएको नेपाली काङ्ग्रेसले पार्टी सभापति [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]]लाई संसदीय दलको नेता छानेर उनलाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] बनाउन दावेदारी पेश गरेको थियो। वि.सं. २०१६ जेठ १३ तदनुसार सन् १९५९ मे २७ को दिन [[नेपाली काङ्ग्रेस]]का विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले तत्कालिन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] समक्ष सपथग्रहण लिई आफ्नो कार्यभार सम्हालेका थिए। प्रतिनिधि सभाको पहिलो सभामुख [[नेपाली काङ्ग्रेस]]का [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] र उपसभामुख [[महेन्द्रनारायण निधि|महेन्द्र नारायण निधि]] भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=‘चक्रव्यूह’मा सभामुख, किन हुन्छ काण्डैकाण्ड ? |url=https://www.janatasamachar.com/2020/01/163292 |access-date=२०२०-०६-१८ |website=जनता समाचार |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619045210/https://www.janatasamachar.com/2020/01/163292 |date=2020-06-19 }}</ref><ref>{{cite web|last1=पौडेल|first1=हरि|title=नेपाली कांग्रेसको १३ रौं महाअधिवेशन|url=https://chardisha.com/opinion/नेपाली-कांग्रेसको-१३-रौं/|website=चार दिशा|accessdate=२० जुन २०२०}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200621070833/https://chardisha.com/opinion/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A5%A7%E0%A5%A9-%E0%A4%B0%E0%A5%8C%E0%A4%82/ |date=2020-06-21 }}</ref><ref name="संसद्">{{cite journal|last1=नेपाल|first1=सङ्घीय संसद् सचिवालय,|title=संसद दर्पण|date=वि.सं. २०७६|volume=१९|issue=१९|page=१४|url=https://hr.parliament.gov.np/uploads/attachments/qhqdqnq7odqzlaq9.pdf|accessdate=२० जुन २०२०}}</ref> प्रतिनिधि सभाको कार्यकाल वि.सं. २०१६ जेठ १३ तदनुसार सन् १९५९ मे २७ देखि वि.सं. २०१७ साल पुस १ तदनुसार सन् १९६० डिसेम्बर १५ सम्म रहेको थियो। प्रतिनिधि सभाको पहिलो बैठक वि.सं. २०१६ [[असार]] १६ गते बसेको थियो जसलाई कार्यकारी अध्यक्षको रूपमा [[गिरिप्रसाद बुढाथोकी]]ले सञ्चालन गरेका थियो। प्रतिनिधि सभाको पहिलो अधिवेशन वि.सं. २०१६ [[असार]] १६ बाट सुरु भई वि.सं. २०१६ [[असोज]] २१ सम्म चलेको थियो जस अवधिमा कूल ४७ वटा बैठकहरू सञ्चालन भएको थियो भने प्रतिनिधि सभाको दोस्रो अधिवेशन वि.सं. २०१६ [[चैत]] १८ बाट सुरु भई वि.सं. २०१७ [[भदौ]] ३१ सम्म चलेको थियो जस अवधिमा कूल ९४ वटा बैठकहरू सञ्चालन भएको थियो।<ref name="संसद्"/> <gallery mode="packed" heights="180"> BP Koirala taking oath as 22nd Prime minister of Nepal.jpg|सपथग्रहण समारोहमा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी]] (बायाँ) र [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र]] (दायाँ) Krishna bhattarai.jpg|पहिलो सभामुख [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपालमा भएका निर्वाचनहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका निर्वाचनहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा भएका निर्वाचनहरू]] 52e9iat9n7197l7peu8o1vlkbf93l7d 0 47689 1357499 1233011 2026-06-03T08:18:01Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357499 wikitext text/x-wiki {{Infobox President | name = एपीजे अब्दुल कलाम | image = Abdulkalam04052007.jpg | size = 150px | order = [[भारतको राष्ट्रपति|भारतको ११ औँ राष्ट्रपति]] | term_start = २५ जुलाई २००२ | term_end = २५ जुलाई २००७ | predecessor = [[केआर० नारायण]] | successor = [[प्रतिभा पाटिल]] | order2 = | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_date = १९ अक्टोबर १९३१ | birth_place = [[रामेश्वरम्]] [[तमिलनाडु]] [[ब्रिटिस भारतका प्रेसिडेन्सी र प्रदेशहरू|ब्रिटिस भारत]] | death_date = {{death date and age|2015|07|27|1931|10|15|df=y}} | party = | spouse = | religion = [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] }} [[चित्र:A. P. J. Abdul Kalam in 2008.jpg|alt=कलाम|thumb|अब्दुल कलाम]] '''अवुल पकिर जैनुलाअबदीन अब्दुल कलाम''' ({{lang-ta|அவுல் பகீர் ஜைனுலாப்தீன் அப்துல் கலாம்;}} उनको एक मध्यम वर्गीय [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारमा [[१५ अक्टोबर]], [[१९३१]], [[रामेश्वरम (स्पष्टता)|रामेश्वरम]] [[धनुषकोटि]], [[तमिलनाडु]], [[भारत]]), मा जन्म भएको थियो जसलाई सामान्यतया '''डाक्टर ए पी जे अब्दुल कलाम'''का नामले जानिन्छ । डाक्टर ए.पी.जे. अब्दुल कलाम भारतीय गणतन्त्रका ११ औँ निर्वाचित राष्ट्रपतिका रूपमा चिनिन्छन्। <ref>{{cite web |url=http://presidentofindia.nic.in/formerpresidents.html |title=भारतका राष्ट्रपति }}</ref> उनी [[भारतको राष्ट्रपति|भारतका पूर्व राष्ट्रपति]], प्रसिद्ध [[वैज्ञानिक]] र [[अभियन्ता]] हुनाका साथै उनी अविवाहित थिए। डा. आरजे आब्दुल कलाम भारतको मिसायल कार्यक्रमको प्रमुख वास्तुकार हुन्।<ref>{{Cite web|url=http://biography-of.com/abdul-kalam|title=अब्दुल कलाम को जीवनी|last=|first=|date=९।१९।२०१७|website=|publisher=|accessdate=९।१९।२०१७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911004735/http://biography-of.com/abdul-kalam |date=2017-09-11 }}</ref>। == प्रारम्भिक जीवन == अब्दुल कलामको पिता जैनुलाब्दीन न त धेरै पढेलेखेका थिए, न त धेरै धनी नै थिए। उनी एक नाविक थिए र नियमका पक्क थिए। यिनको पिता मछुआराहरूलाई नाऊ भाडामा दिने गर्थे । अब्दुल कलाम सयुंक्त परिवारमा रहन्थे। परिवारको सदस्य संख्याको अनुमान यस प्रकार लगाउन सकिन्छ कि घर आफू सहित पाँच भाइ एवं पाँच बहिनी थिए र घरमा तीन परिवार रहने गर्थो । अब्दुल कलामका जीवनमा यिनको पिताको धेरै प्रभाव रह्यो। उनका पिता पढ़े लेखेका न भए पनि उनले दिएको संस्कार अब्दुल कलामको जीवनमा धेरै काम आयो। == विद्यार्थी जीवन == पाँच वर्षको अवस्थामा रामेश्वरमका पंचायत प्राथमिक स्कूलमा तिनको दीक्षा-संस्कार भएको थियो । अब्दुल कलामले आफ्नो आरम्भिक शिक्षा नियमित राख्न लागि अखबार बेच्ने कार्य पनि गरेका थिए। कलामले सन् १९५८ मा मद्रास इन्स्टिच्यूट आफ टेकनालजीबाट अन्तरिक्ष विज्ञानमा स्नातकको उपाधि प्राप्त गरेका थिए । स्नातक गरिसके पछि उनले हावरक्राफ्ट परियोजनामा काम गर्नका लागि भारतीय रक्षा अनुसन्धान एवं विकास संस्थानमा प्रवेश गरे। १९६२ मा उनी भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठनमा आये जहाँ उनले सफलतापूर्वक धेरै उपग्रह प्रक्षेपण परियोजनाहरूमा आफ्नो भूमिका निभाए । परियोजना निर्देशकका रूपमा भारतका पहिला स्वदेशी उपग्रह प्रक्षेपण यान एसलवी३का निर्माणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाए जहाँबाट जुलाई १९८० मा रोहिणी उपग्रह सफलतापूर्वक अन्तरिक्षमा प्रक्षेपित गरिएको थियो। == पेशागत जीवन == सन् १९६२ मा उनी 'भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन'मा आये। डॉ.अब्दुल कलामलाई प्रोजेक्ट डायरेक्टरका रूपमा भारतको पहिलो स्वदेशी उपग्रह (एस.एल.वी. तृतीय) प्रक्षेनजीक्त्र बनाउने श्रेय हासिल छ। जुलाई १९८० मा उनले रोहिणी उपग्रहलाई पृथ्वीको कक्षाका निकट स्थापित गरेका थिए । यस प्रकार भारत पनि अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष क्लबको सदस्य बनेको थियो । यस रो लन्च व्यहीकल प्रोग्रामलाई परवान चढाउने श्रेय पनि उनलाई प्रदान गरियो । डॉ. कलामले स्वदेशी लक्ष्य भेदी (गाइडेड मिसाइल्स)लाई डिजाइन गरे। उनले अग्नि एवं पृथ्वी जस्ता मिसाइल्सलाई स्वदेशी प्रविधीबाट बनाए का थिए । डाक्टर कलाम जुलाई १९९२ देखि डिसेम्बर १९९९ सम्म रक्षा मन्त्रीका विज्ञान सलाहकार तथा सुरक्षा शोध र विकास विभागका सचिव थिए। उनले स्ट्रेटेजिक मिसाइल्स सिस्टमको उपयोग आग्नेयास्त्रहरूका रूपमा गरे। यस्तै प्रकारले पोखरणमा अर्को पल्ट न्यूक्लियर विस्फोट पनि परमाणु ऊर्जाका साथ मिलाए । यस्तो प्रकारले भारतले परमाणु हथियारको निर्माणको क्षमता प्राप्त गर्नमा सफलता आर्जित गर्यो डाक्टर कलामले भारतको विकास स्तरलाई सन् २०२० सम्म विज्ञानका क्षेत्रमा अत्याधुनिक गर्नका लागि एक विशिष्ट सोच प्रदान गरे । उनी भारत सरकारको मुख्य वैज्ञानिक सल्लाहकार पनि रहे। १९८२ मा उनी भारतीय रक्षा अनुसन्धान एवं विकास संस्थानमा निर्देशकका रूपमा उनको पुनरागमन भयो र उनले आफ्नो सारा ध्यान "गाइडेड मिसाइल" को विकासमा केन्द्रित गरे। अग्नि मिसाइल र पृथ्वी मिसाइलको सफल परीक्षणको श्रेय पनि उनैलाई छ। जुलाई १९९२ मा ती भारतीय रक्षा मन्त्रालयमा वैज्ञानिक सलाहकार नियुक्त भए । तिनको रेखदेखमा भारतले सन् १९९८ मा पोखरणमा आफ्नो अर्को सफल परमाणु परीक्षण गर्यो र परमाणु शक्तिदेखि सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूचीमा सामेल भयो । == राजनीतिक जीवन == डाक्टर अब्दुल कलाम भारतका ११ औ राष्ट्रपति निर्वाचित भएका थिए। उनलाई भारतीय जनता पार्टी समर्थित एन॰ डी॰ ए॰ घटक दलहरूले आफ्नो आशावार बनाएका थिए जसलाई वामदलहरूका अतिरिक्त समस्त दलहरूले समर्थन गरेका थिए। १८ जुलाई, २००२ मा डाक्टर कलामलाई नब्बे प्रतिशत बहुमत द्वारा 'भारतको राष्ट्रपति' चुनिएको थियो र उनले २५ जुलाई २००२ मा संसद भवनका अशोक कक्षमा राष्ट्रपति पदको शपथ लिएका थिए । यस संक्षिप्त समारोहमा प्रधानमन्त्री अटल बिहारी वाजपेयी, र उनको मन्त्रीमण्डलका सदस्य तथा अधिकारीगण उपस्थित थिए। अब्दुल कलामको कार्यकाल २५ जुलाई २००७ मा समाप्त भयो । डाक्टर अब्दुल कलाम व्यक्तिगत जिन्दगीमा अत्यंत अनुशासनप्रिय थिए। उनी शाकाहारी र मद्यत्यागी थिए। उनले आफ्नो जीवनी 'विंग्स अफ फायद' भारतीय युवाहरूलाई मार्गदर्शन प्रदान गर्ने तरिकाले लेखेका थिए । यिनको अर्को पुस्तक 'गाइडिंग सोल्स- डायलग्स अफ द पर्पज अफ लाईफ' आत्मिक विचारहरूलाई उद्घाटित गर्दछ उनले तमिल भाषामा कविताहरु पनि लिखेका थिए। यो पनि ज्ञान भएकोछ कि दक्षिणी कोरियामा यिनका पुस्तकहरूको निकै माँग छ र वहा उनलाई अधिक चाहना गर्छन हुनत डाक्टर अब्दुल कलाम राजनीतिक क्षेत्रका व्यक्ति होइनन् तर राष्ट्रवादी सोच र राष्ट्रपति बन्नुका पछि भारतको कल्याण सम्बन्धी नीतिहरूका कारण उनलाई केही हदसम्म राजनीतिक दृष्टिले सम्पन्न मान्न सकिन्छ। उनले आफ्नो पुस्तक 'इण्डिया २०२० 'मा आफ्नो दृष्टिकोण स्पष्ट गरेकाथिए । यो भारतलाई अन्तरिक्ष विज्ञानका क्षेत्रमा संसारको सिरमौर राष्ट्र बन्दै गरेको हेर्न चाहन्थिए र यसका लागि यिनको समक्ष एक कार्य योजना पनि थियो। परमाणु हथियारहरूका क्षेत्रमा भारतलाई सुपर पावर बनाउने कुरा सोचेका थिए। यो विज्ञानका अन्य क्षेत्रहरूमा पनि प्राविधिक विकास चाहन्थिए। डाक्टर कलामको भनाई छ कि 'सफ्टवेयर'को क्षेत्र सबै वर्जनाहरूदेखि मुक्त हुनुपर्दछ भनें ाकि अधिकाधिक मानिस यसको उपयोगितादेखि लाभांवित हुन सकुन्। यस्तोमा सूचना प्रविधीको तीव्र गतिदेखि विकास हुन सक्नेछ । त्यस्तो यिनको विचार शान्ति र हथियारहरूलाई लिएर विवादास्पद छन्। यस सम्बन्धमा उनले भनेका थिए- "२००० वर्षहरूका इतिहासमा भारतमा ६०० वर्षहरूसम्म अन्य मानिसहरूले शासन गरेका थिए, यदि तपाईँ विकास चाहनुहुन्छ भने देशमा शान्तिको स्थिति हुनु आवश्यक छ र शान्तिको स्थापना शक्तिदेखि हुन्छ। यसै कारण मिसाइलहरूलाई विकसित गरिएको कारण यही हो ताकि देश शक्ति सम्पन्न होस्।" == पुरस्कार == [[चित्र:A P J Abdul Kalam.jpg|250px|अब्दुल कलाम]] '''अवुल पकीर जैनुलबीदीन अब्दुल कलाम'''लाई [[भारत सरकार]] द्वारा [[सन् १९८१|१९८१]] मा [[प्रशासकीय सेवा]]का क्षेत्रमा [[पद्म भूषण]]देखि सम्मानित गरिएको थियो। डाक्टर कलामलाई भारतका सर्वोच्च नागरिक सम्मान [[भारत रत्न]]देखि [[सन् १९९७|१९९७]]मा सम्मानित गरिएको छ। <ref>{{cite web |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/Recipients-BR.pdf |title= भारत रत्न }}</ref> [[१८ जुलाई]], [[सन् २००२|२००२]]मा डाक्टर कलामलाई नब्बे प्रतिशत बहुमत द्वारा भारतको राष्ट्रपति चुनिएको र उनले २५ [[जुलाई]]मा आफ्नो पदभार ग्रहण गरे। त्यस पदका लागि उनको नामांकन त्यस समय सत्ता मा रहेको [[राष्ट्रिय प्रजातान्त्रिक गठबंधन]]को सरकारले गरेको थियो जसलाई [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस|भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस]]को समर्थन प्राप्त भएको थियो। उनको विरोध गर्न दलहरूमा त्यस समय सबैभन्दा मुख्य दल [[भारतीय कम्यूनिस्ट पार्टी]] र अन्य वामपंथी सहयोगी दल थिए। [[वामपंथी]] दलहरूले आफ्नो तरफदेखि ८७ वर्षीया श्रीमती [[लक्ष्मी सहगल]]को नामांकन गरेका थिए जो [[सुभाषचन्द्र बोस]]का [[आजाद हिन्द फौज]]मा र [[दोस्रो विश्वयुद्ध|द्वितीय विश्वयुद्ध]]मा आफ्नो योगदानका लागि जानिञ्छिन । == व्यक्तिगत == डाक्टरले आफ्नो व्यक्तिगत जीवनमा पूर्ण तया [[अनुशासन]] [[शाकाहार]] र [[ब्रह्मचर्य]]को पालन गर्न अग्रणी देखिञ्छन । यस्तो भनिन्छ कि उनी [[कुरान]] र [[भगवद् गीता]] द्वयनै अध्यन गर्दछन्। कलामले धेरै स्थानहरूमा उल्लेख गरेका छन उनी [[तिरुक्कुराल]]को पनि अनुसरण गर्दछन्, तिनको भाषणहरूमा कमभन्दा कम एक ''कुरान''को उल्लेख अवश्य रहन्छ। राजनीतिक स्तरमा कलामको चाहत छ कि [[अन्तर्राष्ट्रिय]] स्तरमा भारतको भूमिका विस्तार हो र भारत ज्यादादेखि ज्यादा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाओस । भारतलाई [[महाशक्ति]] बन्ने दिशामा पाहिला बढ्दै गरेको हेर्न पाउनु तिनको आतंरिक इच्छा छ। उनले धेरै प्रेरणास्पद पुस्तकहरूको पनि रचना गरेका छन उनले प्रविधीलाई भारतका जनसाधारणसम्म पुर्यौउने सधैं निरंतर आन्दोलन गरिरहेका छन्। बच्चाहरू र युवाहरूको बीच डाक्टर कलाम अत्यधिक लोकप्रिय छन्। अचेल तपाईँ [[भारतीय अन्तरिक्ष विज्ञान एवं प्रविधि संस्थान]]का कुलपति छन्| == मृत्यु == ‘मिसाइल म्यान’ का रूपमा चिनिने [[भारत]]का ११ औँ राष्ट्रपति एपीजे अब्दुल कलामको 27 July, 2015 मा ८३ वर्षको उमेरमा मेघालयको सिलोङमा निधन भएको हो । सिलोङस्थित इन्डियन इन्स्टिच्युट अफ म्यानेजमेन्टका विद्यार्थीको निम्तोमा प्रवचन दिन उनी सोमबार बिहान सिलोङ पुगेका थिए । साँझ ६ बजेर ३२ मिनटमा इन्स्टिच्युटको समारोहस्थलमै एकाएक बेहोस भएका थिए । तत्काल स्थानीय बेथानी अस्पताल पुर्‍याइएका उनलाई राति पौने ८ बजे चिकित्सकले मृत घोषणा गरेका थिए । उनले अंतिमपल्ट बोलेको वाक्य थियो ,"'''फनी गाइ! आर यू डुइन वेल'''?" भनेर आफ्नो सहयोगी श्रीजन पल सिंहलाई भनेका थिए ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indiatimes.com/culture/who-we-are/11-last-words-of-famous-people-that-reflect-exactly-what-life-was-to-them-243620.html|title=11 Last Words Of Famous People That Reflect Exactly What Life Was To Them|last=|first=|date=१२ सेप्टेम्बर २०१७|website=|publisher=|accessdate=१२ सेप्टेम्बर २०१७}}</ref> == किताबहरू == डाक्टर कलामले साहित्यिक रूपले पनि आफ्नो शोधलाई चार उत्कृष्ट पुस्तकहरूमा समाहित गरेका छन जो यस प्रकार छन्- 'विंग्स अफ फायर', 'इण्डिया २०२०- ए विजन फर द न्यू मिलेनियम', 'माई जर्नी' तथा 'इग्नाटिड माइंड्स- अनलीशिंग द पोवर विदिन इन्डिया'। यी पुस्तकहरूको धेरै भारतीय तथा विदेशी भाषाहरूमा अनुवाद भइसकेको छ। यसरि उनी भारतका एक विशिष्ट वैज्ञानिक हुन्, जसलाई ३० विश्वविद्यालहरू र संस्थानहरूदेखि डाक्टरेटको मानद उपाधि प्राप्त भैसकेको छ । * ''इग्नाइटेड माइंडस: अनलीशिंग थिए पावर विदीन इन्डिया'' एपीजे अब्दुल कलाम कृत (पहरूग्विन बुक्स, २००३) ISBN ०-१४-३०२९८२-७ * ''इन्डिया- माय-ड्रीम'' एपीजे अब्दुल कलाम कृत (एक्सेल बुक्स, २००४) ISBN ८१-७४४६-३५०-X * ''एनविजनिंग अन एमपावर्ड नेशन: टेक्नालजी फार सोसायटल ट्रांसफारमेशन'' एपीजे अब्दुल कलाम कृत (टाटा मैकग्रा हिल पब्लिशिंग कंपनी लिमिटेड, २००४) ISBN ०-०७-०५३१५४-४ * '''आत्मकथात्मक''' ** ''[[विंग्स आफ फायर]]: एन आटोबायोग्राफी आफ एपीजे अब्दुल कलाम'' एपीजे अब्दुल कलाम कृत , अरुण तिवारी (ओरिहरूट लांगमैन, १९९९) ISBN ८१-७३७१-१४६-१ ** ''साइंटिस्ट टू प्रेसिडहरूट'' एपीजे अब्दुल कलाम कृत (ज्ञान पब्लिशिंग हाउस, २००३) ISBN ८१-२१२-०८०७-६ ** ''इटरनल क्वेस्ट: लाईफ ऐंड टाइम्स आफ डाक्टर अवुल पकिर जैनुलाआबदीन अब्दुल कलाम'' एस चन्द्रा कृत (पहरूटागन पब्लिशर्स, २००२) ISBN ८१-८६८३०-५५-३ ** ''प्रेसिडहरूट एपीजे अब्दुल कलाम'' आरका पूर्ति कृत (अनमोल पब्लिकेशन्स, २००२) ISBN ८१-२६१-१३४४-८ ** ''ए पी जे अब्दुल कलाम: द विजनरी आफ इन्डिया'''का भूषण एवं जी कात्याल कृत (एपीएच पब्लिशिंग कार्पोरेशन, २००२) ISBN ८१-७६४८-३८०-X ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{भारतका राष्ट्रपति}} == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam}} [[श्रेणी:पद्म भूषण|कलाम, अब्दुल]] [[श्रेणी:व्यक्तिगत जीवन|कलाम, अब्दुल]] [[श्रेणी:भारतका राष्ट्रपतिहरू|कलाम, अब्दुल]] [[श्रेणी:भारत रत्न सम्मान प्राप्तकर्ता]] [[श्रेणी:भारतीय मुसलमानहरू]] [[श्रेणी:सन् १९३१ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०१५ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:भारत रत्न सम्मानित]] [[श्रेणी:तमिल कविहरू]] tc4dc1fvpe0jrnuyftfljapdvlduzxe 0 47961 1357622 1348108 2026-06-03T09:44:48Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357622 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|लिङ्ग परिवर्तनका लागि परिचित हिन्दु देवता}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Budhadeva.jpg | caption = बुध र उनकी पत्नी इला | mother = श्रद्धा | name = इला/इल | Devanagari = इल/इला | Sanskrit_transliteration = Ila/Ilā | affiliation = [[देवी]] | god_of = | abode = बुधलोक | mantra = ॐ इलाय नमः | weapon = | consort = [[बुध (देवता)|बुध]] (महिलाको रूपमा) | children = [[पुरूरवा]] (महिला हुँदाका छोरा)<br>उत्कल, गय र विनताश्व (पुरुष हुँदाका छोराहरू) | father = [[वैवस्वत मनु]] | siblings = [[इक्ष्वाकु]] र अन्य ९ जना }} '''इल''' वा '''इला''' [[हिन्दु पौराणिक कथा]]का एक पात्र हुन्, जो आफ्नो लिङ्ग परिवर्तनका लागि परिचित छन्। पुरुषका रूपमा उनलाई इल वा '''सुद्युम्न''' भनिन्छ र महिलाका रूपमा उनलाई इला भनिन्छ। इलालाई भारतीय राजाहरूको [[चन्द्रवंश|चन्द्र वंश]]का मुख्य प्रवर्तक मानिन्छ—जसलाई ऐल ("इलाका वंशज") पनि भनिन्छ। यस कथाका धेरै संस्करणहरू भए तापनि, इलालाई सामान्यतया [[वैवस्वत मनु]]का छोरी वा छोरा र [[सूर्य वंश]]का संस्थापक [[इक्ष्वाकु]]का दाजु/भाइ वा दिदी/बहिनीका रूपमा वर्णन गरिएको छ। इला महिलाको रूपमा जन्मिएको संस्करणहरूमा, उनी जन्मिए लगत्तै दैवी कृपाले पुरुषमा परिणत हुन्छिन्। वयस्क भएपछि गल्तीले एक पवित्र वन (शरवण) मा प्रवेश गरेपछि, इलालाई हरेक महिना आफ्नो लिङ्ग परिवर्तन गर्ने वा महिला बन्ने श्राप दिइन्छ। महिलाका रूपमा इलाले [[चन्द्र]]का पुत्र तथा [[बुध (देवता)|बुध]] ग्रहका देवता बुधसँग विवाह गर्छिन् र चन्द्र वंशका पिता मानिने [[पुरूरवा]] नामक पुत्रलाई जन्म दिन्छिन्। पुरूरवाको जन्मपछि इला पुनः पुरुषमा परिणत हुन्छिन् र तीन छोराहरूको पिता बन्छिन्। [[ऋग्वेद|वेद]]मा इलालाई '''इडा''', अर्थात् वाणीकी देवीका रूपमा प्रशंसा गरिएको छ र उनलाई पुरूरवाकी आमा भनिएको छ। इलाको लिङ्ग परिवर्तनको कथा [[पुराण]]का साथै भारतीय महाकाव्यहरू [[रामायण]] र [[महाभारत]]मा पनि भनिएको छ। == जन्म == ''[[लिङ्ग पुराण]]'' र ''[[महाभारत]]'' का अनुसार, इला मानवजातिका प्रवर्तक [[वैवस्वत मनु]] र उनकी पत्नी श्रद्धाकी जेठी छोरीको रूपमा जन्मिएकी थिइन्। यद्यपि, दम्पतीले छोराको इच्छा राख्छन् र त्यसैले देवता [[मित्र (वैदिक)|मित्र]] र [[वरुण]]लाई प्रसन्न तुल्याउन प्रार्थना र तपस्या गर्छन् जसले इलाको लिङ्ग परिवर्तन गरिदिन्छन्। त्यस बालकको नाम सुद्युम्न राखिन्छ।<ref name="LP_MBH">For Linga Purana and Mahabharata, O'Flaherty p. 303</ref><ref name="williams">{{cite book|last= Williams|first=George Mason|title=Handbook of Hindu mythology|page=156|isbn=978-1-57607-106-9}}</ref> ''[[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]'', ''[[देवीभागवत पुराण]]'',<ref name="bhagavat">{{cite book|last=Swami Vijnanananda|title=The S'Rimad Devi Bhagawatam|year=2008|volume=1|pages=62–6|isbn=978-1-4375-3059-9}}</ref> ''[[कूर्म पुराण|कुर्म पुराण]]'', ''[[हरिवंश पर्व|हरिवंश]]'', ''[[मार्कण्डेय पुराण]]'' र ''[[पद्म पुराण]]'' (जसलाई यहाँ "भागवत पुराण लगायतका ग्रन्थहरू" भनिएको छ) ले एउटा भिन्न कथा प्रस्तुत गर्छन्: इलाका आमाबाबुको लामो समयसम्म कुनै सन्तान हुन सक्दैन र उनीहरूले समाधानका लागि ऋषि [[अगस्त्य]]सँग सम्पर्क गर्छन्। ऋषिले दम्पतीका लागि छोरा प्राप्त गर्न मित्र र वरुणलाई समर्पित [[यज्ञ]] गर्छन्। अनुष्ठानमा त्रुटि वा उपयुक्त बलि चढाउन नसकेका कारण, मित्र र वरुणले दम्पतीलाई छोराको सट्टा छोरी पठाउँछन्। एक संस्करण अनुसार, दम्पतीले देवताहरूसँग प्रार्थना गरेपछि उनीहरूले इलाको लिङ्ग परिवर्तन गरिदिन्छन्। अर्को संस्करणमा, त्रुटिपूर्ण मन्त्रहरू सच्याएपछि यो रूपान्तरण हुन्छ र छोराको नाम 'इल' राखिन्छ।<ref name = "williams"/><ref name="BP_KP">O'Flaherty pp. 303-4</ref><ref name = "Pattanaik46">Pattanaik p.46</ref><ref name=connerila>Conner & Sparks (1998), p. 183, "Ila/Sudyumna"</ref> अर्को एक भिन्न कथा अनुसार, श्रद्धाले छोरीको इच्छा राखेकी थिइन्; यज्ञ गर्ने क्रममा [[वशिष्ठ]]ले उनको इच्छा पूरा गर्छन् र यसरी छोरीको जन्म हुन्छ। यद्यपि, मनुले छोराको इच्छा राखेकाले वशिष्ठले [[विष्णु]]लाई आफ्नी छोरीको लिङ्ग परिवर्तन गर्न अनुरोध गर्छन्। इलाको नाम परिवर्तन गरी सुद्युम्न राखिन्छ।<ref>{{cite book|last=Hudson|first=D. Dennis|title=The body of God|year= 2008|pages=413–4|isbn=978-0-19-536922-9}}</ref> यी विवरणहरूले इलालाई मनुको जेठो वा कान्छो सन्तानको रूपमा वर्णन गर्छन्। मनुको सन्तानका रूपमा इलाका नौ भाइहरू हुन्छन्, जसमध्ये सबैभन्दा उल्लेखनीय [[सूर्य वंश]]का संस्थापक [[इक्ष्वाकु]] थिए।<ref name="samuel">{{cite book|last=Samuel|first=Geoffrey|title=The origins of yoga and tantra|year=2008|pages=67–8|isbn=978-0-521-69534-3}}</ref> मनुको छोराको रूपमा इल [[सूर्य]]का नाति हुन्।<ref name="Shulman">Shulman p.59</ref> ''[[वायु पुराण]]'' र ''[[ब्रह्माण्ड पुराण]]'' मा पाइने अर्को विवरण अनुसार, इला महिलाको रूपमा जन्मिएकी थिइन् र अन्ततः पुनः महिलामै परिणत भएकी थिइन्।<ref name="p1">{{cite book|last=Pargiter, F.E.|title=Ancient Indian Historical Tradition|year=1972|pages=253–4}}</ref> ''[[रामायण]]''मा, इला भगवान् [[ब्रह्मा]]को छायाबाट जन्मिएका [[प्रजापति]] कर्दमको छोराको रूपमा जन्मिएका छन्। रामायणको 'उत्तरकाण्ड' अध्यायमा [[अश्वमेध यज्ञ|अश्वमेध]] यज्ञको महिमा वर्णन गर्ने क्रममा इलाको कथा भनिएको छ।<ref name = "Pattanaik46"/><ref>{{cite book|last=Swami Venkatesananda |title=The concise Rāmāyaṇa of Vālmīki|year=1988|pages=397–9}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *{{Commons category-inline}} {{Hindu deities and texts}} [[श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू]] [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] [[श्रेणी:रामायणका पात्रहरू]] mn634kdqdjnr0hytctsea31zjls9kz7 0 48041 1357571 1233203 2026-06-03T09:12:35Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357571 wikitext text/x-wiki {{अनुवादित हिन्दी}} '''[[महाभारत]]'''का आदि पर्वका अन्तर्गत कुल १९ उपपर्व र २३३ अध्याय छन्। {| class="wikitable" |- |'''पर्व''' |'''शीर्षक''' |'''उप-पर्व सङ्ख्या''' |'''उप-पर्व सूची''' |'''अध्याय एवम श्लोक सङ्ख्या''' |'''विषय-सूची''' |- |१ |[[आदि पर्व|आदिपर्व]] |१-१९ |{{Div col|cols=4}} * अनुक्रमणिका पर्व * पर्वसंग्रह पर्व * पौष्य पर्व * पौलोम पर्व * आस्तीक पर्व * अंशावतार पर्व * सम्भाव पर्व * जतुगृह पर्व * हिडिम्बवध पर्व * बकवध पर्व * चैत्ररथ पर्व * स्वयंवर पर्व * वैवाहिक पर्व * विदुरागमन राज्यलम्भ पर्व * अर्जुनवनवास पर्व * सुभद्राहरण पर्व * हरणाहरण पर्व * खाण्डवदाह पर्व * मयदर्शन पर्व।'' {{Div col|cols=4}}</div> |२२७/७९०० | आदि पर्व महाभारतका अठार पर्वहरू मध्येको पहिलो पर्व हो । "आदि" संस्कृत शब्द हो जसको अर्थ "प्रथम"/"पहिलो" वा "सुरूको" हुन्छ । आदि पर्वका १९ उप-पर्व र २३६ अध्याय छन् । यसको पछिल्लो संस्करणमा १९ उप-पर्व र २२५ अध्याय छन् । आदि पर्वले तक्सिलामा वैसमपायनले जनमेजयको सर्पसत्रमा गरेको वाचन पछि कसरी यो महाकाव्य (महाभारत) लाइ उग्रस्रभ सौतीले नैमिसा जङ्गलमा भेला भएका ऋषिहरूलाइ वाचन गरेर सुनाए भन्ने कुराको वर्णन गर्छ । आदि पर्वमा महाभारतको महत्त्व वर्णन गरेको पाइन्छ । भरत र [[भृगु]]हरूको इतिहाँस छ यसमा । कुरू राज्यका राजकुमारहरूको जन्म र जीवनका साथै [[धृतराष्ट्र]]ले पाण्डवहरूमाथी गरेको टोकेसो पनि यहाँ सम्मिलित छ । आदि पर्वका प्रारम्भमा महाभारतका पर्वहरू, उपपर्वहरू र तिनको विषयहरूको संक्षिप्त सङ्ग्रह छ। यसमा सर्वप्रथम महर्षि उत्तंगको महात्म्य, भृगुवंशको विस्तार , नागहरूको वंश, कद्रू र विनताको कथा, [[देवता|देताहरू]]-दानवहरू द्वारा [[समुद्र मन्थन|समुद्र मंथन]], [[जनमेजय]]का सर्पसत्रको सूचना,[[व्यास]] आदिको उत्पत्ति, देवताहरूका अंशावतरण, [[दुष्यन्त]]-[[शकुन्तला]]को कथा, भरतको चरित्र, [[ययाति]]का चरित्रको वर्णन, शन्तनु र गङ्गाको कथा, महर्षि वसिष्ठदेखि शापित वसुहरूको [[भीष्म]]का रूप माको जन्म, भीष्म प्रतिज्ञा, [[कौरव]] तथा [[पाण्डव]]को उत्पत्ति, [[लाक्षागृह]]को वृत्तान्त, हिडिम्बको वध र हिडिम्बाको विवाह, [[बकासुर]]को वध, [[धृष्टद्युम्न]] र [[द्रौपदी]]को उत्पत्ति, द्रौपदी-स्वयंवर र विवाह, पाण्डवको [[हस्तिनापुर]]मा आगमन, सुन्द-उपसुन्दको कथा, नियम भंगका कारण [[अर्जुन]]को वनवास, [[सुभद्रा]]हरण र विवाह, [[खाण्डव वन]]को दहन र इन्द्रप्रस्थको स्थापना वर्णित छ। '''चित्र दीर्घा''' <center><gallery> चित्र:Vyasa and Ganesa-hi.jpg|वेद व्यासबाट सुनेर भगवान गणेश महभारत लेख्दै File:DroptiSvayamvar1.jpg|अर्जुनद्वारा द्रूपद सभामा मत्स्य भेदन चित्र:Ugrasrava and Saunaka.jpg|सूतजीद्वारा महाभारत ऋषि मुनिहरूलाई सुनाउँदै। </gallery></center> |- |} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.vedpuran.com/# '''वेद-पुराण'''] - यहाँ चारहरू वेद एवं दस भन्दा अधिक पुराण हिन्दी अर्थ सहित उपलब्ध छन्। पुराणहरूलाई यहाँ सुना पनि जा सक्छ। *[http://is1.mum.edu/vedicreserve/puran.htm महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408110939/http://is1.mum.edu/vedicreserve/puran.htm |date=2008-04-08 }}-यहाँ सम्पूर्ण वैदिक साहित्य संस्कृतमा उपलब्ध छ। *[http://www.tdil.mit.gov.in/vedicjan04/hDefault.html ज्ञानामृतम्] - वेद, अरण्यक, उपनिषद् आदिमा सम्यक जानकारी *[http://www.aryasamajjamnagar.org/vedang.htm वेद एवं वेदांग] - आर्य समाज, जामनगरका जालघरमा सबै वेद एवं तिनको भाष्य दिये भए छन्। *[http://www.samaydarpan.com/july/pehal5.aspx जसको उदेश्य छ - '''वेद प्रचार''']{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://veda-vidya.com/puran.php वेद-विद्या_डट_कम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100521212751/http://veda-vidya.com/puran.php |date=2010-05-21 }} {{महाभारत पर्व}} {{महाभारत}} {{पुराण}} {{वैदिक साहित्य}} {{रामायण}} {{हिन्दू धर्म}} {{कमन्सश्रेणी|Volume 1 (Adiparva and Sabhaparva)}} [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] [[श्रेणी:संस्कृत साहित्य]] [[श्रेणी:पुराण]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:स्मृति]] [[श्रेणी:वैदिक धर्म]] 4whbi7765vswm2riqcdsin9bk3aapxz 0 49984 1357681 1354144 2026-06-03T10:15:52Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357681 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = एडोल्फ हिटलर | nationality = {{plainlist | * Austrian citizen until 7 April 1925{{sfn|NS-Archiv, 7 April 1925}} * German citizen after 25 February 1932 }} | image = Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg | imagesize = 230px | caption = १९३७ मा हिटलर | birth_date = {{birth date|df=yes|1889|4|20|df = y}} | birth_place = [[Braunau am Inn]], [[Austria–Hungary]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1945|4|30|1889|4|20|df = y}} | death_place = बर्लिन, [[Nazi Germany|Germany]] | death_cause = आत्महत्या | party = [[Nazi Party|National Socialist German Workers' Party]] (1921–1945) | otherparty = [[German Workers' Party]] (1920–1921) | religion = See [[Adolf Hitler's religious views]] | spouse = [[इभा ब्राउन]] <br /> (29–30 April 1945) | occupation = राजनीतिज्ञ, सेना , कलाकार, लेखक | order = जर्मनीका फ्युरर | term_start = २ अगस्ट १९३४ | term_end = ३० अप्रिल १९४५ | predecessor = [[हिडेनवर्ग]] <br /> (राष्ट्रपतिको रुपमा) | successor = [[Karl Dönitz]] <br /> (राष्ट्रपतिको रुपमा) | order2 = [[जर्मनीको चान्सलर|जर्मनीका चान्सलर]] | term_start2 = ३० जनवरी १९३३ | term_end2 = ३० अप्रिल १९४५ | president2 = [[पौल भोन हिडेनवर्ग]] | deputy2 = {{plainlist | * [[Franz von Papen]] * ''Position vacant'' }} | predecessor2 = [[Kurt von Schleicher]] | successor2 = [[Joseph Goebbels]] | order3 = [[Reichsstatthalter|Reichsstatthalter of Prussia]] | term_start3 = ३० जनवरी १९३३ | term_end3 = ३० जनवरी १९३५ | primeminister3 = {{plainlist | * [[Franz von Papen]] * [[Hermann Göring]] }} | predecessor3 = ''Office created'' | successor3 = ''Office abolished'' | signature = Hitler Signature2.svg | footnotes = | allegiance = {{flag|German Empire}} | branch = {{flagdeco|German Empire|naval}} [[German Army (German Empire)|''Reichsheer'']] | unit = 16th Bavarian Reserve Regiment | serviceyears = 1914–1918 | rank = ''[[Gefreiter]]'' | battles = [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] | awards = {{plainlist | * [[Iron Cross|Iron Cross First Class]] * Iron Cross Second Class * [[Wound Badge]] }} }} '''एडल्फ हिटलर''' ({{IPA-de|ˈadɔlf ˈhɪtlɐ|lang|}}; २० अप्रिल १८८९ - ३० अप्रिल १९४५) [[अस्ट्रिया]]मा जन्मिएका जर्मन राजनीतिज्ञ तथा [[राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन मजदुर पार्टी]] (नाजी) का नेता थिए । विश्वका क्रूर शासकहरूमा गनिन्छन्। उनी सन् १९३३ देखि सन् १९४५ सम्म [[जर्मनीका चान्स्लर]] तथा १९३४ देखि १९४५ सम्म [[नाजी जर्मनी]]का शासक थिए । उनी [[नाजीवाद|नाजीबाद]] तथा [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोश्रो विश्वयुद्ध]] शुरू हुनुका केन्द्रीय पात्र थिए । उनी [[पहिलो विश्वयुद्ध]]का अनुभवी थिए । उनले सन् १९१९मा [[राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन मजदुर पार्टी]] ([[नाजी पार्टी]])को सदस्यता लिए तथा सन् १९२१ मा सोही पार्टीको नेता बने । सन् १९२३ मा उनले एक "कु" को असफल प्रयास समेत गरेका थिए । सोहि असफल [[राज्यविप्लव|'कु']] को कारणले उनी जेलमा परे जहाँ उनले आफ्नो संस्मरण [[मेरो संघर्ष]] लेखे । सन् १९२४ मा जेलमुक्त भएपछि उनी भर्साइल्सको सन्धिको कडा आलोचना गरी तथा बृहत जर्मन (विशेष गरी भाषिक कारणले), यहूदी बिरोधी र [[कम्युनिष्ठ]] बिरोधी गतिविधिलाई आफ्नो विशिष्ट व्यक्तिक्त्व कलाद्वारा समर्थन गरी लोकप्रियता हासिल गरे । सन् १९३३ मा जर्मनीको चान्सलरमा नियुक्त भएपछि गणतान्त्रिक जर्मनीलाई नाजी विचारधारामा आधारित एकदलीय, [[तानाशाही|अधिनायकवादी]], निरंकुश शासनमा रूपान्तरण गरे । उनको उद्देश्य [[युरोप]]मा एकतन्त्रिय नाजी व्यवस्थाको स्थापना गर्नु थियो । == शासनकाल == == बाल्यकाल == [[File:Bundesarchiv Bild 183-1989-0322-506, Adolf Hitler, Kinderbild retouched.jpg|upright|thumb|left|शिशु एडोल्फ हिटलर ({{c.|१८८९-९०)}}]] एडल्फ हिटलरको जन्म अष्ट्रियाको बोनमा २० अप्रिल १८८९ मा भएको थियो। उनको प्रारम्भिक शिक्षा लिन्जमा भयो। पिताको मृत्यु पश्चात् १७ वर्षको उमेरमा हिटलर [[भिएना|भियना]] आए। [[चित्र:Hitler_house_in_Leonding.jpg|thumb|अष्ट्रियाको लिदिङ को घर, जहाँ हिटलरले आफ्नो प्रारम्भिक किशोर अवस्था विताएका थिए (जुलाई २०१२ मा लिइएको फोटो)]] कला विद्यालयमा भर्ना हुन असफल भएपछि उनी पोस्टकार्डमा चित्र बनाएर निर्वाह गर्न थाले। जब [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को सुरुवात भयो, तब उनी सेनामा भर्ती भए र [[फ्रान्स]]मा कयौं लडाइँमा उनले भाग लिए। १९१८ मा युद्धमा घाइते भएकाले उनी अस्पतालमा रहे। युद्ध [[जर्मनी]]को पराजय प्रति उनलाई निकै दु:खी बनायो। == संघर्ष == ==राजनैतिक जिवन== १९१८ मा हिटलरले [[नाजी पार्टी]]को स्थापना गरे। यसको प्रत्येक सदस्यमा देशप्रेमको भावना ओतप्रोत थियो। यश दलले प्रथम विश्व युद्धमा जर्मनीको पराजयको लागि यहुदीलाई दोषी ठहर्यायो।। आर्थिक स्थिति खराब भएकोले जब नाजी पार्टीका नेता हिटलरले आफ्नो ओजस्वी सम्बोधनहरूमा आर्थिक अवस्थालाई सुधृढ गर्ने आश्वासन दिए, कयौं जर्मन यश दलको सदस्य बने।। हिटलरले भूमिसुधार गर्ने, [[भर्सायको सन्धि|भर्सेलिज सन्धी]] समाप्त गर्ने र एक विशाल जर्मन साम्राज्य स्थापनाको लक्ष्य जर्मन नागरिकको सामु प्रस्तुत गरे जसबाट जर्मनहरू सुखी हुन्थे। यस प्रकार १९२२ मा नै जर्मनीमा हिटलर एक प्रभावशाली व्यक्ति बने। उनले [[स्वस्तिक]]लाई आफ्नो दलको अपने चिह्र बनाए जुन [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]]मा पनि शुभ प्रतीक मानिन्छ। समाचारपत्र को बलमा हिटलरले जनता माझ आफ्नो दलको सिद्धान्तको प्रचारप्रसार गरे। खैरो रङको पोशाक लगाएर सैनिक टुकुडी पनि तयार गरे। १९२३ मा हिटलरले जर्मन सरकार विरुद्ध [[राज्यविप्लव|'कु']]को प्रयत्न गरे। यसमा असफल भएपछि उनलाई कैद गरियो। त्यहीँ उनले ''[[मीन केम्फ]]'' {{lang|de|'''Mein Kampf'''}} ({{IPA-de|maɪn ˈkampf|lang}} ("[[मेरो संघर्ष]]") नामक आफ्नो आत्मकथा लेखे। यसमा नाजी दलको सिद्धान्तको बिबेचना गरिएको थियो। उनले लेखेका छन्, " [[आर्य]] जाति सबै जातिहरूमा श्रेष्ठ छ र जर्मन आर्य हो। उनीहरूले विश्वको नेतृत्व गर्न पर्छ। यहूदी सधै भरी संस्कृतिमा बाधा सिर्जना गर्दै आइरहेका छन्। जर्मन नागरिकहरूलाई साम्राज्यविस्तारको पूर्ण अधिकार छ। उनीहरू जीवित रहनको लागि [[फ्रान्स]] र [[रुस|रूस]]सँग लडेर भूमि प्राप्त गर्नु पर्छ।" ===१९३० को दशक=== १९३०-३२ मा जर्मनीमा जर्मनीमा [[बेरोजगारी]] निकै बढ्यो। संसदमा नाजी दलको सदस्य संख्या २३० पुग्यो। १९३२ को चुनावमा हिटलर राष्ट्रपति निर्वाचनमा उम्मेदवार बने तर हिडनबर्ग संग पराजित भए। जर्मनीको आर्थिक अवस्था झनै खराब हुँदै गयो र विजयी देशहरूले जर्मनीलाई सैनिक शक्ति बढाउने अनुमति दिए। १९३३ मा [[चान्सलर]] बन्ने बित्तिकै हिटलरले जर्मन संसद् भंग गरे, कम्युनिस्ट पार्टीलाई गैरकानूनी घोषित गरे र राष्ट्रलाई स्वावलम्बी बनाउनको लागि आह्वान गरे। हिटलरले डा॰ जोजेफ गोयबल्सलाई आफ्नो प्रचारमन्त्री नियुक्त गरे। [[नाजी पार्टी|नाजी दल]]को विरोधी व्यक्तिहरूलाई जेलमा पठाइयो। कार्यकारिणी र कानून बनाउने सम्पुर्ण अधिकार हिटलरले आफ्नो हातमा लिए। १९३४ मा उनले आफूलाई सर्वोच्च न्यायाधीश घोषित गरे। त्यसै साल राष्ट्रपति हिन्डनबर्गको मृत्यु पश्चात् हिटलर राष्ट्रपति/फ्युरर पनि बने। नाजी दलको आतंक जनजीवनको प्रत्येक क्षेत्रमा छायो। १९३३ देखि १९३८ सम्म लाखौं [[यहुदी धर्म|यहुदी]]हरूको हत्या गरियो। नवयुवकहरूमा राष्ट्रपतिको आदेशको पूर्ण रूपमा पालन गर्ने भावना विकसित गरियो र जर्मन जातिको भाग्य सुधार्न को लागि सबै शक्ति हिटलरले आफ्नो हातमा लिए। १९३३ मा हिटलरले [[राष्ट्र सङ्घ|राष्ट्रसंघ]]को सदस्यता त्यागे र भावी युद्धलाई ध्यानमा राखेर जर्मनीको सैन्य शक्ति बढाउन सुरु गरे। प्राय: सबै जर्मन जातिलाई अनिवार्य सैनिक प्रशिक्षण दिइयो। == दोश्रो विश्व युद्ध == === प्रारम्भिक कुटनैतिक सफलता === ==== जापानसंग मित्रता ==== ==== अष्ट्रिया र चेक्स्लोभाकिया ==== === दोश्रो विश्वयुद्धको सुरुवात === === पराजयको मार्ग === === पराजय तथा मृत्यु === जब सोभियत सेनाले बर्लिनमाथि आक्रमण गरे , हिटलरले ३० अप्रिल १९४५ मा आत्महत्या गरे । १९४५ अप्रिल १५-१६ मा सोभियत संघको सेनाले बर्लिन शहरको पूर्वी हिस्सामा जर्मन सेनामाथि बमबारी गरेपछि बर्लिनमाथि निर्णायक हमला शुरू गर्यो । अप्रिल २१मा सोभियत संघको रेड आर्मीद्वारा बर्लिनको बाहिरी क्षेत्रमा प्रवेश गरी वरपरका नगरमाथि कब्जा भयो । अप्रिल २७मा सोभियत र अमेरिकी सेनाको भेट जर्मनीको एल्ब नदीमा पुगेर भयो, र उनीहरूले जर्मन सेनालाई दुई तिर विभाजित पारिदिए। अप्रिल २९ मा हिटलर र [[इभा ब्राउन]]बीच राइख चान्सलेरी मुख्यालयस्थित बंकरभित्र विवाह भयो। अप्रिल ३०मा हिटलर र उनकी नवदुलहीद्वारा आत्महत्या गरे। उनीहरूको शव जलाइयो जर्मन रेडियोबाट १ मेमा हिटलरको मृत्यु भएको सार्वजनिक घोषणा गरियो। ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} {{ढाँचा:Chancellors of Germany}} {{Commonscat|Adolf Hitler}} [[श्रेणी:दोस्रो विश्व युद्ध]] [[श्रेणी:जर्मन राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जर्मनीका चान्सलरहरू]] [[श्रेणी:एडल्फ हिटलर]] [[श्रेणी:पुरुष आत्महत्या]] dj9n4nsz0gl4qnxpa6w499apol9ihnr 0 53229 1357722 1336683 2026-06-03T10:51:48Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357722 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = कत्युरी वंश | common_name = कत्युरी राज्य | native_name = कुर्माञ्चल | status = सर्वभौम राष्ट्र | status_text = | government_type = राजतन्त्र | leader1 = वासुदेव कत्युरी | leader2 = वसन्तन देव (बैजनाथका संस्थापक) | leader3 = खार्पर देव | leader4 = भूदेव | leader5 = वीर देव | year_leader1 = ७००–८४९ ईपू | year_leader2 = ८५०–८७० ईपू | year_leader3 = ८७०–८८० ईपू | year_leader4 = ९५५–९७० ईपू | year_leader5 = ईपू १०६५ सम्मको छोटो अवधि | title_leader = राजा | event_start = | year_start = ७०० ईपू | event_end = | date_end = | year_end = १०६५ ईपू | event1 = राजधानी कार्तिकेयपुरमा स्थानान्तरण, बैजनाथ, | date_event1 = ८५० ईपू | event2 = | date_event2 = | event3 = | date_event3 = | p1 = | p2 = कुर्णिन्द राज्य | s1 = डोटी | s2 = चन्द राज्य | s3 = गढवाल अधिराज्य | flag_s1 = | image_flag = | image_coat = | coat_alt = | image_map = | image_map_caption = | capital = [[जोशीमठ]] (पछि बैजनाथमा सारिएको) | national_anthem = | common_languages = [[संस्कृत]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] | demonym = | legislature = | today = [[भारत]]<br>[[नेपाल]] | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = }} '''कत्युरी राज्य''' जसलाई '''कत्युरी वंश''' पनि भनिन्छ, [[भारत]]को [[उत्तराखण्ड]] र पश्चिमी नेपालका क्षेत्रहरूमा ५०० देखि १२०० ईसापूर्व वा ७०० देखि १२०० ईसापूर्वसम्म शासन गर्ने एक मध्यकालीन राज्य थियो। यस वंशका संस्थापक राजा वासुदेव कत्युरी मूलतः बौद्ध धर्मावलम्बी भएतापनि पछि गएर उनले हिन्दू परम्पराहरू अपनाउन थालेका थिए जसकारण कहिलेकाहीँ उनलाई हिन्दु दार्शनिक आदि शङ्करको (७८८–८२० ईपू) सक्रिय अभियानसँग जोड्ने गरिन्छ। राजा भू देवले आफ्नो राज्यमा बौद्ध अभ्यासहरूलाई परास्त पार्ने अभ्यासका लागि प्रसिद्ध थिए{{sfn|Handa|2002|p=29-31}} भने भू देवको बागेश्वर शिलालेखमा उनले आफूलाई "ब्राह्मण परायण" र "परम श्रमण रूपु" भनेर लेखेका छन्, जसको अर्थ ब्राह्मणहरूको अनुयायी र बौद्ध भिक्षुहरूको कट्टर प्रतिद्वन्द्वी हो।{{sfn|Handa|2002|p=31}}कत्युरी राजाहरूले ब्राह्मणीय अभ्यासहरू अपनाएका र हाल उत्तराखण्डमा रहेका धेरै हिन्दु मन्दिरहरू निर्माण गर्ने कामको लागि परिचित थिए। कत्युरी राज्यको विखण्डन र पतनपछि तिनका शाखाहरू पिथौरागढमा अस्कोट कत्युरी पाल राजवर, आधुनिक नेपालको डोटी जिल्लामा अर्को कत्युरी पाल डोटी रैका, राजा ब्रह्मदेवको शाखा राज्य सुईमा, अर्को कत्युरीका वंशज बारामन्डलमा र अर्काले वैजनाथमा आफ्नो सम्प्रभुता कायम राखे भने अन्ततः प्रत्येक कत्युरी वंशज द्वाराहाट र लखनपुरमा स्थापना भएका थिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भारतका साम्राज्य र राज्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालका वंशहरू]] [[श्रेणी:भारतका वंशहरू]] [[श्रेणी:भारतका बौद्ध वंशहरू]] f3mvzcylmze4nuozgju3z5nsraatyx1 0 54522 1357714 1308687 2026-06-03T10:47:55Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357714 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = कञ्चन पुडासैनी | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = साहित्यकार | language = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | nationality = {{झण्डा चिन्ह|नेपाल}} नेपाली | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = [[प्रत्यागमन]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = [[मदन पुरस्कार]] २०४१ | religion = | signature = | signature_alt = | module = | website = <!-- www.example.com --> | portaldisp = }} '''कञ्चन पुडासैनी''' (वि.सं. १९९३ फागुन २९ - ) एक [[नेपाली]] साहित्यकार हुन्। उनको वि.सं. २०४१ सालमा प्रकाशित उपन्यास [[प्रत्यागमन]]ले [[मदन पुरस्कार]] प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{Cite web|author=|url=https://sahityapost.com/top-news/49864/|title=हालसम्म मदन पुरस्कार प्राप्त कृतिहरू|date=१४ वैशाख २०८१|website=साहित्य पोस्ट|language=नेपाली}}</ref> ==जीवनी== कञ्चन बाबु चन्द्रशेखर पुडासैनी र आमा विष्णुमायाका सुपुत्रका रूपमा वि.सं. १९९३ साल फागुन २९ गते [[गोठाटार|गोठटार]], [[काठमाडौँ]]मा जन्मिएका थिए। ==कृतिहरू== कवितामा कलम चलाउने पुडासैनीका केही कृतिहरूः<br> १. कवि<br> २. प्रेमिका<br> ३. प्रत्यागमन<br> ४. चालीस पुकार<br> ५. आखिर<br> ६. जतमतको सवाई<br> ७. कवितै कविता<br> ८. प्रेमको चिठ्ठी ९. कला<br> १०. अक्षरहरू<br> ११. भूमिसुधार अधिकारी<br> १२. सान्त्वना<br> १३. सम्भावना <br> १४. दुइ - चार हरफ<br> १५. प्रस्थान<br> १६. पंचको आवाज<br> १७. भूमिसुधारको सवाई<br> १८. स्मृतिको यात्रा मनको डोब<br> १९. अनन्त आकाश<br> २०. जोर जुहारी<br> २१. नेपाली कविताको अनुवाद - सङ्ग्रह<br> २२. एकाउन्न पुकार<br> २३. अधिकारी<br> २४. आखिर/प्रत्यागमन<br> २५. गीत र विवाह<br> २६. अधूरो उपन्यास अधूरा इच्छा (उपन्यास, वि.सं. २०६५) ==पुरस्कार== उनलाई [[प्रत्यागमन]] ग्रन्थका लागि [[मदन पुरस्कार]] २०४१ प्राप्त भएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.madanpuraskar.org/guthi/kanchanpudasaini.php मदन पुरस्कार गुठी] * [http://madanpuraskar.org/view_books_written.php?author=%E0%A4%95%E0%A4%9E%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A4%A8+%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%88%E0%A4%A8%E0%A5%80 कञ्चन पुडासैनीद्वारा लेखिएका पुस्तकहरू] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:मदन पुरस्कार विजेताहरू]] go7c695hweq16wahf4r05bk8stdivl5 0 57941 1357688 1330735 2026-06-03T10:25:10Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357688 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = इमिनेम | image = Eminem DJ Hero.jpg<!---PLEASE DO NOT REPLACE THIS FILE WITH COPYRIGHTED IMAGES. NON-FREE FILES WILL BE REMOVED INEVITABLY FROM THE ARTICLE AND DELETED FROM WIKIMEDIA COMMONS.---> | imagesize = | caption = सन् २००९ मा इमिनेमद्वारा गरिएको साङ्गीतिक प्रस्तुती | background = solo_singer | alias = M&M <small>(former)</small><!-- THE FIELD IS FOR OFFICIAL STAGE NAMES HE HAS RELEASED MUSIC UNDER. DO NOT REMOVE M&M AS HE WAS CREDITED AS THAT NAME ON THE EARLY BASSMINT PROJECTS SUCH AS "SOUL INTENT". ALSO DO NOT ADD SLIM SHADY AS THAT IS A CHARACTER, AND HE HAS NEVER BEEN BILLED UNDER THE NAME ON HIS RELEASES. --> | birth_name = मार्सल ब्रुस म्याथर्स ‘तेस्रो’ | birth_date = {{birth date |1972|10|17}} | birth_place= मिसौरी सेन्ट जोसेफ, [[मिजुरी|मिसौरी]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | death_date = | origin = डेट्रोईट, मिसिगन, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | genre = हिपहप<!--Do not add subgenres to this infobox. Subgenres are not to be found in artist infoboxes.--> | occupation = [[र्‍यापर]], [[गीतकार]], [[अभिनेता]] | years_active = सन् १९९२ – हाल सम्म | label = [[:en:Web Entertainment|Web]], [[:en:Shady Records|Shady]], [[:en:Aftermath Entertainment|Aftermath]], [[:en:Interscope Records|Interscope]] <small>(current)</small><br /> [[:en:Bassmint Productions (record label)|Bassmint]], [[:en:Bass Brothers|FBT Productions]], [[:en:Mashin' Duck Records|Mashin' Duck Records]] <small>(former)</small> | associated_acts = [[:en:Bad Meets Evil|Bad Meets Evil]], [[:en:D12|D12]], [[:en:50 Cent|50 Cent]], [[:en:Dr. Dre|Dr. Dre]], [[:en:Nate Dogg|Nate Dogg]], [[:en:Obie Trice|Obie Trice]], [[:en:Proof (rapper)|Proof]], [[:en:Xzibit|Xzibit]] | website = {{URL|eminem.com}} }} '''मार्सल ब्रुस म्याथर्स''' (इमिनेम) स.न्. १९७२ अक्टोबर १७ का दिन [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को मिसैरी राज्यको दोस्रो ठूलो शहर सेन्ट जोसेफमा जन्मेका थिए । ''सिल्म् सेडी''को नामले पनि चर्चित उनी अमेरिकी व्यापारी, गीतकार तथा [[अभिनेता]] पनि हुन् । इमिनेम विश्वचर्चित कलाकार मध्यका एक हुन् । विश्वका बहुचर्चित मासिक पत्रिका तथा दैनिक पत्रिकाले पनि र्‍याप गीत सङ्गीतका संसारमा उनले गरेको योगदानको कदर गरेका छन् । अमेरिकाको विश्वचर्चित मासिक पत्रिका रोलिङ स्टोनले उनलाई विश्वका १०० जना सदाबहार कलाकार मध्ये ८२औं स्थानमा सुचिकृत गरेको छ । यसै मासिक पत्रिकाले उनलाई ‘किङ अफ हिपहप’को समेत उपाधि प्रदान गरेको हो । इमिनेम विश्वकै सर्वाधिक गीति सङ्ग्रह बिकाउने कलाकार मध्यमा पर्दछन् । उनको हाल सम्म ३ करोड ३३ लाख भन्दा बढी गीत डाउन्लोड भएका छन् भने करिब ८६ करोड गीति सङ्ग्रह विश्वव्यापी रूपमा बिक्रि भईसकेका छन् जसमध्ये ४१ करोड गीति सङ्ग्रह संयुक्त राज्य [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]मा मात्र भएको थियो ।<ref>http://www.eminem.net/biography/ इमिनेमको बारेमा थप जानकारी</ref> इमिनेमले स.न्. १९९९ मा आफ्नो गीति सङ्ग्रह ''द सिल्म् सेडी एल पि'' लगायत ‘द मार्सल म्याथर्स’र ‘द इमिनेम सो’ को मार्फत छोटो समयमै निकै चर्चा परिचर्चा कमाएका थिए । उनका ती सबै गीति संग्रहले ग्य्रामी अवार्ड जित्न सफल भएको थियो भने उनी पनि तीनवटा सफल र्‍याप गीति सङ्ग्रह निकाल्ने [[गायक]]को रूपमा सम्मानीत भएका थिए । स.न्. २०१० मा उनले रिलिज गरेको उनको सत्रैं गीतीएल्बम रिकबरीले विश्वव्यापी सफलता हात पारेको थियो । उनको सोही गीतीएल्बमले स.न्. २०१० मा विश्वव्यापी रुपमै सर्वाधिक बिक्ने एल्बमको उपाधि समेत पाएको थियो । उनले आफ्नो जिवनकालमा १३ ग्रामी अर्वाड हासील गरी सकेका छन् । गीतसंगीतको सफलतासंगै स.न्. १९९९मा उनले आफ्नै ''सिल्म् सेडी रेर्कडिङ स्टूडियो'' समेत खोलेका हुन् । यसका साथै उनले सेड ‘४५’ नामक आफ्नै रेडियो स्टेसन समेतको स्थापना गरेका छन् । उनी स.न्. २००२मा ''एट माइल'' नामक [[चलचित्र]]वाट आफ्नो अभिनय यात्राको सुरुवात गरेका थिए र सोहि चलचित्रवाट उनी ‘एकेडेमी अर्वाड फर बेष्ट आरिजिनल सङ’ पाउने पहिलो र्‍याप कलाकारको रूपमा चिनिए । यसका साथै उनले विभिन्न चलचित्र र टेलिभिजन कार्यक्रममा समेत अतिथि कलाकारको भूमिका निर्वाह गरेका छन् । == बाल्यकाल == इमिनेमको जन्म स.न्. १९७२ अक्टोबर १७ का दिन को मिसैरी राज्यको दोस्रो ठूलो सहर सेन्ट जोसेफमा जन्मेका थिए। उनका पिताको नाम मार्शल ब्रुस माठेर्स थियो र उनकी माताकी नाम देबोरह रे नेल्सन थियो। इमिनेमका मातापिता "Daddy Warbucks" नामक ब्याण्डको सादस्य थिए। ब्रुसले आफ्नो परिवार छाडेर कालिफोर्निया गए र अरु दुइ जना बच्चा जन्माए: माइकल र स्याराह। देबोरहको अर्को छोरा थियो नेथन केन समारा।<ref>https://www.biography.com/people/eminem-9542093 इमिनेमको बाल्यकालको बारमा केहि थप जानकारी</ref> ==चलचित्र शुरुवात== उनले १४ वर्षको उमेर देखि आफ्नो साथी माइक रुबीसंग राप्पिंग सुरु गरे। उनी शनिबारका दिन ओपन मईक प्रतियोगिता मा राप गर्न जान्थे। दश॔कहरूले उनलाइ धेरै मनपराए। त्यहाँ देखि उनको चलचित्रको सुरुवात भयो। उनको प्रतिष्ठा बढ्दै गए पछि उनले "New Jacks" नामक राप ब्याण्डले उनलाई लिए। त्यो ब्याण्ड छुटे पछि उनले अरु ५ जना राप्पेरसंग मिलेर "The Dirty Dozen" नामक ब्याण्ड बनाए। तेही ब्याण्डमा हुदा उनले स.न्. २००१मा आफ्नो पहिलो एल्बम "Devil's Night" निकाले। त्यस पछि उनले " Jeff and Mark Bass's FBT Productions" नामक कम्पनिमा काम गर्न थाले। त्यस कम्पनीमा उनले आफ्नो देबुत एल्बम "Infinite" निकाले जुन चै फ्लप भयो। अनंत को एक गेय विषय सानो पैसा आफ्नो नवजात छोरी, Hailie Mathers, जुटाउने आफ्नो संघर्ष थियो। == अभिनेताको रूपमा == "The Wash" जस्ता साना चित्रकलाहरूमा खेल खेलेपछि उन्को हलिउडमा काम गर्न थाले। इमिनेमले २००२ मा पहिलो पटक अर्ध-आत्मकथात्मक हलिउड फिल्म "8 Miles" मा खेलेका थिए। उनले ध्वनिको ट्रकका लागि धेरै नयाँ गीतहरू रेकर्ड गरे, जसमा "Lose Yourself"(जसले 2003 मा सर्वश्रेष्ठ मूल गीतको एकेडेमी पुरस्कार जितेको थियो र इतिहासमा सबैभन्दा लामो-चलिरहेको हिप हप गीत हो)पनि थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist|25em}} ==बाह्य कडीहरू== {{wikiquote}} *{{commons-inline}} * {{Official website|http://www.eminem.com}} * {{IMDb name|4896|Eminem}} ==यी पनि हेर्नुहोस्== {{Commonscat|Eminem}} [[श्रेणी:अमेरिकी गायकहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी हिप हप गायकहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी व्यापारीहरू]] a96xzejdvdae0ujg36u0tkd289w5qor 0 57988 1357495 1162214 2026-06-03T08:11:25Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357495 wikitext text/x-wiki '''अन्नपूर्ण ब्याज''' ब्वाए/गर्ल स्काउट लाई [[वेडेन पावेल शिखर ब्याज]] प्रदान गरेपछि प्रदान गरिने अर्को चरणको ब्याज हो । यो दोस्रो चरणको [[वेडेन पावेल शिखर ब्याज]] दिए पछि स्काउटहरूलाई प्रदान गरिने तेस्रो चरणको ब्याज हो । यो ब्याजको भूमी हरियो हुन्छ । जसले स्काउटहरूलाई [[नेपाल|नेपालको]] धनको रूपमा रहेको हरियो वनपाखाको प्रतिनिधित्व गराउँछ । यस ब्याजको माथिल्लो भागमा सेतो [[हिमालय|हिमाल]] अङ्कित छ । जसले नेपालको [[अन्नपूर्ण|अन्नपूर्ण हिमालको]] प्रतिनिधित्व गर्दछ । हिमालभन्दा तल्लो भागमा स्काउटको तीन औंले प्रणाम चिन्ह रहेको हुन्छ । जसले स्काउटहरु आफ्नो ३ प्रतिज्ञामा सदा निष्ठावान रहन्छन् भन्ने कुरा जनाउँछ ।<ref>[http://issuu.com/nepalscouts1952/docs/scout_final_book/23?e=1571822/3192736 अन्नपूर्ण ब्याज]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == प्रक्रिया == <ref>[http://www.nepalscouts.org.np/ नेपाल स्काउट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528060622/http://www.nepalscouts.org.np/ |date=2013-05-28 }}</ref> '''अन्नपूर्ण ब्याज प्राप्त गर्नको लागि स्काउटले आफ्नो स्काउट मास्टरलाई तपसिलका विषयको परीक्षा दिई उहाँको विश्वास प्राप्त गर्नु पर्नेछ''' == शारीरिक शिक्षा == * शारीरिक [[शिक्षा]] अन्र्तगत स्काउटले [[बेडेन पावेल|वी.पी.]] [[ब्यायाम]] गर्न सक्ने, स्काउट मार्च र व्यक्तिगत स्वास्थ्य सम्बन्धी ज्ञान हासिल गरेको हुनुपर्ने छ । * यसका साथै स्काउटले [[स्वास्थ्य]] नियम र कवाज आफ्नो एउटा स्काउट साथीलाई सिकाएको हुनुपर्ने छ । * शारीरिक [[शिक्षा]] अन्र्तगत स्काउटले एउटा कब/ब्राउनी साथीलाई स्वास्थ्य सम्बन्धी प्रोफिसियन्सी ब्याज प्राप्त गर्न मद्दत गर्ने वा [[जुडो]], [[कराते]], [[तेक्वाण्डो]] खेल मध्य कुनै एकको जानकारी हासिल गरेको हुनुपर्ने छ । * यसका साथै स्काउटले [[स्वास्थ्य]] सम्बन्धी प्रोफिसियन्सी ब्याज प्राप्त गरेको हुनुपर्ने छ । == बौद्धिक खुबी == * बौद्धिक खुबी अन्र्तगत स्काउटले अन्नपूर्ण ब्याजको अर्थ, राष्ट्रिय चिन्हहरूको ज्ञान, चार वटा स्काउट गीत, आफ्नो जिल्लाको स्काउटिङ्ग इतिहासको ज्ञान जानेको हुनुपर्ने छ । * स्काउटले '''WOSM/WAGGGS''' को चिन्हको अर्थ थाहा पाएको र चित्र बनाउन सक्ने हुनुपर्ने छ । * यसका साथै स्काउटले आफू रहने जिल्लाको [[इतिहास]]को ज्ञान हासिल गरेको हुनुपर्ने छ । * यसका साथै स्काउटले अन्तर ट्रुप वा अन्तर पेट्रोलका लागि हाजिर जवाफ, वाद–विवाद, हिज्जे, वक्तृत्वकला प्रतियोगितामा भाग लिन सक्ने हुनुपर्ने छ । * स्काउटले आफू रहने [[जिल्ला]] र आफ्नो [[विद्यालय]]को वरिपरिको वातावरणको ज्ञान हासिल गरेको हुनुपर्ने छ । == गृह सेवा == * [[गृह]] सेवा अन्र्तगत स्काउटले घरमा वा घरभन्दा बाहिर एक पेट्रोलको लागि मिलेर एक छाक खाना तयार गर्न सक्ने हुनुपर्ने छ । * यसका साथै स्काउटले एक छाक खाना तयार गर्न आवश्यक किनमेल गर्न सक्ने हुनुपर्दछ । * गृह सेवा अन्र्तगत नै स्काउटले निम्न लिखित मध्ये कुनै दुईको पूर्ण ज्ञान र अभ्यास गरेको हुनुपर्ने (क) कम्पोष्ट मल बनाउने,</br> (ख)कुखुरापालन,</br> (ग)करेसा बारी सिहारसुसार</br> (घ)सिलाई बुनाई</br> (ङ)आफ्नो फूलबारीमा दुई फल फल्ने विरूवा रोपेको हुनुपर्ने</br> (च)अथवा स्थायी फूलेको विरूवा हुर्काउने </br> * स्काउटले घरायसी कार्यमा एउटा प्रोफिसियन्सी ब्याज हासिल गरेको हुनुपर्दछ । == सेवा == * स्काउटले घर, विद्यालय वा समाजमा सेवा कार्य गरेर त्यसको प्रमाण–पत्र प्राप्त गरेको हुनुपर्ने छ । * स्काउटले ट्रूपमा बनेका हस्तकलाका वस्तुहरुविक्री गरी ट्रूपका लागि अर्थ सङ्कलन गर्ने अथवा २ दिनको सेवा शिविर मा भाग लिर्इ प्रमाण–पत्र हासिल गरेको हुनुपर्ने छ । * स्काउटलाई रोलर व्यान्डेजको जानकारी हुनु पर्ने र बाँध्ने तरिकाको समेत ज्ञान हुनु पर्ने छ । * स्काउटले हात भाँचिएको ठाउँमा सानो र ठूलो झोलुङ्गे पट्टीको प्रयोग गर्न सक्ने हुनुपर्ने छ । == बाह्य कृयाकलाप == * बाह्य कृयाकलाप अन्र्तगत स्काउटले दुई राते क्याम्प वा चार वटा डे क्याम्पमा भाग लिएको हुनुपर्ने छ । == चरित्र निर्माण == * बाह्य कृयाकलाप अन्र्तगत स्काउटले पेट्रोलमा सक्रिय भर्इ ६ महिनासम्म काम गरेको अवधिको रिपोर्ट तयार गरेको हुनुपर्ने छ । == हस्तकला == * हस्तकला अन्र्तगत स्काउटलेएउटा उनी वस्त्र बनाउन जानेको हुनुपर्ने छ । == सम्बन्ध == * सम्बन्ध अन्र्तगत स्काउटले आफ्नो जिल्ला स्काउट कार्यालयका लागि अर्थ संकलनमा सहभागी भएको हुनुपर्ने छ । * यसका साथै स्काउटले कम्तिमा २ राष्ट्रिय वा अन्तर्राष्ट्रिय पत्र–मित्र बनाएको हुनुपर्ने छ । * स्काउटले कम्तिमा १० जना स्काउटिङ्ग क्षेत्रका वा अन्य महत्त्वपूर्ण व्यक्तिहरूको अटोग्राफ/फोटो सङ्कलन गर्न सक्ने हुनुपर्ने छ । == सन्दर्भ सामग्री == <references/> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाल स्काउट]] * [[स्काउट सदस्यता ब्याज|सदस्यता ब्याज]] * [[वेडेन पावेल शिखर ब्याज]] * [[कञ्चनजङ्घा ब्याज|कञ्चनजंगा ब्याज]] * [[सगरमाथा ब्याज]] * [[राष्ट्रपति स्काउट ब्याज]] == बाहिरी कडिहरु == * [http://www.nepalscouts.org.np/ नेपाल स्काउट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528060622/http://www.nepalscouts.org.np/ |date=2013-05-28 }} [[श्रेणी:स्काउट ब्याजहरू]] [[श्रेणी:स्काउट]] [[श्रेणी:नेपाल स्काउट]] 4rmcr1fxjshg0k4g5sa7zvvtjlgq16j 0 60539 1357694 1349507 2026-06-03T10:29:22Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357694 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|अङ्ग्रेजी गायिका र गीतकार (जन्म सन् १९८६)}} {{Infobox person | name = एली गोल्डिङ <br> Ellie Goulding | honorific_suffix = | image = Ellie Goulding - Ilosaarirock 2014 3.jpg | caption = जुलाई २०१४ मा प्रस्तुति दिँदै गोल्डिङ | birth_name = एलेना जेन गोल्डिङ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1986|12|30}} | birth_place = [[हेर्फोर्ड]], इङ्गल्याण्ड | alma_mater = [[केन्ट विश्वविद्यालय]] | occupation = {{hlist|गायिका|गीतकार|कार्यकर्ता}} | awards = [[एली गोल्डिङले प्राप्त गरेका पुरस्कार र मनोनयनहरूको सूची|पूर्ण सूची]] | years_active = २००९–वर्तमान | works = {{hlist|[[एली गोल्डिङको डिस्कोग्राफी|डिस्कोग्राफी]]|[[एली गोल्डिङले रेकर्ड गरेका गीतहरूको सूची|रेकर्ड गरिएका गीतहरू]]}} | spouse = {{Marriage|क्यास्पर जोप्लिङ|2019|2024|end={{abbr|sep.|छुट्टिएका}}}} | children = २ | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{hlist|[[इलेक्ट्रोपप]]|[[सिन्थ-पप]]|[[इन्डी पप]]|[[फोक्ट्रोनिका]]}} | instrument = {{hlist|स्वर|गितार|पियानो|ड्रम|बेस}} | label = {{hlist|[[पोलिडोर]]|[[नियोन गोल्ड]]|[[चेरीट्री रेकर्ड्स]]|[[इन्टरस्कोप]]}} | website = {{Official URL}} }} }} '''एलेना जेन गोल्डिङ''' (जन्म ३० डिसेम्बर १९८६) एक बेलायती गायिका-गीतकार र कार्यकर्ता हुन्। [[हेर्फोर्ड]]मा जन्मेकी र [[लायन्सहल]]मा हुर्किएकी गोल्डिङले १५ वर्षको उमेरदेखि गीत लेख्न थालेकी थिइन्। उनले सन् २००९ मा [[नियोन गोल्ड रेकर्ड्स]] मार्फत आफ्नो पहिलो एकल गीत "[[अन्डर द सिट्स]]" सार्वजनिक गरेकी थिइन् र सोही वर्ष [[पोलिडोर रेकर्ड्स]]सँग सम्झौता गर्दै आफ्नो पहिलो विस्तारित साङ्गीतिक सङ्गालो ''एन इन्ट्रोडक्सन टु एली गोल्डिङ'' सार्वजनिक गरेकी थिइन्। उनको पहिलो स्टुडियो एल्बम, ''[[लाइट्स (एली गोल्डिङको एल्बम)|लाइट्स]]'' (सन् २०१०), [[बेलायती एल्बम चार्ट]]मा पहिलो स्थानमा रहन सफल भएको थियो। यसलाई पछि ''ब्राइट लाइट्स''को रूपमा पुनः सार्वजनिक गरिएको थियो, जसमा [[एल्टन जोन]]को "[[योर सङ (एली गोल्डिङको गीत)|योर सङ]]", "[[स्टारी आइड]]" र "[[लाइट्स (एली गोल्डिङको गीत)|लाइट्स]]" जस्ता सफल गीतहरू समावेश थिए। गोल्डिङको दोस्रो स्टुडियो एल्बम, ''[[हल्सियन (एल्बम)|हल्सियन]]'' (सन् २०१२) सार्वजनिक हुनुअघि यसको मुख्य गीत "[[एनिथिङ कुड ह्याप्पन]]" सार्वजनिक गरिएको थियो। सन् २०१३ मा यसको परिमार्जित संस्करण ''[[हल्सियन डेज (एली गोल्डिङको एल्बम)|हल्सियन डेज]]'' सार्वजनिक भएको थियो, जसको गीत "[[बर्न (एली गोल्डिङको गीत)|बर्न]]" [[संयुक्त अधिराज्य]]मा उनको पहिलो शीर्ष स्थानमा पुग्ने गीत बनेको थियो। त्यसपछि उनले डिजे [[क्याल्भिन ह्यारिस]]सँग "[[आई निड योर लभ]]" र "[[आउटसाइड]]" जस्ता गीतहरूमा सहकार्य गरेकी थिइन्। आफ्नो तेस्रो स्टुडियो एल्बम ''[[डेलिरियम (एली गोल्डिङको एल्बम)|डेलिरियम]]'' (सन् २०१५) र यसको मुख्य गीत "[[अन माई माइन्ड]]" पछि, गोल्डिङले फिल्म ''[[फिफ्टी सेड्स अफ ग्रे (फिल्म)|फिफ्टी सेड्स अफ ग्रे]]'' (सन् २०१५) को साउन्डट्र्याकका लागि रेकर्ड गरिएको गीत "[[लभ मी लाइक यु डु]]" का लागि [[ग्रामी पुरस्कार]] मनोनयन प्राप्त गरेकी थिइन्। सन् २०१६ देखि २०२० सम्म गोल्डिङले साङ्गीतिक क्षेत्रबाट विश्राम लिएकी थिइन्। यस समयमा उनी चिन्ताको विकार र आफ्नो व्यक्तिगत जीवनका बारेमा सञ्चारमाध्यममा आएका गलत दाबीहरूसँग सङ्घर्षरत थिइन्। उनको चौथो स्टुडियो एल्बम, ''[[ब्राइटेस्ट ब्लु]]'' (सन् २०२०), बेलायती एल्बम चार्टको शीर्ष स्थानमा पुग्ने उनको तेस्रो एल्बम बनेको थियो। सन् २०२३ मा उनले ह्यारिससँग पुनः सहकार्य गर्दै "[[मिरेकल (क्याल्भिन ह्यारिस र एली गोल्डिङको गीत)|मिरेकल]]" सार्वजनिक गरेकी थिइन्, जुन गीत बेलायती सिङ्गल चार्टमा लगातार आठ हप्तासम्म पहिलो स्थानमा रहन सफल भएको थियो। गोल्डिङको पाँचौँ स्टुडियो एल्बम ''हायर देन हेभन'' (सन् २०२३) ले बेलायतमा पहिलो स्थानमा पुगेको थियो। यससँगै उनी संयुक्त अधिराज्यको इतिहासमा [[एडेल]]सँगै सबैभन्दा धेरै 'शीर्ष एल्बम' दिने बेलायती महिला कलाकार बन्न सफल भएकी थिइन्। गोल्डिङले दुईवटा [[ब्रिट पुरस्कार]], एक ब्रिट्स बिलियन पुरस्कार, एक [[बिलबोर्ड म्युजिक अवार्ड्स|बिलबोर्ड म्युजिक अवार्ड]], र दुईवटा ग्रामी पुरस्कारमा मनोनयन सहित धेरै पुरस्कारहरू प्राप्त गरेकी छिन्। वातावरण संरक्षणमा आफ्नो माध्यमको प्रयोग गरेबापत उनलाई [[टाइम (पत्रिका)|टाइम १००]] ले 'इम्प्याक्ट अवार्ड' बाट सम्मानित गरेको थियो। उनले विश्वभर २ करोड ७० लाखभन्दा बढी एल्बम र २१ करोड ६० लाख एकल गीतहरू बिक्री गरिसकेकी छिन् र २१औँ शताब्दीको सबैभन्दा धेरै बिक्री हुने बेलायती महिला कलाकारहरूको सूचीमा पर्दछिन्। == बाल्यकाल == एलेना जेन गोल्डिङको जन्म ३० डिसेम्बर १९८६ मा इङ्ल्यान्डको [[हेर्फोर्ड]], हेर्फोर्डसायरमा आर्थर र ट्रेसी गोल्डिङको कोखबाट भएको थियो।<ref>{{cite magazine |url=https://themusic.com.au/artist/cnVsZ2Rlams/ellie-goulding |title=Ellie Goulding |magazine=The Music |access-date=19 March 2026}}</ref> उनको पालनपोषण हेर्फोर्डसायरको एक सानो गाउँ [[लायन्सहल]]मा भएको थियो। उनका एक भाइ एलेक्स र दुई दिदीबहिनी इसाबेल र जोर्डन छन्। उनी पाँच वर्षकी छँदा उनका आमाबुबा छुट्टिएका थिए।<ref>{{cite news |date=26 July 2021 |url=https://www.businessinsider.in/entertainment/music/the-fabulous-life-of-ellie-goulding-who-just-announced-shes-taking-a-break-from-music/slidelist/51351553.cms#slideid=51351555 |title=The Fabulous Life of Ellie Goulding |newspaper=Business Insider }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230924145936/https://www.businessinsider.in/entertainment/music/the-fabulous-life-of-ellie-goulding-who-just-announced-shes-taking-a-break-from-music/slidelist/51351553.cms#slideid=51351555 |date=24 September 2023 }}</ref> त्यसपछि उनको आफ्नो बुवासँग खासै सम्पर्क रहेनन्, जो एक अन्त्येष्टि निर्देशक थिए।<ref name="IndependentMeToo">{{cite web |last=Brown |first=Helen |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/ellie-goulding-interview-new-album-brightest-blue-songs-metoo-harassment-a9625241.html |title=Ellie Goulding: 'I Feel Really Stupid for Saying I Wasn't Affected by the MeToo Movement' |newspaper=The Independent}}</ref> गोल्डिङ र उनका दाजुभाइ-दिदीबहिनीलाई उनकी आमाले सरकारी आवासमा हुर्काएकी थिइन्, जहाँ गोल्डिङले आफ्नो परिवारलाई "अत्यन्तै गरिब" भनेर वर्णन गरेकी छिन्।<ref>{{cite web |last=Robinson |first=Peter |url=https://www.theguardian.com/music/2016/mar/31/ellie-goulding-can-people-stop-thinking-im-boring-please |title=Ellie Goulding: 'Can People Stop Thinking I'm Boring, Please?' |newspaper=The Guardian}}</ref> गोल्डिङले आफ्नी आमासँगको सम्बन्ध "कठिन" रहेको बताएकी छिन्।<ref name="IndependentMeToo"/> गोल्डिङले नौ वर्षको उमेरदेखि [[क्लारिनेट]] बजाउन र १४ वर्षको उमेरदेखि गितार सिक्न थालेकी थिइन्। उनले किङ्गटन, हेर्फोर्डसायरस्थित लेडी हकिन्स हाई स्कुलमा अध्ययन गरेकी थिइन् र १५ वर्षको उमेरसम्ममा उनले गीतहरू लेख्न थालिसकेकी थिइन्। उनले अङ्ग्रेजी, राजनीति, नाटक र सङ्गीत विषय सहित तीनवटा विषयमा विशिष्ट श्रेणी साथ उत्तीर्ण भएकी थिइन् तर सङ्गीतमा भने असफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |last=Rafanelli |first=Stephanie |url=https://www.standard.co.uk/lifestyle/esmagazine/the-reinvention-of-ellie-goulding-people-used-to-think-i-was-boring-not-any-more-9531696.html |title=The Reinvention of Ellie Goulding |newspaper=Evening Standard}}</ref> उनले [[केन्ट विश्वविद्यालय]]मा नाटक र थिएटर अध्ययनमा स्नातकोत्तर लागि भर्ना भएकी थिइन्, तर आफ्नो अन्तिम वर्षमा पढाइ छोडेर अध्ययन पूरा गरिनन्।<ref>{{cite news |last=Jeffreys |first=Branwen |title=UK's First 'Super-University' To Be Created as Two Merge from 2026 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cy85905dj2wo |publisher=[[बिबिसी|बीबीसी]]}}</ref> जेमी लिलीह्वाइटसँगको भेटपछि, उनी गोल्डिङको प्रबन्धक बन्दै उनलाई निर्माता [[स्टारस्मिथ]]सँग चिनाएका थिए, जो पछि उनको मुख्य सहकर्मी र गोल्डिङको पहिलो एल्बमको प्रमुख निर्माता बनेका थिए।<ref>{{cite news |title=Introducing... Starsmith |url=https://www.bbc.co.uk/news/newsbeat-11283095 |publisher=[[बिबिसी|बीबीसी]]}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links |1= |collapsible= |display=एली गोल्डिङ |position=right |style= |commons=Category:Ellie Goulding |q=Ellie Goulding |d=Q31164 |wikt=no |n=no |s=no |author=no |b=no |v=no }} * {{Official website}} * {{AllMusic|id=ellie-goulding-mn0001596642}} * {{IMDb name|3716110}} [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी पप गायिकाहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:ब्रिट पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी गायिका-गीतकारहरू]] 3zpbazo3qlku4b618xp1bac9cko6mwe 0 60676 1357558 1318521 2026-06-03T09:07:08Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357558 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी छनौट २०१३ | image = | imagesize = | caption = | administrator = [[अन्तर्राट्रिय क्रिकेट परिषद|आइसीसी]] | cricket format = [[ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय|अन्तर्राष्ट्रिय टि-ट्वान्टी]] [[टि-ट्वान्टी ]] | tournament format = [[राउन्ड रोबिन]] तथा प्लेअफ | host = {{flag|संयुक्त अरब इमिरेट्स}} | champions = {{cr|आयरल्यान्ड}} | participants = १६ | matches = ७२ | attendance = | player of the series = {{flagicon|AFG}} [[समिन्नुल्लाह सेन्वारी]] | most runs = {{flagicon|SCO}} [[म्याट मचान]] (३६४) | most wickets = {{flagicon|नेदरल्यान्ड}} [[अहसान जमिल]] (२१) | website = [http://www.icc-cricket.com/world-t20/qualification/men/qualifier आधिकारिक वेबसाइट] | previous_year = २०१२ | previous_tournament = आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी छनौट २०१२ | next_year = २०१६ | next_tournament = आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी छनौट २०१६ }} '''आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी छनौट २०१३''' खेल सन् २०१३ को नोभेम्बरमा [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]मा सम्पन्न भएको क्रिकेट प्रतियोगिता हो । यो आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी छनौट प्रतियोगिताका चरणहरू मध्ये एक हो । सन् [[२०१४ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी२०|२०१४ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी-ट्वान्टी]] छनौट प्रतियोगिता केही विस्तृत रहेको छ । यस प्रतियोगितामा क्षेत्रीय टि-ट्वान्टी प्रतियोगिताबाट आएका दश टिम तथा आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी छनौट प्रतियोगिता २०१२ का उत्कृष्ट छ टिमहरू समूहगत प्रतिस्पर्धामा उत्रिए । आइसिसीले यी समूहहरूको घोषणा सन् २०१३ को अगस्त ७ तारिखमा गरेको थियो ।<ref>{{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/73610/icc-world-twenty20-qualifier-2013-schedule-announced |title=ICC World Twenty20 Qualifier 2013 schedule announced }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222232128/http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/73610/icc-world-twenty20-qualifier-2013-schedule-announced |date=2014-02-22 }}</ref> {{toc limit|3}} ==खेलको ढाँचा== यस प्रतियोगितामा दुई समूहहरूमा विभाजित कुल १६ टिमहरूकाबीच ७२ खेलहरू हुन्छन् । यस प्रतियोगिताका उत्कृष्ट ६ टिमहरू सन् २०१४ को आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टीका लागि छनौट हुन्छन् । यसका लागि समूहमा राउन्ड रोबिन प्रतियोगिता हुन्छ । समूहगत चरणको अन्त्यमा पुच्छारमा रहेका तीन-तीन टिमहरू खेलबाट बाहिरिन्छन् । तर ती टिमहरूले ११ औंदेखि १६औं स्थानका लागि प्ले अफ खेल खेल्छन् । त्यस्तै दुबै समूहका उत्कृष्ट तीन-तीन टिमहरू उत्कृष्ट चार टिमहरू छनौटका लागि पहिलो स्थानको प्ले अफमा प्रतिश्पर्धा गर्नेछन् । यस प्रतियोगिताबाट बाहिरिने दुई टिमहरू समूहगत चरणका चौथा र पाँचौं स्थानमा रहेका टिमहरूसँग पाँचौं स्थानको प्ले अफमा प्रतिश्पर्धा गर्नेछन् । पाँचौं स्थानको प्ले अफबाट पाँचौंदेखि दशौँ स्थानको टिमहरू निर्धारण गर्दछ । पहिलो तथा पाँचौं स्थानको प्ले अफ खेलहरू ६ टिमहरूबीच एक खेलबाट विजेता निर्धारणहुने ढाँचामा खेलाईन्छ । यस चरणको अन्त्यमा पुच्छारमा परेका चार टिमहरू क्वाटरफाइनलमा जानुपर्ने हुन्छ भने उत्कृष्ट दुई टिमहरू सिधै सेमिफाइनलमा पुग्छन् । क्वाटरफाइनल विजेताहरूले सेमिफाइनलमा ती उत्कृष्ट दुई टिमहरूसँग खेल्छन् । टिमहरूको स्थान निर्धारण प्ले अफ खेलहरूले गर्दछन् ।<ref>{{cite news |url=http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-qualifier-2013/content/story/660465.html |title=UAE to host ICC qualifiers in November |date=8 August 2013 |publisher=ESPN |work=Cricinfo |accessdate=10 August 2013 }}</ref> यसखेलको अन्त्यमा उत्कृष्ट हुने छ टिमहरू सन् २०१४मा आयोजना हुने आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी खेल्मा सहभागी हुन पाउनेछन् । यी टिमहरू {{cr|बङ्गलादेश}} तथा [[जिम्बाब्वे]]सँग प्रारम्भिक चरणका खेलहरू खेल्न पाउनेछन् । यी आठ टिमहरू मध्ये उत्कृष्ट दुईले मात्र अघिल्लो चरणका खेल खेल्न पाउनेछन् । ==छनौटमा परेका टिमहरू== {| class="wikitable sortable" |- ! टिम !! छनौटको प्रकार !! क्षेत्र !! समूह |- | {{cr|आयरल्यान्ड}}|| [[आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी छनौट प्रतियोगिता २०१२]] ||युरोप || ए |- | {{cr|स्कटल्यान्ड}}|| [[आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी छनौट प्रतियोगिता २०१२]] ||युरोप || बी |- | {{cr|नेदरल्यान्ड}}|| [[आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी छनौट प्रतियोगिता २०१२]] ||युरोप || बी |- | {{cr|अफगानिस्तान}}|| [[आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी छनौट प्रतियोगिता २०१२]] || एसिया || बी |- | {{cr|क्यानडा}}|| [[आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी छनौट प्रतियोगिता २०१२]] || अमेरिका || ए |- | {{cr|नामिबिया}}|| [[आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टी छनौट प्रतियोगिता २०१२]] || अफ्रिका || ए |- | {{cr|युएई}}|| प्रतियोगिता आयोजक || एसिया || ए |- | {{cr|पपुवा न्युगिनी}}|| [[आइसिसी पूर्वी एसिया--प्रशान्त क्षेत्रीय पुरूष प्रतियोगिता]] || पूर्वी एसिया-प्रशान्त || बी |- | {{cr|अमेरिका}}|| [[अमेरिका क्षेत्रीय आइसिसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग टि-ट्वान्टी डिभिजन वान २०१३]]<ref name=America>{{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/newsdetails.php?newsId=23174_1364174700 |title=America Wins ICC America Division 1 Championship }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || अमेरिका || ए |- | {{cr|बर्मुडा}}|| [[अमेरिका क्षेत्रीय आइसिसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग टि-ट्वान्टी डिभिजन वान २०१३]]<ref name=America/> || अमेरिका || बी |- | {{cr|केन्या}} || [[अफ्रिका क्षेत्रीय आइसिसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग टि-ट्वान्टी डिभिजन वान २०१३]]<ref name=Kenya>{{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/newsdetails.php?newsId=22960_1362210420 |title=Kenya wins title, Uganda qualifies }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || अफ्रिका || बी |- | {{cr|युगान्डा}}|| [[अफ्रिका क्षेत्रीय आइसिसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग टि-ट्वान्टी डिभिजन वान २०१३]]<ref name=Kenya/> || अफ्रिका || ए |- | {{cr|हङकङ}}|| [[एसिसी टि-ट्वान्टी कप २०१३]]<ref name=Nepal>{{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/newsdetails.php?newsId=23234_1364735580 |title=Nepal, Hong Kong seal ICC World T20 Qualifier berths }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || एसिया || ए |- | {{cr|नेपाल}}|| [[एसिसी टि-ट्वान्टी कप २०१३]]<ref name=Nepal/> || एसिया || बी |- | {{cr|इटाली}} || [[युरोपेली आइसिसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग टि-ट्वान्टी डिभिजन वान २०१३]] ||युरोप || ए |- | {{cr|डेनमार्क}} || [[युरोपेली आइसिसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग टि-ट्वान्टी डिभिजन वान २०१३]] ||युरोप || बी |} {| class="wikitable" |- ! क्षेत्र !! टिमहरूका संख्या |- |युरोप|| ५ |- | एसिया || ४ |- | अफ्रिका|| ३ |- | अमेरिका|| ३ |- | पूर्वी एसिया-प्रशान्त|| १ |} ==खेल अधिकारीहरू== यस खेलमा तीन क्षेत्रीय रेफ्रीहरू तथा १७ अम्पायरहरू खटाइएको थियो । जसमध्ये एक एलाईट प्यानलबाट र तीन आइसिसी एसोसिएट तथा सम्बन्धन प्राप्त अम्पायरहरूको प्यानल सम्लग्न थियो ।<ref>{{cite web|title=Match officials|url=http://icc-live.s3.amazonaws.com/cms/media/about_docs/5279f6cf860a1-Match%20Officials.pdf|publisher=ICC|accessdate=28 November 2013}}</ref> ;अम्पायरहरू {{Col-begin}} {{Col-3}} *{{flagicon|अस्ट्रेलिया}} [[स्टिभ डेभिस ]] *{{flagicon|अस्ट्रेलिया}} [[जोन वार्ड]] *{{flagicon|बङ्गलादेश}} [[सर्फुडोउला]] *{{flagicon|बेलायत}} [[माइकल गघ]] *{{flagicon|भारत}} [[चेट्टिथोडी समसुद्दिन]] *{{flagicon|भारत}} [[एस रवी]] *{{flagicon|आयरल्यान्ड}} [[मार्क हथन]] *{{flagicon|नेपाल}} [[बुद्धि प्रधान]] {{Col-3}} *{{flagicon|न्युजिल्यान्ड}} [[क्रिस ग्याफेनी]] *{{flagicon|न्युजिल्यान्ड}} [[डेरेक वाकर ]] *{{flagicon|पाकिस्तान}} [[अहसान राजा]] *{{flagicon|स्कटल्यान्ड}} [[इयान रामेज]] *{{flagicon|सिंगापुर}} [[सारिका प्रसाद]] *{{flagicon|दक्षिण अफ्रिका}} [[एड्रियन होल्डस्टक]] *{{flagicon|श्रीलङ्का}} [[रान्मोर मार्टिनेज]] *{{flagicon|वेस्ट इन्डिज}} [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] {{Col-3}} *{{flagicon|वेस्ट इन्डिज}} [[जोएल विल्सन]] ;म्याच रेफ्रीहरू *{{flagicon|बेलायत}} [[डेभिड ज्युक्स]] *{{flagicon|दक्षिण अफ्रिका}} [[देव गोविन्दजी]] *{{flagicon|श्रीलङ्का}} [[ग्राएम लब्रु]] {{Col-end}} ==तयारी खेलहरू== {{hatnote|सबै समय [[युएईको प्रमाणिक समय]] ([[युटिसी+४:००]]) अनुसार हुन्}} {{hidden begin |title = तयारी खेलहरू |titlestyle = background:skyblue; }} {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw1}} १२ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|इटाली}} | team2 = {{cr|बर्मुडा}} | score1 = १२८/६ (२० ओभर) | score2 = १२६/७ (२० ओभर) | runs1 = [[कार्ल स्यान्ड्री]] ४२ (२७) | wickets1 = [[ज्याकोबी रोबिन्सन]] २/१८ (४ ओभर) | runs2 = [[डियोन स्टोभेल]] ३३ (१७) | wickets2 = [[कार्ल स्यान्ड्री]] २/२२ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = इटालीले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[डेरेक वाकर]] (न्युजिल्यान्ड) र [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/1 स्कोरकार्ड] | result = इटाली २ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw2}} १२ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|नेदरल्यान्ड}} | team2 = {{cr|आयरल्यान्ड}} | score1 = १३९/५ (२० ओभर) | score2 = १४३/४ (१९.४ ओभर) | runs1 = [[वेस्ली बारेसी]] ५० (४६) | wickets1 = [[एलेक्स क्युसाक]] २/१६ (४ ओभर) | runs2 = [[विलियम पोर्टरफिल्ड]] ७५[[अविजित|*]] (५८) | wickets2 = [[मुदासर बुखारी]] २/२५ (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = आयरल्यान्डले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[चेट्टिथोडी समसुद्दिन]] (भारत) र [[इयान रामेज]] (स्कटल्यान्ड) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/2 स्कोरकार्ड] | result = आयरल्यान्ड ६ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw3}} १२ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|युगान्डा}} | team2 = {{cr|पपुवा न्युगिनी}} | score1 = ११४/५ (२० ओभर) | score2 = ११८/४ (१८.४ ओभर) | runs1 = [[हम्जा सलेह]] ४२[[अविजित|*]] (४१) | wickets1 = [[चार्ल्स अमिनी]] २/२० (४ ओभर) | runs2 = [[गेरिन्ट जोन्स]] ३८ (३९) | wickets2 = [[रोजर मुसाका]] २/२६ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = पपुवा न्युगिनीले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] (वेस्ट इन्डिज) र [[माइकल गघ]] (बेलायत) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/3 स्कोरकार्ड] | result = पपुवा न्युगिनी ६ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw4}} १२ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|अमेरिका}} | team2 = {{cr|स्कटल्यान्ड}} | score1 = १३३/६ (२० ओभर) | score2 = १३४/३ (१८.५ ओभर) | runs1 = [[स्टेभन टाइलर]] ५५ (५१) | wickets1 = [[इयान वार्ड्ल]] ३/२५ (४ ओभर) | runs2 = [[क्यालम म्याकलिअड]] ४६ (४३) | wickets2 = [[टिम्रोइ एलेन]] १/१० (३ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = स्कटल्यान्डले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[सारिका प्रसाद]] (सिंगापुर) र [[मार्क हथन]] (आयरल्यान्ड) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/4 स्कोरकार्ड] | result = स्कटल्यान्ड ७ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw5}} १२ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|युएई}} | team2 = {{cr|नेपाल}} | score1 = १३८/७ (२० ओभर) | score2 = १४२/५ (१९.३ ओभर) | runs1 = [[खुर्राम खान]] ५५ (४०) | wickets1 = [[जितेन्द्र मुखिया]] ३/३० (३ ओभर) | runs2 = [[पारस खड्का]] ८५ [[अविजित|*]] (६२) | wickets2 = [[नासिर अजिज]] ३/४४ (४ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = नेपालले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) र [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/5 स्कोरकार्ड] | result = नेपाल ५ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw6}} १२ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|अफगानिस्तान}} | team2 = {{cr|क्यानडा}} | score1 = १२८/५ (२० ओभर) | score2 = १२९/३ (१९.३ ओभर) | runs1 = [[नाजिबुल्लाह जद्रान]] ४८ [[अविजित|*]] (३३) | wickets1 = [[रजाउर रहमान]] २/२६ (४ ओभर) | runs2 = [[आशिश बगाई]] ५३ [[अविजित|*]] (४५) | wickets2 = [[हम्जा होतक]] २/१८ (३.३ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = अफगानिस्तानले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[इयान रामेज]] (स्कटल्यान्ड) र [[चेट्टिथोडी समसुद्दिन]] (भारत) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/6 स्कोरकार्ड] | result = क्यानडा ७ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw7}} १२ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|हङकङ}} | team2 = {{cr|डेनमार्क}} | score1 = २००/४ (२० ओभर) | score2 = ६० (१४.२ ओभर) | runs1 = [[बाबर हयात]] 69[[अविजित|*]] (३७) | wickets1 = [[हमिद साह]] २/१५ (४ ओभर) | runs2 = [[अफ्ताब अहमद]] १६ (१२) | wickets2 = [[एजाज खान]] ३/२ (१.२ ओभर) | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = हङकङले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[सर्फुडोउला]] (बङ्गलादेश) र [[जोन वार्ड]] (अस्ट्रेलिया) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/7 स्कोरकार्ड] | result = हङकङ १४० रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw8}} १२ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|केन्या}} | team2 = {{cr|नामिबिया}} | score1 = १६०/५ (२० ओभर) | score2 = १२३ (१८.३ ओभर) | runs1 = [[रकेप पटेल]] ५२ (२७) | wickets1 = [[बर्नार्ड स्कोल्ज]] ३/१४ (४ ओभर) | runs2 = [[सरेल बर्जर]] ३० (३०) | wickets2 = [[सेम ङोचे]] ३/१२ (३.३ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = केन्याले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[एस रवी]] (भारत) र [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/8 स्कोरकार्ड] | result = केन्या ३७ रनले वीजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw9}} १३ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|पपुवा न्युगिनी}} | team2 = {{cr|आयरल्यान्ड}} | score1 = १६१/८ (२० ओभर) | score2 = १४३/७ (२० ओभर) | runs1 = [[गेरिन्ट जोन्स]] ३९ (२६) | wickets1 = [[केभिन अब्रायन]] ३/३१ (४ ओभर) | runs2 = [[ग्यारी विल्सन]] ३६ (२४) | wickets2 = [[जोन रेवा]] ३/२५ (४ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = पपुवा न्युगिनीले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[क्रिस ग्याफेनी]] (न्युजिल्यान्ड) र [[जोन वार्ड]] (अस्ट्रेलिया) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/9 स्कोरकार्ड] | result = पपुवा न्युगिनी १८ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw10}} १३ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|नेपाल}} | team2 = {{cr|अमेरिका}} | score1 = १२९/७ (२० ओभर) | score2 = १३०/५ (१९.४ ओभर) | runs1 = [[ज्ञानेन्द्र मल्ल]] ३६ (३८) | wickets1 = [[मुहम्मद घोस]] २/२९ (४ ओभर) | runs2 = [[एल्मोर हचिन्सन]] ३३ (३२) | wickets2 = [[सागर पुन]] २/२५ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = नेपालले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[माइकल गघ]] (बेलायत) र [[डेरेक वाकर]] (न्युजिल्यान्ड) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/10 स्कोरकार्ड] | result = अमेरिका ५ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw11}} 13 नोभेम्बर | time = 14:00 | team1 = {{cr-rt|युगान्डा}} | team2 = {{cr|अफगानिस्तान}} | score1 = ७६/९ (२० ओभर) | score2 = ७८/४ (१२.२ ओभर) | runs1 = [[रेमन्ड अतिम]] १६ [[अविजित|*]] (२३) | wickets1 = [[मोहम्मद नाबी]] ३/६ (४ ओभर) | runs2 = [[गुल्बदिन नैब]] २५ [[अविजित|*]] (१८) | wickets2 = [[प्याट्रिक अचान]] १/१२ (२ ओभर) | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = युगान्डाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[सारिका प्रसाद]] (सिंगापुर) र [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/11 स्कोरकार्ड] | result = अफगानिस्तान ६ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw12}} १३ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|क्यानडा}} | team2 = {{cr|बर्मुडा}} | score1 = १८२/५ (२० ओभर) | score2 = १८६/७ (२० ओभर) | runs1 = [[हिरल पटेल]] ६४ (५०) | wickets1 = [[मलाची जोन्स]] २/२८ (३ ओभर) | runs2 = [[डियोन स्टोभेल]] ५५ (४४) | wickets2 = [[जेरेमी गर्डन]] २/२० (४ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = क्यानडाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[बुद्धि प्रधान]] (नेपाल) र [[मार्क हथन]] (आयरल्यान्ड) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/12 स्कोरकार्ड] | result = बर्मुडा ३ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw13}} १३ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|हङकङ}} | team2 = {{cr|केन्या}} | score1 = ९९ (२० ओभर) | score2 = १०३/७ (१९.५ ओभर) | runs1 = [[इरफान अहमद]] २३ [[अविजित|*]] (१६) | wickets1 = [[स्टिभ तिकोलो]] ३/१३ (४ ओभर) | runs2 = [[इरफान करिम]] ३७ (३७) | wickets2 = [[मुनिर दर]] ३/१५ (३.५ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = हङकङले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[डेरेक वाकर]] (न्युजिल्यान्ड) र [[माइकल गघ]] (बेलायत) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/13 स्कोरकार्ड] | result = केन्या ३ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw14}} १३ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|इटाली}} | team2 = {{cr|नेदरल्यान्ड}} | score1 = १४५/७ (२० ओभर) | score2 = १४७/४ (१६.३ ओभर) | runs1 = [[दामियन क्रली]] ७० (५२) | wickets1 = [[टिम ग्रुइज्टर्स]] १/१६ (३ ओभर) | runs2 = [[एरिक स्वार्जिन्स्की]] ५९[[अविजित|*]] (४३) | wickets2 = [[दामियन क्रली]] २/१८ (३ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = इटालीले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[क्रिस ग्याफेनी]] (न्युजिल्यान्ड) र [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/14 स्कोरकार्ड] | result = नेदरल्यान्ड ६ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw15}} १३ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|नामिबिया}} | team2 = {{cr|स्कटल्यान्ड}} | score1 = ११६/६ (२० ओभर) | score2 = ११९/१ (१२.२ ओभर) | runs1 = [[क्रिस्टी भिल्जोएन]] ४७ (४३) | wickets1 = [[निल कार्टर]] २/२३ (४ ओभर) | runs2 = [[क्यालम म्याकलिअड]] ६२[[अविजित|*]] (४३) | wickets2 = [[निकोलास स्कोल्ज]] १/१३ (२ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = नामिबियाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[चेट्टिथोडी समसुद्दिन]] (भारत) र [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] (वेस्ट इन्डिज) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/15 स्कोरकार्ड] | result = स्कटल्यान्ड ९ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|matchw16}} १३ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|डेनमार्क}} | team2 = {{cr|युएई}} | score1 = ९०/७ (२० ओभर) | score2 = ९१/४ (१२.५ ओभर) | runs1 = [[कामरान महमुद]] २४ (२७) | wickets1 = [[अम्जद जावेद]] ३/७ (४ ओभर) | runs2 = [[मोहम्मद आजम]] ३० (२४) | wickets2 = [[अफ्ताब अहमद]] १/१० (३ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = युएईले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) र [[इयान रामेज]] (स्कटल्यान्ड) | report = [http://www.icc-cricket.com/match/worldt20q-2013/16 स्कोरकार्ड] | result = युएई ६ विकेटले विजयी }} {{hidden end}} ==समूह ए== ===अंक तालिका=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=175|टिम<ref name=points>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-qualifier-2013/engine/series/660011.html?view=pointstable |title=ICC World Twenty20 Qualifier, 2013/14 / Points table |publisher=ESPN |work=Cricinfo }}</ref> !width=20|{{Tooltip | खेल | खेलेको खेल}} !width=20|{{Tooltip | वि | विजय}} !width=20|{{Tooltip | प | पराजय}} !width=20|{{Tooltip | नन | नतिजा नआएको}} !width=45|{{Tooltip | नेररे | नेट रन रेट}} !width=20|{{Tooltip | अं | जम्मा अंक}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left"|{{cr|आयरल्यान्ड}} | ७ || ६ || ० || १ || +२.०५८ || '''१३''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left"|{{cr|हङकङ}} | ७ || ५ || २ || ० || +०.४४० || '''१०''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left"|{{cr|युएई}} | ७ || ५ || २ || ० || +०.२६९ || '''१०''' |- style="background:#ffc;" |style="text-align:left"|{{cr|नामिबिया}} | ७ || ४ || ३ || ० || +०.१९७ || '''८''' |- style="background:#ffc;" |style="text-align:left"|{{cr|इटाली}} | ७ || २ || ४ || १ || +०.४५७ || '''५''' |- style="background:#fcc;" |style="text-align:left"|{{cr|क्यानडा}} | ७ || २ || ५ || ० || –०.३५९ || '''४''' |- style="background:#fcc;" |style="text-align:left"|{{cr|युगान्डा}} | ७ || १ || ५ || १ || –१.४९४ || '''३''' |- style="background:#fcc;" |style="text-align:left"|{{cr|अमेरिका}} | ७ || १ || ५ || १ || –१.६४६ || '''३''' |} {{colorbox|#cfc}} अघिल्लो चरणमा [[#पहिलो स्थानका लागि प्लेअफ|पहिलो स्थानका लागि प्लेअफ खेल्ने]]।<br/> {{colorbox|#ffc}} अघिल्लो चरणमा [[#पाँचौं स्थानका लागि प्लेअफ|पाँचौं स्थानका लागि प्लेअफ खेल्ने]]।<br/> {{colorbox|#fcc}} अघिल्लो चरणमा [[#सान्त्वना प्लेअफहरू|सान्त्वना प्लेअफ खेल्ने]]। ===नतिजाहरू=== {{hatnote|सबै समय [[युएईको प्रमाणिक समय]] ([[युटिसी+४:००]]) अनुसार हुन्।}} {{Limited overs matches | date = {{anchor|match1}} १५ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|आयरल्यान्ड}} | team2 = {{cr|नामिबिया}} | score1 = १६६/५ (२० ओभर) | score2 = १३४/७ (२० ओभर) | runs1 = [[पाउल स्टिर्लिङ]] ५२ (३६) | wickets1 = [[सरेल बर्जर]] १/२३ (४ ओभर) | runs2 = [[रेमन्ड भान स्कुर]] ४८[[अविजित|*]] (४५) | wickets2 = [[एलेक्स क्युसाक]] २/२२ (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = नामिबियाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] (वेस्ट इन्डिज) र [[स्टिभ डेभिस]] (अस्ट्रेलिया) | motm = [[पाउल स्टिर्लिङ]] (आयरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660093.html स्कोरकार्ड] | result = आयरल्यान्ड ३२ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match2}} १५ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|युगान्डा}} | team2 = {{cr|युएई}} | score1 = ८८/८ (२० ओभर) | score2 = ८९/२ (१४.२ ओभर) | runs1 = [[फिलिमन सेलोवा]] २२ (२७) | wickets1 = [[नासिर अजिज]] २/१४ (४ ओभर) | runs2 = [[सैमन अनवर]] ५४ (३८) | wickets2 = [[ब्रायन मसाबा]] २/१५ (३ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = युएईले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) र [[इयान रामेज]] (स्कटल्यान्ड) | motm = [[सैमन अनवर]] (युएई) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660095.html स्कोरकार्ड] | result = युएई ८ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match6}} १५ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|क्यानडा}} | team2 = {{cr|अमेरिका}} | score1 = १३७/६ (२० ओभर) | score2 = १३८/५ (१९.५ ओभर) | runs1 = [[जिम्मी हंस्रा]] ३९ (३४) | wickets1 = [[आदम स्यान्फोर्ड]] २/२८ (३ ओभर) | runs2 = [[टिम्रोइ एलेन]] ५०[[अविजित|*]] (३१) | wickets2 = [[जुनैद सिद्दिकी]] २/१६ (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = अमेरिकाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] (वेस्ट इन्डिज) र [[डेरेक वाकर]] (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[टिम्रोइ एलेन]] (अमेरिका) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660101.html स्कोरकार्ड] | result = अमेरिका ५ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match7}} १५ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|इटाली}} | team2 = {{cr|हङकङ}} | score1 = ११०/८ (२० ओभर) | score2 = १११/३ (१८.४ ओभर) | runs1 = [[कार्ल स्यान्ड्री]] ४१ (४१) | wickets1 = [[हसिब अम्जद]] ५/१२ (४ ओभर) | runs2 = [[वकस बर्कत]] ५१[[अविजित|*]] (६०) | wickets2 = [[कार्ल स्यान्ड्री]] १/१४ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = हङकङले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[माइकल गघ]] (बेलायत) र [[चेट्टिथोडी समसुद्दिन]] (भारत) | motm = [[हसिब अम्जद]] (हङकङ) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660103.html स्कोरकार्ड] | result = हङकङ ७ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match10}} १६ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|नामिबिया}} | team2 = {{cr|युएई}} | score1 = १२०/९ (२० ओभर) | score2 = १२१/५ (१९ ओभर) | runs1 = [[क्रिस्टी भिल्जोएन]] ३५ (३०) | wickets1 = [[रोहन मुस्तफा]] ३/१४ (४ ओभर) | runs2 = [[मोहम्मद आजम]] ५१ (५६) | wickets2 = [[बर्नार्ड स्कोल्ज]] २/२५ (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = युएईले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[इयान रामेज]] (स्कटल्यान्ड) र [[चेट्टिथोडी समसुद्दिन]] (भारत) | motm = [[रोहन मुस्तफा]] (युएई) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660109.html स्कोरकार्ड] | result = युएई ५ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match11}} १६ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|आयरल्यान्ड}} | team2 = {{cr|क्यानडा}} | score1 = १६८/५ (२० ओभर) | score2 = १६६/३ (२० ओभर) | runs1 = [[ट्रेन्ट जोन्स्टन]] ३९[[अविजित|*]] (२४) | wickets1 = [[जिम्मी हंस्रा]] २/२४ (३ ओभर) | runs2 = [[आशिश बगाई]] ६७[[अविजित|*]] (५५) | wickets2 = [[म्याक्स सोरेन्सेन]] २/२३ (३ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = क्यानडाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[माइकल गघ]] (बेलायत) र [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) | motm = [[आशिश बगाई]] (क्यानडा) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660113.html स्कोरकार्ड] | result = आयरल्यान्ड २ रनले विजयी | notes = अन्तर्राष्ट्रिय टि-ट्वान्टीमा डेब्यू: [[दामोदर दशरथ]] र [[जेरेमी गर्डन]] (क्यानडा) }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match13}} १६ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 ={{cr-rt|युगान्डा}} | team2 = {{cr|हङकङ}} | score1 = १०५ (२० ओभर) | score2 = १०५/६ (१८.१ ओभर) | runs1 = [[रिचार्ड ओकिया]] ३१ (२९) | wickets1 = [[तन्विर अफ्जल]] ३/१२ (४ ओभर) | runs2 = [[इरफान अहमद]] २७ (२९) | wickets2 = [[रोजर मुकासा]] ४/२३ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = युगान्डाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[स्टिभ डेभिस]] (अस्ट्रेलिया) र [[अहसान राजा]] (पाकिस्तान) | motm = [[हसिब अम्जद]] (हङकङ) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660115.html स्कोरकार्ड] | result = हङकङ ४ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match14}} १६ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|अमेरिका}} | team2 = {{cr|इटाली}} | score1 = १६०/५ (२० ओभर) | score2 = १६३/४ (१९.२ ओभर) | runs1 = [[स्टेभन टाइलर]] ९१ (५६) | wickets1 = [[सान मुनासिंघे]] २/२६ (४ ओभर) | runs2 = [[ग्यारेथ बर्ग]] ९० (४७) | wickets2 = [[करण गणेश]] २/३२ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = अमेरिकाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] (वेस्ट इन्डिज) र [[डेरेक वाकर]] (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[ग्यारेथ बर्ग]] (इटाली) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660117.html स्कोरकार्ड] | result = इटाली ६ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match17}} १७ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|नामिबिया}} | team2 = {{cr|अमेरिका}} | score1 = १६३/४ (२० ओभर) | score2 = १२८/८ (२० ओभर) | runs1 = [[सरेल बर्जर]] ४३ (३६) | wickets1 = [[करण गणेश]] २/१४ (४ ओभर) | runs2 = [[स्टेभन टाइलर]] ४४ (३४) | wickets2 = [[बर्नार्ड स्कोल्ज]] २/१८ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = अमेरिकाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[अहसान राजा]] (पाकिस्तान) र [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] (वेस्ट इन्डिज) | motm = [[सरेल बर्जर]] (नामिबिया) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660125.html स्कोरकार्ड] | result = नामिबिया ३५ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match18}} १७ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|आयरल्यान्ड}} | team2 = {{cr|युएई}} | score1 = १३८/५ (२० ओभर) | score2 = १३३ (१९.५ ओभर) | runs1 = [[ग्यारी विल्सन]] ५३[[अविजित|*]] (४४) | wickets1 = [[सदिप सिल्भा]] २/२३ (४ ओभर) | runs2 = [[खुर्राम खान]] ३५ (२८) | wickets2 = [[म्याक्स सोरेन्सेन]] २/१७ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = आयरल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[चेट्टिथोडी समसुद्दिन]] (भारत) र [[डेरेक वाकर]] (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[केभिन अब्रायन]] (आयरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660127.html स्कोरकार्ड] | result = आयरल्यान्ड ५ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match21}} १८ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|इटाली}} | team2 = {{cr|युगान्डा}} | score1 = १४८/४ (२० ओभर) | score2 = १५१/९ (१९.५ ओभर) | runs1 = [[ग्यारेथ बर्ग]] ६२ (३४) | wickets1 = [[फ्रान्क सुबुगा]] २/२२ (४ ओभर) | runs2 = [[आर्थर क्योब]] ३६ (१५) | wickets2 = [[भिन्सेन्जो पेन्नाजा]] २/२० (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = युगान्डाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[स्टिभ डेभिस]] (अस्ट्रेलिया) र [[इयान रामेज]] (स्कटल्यान्ड) | motm = [[रिचार्ड ओकिया]] (युगान्डा) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660133.html स्कोरकार्ड] | result = युगान्डा १ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match23}} १८ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|हङकङ}} | team2 = {{cr|क्यानडा}} | score1 = १६८/५ (२० ओभर) | score2 = ११५/८ (२० ओभर) | runs1 = [[इरफान अहमद]] १०० (५३) | wickets1 = [[हिरल पटेल]] २/३३ (३ ओभर) | runs2 = [[जिम्मी हंस्रा]] २६ (२१) | wickets2 = [[मुनिर दर]] ४/१७ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = क्यानडाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] (वेस्ट इन्डिज) र [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) | motm = [[इरफान अहमद]] (हङकङ) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660137.html स्कोरकार्ड] | result = हङकङ ५३ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match25}} १९ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|इटाली}} | team2 = {{cr|नामिबिया}} | score1 = १२१/६ (२० ओभर) | score2 = १२२/७ (२० ओभर) | runs1 = [[माइकल रसो]] ३५ [[अविजित|*]] (२७) | wickets1 = [[जेजे स्मित]] २/२३ (४ ओभर) | runs2 = [[क्राइग विलियम्स]] ५७ (५१) | wickets2 = [[कार्ल स्यान्ड्री]], [[सान मुनासिंघे]] २/२३ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = इटालीले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[स्टिभ डेभिस]] (अस्ट्रेलिया) र [[चेट्टिथोडी समसुद्दिन]] (भारत) | motm = [[क्राइग विलियम्स]] (नामिबिया) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660141.html स्कोरकार्ड] | result = नामिबिया ३ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match28}} १९ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|हङकङ}} | team2 = {{cr|युएई}} | score1 = १३८/८ (२० ओभर) | score2 = १४२/३ (१८.४ ओभर) | runs1 = [[जेम्स अट्रकिन्सन]] ४२ (३४) | wickets1 = [[मन्जुला गुरूग]] ३/१९ (४ ओभर) | runs2 = [[खुर्राम खान]] ६७ [[अविजित|*]] (४२) | wickets2 = [[तन्विर अफ्जल]] २/१६ (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = युएईले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) र [[डेरेक वाकर]] (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[खुर्राम खान]] (युएई) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660145.html स्कोरकार्ड] | result = युएई ७ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match29}} १९ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|क्यानडा}} | team2 = {{cr|युगान्डा}} | score1 = १३७/७ (२० ओभर) | score2 = ९३ (१७.२ ओभर) | runs1 = [[जिम्मी हंस्रा]] ५८ [[अविजित|*]] (४१) | wickets1 = [[डेभिस अरिनात्वे]] २/२५ (४ ओभर) | runs2 = [[डेभिस अरिनात्वे]] २८ (३०) | wickets2 = [[जेरेमी गर्डन]] २/९ (३ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = क्यानडाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[अहसान राजा]] (पाकिस्तान) र [[माइकल गघ]] (बेलायत) | motm = [[जिम्मी हंस्रा]] (क्यानडा) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660147.html स्कोरकार्ड] | result = क्यानडा ४४ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match31}} २० नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|आयरल्यान्ड}} | team2 = {{cr|अमेरिका}} | score1 = २१६/३ (२० ओभर) | score2 = १४१ (१९.३ ओभर) | runs1 = [[विलियम पोर्टरफिल्ड]] १२७[[अविजित|*]] (६९) | wickets1 = [[दानियल अहमद]] २/३० (४ ओभर) | runs2 = [[अकिम डड्सन]] २७ (२५) | wickets2 = [[पाउल स्टिर्लिङ]] ३/२५ (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = अमेरिकाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[माइकल गघ]] (बेलायत) र [[इयान रामेज]] (स्कटल्यान्ड) | motm = [[विलियम पोर्टरफिल्ड]] (आयरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660153.html स्कोरकार्ड] | result = आयरल्यान्ड ७५ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match33}} २० नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|नामिबिया}} | team2 = {{cr|हङकङ}} | score1 = १११/९ (२० ओभर) | score2 = ११४/२ (१८.२ ओभर) | runs1 = [[लुइस भान दर वेस्थुजेन]] २२ (२२) | wickets1 = [[नदिम अहमद]] ३/१८ (४ ओभर) | runs2 = [[जेम्स अट्रकिन्सन]] ५० (४३) | wickets2 = [[लुइस भान दर वेस्थुजेन]] १/१४ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = नामिबियाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[चेट्टिथोडी समसुद्दिन]] (भारत) र [[डेरेक वाकर]] (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[जेम्स अट्रकिन्सन]] (हङकङ) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660157.html स्कोरकार्ड] | result = हङकङ ८ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match35}} २१ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|आयरल्यान्ड}} | team2 = {{cr|इटाली}} | score1 = | score2 = | runs1 = | wickets1 = | runs2 = | wickets2 = | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = | umpires = [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] (वेस्ट इन्डिज) र [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) | motm = | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660161.html स्कोरकार्ड] | result = एक बल पनि नफाली खेल रद्द भएको | rain = वर्षाका कारण खेल रद्द }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match38}} २१ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|युगान्डा}} | team2 = {{cr|अमेरिका}} | score1 = | score2 = | runs1 = | wickets1 = | runs2 = | wickets2 = | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = | umpires = [[स्टिभ डेभिस]] (अस्ट्रेलिया) र [[माइकल गघ]] (बेलायत) | motm = | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660167.html स्कोरकार्ड] | result = एक बल पनि नफाली खेल रद्द भएको | rain = वर्षाका कारण खेल रद्द }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match41}} २२ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|युएई}} | team2 = {{cr|क्यानडा}} | score1 = १५९/८ (२० ओभर) | score2 = १२३ (१९.५ ओभर) | runs1 = [[मोहम्मद आजम]] ३६ (२७) | wickets1 = [[हरविर बैद्वान]] ४/२३ (४ ओभर) | runs2 = [[आशिश बगाई]] ४३ (४१) | wickets2 = [[नासिर अजिज]] ३/२५ (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = क्यानडाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[स्टिभ डेभिस]] (अस्ट्रेलिया) र [[सोजाब राजा]] (पाकिस्तान) | motm = [[हरविर बैद्वान]] (क्यानडा) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660171.html स्कोरकार्ड] | result = युएई ३६ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match43}} २२ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|आयरल्यान्ड}} | team2 = {{cr|युगान्डा}} | score1 = १४७/४ (२० ओभर) | score2 = ९९/७ (२० ओभर) | runs1 = [[ग्यारी विल्सन]] ४० (२७) | wickets1 = [[फ्रान्क सुबुगा]] १/१७ (४ ओभर) | runs2 = [[हम्जा सलेह]] २१ (२९) | wickets2 = [[जर्ज डक्रेल]] २/१२ (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = आयरल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) र [[डेरेक वाकर]] (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[ग्यारी विल्सन]] (आयरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660177.html स्कोरकार्ड] | result = आयरल्यान्ड ४८ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match44}} २२ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|हङकङ}} | team2 = {{cr|अमेरिका}} | score1 = १६९/४ (२० ओभर) | score2 = १०२ (१९.१ ओभर) | runs1 = [[जेम्स अट्रकिन्सन]] ७४ (५२) | wickets1 = [[ब्यारिङ्टन बार्ट्ली]] २/४८ (३ ओभर) | runs2 = [[करण गणेश]] २९ (२३) | wickets2 = [[मुनिर दर]] ४/१७ (३.१ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = अमेरिकाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[इयान रामेज]] (स्कटल्यान्ड) र [[चेट्टिथोडी समसुद्दिन]] (भारत) | motm = [[मुनिर दर]] (हङकङ) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660179.html स्कोरकार्ड] | result = हङकङ ६७ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match47}} २३ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|क्यानडा}} | team2 = {{cr|नामिबिया}} | score1 = ११७ (२० ओभर) | score2 = १२०/३ (१९.३ ओभर) | runs1 = [[रूविन्दु गुनासेकर]] २५ (२५) | wickets1 = [[निकोलास स्कोल्ज]] ५/१३ (३ ओभर) | runs2 = [[रेमन्ड भान स्कुर]] ५८ (५५) | wickets2 = [[जेरेमी गर्डन]] १/२२ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = नामिबियाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] (वेस्ट इन्डिज) र [[इयान रामेज]] (स्कटल्यान्ड) | motm = [[निकोलास स्कोल्ज]] (नामिबिया) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660183.html स्कोरकार्ड] | result = नामिबिया ७ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match48}} २३ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|इटाली}} | team2 = {{cr|युएई}} | score1 = १५८/५ (२० ओभर) | score2 = ९१ (१६.२ ओभर) | runs1 = [[दामियन क्रली]] ५९ (४८) | wickets1 = [[अम्जद जावेद]] १/६ (१ ओभर) | runs2 = [[मोहम्मद सफिक]] २५ (२६) | wickets2 = [[सान मुनासिंघे]] ३/१९ (३ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = युएईले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[माइकल गघ]] (बेलायत) र [[सोजाब राजा]] (पाकिस्तान) | motm = [[दामियन क्रली]] (इटाली) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660187.html स्कोरकार्ड] | result = इटाली ६७ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match50}} २४ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|इटाली}} | team2 = {{cr|क्यानडा}} | score1 = १०४/६ (२० ओभर) | score2 = १०५/५ (१९.२ ओभर) | runs1 = [[दामियन क्रली]] ६१[[अविजित|*]] (५६) | wickets1 = [[जेरेमी गर्डन]] ३/१५ (४ ओभर) | runs2 = [[रिजवान चिमा]] ३४ (४७) | wickets2 = [[सान मुनासिंघे]] ३/१८ (३.२ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = इटालीले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[स्टिभ डेभिस]] (अस्ट्रेलिया) र [[चेट्टिथोडी समसुद्दिन]] (भारत) | motm = [[जेरेमी गर्डन]] (क्यानडा) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660191.html स्कोरकार्ड] | result = क्यानडा ५ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match51}} २४ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|नामिबिया}} | team2 = {{cr|युगान्डा}} | score1 = १२५/७ (२० ओभर) | score2 = ८७/९ (२० ओभर) | runs1 = [[निकोलास स्कोल्ज]] ३८ (२६) | wickets1 = [[चार्ल्स वैस्वा]] २/२६ (४ ओभर) | runs2 = [[फिलिमन सेलोवा]] ३५ (३७) | wickets2 = [[लुइस भान दर वेस्थुजेन]] ३/१२ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = नामिबियाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) र [[सोजाब राजा]] (पाकिस्तान) | motm = [[निकोलास स्कोल्ज]] (नामिबिया) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660193.html स्कोरकार्ड] | result = नामिबिया ३८ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match54}} २४ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|आयरल्यान्ड}} | team2 = {{cr|हङकङ}} | score1 = २०७/४ (२० ओभर) | score2 = १२२ (१७.१ ओभर) | runs1 = [[पाउल स्टिर्लिङ]] ७७ (४६) | wickets1 = [[निजाकत खान]] २/२६ (४ ओभर) | runs2 = [[जेम्स अट्रकिन्सन ]] ४८ (३८) | wickets2 = [[पाउल स्टिर्लिङ]] ४/१० (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = आयरल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] (वेस्ट इन्डिज) र [[डेरेक वाकर]] (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[पाउल स्टिर्लिङ]] (आयरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660197.html स्कोरकार्ड] | result = आयरल्यान्ड ३५ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match55}} २४ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|युएई}} | team2 = {{cr|अमेरिका}} | score1 = १५१/५ (२० ओभर) | score2 = १३७/७ (२० ओभर) | runs1 = [[खुर्राम खान]] ६१[[अविजित|*]] (४२) | wickets1 = [[करण गणेश]] २/२१ (४ ओभर) | runs2 = [[स्टेभन टाइलर]] ४२ (४६) | wickets2 = [[खुर्राम खान]] ३/३० (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = युएईले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[माइकल गघ]] (बेलायत) र [[इयान रामेज]] (स्कटल्यान्ड) | motm = [[खुर्राम खान]] (युएई) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660199.html स्कोरकार्ड] | result = युएई १४ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match24}} १८ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|नेपाल}} | team2 = {{cr|स्कटल्यान्ड}} | score1 = १३७/७ (२० ओभर) | score2 = १३८/२ (१९.२ ओभर) | runs1 = [[विनोद भण्डारी]] २८ (२८) | wickets1 = [[सफ्यान सरिफ]] ३/१९ (४ ओभर) | runs2 = [[क्यालम म्याकलिअड]] ८२[[अविजित|*]] (६३) | wickets2 = [[पारस खड्का]] १/२३ (४ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = स्कटल्यान्डले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[एस रवी]] (भारत) र [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) | motm = [[क्यालम म्याकलिअड]] | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660139.html स्कोरकार्ड] | result = स्कटल्यान्ड ८ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match36}} २१ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|स्कटल्यान्ड}} | team2 ={{cr|पपुवा न्युगिनी}} | score1 = १८१/५ (२० ओभर) | score2 = ९७/९ (२० ओभर) | runs1 = [[क्यालम म्याकलिअड]] ५८ (४०) | wickets1 = [[विली ग्याभेरा]] २/२४ (४ ओभर) | runs2 = [[ज्याक भर]] २२ (१७) | wickets2 = [[गर्डन गौडी]] ३/१५ (३ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = पपुवा न्युगिनीले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[एस रवी]] (भारत) र [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) | motm = [[रोबर्ट टाइलर]] (स्कटल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660163.html स्कोरकार्ड] | result = स्कटल्यान्ड ८४ रनले विजयी }} ---- ==समूह बी== ===अंक तालिका=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=175|टिम<ref name=points/> !width=20|{{Tooltip | खेल | खेलेको खेल}} !width=20|{{Tooltip | वि | विजय}} !width=20|{{Tooltip | प | पराजय}} !width=20|{{Tooltip | नन | नतिजा नआएको}} !width=45|{{Tooltip | नेररे | नेट रन रेट}} !width=20|{{Tooltip | अं | जम्मा अंक}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left"|{{cr|अफगानिस्तान}} | ७ || ६ || १ || ० || +१.२०७ || '''१२''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left"|{{cr|नेदरल्यान्ड}} | ७ || ५ || २ || ० || +१.०८७ || '''१०''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left"|{{cr|नेपाल}} | ७ || ४ || ३ || ० || +०.३७९ || '''८''' |- style="background:#ffc;" |style="text-align:left"|{{cr|स्कटल्यान्ड}} | ७ || ४ || ३ || ० || +०.३७९ || '''८''' |- style="background:#ffc;" |style="text-align:left"|{{cr|पपुवा न्युगिनी}} | ७ || ३ || ३ || १ || –०.०५३ || '''७''' |- style="background:#fcc;" |style="text-align:left"|{{cr|केन्या}} | ७ || ३ || ४ || ० || +१.०७१ || '''६''' |- style="background:#fcc;" |style="text-align:left"|{{cr|बर्मुडा}} | ७ || २ || ५ || ० || –१.२५५ || '''४''' |- style="background:#fcc;" |style="text-align:left"|{{cr|डेनमार्क}} | ७ || ० || ६ || १ || –३.२१६ || '''१''' |} {{colorbox|#cfc}} अघिल्लो चरणमा [[#पहिलो स्थानका लागि प्लेअफ|पहिलो स्थानका लागि प्लेअफ खेल्ने]]।<br/> {{colorbox|#ffc}} अघिल्लो चरणमा [[#पाँचौं स्थानका लागि प्लेअफ|पाँचौं स्थानका लागि प्लेअफ खेल्ने]]।<br/> {{colorbox|#fcc}} अघिल्लो चरणमा [[#सान्त्वना प्लेअफहरू|सान्त्वना प्लेअफ खेल्ने]]। ===नतिजाहरू=== {{hatnote|सबै समय [[युएईको प्रमाणिक समय]] ([[युटिसी+४:००]]) अनुसार हुन्।}} {{Limited overs matches | date = {{anchor|match3}} १५ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|डेनमार्क}} | team2 = {{cr|नेपाल}} | score1 = ७९ (१९.४ ओभर) | score2 = ८०/५ (१३.१ ओभर) | runs1 = [[हमिद साह]] १८ (२४) | wickets1 = [[सागर पुन]] ३/१२ (३ ओभर) | runs2 = [[पारस खड्का]] ४८ (३४) | wickets2 = [[कामरान महमुद]] २/४ (१.१ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = डेनमार्कले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[क्रिस ग्याफेनी]] (न्युजिल्यान्ड) र [[सारिका प्रसाद]] (सिंगापुर) | motm = [[पारस खड्का]] (नेपाल) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660097.html स्कोरकार्ड] | result = नेपाल ५ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match4}} १५ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|बर्मुडा}} | team2 = {{cr|स्कटल्यान्ड}} | score1 = १४९/७ (२० ओभर) | score2 = १३१ (१९.५ ओभर) | runs1 = [[डियोन स्टोभेल]] २९ (२०) | wickets1 = [[गर्डन गौडी]] २/१६ (३ ओभर) | runs2 = [[काइल कोट्जर]] ३७ (३९) | wickets2 = [[ज्याकोबी रोबिन्सन]] ३/८ (२ ओभर) | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = बर्मुडाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[बुद्धि प्रधान]] (नेपाल) र [[जोन वार्ड]] (अस्ट्रेलिया) | motm = [[डियोन स्टोभेल]] (बर्मुडा) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660099.html स्कोरकार्ड] | result = बर्मुडा १८ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match5}} १५ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|अफगानिस्तान}} | team2 = {{cr|नेदरल्यान्ड}} | score1 = ९० (१९.१ ओभर) | score2 = ९२/३ (१२.५ ओभर) | runs1 = [[मोहम्मद सहजाद]] २० (२५) | wickets1 = [[मुदासर बुखारी]] २/७ (३.१ ओभर) | runs2 = [[पिटर बरेन]] ३८ [[अविजित|*]] (१५) | wickets2 = [[मोहम्मद नाबी]] २/१८ (२ ओभर) | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = अफगानिस्तानले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[मार्क हथन]] (आयरल्यान्ड) र [[एस रवी]] (भारत) | motm = [[पिटर बरेन]] (नेदरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660107.html स्कोरकार्ड] | result = नेदरल्यान्ड ७ विकेटले विजयी | notes = डेब्यू: [[बेन कुपर]] (नेदरल्यान्ड) }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match8}} १५ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|केन्या}} | team2 = {{cr|पपुवा न्युगिनी}} | score1 = १७६/५ (२० ओभर) | score2 = १७७/६ (१७.४ ओभर) | runs1 = [[कलिन्स अबुया]] ५३[[अविजित|*]] (४०) | wickets1 = [[क्रिस अमिनी]] २/३१ (४ ओभर) | runs2 = [[किल पाल]] ४६ (३०) | wickets2 = [[एलिजह अतिनो]] २/१९ (२.४ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = केन्याले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) र [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) | motm = [[गेरिन्ट जोन्स]] (पपुवा न्युगिनी) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660105.html स्कोरकार्ड] | result = पपुवा न्युगिनी ४ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match9}} १६ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|डेनमार्क}} | team2 = {{cr|बर्मुडा}} | score1 = १११/८ (२० ओभर) | score2 = ११२/१ (१६.२ ओभर) | runs1 = [[हमिद साह]] ३१ (३०) | wickets1 = [[डेरिक ब्राङ्रम्यान]] ३/२९ (४ ओभर) | runs2 = [[ट्रे मान्द्रेस]] ४५[[अविजित|*]] (४८) | wickets2 = [[बसिर साह]] ०/५ (२ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = डेनमार्कले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[सारिका प्रसाद]] (सिंगापुर) र [[एस रवी]] (भारत) | motm = [[ट्रे मान्द्रेस]] (बर्मुडा) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660111.html स्कोरकार्ड] | result = बर्मुडा ९ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match12}} १६ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|अफगानिस्तान}} | team2 = {{cr|स्कटल्यान्ड}} | score1 = १७१/६ (२० ओभर) | score2 = १५४/६ (२० ओभर) | runs1 = [[मोहम्मद नाबी]] ४६ (२९) | wickets1 = [[इयान वार्डल]] ३/४० (४ ओभर) | runs2 = [[क्यालम म्याकलिअड]] ५६ (४७) | wickets2 = [[सपुर जद्रान]] २/३० (४ ओभर) | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = अफगानिस्तानले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[क्रिस ग्याफेनी]] (न्युजिल्यान्ड) र [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) | motm = [[दौलत जद्रान]] (अफगानिस्तान) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660123.html स्कोरकार्ड] | result = अफगानिस्तान १७ रनले विजयी | notes = डेब्यू: [[रोबर्ट टाइलर]] (स्कटल्यान्ड) }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match15}} १६ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|पपुवा न्युगिनी}} | team2 = {{cr|नेदरल्यान्ड}} | score1 = १९३/३ (२० ओभर) | score2 = १४१/९ (२० ओभर) | runs1 = [[टोनी उरा]] १०० (६०) | wickets1 = [[मुदासर बुखारी]], [[पिटर बरेन]] १/२९ (४ ओभर) | runs2 = [[माइकल रिपन]] ५०[[अविजित|*]] (४०) | wickets2 = [[नर्मन भानु]] ३/१२ (३ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = नेदरल्यान्डले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) र [[बुद्धि प्रधान]] (नेपाल) | motm = [[टोनी उरा]] (पपुवा न्युगिनी) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660119.html स्कोरकार्ड] | result = पपुवा न्युगिनी ५२ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match16}} १६ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|केन्या}} | team2 ={{cr|नेपाल}} | score1 = १८२/७ (२० ओभर) | score2 = १८६/४ (१९.४ ओभर) | runs1 = [[रकेप पटेल]] १०३ (४५) | wickets1 = [[जितेन्द्र मुखिया]] २/३१ (४ ओभर) | runs2 = [[पारस खड्का]] ५४[[अविजित|*]] (३१) | wickets2 = [[हिरेन भरैया]] १/२६ (३ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = नेपालले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[जोन वार्ड]] (अस्ट्रेलिया) र [[मार्क हथन]] (आयरल्यान्ड) | motm = [[रकेप पटेल]] (केन्या) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660121.html स्कोरकार्ड] | result = नेपाल ६ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match19}} १७ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|बर्मुडा}} | team2 ={{cr|नेदरल्यान्ड}} | score1 = १४४/८ (२० ओभर) | score2 = १४५/२ (१६ ओभर) | runs1 = [[जानेरियो टकर]] ५१ [[अविजित|*]] (२५) | wickets1 = [[अहसान मलिक]] २/१५ (४ ओभर) | runs2 = [[स्टेफन माइबर्घ]] ७८[[अविजित|*]] (५३) | wickets2 = [[ज्याकोबी रोबिन्सन]] २/२७ (४ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = बर्मुडाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) र [[जोन वार्ड]] (अस्ट्रेलिया) | motm = [[स्टेफन माइबर्घ]] (नेदरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660129.html स्कोरकार्ड] | result = नेदरल्यान्ड ८ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match20}} १७ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|पपुवा न्युगिनी}} | team2 ={{cr|अफगानिस्तान}} | score1 = १६७/६ (२० ओभर) | score2 = ७२/४ (७ ओभर) | runs1 = [[टोनी उरा]] ५६ (४९) | wickets1 = [[समिन्नुल्लाह सेन्वारी]] ३/२३ (४ ओभर) | runs2 = [[मोहम्मद नाबी]] ३६[[अविजित|*]] (२२) | wickets2 = [[नर्मन भानु]] १/५ (१ ओभर) | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = पपुवा न्युगिनीले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[मार्क हथन]] (आयरल्यान्ड) र [[सारिका प्रसाद]] (सिंगापुर) | motm = [[समिन्नुल्लाह सेन्वारी]] (अफगानिस्तान) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660131.html स्कोरकार्ड] | result = अफगानिस्तान ६ विकेटले विजयी (डकवर्थ लुइस मेथडका आधारमा) | rain = अफगानिस्तानको लक्ष्य ७ ओभरमा ६९ रन पुगेको थियो । }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match22}} १८ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|डेनमार्क}} | team2 = {{cr|केन्या}} | score1 = ८४/८ (२० ओभर) | score2 = ८५/२ (९.१ ओभर) | runs1 = [[माइकल पेडर्सन]] २१ (३८) | wickets1 = [[नेहेमिह ओधिअम्बो]] ३/१५ (४ ओभर) | runs2 = [[स्टिभ तिकोलो]] ४८[[अविजित|*]] (३०) | wickets2 = [[कामरान महमुद]] १/५ (१.१ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = डेनमार्कले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[क्रिस ग्याफेनी]] (न्युजिल्यान्ड) र [[बुद्धि प्रधान]] (नेपाल) | motm = [[नेहेमिह ओधिअम्बो]] (केन्या) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660135.html स्कोरकार्ड] | result = केन्या ८ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match26}} १९ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|डेनमार्क}} | team2 ={{cr|नेदरल्यान्ड}} | score1 = १०९/८ (२० ओभर) | score2 = ११०/३ (१०.४ ओभर) | runs1 = [[कामरान महमुद]] ४१ (३१) | wickets1 = [[अहसान मलिक]] ४/१० (४ ओभर) | runs2 = [[स्टेफन माइबर्घ]] ५४[[अविजित|*]] (३२) | wickets2 = [[माइकल पेडर्सन]] १/१८ (२ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = डेनमार्कले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[जोन वार्ड]] (अस्ट्रेलिया) र [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) | motm = [[अहसान मलिक]] (नेदरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660143.html स्कोरकार्ड] | result = नेदरल्यान्ड ७ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match27}} १९ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|केन्या}} | team2 ={{cr|स्कटल्यान्ड}} | score1 = १८३/७ (२० ओभर) | score2 = ९१ (१३.२ ओभर) | runs1 = [[रघेब अगा]] ५२[[अविजित|*]] (२५) | wickets1 = [[मजिद हक]] २/२१ (४ ओभर) | runs2 = [[डेभिड मर्फी]] २० (२१) | wickets2 = [[स्टिभ तिकोलो]] ४/२ (१.२ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = केन्याले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) र [[एस रवी]] (भारत) | motm = [[रघेब अगा]] (केन्या) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660149.html स्कोरकार्ड] | result = केन्या ९२ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match30}} १९ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|पपुवा न्युगिनी}} | team2 = {{cr|नेपाल}} | score1 = १४०/६ (२० ओभर) | score2 = १४१/३ (१८.२ ओभर) | runs1 = [[गेरिन्ट जोन्स]] ५५ (५३) | wickets1 = [[पारस खड्का]] ३/२२ (४ ओभर) | runs2 = [[विनोद भण्डारी]] ५१ [[अविजित|*]] (२३) | wickets2 = [[क्रिस अमिनी]] १/३० (३.२ ओभर) | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = पपुवा न्युगिनीले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[क्रिस ग्याफेनी]] (न्युजिल्यान्ड) र [[सारिका प्रसाद]] (सिंगापुर) | motm = [[विनोद भण्डारी]] (नेपाल) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660151.html स्कोरकार्ड] | result = नेपाल ७ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match32}} २० नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|बर्मुडा}} | team2 = {{cr|अफगानिस्तान}} | score1 = १०१ (१८.१ ओभर) | score2 = १०४/२ (९.५ ओभर) | runs1 = [[लियोनल क्यान]] २८ (२३) | wickets1 = [[समिन्नुल्लाह सेन्वारी]] ३/२० (४ ओभर) | runs2 = [[मोहम्मद सहजाद]] ६०[[अविजित|*]] (३६) | wickets2 = [[जानेरियो टकर]] १/१६ (१.५ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = अफगानिस्तानले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[मार्क हथन]] (आयरल्यान्ड) र [[सर्फुडोउला]] (बङ्गलादेश) | motm = [[मोहम्मद सहजाद]] (अफगानिस्तान) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660155.html स्कोरकार्ड] | result = अफगानिस्तान ८ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match34}} २० नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|नेपाल}} | team2 ={{cr|नेदरल्यान्ड}} | score1 = १०७/६ (२० ओभर) | score2 = ११०/५ (१६.२ ओभर) | runs1 = [[ज्ञानेन्द्र मल्ल]] ४४ (५५) | wickets1 = [[मुदासर बुखारी]] ३/१५ (४ ओभर) | runs2 = [[स्टेफन माइबर्घ]] ३१ (२०) | wickets2 = [[वसन्त रेग्मी|बसन्त रेग्मी]] ३/१२ (४ ओभर) | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = नेदरल्यान्डले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) र [[सारिका प्रसाद]] (सिंगापुर) | motm = [[मुदासर बुखारी]] (नेदरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660159.html स्कोरकार्ड] | result = नेदरल्यान्ड ५ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match37}} २१ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|डेनमार्क}} | team2 = {{cr|अफगानिस्तान}} | score1 = १४५/३ (२० ओभर) | score2 = १४६/८ (१५.३ ओभर) | runs1 = [[कार्स्टन पेडर्सन]] ३६ (३५) | wickets1 = [[समिन्नुल्लाह सेन्वारी]] १/१९ (४ ओभर) | runs2 = [[नाजिबुल्लाह जद्रान]] ६१ (३४) | wickets2 = [[बसिर साह]] ३/३४ (४ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = अफगानिस्तानले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[बुद्धि प्रधान]] (नेपाल) र [[जोन वार्ड]] (अस्ट्रेलिया) | motm = [[नाजिबुल्लाह जद्रान]] (अफगानिस्तान) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660165.html स्कोरकार्ड] | result = अफगानिस्तान २ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match39}} २१ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|बर्मुडा}} | team2 = {{cr|केन्या}} | score1 = १२४/७ (१८ ओभर) | score2 = १२५/३ (११.२ ओभर) | runs1 = [[डेभिड हेम्प]] ३०[[अविजित|*]] (३३) | wickets1 = [[सेम ङोचे]] २/६ (४ ओभर) | runs2 = [[स्टिभ तिकोलो]] ५४[[अविजित|*]] (३६) | wickets2 = [[ज्याकोबी रोबिन्सन]] १/१३ (२ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = केन्याले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) र [[सर्फुडोउला]] (बङ्गलादेश) | motm = [[स्टिभ तिकोलो]] (केन्या) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660169.html स्कोरकार्ड] | result = केन्या ७ विकेटले विजयी | rain = वर्षाका कारण खेल १८ ओभरमा छोट्याइएको }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match40}} २२ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|स्कटल्यान्ड}} | team2 = {{cr|नेदरल्यान्ड}} | score1 = १६५/४ (२० ओभर) | score2 = १५०/६ (२० ओभर) | runs1 = [[म्याट मचान]] ६७ [[अविजित|*]] (४६) | wickets1 = [[माइकल स्वार्ट]] १/१९ (४ ओभर) | runs2 = [[वेस्ली बारेसी]] ७०[[अविजित|*]] (४९) | wickets2 = [[मजिद हक]] ३/२० (४ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = नेदरल्यान्डले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[मार्क हथन]] (आयरल्यान्ड) र [[एस रवी]] (भारत) | motm = | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660173.html स्कोरकार्ड] | result = स्कटल्यान्ड १५ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match42}} २२ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|डेनमार्क}} | team2 ={{cr|पपुवा न्युगिनी}} | score1 = | score2 = | runs1 = | wickets1 = | runs2 = | wickets2 = | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = | umpires = [[बुद्धि प्रधान]] (नेपाल) र [[सर्फुडोउला]] (बङ्गलादेश) | motm = | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660175.html स्कोरकार्ड] | result = एक बल पनि नफाली खेल रद्द भएको | rain = वर्षाका कारण खेल रद्द }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match45}} २२ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|नेपाल}} | team2 = {{cr|अफगानिस्तान}} | score1 = ७३/३ (७ ओभर) | score2 = ७८/१ (६.२ ओभर) | runs1 = [[ज्ञानेन्द्र मल्ल]] २३[[अविजित|*]] (९) | wickets1 = [[मिरवैस असरफ]] २/१३ (२ ओभर) | runs2 = [[मोहम्मद सहजाद]] ४३[[अविजित|*]] (22) | wickets2 = [[पारस खड्का]] १/९ (१ ओभर) | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = अफगानिस्तानले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[जोन वार्ड]] (अस्ट्रेलिया) र [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) | motm = | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660181.html स्कोरकार्ड] | result = अफगानिस्तान ९ विकेटले विजयी | rain = वषार्का कारण खेल ७ ओभरमा छोट्याइएको }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match46}} २३ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|नेदरल्यान्ड}} | team2 ={{cr|केन्या}} | score1 = १३०/७ (२० ओभर) | score2 = १०१/९ (२० ओभर) | runs1 = [[माइकल स्वार्ट]] ४४ (३७) | wickets1 = [[थोमस ओदोयो]] ३/१७ (४ ओभर) | runs2 = [[सेम ङोचे]] ३८ (२८) | wickets2 = [[मुदासर बुखारी]] ३/१४ (४ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = नेदरल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) र [[सारिका प्रसाद]] (सिंगापुर) | motm = [[मुदासर बुखारी]] (नेदरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660185.html स्कोरकार्ड] | result = नेदरल्यान्ड २९ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match49}} २३ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|नेपाल}} | team2 ={{cr|बर्मुडा}} | score1 = १४८/८ (२० ओभर) | score2 = १२७ (१९.२ ओभर) | runs1 = [[ज्ञानेन्द्र मल्ल]] ३९ (२२) | wickets1 = [[कमल बसिर]] २/१६ (२ ओभर) | runs2 = [[जानेरियो टकर]] ४८ (३१) | wickets2 = [[जितेन्द्र मुखिया]] ३/२५ (३.२ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = बर्मुडाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) र [[एस रवी]] (भारत) | motm = [[जितेन्द्र मुखिया]] (नेपाल) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660189.html स्कोरकार्ड] | result = नेपाल २१ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match52}} २४ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|स्कटल्यान्ड}} | team2 ={{cr|डेनमार्क}} | score1 = २०५/३ (२० ओभर) | score2 = १३०/६ (२० ओभर) | runs1 = [[म्याट मचान]] ९०[[अविजित|*]] (५५) | wickets1 = [[बसिर साह]] १/२८ (४ ओभर) | runs2 = [[कार्स्टन पेडर्सन]] ४३ (४८) | wickets2 = [[निल कार्टर]] १/९ (४ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = स्कटल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) र [[एस रवी]] (भारत) | motm = [[म्याट मचान]] (स्कटल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660195.html स्कोरकार्ड] | result = स्कटल्यान्ड ७५ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match53}} २४ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|अफगानिस्तान}} | team2 ={{cr|केन्या}} | score1 = १४८/९ (२० ओभर) | score2 = ११४ (१८.२ ओभर) | runs1 = [[नुरअली जद्रान]] ५० (४८) | wickets1 = [[डन्क्यान अल्लान]] २/८ (२ ओभर) | runs2 = [[रकेप पटेल]] ५२ (३८) | wickets2 = [[समिन्नुल्लाह सेन्वारी]] ५/१३ (४ ओभर) | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = अफगानिस्तानले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[बुद्धि प्रधान]] (नेपाल) र [[सारिका प्रसाद]] (सिंगापुर) | motm = [[समिन्नुल्लाह सेन्वारी]] (अफगानिस्तान) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660203.html स्कोरकार्ड] | result = अफगानिस्तान ३४ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match56}} २४ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|पपुवा न्युगिनी}} | team2 = {{cr|बर्मुडा}} | score1 = १६८/५ (२० ओभर) | score2 = १४३/९ (२० ओभर) | runs1 = [[महुरू दै]] ६४[[अविजित|*]] (४२) | wickets1 = [[मलाची जोन्स]] २/२८ (४ ओभर) | runs2 = [[डेभिड हेम्प]] ६४ (४९) | wickets2 = [[विली ग्याभेरा]] ३/१७ (४ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = पपुवा न्युगिनीले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[मार्क हथन]] (आयरल्यान्ड) र [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) | motm = [[महुरू दै]] (पपुवा न्युगिनी) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660201.html स्कोरकार्ड] | result = पपुवा न्युगिनी २५ रनले विजयी }} ==सान्त्वना प्लेअफहरू== {{hatnote|सबै समय [[युएईको प्रमाणिक समय]] ([[युटिसी+४:००]]) अनुसार हुन्।}} ===खेल तालिका तथा नतिजाहरू=== {{Limited overs matches | date = {{anchor|match58}} २६ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|अमेरिका}} | team2 = {{cr|डेनमार्क}} | score1 = १४५/७ (२० ओभर) | score2 = १२४/९ (२० ओभर) | runs1 = [[अकिम डड्सन]] ४१ (२६) | wickets1 = [[हमिद साह]] ३/२० (४ ओभर) | runs2 = [[कार्स्टन पेडर्सन]] ४२[[अविजित|*]] (५०) | wickets2 = [[दानियल अहमद]] ५/१८ (४ ओभर) | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = डेनमार्कले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[मार्क हथन]] (आयरल्यान्ड) र [[डेरेक वाकर]] (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[दानियल अहमद]] (अमेरिका) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660207.html स्कोरकार्ड] | round = १५औं स्थानका लागि प्लेअफ | result = अमेरिका २१ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match57}} २६ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|युगान्डा}} | team2 = {{cr|बर्मुडा}} | score1 = १३४/७ (२० ओभर) | score2 = १२३/४ (२० ओभर) | runs1 = [[हम्जा सलेह]] ४५ (४५) | wickets1 = [[कमउ लेभरक]] २/२४ (४ ओभर) | runs2 = [[डेभिड हेम्प]] ५३ (५५) | wickets2 = [[ब्रायन मसाबा]] २/३४ (३ ओभर) | venue = [[आइसिसी ग्लोबल क्रिकेट एकेडेमी]], [[दुबई]] | toss = युगान्डाले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[सर्फुडोउला]] (बङ्गलादेश) र [[सोजाब राजा]] (पाकिस्तान) | motm = [[हम्जा सलेह]] (युगान्डा) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660205.html स्कोरकार्ड] | round = १३औं स्थानका लागि प्लेअफ | result = युगान्डा ११ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match59}} २६ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|केन्या}} | team2 = {{cr|क्यानडा}} | score1 = १४६/७ (२० ओभर) | score2 = १२५ (१९.२ ओभर) | runs1 = [[स्टिभ तिकोलो]] ४० (२३) | wickets1 = [[रजाउर रहमान]] २/१६ (४ ओभर) | runs2 = [[आशिश बगाई]] ४८ (४६) | wickets2 = [[स्टिभ तिकोलो]] ३/१४ (४ ओभर) | venue = [[सारजहा क्रिकेट मैदान]], [[सारजहा]] | toss = केन्याले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[सारिका प्रसाद]] (सिंगापुर) र [[डेरेक वाकर]] (न्युजिल्यान्ड) | motm = [[स्टिभ तिकोलो]] (केन्या) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660209.html स्कोरकार्ड] | round = ११औं स्थानका लागि प्लेअफ | result = केन्या २१ रनले विजयी }} ==५औं स्थानका लागि प्लेअफ== ===ब्राकेट=== {{6TeamBracket-with 3rd | RD1=क्वार्टरफाइनल | RD2=सेमिफाइनल | RD3=५औं स्थानका लागि प्लेअफ^† | RD4=७औं स्थानका लागि प्लेअफ | seed-width=25px | team-width=170px | score-width=40px | RD1-seed1=A4 | RD1-team1={{cr|नामिबिया}} | RD1-score1=१२० | RD1-seed2=B5 | RD1-team2='''{{cr|पपुवा न्युगिनी}}''' | RD1-score2='''१४५/४''' | RD1-seed3=B4 | RD1-team3='''{{cr|स्कटल्यान्ड}}''' | RD1-score3='''१२६/३''' | RD1-seed4=A5 | RD1-team4={{cr|इटाली}} | RD1-score4=१२५/८ | RD2-seed1=A2 | RD2-team1={{cr|हङकङ}}* | RD2-score1=१३७/९ | RD2-seed2=B5 | RD2-team2={{cr|पपुवा न्युगिनी}} | RD2-score2=१०८ | RD2-seed3=B2 | RD2-team3={{cr|नेदरल्यान्ड}}* | RD2-score3=१४९/२ | RD2-seed4=B4 | RD2-team4={{cr|स्कटल्यान्ड}} | RD2-score4=१४७/६ | RD3-seed1=A2 | RD3-team1={{cr|हङकङ}} | RD3-score1=१२१/७ | RD3-seed2=B2 | RD3-team2={{cr|नेदरल्यान्ड}} | RD3-score2=१२४/३ | RD3-seed3=B5 | RD3-team3={{cr|पपुवा न्युगिनी}} | RD3-score3=१४३/५ | RD3-seed4=B4 | RD3-team4={{cr|स्कटल्यान्ड}} | RD3-score4=१४६/५ }} {{plainlist | * * पहिलो स्थानको प्लेअफ क्वार्टरफाइनलमा खेल्न पाउने टिम * ^† २०१४ को आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टीका लागि छनौट भएका टिमहरू}} ===नतिजाहरू=== {{hatnote|सबै समय [[युएईको प्रमाणिक समय]] ([[युटिसी+४:००]]) अनुसार हुन्।}} ;क्वार्टरफाइनल {{Limited overs matches | date = {{anchor|match61}} २७ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|पपुवा न्युगिनी}} | team2 = {{cr|नामिबिया}} | score1 = १४५/४ (२० ओभर) | score2 = १२० (१८.१ ओभर) | runs1 = [[गेरिन्ट जोन्स]] ३६ (३३) | wickets1 = [[बर्नार्ड स्कोल्ज]] २/२२ (४ ओभर) | runs2 = [[क्राइग विलियम्स]] ४२ (३७) | wickets2 = [[पिपी रहो]] ३/१० (३ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = नामिबियाले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[इयान रामेज]] (स्कटल्यान्ड) र [[एस रवी]] (भारत) | motm = [[पिपी रहो]] (पपुवा न्युगिनी) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660213.html स्कोरकार्ड] | result = पपुवा न्युगिनी २५ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match62}} २७ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|इटाली}} | team2 = {{cr|स्कटल्यान्ड}} | score1 = १२५/८ (२० ओभर) | score2 = १२६/३ (१७.३ ओभर) | runs1 = [[एन्डी नर्थकट]] ४६[[अविजित|*]] (५४) | wickets1 = [[सफ्यान सरिफ]] २/१९ (३ ओभर) | runs2 = [[क्यालम म्याकलिअड]] ५६ (४५) | wickets2 = [[कार्ल स्यान्ड्री]] २/३० (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = इटालीले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) र [[जोन वार्ड]] (अस्ट्रेलिया) | motm = [[क्यालम म्याकलिअड]] (स्कटल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660215.html स्कोरकार्ड] | result = स्कटल्यान्ड ७ विकेटले विजयी }} ;सेमिफाइनल {{Limited overs matches | date = {{anchor|match64}} २८ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|पपुवा न्युगिनी}} | team2 = {{cr|हङकङ}} | score1 = १३७/९ (२० ओभर) | score2 = १०८ (१९.१ ओभर) | runs1 = [[बाबर हयात]] ४८ (४७) | wickets1 = [[पिपी रहो]] ३/२२ (४ ओभर) | runs2 = [[चार्ल्स अमिनी]] ३० (२४) | wickets2 = [[मुनिर दर]] ३/२६ (३.१ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = हङकङले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो। | umpires = [[माइकल गघ]] (बेलायत) र [[एस रवी]] (भारत) | motm = [[बाबर हयात]] (हङकङ) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660219.html स्कोरकार्ड] | result = हङकङ २९ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match66}} २८ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|स्कटल्यान्ड}} | team2 = {{cr|नेदरल्यान्ड}} | score1 = १४७/६ (२० ओभर) | score2 = १४९/२ (१७.५ ओभर) | runs1 = [[म्याट मचान]] ६१ (५३) | wickets1 = [[अहसान जमिल]] २/२४ (४ ओभर) | runs2 = [[वेस्ली बारेसी]] ७५[[अविजित|*]] (४७) | wickets2 = [[निल कार्टर]] १/१९ (३ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = स्कटल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो। | umpires = [[स्टिभ डेभिस ]] (अस्ट्रेलिया) र [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) | motm = [[वेस्ली बारेसी]] (नेदरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660223.html स्कोरकार्ड] | result = नेदरल्यान्ड ८ विकेटले विजयी }} ;फाइनल {{Limited overs matches | date = {{anchor|match65}} २८ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|नामिबिया}} | team2 = {{cr|इटाली}} | score1 = १३०/९ (२० ओभर) | score2 = १०५ (१९।४ ओभर) | runs1 = [[कार्ल स्यान्ड्री]] ३४ (३५) | wickets1 = [[बर्नर्ड स्कोल्ज]] २/१४ (४ ओभर) | runs2 = [[गर्हर्ड इरास्मस]] २८[[अविजित|*]] (३३) | wickets2 = [[ग्यारेथ बर्ग]] ३/१२ (३.४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = इटालीले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो। | umpires = [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] (वेस्ट इन्डिज) र [[चेट्टिथोडी समसुद्दिन]] (भारत) | motm = [[कार्ल स्यान्ड्री]] (इटाली) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660221.html स्कोरकार्ड] | round = ९औं स्थानका लागि प्लेअफ | result = इटाली २५ रनले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match68}} २९ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|पपुवा न्युगिनी}} | team2 = {{cr|स्कटल्यान्ड}} | score1 = १४३/५ (२० ओभर) | score2 = १४६/५ (२० ओभर) | runs1 = [[ज्याक भार]] ३५[[अविजित|*]] (२४) | wickets1 = [[मजिद हक]] ३/२५ (४ ओभर) | runs2 = [[रिची बेरिङ्टन]] ७० [[अविजित|*]] (५५) | wickets2 = [[नर्मन भानु]] २/२५ (४ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = पपुवा न्युगिनीले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो। | umpires = [[ग्रेगरी ब्राथवेट]] (वेस्ट इन्डिज) र [[जोन वार्ड]] (अस्ट्रेलिया) | motm = [[रिची बेरिङ्टन]] (स्कटल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660225.html स्कोरकार्ड] | round = ७औं स्थानका लागि प्लेअफ | result = स्कटल्यान्ड ५ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match70}} २९ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|हङकङ}} | team2 = {{cr|नेदरल्यान्ड}} | score1 = १२१/७ (२० ओभर) | score2 = १२४/३ (१८.४ ओभर) | runs1 = [[बाबर हयात]] ४६ (३६) | wickets1 = [[भिभियन किङ्मा]] ३/२२ (४ ओभर) | runs2 = [[बेन कुपर]] ४२ (२२) | wickets2 = [[निजाकत खान]] ३/१० (३ ओभर) | venue = [[जायेद स्पोर्ट्स सिटी स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = हङकङले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो। | umpires = [[एड्रियन होल्डस्टक]] (दक्षिण अफ्रिका) र [[इयान रामेज]] (स्कटल्यान्ड) | motm = [[बेन कुपर]] | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660229.html स्कोरकार्ड] | round = ५औं स्थानका लागि प्लेअफ | result = नेदरल्यान्ड ७ विकेटले विजयी }} ==पहिलो स्थानका लागि प्लेअफ== ===ब्राकेट=== {{6TeamBracket-with 3rd | RD1=क्वार्टरफाइनल | RD2=सेमिफाइनल^† | RD3=फाइनल | RD4=तेस्रो स्थानका लागि प्लेअफ | seed-width=25px | team-width=170px | score-width=40px | RD1-seed1=A2 | RD1-team1={{cr|हङकङ}} | RD1-score1=१४३/८ | RD1-seed2=B3 | RD1-team2='''{{cr|नेपाल}}''' | RD1-score2='''१४४/५''' | RD1-seed3=B2 | RD1-team3={{cr|नेदरल्यान्ड}} | RD1-score3=१०७/९ | RD1-seed4=A3 | RD1-team4={{nowrap begin}}'''{{cr|युएई}}'''{{nowrap end}} | RD1-score4='''११७/८''' | RD2-seed1=B1 | RD2-team1={{cr|अफगानिस्तान}} | RD2-score1=९६/३ | RD2-seed2=B3 | RD2-team2={{cr|नेपाल}} | RD2-score2=९०/८ | RD2-seed3=A1 | RD2-team3='''{{cr|आयरल्यान्ड}}''' | RD2-score3='''१४७/८''' | RD2-seed4=A3 | RD2-team4={{nowrap begin}}{{cr|युएई}}{{nowrap end}} | RD2-score4=८५ | RD3-seed1=B1 | RD3-team1={{cr|अफगानिस्तान}} | RD3-score1=१५७ | RD3-seed2=A1 | RD3-team2='''{{cr|आयरल्यान्ड}}''' | RD3-score2='''२२५/७''' | RD3-seed3=B3 | RD3-team3='''{{cr|नेपाल}}''' | RD3-score3='''१३३/५''' | RD3-seed4=A3 | RD3-team4={{cr|युएई}} | RD3-score4=१३१/५ }} ^† सन् २०१४ को आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टीका लागि छनौट भएका टिमहरू ===नतिजाहरू=== {{hatnote|सबै समय [[युएईको प्रमाणिक समय]] ([[युटिसी+४:००]]) अनुसार हुन्।}} ;क्वार्टरफाइनल {{Limited overs matches | date = {{anchor|match63}} २७ नोभेम्बर | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|हङकङ}} |team2 = {{cr|नेपाल}} | score1 = १४३/८ (२० ओभर) | score2 = १४४/५ (२० ओभर) | runs1 = [[तन्विर अफ्जल]] २५ (१४) | wickets1 = [[जितेन्द्र मुखिया]] ३/३२ (४ ओभर) | runs2 = [[पारस खड्का]] ४६ (३९) | wickets2 = [[एजाज खान]] १/१४ (२ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = नेपालले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो | umpires = [[स्टिभ डेभिस]] (अस्ट्रेलिया) र [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) | motm = [[पारस खड्का]] (नेपाल) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660211.html स्कोरकार्ड] | result = नेपाल ५ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match60}} २७ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|युएई}} | team2 = {{cr|नेदरल्यान्ड}} | score1 = ११७/८ (२० ओभर) | score2 = १०७/९ (२० ओभर) | runs1 = [[खुर्राम खान]] ३२ (२४) | wickets1 = [[अहसान मलिक]] ४/१७ (४ ओभर) | runs2 = [[एरिक स्वार्जिन्स्की]] २३ (२२) | wickets2 = [[नासिर अजिज]] ३/२१ (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = युएईले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो | umpires = [[माइकल गघ]] (बेलायत) र [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) | motm = [[सदिप सिल्भा]] (युएई) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660217.html स्कोरकार्ड] | result = युएई १० विकेटले विजयी }} ;सेमिफाइनल {{Limited overs matches | date = {{anchor|match67}} २९ नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|नेपाल}} | team2 = {{cr|अफगानिस्तान}} | score1 = ९०/८ (२० ओभर) | score2 = ९६/३ (१४.२ ओभर) | runs1 = [[शरद भेष्वाकर|शरद भेसवाकर]] २७[[अविजित|*]] (२८) | wickets1 = [[समिन्नुल्लाह सेन्वारी]] ३/१९ (४ ओभर) | runs2 = [[नवरोज मङ्गल]] ४८ (३४) | wickets2 = [[अविनाश कर्ण]] २/१७ (३ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = अफगानिस्तानले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो। | umpires = [[एस रवी]] (भारत) र [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) | motm = [[समिन्नुल्लाह सेन्वारी]] (अफगानिस्तान) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660227.html स्कोरकार्ड] | result = अफगानिस्तान ७ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match69}} २९ नोभेम्बर | time = १८:०० | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|आयरल्यान्ड}} | team2 = {{cr|युएई}} | score1 = १४७/७ (२० ओभर) | score2 = ८५ (१७.४ ओभर) | runs1 = [[ट्रेन्ट जोन्स्टन]] ३५ (१८) | wickets1 = [[मन्जुला गुरुग]] ३/२१ (४ ओभर) | runs2 = [[अम्जद जावेद]] १९ (२४) | wickets2 = [[म्याक्स सोरेन्सेन]] ४/१५ (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = आयरल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो। | umpires = [[माइकल गघ]] (बेलायत) र [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) | motm = [[म्याक्स सोरेन्सेन]] (आयरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660231.html स्कोरकार्ड] | result = आयरल्यान्ड ६२ रनले विजयी }} ;फाइनल {{Limited overs matches | date = {{anchor|match71}} ३० नोभेम्बर | time = १४:०० | team1 = {{cr-rt|युएई}} | team2 = {{cr|नेपाल}} | score1 = १३१/५ (२० ओभर) | score2 = १३३/५ (१९.२ ओभर) | runs1 = [[अब्दुल सकुर]] २८ (३९) | wickets1 = [[वसन्त रेग्मी|बसन्त रेग्मी]] ४/१६ (४ ओभर) | runs2 = [[शरद भेष्वाकर|शरद भेसवाकर]] ४३[[अविजित|*]] (२९) | wickets2 = [[कामरान सजाद]] २/२२ (४ ओभर) | venue =[[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = नेपालले टस जितेर फिल्डिङ रोज्यो । | umpires = [[रान्मोर मार्टिनेज]] (श्रीलङ्का) र [[जोएल विल्सन]] (वेस्ट इन्डिज) | motm = [[समिन्नुल्लाह सेन्वारी]] (अफगानिस्तान) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660233.html स्कोरकार्ड] | round = तेस्रो स्थानका लागि प्लेअफ | result = नेपाल ५ विकेटले विजयी }} ---- {{Limited overs matches | date = {{anchor|match72}} ३० नोभेम्बर | time = १८:०० | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|आयरल्यान्ड}} | team2 = {{cr|अफगानिस्तान}} | score1 = २२५/७ (२० ओभर) | score2 = १५७ (१८.५ ओभर) | runs1 = [[पाउल स्टिर्लिङ]] ७६ (४३) | wickets1 = [[हम्जा होतक]] ३/३९ (४ ओभर) | runs2 = [[गुलाबदिन नैब]] ४३ (१९) | wickets2 = [[ट्रेन्ट जोन्स्टन]] ३/३४ (४ ओभर) | venue = [[सेख जायेद स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] | toss = आयरल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोज्यो. | umpires = [[माइकल गघ]] (बेलायत) र [[एस रवी]] (भारत) | motm = [[ट्रेन्ट जोन्स्टन]] (आयरल्यान्ड) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660235.html स्कोरकार्ड] | round = फाइनल | result = आयरल्यान्ड ६८ रनले विजयी | notes = [[जेम्स स्यनन]]ले अन्तर्राष्ट्रिय टि-ट्वान्टीमा डेब्यू (आयरल्यान्ड) }} ==अन्तिम नतिजा== {| class="wikitable" |- ! स्थान !! टिम |- style="background:#cfc" | style="text-align:center"| प्रथम | {{cr|आयरल्यान्ड}} |- style="background:#cfc" | style="text-align:center"| द्वितीय | {{cr|अफगानिस्तान}} |- style="background:#cfc" | style="text-align:center"| तृतीय | {{cr|नेपाल}} |- style="background:#cfc" | style="text-align:center"| चौथा | {{cr|युएई}} |- style="background:#cfc" | style="text-align:center"| पाँचौं |{{cr|नेदरल्यान्ड}} |- style="background:#cfc" | style="text-align:center"| छैठौं |{{cr|हङकङ}} |- | style="text-align:center"| सातौँ |{{cr|स्कटल्यान्ड}} |- | style="text-align:center"| आठौँ |{{cr|पपुवा न्युगिनी}} |- | style="text-align:center"| नवौँ |{{cr|इटाली}} |- | style="text-align:center"| दसौं |{{cr|नामिबिया}} |- | style="text-align:center"| ११औं |{{cr|केन्या}} |- | style="text-align:center"| १२औं |{{cr|क्यानडा}} |- | style="text-align:center"| १३औं |{{cr| युगान्डा}} |- | style="text-align:center"| १४औं |{{cr|बर्मुडा}} |- | style="text-align:center"| १५औं |{{cr|अमेरिका}} |- | style="text-align:center"| १६औं |{{cr|डेनमार्क}} |} {{colorbox|#cfc}} २०१४ को आइसिसी वर्ल्ड टि-ट्वान्टीका लागि छनौट भएका टिमहरू। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:क्रिकेट]] e9nzv26g8ou240ab02wc7ls2pizx6s0 0 69414 1357691 1330732 2026-06-03T10:26:53Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357691 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = एरिक बेजिग |image = <!-- Eric Betzig.jpg --> |caption = |birth_name =रोबर्ट एरिक बेजिग<ref>http://caltechcampuspubs.library.caltech.edu/2491/1/June_10,_1983.pdf</ref> |birth_date = {{Birth date and age|1960|1|13|mf=y}} |birth_place = [[मिसिगन|मिचिगन]], संयुक्त राज्य अमेरिका |death_date = |death_place = |fields = [[व्यावहारिक भौतिक शास्त्र]] |workplaces = [[हावर्ड ह्युजेस मेडिकल इन्स्टिच्युट]] |alma_mater = [[क्यालिफोर्निया इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी]]<br>[[कार्नेल विश्वविद्यालय]] |doctoral_advisor = |thesis_title = सूक्ष्मदर्शि |thesis_url = |thesis_year = १९८८ |doctoral_students = |occupation = भौतिक वैज्ञानिक |years_active = |employer = [[जेनेलिया फार्म रिसर्च क्याम्पस]] |organization = [[हावर्ड ह्युजेस मेडिकल इन्स्टिच्युट]] |known_for = नानोस्कोपी, फ्लोरेसेन्स माइक्रोस्कोपी |notable_works = |influences = |spouse = |children = |awards = {{nowrap|[[रसायन शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार]] (२०१४)}} |website = [http://www.hhmi.org/scientists/eric-betzig एरिक बेजिग, पीएचडी] }} '''रोबर्ट एरिक बेजिग''' (जन्म १३ जनवरी १९६०) अमेरिकी भौतिक वैज्ञानिक हुन् र अमेरिकाको भर्जिनिया स्थित [[जेनेलिया फार्म रिसर्च क्याम्पस]]मा कार्यरत छन् ।<ref name="hhmi">{{cite web |url=http://www.hhmi.org/scientists/eric-betzig |title=Eric Betzig, PhD |trans_title=एरिक बेजिग, पीएचडी |work=एचएचएमआई डट ओर्ग |publisher=हावर्ड ह्यूजेस मेडिकल इन्स्टिच्युट |accessdate=९ अक्टोबर २०१४ |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> उनलाई २०१४ मा "नानोस्केल सुक्ष्मदर्शक यन्त्र अर्थात् नानोस्कोप" विकाश कार्यको लागि उनलाई [[स्टिफन हेल]] र [[विलियम मर्नर]] संगै [[रसायन शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार]] ले सम्मानित गरिएको हो ।<ref name="nobel">{{cite news |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2014/press.html |title=The Nobel Prize in Chemistry 2014 |trans_title= रसायनशास्त्रमा २०१४ नोबेल पुरस्कार |work=नोबेलप्राइज डट ओर्ग |publisher=नोबेल मीडिया |accessdate=९ अक्टोबर २०१४ |language=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref name="नोबेल">{{cite web |url=http://nagariknews.com/world/story/25897/25897.html |title=सुक्ष्मकण हेर्नसक्ने ‘नानोस्कोप' का लागि नोबेल पुरस्कार |publisher=नागरिक न्यूज |date=८ अक्टोबर २०१४}}</ref> [[File:GFP Superresolution Christoph Cremer.JPG|thumb|300px|GFP Superresolution Christoph Cremer.JPG |दोहोरो रंग स्थानीयकरण माइक्रोस्कोपीबाट लिइएको प्रोटिनको चित्र]] ==प्रारम्भिक जीवनी== ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{२०१४ नोबेल पुरस्कार विजेताहरू}} [[श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता]] [[श्रेणी:रसायन शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार विजेता]] [[श्रेणी:सन् १९६० मा जन्म]] s82m3gasjc1ll3lofl9o38cbw4iwn29 0 71205 1357557 1335942 2026-06-03T09:06:37Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357557 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament main | name = पुरुष टि२० विश्वकप | image = Men's T20 World Cup logo (since 2024).svg | imagesize = | caption = | administrator = [[अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद्|आइसिसी]] | cricket format = [[ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय|टि-ट्वान्टी]] | tournament format = [[राउन्ड रोबिन]], सुपर ८ तथा सेमी-फाइनल तथा फाइनलबाट नतिजा | first = [[२००७ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी२०|२००७]] {{Flag|दक्षिण अफ्रिका}} | last = [[२०२४ आइसिसी पुरुष टि२० विश्वकप|२०२४]] {{Flag|अमेरिका}} <br> {{flag|वेस्ट इन्डिज}} | next = [[२०२६ आइसिसी पुरुष टि२० विश्वकप|२०२६]] {{Flag|भारत}} <br> {{flag|श्रीलङ्का}} | current = | participants = १६ | champions = {{cr|IND}} (दोस्रो उपाधि) | most successful = {{ubl|{{cr|ENG}}|{{cr|IND}}|{{cr|WIN}}|(प्रत्येकको २ उपाधि)}} | most runs = {{Flag icon|India}} [[विराट कोहली]] (१,२९२) <ref name="stats3000.cricinfo.com">[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy Records - ICC World Twenty20 - Most Runs] Cricinfo</ref> | most wickets = {{Flag icon|Bangladesh}} [[साकिब आल हासान]] (५०) <ref name="stats5000000.cricinfo.com">[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy Records - ICC World Twenty20 - Most Wickets in a career] Cricinfo</ref> | website = {{URL|https://www.t20worldcup.com|t20worldcup.com}} | current = | editions = * [[२००७ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी२०|२००७]] * [[२००९ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी-ट्वान्टी|२००९]] * [[२०१० आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी-ट्वान्टी|२०१०]] * [[२०१२ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी-ट्वान्टी|२०१२]] * [[२०१४ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी२०|२०१४]] * ''[[२०१६ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी-ट्वान्टी|२०१६]]'' * ''[[२०२१ आइसिसी पुरुष टि२० विश्वकप|२०२१]]'' * ''[[२०२२ आइसिसी पुरुष टि२० विश्वकप|२०२२]]'' * ''[[२०२४ आइसिसी पुरुष टि२० विश्वकप|२०२४]]'' * ''[[२०२६ आइसिसी पुरुष टि२० विश्वकप|२०२६]]'' }} '''आइसिसी पुरुष टि२० विश्वकप''' पहिले '''आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी२०'''को नामले चिनिने [[ट्वान्टी२०]] क्रिकेट प्रारूपको एक दुईवर्षे क्रिकेट विश्वकप प्रतियोगिता हो। यो क्रिकेट प्रतियोगिता [[अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद्|आइसिसी]]द्वारा आयोजना गर्ने गरिन्छ जसमा पछिल्लो [[२०२४ आइसिसी पुरुष टि२० विश्वकप|टि२० विश्वकप]]मा २० वटा राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीले प्रतिस्पर्धा गरेका थिए। यो प्रतियोगिताको सुरुवात सन् [[२००७ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी२०|२००७]]मा [[दक्षिण अफ्रिका]]मा भएको थियो जसमा [[भारत]]ले फाइनलमा [[पाकिस्तान]]लाई ५ रनले हराएर पहिलो आइसिसी वर्ल्ड टि -ट्वान्टी जित्न सफल भएको थियो। ==प्रतियोगिताको स्वरूप== एउटा समूह अन्तर्गत (समूह चरण तथा सुपर ८ दुवै चरणमा), दुवै समूहमा रहेका टिमको अङ्कलाई निम्न आधारले छुट्याइनेछ <ref>[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf Final WorldTwenty20 Playing conditions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911035806/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf |date=2008-09-11 }}, from ICC World Twenty20 homepage, retrieved 12 September 2007</ref> # अधिकतम अङ्क भएमा # बराबरीको अवस्थामा , अधिकतम जित सङ्ख्या # यदि अझै पनि बराबर रहेको अवस्थामा, अधिकतम नेट रन रेट # यदि अझै पनि बराबर रहेको अवस्थामा, न्युनतम बलिंग स्ट्राइक रेट # यदि अझै पनि बराबर रहेको अवस्थामा, हेड टु हेड मा निर्णय ==छनौट प्रक्रिया== टेस्ट खेल्ने क्रिकेट राष्ट्र यस प्रतियोगिताको लागि स्वत: छनौट हुन्छन भने बाँकी रहेको टिमको स्थान आइसीसीको छनौट प्रतियोगिताबाट स्थान पक्का गर्छन। सन् [[२००७ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी२०|२००७ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी-ट्वान्टी]]मा भने [[विश्व क्रिकेट लिग]],टेस्ट नखेल्ने राष्ट्रहरू सम्मलित ५० ओभरको प्रतियोगिताबाट टिमलाई छानिएको थियो। दुईवटा फाइनलिस्ट टोली [[केन्या]] तथा [[स्कटल्यान्ड|स्कटल्यान्ड]]लाई सन् २००७ को प्रतियोगिताको लागि चयन गरिएको थियो। त्यसपछिका प्रतियोगितामा भने [[वर्ल्ड ट्वान्टी-ट्वान्टी छनौट]] प्रतियोगिताबाट टिमलाई छानिने गरेको छ। त्यसपछि [[अफगानिस्तान]] (२०१०,२०१२), [[गणतन्त्र आयरल्यान्ड|आयरल्यान्ड]] (२००९,२०१०,२०१२), [[नेदरल्यान्ड]] (२००९) तथा [[स्कटल्यान्ड|स्कटल्यान्ड]] (२००९) मा छानिएका छन्। ==आयोजक== यसका आयोजक [[अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद्|आइसिसी]] हो। ==परिणाम== {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 100%; text-align: center;" |- !rowspan=2 width=5%|वर्ष !rowspan=2 width=15%|आयोजक राष्ट्र(हरू) !rowspan=2 width=15%|फाइनल खेलिएको स्थान !colspan=3|फाइनल |- !width=18%|विजेता !width=22%|परिणाम !width=22%|उप विजेता |-style="background:#def" |२००७<br />''[[२००७ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी२०|विवरण]]'' |{{Flag|दक्षिण अफ्रिका}} |[[वान्डररर्स स्टेडियम]], [[जोहानेसबर्ग]] |{{cr|India}}<br /><small>१५७/५ (२० ओभर)</small> |'''भारत ५ रनले विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/twenty20wc/engine/current/match/287879.html स्कोरकार्ड] |{{cr|Pakistan}}<br /><small>१५२ अल आउट (१९.४ ओभर)</small> |- |२००९<br />''[[२००९ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी२०|विवरण]]'' |{{Flag|संयुक्त अधिराज्य}} |[[लर्ड्स क्रिकेट ग्राउन्ड]], [[लन्डन]] |{{cr|Pakistan}}<br /><small>१३९/२ (१८.४ ओभर)</small> |'''पाकिस्तान ८ विकेटले विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/wt202009/engine/current/match/356017.html स्कोरकार्ड] |{{cr|Sri Lanka}}<br /><small>१३८/६ (२० ओभर)</small> |-style="background:#def" |२०१०<br />''[[२०१० आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी२०|विवरण]]'' |{{Flag|वेस्ट इन्डिज}} |[[केनसीङ्गटन ओभल]], [[बार्बडोस]] |{{cr|England}}<br /><small>१४८/३ (१७ ओभर)</small> |'''इङ्ल्यान्ड ७ विकेटले विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/world-twenty20-2010/engine/current/match/412703.html स्कोरकार्ड] |{{cr|Australia}}<br /><small>१४७/६ (२० ओभर)</small> |- |२०१२<br />''[[२०१२ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी-ट्वान्टी|विवरण]]'' |{{Flag|श्रीलङ्का}} |[[आर प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलम्बो]] |{{cr|West Indies}}<br /><small>१३७/६ (२० ओभर)</small> |'''वेस्टइन्डिज ४ विकेटले विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/current/match/533298.html स्कोरकार्ड] |{{cr|Sri Lanka}}<br /><small>१०१ अल आउट (१८.४ ओभर)</small> |-style="background:#def" |२०१४<br />''[[२०१४ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी२०|विवरण]]'' |{{Flag|बङ्गलादेश}} |[[शेर-ए-बङ्गला राष्ट्रिय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] |{{cr|Sri Lanka}}<br /><small>१३४/४ (१७.५ ओभर)</small> |'''श्रीलङ्का ६ विकेटले विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2014/engine/match/682965.html स्कोरकार्ड] |{{cr|India}}<br /><small>१३०/४ (२० ओभर)</small> |- |२०१६<br />''[[२०१६ आइसिसी वर्ल्ड ट्वान्टी-ट्वान्टी|विवरण]]'' |{{Flag|भारत}} | [[एडेन गार्डेन]], [[कोलकाता]] | | | | |-style="background:#def" |२०२०<br />''[[२०२१ आइसिसी पुरुष टि२० विश्वकप|विवरण]]'' | {{flag|अस्ट्रेलिया}} | | | | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|ICC World Twenty20}} [[श्रेणी:क्रिकेट प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:आइसिसी पुरुष टि२० विश्वकप]] [[श्रेणी:आइसिसी क्रिकेट प्रतियोगिताहरू]] jifvhg2u0qm6xx8aqz2803n8cn1lkrz 0 73047 1357463 1348288 2026-06-03T07:55:04Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357463 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धर्मका एक महान् ऋषि}} {{Infobox Hindu leader | name = अङ्गिरा | native_name = | image = File:Angiras.jpg | alt = अङ्गिरा | caption = अङ्गिरा ऋषिको १८ औं शताब्दीको एक चित्र | religion = [[ऐतिहासिक वैदिक धर्म]] | spouse = सुरूपा, स्मृति | parents = [[ब्रह्मा]] वा [[अग्नि]] (पिता; [[पुराण|पौराणिक]] ग्रन्थहरूका अनुसार) | children = उचथ्य, [[बृहस्पति ग्रह|बृहस्पति]] र अन्य सन्तानहरू<ref name="Dalal2010p29" /> }} '''अङ्गिरस''' हिन्दु धर्मका एक वैदिक [[ऋषि]] थिए। उनलाई ''[[ऋग्वेद]]'' मा दिव्य ज्ञानको शिक्षक, मानिस र देवताहरू बीचको मध्यस्थकर्ता, साथै अन्य भजनहरूमा प्रथम [[अग्नि]]-देवताको रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref name="Dalal2010p29">{{cite book|author=Roshen Dalal|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC|year=2010|publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-341421-6|pages=29–30}}</ref><ref name="Williams2008p55">{{cite book|author=George M. Williams|title=Handbook of Hindu Mythology|url=https://books.google.com/books?id=N7LOZfwCDpEC&pg=PA55|year=2008|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-533261-2|pages=55–56}}</ref> केही ग्रन्थहरूमा उनलाई सात महान् ऋषिहरू अर्थात् ''[[सप्तर्षि|सप्तऋषि]]'' मध्ये एक मानिन्छ, तर अन्य ग्रन्थहरूमा उनको नाम उल्लेख भए पनि सात ऋषिहरूको सूचीमा गणना गरिएको छैन।<ref>{{cite book|author=John Brough|title=The Early Brahmanical System of Gotra and Pravara: A Translation of the Gotra-Pravara-Manjari of Purusottama-Pandita |url=https://books.google.com/books?id=QZhtAAAAQBAJ&pg=PA66| year=2013| publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-62398-9|page=66}}</ref> ''अथर्ववेद'' का केही पाण्डुलिपिहरूमा यो ग्रन्थलाई "अथर्वाङ्गिरस" भनिएको छ, जुन ऋषि [[अथर्वा]] र अङ्गिराको संयुक्त नाम हो।<ref>{{cite book|author=Maurice Bloomfield|author-link=Maurice Bloomfield| title= Atharvaveda| url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.180555|year=1899|publisher=K.J. Trübner|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.180555/page/n11 7]–11}}</ref><ref>{{cite book|author1=Moriz Winternitz|author-link1=Moriz Winternitz|author2=V. Srinivasa Sarma|title=A History of Indian Literature|url=https://books.google.com/books?id=JRfuJFRV_O8C&pg=PA109|year=1996|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0264-3|pages=109–111}}</ref> अङ्गिराका शिष्य वा वंशजहरूलाई "आङ्गिरस" भनिन्छ,<ref name="Dalal2010p29"/><ref name=Wilkins/> र उनीहरूलाई ''ऋग्वेद'' को पहिलो, दोस्रो, पाँचौं, आठौँ, नवौँ र दसौँ मण्डलका केही सूक्तहरूका रचनाकार मानिन्छ।<ref name=jamisonangiras>{{cite book|author1=Stephanie Jamison|author2=Joel Brereton|title=The Rigveda: 3-Volume Set|url=https://books.google.com/books?id=fgzVAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-972078-1|pages=1673, 1675, 1679, 1684, 1689–1693}}</ref> ऋग्वेदको रचना कालसम्ममा अङ्गिराहरूको कुल एक पुरानो ऋषि वंश भइसकेको थियो र उनीहरूले धेरै महत्त्वपूर्ण घटनाहरूमा भाग लिएको उल्लेख गरिएको छ।<ref name=":0">{{cite encyclopedia|title= Ṛṣis|encyclopedia= Brill’s Encyclopedia of Hinduism Online|year= 2012|last= Witzel|first= Michael|publisher= Brill}}</ref> == ग्रन्थहरू == मुख्यतया पहिलो र आठौँ मण्डल सहित [[ऋग्वेद]]का धेरै सूक्तहरूले आङ्गिरसहरूलाई उनीहरूको रचनाकारको रूपमा श्रेय दिन्छन्,<ref name=jamisonangiras/> ।<ref name=":0" /> विभिन्न आङ्गिरस उप-वंशहरू, जसमा शुनहोत्र, गौतम र भारद्वाजहरू समावेश छन्, उनीहरूले क्रमशः दोस्रो, चौथो र छैटौं मण्डलहरूको रचना गरेका थिए।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last=Mahadevan|first=Thennilapuram P.|date=2011|title=The Ṛṣi index of the Vedic Anukramaṇī system and the Pravara lists: Toward a Pre-history of the Brahmans|url=https://crossasia-journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/ejvs/article/view/320/309|journal=Electronic Journal of Vedic Studies|volume=18|pages=137|access-date=24 June 2021|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204132/https://crossasia-journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/ejvs/article/view/320/309|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204132/https://crossasia-journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/ejvs/article/view/320/309 |date=24 June 2021 }}</ref> लेखकको रूपमा श्रेय दिनु बाहेक, वैदिक ग्रन्थहरूले अङ्गिरा ऋषिलाई अग्नि पुजारी वा गायक जस्ता विभिन्न भूमिकामा उल्लेख गरेका छन्। उदाहरणका लागि, ''ऋग्वेद'' को ३.३१ सूक्तले उनलाई एक गायकको रूपमा सम्बोधन गर्दछ: {{Quote| <poem> सबैभन्दा प्रेरित व्यक्ति आए, मित्रतापूर्ण व्यवहार अपनाउँदै, ढुङ्गाले फल पकायो (त्यसको लागि) जसले दयालु कार्य गर्दछ, ती युवा नायकले युवाहरूसँगै (आफ्नो लक्ष्य) प्राप्त गरे, युद्धको मनोवृत्ति अपनाउँदै, र यहाँ तुरुन्तै, गायन गरिरहेका अङ्गिरा देखा परे। </poem> |''ऋग्वेद ३.३१.७''|अनुवादक: तात्याना जे. एलिजारेनकोभा<ref>{{cite book|author=Tatyana J. Elizarenkova|title=Language and Style of the Vedic Rsis|url=https://books.google.com/books?id=j-B0Y-IwTQAC|year=1995|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-1668-6|page=238}}</ref>}} [[अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय]]का संस्कृत र इन्डोलोजीका प्राध्यापक [[म्याक्स मुलर]]का अनुसार—वैदिक साहित्यमा अङ्गिरा ऋषि र बहुवचन शब्द 'आङ्गिरस' फरक हुन्, र यी शब्दहरूले फरक व्यक्तिहरूलाई जनाउँछन्। मुलरका अनुसार, अङ्गिरा ऋषि ''[[अथर्ववेद]]'' मा उल्लेखित 'आङ्गिरस' भनिने जादुगरहरूको समूहभन्दा फरक हुन्। साथै, वैदिक ऋषि ती दिव्य प्राणीहरूको वर्गभन्दा पनि फरक हुन् जसलाई वैदिक ग्रन्थहरूमा 'आङ्गिरस' भनिएको छ र "कोइला (अङ्गार) बाट उत्पन्न" भएको वर्णन गरिएको छ।<ref>{{cite book|author=F. Max Muller|title=The Sacred Books of the East: Index, Volume 50|url=https://books.google.com/books?id=c8SRAgAAQBAJ&pg=PA46|year=2004|publisher=Routledge|isbn=1-135-79045-0|pages=45–46}}</ref> बौद्ध पालि ग्रन्थहरू जस्तै ''[[दिघ निकाय]]'' को तेविज्जा सुत्तमा बुद्ध र उनका समयका वैदिक विद्वानहरू बीचको छलफलको वर्णन गरिएको छ। [[बुद्ध]]ले दस ऋषिको नाम लिँदै उनीहरूलाई "प्राचीन ऋषि" र प्राचीन श्लोकहरूको निर्माता भनेका छन् जुन श्लोकहरू सङ्कलन गरिएका थिए र उनको युगमा जप गरिन्थ्यो; र ती दस ऋषिहरू मध्ये अङ्गिरा पनि एक हुन्।<ref name=walshe188f>{{cite book|author=Maurice Walshe|title=The Long Discourses of the Buddha: A Translation of the Digha Nikaya |url=https://books.google.com/books?id=Uj86AwAAQBAJ |year=2005|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-86171-979-2|pages=188–189}}</ref>{{refn|group=note|बुद्धले वैदिक श्लोकका "प्राचीन ऋषिहरू" को रूपमा यिनीहरूको नाम लिनुभएको छ: "अट्ठक (अष्टावक्र वा अत्रि), वामक, वामदेव, वेस्सामित्त (विश्वामित्र), यमतग्गी, अङ्गिरस, भरद्वाज, वासेट्ठ (वशिष्ठ), कस्सप (कश्यप) र भगु (भृगु)"।<ref name=walshe188f/>}} == पुराणहरूमा जीवनी == आङ्गिरस नाम पौराणिक कालका धेरै व्यक्तिहरूको लागि सामान्य रूपमा प्रयोग गरिएको पाइन्छ। यसबाहेक, वैदिक ऋषि अङ्गिरा मध्यकालीन हिन्दु ग्रन्थहरूमा विरोधाभासपूर्ण भूमिकाहरूका साथै उनको जन्म, विवाह र जीवनीका धेरै फरक संस्करणहरूमा देखा पर्दछन्।<ref name="Williams2008p55"/> केही ग्रन्थहरूमा उनलाई [[ब्रह्मा]]को पुत्र भनिएको छ भने अन्यमा उनलाई धेरै [[प्रजापति]]हरू मध्ये एक मानिएको छ। पौराणिक कथाहरू अनुसार, उनका एक, दुई वा चार जना पत्नीहरू थिए।<ref name="Williams2008p55"/> एउटा किंवदन्ती अनुसार, उनकी पत्नीको नाम सुरूपा थियो र उनका छोराहरू उचथ्य, संवर्तन र बृहस्पति थिए।<ref>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/67 67]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> अन्य विवरणहरूका अनुसार उनले दक्षकी छोरी स्मृतिसँग विवाह गरेका थिए र पछि स्वधासँग विवाह गरेका थिए।<ref name=Wilkins>{{cite book|title=Hindu Mythology|last=Wilkins|first=W.J.|pages=369–70|publisher=D.K. Printworld (P) Limited|location=New Delhi|isbn=81-246-0234-4|year=2003}}</ref> अझै अर्को पौराणिक विवरण अनुसार, उनले शुभासँग विवाह गरेका थिए र उनीहरूका सात छोरीहरू थिए जसको नाम "अग्नि" का विभिन्न पक्षहरूबाट राखिएको थियो, साथै उनको एक छोरा [[बृहस्पति ग्रह|बृहस्पति]] थिए।<ref name="Dalal2010p29"/> केही किंवदन्तीहरूमा ऋषि बृहस्पतिलाई मात्र उनको छोराको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।<ref name="Williams2008p55"/> == टिप्पणीहरू == <references group="note"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://www.jstor.org/stable/25208880 ऋग्वेदको प्रथम मण्डल], फ्रेडरिक पिनकट (अङ्गिराको बारेमा छलफल हेर्नुहोस्) {{Rishis of Hindu mythology}} {{हिन्दु धर्म}} [[श्रेणी:ब्राह्मण गोत्रहरू]] [[श्रेणी:ऋषिहरू]] [[श्रेणी:प्रजापतिहरू]] s9gpbmwoz7miehdowh02g04xuh47jnv 0 73321 1357458 1341409 2026-06-03T07:50:55Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357458 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|वैदिक ऋषि}} {{Infobox religious biography | name = अगस्त्य | image = AgasthiyarG.jpg | alt = | caption = अगस्त्य ऋषि | title = [[सिद्धर]] | religion = [[हिन्दु धर्म]] | spouse = [[लोपामुद्रा]] | children = दृढस्यु | parents = [[मित्र (देवता)|मित्र]]-[[वरुण]] (पिता) र [[उर्वशी]] (माता) वा [[पुलस्त्य]] (पिता) र हविर्भू (माता)<ref>{{cite web | url=https://www.wisdomlib.org/definition/agastya#purana | title=Agastya, Āgastya: 32 definitions | date=15 June 2012 }}</ref> }} '''अगस्त्य''' [[हिन्दु धर्म]]का एक अत्यन्त पूजनीय [[भारत|भारतीय]] ऋषि थिए।<ref name="Doniger1981p167">{{cite book |author=Wendy Doniger |title=The Rig Veda: An Anthology | year=1981| publisher=Penguin Books| isbn=978-0-14-044402-5| pages=167–168}}</ref> भारतीय परम्परामा, उनी एक प्रसिद्ध तपस्वी र [[भारतीय उपमहाद्वीप]]का विभिन्न भाषाहरूका प्रभावशाली विद्वान मानिन्छन्। केही परम्पराहरूमा उनलाई [[चिरञ्जीवि|चिरञ्जीवी]] पनि मानिन्छ। उनी र उनकी पत्नी [[लोपामुद्रा]] [[ऋग्वेद]]को सूक्त १.१६५ देखि १.१९१ र अन्य [[वैदिक साहित्य]]का प्रसिद्ध लेखक हुन्।<ref name="Doniger1981p167"/>{{sfn|Weiss|2009|pp=49–51}}{{sfn|Dalal|2010|pp=7–8}} अगस्त्यलाई [[सिद्ध चिकित्सा]] पद्धतिका पिता मानिन्छ। उनी [[रामायण]] र [[महाभारत]] लगायत धेरै [[इतिहास]] र [[पुराण]]हरूमा देखा पर्दछन्।{{sfn|Dalal|2010|pp=7–8}}{{sfn|Buck|2000|pp=138–139}} उनी वैदिक ग्रन्थहरूमा उल्लेखित सात सबैभन्दा पूजनीय ऋषिहरू ([[सप्तर्षि|सप्तऋषि]]) मध्ये एक हुन्।{{sfn|Hiltebeitel|2011|pp=285–286}} [[शैव सम्प्रदाय|शैव]] परम्परामा उनलाई तमिल [[सिद्धर]]को रूपमा सम्मान गरिन्छ, जसले पुरानो तमिल भाषाको प्रारम्भिक व्याकरण '''अगत्तियम''' को रचना गरेका थिए। दक्षिण भारत र श्रीलङ्काका शैव केन्द्रहरूमा चिकित्सा र आध्यात्मिकताको विकासमा उनले अग्रगामी भूमिका खेलेका थिए। उनलाई [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]] र [[वैष्णव सम्प्रदाय|वैष्णव]] साहित्यमा पनि श्रद्धापूर्वक हेरिन्छ।{{sfn|Rocher|1986|pp=166–167, 212–213, 233}} दक्षिण एसिया र दक्षिण-पूर्वी एसियाका (जस्तै इन्डोनेसियाको जाभाका मध्यकालीन शैव मन्दिरहरू) प्राचीन मूर्ति र कलाकृतिहरूमा फेला पर्ने भारतीय ऋषिहरूमध्ये उनी एक हुन्। उनी प्राचीन जाभाली भाषाको ग्रन्थ 'अगस्त्यपर्व' का मुख्य पात्र र [[गुरु]] हुन्।{{sfn|Gonda|1975|pp=12–14}}{{sfn|Rocher|1986|p=78}} अगस्त्यलाई ''[[वराह पुराण]]'' मा पाइने 'अगस्त्य गीता', ''[[स्कन्द पुराण]]''मा समाहित 'अगस्त्य संहिता', र 'द्वैध-निर्णय तन्त्र' ग्रन्थ सहित परम्परागत रूपमा धेरै संस्कृत ग्रन्थहरूको रचयिता मानिन्छ। उनको पौराणिक उत्पत्तिका आधारमा उनलाई '''मान''', '''कलसज''', '''कुम्भज''', '''कुम्भयोनि''' र '''मैत्रावरुणी''' नामले पनि चिनिन्छ। == व्युत्पत्ति र नामकरण == [[File:MET 1993 387 2 357588.jpg|thumb|बसिरहेको मुद्रामा ऋषि अगस्त्य। यो मूर्ति कम्बोडियाको [[खमेर साम्राज्य|अङ्कोर काल]] (करिब सन् ९७५) को हो।]] "अगस्त्य" शब्दको व्युत्पत्तिको बारेमा धेरै फरक सिद्धान्तहरू सुझाव गरिएका छन्। एउटा सिद्धान्त अनुसार, यसको मूल ''अज्'' वा ''अञ्ज्'' हो, जसको अर्थ "चम्किलो वा प्रकाशमान" हुन्छ। यसले अगस्त्यलाई अँध्यारोमा "चम्काउने व्यक्ति" को रूपमा जोड्दछ। परम्परागत रूपमा, भारतीय उपमहाद्वीपको आकाशमा सिरियस पछिको दोस्रो सबैभन्दा चम्किलो तारा [[अगस्ति तारा]] को भारतीय नाम पनि अगस्त्य नै हो।{{sfn|Hiltebeitel|2011|p=407}} तेस्रो सिद्धान्तले यसलाई भारोपेली मूलसँग जोड्दछ; जसमा इरानी शब्द ''गस्त''को अर्थ "पाप वा अशुद्ध" हुन्छ, र ''अ-गस्त''को अर्थ "पाप नभएको वा शुद्ध" हुन्छ।<ref>Edwin Bryant and Laurie Patton (2005), The Indo-Aryan Controversy, Routledge, {{ISBN|0-700-71462-6}}, pages 252–253</ref> चौथो सिद्धान्त, जो ''रामायण'' को श्लोक २.११ मा आधारित लोक-व्युत्पत्तिमा आधारित छ, त्यस अनुसार अगस्त्य शब्द ''अग'' (अचल वा पर्वत) र ''गम्'' (गति वा सार्नु) बाट बनेको हो। यी दुई मूल मिलेर "पर्वतलाई सार्ने" वा "अचललाई चलायमान बनाउने व्यक्ति" भन्ने अर्थ लाग्छ।{{sfn|Daniélou|1991|pp=322–323}} यो शब्दलाई '''अगस्ति''' र '''अगथियार''' पनि लेखिन्छ।{{sfn|Shulman|2016|pp=17,25-30}}<ref name="Indian History">{{citation |title=Indian History |date=December 2006 |publisher=Tata McGraw-Hill |page=240 |isbn=9780070635777}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons category|Agastya|अगस्त्य}} {{कमन्सश्रेणी|Agastya|अगस्त्य}} [[श्रेणी:ऋषिहरू]] [[श्रेणी:तमिल कविहरू]] [[श्रेणी:रामायणका ऋषिहरू]] 03vjryqwjydhm5slszpvuakbyi5hg37 0 74761 1357517 1137265 2026-06-03T08:30:56Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357517 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Geobox |Desert |name = अरबी मरुभूमि |native_name = अस-सहरा अल-अरबीया |other_name = |category = मरुभूमि |image = Arabian Desert.png|300px |image_caption = भूउपग्रहबाट लिएको अरबी मरुभूमिको तस्विर |image_size = |official_name = |etymology = |motto = |nickname = |flag = |symbol = |country = {{flag|जार्डन}}<br />{{flag|इराक}}<br />{{flag|कुवेत}}<br />{{flag|ओमान}}<br />{{flag|कतार}}<br />{{flag|सउदी अरब}}<br />{{flag|संयुक्त अरब अमीरात}}<br />{{flag|यमन}} |state_type = |state = |state1 = |state2 = |state3 = |state4 = |state5 = |state6 = |region_type = |region = |district1 = |district2 = |district3 = |municipality = |parent = |range = |coordinates = |border = |part = |city = |landmark = अल्-नफुद<br />अल-सबअतेन टीले<br />अल-वहीबाह टीले<br />रुब अल-खाली |building = |river = |highest = अल-नबी शुएब पहाड {{convert|12336|ft|abbr=on}} |highest_location = | highest_region = |highest_state = सउदी अरब |highest_elevation_imperial = |highest_lat_d=18 |highest_lat_m=16 |highest_lat_s=2 |highest_lat_NS=N |highest_long_d=42 |highest_long_m=22 |highest_long_s=5 |highest_long_EW=E |lowest = |lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = |lowest_elevation_imperial = |lowest_lat_d= |lowest_lat_m= |lowest_lat_s= |lowest_lat_NS= |lowest_long_d= |lowest_long_m= |lowest_long_s= |lowest_long_EW= |length=2100 |length_orientation=पूर्व-पश्चिम |width=1100 |width_orientation=उत्तर-दक्षिण |area = 2330000 |area_land = |area_water = |area_urban = |area_metro = |population = | population_date = |population_urban = |population_metro = |population_density = |population_density_urban = |population_density_metro = |geology = |orogeny = |period = |biome = मरुभूमि |plant = |animal = |author = |style = |material = |free = |free_type = |map = Arabian Desert.jpg|map_caption = नासाको भूउपग्रहबाट अरबी मरुभूमिको नक्शा|map_background = |map_locator = |commons = |statistics = |website = |footnotes = }} '''अरबी मरुभूमि''' (<small>[[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: Arabian Desert; [[अरबी भाषा|अरबी]]: {{Nastaliq|ur|الصحراء العربية}}, अस-सहरा अल-अरबीया</small>) पश्चिमी [[एसिया]]मा स्थित एक विशाल [[मरुभूमि]] हो। यो दक्षिणमा [[यमन]]देखि लिएर उत्तरमा [[फारस को खाडी]] सम्म र पूर्वमा [[ओमान]]देखि लिएर पश्चिममा [[जोर्डन]] र [[इराक]] सम्म फैलिएको छ । यो संसारको चौथो सबैभन्दा ठुलो मरुभूमि हो । {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Arabian Desert}} [[श्रेणी:मरुभूमिहरू]] l3c3jrdzrmd1zn6ggg00gfzh0tj0ayu 0 75125 1357480 1341335 2026-06-03T08:03:42Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357480 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धर्ममा ऋषि अत्रिकी पत्नी}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | name = अनसूया | parents = देवहूति (माता) <br /> [[कर्दम]] (पिता) | children = [[दत्तात्रय|दत्तात्रेय]] <br /> [[चन्द्र]] <br /> [[दुर्वासा]] <br /> शुभत्रेयी ([[ब्रह्म पुराण]]) | spouse = [[अत्रि ऋषि|अत्रि]] | image = [[File:Shri Datt Janam.jpg|250px]] | caption = अनसूया [[त्रिदेवी]]लाई त्रिदेवहरू शिशुमा परिणत भएको कुरा बताउँदै। [[राजा रवि वर्मा]] प्रेसको यो चित्रमा त्रिदेवहरू मिलेर अनसूयाका तीन टाउको भएका छोरा [[दत्तात्रय|दत्तात्रेय]] बनेको कथाको एउटा संस्करण चित्रण गरिएको छ। | texts = [[रामायण]], [[पुराण]] }} '''अनसूया''' ({{Langx|sa|अनसूया|lit=ईर्ष्या र द्वेषबाट मुक्त}}) हिन्दु धर्ममा एक तपस्विनी र [[ऋषि]] [[अत्रि ऋषि|अत्रि]]की पत्नी हुन्। हिन्दु ग्रन्थहरूका अनुसार उनी देवहूति र [[प्रजापति]] [[कर्दम]]की पुत्री हुन्। ''[[रामायण]]''मा उनी आफ्नो पतिसँग [[चित्रकुट, मध्य प्रदेश|चित्रकुट]] जङ्गलको दक्षिणी सिमानामा रहेको एउटा सानो [[आश्रम]]मा बस्छिन्। पवित्र जीवन बिताउने र कठोर तपस्या गर्ने एक धार्मिक महिलाको रूपमा उनलाई चमत्कारिक शक्ति भएको वर्णन गरिएको छ।<ref>{{Cite web|title=Sati Anasuya|url=https://www.speakingtree.in/allslides/sati-anasuya|website=www.speakingtree.in|access-date=2020-05-20}}</ref><ref>{{Cite book |last=Williams |first=George M. |url=https://books.google.com/books?id=N7LOZfwCDpEC&dq=anasuya+brahma+vishnushiva&pg=PA54 |title=Handbook of Hindu Mythology |date=2008-03-27 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-533261-2 |page=54 |language=en}}</ref> अनसूया ऋषि [[कपिल]]की बहिनी हुन्, जो उनका गुरु पनि थिए।<ref>{{Cite book |last1=Shastri |first1=J. L. |url=https://books.google.com/books?id=YWPsDwAAQBAJ&dq=anasuya+kapila&pg=PA25 |title=The Bhagavata-Purana Part 1: Ancient Indian Tradition and Mythology Volume 7 |last2=Tagare |first2=Ganesh Vasudeo |date=2004-01-01 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-3874-1 |page=25 |language=en}}</ref> उनलाई ऋषि अत्रिकी पतिव्रता पत्नीको रूपमा ''सती अनसूया'' र ''माता अनसूया'' भनेर प्रशंसा गरिन्छ। उनी [[विष्णु]]का अवतार ऋषि [[दत्तात्रय|दत्तात्रेय]], [[ब्रह्मा]]का स्वरूप चन्द्र र [[शिव]]का अवतार मानिने क्रोधी ऋषि [[दुर्वासा]]की आमा हुन्। जब [[सीता]] र [[राम]] वनवासको क्रममा उनलाई भेट्न जान्छन्, अनसूयाले उनीहरूको सत्कार गर्छिन् र सीतालाई एउटा यस्तो लेप दिन्छिन् जसले उनको सुन्दरतालाई सधैँका लागि कायम राख्छ।<ref>{{cite book|last=Gopal|first=Madan|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|title=India through the ages|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|year=1990|editor=K.S. Gautam|page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/66 66]}}</ref> == उत्पत्ति == अनसूया र उनको परिवारको वंशावली [[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]को तेस्रो स्कन्धमा उल्लेख गरिएको छ। प्रजापति कर्दमले स्वयम्भू [[मनु]]की पुत्री देवहूतिसँग विवाह गर्छन्। उनीहरूका कपिल नामका एक छोरा र अनसूयासहित नौ छोरीहरू गरी जम्मा १० सन्तान भएको वर्णन गरिएको छ। प्रत्येक छोरीको विवाह एक-एक ऋषिसँग भएको थियो; जसमध्ये अनसूयाको विवाह ऋषि [[अत्रि ऋषि|अत्रि]]सँग भएको थियो।<ref name="Sinha1950">{{cite book|author=Purnendu Narayana Sinha|title=A Study of the Bhagavata Purana: Or, Esoteric Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=OveYh2v-1roC&pg=PT96|year=1950|publisher=Library of Alexandria|isbn=978-1-4655-2506-2|pages=96–}}</ref> == किंवदन्ती == एक पटक [[ब्रह्माणी]] (सरस्वती), [[लक्ष्मी]] र [[गौरी, दैलेख|गौरी]] (पार्वती) बीच सबैभन्दा ठूलो पतिव्रता को हो भन्ने विषयमा [[विवाद]] भयो। अन्त्यमा, अत्रि पत्नी अनसूया नै सर्वश्रेष्ठ पतिव्रता भएको ठहर हुन्छ। यस कुराको परीक्षा लिनका लागि ब्रह्मा, विष्णु र शङ्कर ब्राह्मणको भेषमा अत्रि ऋषिको आश्रममा पुग्छन्। त्यस समय ऋषि अत्रि आश्रममा हुँदैनन्। अनसूयाले अतिथिहरूको आदरपूर्वक स्वागत गर्छिन्। तर, भोजनको समयमा ती तीनै जना ब्राह्मणले एउटा कठिन सर्त राख्छन्। उनीहरूले अनसूयाले आफ्ना सम्पूर्ण वस्त्र त्यागेर नग्न अवस्थामा भोजन गराए मात्र स्वीकार गर्ने बताउँछन्। यो सुनेर सती अनसूया धर्म-सङ्कटमा पर्छिन् र भयका कारण उनको शरीर पसिनाले लतपत हुन्छ। त्यसपछि उनले आफ्नो पति र भगवानको स्मरण गर्दै भनिन्, "यदि मैले मन, वचन र कर्मले आफ्नो पति बाहेक अरू कसैलाई परपुरुषका रूपमा हेरेकी छैन भने, मेरो सतीत्वको प्रभावले यी तीनै जना अतिथिहरू स-साना शिशु बनुन्।" उनको तपोबलका कारण तीनै देवहरू तत्कालै बालकमा परिणत हुन्छन्। त्यसपछि अनसूयाले उनीहरूलाई वात्सल्यपूर्वक काखमा लिएर स्तनपान गराउँछिन्। पछि जब तीनै देवीहरू (सरस्वती, लक्ष्मी र पार्वती) आफ्ना पतिहरू खोज्दै आश्रममा आएर क्षमायाचना गर्छन् र अनसूयाले उनीहरूलाई पुनः साविककै रूपमा फर्काइदिन्छिन्। ती तीनै देवहरूको अंशबाट नै अनसूयाको कोखबाट [[दत्तात्रय|दत्तात्रेय]], [[दुर्वासा]] र [[चन्द्र]]को जन्म हुन्छ।<ref>{{Cite book |last=Kannan |first=Preetha Rajah |url=https://books.google.com/books?id=SNFnCwAAQBAJ&dq=anasuya+brahma+vishnu+shiva&pg=PT19 |title=Shiva in the City of Nectar: Fifty-four divine tales of Shiva in ancient India |date=2016-01-19 |publisher=Jaico Publishing House |isbn=978-81-8495-787-7 |page=19 |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु पौराणिक कथाहरू]] [[श्रेणी:रामायणका पात्रहरू]] npye2oznmqdj8zpalvk6eucb3apn5km 0 77672 1357556 1137452 2026-06-03T09:05:56Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357556 wikitext text/x-wiki सन् २०१४ सम्ममा आइभोरी कोस्टका ४ वटा सम्पदालाई [[युनेस्को|संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक सङ्गठन]] (युनेस्को)द्वारा [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा मान्यता प्रदान गरिएको छ ।<ref name="UNESCO-Côte d'Ivoire">{{Cite web|title=World Heritage Properties in Côte d'Ivoire|url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/ci|publisher=[[UNESCO]] |accessdate=31 March 2015}}</ref> ==विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको स्थान== {{World Heritage Sites in Côte d'Ivoire map}} ==विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची== [[युनेस्को]]द्वारा [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] घोषित गरिएको आइभोरी कोस्टका सांस्कृतिक र प्राकृतिक स्थलहरूको सूची: :'''नाम''': [[विश्व सम्पदा समिति]]द्वारा दिइएको नाम :'''क्षेत्र''': राष्ट्रको इलाका तथा क्षेत्र :'''समय''': स्थापना भएको वर्ष :'''युनेस्को डेटा''': विश्व सम्पदा क्षेत्रमा सामेल गरिएको वर्ष तथा मापदण्ड :'''विवरण''': सम्पदा क्षेत्रको बारेमा संक्षिप्त विवरण {|class="wikitable sortable" ! style="width:15%;" scope="col"| सम्पदा क्षेत्र ! class="unsortable" scope="col" | चित्र ! scope="col" | स्थान ! scope="col" | मापदण्ड ! scope="col"| क्षेत्रफल<br />हे (एकड) ! scope="col"| वर्ष ! scope="col" class="unsortable" | विवरण ! scope="col" class="unsortable" | सन्दर्भहरू |- style="background-color:#FFE6BD" ! scope="row" | [[कोमोई राष्ट्रिय निकुञ्ज|कोमियो राष्ट्रिय निकुञ्ज]]^{{{†|alt=खतरापूर्ण}}} | align="center" | [[File:Comoé national park location.PNG|150x150px|alt=A blank map of a rectangular-looking country with three main rivers running through it. A location is marked in the north-east corner with a black dot.]] || align="center" | <span style="display: none;">Cot</span>[[जनजन]],<br />{{flag|आइभोरी कोस्ट}} || प्राकृतिक:<span style="display:none;">CotCom</span><br />(ix), (x) || align="center" | {{convert|1150000|ha|abbr=values|sortable=on}} || align="center" | १९८३ || ||<ref>{{Cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/227/threats/ |title=Comoé National Park &ndash; Threats to the Site (2003) |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=30 August 2010}}</ref> |- ! scope="row" | [[ग्रयाण्ड-बस्सम|विशाल बस्समको एतिहासिक सहर]] | [[File:800px-Grand-Bassam.jpg|150x150px|alt=A picture of an old home with large vegetation growing out of it, its structure slightly caving inward.]] || align="center" | <span style="display: none;">Cot</span>कोमियो,<br />{{flag|आइभोरी कोस्ट}} || सांस्कृतिक:<span style="display:none;">CotSud</span><br />(iii), (iv)|| align="center" | {{convert|110|ha|abbr=values|sortable=on}} || align="center" | २०१२ || ||<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/1322 |title=Historic Town of Grand-Bassam |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=19 September 2012}}</ref> |- style="background-color:#FFE6BD" ! scope="row" | [[माउन्ट निम्बा कडा प्राकृतिक आरक्ष]]^{{{†|alt=खतरापूर्ण}}} | [[File:Voa Guinea chimpanzee picking 30jan08.jpg|150x150px|alt=A chimpanzee in a tree.]] || align="center" style="background-color: #D0E7FF" | <span style="display: none;">Cot</span>[[लोला प्रान्त]],<br />{{flag|आइभोरी कोस्ट}}*<br />{{flag|गिनी}}* || प्राकृतिक:<span style="display:none;">CotMou</span><br />(ix), (x) || align="center" | {{convert|18000|ha|abbr=values|sortable=on}} || align="center" | १९८१ || ||<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/155 |title=Mount Nimba Strict Nature Reserve |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=28 May 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/155/indicators/ |title=Mount Nimba Strict Nature Reserve &ndash; Threats to the Site (1992) |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=11 September 2011}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Decision &ndash; 35COM 7A.3 &ndash; Mount Nimba Strict Nature Reserve (Côte d'Ivoire/Guinea) (N 155 bis) |url=http://whc.unesco.org/en/decisions/4337 |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=11 September 2011}}</ref> |- ! scope="row" | [[टाइ राष्ट्रिय निकुञ्ज]] | align="center" | [[File:Tai national park Ivory Coast.PNG|150x150px|alt=A blank map of a square-shaped country with a black dot designating the location of the site.]] || align="center" | <span style="display: none;">Cot</span>[[गुइगलो]]<br />र ससान्द्रा,<br />{{flag|आइभोरी कोस्ट}} || प्राकृतिक:<span style="display:none;">CotTai</span><br />(vii), (x) || align="center" | {{convert|330000|ha|abbr=values|sortable=on}} || align="center" | १९८२ || ||<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/195 |title=Taï National Park |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=28 May 2010}}</ref> |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{अफ्रिकाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{World Heritage Sites in Côte d'Ivoire}} {{कमन्सश्रेणी|World Heritage Sites in Côte d'Ivoire}} [[श्रेणी:विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची]] [[श्रेणी:विकिपिडिया नेपाल परियोजनामा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 2sl0z7pqfq6p0mv6x6hemf4l1cm11m8 0 78135 1357689 1340153 2026-06-03T10:26:24Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357689 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = एयर र टेनेर प्राकृतिक आरक्ष | Image = [[चित्र:Bivouac à Arakao, Massif de l'Aïr, Niger.jpg|300px]] | State Party = {{flag|नाइजर}} | Type = प्राकृतिक | Criteria = (vii), (ix), (x) | ID = ७७,३६,००० | Region = [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] | Year = १९९१ | Session =[[२]], [३],[[अङ्क|४]]औं | Link = }} '''एयर र टेनेर प्राकृतिक आरक्ष''' [[नाइजर]] को [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] हो । यो क्षेत्रलाई [[युनेस्को]]ले सन १९९१ मा ''विश्व सम्पदा क्षेत्र'' घोषणा गरेको थियो । ==यो पनि हेर्नुहोस्== # [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] # [[विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची]], ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्यलिङ्कहरू== {{Wikivoyage-inline}} * [http://whc.unesco.org/en/list/738 युनेस्को] {{विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{अफ्रिकाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:नाइजरका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:विश्वसम्पदाथन २०१५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] dhadz5l12bmv03fhs8kx7ogz2azyejb 0 78141 1357459 1331336 2026-06-03T07:51:04Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357459 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = आगादेज | Image = [[चित्र:1997 277-16A Agadez hotel.jpg|300px]] | State Party = {{flag|नाइजर}} | Type = सास्कृतिक | Criteria = (ii), (iii) | ID = ७८ | Region = [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] | Year = २०१३ | Session =[[अङ्क|५]]औं | Link = }} '''आगादेज''' [[नाइजर]] को [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] हो । यो क्षेत्रलाई [[युनेस्को]]ले सन २०१३ मा ''विश्व सम्पदा क्षेत्र'' घोषणा गरेको थियो । == यो पनि हेर्नुहोस् == # [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] # [[विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची]], == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} == बाह्यलिङ्कहरू == {{Wikivoyage-inline}} * [http://whc.unesco.org/en/list/738 युनेस्को] {{विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{अफ्रिकाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{ठुटो}} {{कमन्सश्रेणी|Agadez}} [[श्रेणी:नाइजरका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] 8k99vdv37u6cv0jk0c4oku7piqitbu3 0 78190 1357680 1138199 2026-06-03T10:15:04Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357680 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = एटोल दास रोकास | Image = [[चित्र:Fernando de Noronha - dois Irmãos - praia do sancho.jpg|300px]] | State Party = {{flag|ब्राजिल}} | Type = प्राकृतिक | Criteria = vii, ix, x | ID = ४२,२७० (१,०४,५००); मध्यवर्ती क्षेत्र १,४०,७१३ (३,४७,७१०) २००१ | Region = [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] | Year = २००१ | Session =[[अङ्क|४]]औं | Link = }} '''एटोल दास रोकास''' [[ब्राजिल]] को [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] हो । यो क्षेत्रलाई [[युनेस्को]]ले सन २००१ मा ''विश्व सम्पदा क्षेत्र'' घोषणा गरेको थियो । ==यो पनि हेर्नुहोस्== # [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] # [[विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची]], ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्यलिङ्कहरू== {{Wikivoyage-inline}} * [http://whc.unesco.org/en/list/738 युनेस्को] {{विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{अमेरिकाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{World Heritage Sites in Brazil}} {{ठुटो}} {{कमन्सश्रेणी|Rocas Atoll}} [[श्रेणी:विकिपिडिया नेपाल परियोजनामा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:ब्राजिलका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:विश्वसम्पदाथन २०१५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] f8nwrmo8358ei05o92xy3nnvx1hsaca 0 78194 1357616 1137721 2026-06-03T09:41:58Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357616 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = इमास राष्ट्रिय निकुञ्ज | Image = [[चित्र:Veadeiros1 leofleck.jpg|300px]] | State Party = {{flag|ब्राजिल}} | Type = प्राकृतिक | Criteria = ix, x | ID = ३,६७,३५६ (९,०७,७६०) | Region = [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] | Year = २००१ | Session =[[अङ्क|७]]औं | Link = }} '''इमास राष्ट्रिय निकुञ्ज''' [[ब्राजिल]] को [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] हो । यो क्षेत्रलाई [[युनेस्को]]ले सन २००१ मा ''विश्व सम्पदा क्षेत्र'' घोषणा गरेको थियो ।यो सम्पदा [[केर्रादो]],[[चपादा दोस भेदिरोस राष्ट्रिय निकुञ्ज]] र [[इमास राष्ट्रिय निकुञ्ज]]सँग जोडिएको छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== # [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] # [[विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची]], ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्यलिङ्कहरू== {{Wikivoyage-inline}} * [http://whc.unesco.org/en/list/738 युनेस्को] {{विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{अमेरिकाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{World Heritage Sites in Brazil}} {{ठुटो}} {{कमन्सश्रेणी|Parque Nacional das Emas}} [[श्रेणी:विकिपिडिया नेपाल परियोजनामा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:ब्राजिलका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:विश्वसम्पदाथन २०१५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 9lo8n717xayss8n7zb1sztraiooyvze 0 78353 1357704 1331397 2026-06-03T10:40:39Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357704 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = ओमोको तल्लो उपत्यका | Image =[[File:Omo River 02.jpg|300px]] | State Party = {{flag|इथियोपिया}} | Type = सांस्कृतिक | Criteria = (iii), (iv) | ID = | Region = [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] | Year = १९८० | Session =[[अङ्क|७]]औं | Link = }} '''ओमोको तल्लो उपत्यका''' [[इथियोपिया]] को [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] हो । यो क्षेत्रलाई [[युनेस्को]]ले सन् १९८० मा ''विश्व सम्पदा क्षेत्र'' घोषणा गरेको थियो । ==यो पनि हेर्नुहोस्== # [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] # [[विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची]], ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्यलिङ्कहरू== {{Wikivoyage-inline}} * [http://whc.unesco.org/en/list/738 युनेस्को] {{अफ्रिकाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} [[श्रेणी:विकिपिडिया नेपाल परियोजनामा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:इथियोपियाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:विश्वसम्पदाथन २०१५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] {{ठुटो}} t8n9rca15sc9wa2jgobsj4o9wihsxcy 0 78465 1357512 1331369 2026-06-03T08:27:25Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357512 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = मोजाम्बिकको टापु | Image =[[चित्र:Palace ambohimanga detail salon.jpg|300px]] | State Party = {{flag|माडागास्कर}} | Type = सांस्कृतिक | Criteria = iii, iv, vi | ID = ९५० | Region = [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] | Year = २००१ | Session =[[अङ्क|४]]औं | Link = }} '''मोजाम्बिकको टापु''' [[माडागास्कर]] को [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] हो । यो क्षेत्रलाई [[युनेस्को]]ले सन २००१ मा ''विश्व सम्पदा क्षेत्र'' घोषणा गरेको थियो । ==यो पनि हेर्नुहोस्== # [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] # [[विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची]], ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्यलिङ्कहरू== {{Wikivoyage-inline}} * [http://whc.unesco.org/en/list/738 युनेस्को] {{अफ्रिकाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{ठुटो}} {{कमन्सश्रेणी|Ambohimanga}} [[श्रेणी:विकिपिडिया नेपाल परियोजनामा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:माडागास्कर विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:विश्वसम्पदाथन २०१५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:माडागास्करका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] 5f6h6j6qj5yl8qbjda3b1m8liq0yuo7 0 78833 1357636 1352049 2026-06-03T09:49:37Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357636 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-sarlahi/haripur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = मनोजकुमार आचार्य <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = रञ्जितादेवी चौधरी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 163.83<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=19&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 68377 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.97|85.26|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.ishworpurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''ईश्वरपुर नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]] [[सर्लाही जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[नगरपालिका]] हो।<ref name="नेपाल सरकार स्थानिय विकास मन्त्रालय">{{cite web|title=नेपाल सरकार स्थानिय विकास मन्त्रालय|url=http://mofald.gov.np/page.php?id=38|agency=नेपाल सरकार|publisher=स्थानिय विकास मन्त्रालय}}</ref> [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] बजार रहेको ठाँउलाई [[नगरपालिका]]को केन्द्र बनाइएको छ ।<ref name="new municipalities">{{cite web | url=http://www.mofald.gov.np/userfiles/news_186.xlsx | title=थप ७२ नयाँ नगरपालिका | accessdate=May 18,2014 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो नगरपालिका २०६८ साउन १ देखि लागू हुने गरी बनाइएको हो तर कार्यन्वयनमा हाल २०७१ जेष्ठ ४ देखि आएको थियो। यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]], [[भक्तिपुर]] र [[बेला, सर्लाही|बेला]] गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका थिए र २०७३ फागुनमा क्षेत्र विस्तार गर्दा [[कालिन्जोर]] र [[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] यसमा गाभिएका थिए।<ref name="थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित)">{{cite news|last1=कृष्ण ज्ञवाली|first1=बलराम बानियाँ|title=थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित)|url=http://www.ekantipur.com/np/2071/1/25/full-story/388826.html|accessdate=वैशाख २५|agency=कान्तिपुर पोस्ट|publisher=[http://www.ekantipur.com/np/ कान्तिपुर पोस्ट]|date=२०७१ वैशाख २५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023050926/http://www.ekantipur.com/np/2071/1/25/full-story/388826.html |date=2014-10-23 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ६८,३७७ रहेको छ भने यहाँ १३,५२१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ ईश्वरपुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[भक्तिपुर]] (५-६) || ४,८६३ || ६.६९ || ७२६.९१ |- | २ || [[भक्तिपुर]] (४,९) || ३,६१२ || ३.५२ || १०२६.१४ |- | ३ || [[भक्तिपुर]] (७-८) || ५,७२७ || ९.३६ || ६११.८६ |- | ४ || [[भक्तिपुर]] (१-३) || ३,५२३ || २७.५० || १२८.११ |- | ५ || [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] (१) || ५,८५० || ४.५५ || १२८५.७१ |- | ६ || [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] (२) || ६,१२० || २.५१ || २४३८.२५ |- | ७ || [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] (३-४) || ६,०७९ || ५.४६ || १११३.३७ |- | ८ || [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] (५,९) || २,८४४ || ५.७१ || ४९८.०७ |- | ९ || [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] (६-८) || ५,३५८ || ७.०७ || ७५७.८५ |- | १० || [[बेला, सर्लाही|बेला]] (१-६) || २,८३६ || ४.७९ || ५९२.०७ |- | ११ || [[बेला, सर्लाही|बेला]] (७-९) || १,८५१ || ५.५२ || ३३५.३३ |- | १२ || [[कालिन्जोर]] || ४,७३७ || ४०.८९ || ११५.८५ |- | १३ || [[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] (७–९) || ५,०१४ || २४.८६ || २०१.६९ |- | १४ || [[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] (४–६) || ४,७१० || ६.५७ || ७१६.९० |- | १५ || [[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] (१–३) || ५,२५३ || ८.८३ || ५९४.९० |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''६८,३७७''' || '''१६३.८३''' || '''४१७.३७''' |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddcsarlahi.gov.np/ जिल्ला विकास समिति, सर्लाही]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{सर्लाही जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सर्लाही जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] 9flk27me3mk8v946rxwe6eglroa408g 0 78994 1357696 1318819 2026-06-03T10:33:03Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357696 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Asia (orthographic projection).svg|right|200px]] यस सूचीमा '''एसियाका सार्वभौम सम्पन्न देश र निर्भर प्रदेशहरू''' अनि यी देशहरूका [[राजधानी]], [[भाषा]], [[मुद्रा]], [[जनसङ्ख्या]], [[क्षेत्रफल]] र [[प्रति व्यक्ति सकल घरेलू उत्पाद]] दिइएको छ। [[इटाली|इटली]] र [[स्पेन]]का केही भागहरू र [[माल्टा, ललितपुर|माल्टा]] अफ्रीकी महाद्वीपीय प्लेटमा अवस्थित छन्, तर यी देशहरू यूरोपीय महाद्वीपमा छन्। [[सोकोट्रा]] द्वीप पनि महाद्वीपीय प्लेटमा छ, तर यो एसियायी देश यमनको भाग हो। [[इजिप्ट|मिश्र]] एसियासम्म फैलिएता पनि यो अफ्रिकाको देश मानिन्छ। == सार्वभौम सम्पन्न राज्य (देश) == === मान्यता प्राप्त देशहरू === निम्नलिखित देशहरू [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्र]]का सदस्य हुन्। {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! झण्डा ! नाम ! अधिकारिक नाम ! घरेलु नाम ! राजधानी ! मानचित्रा |- |[[चित्र:Flag of Afghanistan.svg|centre|100px|border]] |[[अफ्गानिस्तान]] |इस्लामी गणराज्य अफगानिस्तान | |[[काबुल]] |[[चित्र:LocationAfghanistan.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Armenia.svg|centre|100px|border]] |[[आर्मेनिया]] |गणतान्त्रिक अर्मेनिया | |[[येरेभान]] |[[चित्र:LocationArmenia.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Azerbaijan.svg|centre|100px|border]] |[[अजरबैजान]] |गणतान्त्रिक अजरबैजान |{{lang-az|Azərbaycan Respublikası}} |[[बाकु (स्पष्टता)|बाकु]] |[[चित्र:LocationAzerbaijan.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Bahrain.svg‎|centre|100px|border]] |[[बहराइन]] |बहराइन अधिराज्य |{{lang-ar|مملكة البحرين}}{{rom|Mamlakat al-Baḥrayn}} |[[मानामा]] |[[चित्र:Map of Bahrain.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Bangladesh.svg|centre|100px|border]] |[[बङ्गलादेश]] |गणतान्त्रिक बङ्गलादेश |{{lang-bn|গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ}} |[[ढाका]] |[[चित्र:LocationBangladesh.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Bhutan.svg|centre|100px|border]] |[[भुटान|भूटान]] |भुटान अधिराज्य |{{lang-dz|[[चित्र:Brug rGyal-Khab.svg|50px]]}}{{rom|Brug rGyal-Khab}} |[[थिम्पु|थिम्पू]] |[[चित्र:LocationBhutan.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Brunei.svg|centre|100px|border]] |[[ब्रुनाई]] |ब्रुनाईको राज्य, शान्तिको वास |{{lang-ms|بروني دارالسلام}}{{rom|Negara Brunei Darussalam}} |[[बन्दर सेरी बेगवान]] |[[चित्र:LocationBrunei.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Cambodia.svg|centre|100px|border]] |[[कम्बोडिया]] |कम्बोडिया अधिराज्य |{{lang-km|[[चित्र:KingdomofCambodia.svg|100px]]}}{{rom|Preăh Réachéa Nachâk Kâmpŭchéa}} |[[न्होम्पेन]] |[[चित्र:LocationCambodia.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of the People's Republic of China.svg|centre|100px|border]] |[[चीन]]<ref>[http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm China is the short form name used internationally].</ref> |जनबादी गणतन्त्र चीन |{{lang-zh|中华人民共和国}}{{rom|Da Afġānistān Islāmī Jomhoriyat}} [[परम्परागत चीनी भाषा|परम्परागत चीनी]]: 中華人民共和國{{rom|Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó}} |[[बेइजिङ]] |[[चित्र:LocationPRChina.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Cyprus.svg|centre|100px|border]] |[[साइप्रस]] |गणतान्त्रिक साइप्रस |{{lang-el|Κυπριακή Δημοκρατία}}{{rom|Kypriakí Dimokratía}} {{lang-tr|Kıbrıs Cumhuriyeti}} |[[निकोसिया]] |[[चित्र:LocationCyprus.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Georgia.svg|centre|100px|border]] |[[जर्जिया (स्पष्टता)|जर्जिया]] |गणतान्त्रिक जर्जिया |{{lang-ka|საქართველო}}{{rom|Sakartvelo}} |[[बिलिसी]] |[[चित्र:LocationGeorgia.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of India.svg|centre|100px|border]] |[[भारत]] |भारत गणराज्य |{{lang-hi|भारत गणराज्य}} |[[नयाँ दिल्ली]] |[[चित्र:LocationIndia.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Indonesia.svg|centre|100px|border]] |[[इन्डोनेसिया]]<ref name="TAO">Some territory could be argued to be a part of Asia or [[List of Oceanian countries|Oceania]].</ref> |गणतान्त्रिक इन्डोनेसिया |{{lang-id|Republik Indonesia}} |[[जाकार्ता]] |[[चित्र:LocationIndonesia.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Iran.svg|centre|100px|border]] |[[इरान]] |इस्लामिक गणतन्त्र इरान |{{lang-fa| جمهوری اسلامی ايران}}{{rom|Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān}} |[[तेहरान]] |[[चित्र:LocationIran.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Iraq.svg|centre|100px|border]] |[[इराक|ईराक]] |इराक गणतन्त्र |{{lang-ar|جمهورية العراق}}{{rom|Jumhūriyat Al-Irāq}} {{lang-ku|كۆماری عێراق}}{{rom|Komarî Êraq}} |[[बगदाद]] |[[चित्र:LocationIraq.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Israel.svg|centre|100px|border]] |[[इजरायल]] |इजरायल राज्य |{{lang-he|יִשְרָאֵל}}{{rom|Medīnat Yisrā'el}} {{lang-ar|إسرائيل}}{{rom|Dawlat Isrā'īl}} |[[जेरुसेलम]]<ref>[[Jerusalem Law]] states that "Jerusalem, complete and united, is the capital of Israel", and the city serves as the seat of the government, home to the President's residence, government offices, supreme court, and [[Knesset|parliament]]. [[United Nations Security Council Resolution 478]] declared the Jerusalem Law "null and void" and called on member states to withdraw their diplomatic missions from Jerusalem. The [[United Nations]] and all member nations maintain their embassies in other cities such as Tel Aviv, [[Ramat Gan]], and [[Herzliya]] (see the [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210103175437/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html |date=2021-01-03 }} and [http://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/israel.pdf Map of Israel]). The [[Palestinian Authority]] sees [[East Jerusalem]] as the capital of a [[Proposals for a Palestinian state|future Palestinian state]].</ref> |[[चित्र:LocationIsrael.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Japan.svg|centre|100px|border]] |[[जापान]] |जापान |{{lang-ja|日本国}}{{rom|Nippon-koku/Nihon-koku}} |[[टोकियो|टोक्यो]] |[[चित्र:LocationJapan.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Jordan.svg|centre|100px|border]] |[[जोर्डन]] |जोर्डन हासेमिट अधिराज्य |{{lang-ar|المملكة الأردنية الهاشميه}}{{rom|al-'Urdunn}} |[[अम्मान]] |[[चित्र:LocationJordan.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Kazakhstan.svg|centre|100px|border]] |[[कजाख्स्तान]] |कजाख्स्तान गणतन्त्र |{{lang-kk|Қазақстан Республикасы}}{{rom|Qazaqstan Respublïkası}} {{lang-ru|Республика Казахстан}}{{rom|Respublika Kazakhstan}} |[[अस्टाना]] |[[चित्र:LocationKazakhstan.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of North Korea.svg|centre|100px|border]] |[[उत्तर कोरिया]] |कोरिया प्रजातान्त्रिक जन गणतन्त्र |{{lang-ko|조선민주주의인민공화국}}{{rom|Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk}} |[[प्योङयाङ]] |[[चित्र:Locator map of North Korea.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of South Korea.svg|centre|100px|border]] |[[दक्षिण कोरिया]] |कोरिया गणतन्त्र |{{lang-ko|대한민국}}{{rom|Daehan-minguk}} |[[सियोल]] |[[चित्र:Locator map of South Korea.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Kuwait.svg|centre|100px|border]] |[[कुवेत]] |कुवेत राज्य |{{lang-ar|دولة الكويت}}{{rom|Dawlat al-Kuwait}} |[[कुवेत सहर]] |[[चित्र:LocationKuwait.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Kyrgyzstan.svg|centre|100px|border]] |[[किर्गिस्तान|किर्गिजस्तान]] |किर्गिजस्तान गणतन्त्र |{{lang-ky|Кыргыз Республикасы}}{{rom|Kırgız Respublikası}} {{lang-ru|Кыргызская Республика}}{{rom|Kyrgyzskaya Respublika}} |[[बिस्केक]] |[[चित्र:LocationKyrgyzstan.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Laos.svg|centre|100px|border]] |[[लाओस]] |लाओ जनवादी लोकतांत्रिक गणराज्य |{{lang-lo|ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ}}{rom|Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao}} |[[वियनतियाने]] |[[चित्र:LocationLaos.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Lebanon.svg|centre|100px|border]] |[[लेबनान]] |लेबनान गणतन्त्र |{{lang-ar|الجمهورية اللبنانية}}{{rom|al-Jumhūrīyah al-Lubnānīyah}} {{lang-fr|République libanaise}} |[[बेरूत]] |[[चित्र:LocationLebanon.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Malaysia.svg|centre|100px|border]] |[[मलेसिया|मलेशिया]] |मलेशिया |{{lang-ms|مليسيا}} {{lang-zh|马来西亚}} [[परम्परागत चीनी भाषा|परम्परागत चीनी]]: 馬來西亞 |[[क्वालालम्पुर]] |[[चित्र:LocationMalaysia.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Maldives.svg|centre|100px|border]] |[[माल्दिभ्स|मालदिभ्स]] |मालदिभ्स गणराज्य |{{lang-dv|ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ}}{{rom|Divehi Rājjey ge Jumhuriyyā}} |[[माले]] |[[चित्र:LocationMaldives.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Mongolia.svg|centre|100px|border]] |[[मङ्गोलिया]] |मंगोलिया |{{lang-mn|Монгол улс}}, [[चित्र:Monggol ulus.svg|30px]]{{rom|Mongol uls}} |[[उलान बाटोर]] |[[चित्र:LocationMongolia.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Myanmar.svg|centre|100px|border]] |[[म्यानमार]] |म्यानमार सङ्घ |{{lang-my|Pyi-daung-zu Myan-ma Naing-ngan-daw}} |[[नेपीडह]] |[[चित्र:LocationMyanmar.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Nepal.svg|centre|100x67px]] |[[नेपाल]] |सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल |{{lang-ne|सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल}} |[[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौँ]] |[[चित्र:LocationNepal.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Oman.svg|centre|100px|border]] |[[ओमान]] |ओमान सल्तनत |{{lang-ar|سلطنة عُمان}}{{rom|Salṭanat ʻUmān}} |[[मस्कट, ओमान|मस्कट]] |[[चित्र:LocationOman.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Pakistan.svg|centre|100px|border]] |[[पाकिस्तान]] |[[पाकिस्तान|इस्लामी गणतन्त्र पाकिस्तान]] |{{lang-ur| اسلامی جمہوریہ پاکستان}}{rom|Islāmī Jumhūrī-ye Pākistān}} |[[इस्लामाबाद]] |[[चित्र:LocationPakistan.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of the Philippines.svg|centre|100px|border]] |[[फिलिपिन्स]] |फिलिपिन्स गणतन्त्र |{{lang-fil| Republika ng Pilipinas}} |[[मनिला]] |[[चित्र:LocationPhilippines.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Qatar.svg|centre|100px|border]] |[[कतार]] |कतार राज्य |{{lang-ar|دولة قطر}}{{rom|Dawlat Qaṭar}} |[[दोहा]] |[[चित्र:LocationQatar.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Russia.svg|centre|100px|border]] |[[रुस]] |Russian Federation |{{lang-ru|Российская Федерация}}{{rom|Rossiyskaya Federatsiya}} |[[मस्को]] |[[चित्र:LocationRussia.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Saudi Arabia.svg|centre|100px|border]] |[[साउदी अरब]] |साउदी अरब राज्य |{{lang-ar|المملكة العربية السعودية}}{{rom|al-Mamlaka al-ʻArabiyya as-Suʻūdiyya}} |[[रियाद]] |[[चित्र:LocationSaudiArabia.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Singapore.svg|centre|100px|border]] |[[सिङ्गापुर|सिंगापुर]] |सिंगापुर गणतन्त्र |{{lang-zh|新加坡共和国}} {{lang-ms|Republik Singapura}} {{lang-ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு}} |[[डाउन टाउन कोर|सिंगापुर शहर]] |[[चित्र:LocationSingapore.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Sri Lanka.svg|centre|100px|border]] |[[श्रीलङ्का]] |Democratic Socialist Republic of Sri Lanka |{{lang-si|ශ්‍රි ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය}}<br /> {{lang-ta|இலங்கை ஜனநாயக சமத்துவ குடியரசு}} |[[श्री जयवर्दनेपुरा कोटे]] |[[चित्र:LocationSriLanka.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of the United Arab Republic.svg|centre|100px|border]] |[[सिरिया|सीरिया]] |Syrian Arab Republic |{{lang-ar|جمهورية سوريا العربية}}{{rom|Al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah}} |[[दमासकस]] |[[चित्र:LocationSyria.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Tajikistan.svg|centre|100px|border]] |[[ताजिकिस्तान]] |ताजिकिस्तान गणतन्त्र |{{lang-tg|Ҷумҳурии Тоҷикистон}}{{rom|Jumhurii Tojikiston}} |[[दुसान्बे]] |[[चित्र:LocationTajikistan.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Thailand.svg|centre|100px|border]] |[[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]] |थाइल्याण्ड राज्य |{{lang-th|ราชอาณาจักรไทย}}{{rom|Ratcha Anachak Thai}} |[[बैङ्कक]] |[[चित्र:LocationThailand.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of East Timor.svg|centre|100px|border]] |[[पूर्वी टिमोर]]<ref name="TAO" /><ref>Also known as ''East Timor''.</ref> |लोकतान्त्रिक गणतन्त्र पूर्वी टिमोर |{{lang-tet|Repúblika Demokrátika Timór Lorosa'e}} {{lang-pt|República Democrática de Timor-Leste}} |[[दिली]] |[[चित्र:LocationEastTimor.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Turkey.svg|centre|100px|border]] |[[टर्की]] |गणतान्त्रिक टर्की |{{lang-tr|Türkiye Cumhuriyeti}} |[[अङ्कारा]] |[[चित्र:LocationTurkey.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Turkmenistan.svg|centre|100px|border]] |[[तुर्कमेनिस्तान]] |तुर्केमेनिस्तान |{{lang-tk|Türkmenistan}} |[[अस्गाबत]] |[[चित्र:LocationTurkmenistan.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of the United Arab Emirates.svg|centre|100px|border]] |[[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] |संयुक्त अरब इमिरेट्स |{{lang-ar|دولة الإمارات العربية المتحدة}}{{rom|Dawlat al-Imārāt al-‘Arabīyah al-Muttaḥidah}} |[[अबुधाबी|अबु धाबी]] |[[चित्र:LocationUnitedArabEmirates.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Uzbekistan.svg|centre|100px|border]] |[[उज्बेकिस्तान]] |गणतान्त्रिक उज्बेकिस्तान |{{lang-uz|O‘zbekiston Respublikasi}} |[[तास्केन्त|तासकेन्ट]] |[[चित्र:LocationUzbekistan.png|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Vietnam.svg|centre|100px|border]] |[[भियतनाम]] |सामाजिक गणतन्त्र भियतनाम |{{lang-vi|Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam}} |[[हनोइ]] |[[चित्र:Vietnam in its region.svg|150px]] |- |[[चित्र:Flag of Yemen.svg|centre|100px|border]] |[[यमन]] |गणतन्त्र यमन |{{lang-ar|الجمهورية اليمنية}}{{rom|Al-Jumhūriyyah al-Yamaniyyah}} |[[साना]] |[[चित्र:LocationYemen.png|150px]] |} == टिप्पणीहरू == {{Reflist}} == हेर्नुहोस् == {{Lists of countries by continent}} {{एसिया}} [[श्रेणी:एसिया]] 3sw4o2kib3tejtqojcagimmf2vnyhx1 0 79301 1357486 1318328 2026-06-03T08:06:57Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357486 wikitext text/x-wiki {{orphan|date=जनवरी २०१६}} {{Infobox disease | Name = Onchocerciasis | Image = Onchocerca volvulus emerging from a black fly.jpg | Caption = An adult [[Simulium yahense|black fly]] with the parasite ''[[Onchocerca volvulus]]'' coming out of the insect's antenna, magnified 100x | DiseasesDB = 9218 | ICD10 = {{ICD10|B|73||b|65}} | ICD9 = {{ICD9|125.3}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 1667 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|oph|709}} | MeshID = D009855 }} '''अन्कोसर्सिआसिस''' (अन्य नामः '''रिभर ब्लाईन्डनेस''' वा '''रोबल्स रोग''') [[परजीवी कीरा]] ''[[अन्कोसर्का भोल्भुलस]]''को संक्रमणको कारणले लाग्ने रोग हो।<ref name=WHO2014>{{cite web|title=Onchocerciasis Fact sheet N°374|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs374/en/|work=World Health Oragnization|accessdate=20 March 2014|date=March 2014}}</ref> यसका लक्षणहरूमा अत्याधिक चिलाउनु, छालाभित्र गाँठो हुनु, तथा [[अन्धोपन हुनु]]शामिल छन्।<ref name=WHO2014/> यो [[ट्राकोमा]]पछि हुने संक्रमणको कारणले हुने अन्धोपनको यो दोस्रो धेरै सामान्य कारण हो।<ref name=CDC2013/> <!-- कारण तथा निदान --> [[सिमुलियम]] प्रकारको ''[[ब्ल्याक फ्लाई]]'' ले टोकेमा परजीवी कीरा फैलिन्छ।<ref name=WHO2014/> प्राय: संक्रमण हुनुपूर्व मानिसको शरीरमा धेरै टोक्नु पर्दछ।<ref name=CDCEpi2013>{{cite web|title=Parasites – Onchocerciasis (also known as River Blindness) Epidemiology & Risk Factors|url=http://www.cdc.gov/parasites/onchocerciasis/epi.html|work=CDC|accessdate=20 March 2014|date=May 21, 2013}}</ref> यी झिंगाहरू खोलामा बस्ने भएकाले यसको नाम त्यसो हुन गएको हो।<ref name=CDC2013>{{cite web |title=Onchocerciasis (also known as River Blindness) |work=Parasites |url=http://www.cdc.gov/parasites/onchocerciasis/|publisher=CDC|accessdate=20 March 2014|date=May 21, 2013}}</ref> एकपटक ती कीराहरूले मानिसको शरीरमा [[लार्भा]] जन्माएपछि तिनीहरू छालाभित्र रहन्छन्।<ref name=WHO2014/> यहाँ तिनीहरूले व्यक्तिलाई टोक्ने अर्को ब्ल्याक फ्लाईलाई पनि संक्रमण गर्न सक्दछन्।<ref name=WHO2014/> यसको निदान गर्ने धेरै तरीकाहरू छन् जसमा: [[सामान्य सेलिन]] मा छालाको [[बायोप्सी]] लिने र लार्भा बाहिर निस्कन्छ वा निस्कदैन भनी हेर्ने, आँखामा लार्भा छ कि भनी हेर्ने, गाँठो भित्र ठूला कीरा छन् कि भनी हेर्ने शामिल छन्।<ref name=CDCDiag2013>{{cite web |title=Onchocerciasis (also known as River Blindness) Diagnosis |publisher=CDC |url=http://www.cdc.gov/parasites/onchocerciasis/diagnosis.html |work=Parasites |accessdate=20 March 2014|date=May 21, 2013}}</ref> <!-- निवारण तथा उपचार --> यो रोगविरूद्धको [[खोप]] बनेको छैन।<ref name=WHO2014/> यसको निवारण गर्ने तरीका भनेको झिंगालाई टोक्न नदिनु हो।<ref name=CDCPre2013>{{cite web|title=Onchocerciasis (also known as River Blindness) Prevention & Control |url=http://www.cdc.gov/parasites/onchocerciasis/prevent.html|work=Parasites |publisher=CDC |accessdate=20 March 2014|date=May 21, 2013}}</ref> यसमा [[कीरा निवारक]] तथा राम्रोसँग लुगा लगाउनु शामिल छन्।<ref name=CDCPre2013/> अन्य प्रयासहरूमा [[कीटनाशक]]छरेर झिंगाको सङ्ख्या कम गर्नु पर्दछ।<ref name=WHO2014/> विश्वका धेरै ठाँउहरूमा वर्षमा दुईपटक मानिसहरूको सम्पुर्ण समूहहरूलाई उपचार गरी रोग उल्मूलन गर्ने प्रयास भइरहेको छ।<ref name=WHO2014/> ती संक्रमित मानिसहरूको उपचारको लागि प्रत्येक छ देखि बाह्र महिनामा [[आइभर्मेक्टिन]] औषधि दिइन्छ।<ref name=WHO2014/><ref name=Murray2013/> यस उपचारले ठूला कीरालाई नभई लार्भालाई मात्र मार्दछ।<ref name=Yellow2012>{{cite book|last=Brunette|first=Gary W.|title=CDC Health Information for International Travel 2012 : The Yellow Book |year=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199830367 |page=258 |url=http://books.google.ca/books?id=5vCQpr1WTS8C&pg=PA258 }}</ref> [[डोक्सीसाइक्लाईन]], नामक औषधिले [[इन्डोसिम्बाइओन्ट|सम्बद्ध]] जीवाणु ''[[वोल्वाचिया]]'', लाई मार्दछ र यसले कीराहरूलाई कमजोर पार्दछ तसर्थ यसलाई पनि प्रयोग गर्न सिफारिश गरिन्छ।<ref name=Yellow2012/> छालाभित्र रहेको गाँठोलाई शल्यक्रियामार्फत हटाएर पनि यसको उपचार गर्न सकिन्छ।<ref name=Murray2013>{{cite book |last=Murray |first=Patrick |title=Medical microbiology |year=2013 |publisher=Elsevier Saunders |location=Philadelphia |isbn=9780323086929 |page=792|url=http://books.google.ca/books?id=RBEVsFmR2yQC&pg=PA792 |edition=7th}}</ref> <!--महामारी तथा इतिहासy --> करिब 17 देखि 25 लाख मानिसहरू रिभर ब्लाईन्डनेसबाट संक्रमित छन् भने लगभग 0.8 लाखले आफ्नो आँखाको ज्योति गुमाएका छन्।<ref name=CDCEpi2013/><ref name=Yellow2012/> धेरै संक्रमणहरू [[उपसहारा अफ्रिका|उप-सहारा अफ्रिका]], मा हुन्छन्, यद्यपि [[यमन]] तथा [[केन्द्रीय अमेरिका|सेन्ट्रल]] र [[दक्षिण अमेरिका]]मा पनि रोगीहरू भेटिएका छन्।<ref name=WHO2014/> 1915 मा, यस कीराको कारण आँखाको रोग लाग्दछ भनी चिकित्सक [[रोडोल्फो रोबल्स]] ले पत्ता लगाएका थिए।<ref>{{cite book |editor1=Eldridge, Bruce F. |editor2=Edman, John D. |editor3= Edman, J. |title=Medical entomology |year=2004 |publisher=Kluwer Academic |location=Dordrecht |isbn=9781402017940|page=301 |url=http://books.google.ca/books?id=C7OxOqTKYS8C&pg=PA301 |edition=Revised |author1=Lok, James B. |author2=Walker, Edward D. |author3=Scoles, Glen A. |chapter=9. Filariasis}}</ref> यसलाई [[संयुक्त स्वास्थ्य सङ्गठन]] ले [[उपेक्षित ट्रपिकल रोग]]को रूपमा सूचित गरेको छ।<ref>{{cite journal |author=Reddy M, Gill SS, Kalkar SR, Wu W, Anderson PJ, Rochon PA |title=Oral drug therapy for multiple neglected tropical diseases: a systematic review |journal=JAMA |volume=298 |issue=16 |pages=1911–24 |date=October 2007 |doi=10.1001/jama.298.16.1911 |pmid=17954542 |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/jama.298.16.1911}}</ref> == सन्दर्भहरू == <references /> {{कमन्सश्रेणी|Onchocerciasis}} [[श्रेणी:रोग]] gwyt4p2e85gbu7govu6zwr7bss3qy3f 0 80383 1357483 1352172 2026-06-03T08:05:10Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357483 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = अनूप जलोटा |image = ଅନୁପ ଜଲୋଟା (Anup Jalota).jpg |caption = |image_size = |background = solo_singer |birth_name = |birth_date = {{birth date and age|1953|7|29|df=y}} |death_date = |origin = [[फगवाडा]], [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]], [[भारत]] |genre = [[भजन]], [[गजल]] |occupation = [[गायक]] |years_active = <!--1945–present--> |label = |website = [http://www.anupjalota.in/ आधिकारिक वेबसाइट] }} '''अनूप जलोटा''' (जन्म: सन् १९५३ जुलाई २९) [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]] सम्बन्धी भजन तथा उर्दू गजलकारको रूपमा लोकप्रिय छन्।<ref name="rdu.cryamerica.org">[http://rdu.cryamerica.org/events/anup_jalota/anup_jalota_more.htm CRY America Inc.(RDU Chapter)Anup Jalota Sings for CRY]. Rdu.cryamerica.org (1953-07-26). Retrieved on 2012-06-05.</ref> == प्रारम्भिक जीवन र पृष्ठभूमि == अनुप जलोटा [[नैनीताल]]मा जन्मिएका हुन् र उनी [[पन्जाब|पञ्जाब]]को [[शाम चौरसिया घराना]]सँग सम्बन्धित [[पञ्जाबी हिन्दू]] परिवारमा हुर्केका थिए।<ref name="Bio Anup jalota">{{cite web |title=Bio Anup jalota |url=https://anupjalota.com/about-anup-jalota/ }}</ref> उनले आफ्नो शिक्षा [[लखनऊ]]को [[भाटखण्डे संगीत संस्थान]]मा प्राप्त गरे। उनका पिता, [[पुरुषोत्तम दास जलोटा]], पनि [[भजन]] गायक थिए। प्रारम्भिक जीवनमा उनले केही वर्ष [[सावरकुण्डला]], [[गुजरात]]मा पनि बिताएका थिए। उनले [[लखनऊ विश्वविद्यालय]]बाट स्नातक (Bachelor of Arts) डिग्री पनि प्राप्त गरेका छन्।<ref name="Anup Jalota BA degree after 50 years">{{cite web |title=Anup Jalota BA degree after 50 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/anup-jalota-to-dedicate-song-to-lu-get-ba-degree-after-50-years/articleshow/78921742.cms }}</ref> == करियर == जलोटाले आफ्नो सङ्गीत यात्रा [[अल इन्डिया रेडियो]]मा कोरस गायकको रूपमा सुरु गरे। उनलाई सामान्यतया [[सन्तूर]]वादक, [[ढोलक]]वादक, [[सारोद]]वादक, [[सारङ्गी|सारंगी]]वादक, भायोलिनवादक, [[सितार]]वादक, [[तबला]]वादक र गितारवादकको साथमा प्रस्तुत गरिन्छ। उनका लोकप्रिय भजनहरूमा ''ऐसी लगी लगन'', ''मैं नहीं मखन खायो'', ''रंग दे चुनरिया'', ''जग में सुंदर हैं दो नाम'', र ''छडरिया झिनी रे झिनी'' पर्दछन्। उनले २००२ देखि २००५ सम्म [[स्टार प्लस]]मा प्रशारित ''धर्म और हम'' कार्यक्रमको प्रस्तोता पनि रहँदै आएका थिए। उनले [[मुंबई]]मा [[जगद्गुरु कृपालु महाराज]]सँग भेट गरे र आफ्ना सङ्गीत रचना संग्रहका केही सीडीहरू रिलिज गर्ने सहमति जनाए।<ref>''[http://www.indoamerican-news.com/?p=4372 Rang De with Anup Jalota at Radha Madhav Dham, Austin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405031155/http://www.indoamerican-news.com/?p=4372|date=5 April 2016}}''. 20 October 2011. [[Indo-American News]]. Retrieved 15 December 2011.</ref> सन् २००८ मा उनले ''Noorani Chehra'' नामक सीडीको लागि शीर्षक गीत ''Golden Memorable Yaadein'' रेकर्ड गरे, जुन [[आगा खान]]को सुनौलो जयन्तीको अवसरमा [[शौकत (सैम) कासम]]ले उत्पादन गरेका थिए। १६ सेप्टेम्बर २०१८ मा, जलोटा ''[[बिग बॉस]]'' को बारौं सिजनमा प्रतियोगीको रूपमा प्रवेश गरे, जसमा [[जसलीन माथारू]] पनि सहभागी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/anup-jalota-bigg-boss-12-5346589/|title=Bigg Boss 12: Anup Jalota to enter Salman Khan's show|date=8 September 2018}}</ref> अनुप जलोटाले ''जय-हो! द जय कुमार शो''मा बताएका छन् कि आफ्नो ५० वर्ष लामो करियरमा उनले धेरै प्रतिभाशाली गायकहरू देखेका छन् जो अत्यन्त प्रसिद्ध भए तर त्यो प्रसिद्धि कायम राख्न सकेनन्। उनका अनुसार, प्रसिद्धि केवल लोकप्रिय बन्ने कुरा मात्र होइन, तर नम्र, सम्मानजनक र व्यावसायिक भएर टिकाइ राख्न सक्नु पनि आवश्यक छ। उनले जोड दिए कि सफलता गर्दा अहंकार नहुने र प्रत्येक प्रस्तुतीलाई दर्शकसँग सम्पर्क गर्ने अवसरको रूपमा लिने महत्त्वपूर्ण छ।<ref>{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Padma Shri Anup Jalota Reveals the Secret to His 50-Year Musical Career on The Jay Kumar Show |url=https://jay-ho.com/anup-jalota-shares-the-secret-of-his-musical-career/ |website=jay-ho.com |language=en}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == जलोटाको पहिलो विवाह [[सुनली राठोड|सोनाली शेट]]सँग भएको थियो, जो [[गुजराती]] परिवारकी युवती थिइन् र त्यतिबेला सङ्गीतकी विद्यार्थी, पछि गायिका भइन्। उनीहरूले आफ्नो परिवारको अनुमोदन बिना विवाह गरे। यो जोडी उत्तर भारतीय प्रत्यक्ष प्रदर्शन क्षेत्रमा "अनुप र सोनाली जलोटा"को रूपमा लोकप्रिय भए, तर पछि उनीहरू डिभोर्स भए। उनको दोस्रो विवाह [[व्यवस्थित विवाह|व्यवस्थित]] विवाहमार्फत बीना भाटियासँग भयो, जुन पनि डिभोर्समा समाप्त भयो। अनुपको तेस्रो विवाह मेधा गुज्रालसँग भएको थियो, जो पूर्व [[भारतीय प्रधानमन्त्री]] [[आई. के. गुज्राल]]की भतिजी र निर्देशक [[शेखर कपूर]]की पहिलो पत्नी थिइन्, जससँग उनी १९९४ मा डिभोर्स भएका थिए। अनुप र मेधासँग एक छोरा छ, आर्यमन (जन्म १९९६), जसले [[प्रिन्सटन विश्वविद्यालय]]मा अध्ययन गरेका छन्।<ref>{{cite web|url=https://princeton.academia.edu/AryamanJalota|title=Aryaman Jalota - Princeton University - Academia.edu|website=princeton.academia.edu}}</ref> मेधाको निधन २५ नोभेम्बर २०१४ मा [[न्यूयोर्क सिटी]]मा भएको थियो, दोस्रो मुटु र पहिलो मृगौला प्रत्यारोपणपश्चात् मृगौला विफलताका कारण।<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1130519/jsp/7days/story_16914724.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20130715032508/http://www.telegraphindia.com/1130519/jsp/7days/story_16914724.jsp|url-status=dead|archive-date=15 July 2013|title=Third time lucky}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Anup-Jalotas-wife-passes-away/articleshow/45269401.cms|title=Anup Jalota's wife passes away|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/sad-demise/|title=Sad demise|date=5 December 2014}}</ref> २०१८ मा सार्वजनिक भएको थियो कि उनी [[बिग बॉस (हिन्दी टीवी श्रृंखला) सिजन १२|बिग बॉस १२]]की प्रतियोगी जसलीन माथारूसँग सम्बन्धमा थिए, जो उनलाई ३७ वर्षले कान्छी थिइन्। उनीहरू कम्तीमा तीन वर्ष आधा पहिलेदेखि सम्बन्धमा थिए। तर, घरबाट बहिष्कृत भएपछि, अनुपले भने कि उनीहरूको सम्बन्ध केवल शिक्षक र विद्यार्थीको स्तरको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/bigg-boss-12-jasleen-matharu-confirms-dating-anup-jalota-since-three-and-a-half-years/|title=Bigg Boss 12: Jasleen Matharu confirms dating Anup Jalota since three and a half years who is now eliminated from Bigg Boss 12 |work=Bollywood Life|date=16 September 2018}}</ref> जलोटाले च्यारिटी कन्सर्टहरू पनि आयोजना गरेका छन् र [[सेप्टेम्बर ११ आक्रमण]]बाट प्रभावित भारतीय पीडित परिवारहरूको सहयोगका लागि कोष स्थापना गरेका छन्।<ref name="Bio Anup jalota"/> == पुरस्कार == [[पद्म श्री|पद्मश्री]], भारतको चौथो उच्च नागरिक सम्मान, २०१२ मा भारत सरकारद्वारा अनुप जलोटालाई प्रदान गरिएको थियो।<ref>{{cite web |date=25 January 2012 |title=Padma Awards Announced |url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=79881 |access-date=26 August 2013 |publisher=[[Press Information Bureau]], Ministry of Home Affairs}}</ref> == सङ्गीत संग्रह == उनका सबैभन्दा प्रसिद्ध भजन र ग़ज़लहरू तल सूचीबद्ध छन्। === भजन === * ''ऐसी लगी लगन'' * ''जग में सुंदर हैं दो नाम'' * ''कभी कभी भगवान को भी'' * ''तेरे मन में राम'' * ''रंग दे चुनरिया'' * ''प्रभुजी तुम चन्दन हम पानी'' * ''सूरज की गर्मी से'' * ''भजन प्रभात'' * ''बोल पिंजरे का तोता राम'' * ''छडेरिया झिनी रे झिनी'' * ''राधा के बिना श्याम अधा'' * ''भगवान मेरे भगवान''<ref name=":0">{{Cite web |date=13 July 2021 |title=Bhagwan Mere Bhagwan |url=https://music.apple.com/us/album/bhagwan-mere-bhagwan-single/1576303788}}</ref> === ग़ज़ल र अन्य गीतहरू === * ''चाँद अंगड़ाइयाँ ले रहा है'' * ''तुम्हारे शहर का मौसम'' * ''मैं नजर से पी रहा हूँ'' * ''हम से अच्छी तो कहीं आईने की किस्मत होगी'' * ''मेरे कब्र पर पत्ते हुए'' * ''तुम क्या समझो तुम क्या जानो'' * ''काटेगी ये ज़िन्दगी अब रोते रोते'' * ''लगा चुनरी में दाग''<ref name="rdu.cryamerica.org" /> * ''ला पीला दे साक़िया'' * ''डेभोनिक्स''<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/devonix/947593474|title=Devonix by Anup Jalota|website=iTunes |date=1 December 2014}}</ref> (साथमा कुणाल साहा) * ''हट एन्ड स्पाइसी'' (साथमा [[सुन्दर पोपो]]) == गीतहरू == {| class="wikitable sortable" ! एल्बम !! गीत !! गायक !! सङ्गीतकार !! गीतकार !! विमोचन वर्ष |- | अज्ञात || जय भोलेनाथ, जय महादेव || अनुप जलोटा | || || 2004 |- | श्री सिद्धिविनायक आरती || सिंधुर लाल चढ़ायो || अनुप जलोटा | || || 2009<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/in/album/sindhur-lal-chadhayo-hindi/id1150460821?i=1150462252|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151644/https://itunes.apple.com/in/album/sindhur-lal-chadhayo-hindi/id1150460821?i=1150462252|url-status=dead|archive-date=27 September 2016|title=Shri Siddhivinayak Aarti by Various Artists|website=[[iTunes]] |date=1 October 2009}}</ref> |- | माता का जागरण || माता की आरती || अनुप जलोटा & सङ्घमित्रा भारली | || परम्परागत || 2011<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/in/album/mata-ki-aarti/451500089?i=451500382|title=Mata Ki Aarti by Anup Jalota|website=[[iTunes]] |date=29 July 2011}}</ref> |- | माता का जागरण || तरसे नैना बरसे नैना || अनुप जलोटा & सङ्घमित्रा भारली | दिनेश कुमार दूबे || मोहन शर्मा || 2011<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/in/album/tarse-naina-barse-naina/451500089?i=451500372|title=Tarse Naina barse Naina by Anup Jalota|website=[[iTunes]] |date=29 July 2011}}</ref> |- | माता का जागरण || रात जाग्राते की है || अनुप जलोटा & सङ्घमित्रा भारली | || मोहन शर्मा || 2011<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/in/album/raat-jagraate-ki-hai/451500089?i=451500349|title=Raat Jagraate Ki Hai by Anup Jalota|website=[[iTunes]] |date=29 July 2011}}</ref> |- | भजन संग्रह – भगवान हनुमान || संकटमोचन नाम तिहारो || अनुप जलोटा | || || 2016<ref>{{Cite web |url=https://itunes.apple.com/in/album/sankatmochan-naam-tiharo/id1151439831?i=1151440061 |title=Bhajan Sangrah - Lord Hanuman by Various Artists on iTunes |website=[[iTunes]] |access-date=26 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151641/https://itunes.apple.com/in/album/sankatmochan-naam-tiharo/id1151439831?i=1151440061 |archive-date=27 September 2016 |url-status=dead }}</ref> |- | भजन संध्या, खण्ड १६ || सूरज की गर्मी से || अनुप जलोटा | || || 2016<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/in/album/suraj-ki-garmi-se/id1147111021?i=1147111846|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151632/https://itunes.apple.com/in/album/suraj-ki-garmi-se/id1147111021?i=1147111846|url-status=dead|archive-date=27 September 2016|title=Suraj Ki Garmi Se by Various Artists|website=[[iTunes]] |date=11 August 2016}}</ref> |- | कृष्ण जन्माष्टमी आयो रे – बेस्ट अफ् भगवान कृष्ण गीत २०१६ || मुकुंद माधव गोविन्द बोल || अनुप जलोटा | || || 2016<ref>{{Cite web |url=https://itunes.apple.com/in/album/mukund-madhav-govind-bol/id1144452905?i=1144454572 |title=Krishna Janmashtami Aayo Re - Best of Lord Krishna Songs 2016 (Feat. Kailash Hare Krishna Das) by Anup Jalota on Apple Music |website=[[iTunes]] |access-date=26 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927151651/https://www.iTunes.com/album/mukund-madhav-govind-bol/id1144452905?i=1144454572 |archive-date=27 September 2016 |url-status=dead }}</ref> |- | ५१ एसेन्सियल्स कृष्णा – बेस्ट अफ् आरती, भजन, कीर्तन, मन्त्र र श्लोक || गोविन्द बोलो हरि गोपाल<ref>{{cite news | title = Every internet detail Hari Gopal, Anup Jalota | url = http://redmux.com/song/krishan-govind-govind-gopal-nandlal/ | access-date = 8 January 2018 | publisher = RedMux.com | archive-date = 14 January 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180114073818/http://redmux.com/song/krishan-govind-govind-gopal-nandlal/ | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114073818/http://redmux.com/song/krishan-govind-govind-gopal-nandlal/ |date=14 January 2018 }}</ref> || अनुप जलोटा | || || 2016<ref>{{Cite web |url=https://itunes.apple.com/in/album/govind-bolo-hari-gopal-bolo/id1142213009?i=1142213425 |title=51 Essentials Krishna Best of Aarti, Bhajans, Kirtan, Mantras & Shlokas by Various Artists on Apple Music |website=[[iTunes]] |access-date=26 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927145521/https://www.iTunes.com/album/govind-bolo-hari-gopal-bolo/id1142213009?i=1142213425 |archive-date=27 September 2016 |url-status=dead }}</ref> |- | [[भगवान मेरे भगवान]]<ref name=":0" /> || भगवान मेरे भगवान<ref name=":0" /> || अनुप जलोटा, [[सोमा घोष]], [[सुदेश भोसले]], [[मधुश्री]] & [[सत्यम आनन्दजी]]<ref name=":2">{{Cite web |title=Satyam Anandjee |url=http://www.imdb.com/name/nm13842476/ |access-date=2022-07-14 |website=IMDb}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Satyam Anandjee - Google Search |url=https://www.google.com/search?kgmid=/g/11d_pvkthz&hl=en-IN&q=Satyam+Anandjee |access-date=2022-07-14 |website=www.google.com}}</ref> || [[सत्यम आनन्दजी]]<ref name=":2" /> || सुखनीधन मिश्रा<ref>{{Cite web |title=Sukhnidhan Mishra - Top Songs - Listen on JioSaavn |url=https://www.jiosaavn.com/artist/sukhnidhan-mishra-songs/,odYnxCsEyo_ |access-date=2022-07-14 |website=JioSaavn |language=en-US}}</ref> || 2021<ref>{{Cite news |date=28 July 2021 |title=Popularly known as the Bhajan Samrat, Anup Jalota is making headlines for his latest song Bhagwan Mere Bhagwan. Here's a candid chat with the singer |work=[[The Tribune]] |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/popularly-known-as-the-bhajan-samrat-anup-jalota-is-making-headlines-for-his-latest-song-bhagwan-mere-bhagwan-heres-a-candid-chat-with-the-singer-289376}}</ref> |} == चलचित्र सूची == === चलचित्रहरू === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चलचित्र !! भूमिका !! टिप्पणी |- |2019 |''[[Rock Star Bini]]'' |गुरुजी |<ref>{{Cite web |last=SNS |date=2019-02-16 |title=Anup Jalota to star in Bengali film Rockstar Bini |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/anup-jalota-to-star-in-bengali-film-rockstar-bini-1502732880.html |access-date=2023-12-24 |website=The Statesman |language=en}}</ref> |- |2021 |''Satya Sai Baba'' |[[Sathya Sai Baba]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities/anup-jalota-shares-interesting-photo-with-arun-govil-aka-ram-from-ramayan-681210|title=Anup Jalota shares interesting photo with Arun Govil aka Ram from Ramayan|first=Parina|last=Taneja|date=29 January 2021|website=www.indiatvnews.com}}</ref> |- |2022 |''[[Kartoot]]'' |पुलिस कमिसनर | |} === टेलिभिजन === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! कार्यक्रम !! भूमिका !! टिप्पणी |- |2018 |'' बिग बोस १२'' |आफैँ / प्रतियोगी |४२ औँ दिन निकाला |- |2020 |[[पाताल लोक]] |बालकिशन बाजपेयी | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == {{Commonscat|Anup Jalota|अनूप जलोटा}} * [http://gujarativideos.in/bhajan-2/anup-jalota/ अनूप जलोटा भजन]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[श्रेणी:सन् १९५३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय गायकहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] po4muj2ebm0jzm7ecpfvi1xcqqmecml 0 80566 1357511 1347992 2026-06-03T08:26:31Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357511 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|महाभारतकी एक राजकुमारी}} {{Infobox character | name = अम्बा | image = File:Parasurama shoots Bhima , ca. 1616.jpg | info-hdr = जानकारी | caption = अम्बा (दायाँ), एक शिष्यका साथ, [[भीष्म]] र [[परशुराम]] बीचको युद्ध हेर्दै, रज्मा नामा (''महाभारत''को फारसी अनुवाद) बाट, सन् १६१६ ई. | family = '''अभिभावकहरू''' {{bulleted list|काश्य (बुबा)|कौशल्या (आमा)}} '''दिदीबहिनीहरू''' {{bulleted list|[[अम्बिका (महाभारत)|अम्बिका]]|[[अम्बालिका]]}} '''दाजु/भाइ''' {{bulleted list|सेनबिन्दु}} | significant_other = [[महाभारतका पात्रहरू#शाल्व|शाल्व]] | gender = महिला | home = काशी | series = [[महाभारत]]को }} '''अम्बा''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] [[महाकाव्य]] [[महाभारत]]की एक पात्र हुन्। उनी [[काशी राज्य|काशी]]का राजा काश्यकी जेठी र सबैभन्दा सुन्दरी छोरी हुन् र [[अम्बिका (महाभारत)|अम्बिका]] एवम् [[अम्बालिका]]की दिदी हुन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2012-06-15 |title=Amba, Ambā, Aṃbā, Āmba: 27 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/amba |access-date=2022-11-16 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> [[हस्तिनापुर]]का राजा [[विचित्रवीर्य]]सँग विवाह गराउनका लागि भीष्मले अम्बा र उनका बहिनीहरूलाई उनीहरूको [[स्वयम्भर]] समारोहबाट अपहरण गरेका थिए। विवाह समारोह अघि, राजकुमारीले भीष्मलाई भेटेर राजा [[महाभारतका पात्रहरू#शाल्व|शाल्व]]प्रतिको आफ्नो प्रेमको बारेमा जानकारी दिन्छिन्, जसका कारण उनलाई शाल्वका कहाँ जान र उनलाई पत्नीको रूपमा स्वीकार गर्न आग्रह गर्ने अनुमति दिइन्छ। तर, शाल्वले अम्बालाई भीष्मले पत्नीको रूपमा स्वीकार गरिसकेको भन्दै अस्वीकार गरिदिन्छन्। उनको प्रयास र [[परशुराम]]को हस्तक्षेपका बाबजुद भीष्मले पनि उनीसँग विवाह गर्न अस्वीकार गर्छन्। अम्बाले आफ्नो दुर्भाग्यको लागि भीष्मलाई जिम्मेवार ठान्छिन् र कठोर तपस्या गर्छिन्, जसबाट उनलाई भगवान् [[शिव]]ले वरदान दिन्छन्। उनी राजा [[द्रुपद]]को सन्तान र महाकाव्यकी मुख्य पात्र [[द्रौपदी]]की दिदी/बहिनीको रूपमा [[शिखण्डी]]को रूपमा पुनर्जन्म लिन्छिन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Ambā |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241375.html |access-date=2022-11-16 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> == व्युत्पत्ति == अम्बा [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा सामान्यतया प्रयोग हुने शब्द हो जसको अर्थ आमा हुन्छ। यसको वैदिक सम्बन्ध पनि रहेको छ, जहाँ उनलाई [[वेद]]हरूको माताको रूपमा मानिन्छ।<ref name="BrodbeckBlack2007">{{cite book |author1=Simon Brodbeck |url=https://books.google.com/books?id=56fr2p5f7l0C&pg=PA205 |title=Gender and Narrative in the Mahabharata |author2=Professor Brian Black |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=978-1-134-11995-0 |page=205}}</ref><ref name="Coburn1988">{{cite book |author=T. B. Coburn |url=https://books.google.com/books?id=hy9kf7_TOHgC&pg=PA201 |title=Devī-māhātmya: The Crystallization of the Goddess Tradition |publisher=Motilal Banarsidass |year=1988 |isbn=978-81-208-0557-6 |page=201}}</ref> == पौराणिक कथा == [[File:Amba Mahabharata.jpg|thumb|अम्बाको जाभानीज वायाङ पुतली]] === स्वयम्भर === ''[[आदि पर्व|महाभारतको आदिपर्व]]''ले काशी राज्यमा भएको अम्बाको [[स्वयम्भर]]का घटनाहरू वर्णन गर्दछ। अम्बा र [[शाल्व राज्य|शाल्वका राजा]] शाल्व गोप्य रूपमा प्रेममा थिए र अम्बाले उनको गलामा ''[[वरमाला]]'' पहिर्‍याएर उनलाई आफ्नो वरको रूपमा छनोट गर्ने वाचा गरेकी थिइन्। [[भीष्म]]ले ती तीन गुणवती राजकुमारीहरूको स्वयम्भर समारोहको बारेमा थाहा पाएर आफ्ना सौतेनी भाइ [[विचित्रवीर्य]]का लागि राजकुमारीहरू जित्न स्वयम्भरमा गएका हुन्छन्। त्यहाँ पुगेपछि भीष्मले भेला भएका आकांक्षीहरूलाई आफूलाई रोक्न चुनौती दिँदै दुलहीहरू अपहरण गर्ने आफ्नो मनसाय घोषणा गर्छन्। त्यसपछि भीष्मले राजकुमारीहरूलाई जबरजस्ती आफ्नो रथमा हालेर त्यहाँबाट हिँड्छन्। राजाहरूले भीष्मलाई पछ्याएर वाणको वर्षा गर्छन् तर भीष्मले प्रत्याक्रमण गरी उनीहरूलाई पराजित गरिदिन्छन्। शाल्वले भीष्मलाई द्वन्द्वका लागि चुनौती दिन्छन्। भीष्मले शाल्वलाई पराजित गरी घाइते बनाउँछन् तर उनको ज्यान भने जोगाइदिन्छन्। अम्बाको भावनाको बारेमा अनभिज्ञ रहेका भीष्म [[हस्तिनापुर]] पुग्छन् र उनीहरूलाई [[सत्यवती]]को अगाडि प्रस्तुत गर्छन्, जसले विचित्रवीर्यसँग उनीहरूको विवाहको व्यवस्था मिलाउँछिन्। अम्बाले भीष्म र [[ब्राह्मण]]हरूको परिषद्लाई भेटेर आफू र शाल्व एकअर्काको प्रेममा रहेको र आफूले स्वयम्भरमा उनलाई नै पतिको रूपमा छनोट गर्न लागेको कुरा खोल्छिन्। भीष्मले यस मामिलामा उनले आफ्नै निर्णय गर्नुपर्ने कुरा स्वीकार गर्दै उनलाई सम्मानका साथ शाल्वकोमा पठाउँछन् जबकि अम्बिका र अम्बालिकाको विवाह विचित्रवीर्यसँग हुन्छ।<ref>{{Cite web|url=http://www.sacred-texts.com/hin/m01/m01103.htm|work=The Mahabharata, Book 1: Adi Parva|title=Section CII|publisher=[[Sacred-texts.com]]|author=Kisari Mohan Ganguli|author-link=Kisari Mohan Ganguli}}</ref><ref name="Garrett">Garrett, John (1989), p. 27</ref> == शिखण्डीको रूपमा पुनर्जन्म == {{मुख्य|शिखण्डी}} द्रुपदका कुनै सन्तान थिएनन्, त्यसैले उनले छोरा प्राप्तिका लागि शिवको आशीर्वाद माग्दै वनमा कठोर तपस्या गर्छन्। शिवले उनलाई एउटा छोरी जन्मने तर पछि छोरामा परिणत हुने वरदान दिन्छन्। भविष्यवाणी गरिए अनुसार, अम्बाको पुनर्जन्म शिखण्डीको रूपमा हुन्छ, जसको वास्तविक लिङ्ग गोप्य राखिन्छ र उनलाई छोराकै रूपमा हुर्काइएको हुन्छ। जब द्रुपदले छोराको भेषमा रहेकी आफ्नी छोरीको विवाह [[दशार्ण]]का राजा हिरण्यवर्णकी छोरीसँग गरिदिन्छन् तब उनको वास्तविक पहिचान खुल्न जान्छ। यसले ती केटी र उनका बुबालाई मात्र होइन, स्वयं शिखण्डीलाई पनि मर्माहत बनाउँछ। आक्रोशित हिरण्यवर्णले पाञ्चाल विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्छन्। घटनाक्रमबाट विचलित भएकी शिखण्डी एक [[यक्ष]] (प्रकृति आत्मा) स्थूणाकर्णलाई भेट्न वनमा जान्छिन्, जसले केही समयका लागि आफ्नो लिङ्ग साटासाट गर्ने प्रस्ताव राखेर उनलाई सहयोग गर्छन्। यसरी, शिखण्डी जैविक रूपमा पुरुष बन्छन्। हिरण्यवर्णको मृत्युपछि शिखण्डी पुनः लिङ्ग साटासाट गर्न यक्ष कहाँ फर्किन्छिन्, तर उनले [[कुबेर]]ले ती यक्षलाई शिखण्डीको मृत्यु नभएसम्म स्त्रीकै रूपमा रहने श्राप दिइसकेको कुरा थाह पाउँछिन्।<ref name="Mani">{{cite encyclopaedia |year=1975 <!-- | location = Delhi --> |title=Amba |encyclopaedia=Puranic Encyclopaedia: a Comprehensive Dictionary with Special Reference to the Epic and Puranic Literature |publisher=Motilal Banarsidass Publishers |last=Mani |first=Vettam |author-link=Vettam Mani |pages=27–29 |isbn=978-0-8426-0822-0}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी|Amba (Mahabharata)}} {{महाभारत}} [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] cxs0miqgo4gh6ipc8zazmgckc9xo58d 0 80644 1357574 1278883 2026-06-03T09:16:26Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357574 wikitext text/x-wiki {{ठुटो}} {{Unreferenced}} [[चित्र:आफ्नो मान्छे (चलचित्र).png|thumb|200px|आफ्नो मान्छे]] '''आफ्नो मान्छे (चलचित्र)''' एक नेपाली कथानक चलचित्र हो । यस चलचित्रमा [[विपना थापा|बिपना थापा]], [[दिलीप रायमाझी]], [[श्रीकृष्ण श्रेष्ठ]], [[निरुता सिंह]] को भुमिका देख्न सकिन्छ । ==पात्रहरू== {{Nepal-film-stub}} ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] bmb7flu03h1fysnbptpn4wpp1czilbg 0 80738 1357663 1347983 2026-06-03T10:04:12Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357663 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु पौराणिक नाग राजकुमारी}} {{Infobox character | image = Arjuna and the River Nymph by 1913.jpg | relatives = [[कुन्ती]] (सासू),<br> [[पाण्डव]] (देवर/जेठाजु),<br> [[द्रौपदी]],<br> [[चित्राङ्गदा]],<br>[[सुभद्रा]] (सौताहरू) | name = उलूपी | family = कौरव्य (बुबा) | children = [[इरावन]] | caption = अर्जुन र उलूपीको भेट | race = [[नाग]] | affiliation = | spouse = | spouses = {{ubl|एक अज्ञात [[नाग]] (पहिलो पति; मृत)|[[अर्जुन]]}} | info-hdr = जानकारी }} '''उलूपी''' (जसलाई '''उलुची''' र '''उलूपिका''' पनि भनिन्छ) [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] [[महाकाव्य]] ''[[महाभारत]]'' मा उल्लेख गरिएको एक [[नाग]] राजकुमारी हुन्। उलूपी [[नागराज]] कौरव्यकी छोरी र [[अर्जुन]]की दोस्रो पत्नी हुन्। उनको उल्लेख ''[[विष्णु पुराण]]'' र ''[[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]'' मा पनि पाइन्छ।<ref>{{Cite book |last=Chakravarti |first=Bishnupada |url=https://books.google.com/books?id=ivQ6CwAAQBAJ&dq=ulupi&pg=PT150 |title=Penguin Companion to the Mahabharata |date=2007-11-13 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-5214-170-8 |language=en}}</ref> उलूपी र अर्जुनको भेट र विवाह अर्जुन वनवासमा रहेका बेला भएको बताइन्छ, जसबाट उनीहरूका छोरा [[इरावन]]को जन्म भएको थियो। अर्जुनलाई उनका छोरा बभ्रुवाहनले युद्धमा मारेपछि, उलूपीले नै अर्जुनलाई पुनर्जीवित गराई [[वसु]]हरूको श्रापबाट मुक्त गराएको श्रेय दिइन्छ। == व्युत्पत्ति र स्वरूप == ''महाभारत''मा उलूपीको बारेमा थोरै मात्र चर्चा गरिएको छ। उलूपीलाई महाभारतमा भुजगात्मजा, भुजगेन्द्रकन्याका, भुजगोत्तमा कौरवी, कौरव्यदुहिता, कौरव्यकुलनन्दिनी, पन्नगनन्दिनी, पन्नगसुता, पन्नगात्मजा, पन्नगेश्वरकन्या, पन्नगी र उरगात्मजा गरी विभिन्न नामहरूले चिनिन्छ।{{Sfn|Vettam|1975|p=806}} उलूपीलाई आधा कन्या र आधा सर्पको रूप भएकी एक पौराणिक ''नागकन्या'' ([[नाग]] राजकुमारी) को रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref name="Wheeler1867">{{cite book|last=Wheeler|first=James Talboys|title=The History of India from the Earliest Ages: The Vedic period and the Mahá Bhárata|url=https://books.google.com/books?id=x15NAAAAcAAJ&pg=PA571|year=1867|publisher=N. Trübner|page=572}}</ref> == बाल्यकाल == उलूपी [[नागराज]] कौरव्यकी छोरी थिइन्।{{Sfn|Vogel|1926|p=208}}{{Sfn|Vettam|1975|p=19}} उनका पिताले [[गङ्गा नदी|गङ्गा]] नदीको पानीमुनि रहेको नागहरूको राज्यमा शासन गर्दथे।{{Sfn|Debroy|2010|loc=sec.Arjuna-vanavasa Parva}} उनी एक प्रशिक्षित योद्धा थिइन्।{{Sfn|Chandramouli|2012|loc=chpt. Seprent Princess}} महाकाव्यमा उलूपीको परिचय दिँदा यसको उल्लेख नगरिएको भए तापनि, पछि कुरुक्षेत्र युद्धका बेला के खुलासा हुन्छ भने अर्जुनलाई भेट्नुअघि उनको एक पति थिए, जसको [[गरुड|सुपर्ण]]सँग लड्दा मृत्यु भएको थियो र उनलाई सन्तान विहीन विधवा छोडेका थिए।<ref>{{Cite book |last=Brodbeck |first=Simon Pearse |url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Mahabharata_Patriline/wapBDgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=M%C4%81dr%C4%AB&pg=PT163&printsec=frontcover |title=The Mahabharata Patriline: Gender, Culture, and the Royal Hereditary |date=2017-03-02 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-88630-7 |pages=184 |language=en}}</ref> == अर्जुनसँगको विवाह == [[File:Uluchi Arujann.jpg|thumb|उलूपी र अर्जुन]] पाण्डवका तेस्रो भाइ अर्जुनलाई पाण्डव दाजुभाइकी साझा पत्नी [[द्रौपदी]]सँगको विवाहको सर्त उल्लङ्घन गरेको प्रायश्चित स्वरूप १२ वर्षको तीर्थाटनका लागि राज्यको राजधानी [[इन्द्रप्रस्थ]]बाट निर्वासित गरिन्छ। [[ब्राह्मण]]हरूका साथमा अर्जुन वर्तमान भारतको [[उत्तरपूर्वी भारत|उत्तर-पूर्वी क्षेत्र]]तर्फ प्रस्थान गर्छन्।{{Sfn|Vettam|1975|p=96}} एक दिन, अर्जुन आफ्नो नित्य कर्म गर्नका लागि [[गङ्गा नदी|गङ्गा]] नदीमा स्नान गर्दै हुन्छन्, नाग राजकुमारी उलूपीले उनलाई समातेर नदीभित्र तान्छिन्।{{Sfn|Vettam|1975|p=332}} उनले अर्जुनलाई आफ्नो हातले समातेर आफ्नो इच्छा अनुसार यात्रा गर्न बाध्य पार्छिन्। उनीहरू अन्ततः कौरव्यको निवास स्थान रहेको पानीमुनिको राज्यमा पुग्छन्। अर्जुनले त्यहाँ एउटा यज्ञ कुण्ड देख्छन् र अग्निमा आफ्नो आहुति अर्पण गर्छन्। अर्जुनको निसङ्कोच आहुति अर्पणबाट [[अग्नि]] प्रसन्न हुन्छन्।{{Sfn|Debroy|2010|loc=sec.Arjuna-vanavasa Parva}} मुस्कुराउँदै अर्जुनले उलूपीको परिचय सोध्छन्, जसमा उनले यसरी जवाफ दिन्छिन्:<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2010-12-27 |title=Section CCXVI [Mahabharata, English] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-mahabharata-mohan/d/doc4289.html |access-date=2022-07-14 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> {{Blockquote|text=अर्जुनका यी शब्दहरू सुनेर उलूपीले जवाफ दिइन्, 'ऐरावतको वंशमा जन्मेका कौरव्य नामका एक नाग छन्। हे राजकुमार, म तिनै कौरव्यकी छोरी हुँ र मेरो नाम उलूपी हो। हे पुरुषहरूमा श्रेष्ठ, तपाईंलाई आफ्नो नित्य स्नान गर्नका लागि नदीमा ओर्लिएको देखेपछि म कामदेवद्वारा विवेकहीन बनाइएकी छु। हे निष्पाप, म अझै अविवाहित छु। तपाईंको कारणले गर्दा म कामदेवद्वारा पीडित छु, हे कुरु वंशका सन्तान, आज आफूलाई ममा समर्पित गरेर मलाई प्रसन्न पार्नुहोस्।'|author=[[व्यास]]|title=[[महाभारत]]|source=अर्जुन-वनवास पर्व, खण्ड २१६}} यद्यपि, अर्जुनले आफ्नो तीर्थयात्राको ब्रह्मचर्यको कारण देखाउँदै उनको प्रस्ताव अस्वीकार गर्छन्। उलूपीले उनको ब्रह्मचर्यको सर्त केवल अर्जुनकी पहिलो पत्नी [[द्रौपदी]]का लागि मात्र सीमित रहेको तर्क दिन्छिन्।{{Sfn|Vettam|1975|p=54}} उनको तर्कबाट विश्वस्त भई अर्जुनले उनीसँग विवाह गर्छन् र नागको महलमा रात बिताउँछन् र भोलिपल्ट बिहान सूर्योदयसँगै बिदा हुन्छन्।<ref>{{cite book|title=Myths and Legends from India – Great Women|last=Bhanu|first=Sharada|publisher=Macmillan India Limited|year=1997|location=Chennai|isbn=0-333-93076-2|page=7}}</ref> पछि, उनीहरूबाट [[इरावन]] नामका छोराको जन्म हुन्छ।{{Sfn|Debroy|2010|loc=sec.Arjuna-vanavasa Parva}} अर्जुनसँग प्रसन्न भएर उलूपीले उनलाई एउटा सबै जलचर प्राणीहरू निसन्देह उनीद्वारा पराजित हुन सक्षम हुनेछन् भनि वरदान दिन्छिन्।{{Sfn|Vettam|1975|p=332}}{{Sfn|Thadani|1931|pp=185–186}} उलूपीले आफ्नो छोरा इरावनलाई [[कुरुक्षेत्र युद्ध]]मा गुमाउँछिन्, जहाँ उनी आफ्ना बुबाको पक्षबाट लड्दै मारिन्छन्। == पाण्डवहरूको सन्न्यास == [[कलियुग]]को सुरुवातसँगै, [[पाण्डव]]हरू [[द्रौपदी]]का साथमा सन्न्यास लिई आफ्नो सिंहासन उनीहरूका एक मात्र उत्तराधिकारी – अर्जुनका नाति [[परीक्षित]]लाई सुम्पिएर हिँडेका थिए। आफ्ना सबै धनसम्पत्ति र सांसारिक बन्धनहरू त्यागेर उनीहरूले एउटा कुकुरका साथ हिमालयतर्फको आफ्नो अन्तिम तीर्थयात्रा सुरु गरेका थिए। उलूपी भने गङ्गा नदीमा रहेको आफ्नो राज्यमा फिर्ता भएकी थिइन्।<ref>{{cite book|last=Ganguli|first=Kisari Mohan|title=The Mahabharata: Book 17: Mahaprasthanika Parva|url=http://www.sacred-texts.com/hin/m17/m17001.htm|publisher=[[Internet Sacred Text Archive]]|chapter=SECTION 1|date=1883–1896|access-date=3 April 2016}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी|Ulupi}} {{महाभारत}} [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] [[श्रेणी:नागहरू]] syabilk0pzzn351jl20b1lfwyichhzx 0 80761 1357601 1278931 2026-06-03T09:31:47Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357601 wikitext text/x-wiki {{ठुटो}} {{Infobox film | name = इज्जतदार | image =इज्जतदार (चलचित्र).jpg | border = | caption = इज्जतदार चलचित्र पोस्टर | director = [[दिवाकर भट्टराई]] | producer = | screenplay = | starring = | music = | cinematography = | editing = | studio = | released = | runtime = | country = नेपाल | language = नेपाली | budget = | gross = }} '''इज्जतदार (चलचित्र)''' एक नेपाली कथानक चलचित्र हो । यस चलचित्रमा [[राजेश हमाल]], [[विपना थापा|बिपना थापा]], [[विराज भट्ट]] को भुमिका देख्न सकिन्छ । ==पात्रहरू== {{Nepal-film-stub}} ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] tk4zxzcc2kv0a48xsusj9vzfn29swsf 0 81173 1357617 1162642 2026-06-03T09:42:29Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357617 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = इम्याजिन ड्र्यागन | background = group_or_band | image = Imagine Dragons, Roundhouse, London (35390234536).jpg | image_size = | landscape = yes | caption = २०१७ मा इम्याजिन ड्र्यागन | origin = [[लस भेगस]], [[नेभाडा|नेवाडा]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] | genre = <!-- All of these genres are sourced in the musical style section. Do not change without a source!-->{{flatlist| * [[पप रक]] * {{nowrap|[[इन्डि रक]]}} * [[इलेक्ट्रोपप]] * [[अल्टरनेटिभ रक]] }}<!-- Other genres that the band has been described as are mentioned and sourced in the musical style section.--> | years_active = २००८–हालसम्म | label = {{flatlist| * [[इन्टरस्कोप]] }} | associated_acts = {{flatlist| * [[द मोथ एण्ड द फ्लेम]] * {{nowrap|[[एक्स एम्बेस्डर्स]]}} * [[इजिप्टियन]] }} | website = {{URL|imaginedragonsmusic.com}} | current_members = * [[Dan Reynolds (singer)|ड्यान रोनाड्स]] * [[वेन सेरमन]] * [[बेन मेक्कि]] * [[डेनियल प्याटम्यान]] | Past Members = * [[एन्ड्रयु]] * ब्रिटानी टोलम्यान * [[DANiiVORY|Theresa Flaminio]] * डेभ लेम्क * एन्ड्रयु बिक * Aurora Florence }} '''इम्याजिन ड्र्यागन्स''' एक बहुचर्चित अमेरिकी रक ब्याण्ड हो ।<ref name="imaginedragonsmusic">{{cite web |url=http://www.imaginedragonsmusic.com/bio/default.aspx |title=Imagine Dragons : Biography |accessdate=April 29, 2013 |work=imaginedragonsmusic.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130504055443/http://www.imaginedragonsmusic.com/bio/default.aspx |date=May 4, 2013 }}</ref><ref name="rollingstone">{{cite web| first= Andy| last= Greene |work= Rolling Stone |url= http://www.rollingstone.com/music/news/imagine-dragons-go-radioactive-on-the-charts-20130508 |title= Imagine Dragons Go 'Radioactive' on the Charts |date= 8 May 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/1572960/imagine-dragons-the-billboard-cover-story |title=Imagine Dragons: The Billboard Cover Story |work= Billboard|date=July 12, 2013 |accessdate=November 1, 2013}}</ref> यो अमेरिकाको [[लस भेगस]], [[नेभाडा|नेवाडा]]मा रहेको छ । यस ब्याण्डका मुख्य सदस्यहरूमा [[ड्यान रेनोल्ड्स]], [[ड्यानियल वायन सर्मन]], [[ड्यानियल प्ल्याट्जमन]] र [[बेन म्याक्की]] छन् । इम्याजिन ड्र्यागन्सले एउटा [[ग्रामी अवार्ड]] जितेको छ । ==सुरूवात== {{ठुटो}} == करियर == ==प्रकाशित एल्बमहरू== == फिल्मोग्राफी == == ब्याण्ड सदस्यहरू == ==अवार्ड तथा मनोनयन== == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist|colwidth=30em}} == बाह्य कडीहरू == {{Commonscat|Imagine Dragons|इम्याजिन ड्र्यागन्स}} * {{Official website|1=http://www.imaginedragonsmusic.com/}} [[श्रेणी:साङ्गीतिक समूहहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:ग्रामी पुरस्कार विजेताहरू]] s84uhgxz764pb5do3v6e06ha2ar4h62 0 81451 1357670 1354324 2026-06-03T10:07:34Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357670 wikitext text/x-wiki {{Securities}} कुल ऋण [[पूँजि|पूँजी]]लाई सर्वसाधारण सबैले खरिद गर्न सक्ने गरी स-साना एकाइहरूमा विभाजित गरिसकेपछिको एक अंश वा एकाइ नै '''ऋणपत्र''' ({{Lang-en|Bond}}) हो। कम्पनीले सार्वजनिक रूपमा सूचना प्रकाशन गरी कम्पनीको अचल जायजेथा धितो वा बन्धक राखी वा नराखी ऋण पुजी उठाउन सक्छ। ऋणपत्र भन्नाले कम्पनीले ऋणमा लगानी गर्ने पक्षलाई ऋणको रकम, ब्याज दर र भुक्तानी बिधी अचल जायजेथा धितो राखेको भए सोको अवस्था आदि शर्तहरू उल्लेख गरी अधिकारीक रूपमा गरिदिएको लिखत पत्र हो। ==जोखिम== अन्य प्रकारका लगानीहरू जस्तै ऋणपत्रमा लगानी गर्दा पनि विभिन्न प्रकारका जोखिमहरू उत्पन्न हुन्छन्।<ref>{{cite book|last=|first=|author-link=|year=बि.सं 2073 |title=लगानीका आधारभूत सिद्धान्तहरू Fundamentals of Investments|publisher=Asmita Books Publishers & Distribution|url=|isbn=978-9937-687-10-2|pages=३१३ }}</ref> ===वित्तीय वा साख जोखिम=== ऋणपत्र निष्कासनकर्ताले पूर्वनिर्धारित शर्तहरूअनुसार [[साँवा|सावाँ]] र [[साधारण व्याज|ब्याज]] भुक्तानी गर्न नसक्ने अवस्थालाई वित्तीय वा साख जोखिम भनिन्छ। सरकारी ऋणपत्रहरूमा यस्तो जोखिम एकदम न्युन वा शून्य हुन्छ भने संस्थागत ऋणपत्रहरूमा यसप्रकारको जोखिम प्रबल रुपमा विद्यमान हुन्छ। ===ब्याजदर जोखिम=== बजारमा ब्याजदरमा परिवर्तन आर्मा ऋणपत्रको मूल्यमा पनि परिवर्तन आउँछ। ऋणपत्रमा लगानी गरिसकेपछि बजार ब्याजदर बढ्न गएमा ऋणपत्रको मूल्य घट्न गई लगानीकर्ताको प्रतिफलमा कमी आउँछ। ===पुनःलगानी जोखिम=== ===तरलता जोखिम=== अपेक्षित मूल्यमा लगानीकेर्ताले ऋणपत्र बिक्री गर्न नसक्ने अवस्थालाई तरलता सम्बन्धी जोखिम भनिन्छ। [[ट्रेजरी बिल]] र [[मुद्रा बजार]]का उपकरणहरू छोटो समयमा नै अपेक्षित मूल्यमा बिक्री गर्न सकिने भएकोले यस्ता प्रतिभूतिहरूमा तरलता जोखिम शून्य वा न्युन हुन्छ तर दीर्घकालीन समयावधिका ऋणपत्रहरूमा तरलता सम्बन्धी जोखिम विद्य्मान हुन्छ। ===फिर्तासम्बन्धी जोखिम=== लगानीकर्ताले अपेक्षित प्रतिफल आर्जन गरिरहेका ऋणपत्रहरू पूर्वनिर्धारित समयावधिभन्दा पहिले नै निष्कासनकर्ताले फिर्ता गर्न सक्ने सम्भावनालाई फिर्तासम्बन्धी जोखिम भनिन्छ। ऋणपत्र निष्कासन गरेको समयको ब्याजदर भन्दा प्रचलित ब्याजदर कम भएकोअवस्थामा निष्ककर्ताले ऋणपत्र फिर्ता गर्न सक्दछ। यसरी ऋणपत्र फिर्ता गरिएमा लगानीकर्ताको प्रतिफलमा प्रतिकुल असर पर्न जान्छ। ===क्रयशक्ति जोखिम=== ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[प्रतिभूति]] * [[सार्वजनिक ऋण|सरकारी ऋण]] * [[सरकारी ऋणपत्र]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Bonds}} [[श्रेणी:अर्थ वाणिज्य]] [[श्रेणी:वित्तीय बजार]] 7ov2bqlszcimdog7qjxcaij0r75486s 0 81676 1357457 1308403 2026-06-03T07:49:45Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357457 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=April 2012}} {{Infobox military person | honorific_prefix = | name = अगनसिंह राई | honorific_suffix = VC | native_name = | native_name_lang = | image = VCAgansingRai.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1920|04|24}} | death_date = {{Death date and age|df=yes|2000|05|27|1920|04|24}} | birth_place = Amsara, [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]], [[नेपाल]] | death_place = [[काठमाडौँ]], नेपाल | placeofburial = | placeofburial_label = | placeofburial_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | nickname = | birth_name = | allegiance = [[British India]]<br>[[India]] | branch =[[British Indian Army]]<br>[[Indian Army]] | serviceyears = | rank = मानार्थ क्याप्टेन | servicenumber = | unit = [[5th Royal Gurkha Rifles]] | commands = | battles = [[दोस्रो विश्वयुद्ध|द्वितीय विश्व युद्ध]] | battles_label = | awards = {{plainlist | * [[File:UK Victoria Cross ribbon bar.svg|30px]] [[भिक्टोरिया क्रस]] }} | relations = | laterwork = | signature = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''अगनसिंह राई''' [[भिक्टोरिया क्रस]] ( २४ अप्रिल १९२० - २७ मे २००० ) बेलायत या कमनवेल्थमा युद्धमा बहादुरी देखाउने योद्धाहरूले पाउने उच्चतम सम्मान भिक्टोरिया क्रसद्वारा सम्मानित एक  [[नेपाली]] [[गोरखाली|गोर्खाली]] हुन् । == पृष्ठभूमि == उनको नेपालको ओखलढुङ्गा जिल्लाको, अम्सारा गाउँमा जन्म भएको थियो<ref name="TelObit">{{ढाँचा:Cite news|url = http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/military-obituaries/gurkha-obituaries/1366817/Agansing-Rai-VC.html|title = Telegraph Obituary|accessdate = April 4, 2013|location = London|work = The Daily Telegraph|date = 30 May 2000}}</ref> == थप जानकारी == उनले भारतीय सेनामा काम गर्दा मानार्थ क्याप्टेनको उपाधी पाए र पछि उनको [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]]मा देहान्त भयो।  उनी सन् १९४१ मा ब्रिटिस–इन्डिया सैनिकमा भर्ती भए । १९४४ जुन २६ मा बर्माको बिसेनपुरमा शत्रुको गोलाबारीमाझ लडाइँको नेतृत्व अगनसिंहले गरेका थिए । शत्रुको मोर्चामा आक्रमण गरी पराजित गर्ने अदम्य साहस प्रदर्शन गरेवापत उनी सर्वोच्च पदक भीसीबाट सम्मानित भएका थिए । == यो पनि हेर्नुहोस् == * भिक्टोरिया क्रस पाउने गोर्खालीहरूको सूची == सन्दर्भ == {{Reflist}} == बाहिरी लिङ्कहरू == * [http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/military-obituaries/gurkha-obituaries/1366817/Agansing-Rai-VC.html Obituary of Agansing Rai, VC, The Daily Telegraph, 30 May 2000] * [http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3540858.ece ''Agansing Rai, VC''] {{Webarchive|url=https://archive.today/20080727025543/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3540858.ece |date=27 July 2008 }}, The Times, 30 May 2000. Retrieved on 10 October 2009. * [http://haynese.winthrop.edu/india/medals/VC/2ASRai.html Agansingh Rai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020615172459/http://haynese.winthrop.edu/india/medals/vc/2ASRai.html |date=15 June 2002 }} * [http://www.victoriacross.org.uk/ggnepal.htm Burial location of Agansing Rai] "Nepal" {{stub}} {{कमन्सश्रेणी|Agansing Rai}} [[श्रेणी:भिक्टोरिया क्रस बिजेता नेपालीहरू]] [[श्रेणी:गोर्खाली]] [[श्रेणी:ओखलढुङ्गा जिल्लाका मानिसहरू]] sdpzw5jr1hbxvaq6h5f787q0rrl5mpi 0 82945 1357522 1340554 2026-06-03T08:33:54Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357522 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दू धर्ममा वशिष्ठकी पत्नी}} {{Infobox Hindu leader | name = अरुन्धती | image = Ramabhadracharya Works - Painting in Arundhati (1994).jpg | alt = अरुन्धती | caption = [[वशिष्ठ]] र अरुन्धती आफ्नो [[आश्रम]]मा [[कामधेनु]]का साथ [[यज्ञ]] गर्दै। हिन्दी महाकाव्य अरुन्धती (सन् १९९४) को पछिल्लो आवरणको चित्र। | religion = [[हिन्दु धर्म]] | spouse = [[वशिष्ठ]] | children = [[शक्ति महर्षि]], चित्रकेतु, सुरोचिस्, विरजस्, मित्र, उल्बण, वसुभृद्यान र द्युमत् }} '''अरुन्धती''' हिन्दु धर्मका सात ऋषिहरू ([[सप्तर्षि]]) मध्येका एक, ऋषि [[वशिष्ठ]]की पत्नी हुन्। == व्युत्पत्ति == [[संस्कृत]]मा अरुन्धती नामको शाब्दिक अर्थ 'सूर्यका किरणहरूले धोइएकी' हुन्छ, जुन अरुण (सूर्यका किरण) र धती (धोइएकी) मिलेर बनेको हो। == पौराणिक कथा == विभिन्न हिन्दु धर्मग्रन्थहरूमा अरुन्धतीको जन्म र जीवनको उल्लेख गरिएको छ। अरुन्धतीको जन्मको कथा [[शिव पुराण]] र [[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]मा पाइन्छ। [[ब्रह्मा]]ले अरुन्धतीलाई दिएको उपदेशको वर्णन [[रामचरितमानस]]को उत्तरकाण्डमा गरिएको छ। [[विश्वामित्र ऋषि|विश्वामित्र]] र वशिष्ठबीचको प्रतिद्वन्द्वका कारण कारण उनका सय छोराहरूको मृत्यु हुन्छ, त्यसको वर्णन [[वाल्मीकि रामायण]]को [[बालकाण्ड]]मा गरिएको छ। [[महाभारत]] र धेरै [[ब्राह्मण (ग्रन्थ)|ब्राह्मण]] ग्रन्थहरूले शक्ति लगायत उनका छोराहरू र नाति [[पराशर गोत्र|पराशर]]को वर्णन गर्छन्। अरुन्धतीको [[सीता]] र [[राम]]सँगको भेटको उल्लेख रामायण, रामचरितमानस र [[विनय पत्रिका]]मा गरिएको छ।<ref name="Arundhati-intro">Rambhadracharya 1994, pp. ''iii—vi''.</ref> [[पार्वती]]सँग विवाह गर्नका लागि [[शिव]]लाई मनाउन उनले खेलेको भूमिकाको वर्णन [[कालिदास]]को [[कुमारसम्भवम्]]को छैटौँ सर्गमा गरिएको छ।<ref name="ks-kale">Kale, pp. 197-199</ref> भागवत पुराणका अनुसार, अरुन्धती [[कर्दम ऋषि|कर्दम]] र देवहुतिका नौ छोरीहरूमध्ये आठौँ सन्तान हुन्। उनी पराशरकी बज्यै र [[व्यास]]की बज्यै (जिजुआमा) हुन्।<ref name="Arundhati-intro" /> शिव पुराणले उनलाई पूर्वजन्ममा ब्रह्माकी मानसपुत्री 'सन्ध्या'को रूपमा वर्णन गरेको छ। वशिष्ठको निर्देशनमा, सन्ध्याले आफूलाई कामवासनाबाट शुद्ध पार्न तपस्याद्वारा शिवलाई प्रसन्न तुल्याउँदै शिवले उनलाई मेधातिथिको अग्निमा हाम फाल्न भनेका हुन्छन्। त्यसपछि उनी मेधातिथिकी छोरीका रूपमा जन्म लिँदै वशिष्ठसँग विवाह गर्छिन्। केही अन्य [[पुराण]]हरूले उनलाई [[कश्यप ऋषि|कश्यप]]की छोरी र [[नारद]] तथा पर्वतकी बहिनीको रूपमा वर्णन गरेका छन्, जसलाई नारदले वशिष्ठसँग विवाहका लागि कन्यादान गरेका थिए।<ref name="garg-Arundhati">Garg 1992, pp. 647-648</ref> महाभारतले अरुन्धतीलाई एक यस्ती तपस्विनीको रूपमा वर्णन गरेको छ जसले सात ऋषिहरूलाई समेत प्रवचन दिने गर्थिन्। [[अग्नि]]की पत्नी [[स्वाहा]]ले सप्तर्षिका अन्य छ ऋषिहरूका पत्नीको रूप धारण गर्न सकेकी थिइन् तर अरुन्धतीको रूप धारण गर्न सकेकी थिइनन्। यस महाकाव्यले एक पटक १२ वर्षसम्म वर्षा नहुँदा र सात ऋषिहरू कन्दमूल र फलफूल बिना कष्टमा रहँदा उनले शिवलाई प्रसन्न तुल्याएको कथा पनि वर्णन गर्दछ। महाभारतमा उनको पतिव्रता धर्म र पतिको सेवालाई अतुलनीय मानिएको छ।<ref name="garg-Arundhati" /> वाल्मीकि रामायणका अनुसार, उनले सय छोराहरूलाई जन्म दिएकी थिइन्, जसलाई विश्वामित्रले मर्ने श्राप दिएका थिए। त्यसपछि उनले [[शक्ति महर्षि|शक्ति]] नामक पुत्र र पछि सुयज्ञ नामक अर्को पुत्रलाई जन्म दिन्छिन्, जसले वशिष्ठको आश्रममा रामसँगै अध्ययन गरेका थिए।<ref name="Arundhati-intro" /> केही स्रोतहरूका अनुसार शक्ति र चित्रकेतु सहित उनका आठ छोराहरू थिए।<ref name="garg-Arundhati" /> सन् १९९४ मा [[रामभद्राचार्य|जगद्गुरु रामभद्राचार्य]]द्वारा रचित [[हिन्दी भाषा]]को महाकाव्य अरुन्धतीमा उनको जीवनको वर्णन गरिएको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ऋषि]] [[श्रेणी:रामायणका ऋषिहरू]] tmvvw2tsve3vvu4107jy33qfn7kh2fc 0 83423 1357654 1162718 2026-06-03T09:58:11Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357654 wikitext text/x-wiki {{Infobox Actor | image = | imagesize = | caption = | birthdate = {{birth date and age|df=yes|1970|9|21}} | birthplace = [[जाकार्ता|जकार्ता]], [[इन्डोनेसिया|इंडोनेशिया]] | birthname = उनिके प्रिस्सिजा मउरेता | occupation = अभिनेत्री, मोडल | yearsactive = १९८५–हाल सम्म | spouse = [[बुसेक डेप]] (२००१-२००७)<br />अमिन्सर रिफ्क्ज सर्कोनि (२००८–हाल सम्म) | children = 2 }} '''उनिके प्रिस्सिजा''' (जन्म '''उनिके प्रिस्सिजा मउरेता''' ({{lang-en|Unique Priscilla Mauretha}}); जन्म २१ सेप्टेम्बर १९७०) एक इंडोनेशियाई जन्मिए पनि भारतीय अभिनेत्री, र मोडल हुन् । उनीले १९८५मा किशोर मोडलिंगबाट आफ्नो करियरको आरम्भ गरेकी हुन् । उनले १९९६मा, पहिलो चोटि इंडोनेशियाई टेलिभिजन श्रृंखलामा एक अभिनेत्रीको रूपमा काम गरिन् । एक वर्षको भेट पछाडि उनी अभिनेता [[बुसेक डेप]]को साथमा ६ जनवरी २००१मा [[जाकार्ता|जकार्ता]]मा ''अनक मेन्तेन्ग'' श्रृंखलाको सेटमा विवाह गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=http://article.wn.com/view/2000/12/05/Perkawinan_Beda_Agama_Tenangtenang_Saja/|title=Perkawinan Beda Agama, Tenang-tenang Saja|accessdate=2000-12-05}}</ref> उनको विवाह अलग मान्यताहरूबाट भयो र यसबाट उनकी छोरी अर्ला अइलनि मुच्तरको जन्म भएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://portal.cbn.net.id/cbprtl/cyberwoman/detail.aspx?x=Celeb+And+Kids&y=cyberwoman%7C0%7C0%7C7%7C27|title=Unique Priscilla, ASI Cegah Arla Kena Asma|accessdate=2003-12-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222084420/http://portal.cbn.net.id/cbprtl/cyberwoman/detail.aspx?x=Celeb+And+Kids&y=cyberwoman%7C0%7C0%7C7%7C27 |date=2015-12-22 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] q8lz3glzxnvp4x3zsiqhvqw32lg4qlv 0 83446 1357504 1308444 2026-06-03T08:21:41Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357504 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- For individuals; see Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | Name = अमारा | Img = | Img_capt = | Img_alt = | Background = | Birth_name = तुवुह अदिखतितेसि अमाराङ्गना | Born = {{Birth date and age|1975|7|8}}<br />जकार्ता, इंडोनेशिया | Instrument = मौखिक | Genre = [[आत्मा]], [[पप सङ्गीत|पप]], देशी सङ्गीत | Voice_type = | Occupation = मडल, गायिका-संगीतकार, अभिनेत्री, नर्तकी | Years_active = १९८९-वर्तमान | Label = | URL = | Associated_acts = लिंगुवा }} '''तुवुह अदिखतितेसि अमाराङ्गना''' ({{lang-en|Tuwuh Adijatitesih Amaranggana}}) (जुलाई ८, १९७५) एक इन्डोनेसियाली गायिका, अभिनेत्री तथा मोडल हुन् ।<ref>{{cite web|url=http://celebrity.okezone.com/read/2013/05/08/386/803873/alasan-amara-lingua-tak-ingin-comeback-bermusik|title=Alasan Amara "Lingua" Tak Ingin Comeback Bermusik|accessdate=2010-05-08}}</ref> उनी १९९६ मा स्थापित संगीत समूह लिंगुवाको एक सदस्य हुन् ।<ref>{{cite web|url=http://antiketombe.clear.co.id/m/whats-fresh/era-berbeda-frans-amara-pilih-lingua-mati-suri-f10e437.html|title=Era Berbeda, Frans - Amara Pilih Lingua 'Mati Suri'|accessdate=2014-12-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222121940/http://antiketombe.clear.co.id/m/whats-fresh/era-berbeda-frans-amara-pilih-lingua-mati-suri-f10e437.html |date=2015-12-22 }}</ref> उनले आफ्नो वाल्यकालको साथिसँग विहे गरिन ।<ref>{{cite web|url=http://www.fimela.com/lifestyle-relationship/hubungan-berbeda-agama-dapatkah-berakhir-bahagia-111124q-page1.html|title=HUBUNGAN BERBEDA AGAMA, DAPATKAH BERAKHIR BAHAGIA?|accessdate=2011-11-24}}</ref> ==जीवनी== अमाराको जन्म इन्डोनेसियाको [[जाकार्ता|जकार्ता]]मा भएको हो ।<ref>{{cite web | url = http://www.profilpedia.com/2014/10/profil-dan-biografi-amara.html | title = Biodata dan Profil Lengkap Amara | date = March 17, 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304204624/http://www.profilpedia.com/2014/10/profil-dan-biografi-amara.html |date=March 4, 2016 }}</ref> उनको आमा एक रेकर्डिङ निर्देशक थिइन्।<ref>{{cite web | url = http://eargasmme.blogspot.fr/2013/04/sejarah-neo.html |title=Sejarah NEO | date = April 7, 2013}}</ref><ref>{{cite web | url = http://nostalgia.tabloidnova.com/articles.asp?id=11840 | title = Indra Bekti (2) PADUKAN GAYA INDRA SAFERA & TANTOWI YAHYA | date = December 19, 2006 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160215223843/http://nostalgia.tabloidnova.com/articles.asp?id=11840 |date=February 15, 2016 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{कमन्सश्रेणी|Amara}} [[श्रेणी:सन् १९७५ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] nhei02m8bk492nfr0adrq03zcz0hvk5 0 87558 1357559 1318526 2026-06-03T09:08:09Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357559 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name =आकाश भैरव मन्दिर <br> Akash Bhairav Temple | image = Kathmandu-Indra Chowk-Akash Bhairab-08-2007-gje.jpg | image_alt = | caption = | pushpin_map = | map_caption = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_region = | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = आकाश भैरव मन्दिर | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | newari = | bengali = | country = [[नेपाल]] | state/province = | district = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] | location = | elevation_m = | primary_deity = | important_festivals= | architecture = | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} [[File:Akash Bhairab.JPG|thumb|upright=1.28|आकाश भैरव, इन्द्रचोक, काठमाण्डौ]] '''आकाश भैरव मन्दिर''' [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]]को [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]]मा रहेको छ | भैरवनाथको अर्को स्वरुप नै आकास भैरव हो | ==यो पनि हेर्नुहोस्== # [[मन्दिर]] # [[वटुक भैरव]] ({{lang|en|Batuk Bhairab (Lagankhel)}}) # [[बङ्गालामुखी मन्दिर|बंगलामुखी मन्दिर]] ({{lang|en|Bangalamukhee Mandir}}) # [[चामुण्डा मन्दिर, पाटन|चामुन्डा मन्दिर, पाटन]] ({{lang|en|Chamunda Temple (Patan)}}) # [[मिन नाथ मन्दिर (चाकुवा ध्यो)]] ({{lang|en|Min Nath (Tangal)}}) # [[रातो मच्छिन्द्रनाथको भोटो जात्रा]] # [[मच्छिन्द्रनाथ]] # [[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]] # [[मत्स्येन्द्रनाथको रथ जात्रा(दोलखा)|मच्छिन्द्रनाथ रथ जात्रा(दोलखा)]] == चित्र दिर्घा == <gallery> File:Akash Bhairav Temple of Indrachoak , Kathmandu.jpg File:Akash Bhairav Temple 01.jpg File:Akash Bhairav Temple 02.jpg File:Akash Bhairav1.jpg File:Akash bhairav ktm GP4.JPG File:Akash bhairav ktm GP7.JPG File:Akash Bhairab Temple-IMG 2965.jpg Kathmandu-Indra Chowk-Akash Bhairab-12-Maedchen-2013-gje.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Hindu temples in Nepal|नेपालका मन्दिरहरू}} * {{commonscat-inline|Temples|मन्दिरहरू}} {{काठमाडौँका दर्शनीय स्थलहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Akash Bhairab Temple}} [[श्रेणी:देवताहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ उपत्यकाका मन्दिरहरू]] 9a3qzqq8c13u0cswjie1w6ua77tawiv 0 88615 1357554 1250243 2026-06-03T09:04:51Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357554 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = आइजोल | native_name = | native_name_lang = | other_name = Aizawl | settlement_type = राजधानी | image_skyline = Aizawl Montage.png | image_alt = | image_caption = आइजोलको धरोहरहरू | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = center | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = भारतमा मिजोरमको स्थान | latd = 23 | latm = 43 | lats = 38 | latNS = N | longd = 92 | longm = 43 | longs = 04 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[मिजोरम]] | subdivision_type2 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = आइजोल | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 457 | elevation_footnotes = | elevation_m = 1132 | population_total = 293,416 | population_as_of = २०११ | population_rank = | population_density_km2 = 234 | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[मिजो भाषा|मिजो]] | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +५:३० | postal_code_type = हुलाक पिन | postal_code = ७९६००१ | area_code_type = टेलिफोन कोड | area_code = ०३८९ | registration_plate = MZ | blank_name = [[मानव लिङ्ग अनुपात|लिङ्ग अनुपात]] | blank_info = १००० पुरुषमा १०२४ महिला [[पुरुष|♂]]/[[महिला|♀]] | website = {{URL|aizawl.nic.in}} | footnotes = }} '''आइजोल''' ({{IPAc-en|lang|pron|aɪ|ˈ|z|ɔː|l}};<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/Aizawl |title=Definition of Aizawl |publisher=The Free Online Dictionary |accessdate=31 October 2013 }}</ref> <small>[[Mizo language|Mizo]]:</small> {{IPA-all|ˈʌɪ̯.ˈzɔːl||Aizawl.ogg}}) [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|भारतीय राज्य]] [[मिजोरम]]को राजधानी हो । सन् २०११ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या २,९३,४१६ रहेको छ ।<ref>{{cite web|title=Aizawl City Population|url=http://www.census2011.co.in/census/city/185-aizawl.html|publisher=census2011.co.in|accessdate=15 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131028025523/http://www.census2011.co.in/census/city/185-aizawl.html|archivedate=28 October 2013}}</ref> यो मिजोरम राज्यको सबैभन्दा ठुलो सहर तथा राजधानी हो । यस सहरमा यस राज्यको महत्त्वपूर्ण प्रशासनिक कारोबार हुने सरकारी कार्यालय, राज्य सभा भवन तथा [[सचिवालय]] रहेको छ । यहाँ विभिन्न समुदायको [[मिजो मानिस]]हरूको बसोबास रहेको छ । ==इतिहास== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Aizawl}} *{{Wikivoyage-inline|Aizawl}} * [http://ada.mizoram.gov.in/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1/ Aizawl Development Authority] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011001735/http://ada.mizoram.gov.in/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 |date=2008-10-11 }} * [http://aizawl.nic.in Aizawl Official Website] * [http://regencyaizawl.com/ Regency Aizawl Official Website] * [http://thegrandaizawl.com/ The Grand Hotel Aizawl Official Website] {{कमन्सश्रेणी|Aizawl}} tft21v6gvq2tqlk5xc27ib96gnes5q2 0 88689 1357529 1343344 2026-06-03T08:42:37Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357529 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Khamenei Leader Iran 2022 (cropped).jpeg|alt=|thumb|अली खामेनेई]] '''सय्यद अली होसेनी खामेनेई''' ([[फारसी भाषा|फारसी]]: سیّد علی حسینی خامنه‌; १९ अप्रिल १९३९ – २८ फेब्रुअरी २०२६) एक इरानी धर्मगुरु तथा राजनीतिज्ञ थिए, जसले सन् १९८९ देखि २०२६ मा [[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|उनको हत्या]] नभएसम्म [[इरान]]का सर्वोच्च नेताको रूपमा सेवा गरेका थिए। खामेनेईले यसअघि सन् १९८१ देखि १९८९ सम्म सम्म इरानका राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गरेका थिए। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == [[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|upright|thumbnail|left|किशोर अवस्थामा खामेनेई]] वरिष्ठ नेता आयतोल्लाह सय्यद अली होसैन खामेनेईको जन्म सन् १९३९ मा [[इरान|ईरान]]को पबित्र नगर मशहदको एक धार्मिक परिवारमा भएको थियो। उनका बुवा हाज सैयद जवाद खामेनेइ मशहदका वरिष्ठ धर्म गुरु मध्येमा एक थिए भने उनकी आमा एक प्रसिद्ध धर्म गुरु हुज्जतुलइस्लाम सैयद हाशिम नजफाबादी कि सुपुत्री थिइन्। == साहित्यिक छात्रवृत्ति == खामेनेई आफ्ना मातृ भाषा फारसी र अजरबैजान बाहेक अरबी भाषामा पनि पोख्त थिए।<ref>{{cite web|url=http://irannegah.com/Video.aspx?id=434|title=Khamenei sermon in Arabic|publisher=Irannegah.com|accessdate=19 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090618155048/http://irannegah.com/Video.aspx?id=434|archivedate=18 June 2009|deadurl=no}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618155048/http://irannegah.com/Video.aspx?id=434 |date=18 June 2009 }}</ref> उनले धेरै पुस्तकहरु अरबी भाषाबाट फारसीमा अनुबाद गरेका छन् जसमा मिश्रका प्रख्यात विचारक सय्यिद क्युटबका कार्यहरुपनि पर्दछन्। उनी अजरबैजानी बोल्छन जो उनको बुवाको मातृ भाषा हो।<ref>{{cite web|url=http://irannegah.com/Video.aspx?id=423|title=Khamenei speaking Azeri about poetry|publisher=Irannegah|accessdate =19 June 2009}}</ref><ref>Khamenei, Ali. "The History of Palestine and Its Occupation", Tehran Friday prayer sermons, 18 December 1999. Published 4 March 2008, ''Khamenei.ir'' – the Supreme Leader Seyed Ali Khamenei's official website. Retrieved 6 April 2009</ref> == राजनीतिक जीवन र राष्ट्रपतिको पद == अली खामेनेई इरानमा [[इरानको इस्लामी क्रान्ति|इरानी क्रान्ति]]मा एक प्रमुख पात्र हुन् र रुहोल्लाह खामेनेइ को नजिकको बिस्वाश पात्र पनि थिए | सन १९७९ मा तेहरानमा गरेको शुक्रवार प्रार्थना इमाम को पोस्ट गर्न खामेनेइ नियुक्त गरेपछि उक्त पोस्टबाट हुसैन-अलि मोन्टजेरी राजीनामा दिन बाध्य भए।[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|खामेनेइ [[List of Tehran's Friday Prayer Imams|तेहरानमा गरेको शुक्रवार प्रार्थना इमाम]] १९७९ मा]] सन १९८१ मा, मोहम्मद-अली रजाई को हत्या पछि खामेनेइ [[इरान]]को राष्ट्रपति चुनिए जसमा उनले ९७% हासिल गरे भने चार उम्मेदवार अभिभाबकहरूको परिषद द्वारा अनुमोदित थिए। जुन अक्टोबर १९८१ मा निर्वाचन भएको थियो। खामेनेइ कार्यालय सेवा गर्न पहिलो पादरी भए। रूहोल्लाह खोमेनि यसलाई मूल राष्ट्रपति पदको बाहिर राख्न चाहन्थे तर पछि उनको विचार परवर्तन भयो। अली खामेनेइ आफ्नो राष्ट्रपति पद भार ग्रहण समारोहमा बाचा गरेका थिए "विचलन, औदार्य र अमेरिकी-प्रभावित दक्षिणपन्थी" हटाउने।<ref name="Sadjad">{{cite web|url=http://www.carnegieendowment.org/files/sadjadpour_iran_final2.pdf|format=PDF|title=Reading Khamenei by Karim Sadjadpour|publisher=carnegieendowment.org}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191027090356/https://carnegieendowment.org/files/sadjadpour_iran_final2.pdf |date=2019-10-27 }}</ref> == सर्वोच्च नेता == अली खामेनेई, रुहोल्लाह खोमेइनी मृत्यु पछि इरानी क्रान्ति को नेता हुन् सफल र ४ जुन, १९८९ मा विशेषज्ञ को विधानसभा द्वारा नयाँ सर्वोच्च नेताको रूपमा निर्वाचित भए। सुरुमा तीन सदस्य अली मेश्किनी, मौसावी अर्देबिली र खामेनेइ एक परिषद, नेतृत्व लागि प्रस्तावित थियो। विधानसभा एक नेतृत्व परिषद को विचार अस्वीकार गरेपछि (खामेनेइ र राफसन्जनी दुवै एक परिषद समर्थन थिए) र महान आयातोल्लाह मोहम्मद-रेजा गोंल्पायगानीको ७४ सदस्य उपस्थित थिए र ६० सदस्यहरूले खामेनेइ निर्वाचित नेता थिए भने बाहिर १४ भोट मात्रै गएका थिए। <ref>[http://www.hashemirafsanjani.ir/content/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%9F-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%DA%AF%D9%84%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3 ईरानका सर्वोच्च नेता] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20130620012317/http://www.hashemirafsanjani.ir/content/چرا-آیت-الله-خامنه-ای-وصیت-امام-را-خواند؟-پیشنهاد-رهبری-آیت-الله-گلپایگانی-از-سوی-جامعه-مدرس |date=2013-06-20 }}</ref> == मृत्यु == इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनेई मृत्यु भएको इरानको राज्य टेलिभिजनले पुष्टि गरेको छ। उनको निधनमा देशभर ४० दिन शोक घोषणा समेत गरिएको छ। [[इरान]]मा [[महाअमेरिका|अमेरिका]] र [[इजरायल|इजरेल]]द्वारा गरिएको आक्रमणमा परि खामेनेई मृत्यु भएको हो।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=आफ्ना सर्वोच्च नेता खामेनेई मारिएका इरानद्वारा पुष्टि, चालिस दिने शोक घोषणा|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/articles/ckg8dn893j8o|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी न्यूज नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१ मार्च २०२६}}</ref> == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी|Ali Khamenei}} === आधिकारिक === * {{Official website|URL=http://english.khamenei.ir/}} * [https://www.leader.ir/ The Office of the Supreme Leader of Iran] * [https://twitter.com/khamenei_ir Official English-language Twitter account] [[श्रेणी:इरानका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९३९ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०२६ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:अली खामेनेई]] 8c9be1ja3nam8vrqq5mtkwjrjd8emkw 0 90750 1357472 1162122 2026-06-03T07:58:14Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357472 wikitext text/x-wiki {{ज्ञानबाकस पर्व |पर्वको_नाम = अजा एकादशी |चित्र = |शीर्षक = |आधिकारिक_नाम = |अन्य नाम = |अनुयायी = |उद्देश्य = |आरम्भ = |तिथि = भाद्र कृष्ण पक्ष एकादशी |दीर्घ-प्रकार = |तारीख़ = |तिथि२००६ = |तिथि२०१० = |तिथि२००८ = |अनुष्ठान = |उत्सव = |समान पर्व= |type = }} [[भदौ|भाद्रपद]] महिनाको [[कृष्ण पक्ष|कृष्ण]] पक्षमा पर्ने [[एकादशी तिथि|एकादशी]] तिथिलाई '''अजा एकादशी ''' भनिन्छ । यस दिनलाई [[नेपाल]] अथवा [[भारत]] लगायत विभिन्न मुलुकहरूमा बसोवास गर्ने [[सनातन]] धर्मावलम्बीहरूले व्रत तथा पर्वको रूपमा मनाउने गर्दछन् । ==व्रत कथा== [[कुन्ती]] पुत्र [[युधिष्ठिर]] भन्न लागे- हे भगवान! भाद्रपद कृष्ण एकादशीका नाम के हो ? व्रत गर्ने विधि तथा यसको माहात्म्य कृपा गरेर भन्नुहोस् । [[कृष्ण|मधुसूदन]] भन्न लागे- यस एकादशीको नाम अजा एकादशी हो । यो सबै प्रकारका समस्त पापहरूको नाश गर्ने एकादशी हो । जो मनुष्य यस दिन भगवान ऋषिकेशको पूजा गर्दछ उसलाई वैकुण्ठको प्राप्ति अवश्य हुन्छ । अब तपाईँ यसको कथा सुन्नुहोस् ।<ref name="दिनमान">[http://dinman.com/index.php?option=com_content&task=view&id=315&Itemid=73 दिनमान] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811035414/http://dinman.com/index.php?option=com_content&task=view&id=315&Itemid=73 |date=2016-08-11 }}</ref> प्राचीनकालमा [[हरिशचन्द्र|हरिशचन्द्र नामक एक चक्रवर्ती राजा]] राज्य गर्दथे । उनले कुनै कर्मको वशीभूत भयर आफ्नो सारा राज्य र धन त्यागिदिए, साथै आफ्शी पत्नी, पुत्र तथा स्वयंलाई बेचिदिए । ति राजा चण्डालको दास बनेर सत्यलाई धारण गर्दै मृतहरूका वस्त्र ग्रहण गर्दैरहे तर कुनै प्रकारबाट सत्यसँग विचलित भएनन् । कैयों पटक राजा चिन्ताको सागरमा डुबेर आफ्नो मनमा विचार गर्न लाग्थे कि म कहाँ जाउँ, के गरूँ, जसबाट मेरो उद्धार होस् ।<ref name="दिनमान"/> यस प्रकार राजाका कैयों वर्ष बीते । एक दिन राजा यसै चिन्तामा बसेका थिए, [[गौतम ऋषि|गौतम]] ऋषि आए । राजाले उनलाई देखेर प्रणाम गरे र आफ्नो सबै दु:खले भरीएको कहानी भनेर सुनाए । यो कुरा सुनेर गौतम ऋषि भन्न लागे- राजन तिम्रो भाग्यले आज भन्दा सात दिन पछि भाद्रपद कृष्ण पक्षको अजा नामको एकादशी आउनेछ, तिमी विधिपूर्वक त्यसको व्रत गर । गौतम ऋषिले अघाडी भने यस व्रतको पुण्य प्रभावले तिम्रा समस्त पाप नष्ट हुनेछन् । यस प्रकार राजालाई भनेर गौतम ऋषि उसै समय अन्तर्ध्यान भए । राजाले उनका कथानुसार एकादशी आएको बेला विधिपूर्वक व्रत र जागरण गरे । त्यो व्रतका प्रभावले राजाका समस्त पाप नष्ट भए । स्वर्गमा बाजे बज्न लागे र पुष्पहरूको वर्षा हुन लाग्यो । उनले आफ्नो मृतक पुत्रलाई जीवित र आफ्नी पत्नीलाई वस्त्र तथा आभूषणहरूले युक्त देखे । व्रतको प्रभावले राजालाई पुन: राज्य प्राप्त भयो । अन्तमा उनी आफ्ना परिवार सहित स्वर्गमा गए । हे राजन! यो सबै अजा एकादशीका प्रभावले नै भयो । अत: जो मनुष्य यत्नका साथ विधिपूर्वक यस व्रतलाई गरेर रात्रि जागरण गर्दछन्, उनका समस्त पाप नष्ट भएर अन्तमा स्वर्गलोकलाई प्राप्त गर्दछन् । यस एकादशीको कथा श्रवणमात्रले [[अश्वमेध यज्ञ|अश्वमेध]] यज्ञको फल प्राप्त हुन्छ ।<ref name="दिनमान"/> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपाली चाड पर्वहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:पर्व]] [[श्रेणी:नेपालका हिन्दु चाडपर्वहरू]] mgrg0we8clkhsphi4ybrtfdjjkb3i1p 3 91612 1357439 1353689 2026-06-03T02:09:17Z MediaWiki message delivery 14766 /* Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 */ नयाँ खण्ड 1357439 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} == अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६ == तपाईले मुख्य पृष्ठमा राख्नु भएको अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६ सम्बन्धी जानकारीलाई मुख्य पृष्ठमा स्थायी स्थानमा नराखि केन्द्रीय सूचना पाटीमा राख्दा उचित हुने भएको हुँदा सुझावको रूपमा अनुरोध राखेको छ। [[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:३३, २ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) :सुझावका लागि धन्यवाद। यो जानकारी मुख्य पृष्ठमा राखिएको उद्देश्य अभियानलाई बढी पहुँच दिलाउनु र नेपाली विकिपिडियामा सम्पादकहरूको संख्या बढाउनु हो, किनकि हाल सक्रिय सम्पादकहरू कम छन्। यो अस्थायी रूपमा मात्र राखिएको हो, र १ वैशाख २०८३ मा अभियान समाप्त भएपछि हटाइनेछ। आवश्यक परेमा यसबारे थप छलफल गर्न सकिन्छ। [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:५८, २ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:४२, ११ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) on ००:१५, १२ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> ==[[:मद्रिद]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Information icon4.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} नमस्कार, तथा तपाईँलाई विकिपिडियामा स्वागत छ। तपाईँद्वारा सृजित पृष्ठ, [[:मद्रिद]], परिक्षण पृष्ठ सरह, [[वि:शीमे#सा२|सा२]] अन्तर्गत चिह्नित गरिएकोले मेटाइयो वा शीघ्र मेटाइनेछ भनि यो सूचित गरिन्छ। तपाईँले गर्न चाहनुहुने कुनै पनि अन्य परीक्षणहरूको लागि कृपया [[विकिपिडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]]को प्रयोग गर्नुहोला। यदि तपाईँ हाम्रो ज्ञानकोशमा योगदान पुर्‍याउने बारेमा बढी जान्न चाहानुहुन्छ भने [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] पृष्ठमा हेर्नुहोस्। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:मद्रिद|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%A6|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। <!-- Template:Db-test-notice --><!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] ०६:२०, ३० अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५४, ३ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> 0oftsalw46lqkhiuyd107sn33nm1bso 0 91886 1357626 1318666 2026-06-03T09:45:28Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357626 wikitext text/x-wiki {{Infobox economist | name = इलिनर अस्ट्रम<br />Elinor Ostrom | school_tradition = [[नयाँ संस्थागत अर्थशास्त्र]] | color = black | image = Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg | image_size = 200px | caption = | birth_date = {{birth date|1933|8|7|mf=yes}} | death_date = {{death date and age|2012|6|12|1933|8|7|mf=yes}} |nationality= {{flag|संयुक्त राज्य अमेरिका}} |institution=[[इन्डियाना विश्वविद्यालय]], [[एरिजो़ना राज्य विश्वविद्यालय]] |field=[[सार्वजनिक अर्थशास्त्र]] |alma_mater=[[क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय]], [[लस एन्जलस]] |influences= |opposed= |influenced= |contributions= |awards=[[अर्थशास्त्रको नोबेल स्मृति पुरस्कार]] (२००९) |signature=<!-- file name only --> |repec_prefix= |repec_id= }} '''इलिनर अस्ट्रम''' ([[७ अगस्ट]], [[१९३३]]- [[१२ जुन]], [[सन २०१२|२०१२]]) एक अमेरिकी महिला अर्थशास्त्री थिइन् ।<ref>{{cite news |title=No Panaceas! Elinor Ostrom talks with Fran Korten |date=March 18, 2010 |url=http://shareable.net/blog/no-panaceas-a-qa-with-elinor-ostrom |newspaper=Shareable: Civic System |accessdate=February 20, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110216033008/http://www.shareable.net/blog/no-panaceas-a-qa-with-elinor-ostrom |date=February 16, 2011 }}</ref><ref name="nature-obit">{{Cite journal | last1 = Janssen | first1 = M. A. | title = Elinor Ostrom (1933–2012) | doi = 10.1038/487172a | journal = Nature | volume = 487 | issue = 7406 | page = 172 | year = 2012 | pmid = 22785305| pmc = }}</ref><ref>{{Cite journal| last1 = Wilson | first1 = R. K.| title = Elinor Ostrom (1933–2012)| doi = 10.1126/science.1227725| journal = Science| volume = 337| issue = 6095| pages = 661–61| year = 2012| pmid = 22879496| pmc =}}</ref> यिनी [[ओलिवर विलियमसन]]का साथ संयुक्त रूपमा सन् २००९को [[अर्थशास्त्र]] विधामा नोबल स्मृति पुरस्कार प्राप्त गरेकी थिइन् । अर्थशास्त्रमा यो पुरस्कार प्राप्त गर्ने उनी प्रथम महिला हुन्।<ref>{{cite web|url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/lists/women.html|title = Nobel Prize Awarded Women|date = |access-date = 19 January 2016 |website = |publisher = }}</ref> ==व्यक्तिगत जीवन र शिक्षा== इलिनर अस्ट्रमको जन्म [[लस एन्जलस]], [[क्यालिफोर्निया]]मा भएको हो । उनको बुवा हपकिन्स, एक सङ्गीतकार थिए भने आमा एड्रियन, एक सेट डिजाइनर थिइन् ।<ref name="Leonard">{{cite news |last=Leonard |first=Mike |title=Nobel winner Elinor Ostrom is a gregarious teacher who loves to solve problems |date=6 December 2009 |newspaper=The Herald-Times |location=Bloomington, Indiana |url=http://ww.heraldtimesonline.com//stories/2009/12/06/news.qp-7916285.sto?code=d9341e1a-e395-11e4-a7e0-10604b9f2f2e |accessdate=15 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415173651/http://ww.heraldtimesonline.com//stories/2009/12/06/news.qp-7916285.sto?code=d9341e1a-e395-11e4-a7e0-10604b9f2f2e |archivedate=April 15, 2015 }}</ref><ref name="TelegraphObit">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/9329881/Elinor-Ostrom.html |title=Elinor Ostrom |newspaper=The Telegraph |date=13 June 2012 |accessdate=15 April 2015 |location=London}}</ref> उनको जीवनको शुरुवातमै उनका बुवा आमा आलग भए र उनी धेरै समय आफ्नो आमासँगै बसिन् ।<ref name="Wall">{{cite book |last=Wall |first=Derek |author-link=Derek Wall |title=The Sustainable Economics of Elinor Ostrom: Commons, Contestation and Craft |date=2014 |publisher=Routledge}}</ref> अस्ट्रमले सन् १९५१ मा बेवर्ली हिल्स उच्च विद्यालयबाट स्नातक गरिन् र सन् १९५४ मा युसिएलएबाट बिए (अनर्स) राजनीतिक विज्ञानमा तीन वर्षे स्नातक गरिन् ।<ref name="NAS">{{cite book |author1-last=McKay |author1-first=Bonnie J. |author2-last=Bennett |author2-first=Joan |title=Biographical Memoir of Elinor Ostrom (1933–2012) |date=2014 |publisher=National Academy of Sciences |url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/ostrom-elinor.pdf |accessdate=15 April 2015}}</ref> ==करियर== ==अनुसन्धान== ==पुरस्कार== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.slavicvoice.org/ukraine/2012/10/01/elinor-ostrom "Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121122134111/http://www.slavicvoice.org/ukraine/2012/10/01/elinor-ostrom/ |date=2012-11-22 }}, published in [[Ukraine]]. * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p00f1l78 On Collaboration] Elinor Ostrom speaks on [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004kln9 BBC The Forum] * [https://web.archive.org/web/20061026035617/http://www.indiana.edu/~workshop/ The Workshop in Political Theory and Policy Analysis] at [[Indiana University]]. ** [https://web.archive.org/web/20111017183218/http://www.indiana.edu/~workshop/people/lostromcv.htm Elinor Ostrom Curriculum Vitae] * [http://csid.asu.edu/ Center for the Study of Institutional Diversity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206013311/http://csid.asu.edu/ |date=2006-12-06 }} at [[Arizona State University]] * [http://www.shareable.net/blog/no-panaceas-a-qa-with-elinor-ostrom No Panaceas! Elinor Ostrom Talks with Fran Korten] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912201804/http://www.shareable.net/blog/no-panaceas-a-qa-with-elinor-ostrom |date=2012-09-12 }} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2009/ostrom-lecture.html Beyond Markets and States: Polycentric Governance of Complex Economic Systems], 2009 lecture at [[NobelPrize.org]]. * {{Worldcat id|lccn-n80-1519}} * [https://web.archive.org/web/20101204051702/http://www.iss.nl/About-ISS/History/Honorary-Fellows Profile] at the International Institute of Social Studies (ISS). * Video of [http://www.annualreviews.org/page/audio#ostrom Annual Reviews Conversations Interview with Elinor Ostrom] (2011). {{कमन्सश्रेणी|Elinor Ostrom}} [[श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता महिलाहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] c2uvbif9j0prhknr9urzd2zqr72szot 0 92792 1357474 1352865 2026-06-03T07:58:45Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357474 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = अजिरकोट गाउँपालिकाको वडा विभाजन | image_flag = | image_seal = | image_map = Ajirkot.png | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = गण्डकी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Gandaki Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-gorkha/ajirkot?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = दीपक देवकोटा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = अनिता भुजेल <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 198.05<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=36&municipality=2|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 12832 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28.05|84.50|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०६४ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[हंसपुर, गोरखा|हंसपुर]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.ajirkotmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[गोरखा जिल्ला]]का ९ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[मुच्चोक]], [[सिम्जुङ]], [[हंसपुर, गोरखा|हंसपुर]], [[खरिबोट]] र [[घ्याचोक]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १२,८३२ रहेको छ भने यहाँ ११,०७२ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ अजिरकोट गाउँपालिकाको वडा विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति व.कि.मी.) |- | १ || [[घ्याचोक]] || १,६१६ || ९६.८ || १६.७० |- | २ || [[खरिबोट]] || २,११५ || ५२.४ || ४०.३६ |- | ३ || [[हंसपुर, गोरखा|हंसपुर]] || २,९६३ || १७.६ || १६८.३५ |- | ४ || [[सिम्जुङ]] || ३,०७० || १३.४ || २२९.१० |- | ५ || [[मुच्चोक]] || ३,०६८ || १७.८ || १७२.३६ |- ! कुल !! !! १२,८३२ !! १९८.०० !! ६४.८१ |} ==भौगोलिक अवस्थिति== अजिरकोट गाउँपालिकाको क्षेत्रफल १९८.०५ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यो गाउँपालिका ५ [[वडा]]हरूमा विभाजन गरिएको छ। यस गाउँपालिकको कूल जनसङ्ख्या १४,८०२ रहेको छ। यसको सीमाना पूर्वमा [[बारपाक सुलिकोट गाउँपालिका|सुलीकोट गाउँपालिका]], पश्चिममा [[लमजुङ जिल्ला]], उत्तरमा [[चुमनुव्री गाउँपालिका]] र दक्षिणमा [[सिरानचोक गाउँपालिका|सिरानचोक]] र [[बारपाक सुलिकोट गाउँपालिका]] सम्म रहेको छ।<ref>{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरी उक्त एकाईहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{गोरखा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddcgorkha.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, गोरखा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170615235627/http://ddcgorkha.gov.np/ |date=2017-06-15 }} [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] qc07fjlpm5nh528lkczsv7kgc62njq2 0 92883 1357599 1354124 2026-06-03T09:30:59Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357599 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = इच्छाकामना गाउँपालिका | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = इच्छाकामना गाउँपालिकाको वडा विभाजन | image_flag = | image_seal = | image_map = <!-- NepalChitawanDistrictmap.png --> | mapsize = 300px | map_caption = | pushpin_map = इच्छाकामना गाउँपालिका#चितवन जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला|चितवन]] | subdivision_type3 = वडा सङ्ख्या | subdivision_name3 = ७|<!-- राजनीति --> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan/ichchhyakamana?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = [[गाउँ सभा]] | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = दानबहादुर गुरुङ <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]]<!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = माया सिलवाल <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७३ फागुन २७ <!-- Area -->| unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 166.67<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- जनसङ्ख्या -->| population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]<ref>{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=35&municipality=3|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_footnotes = | population_note = | population_total = 27643 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | coordinates = {{coord|27.82|84.57|type:city_region:NP|display=inline,title}} | timezone_DST = | utc_offset_DST = | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = | area_code = +९७७-०५६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[दारेचोक]] गाविसको कार्यालय, कुरिनटार | website = {{website|Ichchhakamanamun.gov.np}} | footnotes = }} '''इच्छाकामना गाउँपालिका''' [[चितवन जिल्ला]]मा अवस्थित छ।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref><ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> विसं २०७३ सालमा [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले ७५३ [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] लागू गर्दा [[चितवन जिल्ला]]मा साविकका [[दारेचोक]], [[चण्डीभञ्ज्याङ, चितवन|चण्डीभञ्ज्याङ]], [[काउले, चितवन|काउले]] र [[दाहाखानी]] गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर इच्छाकामना गाउँपालिका घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title=सबै गाविस र जिविस खारेज|url=http://www.annapurnapost.com/news/66220|accessdate=२०७३ फागुन २७|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७३ फागुन २७}}</ref><ref>{{cite news|title=गाउँ र नगरपालिका (सूची)|url=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/|accessdate=१४ जेठ २०७४|publisher=[[नयाँ पत्रिका दैनिक]]|date=पुष २३, २०७३|ref=http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/}}</ref> [[लामो झरना]], [[सिराइचुली]], हात्तीवाङ ऐतिहासिक क्षेत्र [[उपरदाङगढी]], धार्मिक क्षेत्र इच्छाकामना माईको मन्दिर, जलबिरे मन्दिर, [[मनकामना केबलकार]], त्रिशुली नदी, [[मुग्लिङ|मुग्लिङ बजार]] रहेको यस क्षेत्र पर्यटन विकासका लागि प्रचुर सम्भावनायुक्त गाउँपालिका हो। == अवस्थिति र प्रशासनिक सीमा == इच्छाकामना गाउँपालिका नेपालको [[बागमती प्रदेश]] अन्तर्गत [[चितवन जिल्ला]]को उत्तरी पहाडी भूभागमा अवस्थित छ। यो जिल्ला सदरमुकाम भरतपुरको उत्तरमा पर्दछ।<ref name=":6">[https://ichchhakamana.gov.np इच्छाकामना गाउँपालिकाको परिचय]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, इच्छाकामना गाउँपालिका</ref> चितवनका सातवटा स्थानीय तहमध्ये यो एक मात्र गाउँपालिका हो। यसको क्षेत्रफल १६६.७३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ र प्रशासनिक प्रयोजनका लागि यसलाई सातवटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ।<ref name=":7">{{Cite web|url=https://mofaga.gov.np/storage/shares/753_Ichchhakamana.pdf|title=इच्छाकामना गाउँपालिकाको विवरण}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस गाउँपालिकाको पूर्वमा [[धादिङ जिल्ला]] पश्चिममा [[तनहुँ जिल्ला]] तथा [[भरतपुर महानगरपालिका]], उत्तरमा [[गोरखा जिल्ला]] र दक्षिणमा [[कालिका नगरपालिका]] रहेका छन्। [[मदन आश्रित राजमार्ग|नारायणगढ-मुग्लिन राजमार्ग]]मार्फत सहज यातायात पहुँच रहेको छ।<ref name=":9">चितवन जिल्लाको नक्सा र प्रशासनिक विभाजन</ref> नेपालको सन् २०१७ (वि.सं. २०७३) को स्थानीय तह पुनर्संरचनाका क्रममा साविकका गाविसहरूलाई एकीकृत गरी यो गाउँपालिका स्थापना गरिएको हो। चितवन जिल्लाको अधिकांश भूभाग तराईको समथर मैदान भए तापनि इच्छाकामनाको पहाडी र चुरे श्रृङ्खलाको अवस्थितिले यसलाई जिल्लाका अन्य सहरी क्षेत्रहरूभन्दा फरक र ग्रामीण विशेषता प्रदान गरेको छ।<ref name=":6"/> यो गाउँपालिका समुन्द्री सतह ५०० मिटर उचाइ देखि १५०० मिटर उचाइमा अवस्थित छ। यो गाउँपालिका २७०४८३५.३९ उत्तरी अक्षांश देखि ८३०३४९७.५ पूर्वी देशान्तर सम्म फैलिएको छ। == जनसाङ्ख्यिकी == [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]]को अन्तिम नतिजा अनुसार, इच्छाकामना गाउँपालिकाको कुल जनसङ्ख्या २७,६४३ रहेको छ।<ref name=":2">[https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population?province=3&district=35&municipality=3 राष्ट्रिय जनगणना २०७८ - प्रतिवेदन], राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय</ref> यसमध्ये पुरुषको सङ्ख्या १४,००७ (५०.७%) र महिलाको सङ्ख्या १३,६३६ (४९.३%) रहेको छ। यस गाउँपालिकाको लैङ्गिक अनुपात प्रति १०० महिलामा १०२.७२ पुरुष रहेको छ। १६६.७ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको यस गाउँपालिकाको जनघनत्व १६५.८ व्यक्ति प्रति वर्ग किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{cite web|title=गाउँपालिका र नगरपालिकाहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> २०७८ को जनगणना अनुसार यस गाउँपालिकामा ६,१८५ घरधुरीहरू रहेका छन्। विगतका जनगणनाहरूसँग तुलना गर्दा यहाँको जनसङ्ख्या क्रमिक रूपमा बढेको देखिन्छ; वि.सं. २०५८ मा यहाँको जनसङ्ख्या २१,९२४ र वि.सं. २०६८ मा २५,०६७ रहेको थियो। २०५८ देखि २०६८ सम्मको दशकमा यहाँको औसत वार्षिक जनसङ्ख्या वृद्धिदर ०.९४% रहेको छ, जुन राष्ट्रिय ग्रामीण औसतभन्दा कम हो। यसले बाह्य बसाइँसराइको तुलनामा आन्तरिक बसाइँसराइ न्यून रहेको सङ्केत गर्दछ।<ref>{{cite web|title=जात जाती|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/cast-ethnicity?province=3&district=35&municipality=3|website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|language=नेपाली|accessdate=११ असोज २०८१}}</ref> {| class="wikitable" |+ जनगणना वर्ष |- ! जनगणना वर्ष !! जनसङ्ख्या !! अन्तर-जनगणना वार्षिक वृद्धि दर |- | [[नेपालको दसौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०५८|२०५८]]|| २१,९२४|| - |- | [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|२०६८]]|| २५,०६७|| १.३५% |- | [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८]]|| २७,६४३|| ०.९४% |} === जातीय र भाषिक संरचना === २०७८ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार, इच्छाकामना गाउँपालिकामा आदिवासी र पहाडी समूहहरूको बाहुल्यता भएको विविध जातीय संरचना रहेको छ। यहाँ आदिवासी समुदायको रूपमा रहेको चेपाङ (प्रजा पनि भनिने) समूह सबैभन्दा ठूलो छ, जसको हिस्सा कुल जनसङ्ख्याको ३७.४% (१०,३३८ व्यक्ति) रहेको छ; त्यसपछि गुरुङ २३.१% (६,३८७ व्यक्ति) र मगर ११.८% (३,२६१ व्यक्ति) रहेका छन्। अन्य उल्लेख्य समूहहरूमा ब्राह्मण र क्षेत्री पर्दछन्, जसको हिस्सा स्थानीय अध्ययनहरूमा करिब २५% अनुमान गरिएको छ, जसले यस क्षेत्रको विशिष्ट पहाडी जातजातिको वितरणलाई झल्काउँछ। चेपाङहरू विशेष गरी दुर्गम वडाहरूमा केन्द्रित छन्, जहाँ उनीहरूले सामाजिक-आर्थिक सीमान्तीकरणको सामना गरिरहे पनि आफ्नो परम्परागत कन्दमूल सङ्कलन र निर्वाहमुखी कृषि जीवनशैलीलाई कायम राखेका छन्।<ref name=":6"/> भाषिक रूपमा, नेपालका पहाडी र ग्रामीण क्षेत्रहरूमा आधिकारिक भाषा र साझा [[सम्पर्क भाषा]]को रूपमा रहेको [[नेपाली भाषा]] नै प्रमुख मातृभाषाको रूपमा रहेको छ। आदिवासी भाषाहरूले जातीय विविधतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछन्: कुल जनसङ्ख्याको करिब २१-२२% को मातृभाषा चेपाङ रहेको छ भने गुरुङ, मगर र तामाङ भाषाहरू बोल्नेहरूको अनुपात सानो छ (प्रत्येक १०% भन्दा कम)। {| class="wikitable" |+ प्रमुख जातजातिहरू |- ! जातजातिहरू !! जनसङ्ख्या !! प्रतिशत |- | [[चेपाङ जाति|चेपाङ]]|| १०,३३८|| ३७.४% |- | [[गुरुङ जाति|गुरुङ]]|| ६,३८७|| २३.१% |- | [[मगर जाति|मगर]]|| ३,२६१|| ११.८% |} == सरकार र प्रशासन == === स्थानीय शासन संरचना === [[नेपालको संविधान २०७२]] र स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ बमोजिम २०७३ फागुन २७ गते स्थापना भएको इच्छाकामना गाउँपालिकाले नेपालको सङ्घीय संरचना अन्तर्गत तेस्रो तहको सरकारको रूपमा कार्य गर्दछ। यसको व्यवस्थापकीय अङ्ग '''गाउँ सभा''' हो, जुन ७ वटा वडाहरूबाट प्रत्यक्ष निर्वाचित प्रतिनिधिहरू मिलेर बनेको हुन्छ। यसमा वडा अध्यक्ष र सदस्यहरू (प्रत्येक वडाबाट ४ जना: एक अध्यक्ष, दुई खुल्ला सदस्य, एक महिला सदस्य र कानुन बमोजिम दलित तथा अल्पसङ्ख्यकको प्रतिनिधित्व) रहन्छन्।<ref name=":7"/> यो सभाले बजेट, नीति र कानुनहरू पारित गर्न वर्षमा कम्तीमा दुई पटक बैठक बस्ने गर्दछ। कार्यकारिणी अधिकार '''गाउँ कार्यपालिका'''मा निहित हुन्छ, जसको नेतृत्व स्थानीय तहको निर्वाचनबाट प्रत्यक्ष निर्वाचित अध्यक्ष र उपाध्यक्षले गर्छन्। कार्यपालिकामा ७ वटा वडाका अध्यक्षहरू पनि सदस्य रहन्छन्। == वडा विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको स्थानीय तह पुनर्संरचनाका क्रममा साविकका काउले, चण्डीभञ्ज्याङ, दारेचोक र दाहाखानी गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर इच्छाकामना गाउँपालिका घोषणा गरिएको थियो। यस गाउँपालिकाको वडागत विवरण र साविकको संरचना तलको तालिकामा देखाइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ इच्छाकामना गाउँपालिकाको वडागत विवरण र जनघनत्व |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविस (वडाहरू) !! जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[काउले, चितवन|काउले]] (१–४) || ३,६२३ || १९.२७ || १८८.०१ |- | २ || [[काउले, चितवन|काउले]] (५–९) र [[चण्डीभञ्ज्याङ, चितवन|चण्डीभञ्ज्याङ]] (१–४) || ३,५३२ || ३७.४८ || ९४.२४ |- | ३ || [[दारेचोक]] (१, २, ५–९) || ३,३३४ || २१.२९ || १५६.५९ |- | ४ || [[चण्डीभञ्ज्याङ, चितवन|चण्डीभञ्ज्याङ]] (५) र [[दारेचोक]] (३) || ४,५०४ || ११.४६ || ३९३.०२ |- | ५ || [[दारेचोक]] (४) || ३,७६४ || १३.१४ || २८६.४५ |- | ६ || [[दाहाखानी]] (५, ६) र [[चण्डीभञ्ज्याङ, चितवन|चण्डीभञ्ज्याङ]] (६–९) || ३,१९९ || ३१.४८ || १०१.६२ |- | ७ || [[दाहाखानी]] (१–४, ७–९) || ५,६८७ || ३२.६१ || १७४.३९ |- ! colspan="2" | जम्मा !! २७,६४३ !! १६६.७३ !! १६५.७९ |} === स्थानीय निर्वाचन २०७९ को नतिजा === २०७९ वैशाख ३० मा सम्पन्न [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९]]मा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] का दानबहादुर गुरुङ ६,११० मत प्राप्त गरी अध्यक्ष पदमा निर्वाचित भएका थिए भने नेपाली काङ्ग्रेसकी उम्मेदवार गीताकुमारी गुरुङले ४,६०८ मत प्राप्त गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ - अन्तिम नतिजा |url=https://result.election.gov.np |website=निर्वाचन आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> यस गाउँपालिकामा जम्मा १५,६३४ योग्य मतदाताहरू रहेका छन्। उपाध्यक्ष पदमा पनि एमालेकै माया सिलवाल ५,३४४ मत सहित निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref name="निर्वाचन २०७९"/> == स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ बाट निर्वाचित वडा अध्यक्षहरू == {| class="wikitable" !वडा नं. !वडा अध्यक्षको नाम ! colspan="2" |राजनीतिक दल |- |१ |सन्तबहादुर मगर |{{Party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |२ |पञ्चबहादुर प्रजा |{{Party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |३ |नरबहादुर नेपाल |{{Party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |४ |रुद्रप्रसाद उप्रेती |{{Party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |५ |तेजबहादुर शेरचन |{{Party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |६ |लक्ष्मण प्रजा |{{Party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |७ |बमबहादुर थापा मगर |{{Party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |} == वातावरणीय र विकासात्मक बाधाहरू == चितवन जिल्लाको पहाडी भूभागमा अवस्थित इच्छाकामना गाउँपालिकाले मनसुनी वर्षा र भिरालो भूबनोटका कारण पहिरो र बाढी जस्ता उल्लेख्य वातावरणीय जोखिमहरूको सामना गरिरहेको छ। वि.सं. २०८२ असोज ४ मा वडा नं. ५ मा पर्ने तुइन खोला पुल नजिकै गएको पहिरोले महत्त्वपूर्ण [[मदन आश्रित राजमार्ग|नारायणगढ–मुग्लिन राजमार्ग]] अवरुद्ध पारेको थियो, जसले काठमाडौँ र पोखरा बीचको यातायात सम्पर्कमा बाधा पुर्‍याएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1768635/narayangadh-muglin-road-blocked-due-to-landslide-in-tuin-river|title=तुइन खोलामा खसेको पहिरोका कारण नारायणगढ-मुग्लिन सडक अवरुद्ध |work=अनलाइन खबर|language=नेपाली|date=२०८२ असोज ४}}</ref> जिल्लागत मूल्याङ्कन अनुसार इच्छाकामना सहित चितवनका स्थानीय तहहरूमा रहेका २५,७३३ घरधुरीका करिब १२८,६६५ बासिन्दाहरू यस्ता प्राकृतिक प्रकोपको जोखिममा रहेका छन्।<ref name="ref74">Chitwan District Vulnerability Assessment and Disaster Risk Profile.</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} == बाह्य कडीहरू == *[http://ddcchitwan.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, चितवन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625194750/http://www.ddcchitwan.gov.np/ |date=2017-06-25 }} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 93ojjz4yu2auagxdakpkwunpna35bor 0 93097 1357590 1318593 2026-06-03T09:25:05Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357590 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = आर्य | altname = भारतीय | region = [[दक्षिण एसिया]] | familycolor = Indo-European | protoname = [[आदिम आर्य भाषा]] | fam1 = [[भारोपेली भाषा परिवार]] | fam2 = [[आर्य इरानेली भाषा परिवार|आर्य इरानेली]] | iso2 = inc | iso5 = inc | lingua = 59= (फाइलोजोन) | map = Indo-Aryan language map.svg | mapcaption = प्रमुख आर्य भाषा समूहहरूको वर्तमान-दिनको भौगोलिक वितरण। नक्सा नक्साको दायरा भन्दा बाहिर छ। {{legend|#ffc0ec|पसाई ([[दरदेली भाषा परिवार|दार्दी]])}} {{legend|#ffa1e6|खोवर ([[दरदेली भाषा परिवार|दार्दी]])}} {{legend|#FF54DE|शिना ([[दरदेली भाषा परिवार|दार्दी]])}} {{legend|#ff81e0|कोहिस्तानी ([[दरदेली भाषा परिवार|दार्दी]])}} {{legend|#e03eb9|कश्मीरी ([[दरदेली भाषा परिवार|दार्दी]])}} {{legend|#855ff8|पन्जाबी ([[आर्य भाषा परिवार|उत्तरपश्चिमी]])}} {{legend|#699fd0|सिन्धी ([[आर्य भाषा परिवार|उत्तरपश्चिमी]])}} {{legend|#69d762|राजस्थानी ([[आर्य भाषा परिवार|पश्चिमी]])}} {{legend|#61b97d|गुजराती ([[आर्य भाषा परिवार|पश्चिमी]])}} {{legend|#a6e7b9|भिली ([[आर्य भाषा परिवार|पश्चिमी]])}} {{legend|#d79662|पश्चिमी पहाडी ([[उत्तरी आर्य भाषा परिवार|उत्तरी]])}} {{legend|#b9845a|मध्य पहाडी ([[उत्तरी आर्य भाषा परिवार|उत्तरी]])}} {{legend|#9b7451|नेपाली ([[उत्तरी आर्य भाषा परिवार|उत्तरी]])}} {{legend|#ff8d36|पश्चिमी हिन्दी ([[केन्द्रीय आर्य भाषा परिवार|केन्द्रीय]])}} {{legend|#ffb736|पूर्वी हिन्दी ([[केन्द्रीय आर्य भाषा परिवार|केन्द्रीय]])}} {{legend|#fff87c|बङ्गाली असमिया ([[पूर्वी आर्य भाषा परिवार|पूर्वी]])}} {{legend|#f8d836|बिहारी ([[पूर्वी आर्य भाषा परिवार|पूर्वी]])}} {{legend|#e0c036|ओडिसा ([[पूर्वी आर्य भाषा परिवार|पूर्वी]])}} {{legend|#AB8900|हल्बी ([[पूर्वी आर्य भाषा परिवार|पूर्वी]])}} {{legend|#e03e36|मराठी कोङ्कणी ([[आर्य भाषा परिवार|दक्षिणी]])}} {{legend|#a13e36|सिन्हाली ([[आर्य भाषा परिवार|दक्षिणी]])}} {{legend|#e03e36|माल्दिभियन ([[आर्य भाषा परिवार|दक्षिणी]])}} (देखाइएको छैन: [[कुनार भाषा परिवार|कुनार]] (दार्दी), [[चिनाली-लहुली भाषा परिवार|चिनाली-लहुली]]) | ancestor = | glottorefname = Indo-Aryan | glotto = indo1321 }} '''आर्य भाषा परिवार''' (वा कहिलेकाहीँ '''भारतीय भाषा परिवार''') [[भारोपेली भाषा परिवार]]मा [[आर्य इरानेली भाषा परिवार]]को शाखा हो।<ref>{{cite book|last=Munshi|first=S|year=2009|chapter=Indo-Aryan languages|editor1=Keith Brown|editor2=Sarah Ogilvie|title=Concise Encyclopedia of Language of the World|location=Amsterdam|publisher=Elsevier|url={{google books|plainurl=y|id=F2SRqDzB50wC}}|page=[https://books.google.com/books?id=F2SRqDzB50wC&pg=PA522 522-528]}}</ref> आर्य भाषा परिवारसँग ८० करोड भन्दा बढी वक्ताहरू छन्, मुख्य रूपमा [[भारत]], [[पाकिस्तान]], [[श्रीलङ्का]], [[बङ्गलादेश]], [[नेपाल]] र [[माल्दिभ्स]]मा केन्द्रित छन्।<ref name="EB">{{cite encyclopedia|title=Overview of Indo-Aryan languages|url=https://www.britannica.com/topic/Indo-Aryan-languages|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=8 July 2018}}</ref> यसबाहेक, [[भारतीय उपमहाद्वीप]] बाहेक, ठुला आप्रवासी र प्रवासी आर्य भाषी समुदायहरू उत्तरपश्चिमी [[युरोप]], [[पश्चिम एसिया|पश्चिमी एसिया]], [[उत्तर अमेरिका]], [[क्यारिबियाली|क्यारिबियन]], दक्षिणपूर्वी [[अफ्रिका]], [[पोलीनेसिया]] र [[अस्ट्रेलिया|अस्ट्रेलिया]]मा बस्छन्, साथै [[रोमानी भाषा]]का लाखौँ भाषीहरू मुख्य रूप दक्षिणपूर्वी युरोपमा केन्द्रित छन्। २०० भन्दा बढी ज्ञात आर्य भाषाहरू छन्।<ref>Various counts depend on where the line is drawn between a "dialect" and a "language". [https://glottolog.org/resource/languoid/id/indo1321 Glottolog 4.1] lists 224 languages.</ref> आधुनिक आर्य भाषाहरू पुरानो आर्य भाषाहरू जस्तै प्रारम्भिक [[वैदिक संस्कृत]], मध्य आर्य भाषाहरू (वा [[प्राकृत]]) बाट आएका हुन्। पहिलो वक्ताहरूको गणितले सबैभन्दा ठुलो भाषाहरू [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]–[[उर्दु भाषा|उर्दु]] (c. ३२.९ करोड), [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]] (२४.२ करोड), [[पन्जाबी भाषा|पन्जाबी]] (लगभग १२ करोड), [[मराठी भाषा|मराठी]] (११.२ करोड), [[गुजराती भाषा|गुजराती]] (६ करोड), [[राजस्थानी भाषा|राजस्थानी]] (५.८ करोड), [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] (५ करोड १० लाख), [[ओडिया भाषा|ओडिसा]] (३ करोड ५० लाख), [[मैथिली भाषा|मैथिली]] (करिब ३ करोड ४० लाख), [[सिन्धी भाषा|सिन्धी]] (२ करोड ५० लाख), [[नेपाली]] (१ करोड ६० लाख), [[असमिया भाषा|असमिया]] (१ करोड ५० लाख), [[छत्तीसगढी भाषा|छत्तीसगढी]] (१ करोड ८० लाख), [[सिंहली भाषा|सिंहला]] (१ करोड ७० लाख) , र [[रोमानी भाषा|रोमानी]] (c. 3.5 मिलियन) हुन्। == वर्गीकरण == यस भाषा परिवारलाई ७ क्षेत्रिय शाखामा विभाजन गरिन्छ। {{Pie chart |label1=[[हिन्दुस्तानी भाषा|हिन्दुस्तानी]] ([[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[उर्दु भाषा|उर्दु]] सहित) |value1=25.4 |label2=[[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]] |value2=20.7 |label3=[[पन्जाबी भाषा|पन्जाबी]] |value3=9.4 |label4=[[मराठी भाषा|मराठी]] |value4=5.6 |label5=[[गुजराती भाषा|गुजराती]] |value5=3.8 |label6=[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] |value6=3.1 |label7=[[मैथिली भाषा|मैथिली]] |value7=2.6 |label8=[[ओडिया भाषा|ओडिसा]] |value8=2.5 |label9=[[सिन्धी भाषा|सिन्धी]] |value9=1.9 |caption=मातृभाषा अनुसार आर्य भाषा बोल्नेहरूको प्रतिशत: |other=yes}} === दार्दी === {{main|दार्दी भाषाहरू}} दर्दी भाषाहरू (दरदु वा पिसाका) उत्तरी [[पाकिस्तान]], उत्तरपश्चिम [[भारत]] र उत्तरपूर्वी [[अफगानिस्तान]]का केही भागहरूमा बोलिने धेरै [[आर्य भाषा परिवार|हिन्द-आर्य भाषाहरू]]को समूह हो यी भाषा बोल्नेहरूबीच न जातीय एकता छ न त भाषाहरू एउटै पुर्खाको रूपमा पत्ता लगाउन सकिँदैन।<ref name="mockandoneil.com">{{Cite web |title=Dards, Dardistan, and Dardic: an Ethnographic, Geographic, and Linguistic Conundrum |url=http://www.mockandoneil.com/dard.htm |access-date=25 February 2022 |website=www.mockandoneil.com}}</ref> * '''कश्मीरी''': [[कश्मीरी भाषा|कश्मीरी]], [[किश्तवाडी भाषा|किश्तवारी]], [[पोगली]]; * '''शीना''': [[ब्रोक्स्काद भाषा|ब्रोक्स्काद]], [[कुण्डलशाही भाषा|कुण्डलशाही]], [[शीना भाषा|शीना]], [[उशोजो भाषा|उशोजो]], [[कलकोटी भाषा|कलकोटी]], [[पालूल भाषा|पालूल]], [[सावी भाषा|सावी]]; * '''चात्राली''': [[कलश भाषा|कलश]], [[खोवार भाषा|खोवार]]; * '''कोहिस्थानी''': [[बटेरी भाषा|बटेरी]], [[चीलीस्सो भाषा|चीलीस्सो]], [[गोवरो भाषा|गोवरो]], [[सिन्धुकोहिस्थानी भाषा|सिन्धुकोहिस्थानी]], [[कालामी भाषा|कालामी]], [[तीराही भाषा|तीराही]], [[तोरवाली भाषा|तोरवाली]], [[वोटापुरी-कटारकलै भाषा|वोटापुरी-कटारकलै]] * [[पाशायी भाषा|'''पाशायी भाषा''']] * '''कुनर''': [[दामेली भाषा|दामेली]], [[ग्वार-बती भाषा|ग्वार-बती]], [[नङ्गलामी भाषा|नङ्गलामी]], [[शुमश्ती भाषा|शुमश्ती]] ===उत्तरी क्षेत्र=== {{main|उत्तरी आर्य भाषा परिवार}} [[उत्तरी आर्य भाषा परिवार|उत्तरी आर्य भाषाहरू]], जसलाई पहारी ('पहाडी') भाषाहरू पनि भनिन्छ, उपमहाद्वीपको [[हिमालय|हिमालय क्षेत्र]]हरूमा बोलिन्छ। * '''पूर्वी पहाडी''': [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[जुम्ली खस भाषा|जुम्ली नेपाली]], [[डोटेली भाषा|डोटेली]]; * '''मध्य पहारी''': [[गढवाली भाषा|गढवाली]], [[कुमाउँनी भाषा|कुमाउँनी]]; * [[पश्चिमी पहाडी भाषा परिवार|'''पश्चिमी पहाडी''']] '''(हिमाचली)''': [[डोगरी भाषा|डोगरी]], [[काँगडी भाषा|काँगडी]], [[भद्रवाही भाषा|भद्रवाही]], [[चुराही भाषा|चुराही]], [[भटियाली भाषा|भटियाली]], [[बिलासपुरी भाषा|बिलासपुरी]], [[चम्बयाली भाषा|चम्बयाली]], [[गदी भाषा|गदी]], [[पङ्गवाली भाषा|पङ्गवाली]], [[मण्डियाली भाषा|मण्डियाली]], [[महासुई भाषा|महासुई]], [[जौनसारी भाषा|जौनसारी]], [[कुलुई भाषा|कुलुई]], [[ओरास भाषा|ओरास]], [[हन्दुरी भाषा|हन्दुरी]], [[साराजी भाषा|साराजी]], [[सिरमौरी भाषा|सिरमौरी]] ===उत्तरपश्चिमी क्षेत्र=== उत्तरपश्चिमी आर्य भाषाहरू [[भारत]] र पूर्वी [[पाकिस्तान]]को उत्तरपश्चिमी क्षेत्रमा बोलिन्छन्। यी भाषाहरू मध्य पूर्वी भाषाहरू, [[अरबी भाषा|अरबी]] र [[फारसी भाषा|फारसी]] (अधिकतर फारसी) बाट धेरै प्रभावित भएका छन्। [[पन्जाबी भाषा|पन्जाबी]] मुख्यतया पन्जाब क्षेत्रमा बोलिन्छ र उत्तरी भारतीय राज्य [[पन्जाब, भारत|पन्जाब]]को आधिकारिक भाषा हो। दक्षिणमा, [[सिन्धी भाषा|सिन्धी]] र यसका रूपहरू बोलिन्छन्; मुख्यतया सिन्धमा। उत्तरपश्चिमी भाषाहरू अन्ततः [[शौरसेनी प्राकृत]]बाट उत्पन्न भएको मानिन्छ। * [[पन्जाबी बोली र भाषाहरू|'''पन्जाबी''']] ** पूर्वी पन्जाबी: [[पन्जाबी भाषा|पन्जाबी]], [[दोआबी बोली|दोआबी]], [[माझी बोली|माझी]], [[मलवई बोली|मलवई]], [[पुआधी बोली|पुआधी]], [[सन्सी भाषा|सन्सी]]; ** पश्चिमी पन्जाबी ([[लहन्दा]]) - [[सराइकी भाषा|सराइकी]], [[हिन्दको]], [[पहाडी पोथवारी|पहाडी-पोथवारी]], [[इन्कु भाषा|इन्कु]]; * '''[[सिन्धी भाषा परिवार|सिन्धी]]''': [[सिन्धी भाषा|सिन्धी]], [[जडगाली भाषा|जडगाली]], [[कच्छी भाषा|कच्छी]], [[लुवाती भाषा|लुवाती]], [[मेमोनी भाषा|मेमोनी]], [[खेतरानी भाषा|खेतरानी]], [[खोलोसी भाषा|खोलोसी]] ===पश्चिमी क्षेत्र=== पश्चिमी आर्य भाषाहरू, [[भारत]] भित्रको मध्य र पश्चिमी क्षेत्रहरूमा बोलिन्छ, जस्तै [[मध्य प्रदेश]] र [[राजस्थान]], [[पाकिस्तान]]का निकटवर्ती क्षेत्रहरू बाहेक। [[गुजराती भाषा|गुजराती]] गुजरातको आधिकारिक भाषा हो, र ५ करोड भन्दा बढी मानिसहरूले बोल्छन्। [[युरोप]]मा, विभिन्न [[रोमानी भाषा]]हरू रोमानी मानिसहरूले बोल्छन्, एक यात्रा गर्ने समुदाय जो ऐतिहासिक रूपमा भारतबाट बसाइँ सरेका थिएँँ। पश्चिमी आर्य भाषाहरू उनीहरूको उत्तरपश्चिमी समकक्षहरूबाट अलग भएको मानिन्छ, यद्यपि तिनीहरूको [[शौरसेनी प्राकृत]]मा एक सामान्य पूर्ववर्ती छ। * [[राजस्थानी भाषा|'''राजस्थानी''']]: मानक राजस्थानी, [[बागरी भाषा|बागरी]], [[मारवाडी भाषा|मारवाडी]], [[मेवाती भाषा|मेवाती]], [[ढूण्ढारी भाषा|ढूण्ढारी]], [[हाडौती भाषा|हाडौती]], [[मेवाडी भाषा|मेवाडी]], [[शेखावाटी भाषा|शेखावाटी]], [[धाटकी भाषा|धाटकी]], [[मालवी भाषा|मालवी]], [[निमाडी भाषा|निमाडी]], [[गुजरी भाषा|गुजरी]], [[गोआरिया भाषा|गोआरिया]], [[लोआरकी भाषा|लोआरकी]], [[भोयरी भाषा|भोयरी]], [[कञ्जरी भाषा|कञ्जरी]], [[ओदकी भाषा|ओदकी]]; * [[गुजराती भाषा|'''गुजराती''']]: [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[जन्दाव्रा भाषा|जन्दाव्रा]], [[सौराष्ट्र भाषा|सौराष्ट्र]], [[ऐर् भाषा|ऐर्]], [[वाघरी भाषा|वाघरी]], [[पारकरी कोली भाषा|पारकरी कोली]], [[कच्छी कोली भाषा|कच्छी कोली]], [[वादीयारा कोली]]; * '''[[भीली भाषा|भीली]]''': [[कल्तो भाषा|कल्तो]], [[वसवी भाषा|वसवी]], [[वगदी भाषा|वगदी]], [[गामीत भाषा|गामीत]], [[वाग्री भूल भाषा|वाग्री भूल]]; ** उत्तरभील - [[बौरिया भाषा|बौरिया]], [[भिलौरी भाषा|भिलौरी]], [[मगरी भाषा|मगरी]]; ** केन्द्रीयभील - [[भीली भाषा|भीली]], [[भिलाली]], [[चौद्री भाषा|चौद्री]], [[धोदिया भाषा|धोदिया]], [[धनकी भाषा|धनकी]], [[दुबली भाषा|दुबली]]; ** बरेली - [[पाल्य बरेली भाषा|पाल्य बरेली]], [[पौरी बरेली भाषा|पौरी बरेली]], [[राठवी बरेली भाषा|राठवी बरेली]], [[परधी भाषा|परधी]]; * '''[[खान्देशी भाषा|खान्देशी]]''' * '''[[बञ्जारा भाषा]]''' * '''[[डोमाकी भाषा|डोमाकी]]''' * '''[[डोमरी भाषा|डोमरी]]''' * '''[[रोमानी भाषा|रोमानी]]''': कार्पेथीय रोमानी, बाल्कन रोमन, व्लाक्ष रोमानी; ** उत्तर रोमानी - सिन्ते रोमानी, फान्निश-कलो, बाल्तिक रोमानी ===केन्द्रीय क्षेत्र=== {{main|केन्द्रीय आर्य भाषा परिवार}} भारत भित्र, [[केन्द्रीय आर्य भाषा परिवार|केन्द्रीय आर्य भाषाहरू]] मुख्यतया [[हिन्दी इलाका|हिन्दी इलाका क्षेत्रहरू]] र [[दिल्ली]] र वरपरका क्षेत्रहरू सहित [[सिन्धु गङ्गा मैदान|गङ्गाको मैदान]]हरूमा बोलिन्छन्। [[ब्रज भाषा|ब्रज]] र [[अवधी भाषा|अवधी]] सहित यी धेरै भाषाहरूमा समृद्ध साहित्यिक र काव्य परम्पराहरू छन्। [[उर्दु भाषा|उर्दु]], [[कौरवी बोली]]को [[फारसी भाषा|फारसी]] व्युत्पन्न, [[पाकिस्तान]]को आधिकारिक भाषा हो र यसको [[भारत]]सँग पनि कडा ऐतिहासिक सम्बन्ध छ, जहाँ यसलाई आधिकारिक दर्जा दिइएको छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], कौरवी बोलीको एक मानकीकृत र [[संस्कृत|संस्कृती]]कृत दर्ता, [[भारत सरकार]]को आधिकारिक भाषा हो। * '''पश्चिमी केन्द्रीय''': [[हिन्दुस्तानी भाषा|हिन्दुस्तानी]] ([[हिन्दी भाषा|मानक हिन्दी]] र [[उर्दु भाषा|मानक उर्दु]] सहित), [[कौरवी बोली]], [[ब्रज भाषा|ब्रज]], [[हरियाणवी भाषा|हरियाणवी]], [[बुन्देली भाषा|बुन्देली]], [[कन्नौजी भाषा|कन्नौजी]], [[पर्या भाषा|पर्या]]; * '''पूर्वी केन्द्रीय''': [[बघेली भाषा|बघेली]], [[छत्तीसगढी भाषा|छत्तीसगढी]], [[सरगुजिया भाषा|सरगुजिया]]; [[अवधी भाषा|अवधी]] - [[फिजी हिन्दी]]; [[क्यारिबियाली हिन्दुस्तानी|क्यारिबियन हिन्दुस्तानी]]; ===पूर्वी क्षेत्र=== {{main|पूर्वी आर्य भाषा परिवार}} [[पूर्वी आर्य भाषा परिवार|पूर्वी आर्य भाषाहरू]], जसलाई मगधन भाषाहरू पनि भनिन्छ, [[ओडिसा]] र [[बिहार]] सहित, उत्तरपश्चिमी [[हिमालय]] वरपरका अन्य क्षेत्रहरू सहित पूर्वी उपमहाद्वीपमा बोलिन्छ। [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]] संसारमा सातौँ सबैभन्दा धेरै बोलिने भाषा हो, र एक बलियो साहित्यिक परम्परा छ; [[भारत]] र [[बङ्गलादेश]]को राष्ट्रिय गान बङ्गालीमा लेखिएको छ। [[असमिया भाषा|असमिया]] र ओडिसा क्रमशः असम र ओडिसाका आधिकारिक भाषाहरू हुन्। पूर्वी आर्य भाषाहरू मगधन [[अपभ्रंश]] र अन्ततः [[मागधी प्राकृत|मगधी प्राकृत]]बाट आएका हुन्।<ref name="Ray2007">{{cite book|last1=Ray|first1=Tapas S.|date=2007|chapter-url=https://books.google.com/books?id=OtCPAgAAQBAJ&pg=PA444|chapter=Eleven: "Oriya"|editor1-last=Jain|editor1-first=Danesh|editor2-last=Cardona|editor2-first=George|title=The Indo-Aryan Languages|publisher=[[Routledge]]|pages=445|isbn=978-1-135-79711-9}}</ref> * [[बिहारी भाषाहरू|'''बिहारी''']]: ** [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[क्यारिबियाली हिन्दुस्तानी|क्यारिबियन हिन्दुस्तानी]], [[फिजी हिन्दी]]; ** [[मगही भाषा|मगही]], [[खोरठा भाषा|खोरठा]]; ** [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[अङ्गिका भाषा|अङ्गिका]], [[बज्जिका]], [[ठेठी]], [[देहाती]]; ** सदनिक - [[नागपुरी भाषा|नागपुरी]], [[कुरमाली भाषा|कुरमाली]]; ** [[थारू भाषा|थारू]], [[कोचिला थारू|कोचीला थारू]], [[बुक्सा भाषा|बुक्सा]], [[माझी भाषा|माझी]], [[मुसासा भाषा|मुसासा]];<ref>{{glottolog|thar1284|Tharuic}}</ref> ** कुम्हाली, [[कुस्वारिक भाषा|कुस्वारिक]] - [[दनुवार भाषा|दनुवार]], बोते-दरै; * हल्बिक - [[हल्बी भाषा|हल्बी]], [[कमर भाषा|कमर]], [[भुञ्जीया भाषा|भुञ्जीया]], [[नाहरी भाषा|नाहरी]]; * [[ओडिया भाषा|ओडिसा]] - [[बालेश्वरी भाषा|बालेश्वरी]], [[कटकी भाषा|कटकी]], [[गन्जामी भाषा|गन्जामी]], [[सुन्दरगढी भाषा|सुन्दरगढी]], [[सम्बलपुरी भाषा|सम्बलपुरी]], देशिआ; ** बड परजा, भतरी (भत्री), रेलि, कुपिआ; * बाङ्गला असमिया - [[बिष्णुप्रिया मणिपुरी]], [[हाजङ भाषा|हाजङ]], चटगाँवी, चक्मा, नोयाखाली, तञ्चङ्ग्या, रोहिङ्ग्या, सिलेटी,; ** बाङ्गला-गौडा - [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]], राढी, वरेन्द्री, सुन्दरबनी, मानभूमी, ढाकैया कुत्ति, दोभाषी; ** कामरुपिक - [[असमिया भाषा|असमिया]], कामरुपी, गोवाल्पारीया, [[रङ्गपुरी भाषा|रङ्गपुरी]], सुरजापुरी, राजवंशी ===दक्षिणी क्षेत्र=== मराठी-कोङ्कणी भाषाहरू अन्ततः [[महाराष्ट्री प्राकृत]]बाट आएका हुन्, जबकि इन्सुलर आर्य भाषाहरू [[प्राकृत|इलु प्राकृत]]बाट आएका हुन् र धेरै विशेषताहरू छन् जसले तिनीहरूलाई मुख्य भूमि आर्य समकक्षहरूबाट स्पष्ट रूपमा फरक पार्छ। * '''मराठी-कोङ्कणी''' ** [[मराठी भाषा|मराठि]] - [[मराठी भाषा|मराठी]], वर्हाडी, अन्ध, बेरर-दक्खनमराठी, फुदगी, कातकरी, वारली, सामवेदी; ** [[कोङ्कणी भाषा|कोङ्कणि]] - [[कोङ्कणी भाषा|कोङ्कणी]], कनराचेम्कोङ्कणी, महाराष्ट्री कोङ्कणी. ==== द्वीपीय आर्य ==== द्वीपीय आर्य भाषाहरू ([[श्रीलङ्का]] र [[माल्दिभ्स]]का) स्वतन्त्र रूपमा विकसित हुन थाले र लगभग ५औँ शताब्दी ईपूर्वदेखि द्वीपीय आर्य भाषाहरूबाट अलग हुँदै गए। * '''द्वीपीय आर्य''' ** [[सिंहली भाषा|सिंहली]] ** [[धिवेही भाषा|धिवेही]] ==== अवर्गीकृत ==== निम्न भाषाहरू अन्यथा आर्य भाषाहरू भित्र अवर्गीकृत छन्:<ref>{{glottolog|chin1491|Chinali–Lahul Lohar}}</ref> * '''चिनली-लहुल लोहर''': चिनली, लहुल लोहर। * [[बदेशी भाषा|बदेशी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{आर्य भाषा परिवार}} [[श्रेणी:भाषा परिवार]] [[श्रेणी:भारोपेली भाषा परिवार]] [[श्रेणी:आर्य भाषा परिवार| ]] hso7h1cs1c5moogao9mp1a397zk75rc 0 93994 1357588 1318592 2026-06-03T09:24:36Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357588 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group=हिन्द-आर्य नागरिक |image = [[File:Major Indo-Aryan languages.png|320px]] |caption = सन् १९७८ मा हिन्द-आर्य भाषा बोल्ने व्यक्तिहरूको भौगोलिक वितरणको नक्सा।{{hidden| | {{div col|colwidth=30em}} {{legend|#fe933c|[[केन्द्रीय क्षेत्र|केन्द्रीय]]}} {{legend|#fd15ac|[[दार्दिक भाषाहरू|दार्दिक]]}} {{legend|#effe27|[[पूर्वेली क्षेत्र|पूर्वेली]]}} {{legend|#ad27fe|[[उत्तरी क्षेत्र|उत्तरी]]}} {{legend|#274ffe|[[उत्तरपश्चिमी क्षेत्र|उत्तरपश्चिमी]]}} {{legend|#3bed69|[[दक्षिणी भारतीय-आर्य भाषाहरू|दक्षिणी]]}} {{legend|#fe1e1e|[[पश्चिमी क्षेत्र|पश्चिमी]]}} }} | population = झण्डै १.३ अर्ब |popplace= |region1 = {{flagcountry|भारत}} |pop1 = ९१.१ करोडभन्दा बढी |ref1 = <ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html#People|title=India|work=The World Factbook}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html#People |date=2008-06-11 }}</ref> |region2 = {{flagcountry|Pakistan}} |pop2 = १७ करोडभन्दा बढी |ref2 = <ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#People|title=Pakistan|work=The World Factbook}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#People |date=2020-05-24 }}</ref> |region3 = {{flagcountry|Bangladesh}} |pop3 = १६ करोडभन्दा बढी |ref3 = <ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html#People|title=Bangladesh|work=The World Factbook}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html#People |date=2021-01-01 }}</ref> |region4 = {{flagcountry|Nepal}} |pop4 = २ करोडभन्दा बढी |region5 = {{flagcountry|Sri Lanka}} |pop5 = १.४ करोडभन्दा बढी |region6 = {{flagcountry|बर्मा}} |pop6 = १ करोडभन्दा बढी |region7 = {{flagcountry|Maldives}} |pop7 = ३ लाख |langs= [[आर्य भाषा परिवार|हिन्द-आर्य भाषाहरू]] |rels= मुख्यतः [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]; [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]], [[सिख धर्म|सिख]] र [[जैन धर्म|जैन]] अल्पसङ्ख्यक) र [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]], र केही [[इसाई धर्म|क्रिस्चियन]] |related = }} '''हिन्द-आर्य नागरिक''' [[आर्य भाषा परिवार|हिन्द-आर्य भाषाहरू]] बोल्ने एक भाषिक-जातिय समूह हो। यो समूह [[पृथ्वी|संसार]]भरि १ अर्बभन्दा बढी सङ्ख्यामा छन्। विशेषतः यिनीहरू [[दक्षिण एसिया]]को ठूलो भागमा बसोबास गर्ने गर्छन् । ==हिन्द-आर्य जातिहरू== ===ऐतिहासिक=== *अङ्ग *[[गान्धारी]] *गङ्गाधारी *[[गुप्त साम्राज्य|गुप्त वंश]] *कम्बोज *कलिङ्ग *[[खस जाति|खस]] *[[कुरु राज्य|कुरु]] वंश *[[लिच्छवि]] *मगधी *[[मल्ल]] *[[मौर्य साम्राज्य|मौर्य वंश]] *[[नन्द साम्राज्य|नन्द वंश]] *निषाद *पाल *पौण्ड्र *[[रघुवंशी]] *ऋग्वैदिक जाति *सेन *शाक्य *वङ्ग *[[विदेह राज्य|विदेह]] *यादव ===समकालीन=== *आसामी मानिस *अवधी मानिस *बरुआ मानिस *[[बङ्गाली मानिस]] *भील मानिस *भोजपुरी मानिस *मणिपुरी मानिस *दारदी मानिस *धिवेही मानिस *डोगरा मानिस *गढवाली मानिस *गुजराती मानिस *कलश मानिस *कामरूपी मानिस *[[काश्मीरी मानिस]] *[[खस मानिस]] *कोङ्कणी मानिस *कुमाऊँनी मानिस *कच्छी मानिस *मगही मानिस *[[मैथिली मानिस]] *[[मराठी मानिस]] *[[मारवाडी मानिस]] *मुहाजिर मानिस *नागपुरी मानिस *ओडिया मानिस *[[पञ्जाबी मानिस]] *[[राजस्थानी मानिस]] *रोमानी मानिस *रोहिङ्या मानिस *सराइकी मानिस *सोराष्ट्र मानिस *सिंहाली मानिस *सिन्धी मानिस *सिल्हेटी मानिस *[[नेवार जाति|नेवार]] ==सन्दर्भ साम्रगीहरू== {{Reflist}} ==बाह्य कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:भारतका प्राचीन मानिसहरू]] 21fnp9aog52avtttoecozjjcfl88sw8 0 94857 1357567 1352627 2026-06-03T09:11:00Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357567 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name =ཨཱ་ཐི་རི་ཏི་བེ་ནི་གྲོང་གསེབ་གྲོང་ཁྱེར | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = कोशी प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Province1#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-taplejung/aathrai-tribeni?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = दिपेन्द्र पोमु <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = सान्ताकुमारी आङबुहाङ <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 88.83<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=1&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 12296 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{Coord|27|18|26.07|N|87|36|32.77|E|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०२४ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[हाङपाङ]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.aathraitribenimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[ताप्लेजुङ जिल्ला]]का ८ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[चाँगे]], [[हाङपाङ]], [[निघुरादिन|निगुरादिन]] र [[फूलबारी, ताप्लेजुङ|फुलबारी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १२,२९६ रहेको छ भने यहाँ २,८५४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ आठराई त्रिवेणी गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[निघुरादिन]] || २,१५२ || १२.७४ || १६८.९२ |- | २ || [[फूलबारी, ताप्लेजुङ|फूलबारी]] || २,९८८ || २१.६६ || १३७.९५ |- | ३ || [[हाङपाङ]] || ३,४७८ || २९.८० || ११६.७१ |- | ४ || [[चाँगे]] (५–९) || १,८५९ || १९.०२ || ९७.७४ |- | ५ || [[चाँगे]] (१–४) || १,८१९ || ५.६२ || ३२३.६७ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१२,२९६''' || '''८८.८४''' || १३८.४१ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ताप्लेजुङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddctaplejung.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, ताप्लेजुङ, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018203403/http://ddctaplejung.gov.np/ |date=2017-10-18 }} [[श्रेणी:ताप्लेजुङ जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 3bwe6x6icsmxfosr3zthdrurs05cyax 0 95383 1357513 1335880 2026-06-03T08:27:36Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357513 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = अम्मान | native_name = {{nobold|عمّان}} | native_name_lang = ar | settlement_type = [[राजधानी]] | image_skyline = AMMAN 2.jpg | image_alt = | image_caption = अम्मान शहरको दृश्य | image_seal = Ammanlogo.png | nickname = {{unbulleted list|'सेतो परेवा'|'सीढीको शहर'}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wGCGLEO-Vs8C&pg=PA36&dq=amman%27s+nickname&hl=ar&sa=X&ved=0CBoQ6AEwAGoVChMI-MutgZGiyAIVyWsUCh22AQRZ#v=onepage&q=amman's%20nickname&f=false|title=The Cities Book: A Journey Through the Best Cities in the World|accessdate=2015-10-01|author= Trent Holden, Anna Metcalfe|publisher=Lonely Planet Publications|year=2009}}</ref><ref name="Amman's Street Food">{{cite news|title=अम्मानको स्ट्रीट खाद्य|url=http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|accessdate=2015-09-26|publisher=BeAmman.com|work=BeAmman.com|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926043908/http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|archivedate=2015-09-26|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926043908/http://beamman.com/food-/175-amman-street-food |date=2015-09-26 }}</ref> | image_map = | map_caption = | latd = 31 | latm = 56 | lats = 59 | latNS = N | longd = 35 | longm = 55 | longs = 58 | longEW = E | coordinates_region = JO | coordinates_display = inline,title | pushpin_label_position = bottom | pushpin_relief = yes | pushpin_mapsize = 300px | pushpin_map = Jordan | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|जोर्डन}} | subdivision_type1 = [[जोर्डनको राज्यपाल|गवर्नोरेट]] | subdivision_name1 = [[अम्मान राज्यपाल]] | established_title = स्थापित | established_date = ७२५० बी.सी. | established_title2 = [[नगरपालिका]] | established_date2 = १९०९ | leader_title = [[नगरप्रमुख|मेयर]] | leader_name = [[यूसेफ शावरबे]] <small>(उप-मेयर)</small><ref>[http://jordanembassyus.org/news/shawarbeh-elected-deputy-mayor-amman यूसेफ शावरबे अम्मान को उप-मेयर मा निर्वाचित|जोर्डन दूतावास - यूएस] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319022617/http://jordanembassyus.org/news/shawarbeh-elected-deputy-mayor-amman |date=2017-03-19 }}</ref> | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1680 | area_land_km2 = | elevation_min_m = 700 | population_total = 4,007,526 | population_as_of = २०१६ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_demonym = अम्मानी | population_note = | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ११११०-१७१९८ | area_code = +९६२(६) | area_code_type = | iso_code = | website = [http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/index.asp ग्रेटर अम्मान नगरपालिका] | footnotes = | elevation_max_m = 1100 | timezone = [[जोर्डन]] | utc_offset = +२ | timezone_DST = [[जोर्डन]] | utc_offset_DST = +३ }} '''अम्मान''' ({{IPAc-en|lang|pron|ɑː|ˈ|m|ɑː|n}}; {{lang-ar|عمّان}} ''{{transl|ar|ʻammān}}'' {{IPA-ar|ʕamːaːn|pron}}) [[जोर्डन]]को [[राजधानी]], र देशको [[अर्थशास्त्र|आर्थिक]], राजनीतिक, [[संस्कृति|सांस्कृतिक केन्द्र]] तथा सबैभन्दा लोकप्रिय शहर हो ।<ref>{{cite web |url= http://www.arabianbusiness.com/revealed--20-cities-uae-residents-visit-most-590870.html |title= Revealed: the 20 cities UAE residents visit most |publisher= Arabian Business Publishing Ltd |date=2015-05-01 |accessdate= 2015-09-21}}</ref> उत्तर-मध्य जोर्डनमा स्थित अम्मान, [[अम्मान राज्यपाल]]को प्रशासनिक केन्द्र हो । शहरमा ४०,०७,५२६ जनसङ्ख्या र {{convert|648.7|sqmi|km2|order=flip|abbr=off}} भूमि क्षेत्र छ ।<ref name="ReferenceC">{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests|title=Population stands at around 9.5 million, including 2.9 million guests|accessdate=2016-01-22|work=The Jordan Times|publisher=The Jordan News|date=2016-01-22}}</ref> आज, अम्मान पश्चिमी शहरहरू मध्ये सबै भन्दा उदारवादी शहर मानिन्छ । यो क्षेत्र विशेष गरी अरबी र युरोपियन पर्यटकहरू को एक प्रमुख पर्यटकीय स्थल हो ।<ref>{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/number-tourists-dropped-14-2013-%E2%80%94-official-report|title=Number of tourists dropped by 14% in 2013 — official report|publisher=The Jordan News|work=[[The Jordan Times]]|date=2014-02-08|accessdate=2015-09-21}}</ref> यस क्षेत्र मा मानव बस्ती को पुराना प्रमाण एक निओलिथिक साइटको [[ऐन घजल]] हो । यसको [[उत्तराधिकारी]] '''रब्बाथ अम्मोन''' को नामले चिनिन्थ्यो, जुन [[अम्मोन]]हरू को राजधानी थियो, त्यस पछि '''फिलाडेल्फिया''' र अन्तिम उत्तराधिकारी अम्मान भयो ।<ref name="Reference12" /> अम्मान लाई सुरूमा सात पहाडहरूमा निर्माण गरिएको थियो तर अब २७ जिल्लाहरू का साथ १९ वटा भन्दा धेरै पहाडहरूमा फैलिएको छ ।<ref name="Reference12">{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA35&dq=east+and+west+amman&hl=ar&sa=X&ved=0CCIQ6AEwAWoVChMIpd7d0supyAIVQUMaCh2oUwPF#v=onepage&q=east%20and%20west%20amman&f=false| title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia| accessdate=2015-10-04| year=2007| author1=Michael Dumper| author2=Bruce E. Stanley| publisher=ABC-CLIO}}</ref> जुन उनको [[नगरप्रमुख|मेयर]] [[यूसेफ अल-शावरबे]]को नेतृत्वमा [[ग्रेटर अम्मान नगरपालिका]] द्वारा प्रशासित हुन्छ ।<ref>{{cite news |url=http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930055247/http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |dead-url=yes |archive-date=2015-09-30 |title=Aqel Biltaji appointed as Amman mayor |publisher=The Jordan News |work=The Jordan Times |date=2013-09-08 |accessdate=2015-09-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930055247/http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |date=2015-09-30 }}</ref> अम्मान को क्षेत्र या त पहाड (जाबाल) या उपत्यका (वाडी)बाट अफ्नो नाम प्राप्त गरेका हुन् ।<ref name="Reference12"/> पूर्वी अम्मान मुख्यतः ऐतिहासिक स्थलहरूबाट भरिएको छ । जसलाई अक्सर सांस्कृतिक गतिविधिको मेजबानी गरिन्छ । जबकि पश्चिम अम्मान अधिक आधुनिक छ र शहरको आर्थिक केन्द्रको रूपमा कार्य गर्दछ ।<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/west-amman-furnished-apartments-cashing-tourist-influx| title=West Amman furnished apartments cashing in on tour| date=2014-08-12| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| accessdate=2015-09-21}}</ref> २०१४ मा लगभग २० लाख आगन्तुक अम्मानमा आइपुगे । यसलाई संसारमा ९३ आैं सबै भन्दा धेरै भ्रमण गरिएको शहर घोषित गरियो । अम्मान त्यसै वर्ष ५ औँ सबै भन्दा ठूलो अरब शहर बन्यो ।<ref>{{cite web| url=http://go.euromonitor.com/rs/805-KOK-719/images/TCD-presentation_FINAL.pdf|title=Top 100 International Tourist Destination Cities by Country|accessdate=2015-10-05|work=Euromonitor|publisher=Euromonitor/| date=2015-01-24}}</ref> अम्मान मा अपेक्षाकृत तेजीले बढ्दो अर्थव्यवस्था छ ।<ref>{{cite web| url=https://www.forbes.com/sites/elizabethmacbride/2014/12/31/how-a-startup-from-amman-grew-to-1b-views-on-youtube/| title=How a Startup from the Arab World Grabs 1B Views on YouTube| accessdate=2015-09-29|date=2014-12-31| work=Forbes| publisher=Forbes}}</ref> यो वैश्विक शहर सूचकांक को बीटा-स्थान मा छ ।<ref>{{cite web| url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html| title=The World According to GaWC 2012| date=2014-01-13| work=GaWC| accessdate=2015-09-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320212149/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html |date=2014-03-20 }}</ref> यसको अलावा, यो आर्थिक, श्रम, पर्यावरण, र सामाजिक-सांस्कृतिक कारक अनुसार मध्य पूर्व र उत्तर अफ्रिकाको सबैभन्दा राम्रो शहरहरू मध्ये एक हो ।<ref>{{cite news| title=Abu Dhab duke City' in MENA region| author=IANS/WAM| newspaper=sify news| date=2010-11-26| url=http://sify.com/news/abu-dhabi-voted-best-city-in-mena-region-news-international-kl0wuhjcbdc.html| accessdate=2015-09-22}}</ref> यो शहर अरब संसारको सबैभन्दा लोकप्रिय स्थानहरूमा क्षेत्रीय कार्यालयहरू स्थापित गर्न को लागि [[दोहा]] र [[दुबई]] पछि गनिन्छ । अर्को १० वर्षमा यी तीनवटा शहरहरूले बहुराष्ट्रीय गतिविधिका क्षेत्रमा सबैभन्दा ठूलो हिस्सा कब्जा गर्ने आशा गरिएको छ ।<ref name="duniafrontier.com">{{cite web| url=http://duniafrontier.com/research/doha-amman |title=Dunia Frontier Consultants » Doha, Amman Favored by MNCs as New Regional Hubs |publisher=Duniafrontier.com |date=2012-01-25 |accessdate=2012-11-28}}</ref> == नामाकरण == अम्मानले आफ्नो नाम [[ईसा पूर्व]] १३ औँ शताब्दीबाट प्राप्त भयो । अम्मोनहरूले यसलाई "रब्बाथ अम्मोन"बाट लिएका हुन् । जहाँ "रब्बाथ" शब्दको अर्थ '''राजधानी''' वा '''राजाको दरबार''' हुन्छ । समयको साथ-साथै "रब्बाथ" शब्द प्रयोग गरिएको थिएन र शहर "अम्मोन" को रूपमा चिनिन थाल्यो । शहर विजय गरेका नयाँ सभ्यताहरूको प्रभावले बिस्तारै-बिस्तारै "रब्बाथ अम्मान" लाई '''अम्मान''' नाम मा परिवर्तन भयो ।<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| title=About GAM => History| work=Greater Amman Municipality| accessdate=2015-09-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151002102003/http://ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp |date=2015-10-02 }}</ref> == भगिनी शहर == {| class="wikitable" | * {{flagicon|OMA}} [[मस्कट, ओमान|मस्कट]], ओमान (1986) * {{flagicon|AZE}} [[बाकु]],  [[अजरबैजान]] * {{flagicon|KSA}} [[जेदाह]], साउदी अरब(1988) * {{flagicon|EGY}} [[कायरो]], इजिप्ट (1988) * {{flagicon|MAR}} रबात [[मोरोक्को|मरोक्को]] (1988) * {{flagicon|YEM}} [[साना]] [[यमन]] (1989) * {{flagicon|PAK}} [[इस्लामाबाद|स्लामावाद]] , पाकिस्तान (1989) * {{flagicon|PRC}} [[बेइजिङ|बेइजिंग]] , चीन (1990)<ref name="Beijing">{{cite web|url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|title=Sister Cities|publisher=Beijing Municipal Government|accessdate=2009-06-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716081317/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |date=2017-07-16 }}</ref> * {{flagicon|TUR}} [[अङ्कारा]] , टर्की (1992) * {{flagicon|SDN}} [[खार्तुम]] , सुडान (1993) * {{flagicon|QAT}} [[दोहा]], कतार (1995) | * {{flagicon|TUR}} [[इस्तानबुल|स्तानाबुल]], टर्की (1997) * {{flagicon|BRA}} [[साओ पाउलो|साउ पाउलो]] , ब्राजिल, (1997)<ref name="São Paulo2">{{cite web|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066|title=International Relations&nbsp;– São Paulo City Hall&nbsp;– Official Sister Cities|publisher=Prefeitura.sp.gov.br|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100521024206/http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066|archivedate=2010-05-21|accessdate=2010-07-04|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|ALG}} [[अल्जियर्स]] , अल्जेरिया (1998) * {{flagicon|ROU}} [[बुखारेस्ट|बुकारेस्ट]] , रोमानिया (1999) * {{flagicon|MTN}} Nouakchott, Mauritania (1999) * {{flagicon|TUN}} [[ट्युनिस]] , ट्युनेसिया (1999) * {{flagicon|BUL}} सोफिया, बुल्गेरिया (2000) * {{flagicon|LIB}} [[बेरुत]], लेबनान (2000) * {{flagicon|RSA}} [[प्रिटोरीया]], दक्षिण अफ्रिका (2002) * {{flagicon|HON}} Tegucigalpa, होंडूरस (2002) * {{flagicon|US}} सिकागो, अमेरिका (2004)<ref>{{cite book|title=2010 Annual Report|author=Chicago Commission on Human Relations|year=2010|page=22|url=http://www.cityofchicago.org/content/dam/city/depts/cchr/supp_info/2010AnnualReport.pdf}}</ref> | * {{flagicon|ITA}} कालाब्रिया, इटाली (2005) * {{flagicon|BIH}} साराएभो, [[बोस्निया र हर्जगोभिना]](2005)<ref name="Sarajevo">{{cite web|url=http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=160|title=Sarajevo Official Web Site: Sister cities|publisher=Sarajevo.ba|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090412141407/http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=160|archivedate=12 April 2009|accessdate=2009-05-06|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226040906/https://sarajevo.ba/en/stream.php?kat=160%20 |date=2018-12-26 }}</ref> * {{flagicon|RUS}} [[मस्को]], रसिया (2005) * {{flagicon|BIH}} मोस्टार, बोस्निया र हर्जगोभिना (2006)<ref name="Mostar twinnings">{{cite web|url=http://www.mostar.ba/gradovi-prijatelji.html|title=Mostar Gradovi prijatelji|work=Grad Mostar [Mostar Official City Website]|language=Macedonian|trans-title=Mostar Twin Towns|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131030103002/http://www.mostar.ba/gradovi-prijatelji.html|archivedate=2013-10-30|accessdate=2013-12-19}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030103002/http://www.mostar.ba/gradovi-prijatelji.html |date=2013-10-30 }}</ref> * {{flagicon|BHR}} Central Governorate, Bahrain (2006) * {{flagicon|KGZ}} [[बिस्केक]] , किर्गिस्तान (2006) * {{flagicon|US}} सान फ्रान्सिस्को , अमेरिका (2010)<ref>{{cite press_release|url=http://www.sfmayor.org/ftp/archive/209.126.225.7/press-room/press-releases/press-release-newsom-signs-sister-city-agreements-with-amman-jordan/index.html|title=Mayor Newsom Signs New Sister City Agreements with City of Amman, Jordan|publisher=San Francisco Office of the Mayor|date=23 April 2010|accessdate=16 September 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121128033941/http://www.sfmayor.org/ftp/archive/209.126.225.7/press-room/press-releases/press-release-newsom-signs-sister-city-agreements-with-amman-jordan/index.html|archivedate=28 November 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121128033941/http://www.sfmayor.org/ftp/archive/209.126.225.7/press-room/press-releases/press-release-newsom-signs-sister-city-agreements-with-amman-jordan/index.html |date=28 November 2012 }}</ref> * {{flagicon|JPN}} [[टोकियो|टोक्यो]] , जापान (2011) * {{Flagicon|BAN}} सिल्हेत, बङ्गलादेश * {{flagicon|SGP}} सिङ्गापुर , सिङ्गापुर (2014) * {{flagicon|ARM}} [[येरेभान|येरवान]], अर्मेनिया (2015)<ref>{{cite web|url=https://www.yerevan.am/en/partner/partner-cities/|title=Partner cities|publisher=Yerevan Municipal Government|accessdate=2018-04-18}}</ref> * {{flagicon|US}} सिनासिनाटि, अमेरिका (2015) |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.youtube.com/watch?v=5CHlmU5vPbY अम्मानको स्ट्रीट खाद्य - वृत्तचित्र] * [https://www.facebook.com/Amman?fref=ts अम्मान डिजिटल समुदाय फेसबुक पेज] * [https://www.facebook.com/cityofamman?fref=ts ग्रेटर अम्मान नगरपालिका फेसबुक पेज] * [http://maannasel.net/map/ अम्मान सार्वजनिक यातायात नक्शा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723152416/http://maannasel.net/map/ |date=2018-07-23 }} {{List of Asian capitals by region}} {{कमन्सश्रेणी|Amman}} [[श्रेणी:एसियाका सहरहरू]] [[श्रेणी:राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:जोर्डन]] m3i4c01z4nt673nfokkua6jgzte00l0 0 95411 1357564 1206634 2026-06-03T09:10:30Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357564 wikitext text/x-wiki '''आजीयाटा ग्रुप बेरहाड''' {{lang-en|Axiata Group Berhad}} एउटा मलेशियन दूरसञ्चार समूह हो र यसको व्यावसाय एसिया भरि सञ्चालनमा रहेको छ । == समूह == आजीयाटाको मुख्य व्यवसायमा व्यावसायमा लगानी तथा दूरसञ्चार सम्बन्धी व्यवस्था तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा परामर्श सेवा प्रदान गर्ने रहेको छ । यस समूहको मुख्य केन्द्रिकरण बढ्दो बजारमा रहेको छ जसमा धेरै कम मोबाइल ग्राहक भएका दक्षिण तथा दक्षिणपूर्वि एसियाका क्षेत्रहरू रहेको छ । पहिला टिएम अन्तर्राष्ट्रिय विएचडि को नाममा रहेको कम्पनीको स्थापना सन् १९९२ जुन १२ मा भएको थियो । साथै यो टेलेकोम मलेसिया विएचडिको मोवाईल तथा अन्तर्राष्ट्रिय सेवाको अंगको रूपमा रहेको थियो । टिएमआईको टिएमबाट अलग भए पश्चात यो कम्पनी सन् २००८ मा बुर्सा मलेसिया धितोपत्र बेरहाडको मुख्य बोर्डमा सूचिकृत भएको थियो । सन् २००९ अप्रिल २ मा टिएमआई ब्राण्डलाई पुनःसंरचना गरी आजीयाटाको नामबाट नयाँ लोगो सहित शुरूवात गरेको थियो । यसको नयाँ ट्यागलाईन एसियाको आधुनिकीकरण पनि सार्वजनिक गरिएको थियो । आजीयाटाको मोबाइल सेवा प्रदायकहरूमा नियन्त्रण स्वार्थ [[मलेसिया]], [[इन्डोनेसिया]], [[श्रीलङ्का]], [[बङ्गलादेश]], [[कम्बोडिया|क्याम्बोडिया]] तथा हालै [[नेपाल]]मा रहेको छ । == सहायक लगानीहरू == समूहले सन् २०१६ मा आफ्नो वेभसाइट मार्फत एसिया भरि आफ्नो ३० करोड ग्राहकहरू रहेको तथा समूहको कुल राजस्व सन् २०१५ मा मलेशियन रियाल १९.९ अर्व रहेको सार्वजनिक गरेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://axiata.com/mroom/news-article/143/|title=Axiata Group – One of Asia’s largest telecommunications groups|last=Axiata|website=axiata.com|language=en|access-date=2017-01-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322085443/https://axiata.com/mroom/news-article/143/ |date=2019-03-22 }}</ref> यसको साथै कम्पनीले १० देशहरूमा २५००० भन्दा बढी व्यक्तिहरूलाई रोजगार दिएको समेत उल्लेख गरेको थिए । आजीयाटाको मोबाइलको सहायक कम्पनी तथा सम्बन्धी कम्पनीहरू मलेशियामा सेलकम, इन्डोनेसियामा एक्सएल, श्रीलङ्कामा डायलग, बङ्गलादेशमा रोबि, क्याम्बोडियामा स्मार्ट, इन्डियामा आइडिया, नेपालमा एनसेल<ref>{{Cite web|title = TeliaSonera quits nepal, Ncell sold to Malaysian Telco group Axiata for 1.03Bil USD • TechSansar.com|url = http://techsansar.com/tech-news/teliasonera-sells-nepal-ncell-axiata/|website = TechSansar.com|publisher = https://google.com/+TechSansar|accessdate = 2015-12-21|language = en-US}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222152954/http://techsansar.com/tech-news/teliasonera-sells-nepal-ncell-axiata/ |date=2015-12-22 }}</ref>) तथा सिंगापूरामा एमएनको ब्राण्डमा सञ्चालनमा रहेको छ । {| class="wikitable" |- ! style="width:25%;"|देश ! ब्राण्ड ! स्वामित्व ! |- ! {{rh}} |{{BGD}} | [[रोबी (कम्पनी)|रोबि]] | 68.7%% | |- ! {{rh}} |{{KHM}} | [[स्मार्ट]] | 100% | |- ! {{rh}} |{{IND}} | [[आईडिया]] | 19.96% | |- ! {{rh}} |{{NEP}} | [[एनसेल]] | 80% |<ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/business/malaysian-giant-acquires-80-per-cent-stake-ncell-1-36-billion-us-dollars/|title=You are being redirected...|website=thehimalayantimes.com|access-date=2017-06-23}}</ref> |- ! {{rh}} |{{IDN}} | [[एक्सिस]] | {{unknown}} | |- ! {{rh}} |{{IDN}} | [[एक्सएल]] | 66.55% | |- ! {{rh}} |{{MYS}} | [[सेलकम]] | 100% | |- ! {{rh}} |{{PAK}} | [[मल्टिनेट]] | 89.00% | |- ! {{rh}} |{{SIN}} | [[एमवन]] | 29.12% | |- ! {{rh}} |{{LKA}} | [[डायलग]] | 83.32% | |- |} === एनसेल === {{मुख्य|एनसेल}} '''एनसेल''' ({{lang-en|Ncell}}) [[नेपाल]]को निजी [[मोबाइल फोन|मोबाइल]] दूरसञ्चार कम्पनी हो । नेपालमा स्थापना भएको यो पहिलो दूरसञ्चार कम्पनी हो जसले सार्वजनिक [[विश्वव्यापी मोबाइल सञ्चार प्रणाली|जिएसएम]] सेवाको थालनी गरेको थियो । स्थापनाकालमा यस कम्पनीको नाम [[एनसेल|मेरो मोबाइल]] रहेको थियो जसको स्वामित्व [[एनसेल|स्पाइस नेपाल प्राइभेट लिमिटेड]]सँग थियो । अक्टोबर २००८ मा स्पाइस नेपालले [[युरोप]]को प्रसिद्ध मोबाइल कम्पनी [[टेलिया सोनेरा]]सँग अनुबन्ध गर्‍यो ।<ref>{{cite web|url=http://techsansar.com/featured/mero-mobile-rebranding-as-n-cell-1024/|title=Ncell provides free websites to beginners|work=sahilshrestha11.blogspot.com|accessdate=11 December 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113184819/http://techsansar.com/featured/mero-mobile-rebranding-as-n-cell-1024/ |date=13 November 2012 }}</ref> यस मोबाइल सेवालाई नेपालकै नम्बर एक मोबाइल सेवा बनाउने दिशामा यसले पुरानो नाम मेरो मोबाइललाई परिवर्तन गरेर एनसेल राखेको हो । एनसेलले नेपालमा '''नेपाल सेल्युलर''' लाई प्रदर्शित गर्दछ ।<ref>[http://www.spicenepal.com/ncell/about-ncell About Ncell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004062353/http://www.spicenepal.com/ncell/about-ncell |date=2012-10-04 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:कम्पनी]] m0nlps6l2t7t58ougpd68ifbjissd2f 0 97059 1357660 1355329 2026-06-03T10:01:57Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357660 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = उराँव | altname = कुडुख, ओराओन, उराँव | nativename = कुंड़ुख़्, কুড়ুখ্, କୁଡ଼ୁଖ୍ | image = Kurukh in Kurukh Banna and Tolong Siki.png | states = [[भारत]], [[बङ्गलादेश]], र [[नेपाल]] | region = [[ओडिसा|ओडिशा]], [[झारखण्ड]], [[पश्चिम बङ्गाल]], [[छत्तीसगढ]], [[असम]], [[बिहार]], [[त्रिपुरा]] | ethnicity = {{unbulleted list|[[उराँव जाति|उराँव]]|[[किसान जाति|किसान]]}} | speakers = २२.८ लाख | date = २००२–२०११ | familycolor = Dravidian | fam1 = [[द्रविड भाषा परिवार]] | fam2 = [[उत्तर द्रविड भाषाहरू|उत्तर द्रविड]] | fam3 = कुडुख-माल्टो | script = [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] | lc1 = kru | lc2 = xis | ld1 = Kurukh | ld2 = Kisan | glotto = kuru1301 | nation = {{flag|भारत}} * [[झारखण्ड]] (अतिरिक्त) * [[पश्चिम बङ्गाल]] (अतिरिक्त) }} '''उराँव''' [[पूर्वी भारत]]का उराँव र [[किसान जाति|किसान मानिसहरू]]द्वारा बोलिने एक [[द्रविड भाषा परिवार|द्रविड भाषा]] हो। यो भाषा भारतका [[झारखण्ड]], [[छत्तीसगढ]], [[ओडिसा|ओडिशा]], [[पश्चिम बङ्गाल]], [[असम]], [[बिहार]] र [[त्रिपुरा]]का करिब २० लाख, उत्तरी [[बङ्गलादेश]]का ६५,०००, [[नेपाल]]मा उराँव भनिने २८,६०० र [[भुटान]]का करिब ५,००० मानिसहरूले बोल्छन्। केही उराँव भाषीहरू [[अन्डमान र निकोबार द्वीपसमूह|अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह]]मा छन्। यो [[माल्टो भाषा]]सँग सबैभन्दा नजिकबाट सम्बन्धित छ। युनेस्कोको [[लोपोन्मुख भाषा|लोपोन्मुख भाषाहरू]]को सूचीमा यसलाई "कमजोर" अवस्थामा राखिएको छ। सन् २०११ मा किसान बोलि भाषामा २,०६,१०० वक्ताहरू छन्।<ref name="guardian-unesco-list">{{cite web |last1=Evans |first1=Lisa |date=15 April 2011 |title=Endangered Languages: The Full List |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2011/apr/15/language-extinct-endangered |work=The Guardian}}</ref> [[File:Fishing by Oraon people.jpg|thumb|right|उराँव समुदायले माछा मार्ने तरिका, सुनसरी, नेपाल]] == वर्गीकरण == उराँव [[द्रविड भाषा परिवार|द्रविड परिवार भाषाहरू]]को उत्तरी द्रविड समूहसँग सम्बन्धित छ, र सौरिया पहरिया र कुमारभाग पहरियासँग नजिकको सम्बन्ध छ, जसलाई प्रायः माल्टो भनिन्छ।<ref>PS Subrahmanyam, "Kurukh", in [[ELL2]]. ''[[Ethnologue]]'' assigns Nepali Kurux a separate iso code, ''kxl''.</ref> == भौगोलिक वितरण == उराँव भाषा मुख्यतया [[छत्तीसगढ]]को [[रायगढ जिल्ला|रायगढ]], [[सरगुजा जिल्ला|सरगुजा]], [[जशपुर जिल्ला|जशपुर]], [[झारखण्ड]]को [[गुमला जिल्ला|गुमला]], [[राँची जिल्ला|राँची]], [[लोहरदगा जिल्ला|लोहरदगा]], [[लातेहार जिल्ला|लातेहार]], [[सिमडेगा जिल्ला|सिमडेगा]], झारसुगुडा, सुन्दरगढ र [[ओडिसा|ओडिशा]]को सम्बलपुर जिल्लामा बोलिने गरिन्छ। यो [[पश्चिम बङ्गाल]]को [[जलपाइगुडी जिल्ला]], [[असम]] र [[त्रिपुरा|त्रिपुरा राज्य]]हरूमा उराँवद्वारा पनि बोलिन्छ जो प्रायः [[चियाबारी|चिया बारी]]का श्रमिकहरू हुन्।<ref name="Kurux">{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/kru|title=Kurux|work=Ethnologue|access-date=2018-07-11|language=en}}</ref> == लेखन प्रणालीहरू == उराँव [[देवनागरी लिपि]]मा लेखिएको छ, यो लिपि [[संस्कृत]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[मराठी भाषा|मराठी]], [[नेपाली]] र अन्य [[आर्य भाषा परिवार|आर्य भाषाहरू]] पनि लेख्न प्रयोग गरिन्छ। सन् १९९१ मा [[ओडिसा|ओडिशा]]का बासुदेव राम खल्खोले उराँव बन्ना लिपि सार्वजनिक गरेका थिए। ओडिशाको सुन्दरगढ जिल्लामा उराँव बन्ना वर्णमाला उराँव परहाद्वारा सिकाइन्छ र पदोन्नति गरिन्छ। फन्टहरू विकसित भएका छन् र मानिसहरूले यसलाई पुस्तकहरू, पत्रिकाहरू र अन्य सामग्रीहरूमा व्यापक रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन्। यो वर्णमाला छत्तीसगढ, बङ्गाल, झारखण्ड र असमराज्यका उराँव मानिसहरूले पनि प्रयोग गर्छन्।<ref>{{cite web |last1=Mandal |first1=Biswajit |title=Kurukh Banna |url=https://omniglot.com/writing/kurukhbanna.htm |website=Omniglot}}</ref> सन् १९९९ मा डाक्टर नारायण उराँवले विशेष गरी उराँवका लागि वर्णमाला तोलोङ सिकी लिपिको आविष्कार गरेका थिए। धेरै पुस्तकहरू र पत्रिकाहरू तोलोङ सिकी लिपिमा प्रकाशित भएका छन्, र यसलाई सन् २००७ मा झारखण्ड राज्यद्वारा आधिकारिक मान्यता दिइएको थियो। उराँव साहित्य समाजले उराँव साहित्यका लागि तोलोङ सिकी लिपिको प्रचार प्रसारमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।<ref>{{cite web |last1=Pandey |first1=Anshuman |date=8 April 2010 |title=Preliminary Proposal to Encode the Tolong Siki Script in the UCS |url=http://www.unicode.org/L2/L2010/10106-n3811-tolongsiki.pdf |access-date=19 December 2019}}</ref> == नमुना पाठ == उराँव भाषामा [[मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्र १९४८|मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्र]]को धारा १:<ref>{{Cite web |title=Manipuri language and alphabets |url=https://omniglot.com/writing/manipuri.htm |access-date=12 August 2022 |website=omniglot.com}}</ref> ==== देवनागरी लिपि ==== <blockquote>{{lang|kru|होर्मा आलारिन् हक् गहि बारे नू मल्लिन्ता अजादि अरा आण्टें मन्ना गहि हक़् ख़खर्कि रै। आरिन् लुर् अरा जिया गहि दव् बौसा ख़खकि रै अरा तम्है मझि नू मेल्-प्रें गहि बेव्हार् नन्ना चहि।}}</blockquote> ==== अनुवाद नेपालीमा ==== <blockquote>सबै व्यक्तिहरू जन्मजात स्वतन्त्र हुन् ती सबैको समान अधिकार र महत्व छ। निजहरूमा विचार शक्ति र सद्विचार भएकोले निजहरूले आपसमा भातृत्वको भावनाबाट व्यवहार गर्नु पर्छ।</blockquote> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://gorkhapatraonline.com/news/15388 गोरखापत्रमा उराँव भाषा] {{भारतका भाषाहरू}} {{नेपालमा बोलिने भाषाहरू}} {{बङ्गलादेशमा बोलिने भाषाहरू}} [[श्रेणी:द्रविड भाषा परिवार]] [[श्रेणी:विषय–वस्तु–क्रिया भाषाहरू]] [[श्रेणी:झारखण्डमा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:ओडिसामा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:देवनागरी लिपिमा लेखिने भाषाहरू]] 5bmxgso24ogv919yu8m2e2tj7mxey2k 0 98623 1357494 1352175 2026-06-03T08:11:15Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357494 wikitext text/x-wiki [[File:Marsyangdi river valley near Pisang.jpg|thumb|right|350px|[[पिसाङ]] नजिकैको मर्स्याङ्दी नदी]] '''अन्नपूर्ण पदमार्ग''' [[नेपाल]]को [[अन्नपूर्ण|अन्नपूर्ण हिमाल]] क्षेत्रमा अवस्थित पर्यटकीय पैदलमार्ग हो ।<ref>[http://www.backpacker.com/trips/international/the-perfect-circle-hiking-the-annapurna-circuit/#bp=0/img1 The Annapurna Circuit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220190138/http://www.backpacker.com/trips/international/the-perfect-circle-hiking-the-annapurna-circuit/#bp=0/img1 |date=2016-12-20 }}</ref> यो पदमार्गको लम्बाई लगभग १६०-२३० किलोमिटर (१००-१४५ माइल) रहेको छ । यो पदमार्ग ५,४१६ मी (१७,७६९ फिट) उचाईमा रहेको [[थोरोङ ला]] सम्म पुग्छ । यस पदमार्गको यात्राको क्रममा ६०००-८०००० मिटर सम्मका अग्ला हिमालहरू अन्नपूर्ण दोस्रो, तेस्रो र चौथोलगायत [[धवलागिरी|धौलागिरी]], [[माछापुच्छ्रे हिमाल]] [[जूलू पिक]], [[पिसाङ पिक]], [[निलगिरी हिमाल]] र [[तिलिचो पिक]] आदी देख्न सकिन्छ ।<ref>{{cite web |title=अन्नपूर्ण पदमार्ग अन्तर्गत मनाङमा पर्यटकको लर्को |url=https://setopati.com/social/85881 |publisher=setopati.com |accessdate=4 जुलाई 2018 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> व्यावहारिक रूपमा सबै ट्रेकरहरूले एन्टिकलोकमार्गको मार्ग बढाउँछन्, किनकि यसरी दैनिक उचाइ लाभ ढिलो छ, र उच्च [[थोरोङ ला]] पास पार गर्न सजिलो र सुरक्षित छ। हिमाली दृश्यहरु, करीव क्वार्टरमा देखिएको अन्नपूर्णा मासिफ (अन्नपूर्णा IV), धौलागिरि, मच्छपुच्छे, मानसलु, गङ्गापूर्णा, तिलिच शिखर, पिसांग शिखर र पौङ्दा डण्डाहरू सामेल छन्। ६०००- ८००० मीटर उचाई को असंख्य अन्य चुचुराहरु। अन्नपूर्णा दायराबाट उठ्नुहोस् ==इतिहास== अन्नपूर्ण क्षेत्र तथा पदमार्ग विदेशी पर्यटकहरूको लागि सन् १९७७बाट खुलेको थियो । ==यात्रा अवधि== {{wide image|Annapurna Massif Panorama.jpg|990px|[[मनाङ जिल्ला|मनाङ]] नजिकै देखिएको अन्नपूर्ण हिमाल}} ===दैनिक यात्रा योजना=== दिन ०१- [[काठमाडौँ]]बाट सवारी साधन मार्फत [[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीसहर]] (८२० मि/२६९०&nbsp;फिट) (६ वा ७ घण्टा) दिन ०२ - [[खुदी]] (७९० मि/२५९२&nbsp;फिट) सम्म पैदलयात्रा दिन ०३ - [[बाहुनडाँडा]] (१३१० मि/४२९८&nbsp;फिट) सम्म पैदलयात्रा दिन ०४ - [[जगत]] (१२९० मि/४२३२&nbsp;फिट] सम्म पैदलयात्रा दिन ०५ - [[धारापानी, मनाङ|धारापानी]] (१९२० मि/६२९९&nbsp;फिट] सम्म पैदलयात्रा दिन ०६ - [[चामे]] (२६३० मि/८६२९&nbsp;फिट] सम्म पैदलयात्रा दिन ०७ - [[पिसाङ]] (३१९० मि/१०४६६&nbsp;फिट] सम्म पैदलयात्रा दिन ०८ - [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]] (३५२० मि/११५४९&nbsp;फिट] सम्म पैदलयात्रा दिन ०९ - मनाङ (३५२० मि/११५४९&nbsp;फिट] मा बिश्राम दिन १० - [[लेत्दर]] (४२५० मि/१३९४४&nbsp;फिट] सम्म पैदलयात्रा दिन ११ - [[थोरुङ फेदी]] (४५०० मि/१४७६४&nbsp;फिट) सम्म पैदलयात्रा दिन १२ - [[मुक्तिनाथ]] (३८०० मि/१२४६७&nbsp;फिट), हुँदै [[थोरोङ ला]] पार दिन १३ - [[मार्फा]] (२६६५ मि/८७४३&nbsp;फिट) सम्म पैदलयात्रा दिन १४ - [[लेते]] (२४७० मि/८१०४&nbsp;फिट) सम्म पैदलयात्रा दिन १५ - [[भुरुङ तातोपानी|तातोपानी]] (११६० मि/३८०६&nbsp;फिट) सम्म पैदलयात्रा दिन १६ - [[घोरेपानी]] (२७७५ मि/९१०४&nbsp;फिट) सम्म पैदलयात्रा दिन १७ - [[बिरेठाँटी]] (१०५० मि/३४४५&nbsp;फिट) सम्म पैदलयात्रागर्दै [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] गन्तव्य दिन १८ - काठमाडौँ फिर्ता ==विसं २०७१ को हिमआँधी== {{main article|विसं २०७१ को हिमआँधी प्रकोप}} विसं २०७१ को असोज महिनामा हिमआँधी नेपालको मध्य हिमाली क्षेत्रमा आइपरेको प्राकृतिक प्रकोप हो। यस हिमआँधीले नेपाल लगायत विभिन्न राष्ट्रका गरी कम्तिमा पनि ४३ जनाको ज्यान लियो जसमध्ये २१ जना पदयात्रामा सम्लग्नहरू थिए। यो हिमआँधीलाई नेपालको पदयात्रा क्षेत्रकै सबभन्दा प्रलयकारी घटनाको रूपमा लिइएको छ। ==चित्र दीर्घा== <gallery mode="packed"> Gurans Ghorepaani 10.jpg|घोरेपानीको डाँडामा गुराँसको फूल Gurans Ghorepaani 2.jpg|घोरेपानीको डाँडामा गुराँसको फूल Gurans Ghorepaani 3.jpg|घोरेपानीको डाँडामा गुराँसको फूल Gurans Ghorepaani 4.jpg|घोरेपानीको डाँडामा गुराँसको फूल Gurans Ghorepaani 5.jpg|घोरेपानीको डाँडामा गुराँसको फूल Gurans Ghorepaani 6.jpg|घोरेपानीको डाँडामा गुराँसको फूल Gurans Ghorepaani 7.jpg|घोरेपानीको डाँडामा गुराँसको फूल Gurans Ghorepaani 8.jpg|घोरेपानीको डाँडामा गुराँसको फूल Gurans Ghorepaani 9.jpg|घोरेपानीको डाँडामा गुराँसको फूल Gurans Taadapaani Ghorepaani Ghandruk Trail 1.jpg|घोरेपानीको डाँडामा गुराँसको फूल Gurans Taadapaani Ghorepaani Ghandruk Trail 2.jpg|घोरेपानीको डाँडामा गुराँसको फूल </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Annapurna Circuit}} <!-- PLEASE DO ''not'' ADD BLOGS OR COMMERCIAL LINKS OR IT WILL BE ADDED TO WIKIPEDIA BLACKLIST--> * {{Wikivoyage-inline|Annapurna Circuit}} * [http://teamkaker.com/annapurna-circuit-winter/ Logistics, suggested gear list, gpx tracks, and advice for hiking the Annapurna Circuit in winter] {{कमन्सश्रेणी|Annapurna Circuit}} [[श्रेणी:अन्नपूर्ण पदमार्ग]] [[श्रेणी:नेपालका पर्यटकीय स्थलहरू]] pqvrr9p9g06ztpehlyr5qcf2e9j1rns 0 98649 1357619 1343286 2026-06-03T09:43:47Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357619 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |title=इरानको इस्लामिक क्रान्ति |partof= |image=[[File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|200px]] |caption=सन् १९७९ फेब्रुअरी १ मा [[फ्रान्स]]बाट रूहोल्ला खामेनिको फिर्ती |date=७ फेब्रुअरी १९७८ - ११ फेब्रुअरी १९७९ |place=[[इरान]] |coordinates= |causes= *[[मोहमद रेजा पहलवी|शाह]]को शासन प्रति असन्तुस्टी *रूहोल्ला खामेनिको निर्वासन *सामाजिक असमानता/ अन्याय *पश्चिमी साम्राज्यवाद *धार्मिक कारण * |goals=[[मोहमद रेजा पहलवी|शाह]] शासनको अन्त्य |methods= *प्रदर्शन *बन्द *असयोग |status= |result= *[[मोहमद रेजा पहलवी|शाह]] तथा राजतन्त्रको अन्त्य *[[१९७९ तेल सङ्कट]] *[[इस्लामिक गणतन्त्र इरानको संविधान]]द्वारा [[पर्सियन संविधान १९०६]] विस्थापित *आयोतोल्ला रूहोल्ला खामेनी इरानको सर्वोच्च नेताको रूपमा स्थापित *[[इरान बन्धक सङ्कट]] *[[इरान-इराक युद्ध]]को सुरुवात |side1={{flagicon|Iran|1964}} [[पहलवी वंश|इम्पेरीयल स्टेट अफ इरान]] {{bulleted list |[[रिजेन्सी काउन्सिल]]{{efn|group=lower-alpha|Regency Council was practically dissolved on 22 January 1979, when its head resigned to meet [[Ruhollah Khomeini]].}} |[[रिसर्जेन्स पार्टी]] |[[Military history of Iran#Pahlavi Era (1925 to 1979)|Imperial Iranian Army]]{{efn|group=lower-alpha|Imperial Iranian Army revoked their allegiance to the throne and declared [[Neutral country|neutrality]] on 11 February 1979.}} |इम्पेरीयल गार्ड |[[SAVAK]] |[[Shahrbani]] |[[Iranian Gendarmerie|Gendarmerie]]}} |side2={{plainlist| *{{flagicon|Iran}} [[Council of the Islamic Revolution|Revolution Council]] *{{flagicon image|Flag of Iran (1964).svg}} [[Interim Government of Iran|Interim Government]]}} ---- {{Collapsible list |bullets=yes |title=विपक्षी समुह |इरानी विद्यार्थी समुह |क्लर्जी एसोसियसन |स्लामिक गठबन्धन पार्टी |इरानियन पार्टी |मिलितेन्त मुस्लिम |नेशन पार्टी |तुदेह पार्टी |इरानी पिपल्स मुजाहिद्दीन |युनियन अफ कम्युनिष्ट मिलिटेन्ट }} |side3= |leadfigures1={{flagicon|Iran|1964}} [[Shah]] [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br/> {{Collapsible list |bullets=yes |title=Prime Ministers: |{{flagicon|Iran|1964}} [[Jamshid Amouzegar]]|{{flagicon|Iran|1964}} [[Jafar Sharif-Emami]]|{{flagicon|Iran|1964}} [[Gholam Reza Azhari]]|{{flagicon|Iran|1964}} [[Shapour Bakhtiar]]}} {{Collapsible list |bullets=yes |title=Directors of SAVAK: |{{flagicon|Iran|1964}} [[Nematollah Nassiri]]{{executed}}|{{flagicon|Iran|1964}} [[Nasser Moghadam]]{{executed}}}} {{Collapsible list |bullets=yes |title=Military Commanders: |{{flagicon|Iran|1964}} [[Gholam Reza Azhari]] |{{flagicon|Iran|1964}} [[Abbas Gharabaghi]] |{{flagicon|Iran|1964}} [[Gholam Ali Oveissi]]}} |leadfigures2={{flagicon|Iran}} [[Ruhollah Khomeini]]<br/> {{Collapsible list |bullets=yes |title=Others: |{{flagicon|Iran}} [[Morteza Motahhari]] |{{flagicon image|Flag of Iran (1964).svg}} [[Mehdi Bazargan]] |{{flagicon|Iran}} [[Mahmoud Taleghani]] |{{flagicon|Iran}} [[Akbar Hashemi Rafsanjani]] |{{flagicon|Iran}} [[Hussein-Ali Montazeri]] |{{flagicon|Iran}} [[Mohammad Beheshti]] |{{flagicon|Iran}} [[Mostafa Khomeini]] |{{flagicon|Iran}} [[Sadegh Khalkhali]] |{{flagicon image|Flag of Iran (1964).svg}} [[Abolhassan Banisadr]] |{{flagicon image|Flag of Iran (1964).svg}} [[Karim Sanjabi]] |{{flagicon image|Flag of Iran (1964).svg}} [[Yadollah Sahabi]] |{{flagicon image|Flag of Iran (1964).svg}} [[Mohammad Kazem Shariatmadari]] |{{flagicon image|Flag of Iran (1964).svg}} [[Ebrahim Yazdi]] |{{flagicon image|Flag of Iran (1964).svg}} [[Sadegh Ghotbzadeh]] |{{flagicon image|Flag of Iran (1964).svg}} [[Ali Shariati]] |{{flagicon image|Flag of Iran (1964).svg}} [[Noureddin Kianouri]]}} |leadfigures3= |howmany1= |howmany2= |howmany3= |casualties1= |casualties2= |casualties3=५३२ <br>२,०००–३,०००<br> १९७८-७९ को प्रदर्शनमा मारिएका (फाउन्डेसन अफ मार्टर एण्ड भेटरान को दावी) |fatalities= |injuries= |arrests= |detentions= |charged= |fined= |casualties_label= |notes={{reflist|group=lower-alpha}} |sidebox= | }} '''इरानको इस्लामिक क्रान्ति''' ({{lang-fa|انقلاب ایران|Enqelābe Irān}}) '''१९७९ को क्रान्ति''' को रूपमा समेत चिनिने <ref name="Chamber">[http://www.iranchamber.com/history/islamic_revolution/islamic_revolution.php Islamic Revolution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629064154/http://www.iranchamber.com/history/islamic_revolution/islamic_revolution.php |date=29 June 2011 }}, Iran Chamber.</ref><ref name="Encarta">[https://web.archive.org/web/20091028082940/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761588431/Islamic_Revolution_of_Iran.html Islamic Revolution of Iran], MS Encarta. 31 October 2009.</ref><ref>[http://www.internews.org/visavis/BTVPagesTXT/Theislamicrevolution.html The Independence and Liberty Revolution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227000031/http://internews.org/visavis/BTVPagesTXT/Theislamicrevolution.html |date=27 February 2009 }}, Internews.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iranian.com/revolution.html|title=iranian.com: Revolution|publisher=|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100629030102/http://www.iranian.com/revolution.html|archivedate=29 June 2010|df=dmy-all}}</ref><ref name="Jubilee">[http://www.jubileecampaign.org/home/jubilee/iran_profile.pdf Iran Profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060806025221/http://www.jubileecampaign.org/home/jubilee/iran_profile.pdf |date=6 August 2006 }}, PDF.</ref><ref>''The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution'' (Hardcover), {{ISBN|0-275-97858-3}}, by Fereydoun Hoveyda, brother of [[Amir Abbas Hoveyda]].</ref><ref name="mohammadreza">{{cite web|url=http://global.britannica.com/biography/Mohammad-Reza-Shah-Pahlavi|title=Mohammad Reza Shah Pahlavi|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> २५०० वर्ष देखि शासित पर्सियन राजतन्त्र उन्मुलन गर्न तथा इस्लामिक गणतन्त्रको स्थापना गर्नको लागि घटित क्रान्तिकारी घटनालाई जनाउँछ । यो क्रान्तिलाई धेरै बामपन्थी सङ्गठन, इस्लामिक सङ्गठन र विद्यार्थी सङ्गठनले साथ दिएका थिए । यो क्रान्तिलाई [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सको राज्यक्रान्ति]] र [[अक्टोबर क्रान्ति]] पछिको महान क्रान्ति मानिन्छ । यो क्रान्तिपछि [[इरान]]मा राजतन्त्र अन्त्य भयो र [[अली खामेनेई|अयातोल्लाह खमेनी]] यहाँका प्रमुख बने । ==इतिहास== ==त्यसपछि : क्रान्तिकारी सङ्कट== ===बन्धक संकट=== अक्टोबर १९७९ को उत्तरार्धमा, निर्वासित र अन्तिम अवस्थामा रहेका शाह क्यान्सर उपचारको लागि अमेरिकामा भर्ना भए। इरानमा तत्कालै खमेनी र बामपन्थी समुहले शाहको जाँच अनुसन्धान र फाँसीको लागि उनको फिर्तीको माग गरे। ४ नोबेम्बरमा आफुलाई इमाम लाइनको मुस्लिम विद्यार्थीको समर्थक बताउने, युवाहरूको समुहले तेहरानको अमेरिकी दूतावासमा आक्रमण गरेर त्यहाँका कर्मचारीहरूलाई नियन्त्रणमा लिए। ती विद्यार्थीहरूले ५२ अमेरिकी कुटनीतिज्ञहरूलाई ४४४ दिन सम्म बन्धक बनाए। अमेरिकीहरूलाई बन्धक बनाएको प्रकरण एकदमै चर्चामा रह्यो र शाह मोहमद रेजा पहलवीको स्वर्गवास पछि पनि जारी रह्यो। ===विपक्षीको दमन=== ====सञ्चार माध्यम कम्पनीहरूको बन्द==== ====मुस्लिम्स पिपल्स रिपब्लिकन पार्टी ==== ====इस्लामिक बामपन्थी==== ==अन्तराष्ट्रिय प्रभाव== ===पर्सियन खाडी र इरान-इराक युद्ध=== ===पश्चिमी/अमेरिकी-इरानी सम्बन्ध=== ===मुस्लिम जगत=== ==आन्तरिक प्रभाव== ===मानव विकास=== ===राजनीति र सरकार=== ===महिला=== ===अर्थतन्त्र === ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Iranian Revolution}} [[श्रेणी:क्रान्तिहरू]] [[श्रेणी:इरान]] [[श्रेणी:इरानको इतिहास]] t1nqatsdhaj7sxrm7pzl9dr0ozknshj 0 98993 1357443 1356630 2026-06-03T05:08:19Z Bishaldev100 28807 1357443 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | other_name= बाग्यान विद्रोह<br>बाग्यान पर्व | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]]मा विर्ता, [[किपट]] जमिन खोसिएपछी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। यसलाई '''बाग्यान विद्रोह''' वा '''बाग्यान पर्व''' पनि भनिन्छ । यस विद्रोहमा सामेल मानिस हेर्दा बाहुन, क्षेत्री, राई, घर्ती सबै भएकाले बासट्ठीहरण र किपटहरणविरुद्ध यो विद्रोह भएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |date=२०७७ माघ १७ |title=जो विद्रोहमा मारिए |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |access-date=2026-05-23 |website=Naya Patrika |language=np}}</ref> संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। यो विद्रोह खोटाङ र भोजपुरमा भएको थियो। यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। विद्रोहीमध्ये कतिपयको ज्यानहरण गरी उनीहरुको अंश पनि सर्वस्वहरण गरि, परिवारलाई पनि मासिएको थियो। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपूरासुन्दरी]]सँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२०१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्ता-वितलप, छाप, खर्क, [[किपट]] हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=चैत ६, २०८२ |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali|last=मिश्र|first=वाशुदेव}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र [[योगी नरहरिनाथ]]ले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en|date=१४ माघ २०८१|last=दिक्पाल|first=राजकुमार}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=|date=२४ भदौ, २०७४}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 4bm7u0m8jj00bm2my7m1eochzc9hkyk 0 99298 1357546 1357408 2026-06-03T08:53:39Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357546 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organisation | name = '''असंलग्न आन्दोलन''' | image_coat = Logo of the Non-Aligned Movement (2024-2027).svg | symbol_type = Logo of the Non-Aligned Movement during the 2024–2027 Uganda chairmanship | image_map = NAM Members.svg | alt_map = Map of the world indicating members and observers of the Non-Aligned Movement | map_width = 250px | map_caption = {{legend|#000080|सदस्य राष्ट्रहरू}} {{legend|#2a7fff|पर्यवेक्षक राष्ट्रहरू}} | membership_type = [[#Members, observers and guests|सदस्यता]]<ref name="NAM members"/> | membership = {{unbulleted list |१२१ सदस्य राष्ट्रहरू|१८ पर्यवेक्षक राष्ट्रहरू|१० अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू}} | loctext = | admin_center_type = समन्वय ब्यूरो | admin_center = {{Nowrap|संयुक्त राष्ट्र संघको मुख्यालय<br />[[न्युयोर्क सहर|न्यूयोर्क शहर]],न्यूयोर्क}}<ref>{{cite web |title=Coordinating Bureau of the Non-Aligned Countries {{!}} UIA Yearbook Profile {{!}} Union of International Associations |url=https://uia.org/s/or/en/1100061001 |website=uia.org |access-date=18 July 2020 |archive-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718195800/https://uia.org/s/or/en/1100061001 |url-status=live }}</ref> | leader_title1 = {{nowrap|प्रमुख निर्णय-<br />लिने निकाय}} | leader_name1 = असंलग्न देशहरूका राष्ट्राध्यक्ष वा सरकार प्रमुखहरूको सम्मेलन<ref name=organizational/> | leader_title2 = {{nowrap|अध्यक्षता}} | leader_name2 = {{flagicon|युगान्डा}} [[19th Summit of the Non-Aligned Movement|Uganda]] | leader_title3 = {{nowrap|Chair}}<ref name="chinadaily">{{Cite web|url=https://www.chinadaily.com.cn/a/201910/28/WS5db64575a310cf3e35573e5e.html|title=18th Summit of Heads of State and Government of Non-Aligned Movement gets underway in Baku|website=www.chinadaily.com.cn|access-date=26 December 2019|archive-date=26 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226211132/https://www.chinadaily.com.cn/a/201910/28/WS5db64575a310cf3e35573e5e.html|url-status=live}}</ref> | leader_name3 = योवेरी मुसेभेनी, युगान्डाका राष्ट्रपति, | established = [[बेलग्रेड]], [[युगोस्लाभिया]] <br /> {{foundation date and age|1961|9|1|df=yes}} असंलग्न देशहरूका राष्ट्राध्यक्ष वा सरकार प्रमुखहरूको सम्मेलनको रूपमा | official_website = https://nam.go.ug/ }} '''असंलग्न अभियान''' कुनै शक्ति गुटमा नलागेका राष्ट्रहरूको समूह हो। असंलग्न अभियान भन्नाले कुनै एक राष्ट्रले अर्को राष्ट्रसँग, उसको सैनिक कार्यवाही र उसको गतिविधि आदिसँग सरोकार नराख्ने, तटस्थ बस्ने र त्यसका गतिविधिमा संलग्नै नहुने नीति भन्ने बुझिन्छ। यस अभियानमा हाल १२० देश सदस्य र १७ देश पर्यवेक्षक सदस्य रहेका छन्।<ref name=members>[http://www.nam.gov.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=27f3fbb6-8a39-444e-b557-6c74aae7f75f "NAM Members & Observers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208210716/http://nam.gov.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=27f3fbb6-8a39-444e-b557-6c74aae7f75f |date=2014-02-08 }}. 16th Summit of the Non-Aligned Movement, Tehran, 26–31 August 2012. Retrieved 24 August 2012.</ref> यो आन्दोलन सन् १९६१ मा [[बेलग्रेड]]मा स्थापना भएको हो। भारतका पहिलो प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]], बर्माको पहिलो प्रधानमन्त्री [[ऊ नू]], इन्डोनेसियाको पहिलो प्रधानमन्त्री [[सुकार्नो]], इजिप्टको दोस्रो राष्ट्रपति [[गमाल अब्देल नासेर|गमाल अब्देल नासिर]], घानाको पहिलो राष्ट्रपति [[क्वामे क्रुमा]] र युगोस्लाभियाको राष्ट्रपति [[योसिप ब्रोज तितो|जोसिप ब्रोज टिटो]]को अगुवाइमा यो अमियान सुरू भएको थियो। ==इतिहास== [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]पछि विश्वमा दुई अतिमहाशक्तिको उदय भयो: एउटा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] र अर्को [[सोभियत सङ्घ]]। त्यसपछि कतिपय पूर्वी राष्ट्रहरू अमेरिकाको कट्टर समर्थन गर्दै त्यसकै लहरमा उभिए भने कतिपय पूर्वी [[युरोप]] लगायतका मुलुकहरू सोभियत सङ्घको पक्षमा खुलेरै संलग्न भए। यसबाट अन्य कतिपय राष्ट्रहरूलाई एउटा महाशक्तिको पक्षमा लाग्ने पर्ने अन्यथा 'वल्लो घाट न पल्लो तीर' हुने परिस्थिति सिर्जना भयो। यसै पृष्ठभूमिमा एक थरी राष्ट्रहरूले यी दुवै महाशक्तिका पछि नलागी छुट्टै सङ्गठनको निर्माण गरे। त्यसै आन्दोलनको नाम असंलग्न आन्दोलन हो, त्यसले लिएको नीतिको नाम असंलग्न परराष्ट्र नीति हो र त्यसको एक सक्रिय सदस्य हो-[[नेपाल]]। ===पञ्चशीलका सिद्धान्तहरू=== # अहस्तक्षेप # अनाक्रमण # शान्तिपूर्ण सह - अस्तित्व # एक अर्काको स्वतन्त्रता, सार्वभौमिकता र अखण्डताप्रति सम्मान गर्नु # आर्थिक तथा सामाजिक, सांस्कृतिक सहयोगको आदान प्रदान गर्नु | ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Non-Aligned Movement|असंलग्न अभियान}} {{Cold War}} [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] o56l1rvyi8cxmrsjoobkq3gb0wouazt 0 99540 1357552 1318494 2026-06-03T08:56:11Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357552 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = अस्ट्रिया | Badge = Coat of arms of Austria.svg | Badge_size = 150px | Nickname = ''Das Team''<br>''Burschen''<br>''Unsere Burschen'' | Association = {{nowrap|{{lang|de|[[अस्ट्रिया फुटबल सङ्घ]]}} (ÖFB)}} | Sub-confederation = | Confederation = [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युइएफए]] (युरोप) | Coach = [[Franco Foda]]<ref name="ESPN_FODA">[http://www.espnfc.com/austria/story/3251383/austria-appoint-franco-foda-as-new-manager Austria appoint Franco Foda as new national team manager. Retrieved 2 November 2017. ''ESPN''.]</ref> | Captain = [[Julian Baumgartlinger]] | Most caps = [[अन्ड्रेस हर्जोग]] (१०३) | Top scorer = [[एन्टोन पोल्स्टर]] (४४) | Home Stadium = [[Ernst-Happel-Stadion]] | FIFA Trigramme = AUT | FIFA Rank = {{Nft rank|२३|up|३|date=१६ अगस्त २०१८}} | FIFA max = १० | FIFA max date = मार्च–जून २०१६ | FIFA min = १०५ | FIFA min date = जुलाई २००८ | Elo Rank = {{Nft rank|३१|steady|date=११ जुलाई २०१८}} | Elo max = १ | Elo max date = मे १९३४ | Elo min = ७५ | Elo min date = २ सेप्टेम्बर २०११ |pattern_la1=_austria1819h|pattern_b1=_austria1819h|pattern_ra1=_austria1819h|pattern_sh1=|pattern_so1=_austria1819h |leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FFFFFF|socks1=FF0000 |pattern_la2=_aut18a|pattern_b2=_aut18a|pattern_ra2=_aut18a|pattern_sh2=|pattern_so2= |leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=000000|socks2=FFFFFF | First game = {{fb|AUT|empire}} ५–० {{fb-rt|HUN|1867}} <br> ([[भिएना|भियना]], [[अस्ट्रिया|अस्ट्रिया]]; अक्टोबर १२, १९०२) | Largest win = {{fb|AUT}} ९–० {{fb-rt|MLT}} <br> ([[सल्जबर्ग]], [[अस्ट्रिया|अस्ट्रिया]]; अप्रिल ३०, १९७७) | Largest loss = {{fb|AUT|empire}} १–११ {{fb-rt|ENG}} <br> ([[भिएना|भियना]], [[अस्ट्रिया|अस्ट्रिया]]; जून २००८, १९९८) | World cup apps = ७ | World cup first = १९३४ | World cup best = तेस्रो स्थान , [[१९५४ फिफा विश्वकप|१९५४]] | Regional name = [[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युरोपेली च्याम्पियनसिप]] | Regional cup apps = २ | Regional cup first = [[युएफा युरो २००८|२००८]] | Regional cup best = समूह चरण, [[युएफा युरो २००८|२००८]] र [[युइएफए युरो २०१६|२०१६]] | medaltemplates = {{Medal|Competition|पुरुष [[:en:Football at the Summer Olympics|फुटबल]]}}<ref>After 1988, the tournament has been restricted to squads with no more than 3 players over the age of 23, and these matches are not regarded as part of the national team's record, nor are caps awarded.</ref> {{Medal|Silver|[[:en:1936 Summer Olympics|१९३६ बर्लिन]]|[[:en:Football at the 1936 Summer Olympics|टिम]]}} }} '''अस्ट्रिया राष्ट्रिय फुटबल टिम''' एसोसिएशन फुटबल टोली हो जसले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा [[अस्ट्रिया|अस्ट्रिया]]को प्रतिनिधित्व गर्दछ र यो अस्ट्रिया फुटबल सङ्घकोको नियन्त्रणमा रहेकोे छ । अस्ट्रियाले सात फिफा विश्व कपको लागि योग्यता पाएको छ, हालै १९९८ मा । देशले २००८ मा पहिलो पटक युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप खेलेका थियो, जब यो स्विट्जरल्याण्डको सहकार्यमा आयोजक बनेको थियो र हालै २०१६ मा छनोट भएको थियो । ==सन्दर्भ सामग्री== {{कमन्सश्रेणी|Austria national association football team}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू]] 8cytitt9u8fhql64abm0lkoc5f1zw3c 0 99544 1357471 1216114 2026-06-03T07:57:49Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357471 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = अजरबैजान | Nickname = {{nowrap|{{lang|az|मिल्ली}} (राष्ट्रिय टिम)}} | Badge = Association of Football Federations of Azerbaijan (logo).png | Badge_size = 200px | Association = [[एसोसिएसन फुटबल फेडेरेसन अफ अजरबैजान|एएफएफए]] | Confederation = [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युइएफए]] (युरोप) | Coach = [[गुर्बान गुर्बानोभ]] | Colours = रातो र निलो | Captain = [[कामरान अघायेभ]] | Most caps = [[रशाद सेदिगोभ]] (१११) | Top scorer = [[गुर्बान गुर्बानोभ]] (१४) | FIFA Trigramme = AZE | FIFA Rank = {{Nft rank|१०५|steady||date=२६ अगस्त २०१८}} | FIFA max = ७३ | FIFA max date = जुलाई २०१४ | FIFA min = १७० | FIFA min date = जुन १९९४ | Elo Rank = {{Nft rank|१०६|up|५|date=२० अगस्त २०१८}} <!-- Elo rankings change often and irregularly; there are no "releases" from which a team can go up or down in ranking --> | Elo max = ५१ | Elo max date = २८ जुन १९२८ | Elo min = १५२ | Elo min date = २ जून २००१ | Home Stadium = [[बाकु ओलम्पिक स्टेडियम]] | pattern_la1 = _portsmouth1819h | pattern_b1 = _portsmouth1819home | pattern_ra1 = _portsmouth1819h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 4f00ee | body1 = 4f00ee | rightarm1 = 4f00ee | shorts1 = 4f00ee | socks1 = 4f00ee |pattern_la2=_brann17h |pattern_b2=_brann17h |pattern_ra2=_brann17h |pattern_si1= |pattern_so2= |leftarm2 = 722633 |body2 = 722633 |rightarm2 = 722633 |shorts2 = FF0000 |socks2 = FF0000 | pattern_la3 = | pattern_b3 = _zorya1718h | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = F0F0F0 | body3 = FFFFFF | rightarm3 = F0F0F0 | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF | First game = {{fb|GEO|1990}} ६–३ {{fb-rt|AZE}} <br> ([[गुर्जानी]], [[जर्जिया]]; १७ सेप्टेम्बर १९९२)<ref name="ELO">[http://www.eloratings.net/Azerbaijan.htm World Football Elo Ratings: Azerbaijan]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/uefa/history/associationweeks/association=57154/newsid=138325.html|title=Pride in defeat on debut day|date=2004-02-02|accessdate=2009-02-23|publisher=UEFA.com}}</ref> | Largest win = {{fb|AZE}} ४–० {{fb-rt|LIE}}<br>([[बाकु]], [[अजरबैजान]]; ५ जून १९९९)<br>{{fb|AZE}} ५-१ {{fb-rt|SMR}}<br>([[बाकु]], [[अजरबैजान]]; ४ सेप्टेम्बर २०१७) | Largest loss = {{fb|FRA}} १०–० {{fb-rt|AZE}} <br>([[अक्सेरे]], [[फ्रान्स]]; ६ सेप्टेम्बर १९९५)<ref name="ELO"/>}} '''अजरबैजान राष्ट्रिय फुटबल टिम''' अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरूमा [[अजरबैजान]]लाई प्रतिनिधित्व गर्ने गर्छ । यो फुटबल टिम अजरबैजान फुटबल सङ्घद्वारा नियन्त्रित गरिएको छ । आजरबैजानको प्रायजसो फुटबल खेलहरू यहाँको राष्ट्रिय फुटबल मैदान बाकु ओलम्पिक स्टेडियममा आयोजित हुने गरेको छ । ==इतिहास== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{कमन्सश्रेणी|Azerbaijan national football team}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू]] oyj2gglnt63e7vxg1upazpqu09l29ot 0 100747 1357595 1318610 2026-06-03T09:28:52Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357595 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = आसिफ अली जरदारी<br />{{Lang|ur|{{nq|آصف علی زرداری}}}} |honorific-prefix = |image = Asif Ali Zardari with Obamas (cropped).jpg |office = ११ औ पाकिस्तानी राष्ट्रपति |primeminister = [[युसुफ रजा गिलानी|युसूफ राजा गिलानी]]<br>[[रजा परवेज़ अशरफ़]]<br>[[मीर हज़ार ख़ान खोसो]] {{small|(Caretaker)}}<br>[[नवाज सरिफ|नवाज शरीफ]] |term_start = ९ सेप्टेम्बर २००८ |term_end = ८ सेप्टेम्बर २०१३ |predecessor = [[मुहम्मद मियां सूमरो]] {{small|(Acting)}} |successor = [[ममनून हुसैन]] |birth_place = [[कराँची|कराची ]], [[सिन्ध]], पाकिस्तान |death_date = |death_place = |party = पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी |spouse ={{marriage|[[बेनजीर भुट्टो|बेनजिर भुट्टो]]| 1987 | 2007 |end=died}} |children = ३ |religion = सिया स्लाम <ref>{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/8301-503543_162-20023973-503543.html |publisher=CBS News |first=Farhan |last=Bokhari |title=Pakistan-Saudi relations appear strained in leaked cables |date=29 November 2010 |accessdate=29 July 2011| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110629034945/http://www.cbsnews.com/8301-503543_162-20023973-503543.html| archivedate= 29 June 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> }} '''आसिफ अली जरदारी '''(उर्दु: {{lang-ur|{{Nastaliq|<small>آصف علی زرداری</small>}}}}; सिन्ध: {{lang-sd|{{Nastaliq|<small>آصف علي زرداري</small>}}}}; जन्म २६ जुलाई १९५५)<ref>{{Cite web|url=http://www.presidentofpakistan.gov.pk/index.php?lang=en&opc=2&sel=2|title=His Excellency Mr. Asif Ali Zardari|website=The Presidency of Pakistan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120729041135/http://www.presidentofpakistan.gov.pk/index.php?lang=en&opc=2&sel=2|archivedate=29 July 2012|accessdate=9 August 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120729041135/http://www.presidentofpakistan.gov.pk/index.php?lang=en&opc=2&sel=2 |date=29 July 2012 }}</ref> एक पाकिस्तानी राजनीतिज्ञ तथा पाकिस्तानी पिपुल्स पार्टीको पुर्व सह-अध्यक्ष हुन् । उनले २००८ देखि २०१३ सम्म  पाकिस्तानको ११ औ राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गरे । उनी  [[भारतको विभाजन]] पछि जन्मेर राष्ट्रपति हुने प्रथम व्यक्ति हुन् । उनी पाकिस्तानको राष्ट्रिय सभाको अगस्त २०१८ देखि सदस्य हुन् । सिन्धका जमिनदार हाकिम अलि जर्दारीका पुत्र आसिफ अलि जरदारीको उदय १९८७ मा [[बेनजीर भुट्टो|बेनजिर भुट्टो]]संग भएपछी भयो । उनकी पत्नी बेनजिर भुट्टो १९८८ मा प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएपछी उनी पाकिस्तानी प्रधानमन्त्रीको जीवनसाथी भए । जब १९९० मा राष्ट्रपति [[गुलाम इसाक खान]] ली भुट्टो सरकारलाई अपदस्त गरे, भ्रस्टाचारमा संलग्नताको लागि जरदारीको चौतर्फी आलोचना भयो जसले गर्दा सरकारको पतन भयो ।<ref name="bbcprofileleader">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/country_profiles/1157960.stm#leaders|title=Profile: Pakistan: leaders|date=7 May 2009|publisher=BBC News|accessdate=6 June 2009}}</ref><ref name="leftprison" /> जब भुट्टो १९९३ मा पुन निर्वाचित भए, जर्दारीले सङ्घीय लगानी मन्न्री तथा पाकिस्तान वातावरण संरक्षण परिषदको अध्यक्ष भएर सेवा गरे । भुट्टोका भाइ तथा उनका साला मुर्तजासंग उनको अमझदारी बढ्दै जाँदा, २० सेप्टेम्बर १९९६ मा [[कराँची|कराची]] मा प्रहरी इन्काउन्टरमा मुर्तजाको हत्या भयो । <ref name="auto">{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/439575/death-anniversary-16-years-since-murtaza-bhutto-was-killed/|title=Death anniversary: 16 years since Murtaza Bhutto was killed - The Express Tribune|date=2012-09-20|work=The Express Tribune|access-date=2018-05-29|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7162565.stm|title=Bhuttos: 'Cursed' political dynasty|date=2007-12-28|access-date=2018-05-29|language=en-GB}}</ref> एक महिना पछि भुट्टो सरकार राष्ट्रपति फरुग लेघारीद्वारा विघटन भयो र मुर्तजा हत्या र भ्रस्टाचार अभियोगमा जर्दारी पक्राउ परे । <ref>"Pakistan ex-premier's spouse indicted for murder". The New York Times. 6 July 1997.</ref><ref>Burns, John F (5 November 1996). "Pakistan's Premier Bhutto is put under house arrest". The New York Times</ref> कैदमा भएपनि , उनी १९९० मा राष्ट्रपति सभा र १९९७ मा सिनेटमा निर्बाचित भए । उनी २००४ मा कैदमुक्त भए र [[दुबई]]मा स्व-निर्वासनमा गए , तर २७ डिसेम्बर २००७ मा भुट्टो हत्या भएपछी फर्के । पाकिस्तानी पिपुल्स पार्टी (पिपिपि) को नयाँ सह-अध्यक्ष भएर, उनले आफ्नो पार्टीलाई २००८ को आम निर्वाचनमा विजयी बनाए । उनले एक गठाबन्धन बनाए जसले सैन्य शासक [[परवेज मुसर्रफ|परवेज मुशर्रफ]] लाई राजिनामा गर्न बाध्य बनायो , र उनी ६ सेप्टेम्बर २००८ मा रास्ट्रपति निर्वाचित भए । सोहि साल उनलाई निर्दोष ठहराइयो । <ref name="auto" /> १९८८ मा, जनरल महमद जिया उल-हकको विमान 2भयो । केहि महिना पछि भुट्टो पाकिस्तानको प्रथम महिला प्रधानमन्त्री भइन् जब उनको पार्टीले १९८८ को चुनावमा २०७ मध्ये ९४ सिट मा जित हासिल गर्यो । === भुट्टोसँग बिबाह === == पिपिपिको स-अध्यक्ष == === भुट्टोको हत्या === स्लामिक सिद्धान्तअनुसार जर्दारीले भुट्टोको शवपरीक्षा रोके।<ref name="cbsnews" /><ref name="bloomhall" /> उनी र छोराछोरी अर्को दिन भएको अन्तिम संस्कारमा उपस्थित भए । <ref>{{cite news|title=Thousands gather for Benazir Bhutto's funeral|author=Wilkinson, Isambard|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1573852/Thousands-gather-for-Benazir-Bhuttos-funeral.html|newspaper=The Daily Telegraph|date=28 December 2011|accessdate=29 May 2011|location=London}}</ref> [[अल कायदा]]ले हत्या गरेको सरकारी दावीलाई उनले अस्वीकार गरे । <ref name="cbsnews">{{cite news|title=Bhutto's son, husband to lead party|url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/12/29/world/main3656040.shtml|publisher=CBS News|date=31 December 2007|accessdate=19 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110203001625/http://www.cbsnews.com/stories/2007/12/29/world/main3656040.shtml|archivedate=3 February 2011 <!--DASHBot-->|deadurl=no}}</ref><ref name="walsh">{{cite news|author=Walsh, Declan|title=Zardari rejects claim of al-Qaida link to Bhutto's murder|newspaper=The Guardian|location=UK|date=1 January 2008|accessdate=19 March 2011|url=https://www.theguardian.com/world/2008/jan/01/pakistan.international1}}</ref> उनले हत्याको अन्तरास्ट्रिय अनुसन्धान गर्न माग गरे र मुसरफ सरकारले राम्रो सुरक्षा दिएको भए भुट्टो जीवित हुने विश्वास व्यक्त गरे । .<ref name="bloomhall">{{cite news|title=Bhutto's son says Pakistan may fragment without vote (Update2)|author=Hall, Camilla|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=ajqWI.ugsmQk&refer=india|publisher=Bloomberg L.P|date=8 January 2008|accessdate=19 March 2011}}</ref><ref name="dauphin">{{cite news|title=Bhutto's son meets the press|newspaper=The New York Times|date=8 January 2008|accessdate=19 March 2011|url=https://www.nytimes.com/2008/01/09/world/asia/09iht-bhutto.1.9097154.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110221122854/http://www.nytimes.com/2008/01/09/world/asia/09iht-bhutto.1.9097154.html|archivedate=21 February 2011 <!--DASHBot-->|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite news|title=Bhutto's son seeks media privacy|publisher=BBC News|date=8 January 2008|accessdate=19 March 2011|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7176743.stm}}</ref> <ref>{{cite news|title=Musharraf: Exhume Bhutto's body|url=http://english.aljazeera.net/news/asia/2008/01/2008525132721110437.html|publisher=Al Jazeera English|agency=Qatar Media Corporation|date=13 January 2008|accessdate=19 March 2011}}</ref> === गठबन्धन सरकार === उनी र नवाज सरिफ बीच ९ मार्च २००८ मा [[परवेज मुसर्रफ|परवेज मुशर्रफ]]ले ३० अप्रिल २००८ मा बर्खास्त गरेका ६० न्यायाशिशलाई पुनर्स्थापना गर्न सम्झौता भयो।<ref name="haider">{{cite news|title=Sharif's Party pulls out of Pakistan government|author=Haider, Kamran|url=https://www.reuters.com/article/2008/05/12/idUSISL256720|agency=Reuters|date=12 May 2008|accessdate=20 March 2011}}</ref><ref name="qayum">{{cite news|title=Sharif says Zardari risks losing support over judges (Update 1)|author=Qayum, Khalid|author2=Rupert, James|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=atwepgHQK7IA&refer=home|publisher=Bloomberg|date=20 January 2008|accessdate=20 March 2011}}</ref> <ref name="haider" /> उनी ए शरिफ बीच मेमा लण्डनमा असफल बार्ता समेत भयो ।<ref name="haider" /><ref name="wpconstable" /> न्यायाशिश पुन-स्थापना गर्न गठाबन्धन असफल भएपछी , पि.एम.एल.-एन सरकारबाट फिर्ता भयो ।<ref name="haider" /><ref name="qayum" /><ref name="wpconstable">{{cite news|title=Pakistani party quits cabinet over justices|author=Constable, Pamela|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/05/12/AR2008051200089.html|newspaper=The Washington Post|date=13 May 2008|accessdate=20 March 2011}}</ref><ref name="slash" /><ref name="reduce" /> यो टुटेको गठाबन्धन संबिधान संसोधन गरेर रास्ट्रपतिको संसद भंग गर्ने अधिकार कटौती गर्ने प्रस्ताप भएपछी यो गठाबन्धन फेरी बन्यो ।<ref name="qayum" /><ref name="slash">{{cite news|title=Move to slash Musharraf's powers|publisher=BBC News|date=24 May 2008|accessdate=20 March 2011|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7418699.stm}}</ref><ref name="reduce">{{cite news|title=Pakistan Peoples Party moves to reduce Musharraf's powers|author=Rupert, James|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=a5F9MUsCu.fo&refer=india|publisher=Bloomberg L.P|date=24 May 2008|accessdate=20 March 2011}}</ref> === रास्ट्रपतिमा उदय === मुसरफको बहिर्गमनपछी रास्ट्रपति निर्वाचन भयो ।<ref name="zardarip1">{{cite news|title=Pakistan bombing underscores risks to Zardari presidency|newspaper=The New York Times|date=7 September 2008|accessdate=22 March 2011|url=https://www.nytimes.com/2008/09/07/world/asia/07iht-pakistan.4.15953987.html}}</ref> <ref name="zardarip1" /><ref>{{cite news|title=Pakistan's Zardari urged to change image and focus|url=https://www.reuters.com/article/2008/09/07/us-pakistan-papers-idUSISL23097620080907|agency=Reuters|date=7 September 2008|accessdate=22 March 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Husband of slain Benazir Bhutto, Asif Ali Zardari, becomes new president of Pakistan at crucial time|url=http://www.nydailynews.com/news/world/husband-slain-benazir-bhutto-asif-ali-zardari-new-president-pakistan-crucial-time-article-1.320259|newspaper=Daily News|location=New York City|agency=Associated Press|date=6 September 2008|accessdate=22 March 2011}}</ref> <ref>{{cite news|author=Graham, Stephen|title=Zardari marked by legal woes, tragedy|newspaper=The Boston Globe|agency=Associated Press|date=7 September 2008|accessdate=22 March 2011|url=http://www.boston.com/news/world/asia/articles/2008/09/07/zardari_has_been_marked_by_legal_woes_and_tragedy/}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7575958.stm|title=Zardari nominated to be president|publisher=BBC News|date=22 August 2008|accessdate=6 August 2010}}</ref> <ref>{{cite news|title=Pakistan Peoples Party lawmakers want Zardari to be President|author=Qayum, Khalid|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=a_18fzjk4jU0&refer=india|publisher=Bloomberg L.P|date=20 August 2008|accessdate=22 March 2011}}</ref><ref name="cnnprez">{{cite news|title=Bhutto widower Zardari elected Pakistan's new president|url=http://articles.cnn.com/2008-09-06/world/pakistan.presidential.election_1_musharraf-s-pakistan-muslim-league-q-asif-ali-zardari-chief-election-commissioner?_s=PM:WORLD|publisher=CNN|agency=Time Warner|date=6 September 2008|accessdate=22 March 2011|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304155657/http://articles.cnn.com/2008-09-06/world/pakistan.presidential.election_1_musharraf-s-pakistan-muslim-league-q-asif-ali-zardari-chief-election-commissioner?_s=PM:WORLD|archivedate=4 March 2012|df=dmy-all}}</ref> जर्दारी ले ७०२ मध्ये ४८१ क्षेत्रमा विजयी भए ।<ref group="election">The Electoral College is composed of the Senate, the National Assembly, and the four provincial assemblies. </ref><ref name="zardarip1" /><ref name="cnnprez" /><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7600917.stm|title=Bhutto's widower wins presidency|publisher=BBC News|date=6 September 2008|accessdate=6 August 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=Pakistan: Political structure|magazine=The Economist|publisher=Economist Group|date=21 October 2008|accessdate=24 March 2011|url=http://www.economist.com/node/12412134}}</ref> उनी ६ सेप्टेम्बर २००८ मा उनी रास्ट्रपतिमा निर्वाचित भए ।<ref group="election">The President serves for five years.</ref><ref>{{cite news|author=Orr, James|title=Civilian rule returns to Pakistan as Asif Ali Zardari becomes President|newspaper=The Guardian|location=UK|date=9 September 2008|accessdate=21 March 2011|url=https://www.theguardian.com/world/2008/sep/09/pakistan.benazirbhutto}}</ref><ref>{{citenews|url=https://mobile.nytimes.com/2009/04/05/magazine/05zardari-t.html|title=Can Pakistan Be Governed? And Is Asif Ali Zardari the Man to Do the Job?|author=[[James Traub]]|publisher=The New York Times Magazine|date=31 March 2009|accessdate=2 August 2017}}</ref> == पाकिस्तानको राष्ट्रपति == [[चित्र:Dmitry_Medvedev_in_Tajikistan_30_July_2009-2.jpg|thumb|जरदारी र इमोमाली रहमान, [[दिमित्री मेदभेदेभ]] र हमिद कारजाई]] ९ सेप्टेम्बर २००८ मा राष्ट्रपतिको सपथ ग्रहण भयो । <ref>{{cite news|title=Zardari and Karzai show solidarity|url=http://www.newsweek.com/2008/09/09/good-intentions.html|magazine=Newsweek|date=9 September 2008|accessdate=26 March 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=Perlez, Jane|title=Widower of Bhutto takes office in Pakistan|newspaper=The New York Times|date=9 September 2008|accessdate=26 March 2011|url=https://www.nytimes.com/2008/09/10/world/asia/10pstan.html}}</ref> चुनाव पछि उनले राष्ट्रपतिको अधिकार कटौती गर्ने बाचा गरेका थिए । <ref name="zardarip1" /><ref>{{cite news|title=Zardari sworn in as Pakistan President|author=Masood, Azhar|newspaper=Arab News|location=Jeddah|publisher=Saudi Research & Publishing Company|agency=Saudi Research & Marketing Group|url=http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=114075&d=10&m=9&y=2008|date=10 September 2008|accessdate=26 March 2011|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616061056/http://archive.arabnews.com/?page=4&section=0&article=114075&d=10&m=9&y=2008|archivedate=16 June 2012|df=dmy-all}}</ref> [[चित्र:Bush_and_Zardari_2008-9-23.jpg|thumb|जरदारी र बुश २००८ मा]] [[चित्र:Joe_Biden_Zardari_meeting.jpg|right|thumb|Vice President-Elect Joe Biden meets Zardari in January 2009]] [[चित्र:Zardari_and_Hillary_clinton.jpg|thumb|जरदारी र [[हिलरी रडम क्लिन्टन|हिलरी क्लिन्टन]]]] == सन्दर्भ== {{Reflist|2}} {{कमन्सश्रेणी|Asif Ali Zardari}} {{पाकिस्तानका राष्ट्रपतिहरू}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५५ मा जन्म]] 71e4vxv8qy8kb9mygrt3raur20om30h 0 101116 1357454 1162086 2026-06-03T07:47:57Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357454 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir |image = Akshardham (Delhi).jpg |caption= स्वामिनारायण अक्षरधाम मन्दिर, दिल्ली |creator = [[BAPS]], [[प्रमुख स्वामी महाराज]] |proper_name = अक्षरधाम |date_built = ६ नोवेम्बर २००५<small>(consecration)</small> |primary_deity = [[भगवान स्वामिनारायण]] |architecture = [[वास्तु शास्त्र]] एवम् [[पंचरात्र|पंचरात्र शास्त्र]] |location = रा.रा. 24, [[नोएडा|नोएडा मोड़]], [[नयाँ दिल्ली]], [[भारत]] |coordinates = {{coord|28|36|50.35|N|77|16|39.73|E|type:landmark_scale:100|display=inline,title}} }} [[नयाँ दिल्ली]] मा अवस्थित स्वामिनारायण '''अक्षरधाम मन्दिर''' एउटा धार्मिक एवम् सांस्कृतिक तीर्थ स्थल हो। यसलाई ज्योतिर्धर भगवान स्वामिनारायणको पुण्य स्मृतिमा बनाइएको छ । यो मन्दिर १०० एकड जग्गामा फैलिएको छ । संसारको सबैभन्दा विशाल [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] [[मन्दिर]] परिसर भएको कारणले गर्दा २६ डिसेम्बर २००७ मा यसलाई गिनीज बुक अफ व‌र्ल्ड रिकर्ड्समा सूचीकृत गरिएको थियो । योगी महाराज द्वारा प्रेरित हो र प्रमुख स्वामी महाराज द्वारा बनाईएको यो बीएपीएस द्वारा निर्माण गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://akshardham.com/|title=स्वामिनारायण अक्षरधाम मन्दिर, नयाँ दिल्ली }}</ref>यो मन्दिरले, दिल्ली भ्रमण गर्ने सबै पर्यटकहरूको लगभग ७० प्रतिशत <ref>{{cite web |url=https://www.omaxe.com/blog/5-magnificent-monuments-of-delhi/ |title= दिल्लीको उत्कृष्ट स्मारकहरू |accessdate=डिसेम्बर १८, २०१८ |last=Grover |first=Gundeep|publisher=Omaxe |quote= |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171206161432/https://www.omaxe.com/blog/5-magnificent-monuments-of-delhi/ |archivedate=6 December 2017 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.voguetraveller.com/2016/09/04/akshardham-temple-delhi-largest-hindu-temple-in-the-world/|title=आठौँ आश्चर्य - दिल्ली स्वामीनारायण मंदिरले आधुनिक टेक्नोलोजी प्रयोग गर्दछ|last=Verma|first=Sharad|publisher=New India Times|accessdate=डिसेम्बर १८, २०१८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113041727/https://www.voguetraveller.com/2016/09/04/akshardham-temple-delhi-largest-hindu-temple-in-the-world/ |date=2017-11-13 }}</ref> लाई आकर्षित गर्दछ र यसलाई आधिकारिक रूपमा ६ नोभेम्बर २००५ मा डा.ए.पी.जे. अब्दुल कलाम द्वारा खोलिएको थियो। ==विशेषताहरू== === दसद्वार === यो द्वार दसौँ दिशाहरूको प्रतीक हो, जसले वैदिक शुभकामनाहरु लाई प्रतिबिम्बित गर्दछ । === भक्तिद्वार === यो द्वार परम्परागत भारतीय शैली मा रहेको छ । भक्ति एवम् उपासना को २०८ स्वरूप भक्तिद्वारमा मंडित छन् । === मयूर द्वार === [[भारत]]को राष्ट्रिय पक्षी मयूर, आफ्नो सौन्दर्य, संयम र शुचिता को प्रतीकको रूपमा भगवानको सदा नै प्रिय रहेको हुन्छ। यहाँको स्वागत द्वारमा परस्पर हुदैं भव्य मयूर तोरण एवम् कलामन्डित स्तंभहरूको को ८६९ मयूर नृत्य गरिरहेका छन् । यो शिल्पकला को अत्योत्तम कृति हो। === श्रीहरि चरणार्विंद === [[चित्र:Akshardham_Delhi.jpg|thumb|right|अक्षरधाम मन्दिर]] == कीर्तिमान स्थापित == [[चित्र:Akshardhaam Temple.jpg|thumb|right|अक्षरधाम मन्दिर]] अक्षरधाम मन्दिरलाई संसारको सबैभन्दा विशाल हिन्दू मन्दिर परिसर भएको कारणले गिनीज बुक अफ व‌र्ल्ड रिकर्ड्समा [[बुधबार|बुधवार]], २६ डिसेम्बर [[सन् २००७|२००७]] म सूचीकृत गरिएको थियो । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{कमन्सश्रेणी|Akshardham}} [[श्रेणी:हिन्दु मन्दिर]] [[श्रेणी:भारतका मन्दिरहरू]] cccydky0qgm23adn4pyhvdu8oo6z9zb 0 101251 1357551 1354514 2026-06-03T08:55:28Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357551 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Mahishasura statue at the Chamundeswari Temple, Mysuru, Karnataka, India (2004).jpg|right|thumb|333x333px|मैसूर मा महिषासुर को प्रतिमा]] हिन्दू धर्मग्रन्थमा '''असुर''' ती मानिसहरु थिए जो 'सुर' ([[देवता]])सँग संघर्ष गर्थे। धर्मग्रन्थमा उनीहरूलाई शक्तिशाली, अतिमानवीय, ' पात्रको  रूपमा चित्रित गरिन्छ। उनीहरू असल र खराब दुवै गुण भएका असुरहरु भेटिन्छन । असल राम्रा गुण भएका असुरलाई 'अदित्य' तथा खराब नराम्रा गुण भएका असुरलाई  'दानव' पनि भनिने गरिन्छ। 'असुर' शब्दको प्रयोग [[ऋग्वेद]]मा लगभग १०५ पटक भएको छ। यसमा ९० स्थानमा यसको प्रयोग 'शोभन' अर्थमा गरिएको छ र केवल १५ स्थानमा 'देवताको शत्रु' भनेर उल्लेख गरिएको छ। 'असुर' का व्युत्पत्तिलभ्य अर्थ हुन्छ- प्राणवंत, प्राणशक्ति सम्पन्न ('असुरिति प्राणनामास्त: शरीरे भवति, निरुक्ति ३.८) ।  == प्रमुख असुर == *[[अंधक]] * [[बाणासुर]] * [[भष्मासुर|भस्मासुर]] * [[बकासुर]] * [[चन्दा]] * [[राजगरुड|धेनुक]] * [[दूषण]] * [[गजासुर]] * [[हिरण्यकशिपु|हिरण्यकश्यपु]] * [[हिरण्याक्ष]] * [[होलिका]] * [[जलन्धर|जालन्धर]] * [[कैटभ]] * [[काकासुर]] * [[कालनेमि]] * [[करिन्द्रासुर]] * [[बलि राजा|महाबली]] * [[महिषासुर]] * [[मयासुर]] * [[मुकासुर]] * [[मुन्द]] * [[निशुम्भ]] * [[नरकासुर]] *[[राहु]] * [[रक्तबीज]] * [[संबर]] * [[शुक्रग्रह|शुक्र]] - असुरका गुरु * [[सुन्ड]] * [[स्वरभानु]] * [[शितासुर]] * [[शुम्भ]] * [[सुमाली]] * [[तारकासुर]] *[[त्रिपुरासुर]] * [[उपसुन्द]] *[[वृषपर्व]] * [[वृतासुर|वृत्रासुर]] == यो पनि हेर्नुहोस == *[[शुक्राचार्य]] - असुरका गुरु * [[वरुण]] * [[वृतासुर|वृत्रासुर]] * देवासुर संग्राम {{कमन्सश्रेणी|Asuras}} [[श्रेणी:पुराण]] [[श्रेणी:असुर]] pmlksycs6ee2xi1ystesjg77yci71ag 0 103838 1357708 1341473 2026-06-03T10:44:08Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357708 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु पौराणिक राजा}} {{Infobox character | name = कंस | image = KRISHNA KILLS KANSA.jpg | caption = [[कृष्ण]]द्वारा कंसको वध | spouse = अस्ति र प्राप्ति ([[जरासन्ध]]का छोरीहरू) | lbl21 = शाही वंश | data21 = [[यादव (पौराणिक जाति)|यदुवंश]] | family = [[उग्रसेन]] (पिता)<br>[[पद्मावती]] (माता) | relatives = {{unbulleted list|[[वसुदेव]] (बहिनी-ज्वाइँ)|[[कृष्ण]] (भान्जा)|[[बलराम]] (भान्जा)|[[जरासन्ध]] (ससुरा)}} | info-hdr = जानकारी }} '''कंस''' [[मथुरा]] राजधानी भएको [[वृष्णि]] राज्यका एक अत्याचारी शासक थिए। [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] साहित्यमा उनलाई कहिले मानव त कहिले [[असुर]]को रूपमा वर्णन गरिएको छ। [[पुराण]]हरूले उनलाई असुरको रूपमा चित्रण गर्छन्, भने [[हरिवंश पर्व|हरिवंश]] पुराणमा उनलाई मानिसको शरीरमा पुनर्जन्म लिएको असुर भनिएको छ।<ref name="Williams2008" /><ref name="HawleyWulff1982">{{cite book|author1=John Stratton Hawley|author2=Donna Marie Wulff|title=The Divine Consort: Rādhā and the Goddesses of India|date=1982|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-0-89581-102-8|page=374}}</ref> उनको शाही वंश 'भोज' थियो;<ref name="Aiyangar1901" /> त्यसैले, उनको अर्को नाम '''भोजपति''' पनि थियो। उनी भगवान् [[कृष्ण]]की माता [[देवकी]]का दाजु (नातामा दाजु पर्ने) थिए; कृष्णले अन्ततः एक भविष्यवाणी पूरा गर्दै कंसको वध गरेका थिए।<ref>{{cite book |author=Madan Gopal |title=India through the ages |editor=K.S. Gautam |page=78 |publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |year=1990 |url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/78 |quote=Bhojapati. An epithet of Kamsa.}}</ref> कंसको जन्म राजा [[उग्रसेन]] र रानी पद्मावतीबाट भएको थियो। यद्यपि, आफ्नो महत्वाकांक्षा र आफ्ना घनिष्ठ सहयोगीहरू [[बाणासुर]] र [[नरकासुर]]को सल्लाहमा, कंसले आफ्ना पितालाई पदच्युत गरी आफूलाई मथुराको राजा घोषित गर्ने निर्णय गरेका थिए। त्यसपछि, अर्का सल्लाहकार चणुरको मार्गदर्शनमा, कंसले [[मगध]]का राजा [[जरासन्ध]]का छोरीहरू अस्ति र प्राप्तिसँग विवाह गरेका थिए।<ref name="Growse1882"/> [[File:Kamsa.jpg|thumb|कर्नाटकको परम्परागत कला 'यक्षगान' मा कंसको भूमिका।]] देवकीको आठौँ छोराले आफ्नो वध गर्नेछ भन्ने आकाशवाणी (दैवी वाणी) सुनेपछि, कंसले देवकी र उनका पति [[वसुदेव]]लाई कारागारमा थुन्छन् र उनीहरूका सबै सन्तानको हत्या गर्छन्। तर, देवकी र वसुदेवको सातौँ सन्तानको जन्म हुनुभन्दा ठीक अघि, [[विष्णु]]ले देवी [[योगमाया]]लाई उक्त गर्भ देवकीबाट वसुदेवकी अर्की पत्नी [[रोहिणी (वसुदेवकी पत्नी)|रोहिणी]]मा स्थानान्तरण गर्न आदेश दिन्छन्। चाँडै नै, रोहिणीले सातौँ छोरालाई जन्म दिन्छिन्, जसको नाम [[बलराम]] राखिन्छ। आठौँ छोरा कृष्ण, जो विष्णुका [[अवतार]] थिए, उनलाई सुरक्षित रूपमा [[गोकुल]] पुर्‍याइन्छ र त्यहाँका मुखिया [[नन्दगोप|नन्द]]को रेखदेखमा हुर्काइन्छ। कृष्णको जन्म भएको थाहा पाएपछि, कंसले उनलाई मार्न धेरै असुरहरू पठाउँछन् तर कृष्णले ती सबैको नरसंहार गर्छन्। अन्ततः, कृष्ण मथुरा पुग्छन् र आफ्ना मामा कंसको वध गर्छन्।<ref name="Chaturvedi2002"/> == जन्म र प्रारम्भिक जीवन == कंस आफ्नो पूर्वजन्ममा [[कालनेमी]] नामक असुर थिए, जसको वध भगवान् [[विष्णु]]ले गरेका थिए। कंसलाई सामान्यतया [[यादव (पौराणिक जाति)|यदुवंशी]] शासक [[उग्रसेन]]का छोराको रूपमा वर्णन गरिएको छ।<ref name="Mani"/> तर, ''[[पद्म पुराण]]'' जस्ता केही ग्रन्थहरूमा कंस उग्रसेनका जैविक छोरा थिएनन् भनी उल्लेख गरिएको छ।<ref name="Pattanaik2018"/> यस कथाका अनुसार, उग्रसेनकी पत्नी (केही ग्रन्थहरूमा पद्मावती भनिएको छ) लाई द्रुमिल नामक एक अलौकिक प्राणीले देख्छन्, जसले उग्रसेनको रूप धारण गरी उनलाई गर्भधारण गराउँछन्। यो छल थाहा पाएपछि, पद्मावतीले द्रुमिललाई उनको पापको लागि नर्कको श्राप दिन्छिन्। त्यसपछि उनी गर्भवती हुन्छिन् र आफ्नो गर्भमा रहेको छोरालाई पनि आफ्नै परिवारको सदस्यद्वारा मारियोस् भनी श्राप दिन्छिन्। छोराको जन्म भएपछि उग्रसेनले उनलाई धर्मपुत्रको रूपमा स्वीकार गर्छन् र उनको नाम कंस राख्छन्।<ref name="Mani"/> बाल्यकालमा, कंसले आफ्ना आठ भाइहरूसँगै प्रसिद्ध योद्धा मानिने अन्य यादवहरूबाट प्रशिक्षण लिएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://vaniquotes.org/wiki/Kamsa_had_eight_brothers,_headed_by_Kanka,_all_of_them_younger_than_he,_and_when_they_learned_that_their_elder_brother_had_been_killed,_they_combined_together_and_rushed_toward_Krsna_in_great_anger_to_kill_Him|title=Kamsa had eight brothers, headed by Kanka, all of them younger than he, and when they learned that their elder brother had been killed, they combined and rushed toward Krsna in great anger to kill Him - Vaniquotes}}</ref> [[जरासन्ध]]ले मथुरामा आक्रमण गर्ने प्रयास गर्दा कंसले उनको ध्यानाकर्षण गर्छ। कंसले एक्लै जरासन्धको सेनालाई परास्त गरिदिन्छन्। यसबाट प्रभावित भएर जरासन्धले कंसलाई आफ्नो ज्वाइँ बनाउँछन्। जरासन्धको साथ पाएपछि कंस अझ बढी शक्तिशाली बन्छन्। == मृत्यु == [[File:Krishna-kills-the-evil-king-of-Mathura-Kansa---Mughal-Painting-c1590 V & A.jpg|thumb|कृष्णद्वारा कंसको वध]] सातौँ सन्तान, [[बलराम]]लाई [[रोहिणी (वसुदेवकी पत्नी)|रोहिणी]]को गर्भमा स्थानान्तरण गरेर बचाइएको थियो। देवकी र वसुदेवको आठौँ सन्तानको रूपमा [[कृष्ण]]को जन्म भएको थियो। कृष्णलाई कंसको क्रोधबाट बचाएर वसुदेवका आफन्त [[नन्दगोप|नन्द]] र गोठाला दम्पती [[यशोदा]]ले हुर्काएका थिए। कृष्ण हुर्केर राज्यमा फर्केपछि, दैवी भविष्यवाणी अनुसार अन्ततः कृष्णद्वारा कंसको वध गरिन्छ र उनको टाउको काटिन्छ। कंसको नेतृत्वमा रहेका उनका आठ भाइहरूलाई पनि [[बलराम]]ले मार्छन्। यसपछि, [[उग्रसेन]]लाई पुनः मथुराको राजाको रूपमा स्थापित गरिन्छ। <gallery> File:Krishna_Balarama_and_Kamsa.jpg|यक्षगानमा चित्रण गरिएका कृष्ण, बलराम र कंस </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <references> <ref name="Aiyangar1901">{{cite book |author=Narayan Aiyangar |title=Essays On Indo-Aryan Mythology |chapter=Krishna |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Oym17qIeB-0C&pg=PA503 |isbn=978-81-206-0140-6 |pages=502–503 |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |year=1987 |orig-year=1901}}</ref> <ref name="Chaturvedi2002">{{cite book |author=B. K. Chaturvedi |title=Shrimad Bhagwat Purana |publisher=Diamond Pocket Books |year=2002 |pages=85–86 |isbn=9788171828319 |url=https://books.google.com/books?id=ygNq9KaawdQC&pg=PA86}}</ref> <ref name="Growse1882">{{cite book |author=[[Frederic Growse]] |url=https://books.google.com/books?id=md2nxLByaQ4C&pg=PA70 |title=Mathura-Brindaban: The Mystical Land of Lord Krishna |publisher=Diamond Pocket Books |year=2000 |orig-year=1882 |isbn=81-7182-443-9 |page=70}}</ref> <ref name="Mani">{{cite encyclopedia |entry=Kaṁsa I |author=Vettam Mani |title=Purāṇic Encyclopaedia |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1975 |isbn=08426-0822-2 |url=https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/382/mode/1up}}</ref> <ref name="Pattanaik2018">{{cite book |author=Devdutt Pattanaik |title=Shyam: An Illustrated Retelling of the Bhagavata |url=https://books.google.com/books?id=Ux1eDwAAQBAJ |date=2018 |publisher=Penguin Random House India |isbn=978-93-5305-100-6}}</ref> <!-- <ref name="Wheeler1874">{{cite book |author=James Talboys Wheeler |title=The History of India from the Earliest Ages: Hindú, Buddhist, and Brahmanical |publisher=N. Trübner & Company |year=1874 |page=377 |url=https://books.google.com/books?id=xSFGIqjWG14C&pg=PA379}}</ref>--> <ref name="Williams2008">{{cite book |author=George M. Williams |title=Handbook of Hindu Mythology |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-533261-2 |page=178}}</ref> </references> == बाह्य कडीहरू == {{Commons category|Kamsa|कंस}} {{HinduMythology}} [[श्रेणी:कृष्णसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] [[श्रेणी:भागवत पुराणका पात्रहरू]] 13533hxkdk4wn98ojyt26a1v37j324f 0 104311 1357485 1354547 2026-06-03T08:06:36Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357485 wikitext text/x-wiki {{short description|Nepalese pageant competitor}}{{Infobox person | name = अनुष्का श्रेष्ठ | image = Anushka Shrestha.jpg | birth_date = {{birth date and age|1996|01|18}} | birth_place = काठमाडौँ, नेपाल | education = वाणिज्य स्नातक (लेखा) | occupation = {{ubl|सांसद, [[सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको प्रतिनिधि सभा|प्रतिनिधि सभा]]|संस्थापक,माक्कुसे }} | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | awards = मिस वर्ल्ड नेपाल २०१९ }} '''अनुष्का श्रेष्ठ''' ({{Lang-en|[[:en:Anushka Shrestha|Anushka Shrestha]]}}) नेपालकी संसद सदस्य, नेपाली राजनीतिज्ञ, उद्यमी, र [[:en:Miss_Nepal_2019|मिस नेपाल २०१९]] जितेकी सौन्दर्य प्रतियोगिताकी उपाधि विजेता हुन्। उनी गुण्डपाक र पुस्तकारी  जस्ता नेपाली मिठाईका रेसिपीहरूको प्रवर्द्धन, संरक्षण र नवीनता ल्याउने लक्ष्य राखेको नेपाली मिठाई ब्रान्ड, माक्कुसे ([https://makkuse.com Makkuse]) संस्थापक र प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुन्।<ref>{{Cite web |date=2021-07-30 |title=Makkuse: The Miss Nepal's startup can make Nepal's identity more delicious - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/makkuse-miss-nepal-startup-can-make-nepal-identity-more-delicious.html |access-date=2026-05-05 |language=en-GB}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन तथा शिक्षा== श्रेष्ठको जन्म नेपालको काठमाडौँमा भएको थियो। उनले त्रियोग हाई स्कूलबाट [[:en:School_Leaving_Certificate_(Nepal)|एसएलसी]] र एस उच्च माध्यमिक विद्यालयबाट +२ पास गरेकी थिइन्। उनले [[:en:Australian_Catholic_University|अष्ट्रेलियन क्याथोलिक विश्वविद्यालय]] (ACU) <ref name=":0">{{Cite web |last=Pokhrel |first=Nishant |date=2019-05-10 |title=Anushka crowned MISS NEPAL WORLD 2019 |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/anushka-crowned-miss-nepal-world-2019 |access-date=2026-05-05 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> बाट वाणिज्यमा स्नातक डिग्री हासिल गरेकी छिन् जहाँ उनले शैक्षिक उत्कृष्टताकोलागि कार्यकारी डीनको प्रशंसा प्राप्त गरिन् र आफ्नो स्नातक कक्षाको भ्यालेडिक्टोरियन थिइन्। == व्यावसायिक जीवन == अस्ट्रेलियन क्याथोलिक विश्वविद्यालयमा वाणिज्य स्नातक (लेखा) अध्ययनका क्रममा श्रेष्ठले मार्च देखि जुन २०१६ सम्म [[:en:Secretariat_for_the_Economy|भ्याटिकन सिटीको होली सीको]] अर्थतन्त्र सचिवालयमा इन्टर्नसिप गरिन्, जहाँ उनले [[KPMG]] र [[PWC]] सँगै वित्तीय सुधार कार्यमा भाग लिइन् <ref>{{Cite web |title=मिस नेपाल अनुष्का श्रेष्ठ : उद्यमी हुँदै संसद्सम्म |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/23/anushkas-new-identity-39-06.html |access-date=2026-05-05 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref>। स्नातक गरेपछि उनले ACU मा अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी सल्लाहकार सहायक र पछि वित्त अधिकृतका पदहरूमा कार्य गरिन्। उनले जुन २०१८ देखि मार्च २०१९ सम्म अस्ट्रेलियाको कमनवेल्थ बैंकमा अडिट प्रशासकको पदमा पनि काम गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Who is Miss Nepal 2019 Anushka Shrestha? |url=https://english.khabarhub.com/2019/09/19841/ |access-date=2026-05-05 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> नेपाल फर्केपछि उनले सन् २०२० देखि जनवरी २०२६ सम्म आफ्नै मातृ संस्थाको क्षेत्रीय प्रबन्धकका रूपमा काम गरिन्। यस पदमा रहँदा उनले अस्ट्रेलिया र नेपालबीचको शैक्षिक सम्बन्ध सुदृढ गर्न नेपाली अस्पतालहरूमा अस्ट्रेलियाली नर्सिङ विद्यार्थीहरूका लागि अध्ययन भ्रमण जस्तै पायलट कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिन् ।<ref>{{Cite web |title=ACU training saving eyesight in Nepal |url=https://www.acu.edu.au/about-acu/news/2025/march/acu-training-saving-eyesight-in-nepal |access-date=2026-05-05 |website=www.acu.edu.au |language=en}}</ref> सन् २०२० मा श्रेष्ठले माक्कुसेको सह-स्थापना गरिन् — एक नेपाली परम्परागत मिठाई ब्राण्ड जुन गुण्ड्पाक र पुस्ताकारी लगायत परम्परागत नेपाली मिठाइहरूलाई पुनर्जीवित गर्न र विश्व बजारमा प्रामाणिक नेपाली स्वादलाई स्थापित गर्ने उद्देश्यले समर्पित छ।<ref>{{Cite web |date=2024-08-08 |title=Makkuse: A local luxury brand with authentic Nepali taste |url=https://d2l6fjvu7g4rze.cloudfront.net/news/makkuse-a-local-luxury-brand-with-authentic-nepali-taste |access-date=2026-05-05 |website=d2l6fjvu7g4rze.cloudfront.net |language=English}}</ref> == सौन्दर्य प्रतियोगिता == === '''मिस नेपाल ओशिनिया २०१८''' === सन् २०१८ मा श्रेष्ठले अस्ट्रेलियामा आयोजित मिस नेपाल ओशिनिया २०१८ मा प्रतिस्पर्धा गरी विजयी भइन्। <ref>{{Cite news|url=http://www.unae.org.au/mr-miss-mrs-nepal-oceania-2017/|title=XCELTRIP Mr/Miss/Mrs Nepal Oceania 2018|work=UNAE|access-date=2026-05-05|language=en-AU}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190510231647/http://www.unae.org.au/mr-miss-mrs-nepal-oceania-2017/ |date=2019-05-10 }}</ref> === '''मिस नेपाल २०१९''' === श्रेष्ठले ९ मे २०१९ मा किर्तिपुरको ल्याबोरेटरी हाइ स्कूल परिसरमा मिस नेपाल २०१९ जितिन्। उनले मिस इन्टेलेक्चुअल र मिस फासिनो पुरस्कार पनि जितिन्। <ref>{{Cite web |title=अनुष्का बनिन् ‘मिस नेपाल वर्ल्ड–२०१९’को विजेता(फोटो फिचरसहित) |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/05/764780/%e0%a4%85%e0%a4%a8%e0%a5%81%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%ac%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a5%8d-%e0%a4%ae%e0%a4%bf%e0%a4%b8-%e0%a4%a8%e0%a5%87%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b2-%e0%a5%a8 |access-date=2026-05-05 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> === '''मिस वर्ल्ड २०१९''' === [[:en:Miss_Nepal|मिस वर्ल्ड नेपाल]] २०१९ को उपाधि प्रदान गरिएपछि उनले १४ डिसेम्बर २०१९ मा युनाइटेड किंगडमको लन्डनस्थित एक्ससेल लन्डनमा आयोजित [[मिस वर्ल्ड २०१९]] मा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै शीर्ष १२ मा प्रवेश गरिन्।<ref name=":0" /> उनले ब्युटी विद अ पर्पज र मल्टिमिडिया पुरस्कारका साथै हेड-टु-हेड च्यालेन्ज उपशीर्षक पनि जितिन्। <ref name=":1">{{Cite web |last=Adhikari |first=Priyanka |date=2019-12-14 |title=Miss Nepal Anushka Shrestha wins "Beauty With A Purpose" title |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/miss-nepal-anushka-shrestha-wins-beauty-with-a-purpose-title |access-date=2026-05-05 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> == राजनीतिक जीवन == श्रेष्ठले नेपालको [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)]] मा आवद्धता जनाइन्।<ref name=":2">{{Cite web |title=Who will represent the Rastriya Swatantra Party in proportional seats-and how are they chosen? |url=https://english.nepalnews.com/s/politics/who-will-represent-the-rastriya-swatantra-party-in-proportional-seats-and-how-are-they-chosen/ |access-date=2026-05-05 |website=Nepal News |language=en}}</ref> ५ मार्च २०२६ मा आयोजित सन् [[:en:2026_Nepalese_general_election|२०२६ को नेपाल आमनिर्वाचनमा]] श्रेष्ठ समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली अन्तर्गत आदिवासी [[:en:Janajati_people|जनजाति]] महिला समूहको प्रतिनिधित्व गर्दै प्रतिनिधिसभा सदस्यमा निर्वाचित भइन्। <ref name=":2" />उनका संसदीय प्राथमिकता क्षेत्रहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली उत्पादनको प्रवर्द्धन, सार्थक आदिवासी प्रतिनिधित्व, महिला अधिकार तथा सशक्तीकरण र शिक्षा समावेश छन्। <ref>{{Cite web |date=2026-03-16 |title=3 celebrities set to appear in Parliament: Balen, Rima and Anushka - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/3-celebrities-set-to-appear-in-parliament-balen-rima-and-anushka.html |access-date=2026-05-05 |language=en-GB}}</ref> ==सम्मान तथा पुरस्कार== * {{flagicon|AUS}}मिस नेपाल ओशिनिया २०१८ <ref name=":3">{{Cite web |last=Pokhrel |first=Nishant |date=2019-05-10 |title=Anushka crowned MISS NEPAL WORLD 2019 |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/anushka-crowned-miss-nepal-world-2019 |access-date=2026-05-05 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> * मिस इन्टेलेक्चुअल — मिस नेपाल २०१९ <ref name=":3" /> * मिस फासिनो — मिस नेपाल २०१९ <ref name=":3" /> * मिस वर्ल्ड नेपाल २०१९ <ref name=":3" /> * ब्युटी विद अ पर्पज पुरस्कार — मिस वर्ल्ड २०१९ <ref name=":1" /> * मल्टिमिडिया पुरस्कार — मिस वर्ल्ड २०१९ <ref name=":1" /> * हेड-टु-हेड च्यालेन्ज विजेता — मिस वर्ल्ड २०१९ <ref>{{Cite web |date=2024-08-08 |title=Anushka makes it to top 12 and wins two major awards in Miss world 2019 |url=https://d2l6fjvu7g4rze.cloudfront.net/news/miss-nepal-anushka-shrestha-ends-her-miss-world-journey-with-top-12-title |access-date=2026-05-05 |website=d2l6fjvu7g4rze.cloudfront.net |language=English}}</ref> * दक्षिण एसियाका शीर्ष १० महिला उद्यमी, तेस्रो स्थान — द इनक्याप म्यागजिन, २०२२ <ref>{{Cite web |date=2024-08-08 |title=Former Miss Nepal Anushka Shrestha listed among Top 10 Women Entrepreneurs in South Asia |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/former-miss-nepal-anushka-shrestha-listed-among-top-10-women-entrepreneurs-in-south-asia |access-date=2026-05-05 |website=myrepublica.nagariknetwork.com |language=English}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://theincap.com/top-10-women-entrepreneurs-in-south-asia-of-2022/|title=Top 10 Women Entrepreneurs in South Asia of 2022 - The InCAP|date=2022-08-06|work=The InCAP|access-date=2026-05-05|language=en-US}}</ref> * उदीयमान महिला उद्यमी पुरस्कार, बागमती प्रदेश — स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड न्युबिज बिजनेस वुमेन समिट तथा पुरस्कार, २०२३ <ref>{{Cite web |title=13 women entrepreneurs honoured at ‘Standard Chartered NewBiz Women Summit & Awards 2023’ |url=https://www.b360nepal.com/detail/169/13-women-entrepreneurs-honoured-at-standard-chartered-newbiz-women-summit-awards-2023/ |access-date=2026-05-05 |website=13 women entrepreneurs honoured at ‘Standard Chartered NewBiz Women Summit &#038; Awards 2023’}}</ref> * सक्षम नारी सम्मान — २०२३ <ref>{{Cite web |date=2024-08-08 |title=NRM Executive Director Gyawali among nine women felicitated with Saksham Nari Samman 2079 BS |url=https://www.myrepublica.nagariknetwork.com/news/nrm-executive-director-gyawali-among-nine-women-felicitated-with-saksham-nari-samman-2079-bs |access-date=2026-05-05 |website=www.myrepublica.nagariknetwork.com |language=English}}</ref> * ग्लोकल स्किल हिरो पुरस्कार — उद्यमिता श्रेणी, २०२६ <ref>{{Cite web |last=Online |first=T. H. T. |date=2026-01-21 |title=Five veterans receive Skill Hero Award at Skill Week 2026 |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/five-veterans-receive-skill-hero-award-at-skill-week-2026 |access-date=2026-05-05 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> == सन्दर्भ == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य सुत्रहरू == *[https://m.facebook.com/anushka.shrestha अनुष्का श्रेष्ठको फेसबुक प्रोफाइल] *[https://www.bbc.com/nepali/news-50799373?ocid=socialflow_facebook&fbclid=IwAR3WMiav_oPH0DOvGI6Qscb7JIO-nVNH-PeG8C51IUov-IuLzbssOUVjjE4 अनुष्का श्रेष्ठ: मिस वर्ल्ड २०१९ मा दुई पुरस्कार जित्न सफल नेपाल सुन्दरीलाई प्रशंसाको ओइरो - बीबीसी] [[श्रेणी:मिस नेपाल विजेताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९७ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेताहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] 5zz2ml9xpnyewgox4ocmdk6mzkvg7sn 0 104465 1357464 1318285 2026-06-03T07:56:01Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357464 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = अचम्म घिमिरे | honorific_suffix = | image =अच्युत घिमिरे.jpg | caption = अच्युत घिमिरे रेडियो स्टुडियोमा कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1977|10|15}} | birth_place = [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]], [[जोरपाटी]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | monuments = | residence = {{झण्डा चिन्ह|नेपाल}} [[नेपाल]], [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] | nationality = {{झण्डा चिन्ह|नेपाल}} नेपाली | other_names = | education = | alma_mater = | occupation = रेडियो तथा सञ्चारकर्मी | years_active = वि सं २०५६-हाल | employer = | organization = | agent = | known_for = श्रुति संवेग, बुलबुल र एकल कविता वाचन | notable_works = | style = | home_town = [[जोरपाटी]] | television = | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | website = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''अच्युत घिमिरे''' (जन्म: वि.सं. २०३४ साल असोज २९, प्रख्यात नाम: अच्युत घिमिरे बुलबुल) एक प्रख्यात नेपाली सञ्चारकर्मी, रेडियोकर्मी, व्यवस्थापक र तालिमकर्ता हुन्।<ref>{{cite web|url=https://hamroawaz.blogspot.com/2014/09/achyut-ghimire.html?m=1|title=अच्युत घिमिरे |author=|date=|work=हाम्रो आवाज|accessdate=१९ मे २०१९}}</ref> घिमिरेले वि.सं. २०५६ सालदेखि बौद्ध, तीनकुनेमा रहेको एचबीसी ९४ एफएमबाट आफ्नो रेडियो कार्यकाल सुरु गरेका थिए। घिमिरेले हाल उज्यालो रेडियो नेटवर्क मार्फत प्रसारण हुने सुप्रसिद्ध कार्यक्रमहरू जस्तै एकल कविता वाचन, श्रुति संवेग र बुलबुल रेडियो कार्यक्रमका वाचकका रूपमा काम गर्दै आएका छन्। घिमिरे नेपाली साहित्य तथा श्रोताका माझ यिनै कार्यक्रम मार्फत लोकप्रिय बनेका थिए। घिमिरे रेडियो कार्यक्रम सञ्चालक साथसाथै [[बुलबुल प्रकाशन]] प्रा.लि.का निर्देशक र उज्यालो ९० नेटवर्कका संयोजक पनि हुन्।<ref>{{cite web|url=https://ujyaaloonline.com/author/135|title=अच्युत घिमिरेको जानकारी|website=उज्यालो अनलाइन|author=उज्यालो|date=|accessdate=}}</ref> == बाल्यकाल == नेपाली कथा, उपन्यास, गजल तथा कविता वाचक अच्युत घिमिरेको जन्म वि.सं. २०३४ साल असोज २९ गते शुक्रबारका दिन [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]]को [[जोरपाटी]]मा बुवा कृष्ण प्रसाद घिमिरे र आमा लीलावती घिमिरेको पहिलो सन्तानको रूपमा भएको थियो। घिमिरेको वि.सं. सालमा जोरपाटीको मनकामना उच्च माध्यमिक विद्यालयबाट पठनपाठन सुरू गरेका थिए। घिमिरेले चमुण्डा उच्च माध्यमिक विद्यालयबाट प्रथम श्रेणीमा प्रवेशिका परीक्षा उतिर्ण गरेका थिए र उनले वि.सं. सालमा काठमाडौँको [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टघर]] स्थित [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र क्याम्पस]]मा उच्च शिक्षाका लागि भर्ना भएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=ULhQ0KZhboQ|title=अच्युत घिमिरे बुलबुलको टेलिभिजनमा पहिलो अन्तर्वाता|website=युट्युब डटकम|author=|date=१८ मे २०१८|accessdate=}}</ref> == कार्यकाल == घिमिरेले वि.सं. २०५६ सालदेखि बौद्ध तीनकुनेमा रहेको एचबीसी ९४ एफएमबाट आफ्नो रेडियो कार्यकाल सुरु गरेका थिए जहाँ उनले एक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://tcsinternationalnews.blogspot.com/2017/02/blog-post_25.html?m=1|title=अच्युत घिमिरे|website=|author=इन्टरनेसनल न्युज|date=|accessdate=२५ फेब्रुअरी २०१७}}</ref> वि.सं. २०५७ साल भदौ महिनादेखि घिमिरेले एचबीसी रेडियोमा उत्पादक अधिकारीका रूपमा काम गरेका थिए। वि.सं. २०५७ सालदेखि घिमिरेले सोही रेडियो मार्फत रेडियो वाचन कार्यक्रमको वाचकको रूपमा काम गर्न सुरु गरेका थिए भने वि.सं. २०६७बाट उक्त कार्यक्रमलाई उज्यालो रेडियो नेटवर्क मार्फत प्रसारण गरेदेखि उक्त कार्यक्रमको नाम श्रुति संवेग राखिएको थियो। वि.सं. २०५८ जेठ महिनादेखि घिमिरेले गजल वाचन कार्यक्रम [[बुलबुल (रेडियो कार्यक्रम)|बुलबुल]]को पनि सञ्चालकको रूपमा काम गर्न सुरु गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=F8-AKKpW7qc|title=आवाजका बादसाह अच्युत घिमिरे बुलबुल कपिलवस्तुमा|website=|author=|date=१३ मे २०१८|accessdate=}}</ref> घिमिरेले वि.सं. २०६१ सालबाट एचबीसी रेडियोमा व्यवस्थापकको रूपमा काम गर्दै र एचबीसी रेडियोको पछिल्लो दिनहरूमा व्यवस्थापक र स्टेसन प्रबन्धकको पद पनि सम्हालेका थिए। रेडियो कार्यक्रम श्रुति संवेगलाई वि.सं. २०६५ सालदेखि उज्यालो रेडियो नेटवर्क मार्फत प्रसारण गरेपछि घिमिरेले उक्त कार्यक्रम उत्पादकको रूपमा काम गर्न सुरू गरेका थिए, हाल श्रुति संवेग कार्यक्रम उज्यालो रेडियो नेटवर्क मार्फत देश भरिका १०० भन्दा बढी रेडियो स्टेसन मार्फत हप्ताको शुक्रबार र मंगलबार सवा ९ बजे प्रसारण गरिँदै आएको छ भने यस कार्यक्रममा [[अस्ट्रेलिया]], [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] र [[क्यानडा]]मा फोनबाट प्रत्यक्ष रूपमा सुन्न सकिन्छ। वि.सं. २०६५ चैत महिनाबाट घिमिरेले बुलबुल रेडियो कार्यक्रम सञ्चालन गरेका थिए भने उक्त कार्यक्रम उज्यालो मार्फत प्रसारण गर्न सुरू गरिएको थियो, हाल यो कार्यक्रम उज्यालो रेडियो नेटवर्क मार्फत देश भरिका ७५ भन्दा बढी रेडियो स्टेसन मार्फत हप्ताको बुधबार सवा ९ बजे प्रसारण गरिँदै आएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.majheri.com/?q=taxonomy/term/1283|title=अच्युत घिमिरेको जानकारी|website=मझेरी डटकम|author=|date=|accessdate=}}</ref> घिमिरेले वि.सं. २०७१ साल भदौ महिनाबाट उज्यालो रेडियो नेटवर्कमा कार्यक्रम संयोजक र व्यवस्थापकको रूपमा काम गर्न सुरू गरेका थिए। वि.सं. २०७१ साल भदौबाट घिमिरेले एकल कविता वाचन कार्यक्रमको सञ्चालकको रूपमा पनि काम गरेका थिए भने हाल यो कार्यक्रम देशभरि विभिन्न स्थानमा रहेका ४५ एफएम मार्फत प्रत्येक शनिबार सवा ९ बजे एकैसाथ प्रसारण गरिन्छ। वि.सं. २०७३ सालदेखि बुलबुल नामबाट घिमिरेले [[बुलबुल प्रकाशन]]को सुरुवात गरेका थिए भने उनले वि.सं. २०७३ सालदेखि उक्त प्रकाशन गृहमा निर्देशकको पद सम्हाल्दै आएका छन्।<ref>{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=x8KxrkPwwgs|title=अच्युत घिमिरेको बुलबुल रेडियो कार्यक्रम|website=युट्युब|author=|date=९ अप्रिल २०१९|accessdate=}}</ref> यस प्रकाशन मार्फत हालसम्म कथासङ्ग्रह, कविता सङ्ग्रह, उपन्यास र गजल सङ्ग्रह गरी ४० भन्दा बढी पुस्तकहरू प्रकाशन गरिएका छन्। वि.सं. २०७५ सालबाट एडिबी प्रकाशन सुरुवात गरेपछि उनले उक्त प्रकाशन गृहको पनि निर्देशकको पद सम्हाल्दै आएका छन्। घिमिरेले वि.सं. २०५९ सालदेखि हालसम्म [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]], [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]], [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]], [[इलाम]], [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]] आदि विभिन्न स्थानहरूमा रेडियो उद्घोषण, कार्यक्रम उत्पादन र कार्यक्रम व्यवस्थापन लगायतका तालिमहरूमा प्रशिक्षकको रूपमा पनि काम गर्दै आएका छन्।<ref>{{cite web|url=https://himalpost.com/achyut/|title=म अनुहार देखाउन रुचाउँदिन:अच्युत घिमिरे ‘बुलबुल|website=हिमाल पोष्ट|author=|date=|accessdate=}}</ref> == पुरस्कार तथा सम्मान== घिमिरेले हालसम्म विभिन्न स्थानहरूमा आयोजना गरिने साहित्यिक कार्यक्रमहरूमा प्रमुख अतिथि बन्दै आएका छन् भने उनी विभिन्न सङ्घ संस्था र साहित्यिक क्लबहरूबाट सम्मानित र पुरस्कृत पनि भएका छन्। वि.सं. २०५८ सालमा नेपाल उद्धोषक सङ्घले आयोजना गरेको रेडियो पुरस्कारमा घिमिरे सर्वोत्कृष्ट कार्यक्रम उत्पादकको रूपमा पुरस्कृत भएका थिए। वि.सं.. २०७५ सालमा [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] स्थित बार दुवईमा रहेको एभरेष्ट क्लबले आयोजना गरेको शुभकामना साँझ कार्यक्रममा घिमिरेलाई सम्मान गरिएको थियो। यूएईमा बसेर साहित्यमा सक्रिय रहेका नेपालीहरूको सिर्जना वाचन डबलीले घिमिरेलाई सम्मान गरेका थिए सोही कार्यक्रममा घिमिरेलाई यूएईका लागि नेपाली राजदूत सागरप्रसाद फुँयालले दोसल्ला ओढाएर तथा ताम्रपत्र प्रदान गरेर सम्मान गरेका थिए। यूएईमा नेपाली समुदाय अन्तर्गत पहिलो दर्ता भएको संस्था हामी नेपालीका अध्यक्ष डा. आचार्यलाई कार्यवाहक फुँयालले दोसल्ला ओढाएर तथा ताम्रपत्र प्रदान गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://ujyaaloonline.com/story/13196|title=उज्यालो सहकर्मी अच्युत घिमिरे ‘बुलबुल’ यूएईमा सम्मानित|website=उज्यालो अनलाइन|author=|date=|accessdate=२२ पुस २०७५}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[एक सर्को माया]] * [[जिएस पौडेल]] == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य सुत्रहरू == {{commonscat}} *[https://mobile.twitter.com/achyutbulbul टुइटरमा अच्युत घिमिरे] *[https://www.facebook.com/ghimireachyut/ अच्युत घिमिरेको आधिकारिक फेसबुक खाता] *[https://m.youtube.com/ghimireachyut?uid=jiIDYcI5hfpv_J16SxuHFg अच्युत घिमिरेको आधिकारिक युट्युब च्यानल] [[श्रेणी:नेपाली सञ्चारकर्मीहरू]] bbvveidwxd0ptq4ze7h62svij8teusv 0 104978 1357451 1357348 2026-06-03T07:45:49Z Bishaldev100 28807 /* निर्माण समिति */ 1357451 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name=''' तोरण शमशेर जङ्ग बहादुर राणा''' |honorific-prefix = महारथी श्री<br>प्रहरी महानिरीक्षक |honorific_suffix= |image= |caption= | office = [[नेपालको प्रधान सेनापति]]<br>[[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | term_start = २०१३ जेष्ठ ७(सन् १९५६) | term_end = २०१७ जेष्ठ ७ (सन् १९६०) | predecessor = [[किरण शमशेर राणा|किरण सम्शेर राणा]] | successor = [[नीरशमशेर जङ्गबहादर राणा|नीरशमशेर]] | president = | 1blankname = | 1namedata2 = |rank = |allegiance = {{flag|नेपाल}} |branch = [[File:Roundel of Nepal.svg|25 px]] [[नेपाली सेना]] |serviceyears = २० साल- |commands = |battles =[[दोस्रो विश्व युद्ध]] |father =इन्द्र शमशेर |spouse =रानी पद्मा कुमारी देवी <ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm</ref> |allegiance1={{flagicon|Nepal}} [[Nepal]] |branch1=[[नेपाल प्रहरी]] |services1 = सन् १९८७- |rank1 = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office1 = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start1 =२००७ चैत्र |term_end1 = २००७ चैत्र<ref>[https://nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 Police History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821211813/https://www.nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 |date=2019-08-21 }}</ref> |predecessor1 = प्रथम |successor1 = [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]] |birth_date= डिसेम्बर १९०४ |birth_place=[[सेतो दरबार]] |death_date= |death_place= |relations= |blank1 = विभूषण |data1 = [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|17px]] [[त्रिशक्ति पट्ट]]-प्रथम |data2 = [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|16px]] [[गोरखा दक्षिण बाहु]]-प्रथम |data3 = विशेष सेवा पदक }} '''तोरण शम्शेर''' [[नेपाल प्रहरी]]को प्रथम महानिरिक्षक हुन् । ==बाल्यकाल == तोरण शमशेर; [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का छोरा [[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|गेहेन्द्र शमशेर]]की भित्रिनी पट्टिका नाति इन्द्र शमशेरका छोरा हुन् । == सेवा == === प्रहरी महानिरिक्षक === २००७ सालको क्रान्ति पश्चात नेपालका विभिन्न भागमा छरिएर रहेका प्रहरी इकाईहरूलाई संगठित रूपमा परिचालन गर्न सन् १९५१ तिर प्रहरी प्रधान कार्यालयको स्थापना गरी प्रहरी प्रशासनको सम्पूर्ण जिम्मा प्रहरी महानिरीक्षकलाई लगाइएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०८०-०७-२१ |title=NEPAL POLICE: Looking back into the past |url=https://nepalpolice.gov.np/media/filer_public/a1/ff/a1ffc275-9554-434c-b158-e5c0df96f9a2/interpol-book-final.pdf |journal=Celebrating 100 Years of Interpol |pages=17}}</ref> तोरण शमशेर ज.ब.रा. पहिलो प्रहरी महानिरिक्षकका (IGP) रूपमा नियुक्त भएका थिए । ३ दिनभित्रै षड्यन्त्रको शिकार बने र दोस्रो महानिरीक्षकको रूपमा [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर जबरा]] आए । === [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधान सेनापति]] === तोरण शमशेर २० मे १९५६ देखि २० मे १९६० सम्म प्रधानसेनापति रहे। २००८ मा [[लेफ्टिनेन्ट जनरल]] भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=२००८ चैत्र ५ |title=नेपाल गजेट, रक्षा मन्त्रालयको सूचना |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=3204 |access-date=2022-05-27 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> जर्नेलमा पदोन्नति भएदेखि नै उनी अन्य राणाजीहरू झैं श्रीपेच लगाउन चाहन्थे तर [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले दिएनन्। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले उनको लागि विशेष टोपीको व्यवस्था गरेका थिए तर असन्तुष्ट रहेका तोरणले टोपी लगाउन मानेनन् र आफ्नो मुडुलो टाउको नै लिएर हिड्ने गर्थे । [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आई सिंह]] प्रधानमन्त्री भएको बेला उनको र प्रधानमन्त्री निकै तनाव भयो। भैरहवा जेलबाट भागेका सिंहलाई समात्न तोरण शमशेरको भुमिका थियो। के आइ सिंहले उनलाई आफ्ना र कम्युनिस्ट कार्यकर्ता छुटाउन आदेश दिए। उनले राजाको अगाडि प्रधानमन्त्रीको बिरोध गरे।<ref>{{cite book|title=India Meeta China in Nepal|author=गिरिलाल जैन|page=६०|date=1959|publisher=Asia Publishing House|isbn=|url=}}</ref> === निर्माण समिति === तोरण शम्शेर कान्ति राज पथ निर्माण समितिका अध्यक्ष थिए । र कान्ति राजपथको उत्घाटन समारोहमा उनले [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट ॐ राम पट्ट तक्मा पाएका थिए । <ref>[http://Rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=4390 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, श्रावण १६ गते २०१६ साल रक्षा मन्त्रालयको सूचना]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व पश्चिम राजमार्ग]] निर्माण समितिको समेत सदस्य थिए । <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=1300 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, खण्ड ११ काठमाडौँ, माघ ३ गते २०१८ साल अतिरिक्ताङ्क ३५]</ref> == सन्दर्भहरू == {{reflist}} {{ढाँचा:नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी :गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०४ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] 7avgr97nvudpvykpkwfdcen6vwzi5mh 0 105528 1357589 1306954 2026-06-03T09:24:46Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357589 wikitext text/x-wiki [[File:IE expansion.png|thumb|इन्डो-यूरोपियन प्रवासको सिद्धान्त, जसमा इन्डो-आर्यनहरूको प्रवास कुरगन परिकल्पनाको अनुसार 4000 देखि 1000 ईसा पूर्वमा भएको मानिन्छ:<br/>* मैजेन्टा क्षेत्र ग्रहणको गई उर्मिअत (समारा संस्कृति, श्रेनी स्टॉग संस्कृति और बाद की यमना संस्कृति) से मेल खाता है।<br/>* लाल क्षेत्र उस क्षेत्र से मेल खाता है जो शायद भारत-यूरोपीय बोलने वाले लोगों द्वारा सीए तक बसाया गया है। 2500 ई.पू.<br/>* नारंगी क्षेत्र 1000 ईसा पूर्व से मेल खाता है।स्रोत: क्रिस्टोफर आई। बेकविथ (2009), एम्पायर्स ऑफ़ द सिल्क रोड, ऑक्सफ़ोर्ड यूनिवर्सिटी प्रेस, पी .30।{{sfn|Beckwith|2009|p=30}}]] '''आर्य प्रवास सिद्धान्त''' ({{lang-en|Indo-Aryan Migration Theory}}) [[आर्य भाषा परिवार|इन्डो-आर्य भाषाहरू]] बोल्ने [[आर्य जाति|इन्डो-आर्य गण]]को [[भारतीय उपमहाद्वीप]] देखि बाहिर उत्पत्ति भएको सिद्धान्तको आसपासको परिदृश्यहरूको चर्चा गर्दछ । [[आर्य जाति|इन्डो-आर्य गण]] इन्डो-आर्यन भाषा बोल्ने एक जातीय भाषा समूह हो । यस सिद्धान्तका प्रस्तावकहरू आर्य प्रवास 1500 ईसा पूर्व मध्य एसियादेखि भारतीय उपमहाद्वीप क्षेत्र र अनातोलिया (प्राचीन मितानी)मा लेट हरप्पन कालमा एक निम्न गतिले प्रवास भएको मानिन्छ जसको कारण उत्तर भारतीय उपमहाद्वीपमा भाषिक परिवर्तन आएको थियो । ईरानी भाषाहरूलाई ईरानीहरूले ईरानमा ल्याएका थिए, जो [[हिन्द आर्य|इन्डो-आर्य]]हरूसंग निकट रूपमा सम्बन्धित थिए ।<ref>{{cite web|url=https://hindi.thequint.com/news/world/genomic-study-vedic-aryan-migration-dravidian-languages-sanskrit|title=हम सब प्रवासी हैं, जगह जगह से आए और भारतीय बन गए: रिसर्च}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/india/examining-the-evidence-for-aryan-migrations-into-india-the-story-of-our-ancestors-and-where-we-came-from-5797501.html|title=Examining the evidence for ‘Aryan’ migrations into India: The story of our ancestors and where we came from}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/the-long-walk-did-the-aryans-migrate-into-india-new-genetics-study-adds-to-debate/|title=The Long Walk: Did the Aryans migrate into India? New genetics study adds to debate}}</ref><ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/874102/aryan-migration-everything-you-need-to-know-about-the-new-study-on-indian-genetics|title=Aryan migration: Everything you need to know about the new study on Indian genetics}}</ref> आदिम-इन्डो-ईरानी संस्कृति, जसले [[हिन्द आर्य|इन्डो-आर्य]] र [[ईरानी]]हरूको जन्म दियो; [[कश्यप सागर|क्यास्पियन सागर]]को उत्तरमा मध्य एसियाली स्थलमा (जो वर्तमान [[रुस|रूस]] र [[कजाख्स्तान|कजाकिस्तान]]मा पर्दछ) सिन्तश्ता संस्कृति (२१००-१८०० ईसा पूर्व) को रूपमा{{sfn|Witzel|1998}}{{sfn|Witzel|2003}}{{sfn|Anthony|2007|pp=408-411}}{{sfn|Anthony|2009|pp=390;405-411}}{{sfn|Kuz'mina|2007|p=222}}{{sfn|Parpola|2015}} तथा अरल सागरको चारैतिर एन्ड्रोनोभो संस्कृति (१८००-१४०० ईसा पूर्व) को रूपमा विकसित भयो ।{{sfn|Anthony|2009|p=49}} आदिम-इन्डो-ईरानीहरूले फेरि दक्षिणतर्फ ब्याक्ट्रिया-मारजियाना संस्कृतितिर प्रस्थान भए, जहाँदेखि उनीहरूले आफ्नो विशिष्ट धार्मिक मान्यताहरू र प्रथाहरूको उधार लियो । इन्डो-आर्यहरू ईरानीहरूसंग लगभग 1800 ईसा पूर्व देखि 1600 ईसा पूर्व सम्म अलग भए{{sfn|Anthony|2007|pp=408}}, जिसको पश्चात इन्डो-आर्य गण अनातोलिया (आधुनिक [[टर्की|तुर्क]]) र [[दक्षिण एसिया]] (आधुनिक अफगानिस्तान, बङ्गलादेश, भारत, पाकिस्तान र नेपाल)को उत्तरी भागमा गए, जबकि ईरानी ईरानमा प्रवास भए । दुवै समुहले आफ्नो साथ इन्डो-ईरानी भाषाहरू लिएर आए। [[File:Indo-Iranian origins.png|thumb|इन्डो-आर्य संस्कृतिहरू]] ==सन्दर्भ साम्रगी== {{Reflist}} kbsa33848zdyxasvqaismk7wvwd6469 0 107398 1357508 1318407 2026-06-03T08:24:58Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357508 wikitext text/x-wiki [[चित्र:One US dollar note 0127 22.jpg|thumb|150x150px| एक अमेरिकी डलर नोट ]] '''अमेरिकी डलर''' [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य अमेरिकाको]] राष्ट्रिय मुद्रा हो। एक डलरमा सय सेन्ट हुन्छ। पचास सेन्टको सिक्कालाई आधा डलर भनिन्छ। पच्चीस सेन्टको सिक्कालाई एक क्वाटर भनिन्छ। दस सेन्टको सिक्कालाई डाइम र पाँच सेन्टको सिक्कालाई निकल भनिन्छ। एक सेन्टलाई प्यानी पनि भनिन्छ। डलर नोटहरू १, ५, १०,२०,५० र १०० डलरको लागि उपलब्ध छन्। == इतिहास == [[चित्र:Wheatback2014.jpg|thumb|150x150px| एक अमेरिकी सेन्ट को सिक्का ]] १८ औँ शताब्दीको दौरान स्पेनी उपनिवेशमा "स्पेनिस डलर" नामको मुद्रा प्रचलन थियो र त्यस समयमा यो मुद्रा अमेरिकामा पनि वित्त र वाणिज्यको मेरुदण्ड थियो। "स्पेनिस डलर"को कारण नै पछि अमेरिकाको राष्ट्रिय मुद्राको नाम डलर राखियो । सन् १७७५ को [[अमेरिकी क्रान्ति|अमेरिकी क्रान्तिमा]], "स्पेनी मुद्रा" सिक्काको महत्त्व झनै बढ्यो र क्रान्तिकारीहरूले प्रत्येक उपनिवेशको आफ्नै आधिकारिक मुद्रा हुनुपर्छ भन्ने माग गरे जुन मागलाई कन्टिनेन्टल कांग्रेसको पनि समर्थन थियो। डलर शब्द यद्यपि [[अमेरिकी क्रान्ति]]को २०० वर्ष अघि [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी भाषामा]] जनबोलीमा प्रचलनमा थियो , [[विलियम सेक्सपियर|शेक्सपियर]]का धेरै नाटकहरूमा यो उल्लेख गरिएको थियो। "स्पेनिस डलर" तेह्र उपनिवेशहरूमा प्रचलनमा थियो, जुन पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] बन्यो। "स्पेनिस डलर" लाई [[भर्जिनिया|भर्जिनियामा]] कानुनी रूपमा पनि मान्यता दिइयो। == सिक्का == {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |Denomination ! scope="col" |आम नाम ! scope="col" |अगाडि ! scope="col" |पछाडी ! scope="col" |अगाडिको चित्र र डिजाइन मिति ! scope="col" |पछाडिको चित्र र डिजाइन मिति ! scope="col" |तौल ! scope="col" |व्यास Diameter ! scope="col" |तत्व ! scope="col" |Edge ! scope="col" |प्रचलन |- ! scope="row" |[[:en:Penny_(United_States_coin)|Cent]] 1¢ |पेनी | align="center" |[[File:US_One_Cent_Obv.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:US_One_Cent_Obv.png|48x48पिक्सेल]] | align="center" |[[File:US_union_shield_penny_reverse.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:US_union_shield_penny_reverse.png|48x48पिक्सेल]] |[[:en:Abraham_Lincoln|Abraham Lincoln]] (1909) |Union Shield (2010) |{{convert|2.5|g|oz|3|abbr=on|disp=br()}} |{{convert|0.75|in|mm|2|abbr=on|disp=br()}} |97.5%&nbsp;[[:en:Zinc|Zn]] covered by 2.5%&nbsp;[[:en:Copper|Cu]] |Plain |Wide |- ! scope="row" |[[:en:Nickel_(United_States_coin)|Five cents]] 5¢ |निकल | align="center" |[[File:Jefferson-Nickel-Unc-Obv.jpg|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jefferson-Nickel-Unc-Obv.jpg|53x53पिक्सेल]] | align="center" |[[File:US_Nickel_2013_Rev.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:US_Nickel_2013_Rev.png|53x53पिक्सेल]] |[[:en:Thomas_Jefferson|Thomas Jefferson]] (2006) |[[:en:Monticello|Monticello]] (1938) |{{convert|5.0|g|oz|3|abbr=on|disp=br()}} |{{convert|0.835|in|mm|2|abbr=on|disp=br()}} |75%&nbsp;Cu 25%&nbsp;[[:en:Nickel|Ni]] |Plain |Wide |- ! scope="row" |[[:en:Dime_(United_States_coin)|Ten cents]] 10¢ |डाइम | align="center" |[[File:Dime_Obverse_13.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dime_Obverse_13.png|45x45पिक्सेल]] | align="center" |[[File:Dime_Reverse_13.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dime_Reverse_13.png|45x45पिक्सेल]] |[[:en:Franklin_D._Roosevelt|Franklin D. Roosevelt]] (1946) |[[:en:Olive_branch|Olive branch]], [[:en:Torch|torch]], and [[:en:Oak|oak branch]] (1946) |{{convert|0.08|oz|g|3|abbr=on|disp=br()|order=flip}} |{{convert|0.705|in|mm|2|abbr=on|disp=br()}} |91.67%&nbsp;Cu 8.33%&nbsp;Ni |118 reeds |Wide |- ! scope="row" |[[:en:Quarter_(United_States_coin)|Quarter dollar]] 25¢ |क्वाटर | align="center" |[[File:2021-P_US_Quarter_Obverse.jpg|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2021-P_US_Quarter_Obverse.jpg|61x61पिक्सेल]] | align="center" |[[File:Quarter_new.jpg|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Quarter_new.jpg|61x61पिक्सेल]] |[[:en:George_Washington|George Washington]] (1932) |[[:en:American_Women_quarters|Various]] (5 designs per year) |{{convert|0.2|oz|g|2|abbr=on|disp=br()|order=flip}} |{{convert|0.955|in|mm|2|abbr=on|disp=br()}} |91.67%&nbsp;Cu 8.33%&nbsp;Ni |119 reeds |Wide |- ! scope="row" |[[:en:Half_dollar_(United_States_coin)|Half dollar]] 50¢ |half dollar | align="center" |[[File:US_Half_Dollar_Obverse_2015.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:US_Half_Dollar_Obverse_2015.png|77x77पिक्सेल]] | align="center" |[[File:US_50_Cent_Rev.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:US_50_Cent_Rev.png|77x77पिक्सेल]] |[[:en:John_F._Kennedy|John F. Kennedy]] (1964) |[[:en:Seal_of_the_President_of_the_United_States|Presidential Seal]] (1964) |{{convert|0.4|oz|g|2|abbr=on|disp=br()|order=flip}} |{{convert|1.205|in|mm|2|abbr=on|disp=br()}} |91.67%&nbsp;Cu 8.33%&nbsp;Ni |150 reeds |Limited |- ! scope="row" |[[:en:Dollar_coin_(United_States)|Dollar coin]] $1 |डलर coin, golden dollar | align="center" |[[File:Sacagawea_dollar_obverse.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sacagawea_dollar_obverse.png|66x66पिक्सेल]] | align="center" |[[File:2003_Sacagawea_Rev.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2003_Sacagawea_Rev.png|66x66पिक्सेल]] |[[:en:Sacagawea|Sacagawea]] (2000) |[[:en:American_Innovation_dollars|Various]] (4 designs per year) |{{convert|8.10|g|oz|abbr=on|disp=br()}} |{{convert|26.50|mm|in|3|abbr=on|disp=br()|order=flip}} |88.5%&nbsp;Cu 6%&nbsp;Zn 3.5%&nbsp;[[:en:Manganese|Mn]] 2%&nbsp;Ni |Plain 2000–2006 Lettered 2007–Present |Limited |- | colspan="11" |{{Standard coin table notice|standard_scale=Y|BrE=Y}} |} == नोट == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#2E8B57;" ! Denomination ! अगाडी ! पछाडी ! अगाडीको चित्र ! पछाडीको चित्र ! पहिलो शृंखला ! पछिल्लो शृंखला ! प्रयोग |- | एक डलर | [[File:Onedolar2009series.jpg|250px]] | [[File:US one dollar bill, reverse, series 2009.jpg|250px]] | [[जर्ज वासिङ्टन]] | [[Great Seal of the United States]] | Series 1963{{refn| group = lower-alpha | Obverse}}<br>Series 1935{{refn| group = lower-alpha | Reverse}} | Series 2021<ref>{{Cite web |url=https://www.coinworld.com/news/paper-money/series-2021-dollar-notes-now-being-found-in-circulation |title=Series 2021 dollar notes now being found in circulation |date=2023-06-29 |access-date=2024-04-26 |website=Coin World |last=Gibbs |first=William T.}}</ref> | धेरै |- | दुई डलर | [[File:US $2 obverse.jpg|250px]] | [[File:US $2 reverse.jpg|250px]] | [[थोमस जेफर्सन]] | ''[[Declaration of Independence (Trumbull)|Declaration of Independence]]'' by [[John Trumbull]] | Series 1976 | Series 2017A | सिमित<ref>{{Cite web |url=https://edition.cnn.com/2022/09/17/business/2-dollar-bill-history/index.html |title=Why it's time to start paying with $2 bills |date=September 20, 2022 |access-date=February 6, 2024 |website=CNN |last=Meyersohn |first=Nathaniel}}</ref> |- | पांच डलर | [[File:US $5 Series 2006 obverse.jpg|250px]] | [[File:US $5 Series 2006 reverse.jpg|250px]] | [[अब्राहम लिङ्कन]] | [[Lincoln Memorial]] | Series 2006 | Series 2021<ref>{{Cite web |url=https://en.numista.com/catalogue/note201558.html |title=5 Dollars (Federal Reserve Note; colored) - United States |access-date=June 7, 2023 |archive-date=June 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607080122/https://en.numista.com/catalogue/note201558.html |url-status=live }}</ref> | धेरै |- | दस डलर | [[File:US10dollarbill-Series 2004A.jpg|250px]] | [[File:US $10 Series 2004 reverse.jpg|250px]] | अलेक्जेन्डर हेमिल्टन | [[Treasury Building (Washington, D.C.)|Treasury Building]] | Series 2004A | Series 2017A | धेरै |- | बीस डलर | [[File:US20-front.jpg|250px]] | [[File:US20-back.jpg|250px]] | [[एन्ड्रयु ज्याक्सन]] | [[ह्वाइट हाउस]] | Series 2004 | Series 2017A | धेरै |- | पचास डलर | [[File:50 USD Series 2004 Note Front.jpg|250px]] | [[File:50 USD Series 2004 Note Back.jpg|250px]] | युलिसेस एस. ग्रान्ट | [[अमेरिकी क्यापिटल]] | Series 2004 | Series 2017A | धेरै |- | एक सय डलर | [[File:New100front.jpg|250px]] | [[File:New100back.jpg|250px]] | [[बेन्जामिन फ्र्याङ्कलिन]] | [[Independence Hall]] | Series 2009A<ref>{{Cite web|url=https://www.uscurrency.gov/denominations/100|title=$100 Note {{pipe}} U.S. Currency Education Program|access-date=April 22, 2021|archive-date=August 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820044305/https://www.uscurrency.gov/denominations/100|url-status=live}}</ref> | Series 2017A | धेरै |} ===व्युत्पत्ति === १६ औं शताब्दीमा, [[बोहेमिया]] को काउन्ट [[हायरोनिमस श्लिक]] ले चाँदी उत्खनन गरिएको उपत्यका [[Jáchymov|Joachimstal]] को नामबाट चिनिने ''joachimstalers'' भनेर चिनिने सिक्काहरू बनाउन थाले। फलस्वरूप, उपत्यकाको नाम सेन्ट [[जोआचिम]] पछि राखिएको हो, जसद्वारा अंग्रेजी शब्द {{विक्ट-ल्यांग|एन|डेल}}को संज्ञानात्मक ''थल'' वा ''ताल'' हो, [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]] 'भ्याली।'<ref name="NatGeo">"USA लाई सोध्नुहोस्।" ''[[नेसनल जियोग्राफिक]]''। जुन 2002। p। 1.</ref> ''joachimstaler'' लाई पछि जर्मन ''[[Thaler|taler]]'' मा छोटो पारियो, जुन शब्दले अन्ततः धेरै भाषाहरूमा यसको मार्ग फेला पार्यो, जसमा:<ref name="NatGeo" /> ''टोलार'' ([[चेक भाषा|चेक]], [[स्लोभाक भाषा|स्लोभाक]] र [[स्लोभेनियाई भाषा|स्लोभेनियाई]]); ''daler'' ([[डेनिस भाषा|डेनिस]] र [[स्विडेनी भाषा|स्वीडिश]]); ''तलार'' ([[पोलिश भाषा|पोलिस]]); ''dalar'' र ''daler'' ([[नर्वेली भाषा|नर्वेजियन]]); ''डालर'' वा ''डाल्डर'' ([[डच भाषा|डच]]); ''[[इथियोपियन तलारी|तलारी]]'' ([[इथियोपियाका भाषाहरू|इथियोपियाली]]); ''tallér'' ([[हंगेरियन भाषा|हंगेरियन]]); ''tallero'' ([[इटालेली भाषा|इटालियन]]); ''دولار'' ([[अरबी भाषा|अरबी]]); र ''[[डलर]]'' ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]])।यद्यपि [[डच मानिसहरू [[reichsthaler]]s'' र नेटिभ डच ''[[leeuwendaalder]]s'' ('लायन डलर'), यो सर्वव्यापी थियो। [[स्पेनिश अमेरिका]]n आठ-वास्तविक सिक्का जुन 18 औं शताब्दीदेखि विशेष रूपमा ''डलर'' भनेर चिनिन थाल्यो।<ref>उत्तरी अमेरिकामा लायनडलरको वांछनीयता र १:१ समानतामा कुनै ठोस सन्दर्भ छैन। भारी डलर। $0.80 को मूल्यको डलर स्पेनिस सस्तो छैन यदि मूल्य $0.50 हो भने http://coins.lakdiva.org/netherlands/1644_wes_lion_daalder_ag.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130205163340/http://coins.lakdiva.org/netherlands/1644_wes_lion_daalder_ag.html |date=February 5, 2013 }} https://coins.nd.edu/ColCoin/ColCoinIntros/Lion-Dollar.intro.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180710214930/https://coins.nd.edu /ColCoin/ColCoinIntros/Lion-Dollar.intro.html |date=जुलाई १०, 2018 } }</ref> == सन्दर्भ == {{कमन्सश्रेणी|Money of the United States}} [[श्रेणी:मुद्रा]] <references group="lower-alpha" /> s7mkw5m6ruesdkfwc2jzffmqrrd2pfo 0 107634 1357476 1355736 2026-06-03T07:59:06Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357476 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = अञ्जली सुद | honorific_suffix = | image = 2024 Anjali Sud (cropped).jpg | image_size = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = <!-- only use if different from name above --> | birth_date = सन् १९८३ | birth_place = [[मिसिगन|मिचिगन]] संयुक्त राज्य अमेरिका | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = भारतीय | other_names = | ethnicity = भारतीय | citizenship = | occupation = | years_active = सन् २००५ – हाल | employer = [[भिमिओ]] | organization = | agent = | known_for = [[भिमिओ]]की प्रमुख कार्यकारी अधिकृत | notable_works = | style = | home_town = | salary = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = | weight = <!-- {{convert|X|kg|lb|0|abbr=on}} or {{convert|X|lb|kg|0|abbr=on}} --> | spouse = | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | box_width = }} '''अञ्जली सुद''' <ref name="finance.yahoo.com" /><ref name="businessinsider.com" /> एक भारतीय अमेरिकी व्यवसायी महिला हुन् र विश्वको सबैभन्दा ठूलो अनलाइन विज्ञापन रहित श्रव्य दृश्य साझेदारी मञ्च भिमिओकि प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुन्। उनी [[भिमिओ]]को अभिभावक कम्पनी आइएसीकी कुनैपनि ब्राण्डहरूका अधिकृत भन्दा सबैभन्दा कम उमेरकी प्रमुख कार्यकारी अधिकृत पनि हुन्। सुद जुलाई २०१७ मा यो पदमा नियुक्त गरिएकी थिइन्। उनले यस अघि कम्पनीको प्राथमिक व्यवसायको नेतृत्व गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=http://social.techcrunch.com/2017/07/20/vimeo-new-ceo-anjali-sud/ |title=Vimeo promotes Anjali Sud to CEO after canceling SVOD plans |work=टेक क्रञ्च |first=रायन |last=लवर |date=July 20, 2017 |access-date=2019-01-30 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==बाल्यकाल र शिक्षा== सुद डेट्रोइट, [[मिसिगन|मिचिगन]]मा जन्मिएका थिइन्। उनी [[भारतीय]] आप्रवासीकी छोरी हुन्।<ref name="finance.yahoo.com">{{Cite web |url=https://finance.yahoo.com/news/anjali-sud-became-vimeos-ceo-34-years-old-183457917.html |title=How Anjali Sud became Vimeo's CEO at 34 years old |work=याहु! वित्त |first=मेलोडि |last=हाम |date=November 9, 2017 |access-date=2019-01-30}}</ref> उनी फ्लिण्ट, मिसिगनमा हुर्किएकी थिइन्। सन् १९९७ मा जब उनी १४ वर्षको थिइन्, उनले फ्लिण्ट छोडेकी थिइन् र मेसाचुसेट्समा अवस्थित फिलिप्स एण्डोभर एकेडेमीमा पढ्नका लागि गएकी थिइन्।<ref name="businessinsider.com">{{Cite web |url=https://www.businessinsider.com/vimeo-anjali-sud-best-advice-2018-4 |title=A piece of advice from her father helped the CEO of Vimeo land the job at 34 |work=बिजनेस इन्साइडर |first1=म्याथ्युज |last1=माइकल्स |first2=रिचार्ज |last2=फेलोनी |date=April 20, 2018 |access-date=2019-01-30}}</ref> सुदले सन् २००५ मा पेन्सलभेनियामा रहेको ह्वार्टन विश्वविद्यालयबाट वित्त र व्यवस्थापनमा स्नातक हासिल गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.alumni.hbs.edu/stories/Pages/default.aspx?HBSTopic=Leadership-General |title=Stories - Alumni - Harvard Business School |website=अलुम्नि |access-date=2019-01-30}}</ref> सन् २०११ मा उनले हर्भार्ड व्यापारीक विद्यालयबाट व्यापार प्रशासनमा स्नातकोत्तर हासिल गरेकी थिइन्।<ref name="iac.com">{{Cite web |url=http://www.iac.com/about/leadership/business-management/anjali-sud |title=अञ्जली सुद |website=आइएसी डटकम |access-date=2019-01-30}}</ref> ==कार्यकाल== सन् २००५ देखि २०१४ सम्म, सुदले सर्जेण्ट एड्भाईजर्स, टाइम वार्नर र अमेजन लगायतका कम्पनीमा वित्तीय माध्यम र ई-वाणिज्यको पद सम्हालेकि थिइन्।<ref name="iac.com" /><ref>{{Cite web |url=https://money.cnn.com/2018/05/25/news/companies/anjali-sud-vimeo-rebound/index.html |title=Anjali Sud was rejected from dozens of investment banks. Now she's the CEO of Vimeo |last=विनर-ब्रोनर |first=ड्यानिएफ |date=May 25, 2018 |work=सिएनएन मनि |access-date=2019-01-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209124603/https://money.cnn.com/2018/05/25/news/companies/anjali-sud-vimeo-rebound/index.html |date=2019-02-09 }}</ref> सन् २०१४ मा, आइएसीको सहायक कम्पनी भिमिओसँग विश्वव्यापी बजारशास्त्रकी प्रमुखको रूपमा आवद्ध भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=22991505&privcapId=355279 |title=कार्यकारी प्रोफाइल: अञ्जली सुद |website=ब्लुमबर्ग |access-date=2019-01-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.entrepreneur.com/article/318307 |title=After She Trusted Her Instincts and Pursued a Different Strategy, She Became CEO of Vimeo |work=Entrepreneur |last=जिपकिन |first=निना |date=August 10, 2018 |access-date=2019-01-30}}</ref> उनले पछि भिमिओको मुख्य व्यवसायको महाप्रबन्धकको रूपमा सेवा गरिन्, जहाँ उनले [[भिमिओ]]मा, भिडियो वितरण, साझेदारी र मुद्रीकरणको सेवा प्रस्ताव गरिन्। यो पदमा रहँदा, सुदले यस [[भिडियो साझेदारी सेवा|श्रव्य दृश्य साझेदारी मञ्च]]मा विभिन्न प्रक्षेपण गरिन्, जसमा उनले [[भिमिओ]] व्यावसाय (बजार र ब्राण्डहरूको सदस्यता योजना), ३६० श्रव्य दृश्य समर्थन, र श्रव्य दृश्य सहयोग र समीक्षा उपकरणहरू पनि थपेकी थिइन्। <ref>{{Cite web |url=https://marketingland.com/vimeo-launches-vimeo-business-video-hosting-marketing-plan-aimed-smbs-191185 |title=Vimeo launches Vimeo Business - a video hosting & marketing plan aimed at SMBs |work=मार्केटिङ ल्यान्ड |first=एमी |last=जिनिहुस |date=September 13, 2016 |access-date=2019-01-30}}</ref> कम्पनीले यसको सामग्री सफ्टवेयर र श्रव्य दृश्य सृजनाकारहरूको लागि उपकरण प्रदान गर्न मूल सामग्रीमा लगानी गर्न आफ्नो रणनीति पुन: पेश गर्ने योजनाको घोषणा गरेसँग‌<ref>{{Cite web |url=https://venturebeat.com/2017/01/18/vimeo-rolls-out-review-tools-that-let-reviewers-provide-time-coded-feedback-and-notes-on-individual-frames/ |title=Vimeo rolls out tools that let reviewers provide time-coded feedback and notes on individual frames |work=भेञ्चर बिट |first=पल |last=सवेर्स |date=January 18, 2017 |access-date=2019-01-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200309184325/https://venturebeat.com/2017/01/18/vimeo-rolls-out-review-tools-that-let-reviewers-provide-time-coded-feedback-and-notes-on-individual-frames/ |date=2020-03-09 }}</ref> सुदलाई जुलाई २०१७ मा भिमिओको प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो। सेप्टेम्बर २०१७ मा, सुदले भिमिओले गरेको लाइभष्ट्रिमको अधिग्रहणको निरीक्षण गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=http://ir.iac.com/static-files/6a3fb336-07b7-49d6-a521-b788cedd0e5e |title=IAC Q2 2017 Shareholder Letter |website=आइएसी डटकम |date=August 2, 2017}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://social.techcrunch.com/2017/09/26/vimeo-acquires-livestream-launches-its-own-live-video-product/ |title=Vimeo acquires Livestream, launches its own live video product |work=टेक क्रञ्च |first=साराह |last=पेरेज |date=September 26, 2017 |access-date=2019-01-30 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == सम्मान तथा पुरस्कारहरू == १) नोभेम्बर २०१७ मा, सुदलाई द हलीउड रिपोटर्सको नेक्स्ट जेनले ३५ वर्ष मुनिकालाई प्रदान गरिने पुरस्कारद्वारा उनलाई सम्मानित गरेको थियो। <ref>{{Cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/next-gen-2017-hollywoods-up-coming-execs-35-under-1053931/item/anjali-sud-next-gen-2017-1053973 |title=Next Gen 2017: Hollywood's Up-and-Coming Execs 35 and Under |work=द हलिउड रिपोर्टर - सञ्जली सुद, ३४ |first1=लेसी |last1=रोज |first2=रेबेका |last2=फोर्ड |date=नोभेम्बर ८, २०१७ |access-date=२०१९-०१-३०}}</ref> २) मार्च २०१८ मा, क्रेन नामक एक अमेरिकी प्रकाशन संस्थाले सुदलाई ४० अन्डर ४० (४० वर्ष मुनि) द्वारा सम्मानित गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://fortune.com/40-under-40/ |title=40 Under 40: The Most Influential Young People in Business 2018 |website=फर्च्युन |date=जुलाई १९, २०१८ |access-date=२०१९-०१-३०}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.adweek.com/brand-marketing/the-power-list-2/ |title=Adweek's 2018 Power List: 100 Cutting-Edge CEOs in Marketing, Media, Branding and Tech |work=एड्विक |last=गियानटासियो |first=डेभिड |date=July 22, 2018 |access-date=2019-01-30}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://www.linkedin.com/in/anjalisud अञ्जली सुदको लिङ्क्डइनमा पृष्ठ] {{कमन्सश्रेणी|Anjali Sud}} [[श्रेणी:भारतीय अमेरिकी व्यवसायीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] ji7mt62aof8kc1e12h08pr3j4c26x5r 0 107642 1357682 1318777 2026-06-03T10:16:38Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357682 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = एनआइबी बेङ्क | logo = चित्र:एनआइबी बेङ्कको लोगो.png | type = [[सार्वजनिक सिमित कम्पनी]] | traded_as = [[कराची सेयर बजार|KSE]]: [http://in.reuters.com/finance/stocks/officerProfile?symbol=NDIF.KA&officerId=1602258 NIB] | founded = {{start date and age|2003|October}} | hq_location = [[कराँची|कराची]], [[पाकिस्तान]] | key_people = तेओ चेङ सान, रोल्याण्ड ([[अध्यक्ष]])<br />यामिन कराई (अध्यक्ष तथा कार्यकारी) | industry = [[बेङ्किङ]]<br>[[पूँजी बजार]] | fate = सन् २०१७ मा एमसिबि बेङ्कसँग समायोजन | defunct = {{End date|2017|7}} | successor = [[एमसिबि बेङ्क]] | products = | services = [[खुद्रा बेङ्किङ]] [[वाणिज्य वेङ्किङ]] [[संयुक्त तथा लगानी वेङ्किङ]] | revenue = {{unbulleted list|{{increase}} ७.७५ अर्ब (2014)<ref name=nibpk>{{cite web|url=http://nibpk.com/about-us/wp-content/uploads/2014/03/Annual-Report-2014.pdf |format=पिडिए, |title=एनआइबी बेङ्कको वार्षिक प्रतिवेदन सन् २०१४ |publisher=निबपिके डटकम |accessdate=2015-05-04}}</ref>}} | subsid = पिआइसिआइसि सम्पत्ति व्यवस्थापन कम्पनी | homepage = {{url|www.nibpk.com}} }} '''एनआइबी बेङ्क''' एक [[पाकिस्तान|पाकिस्तानी]] बेङ्क थियो जुन पाकिस्तानको [[कराँची|कराची]]मा आधारित थियो। यो सन् २००३ मा आइएफआइसी बेङ्क र राष्ट्रिय विकास लिलाम निगमको समायोजनको परिणाम स्वरूप गठन भएको थियो र यो नवगठित इकाईलाई एनडिएलसी-आइएफआइसी बेङ्क (एनआइबी) भनिन्छ। खुवाजा इकबाल हसान र सुल्तान अली अल्लाना (हाल अध्यक्ष, हबिब बेङ्क लिमिटेड) को प्रयासबाट बेङ्कको स्थापना भएको थियो। सन् २००४ मा, एनआइबीको गठनको लगत्तै, फुलरटन वित्तीय नियन्त्रक कम्पनी, टेमासेकले सहयोगी कम्पनीले बेङ्कमा बहुमत प्राप्त गरेको थियो। यो त्यसबेला [[पाकिस्तान]]को सबैभन्दा ठूलो प्रत्यक्ष विदेशी लगानी रहेको थियो। फुलरटन वित्तीय नियन्त्रक कम्पनी त्यस समयमा एसिया भरि रहेका बेङ्कहरूमा ठूलो लगानी गरेको थियो र अत्यधिक सफल साना तथा मझौला उद्यम र वाणिज्य व्यवसायहरू सञ्चालन गरेको थियो। उनीहरूका नमूनाहरू एनआइबी बेङ्कमा अपनाइएको थियो र पाकिस्तानको बेङ्किङ उद्योगले यसको पहिलो संरचित वाणिज्यिक र साना तथा मझौला उद्यममा ऋण दिने कार्यक्रम सञ्चालन गरेको थियो। ३१ डिसेम्बर २०१५ सम्ममा एनआइबी बेङ्कले भुक्तानी पूँजी १ अर्ब र कुल सम्पत्ति २४३ अर्ब पाकिस्तानी रुपैयाँ रहेको थियो। [[पाकिस्तान]]को ५२ सहरहरूमा यो बेङ्कको उपस्थिति रहेको थियो जसमा १७० भन्दा बढी शाखा अनलाइन जडान भएका थिए। एनआइबी बेङ्कका करिब ३,००० कर्मचारीहरू रहेका थिए र यसको प्रमुख कार्यालय [[कराँची|कराची]] सहरमा रहेको थियो। एनआइबी बेङ्कको मुख्य व्यवसाय इकाईहरूमा खुद बेङ्किङ, वाणिज्य बेङ्किङ, संयुक्त र लगानी बेङ्किङ र भण्डार सेवाहरू समावेश थिए। बेङ्कले पाकिस्तानमा सञ्चालित अन्य सबै प्रमुख बेङ्कहरूसँग प्रतिस्पर्धा गरेको थियो।<ref name =pakbank>{{cite web |url=http://www.pakistanbanks.org/members/profiles/nib_profile.html |title=पाकिस्तान बेङ्क' सङ्घ |publisher=पाकिस्तान बेङ्क्स डटओआरजी |date= |accessdate=2015-05-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150412185743/http://www.pakistanbanks.org/members/profiles/nib_profile.html |date=2015-04-12 }}</ref> एनआइबी बेङ्कले पाकिस्तानमा ७ जुलाई २०१७ देखि आफ्नो सञ्चालन रोकेको थियो र यसको सम्पत्ति हाल मुस्लिम वाणिज्य बेङ्क लिमिटेडमा एकसाथ खडा गरिएको थियो। == वरिष्ठ व्यवस्थापन == आतिफ आर बोखारी बेङ्कका अध्यक्षको रूपमा रहेका थिए र हमल एनआइबी बेङ्कका [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]] यामीन करै हुन्। तेओ चेङ् सान, रोल्याण्ड १ अगस्त २०११ देखि एनआइबी बेङ्कको विभागका स्वतन्त्र अध्यक्ष भएका थिए।<ref name =pakbank/><ref name=brec>{{cite web |author= |url=http://www.brecorder.com/money-a-banking/198:pakistan/1255281:atif-bokhari-to-join-nib-bank-as-president/?date=2014-12-23 |title=Atif Bokhari to join NIB Bank as President &#124; Business Recorder |publisher=ब्रिकोर्डर डटकम |date=2014-12-23 |accessdate=2015-05-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150505003504/http://www.brecorder.com/money-a-banking/198:pakistan/1255281:atif-bokhari-to-join-nib-bank-as-president/?date=2014-12-23 |date=2015-05-05 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://in.reuters.com/finance/stocks/officerProfile?symbol=NDIF.KA&officerId=1602258 |title=Officer Profile &#124; Quotes &#124; Reuters.co.in |publisher=रेउटर्स |date= |accessdate=2015-05-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504211547/http://in.reuters.com/finance/stocks/officerProfile?symbol=NDIF.KA&officerId=1602258 |date=2015-05-04 }}</ref><ref name=temasek>{{cite web |url=http://www.temasek.com.sg/ |title=गृह |publisher=टामासेक डटओआरजी डटएसजी |date= |accessdate=2015-05-04 }}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == इतिहास == एनआइबी बेङ्कले सन् २०१३ मा १० वर्षको सञ्चालन पूरा गरेको थियो। यो सन् २००३ मा आइएफआइसी बैङ्क र राष्ट्रिय विकास लिलाम निगमको समायोजनको परिणाम स्वरूप गठन भएको थियो। नयाँ बेङ्कको नाम एनआइबी बेङ्क रहेको थियो। एनआइबी बेङ्कको वृद्धि भएपछि यसले अझै बढी बेङ्कहरूलाई अधिग्रहण गर्न जारी राखेको थियो। पाकिस्तानमा आधारि क्रेडिट एग्रीकोल इण्डोसेजको सञ्चालनलाई अप्रिल २००४ मा अधिग्रहण गरिएको थियो। सन् २००७ मा, पाकिस्तान औद्योगिक ऋण र लगानी निगम वाणिज्य बेङ्क लिमिटेडलाई पनि एनआइबी बेङ्कद्वारा अधिग्रहण गरिएको थियो। [[सिङ्गापुर]]को टामासेक, एनआइबी बेङ्कमा एकल सबैभन्दा ठूलो लगानीकर्ताको हो। यसमा सेयर पूर्ण स्वामित्व सहायक कम्पनीबाट ८८% भन्दा बढी रहेको छ।<ref name =pakbank/><ref name=temasek/> ==वित्तीय सूचकाङ्क – आर्थिक वर्ष सन् २०१५ == {| class="wikitable" |- |- | अग्रिम भुक्तानी || ११०.६६९ अर्ब |- | निक्षेप र अन्य खाताहरू || १३०.४४५ अर्ब |- | कुल सम्पत्ति || २४३.४९७ अर्ब |- | खुद सम्पत्ति || १७.१४० अर्ब |}<ref name=nibpk/><ref name=brec/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://www.nibpk.com आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:पाकिस्तानका निष्क्रिय बेङ्कहरू]] [[श्रेणी:कराचीमा आधारित कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानी कम्पनीहरूका समायोजन तथा अधिग्रहणहरू]] cc4twslj309tfj9wof2hbwhc33afvez 0 107807 1357565 1318536 2026-06-03T09:10:40Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357565 wikitext text/x-wiki {{Infobox TV channel | name = आज् | logofile = चित्र:आज न्युजको लोगो.png | logosize = | logoalt = | logo2 = | launch = २३ मार्च २००५; १५ वर्ष अगाडि | closed date = | picture format = [[४:३]] ([[५७६आई]], [[मानक परिभाषित दूरदर्शन|मापदू]]) | network = | owner = विजनेस रेकर्डर ग्रुप | slogan = पाकिस्तानकी आवाज सन् २००५-२०१७ <br> खबर आजकी भरोसा आपका सन् २०१७-हाल | country = [[पाकिस्तान]] | editor = एमए जुबेरी | broadcast area = विश्वव्यापी | headquarters = [[कराँची|कराची]], [[सिन्ध]], [[पाकिस्तान]] | former names = | replaced names = | sister names = [[प्ले इण्टरटेन्मेण्ट]], [[आज् इण्टरटेन्मेण्ट]], [[एवान टिभी (पाकिस्तान)|एवान टिभी]] | timeshift names = | web = [http://www.aaj.tv aaj.tv] | terr serv 1 = | terr chan 1 = | sat serv 1 = [[पाकष्याट १-आर]] ([[एसिया]]) | sat chan 1 = | sat serv 2 = [[अरब अङ्कीय वितरण]] ([[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]) | sat chan 2 = | sat serv 3 = [[स्काई (संयुक्त अधिराज्य र आयरल्यान्ड)|स्काई]] ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | sat chan 3 = | sat serv 4 = [[डिस नेटवर्क]] (संयुक्त राज्य अमेरिकी) | sat chan 4 = ६८४ | cable serv 1 = इ-भिजन ([[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]) | cable chan 1 = | sat radio serv 1 = | sat radio chan 1 = | adsl serv 1 = [[पाकिस्तान दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड]] स्मार्ट टिभी (पाकिस्तान)| | adsl chan 1 = 004| | online serv 1 = आज् न्युज लाइभ | online chan 1 = [http://aaj.tv/live ] | online serv 2 = जम्प टिभि (विश्वव्यापी) | online chan 2 = }} '''आज् न्युज''' ({{भाषा-उर्दू|آج ٹی وی}}) चौबीसै घण्टा समाचार प्रसारण गर्ने एक [[पाकिस्तान|पाकिस्तानी]] समाचार दूरदर्शन च्यानल हो। नेपालीमा आज् को शब्द आज वा हाल हुन्छ। यो एक निजी स्वामित्वमा रहेको [[उर्दु भाषा|उर्दू भाषा]]को दूर्दशन स्टेशन हो जसले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय समाचारहरूलाई समेट्छ। कम्पनीका कार्यालयहरू [[कराँची|कराची]] र सिन्धमा रहेका अवस्थित छन्।<ref name=BBC>[https://www.bbc.com/news/world-asia-18590179 Taliban attack Pakistan's Aaj TV station in Karachi] बिबिसी समाचार, मिति १० अक्टोबर २०१२, अन्तिम पहुँच मिति ३ जून २०१८</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-19898774 Pakistan media condemn attack on teenage activist] बिबिसी समाचार, मिति १० अक्टोबर २०१२, अन्तिम पहुँच मिति ३ जून २०१८</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-27779474 Pakistani media demand action over airport attack] बिबिसी समाचार, मिति १० जुन २०१४, अन्तिम मिति ३ जून १०१८</ref> राजनीतिक र सामाजिक मुद्दाहरूमा व्यापक रूपमा ध्यानाकर्षण, र वर्तमान मामिलाहरूमा तटस्थ विश्लेषणको साथ, आज न्युजले सधैं निष्पक्ष हुन सफल भएको छ दवी गरेको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.aaj.tv/english/about-us/|title=हाम्रो बारेमा|author=|date=|work=आज डटटिभी|accessdate=८ नोभेम्बर २०१९}}</ref> == च्यानल र यसका कार्यक्रमहरू == आज् न्युज २३ मार्च २००५ मा रेकर्डर टेलिभिजन नेटवर्क ( विजनेस रेकर्डर ग्रुप ) द्वारा सुरु गरिएको थियो। <ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/543008/blurred-vision/|title=Blurred vision: Where is Pakistani television headed? - द एक्सप्रेस ट्रिब्युन|date=5 May 2013|publisher=}}</ref> २२ अप्रिल २००७ मा पाकिस्तान इलेक्ट्रोनिक सञ्चार माध्यम नियामक प्राधिकरण (पेमरा) ले आज् न्यूजमा न्यायिक सङ्कट सम्बन्धी समाचार, अन्तरवार्ता कार्यक्रम र अन्य कार्यक्रमहरू प्रसारणको लागि कारण बताइएको सूचना पेश गरेका कारण यसलाई बन्द गरिदिने धम्की दिइएको थियो। <ref>[http://dmoz.pk/News-and-Media/Television/Aaj-TV-l11.html AAJ TV on Pakistan DMOZ website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701110707/http://dmoz.pk/News-and-Media/Television/Aaj-TV-l11.html |date=2013-07-01 }} अभिगमन ३ जुन २०१८</ref> उक्त सूचनामा यस दूर्दशन च्यानलले सर्वोच्च अदालत न्यायिक समिति सम्बन्धमा विचाराधीन विषयको समाचार, अन्तरवार्ता कार्यक्रममा पाकिस्तान इलेक्ट्रोनिक सञ्चार माध्यम नियामक प्राधिकरण अध्यादेशको उल्लङ्घन गरेको बताइएको थियो। पाकिस्तानको सूचना, प्रसारण र राष्ट्रिय सम्पदा मन्त्रालयको बाह्य प्रचार शाखा मार्फत सूचनामा यस च्यानलले गैर आपत्तिजनक प्रमाणपत्र उत्पादन गर्न पनि असफल भएको बताइएको थियो जून छोटो अवधिको अनुमति पत्र प्रशोधनको लागि आवश्यक पर्दछ। २३ मार्च २००९ मा, आज् न्युजले २४ सै घण्टा समाचार प्रसारण गर्ने एक न्यूज च्यानलमा रूपान्तरण भएको थियो। == ढाँचामा परिवर्तन == हालसालै यस च्यानलको ढाँचा एक उन्नत च्यानलबाट समाचार च्यानलमा परिणत गरिएको थियो, यद्यपि यसले द फोर म्यान सो जस्ता केही मनोरञ्जन कार्यक्रमहरूको सञ्चालन गरिरहेको छ।<ref>[https://awamiweb.com/ali-gul-pir-joins-4-man-show-team-on-aaj-tv-58219.html Ali Gul Pir Joins 4 Man Show Team on AAJ TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810075915/https://awamiweb.com/ali-gul-pir-joins-4-man-show-team-on-aaj-tv-58219.html |date=2020-08-10 }} अवामी वेब, मिति १० अक्टोबर २०१२, अन्तिम पहुँच मिति ३ जून २०१८</ref> == मनोरञ्जन कार्यक्रमहरू == १)लेट नाइट सो विथ बेगम नवाजिस अलि २)द फोर म्यान सो (हाल सञ्चालित छैन) ३)लाइभ विथ खलिद बट ४)अन्दरकी वात राजा के साथ ५)न्युज, भ्युज एण्ड कन्फ्युज्ड (हास्य व्यङ्ग्य कार्यक्रम - सञ्चालक:फासी जाका)<ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/11/27/AR2007112702243_pf.html?noredirect=on How Pakistan's Satirists Poke Fun, Politically] द वासिङ्टन पोष्ट Post (पत्रिका), प्रकाशित २८ नोभेम्बर २००७, अन्तिम पहुँच मिति ३ जून २०१८</ref> == ज्ञानमूलक कार्यक्रमहरू == १) वेहम (फरहान गौहर) २) बजेत वृत्तचित्र (जाफर जैदी) ३) आवाज == वर्तमान समसामयिक कार्यक्रम == १) इस्लामाबाद टुनाइट २) गुड मर्निङ आज ३) फैसला आपका ४) पाकिस्तान एट सेभेन| स्पटलाइट ५) जि फर घरिदा ६) रना मुबासिर ७) रूवरू ८) अमन बारबरीके साथ ९) सवाल हे पाकिस्तानका १०) पैसा बोल्ता हे == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पाकिस्तानी दूरदर्शन सञ्जाल]] [[श्रेणी:पाकिस्तानका दूरदर्शन च्यानलहरू]] gmh1y32e2uq29rys6l9xewu5g7s28xp 0 108002 1357675 1318757 2026-06-03T10:10:20Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357675 wikitext text/x-wiki {{Infobox TV channel | name = एआरवाई डिजिटल | logofile = चित्र:एआरवाई डिजिटलको लोगो.png | logosize = 150px | launch = {{Start date and age|df=yes|2000||}} | picture format = [[१६:९]], [[५७६आइ]], [[मानक परिभाषित दूरदर्शन]] | owner = | headquarters = [[कराँची|कराची]], [[सिन्ध]], [[पाकिस्तान]] | broadcast area = [[पाकिस्तान]]<br> [[बङ्गलादेश]]<br> [[क्यानडा]]<br> [[नेपाल]]<br> [[श्रीलङ्का]]<br> [[अफगानिस्तान]]<br> [[मध्य पूर्व]] | network = [[एआरवाई डिजिटल सञ्जाल]] | slogan = लाइफ कनेक्टेड | country = {{झण्डा|पाकिस्तान}} | sister names = [[एआरवाई न्युज]]<br>[[एआरवाई स्पोर्ट्स]]<br>[[एआरवाई म्युजिक]]<br>[[एआरवाई क्युटिभी]]<br>[[एआरवाई जिन्दगी]]<br>[[एआरवाई फेमिली]]<br>[[एटिएन उर्दू]] | sat serv 1 = [[ओएसएन]] {{small|([[मध्य पूर्व]] र [[उत्तर अफ्रिका]])}} | sat chan 1 = च्यानल २८३ | sat serv 2 = [[स्काई युके|स्काई]] {{small|([[संयुक्त अधिराज्य]] & [[गणतन्त्र आयरल्यान्ड|आयरल्यान्ड]])}} | sat chan 2 = च्यानल ७५८ | sat serv 3 = [[एष्ट्रा टुजी]] | sat chan 3 = ११११२ एच २२००० ५/६ | sat serv 4 = [[डिस नेटवर्क]] {{small|([[संयुक्त राज्य अमेरिका]])}} | sat chan 4 = च्यानल ६६७ | cable serv 1 = [[वर्ल्ड कल|वर्ल्ड कल केबल]] | cable chan 1 = च्यानल ३५ | cable serv 2 = नयाँ टेल | cable chan 2 = च्यानल ३६ | cable serv 3 = ई भिजन {{small|([[संयुक्त अरब इमिरेट्स]])}} | cable chan 3 = च्यानल ३८ | cable serv 4 = [[एबिएन एक्सेस]] ([[मलेसिया]]) | cable chan 4 = च्यानल ५१० | iptv serv 1 = [[पिटिसिएल स्मार्ट टिभी]] | iptv chan 1 = च्यानल ३१ | iptv serv 2 = [[माई डटटि]] <small> ([[मौरिसस]])</small> | iptv chan 2 = च्यानल १८० | website = [http://www.arydigital.tv एआरवाई डिजिटल] | online serv 1 = एआरवाई डिजिटल लाइभ | online chan 1 = [http://live.arydigital.tv/ प्रत्यक्ष हेर्नुहुन्] }} '''एआरवाई डिजिटल''' ({{भाषा-उर्दू|اے آر وائی ڈیجیٹل}}) एक [[पाकिस्तान|पाकिस्तानी]] भुक्तान दूरदर्शन सञ्जाल हो जून पाकिस्तान, [[मध्य पूर्व]], [[उत्तर अमेरिका]], [[दक्षिण अमेरिका]] र [[युरोप]]मा उपलब्ध छ। एआरवाई समूहको कम्पनी दुबईमा आधारित नियन्त्रक कम्पनी हो जसलाई एक पाकिस्तानी व्यापारी अब्दुल रज्जाक याकूब (एआरवाई)ले स्थापित गरेका थिए। यस दूर्दशन सञ्जाल गैरआवासीय पाकिस्तानीहरूमा केन्द्रीत छ। च्यानलसँग च्यानलहरूको विस्तारित सञ्जाल छ जसमा प्रत्येक च्यानलहरू छुट्टाछुट्टै विधामा कार्य सञ्चालन गर्दछन्। == इतिहास == एआरवाई डिजिटल, पहिला पाकिस्तानी च्यानल भनेर चिनिन्थ्यो जसलाई [[संयुक्त अधिराज्य]]बाट डिसेम्बर २००० मा यस क्षेत्रमा बसोबास गरिरहेका पाकिस्तानी समुदायको लागि आरम्भ गरिएको स्टेसन थियो। यसले दूरदर्शन सञ्चार स्टेसन लागि, [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]मा आधारित दूरसञ्चार सूत्र प्रदायक समाकमको प्रयोग गर्दछ। यस दूर्दशन च्यानलले पाकिस्तानी दूरदर्शन निगम र अन्य दक्षिण एसियाली च्यानलहरूको ढाँचासँग मिल्दोजुल्दो ढाँचाको प्रयोग गरी सुरुवात गरेको थियो। यद्यपि, कार्यक्रमहरूको लागि, राजनीतिक कुराकानीमा आधारित कार्यक्रम र नाटकहरू पहिलो प्राथमिकतामा आउँछन्।<ref name="CITEREFSamacom1">{{cite web|url=http://www.samacom.com/teleport.htm|title=Teleport|publisher=Samacom|accessdate=2008-05-11| archiveurl= https://web.archive.org/web/20080506164425/http://www.samacom.com/teleport.htm| archivedate= 6 May 2008 | url-status= live}}</ref> यस दूरदर्शन सञ्जालले प्रसारण अनुमति पत्र प्राप्त गरेको थियो।<ref name="CITEREFPakAffairs1">{{cite web|url=http://www.pakaffairs.com/?p=5|title=Case Study: Pakistan and its Media|publisher=PakAffairs.com|accessdate=2008-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080403182838/http://www.pakaffairs.com/?p=5|archivedate=3 April 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080403182838/http://www.pakaffairs.com/?p=5 |date=2008-04-03 }}</ref> सन् २००२ मा एआरवाई स्टार गोल्ड क्वीज कार्यक्रम, विजेतालाई एक किलोग्राम सुनको प्रस्ताव गर्ने पहिलो प्रत्यक्ष कार्यक्रम बनेको थियो। प्रसारणको समयमा, सहभागीहरू मध्येका विजेताहरूले यस मार्फत २६० किलोग्राम सुन जितेका थिए। सन् २००५ मा, सञ्जालले यसको सह-दूरदर्शन च्यानल द म्युजिक मार्फत लाइभ ८ नामक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न अनुमतिपत्र प्राप्त गरेको थियो। उक्त च्यानलले पाकिस्तानको लागि अनुमतिपत्र प्राप्त पछि को बन्छ करोडपति सञ्चालन गरेको थियो। [[चित्र:एआरवाई डिजिटलको पुरानो लोगो.PNG|thumb|पूर्व लोगो|right|120px]] १ अक्टुबर २००७ मा, एआरवाई समाचार टोलीले पूर्व प्रधानमन्त्री [[बेनजीर भुट्टो|बेनजिर भुट्टो]]को निर्वासनबाट फर्किएर आएको प्रत्यक्ष प्रसारण गरिरहेको थियो र सोही समयमा दुई विस्फोटमा परि समाचार टोलीहरू मारिएका थिए। पीडितहरूका तस्वीर तथा प्रार्थना गरिरहेका मानिसहरूको सम्पूर्ण विवरण समाचारमा प्रत्यक्ष देखाइएको थियो भुट्टोलाई पछि आधिकारिक सरकारी भवनमा सुरक्षित रूपमा लगिएको थियो। == विशेष कार्यक्रमहरू == सन् २००४ सम्म, एआरवाई डिजिटलले प्रमुख च्यानल एआरवाई डिजिटलको बाहेक तीन सह च्यानलहरूको सुरुवात गरेको थियो। च्यानलहरूले सामान्यकृत कार्यक्रमहरूलाई लक्षित गर्दछ जसमा एआरवाई न्यूज, एक समाचार च्यानल, एआरवाई म्यूजिक, एक युवा उन्मुख सङ्गीत च्यानल, र एआरवाई क्यूटिभी, एक इस्लामी सञ्जाल समावेश छन्। <ref name="CITEREFARYDigitalTower1"> {{cite web|url=http://dramaaz.com/ary-digital/|title=एआरवाई डिजिटलको अभिलेख Archives|publisher=एआरवाई डिजिटल|access-date=8 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225093926/http://dramaaz.com/ary-digital/|archive-date=25 December 2015|url-status=dead|df=dmy-all}} </ref> == उपलब्धता == === महादेशीय कार्यक्रम === सन् २००४ देखि, श्रोताहरूको सुविधालाई मध्यनजर गर्दै, एआरवाई डिजिटलले प्रत्येक महादेशमा विभिन्न समयमा फरक फरक कार्यक्रमहरूसँग यसको प्रसारणलाई विभाजन गर्दै आइरहेको छ श्रोताहरूको सुविधालाई राम्रो बनाउन सकोस्। च्यानलहरू निम्नानुसार विभाजित भए च्यानलहरू महादेश अनुसार यसरी विभाजित छन्: १) एआरवाई डिजिटल एसिया २) एआरवाई डिजिटल संयुक्त अरब इमिरेट्स ३) एआरवाए फेमिली संयुक्त अधिराज्य/युरोप ३) एआरवाई डिजिटल अमेरिका === एआरवाई डिजिटल एसिया === एआरवाई डिजिटल एसियाले विस्तारित कार्यक्रमहरूको विविधतालाई प्रस्तुत गर्दछ। जसमध्ये धेरैले [[हलिउड]] र [[बलिउड]] चलचित्र, भारतीय दूर्दशन कार्यक्रमहरू लगायतका विदेशी कार्यक्रमहरू समावेश गर्दछ। उदाहरणका लागि फियर फ्याक्टर - खतरों के खिलाडी आदि। === एआरवाई डिजिटल संयुक्त अरब इमिरेट्स === एआरवाई डिजिटल संयुक्त अरब इमिरेट्स, [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]मा रहेका गैरआवासीय पाकिस्तानीहरूका केन्द्रित छ। यसमा समावेश कार्यक्रमहरू पाकिस्तानमै उत्पादन गरिएका हुन्छन्। == आलोचनाहरू == एआरवाई डिजिटलले आतङ्कवाद विरोधी अदालत विरूद्ध कैदीको अपमानजनक टिप्पणी गरेको र टाउकामा कपालै नभएका जवान केटीहरूलाई दयाको भिक्षा माग्दै कारागार राखेको एउटा श्रव्य दृश्यको प्रसारण गरेकाले विवादमा तानिएको थियो।<ref name="CITEREFARYDawn1">{{cite web|url=http://www.dawn.com/2003/09/12/local18.htm|title=KARACHI: Contempt proceedings withdrawn against ARY|publisher=[[डाउन (पत्रिका)|डाउन पत्रिका]]|accessdate=2008-05-12}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{official website|http://www.arydigital.tv/}} [[श्रेणी:पाकिस्तानी दूरदर्शन च्यानलहरू]] e1j9gmr7ulisg6xek7irpt11l9tds11 0 108268 1357697 1318820 2026-06-03T10:33:13Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357697 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization |name = एसियाली पूर्वाधार लगानी बैङ्क |logo = AIIB logo.svg |motto = |formation = २०१६|०१|१६ |extinction = |type = क्षेत्रीय लगानी बैङ्क |abbreviation = एआईआईबी |status = सन्धि |purpose = ऋण लगानी |headquarters = [[बेइजिङ]], [[चीन]] |region_served = [[एसिया]] र [[ओसिनिया]] |membership = १०० |language = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] |main_organ = * सञ्चालक समिति * निर्देशक समिति |affiliations = |num_staff = १८६ |num_volunteers = |budget = |website = {{URL|www.aiib.org}} |remarks = |key_people= }} '''एसियाली पूर्वाधार लगानी बैङ्क''' ({{भाषा-सरलीकृत चिनियाँ|亚洲基础设施投资银行}}) [[चीन]]को अग्रसरतामा [[एसिया]] र [[ओसिनिया]] क्षेत्रको सामाजिक र आर्थिक क्षेत्रको सुधारका लागि पूर्वाधार विकास तथा अन्य उत्पादनमूलक गतिविधिमा लगानी गर्ने उद्देश्यले स्थापना गरिएको बहुपक्षीय विकास बैङ्क हो । यसको प्रधान कार्यालय बेइजिङमा छ। २०१६ जनवरीबाट सञ्चालनमा आएको यस बैङ्कका विश्वभर करिब एक सय स्वीकृत सदस्यहरू रहेका छन्।<ref>https://www.aiib.org/en/news-events/news/2019/20190713_003.html</ref> यस बैङ्कलाई प्रतिष्ठित तीन स्वतन्त्र विश्वसनीयता मापन गर्ने एजेन्सीले उम्दा दर्जा दिएका छन्।<ref>https://www.aiib.org/en/treasury/_other_content/rating-reports/index.html</ref><ref>https://www.scmp.com/news/china/economy/article/2100552/beijing-based-aiib-gets-top-notch-credit-rating-moodys</ref> ==अवधारणा== खासगरी [[चीन]]का [[राष्ट्रपति]] [[सि जिनपिङ|सी चिनफिङ]]ले अघि सारेको [[बेल्ड एन्ड रोड इनिसिएटिभ]] अवधारणाअन्तर्गत सञ्चालन गरिने परियोजनाको वित्तीय स्रोत व्यवस्थापन गर्न यो अंगका रूपमा अघि सारिएको मानिन्छ। यसलाई [[विश्व बैङ्क]] र [[एसियाली विकास बैङ्क]] (एडीबी) को प्रतिस्पर्धीका रूपमा पनि चर्चा गरिएको छ। धेरै हदसम्म यसले पश्चिमा विकसित मुलुकहरूको अगुवाइमा स्थापना गरिएका बहुराष्ट्रिय वित्तीय संस्थाहरूको प्रतिस्पर्धी स्वरुपमै यो बैङ्क स्थापना गरिएको छ। ==इतिहास== चिनियाँ राष्ट्रपति [[सि जिनपिङ|सी चिनफिङ]]ले दक्षिणपूर्वी एसियाली मुलुकको भ्रमणका क्रममा [[इन्डोनेसिया]] पुगेर सन् २०१३ मा पहिलोपटक यस बैङ्कको अवधारणा सार्वजनिक गरेका थिए । यसको प्रस्तावना भने चाइना सेन्टर फर इकोनोमिक एक्सचेन्ज नामक प्राज्ञिक संस्थाका उपाध्यक्षले बोआओ फोरम, २००९ अप्रिलमा गरेका थिए । विश्व आर्थिक मन्दीका बीच चीनमा विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढाउनु यसको सुरुवाती अवधारणा थियो ।<ref>https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17538963.2016.1162970?journalCode=rcej20</ref> सन् २०१४ को बोआओ फोरममा चिनियाँ [[प्रधानमन्त्री]] लि केक्वाङले यस बैङ्कको अवधारणामा [[एसिया]]बाहिरलाई पनि समेट्न चाहेको बताएका थिए । सन् २०१५ जुन २९ मा यस बैङ्कको विधानको समझदारीमा हस्ताक्षर भएको थियो, जुन २०१५ डिसेम्बर २५बाट लागू भयो । सुरुवाती १७ हस्ताक्षरकर्ताबाटै बैङ्कको कुल पुँजीको आधाभन्दा बढी (५०.१%) खपत भइसकेको थियो। बोर्ड अफ गभर्नरको उद्घाटन बैठक २०१६ जनवरी १६ र १७ मा बसेको थियो।<ref>https://www.aiib.org/en/news-events/news/2016/20160116_001.html</ref> ==पुँजी संरचना== १ खर्ब अमेरिकी डलर अधिकृत पुँजी रहेको यस बैङ्कको चुक्ता पुँजी २० अर्ब डलर छ । विश्वका १०० मुलुक सदस्य छन् । विश्वकै दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र [[चीन]]ले बैङ्कको नेतृत्व गरेको छ, जसको ३० प्रतिशत स्वामित्व छ । एसियाली नाम भए पनि यसको संस्थापकमा [[जर्मनी]], [[रुस|रूस]], [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]जस्ता युरोपेली मुलुक पनि समावेश छन् । [[चीन]], [[भारत]], [[रुस]], [[जर्मनी]], [[कोरिया]], [[अस्ट्रेलिया]] र [[फ्रान्स]] सर्वाधिक ठूला लगानीकर्ता हुन् ।<ref>https://www.aiib.org/en/about-aiib/governance/members-of-bank/index.html</ref> ==परियोजना र लगानी== यो बैङ्क संसारभरिकै मुलुकहरुका लागि लगानी जुटाउने नयाँ र दरिलो स्रोत बनेको छ । यस बैङ्कले हालसम्म आफ्ना सदस्य १८ देशका ४५ परियोजना स्वीकृत गरी ८ अर्ब ५० करोड अमेरिकी डलर लगानी गरिसकेको छ । ऊर्जा, पारवहन, खानेपानी तथा फोहर व्यवस्थापन, सहरी संरचना तथा सूचना प्रविधिमा सबैभन्दा बढी लगानी गरिएको छ । सन् २०२७ सम्ममा ४५ अर्ब डलर ऋण लगानी पुग्ने र सबैभन्दा ठूलो ऋणी [[भारत]] (२७ प्रतिशत) हुने प्रक्षेपण बैङ्कले गरेको छ। त्यसपछि [[इन्डोनेसिया]] (११ प्रतिशत), [[टर्की]] (११ प्रतिशत), [[अजरबैजान]] (७ प्रतिशत), [[इजिप्ट]] (६ प्रतिशत), [[बङ्गलादेश]] (६ प्रतिशत), [[ओमान|ओमन]] (५ प्रतिशत) र [[पाकिस्तान]] (५ प्रतिशत)ले ऋण उपयोग गर्ने आकलन छ ।<ref>https://www.aiib.org/en/treasury/_common/_download/AIIB_fact_sheet.pdf</ref> ==नेपालमा लगानी== यस बैङ्कले नेपालमा ६४ करोड अमेरिकी डलर लागतको माथिल्लो त्रिशूली-१ जलविद्युत आयोजना (२१६ मेगावाट)मा ३ करोड ९६ लाख अमेरिकी डलर ऋण लगानी गरेको छ।<ref>https://bizmandu.com/content/20191101172917.html</ref> यसबाहेक बैङ्कले तामाकोशी पाँचौँ आयोजनाको तयारीका लागि ९ लाख अमेरिकी डलर अनुदान दिने निर्णय गरेको छ।<ref>https://www.onlinekhabar.com/2019/06/772412</ref> बैङ्कका सदस्य राष्ट्रले पाउने विशेष कोषबाट योसँगै नेपालको विद्युत प्रसारण लाइन सुदृढीकरणका लागि १० लाख अमेरिकी डलर ऋण दिने निर्णय गरेको छ। नेपालको तर्फबाट अन्य पूर्वाधार आयोजनाका लागि ऋण माग गरिए पनि तयारी अवस्थामा आयोजना नभएको भन्दै दिएको छैन। छहरे सुरुङ मार्ग, तामाकोशी पाँचौ तथा अन्य सहरीकरण आयोजनाका लागि नेपालले ऋण माग गरेको थियो।<ref>https://www.bizmandu.com/content/20180619213236.html</ref> ==आलोचना== कमजोर अर्थतन्त्र भएका मुलुकमा ऋणको भारी बोकाउने, ऋण तिर्न अक्षम भएपछि उनीहरूको सम्पत्ति कब्जा गर्ने र राजनीतिमा पनि प्रभाव पार्ने अस्त्रका रूपमा यस बैङ्कलाई अघि सारेको आलोचकहरु बताउँछन् । दक्षिण एसियामा यसको उदाहरणका रूपमा श्रीलंकाको हम्बानटोटा बन्दरगाहलाई अघि सार्ने गरिएको छ । चीनको ऋण सहयोगमा बनेको बन्दरगाह घाटामा गएपछि त्यसको ७० प्रतिशत स्वामित्व चिनियाँ कम्पनीलाई बेचिएको थियो र ९९ वर्षसम्म सञ्चालन गर्ने जिम्मा उसैलाई दिइएको थियो ।<ref>https://www.scmp.com/comment/insight-opinion/article/3008799/truth-about-sri-lankas-hambantota-port-chinese-debt-traps</ref> यद्यपि, यस बन्दरगाहमा भिन्नै बैङ्कले लगानी गरेको थियो । पछिल्लो समय ऋणको वैकल्पिक स्रोत बनेको एसियाली पूर्वाधार लगानी बैङ्कको ब्याज विश्वव्यापी औसतभन्दा बढी नभएको र कुनै ऋणी राष्ट्रले ऋण तिर्न नसके राहत प्याकेज पनि दिने गरेको एक अमेरिकी संस्थाको अध्ययनले देखाएको छ ।<ref>https://www.cgdev.org/sites/default/files/examining-debt-implications-belt-and-road-initiative-policy-perspective.pdf</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} l0ywlj6w87y0x01jh1no4uhuduffrjl 0 108691 1357679 1318769 2026-06-03T10:14:03Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357679 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = एङ्ग्रो निगम | logo = चित्र:एङ्ग्रो निगमको लोगो.svg.png | logo_size = 250px | type = [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक]] | traded_as = {{कराची सेयर बजार|ENGRO}} | foundation = {{start date and age|1957}} | industry = बहु उद्योग कम्पनी | area_served = {{झण्डा|पाकिस्तान}} | key_people = धइस खान <small>([[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]])</small> | products = | revenue = {{increase}} {{PKRConvert|157.208|b}} (सन् २०१६) | operating_income = | net_income = {{profit}} {{PKRConvert|69.107|b}} (सन् २०१६) | assets = {{Increase}}{{PKRConvert|290.333|b}} (सन् २०१६) | equity = {{Increase}} {{PKRConvert|169.091|b}} (सन् २०१६) | num_employees = ३,७६८ <small>(डिसेम्बर २०१६)</small> | parent = दाउड हर्कुलस (३७%) | subsid = एङ्ग्रो उर्जा लिमिटेड <br/> एङ्ग्रो उर्वरक <br/> एङ्ग्रो पोलिमर र रसायन | location = [[कराँची|कराची]], [[पाकिस्तान]]. | homepage = {{url|http://www.engro.com}} }} '''एङ्ग्रो निगम''',({{भाषा-उर्दू|اینگرو کارپوریشن}}) (पूर्व एस्सो उर्वरक भनेर चिनिने), एक [[पाकिस्तान|पाकिस्तानी]] बहुराष्ट्रिय कम्पनी हो जसले यसका सहायक कम्पनीहरू सहित, उर्वरक, खाद्य पदार्थ, रसायन, ऊर्जा र शैल रसायनको उत्पादनमा गर्ने गर्दछ। कम्पनीको प्रधान कार्यालय [[पाकिस्तान]]को [[कराँची|कराची]]मा रहेको छ। यसको प्रमुख सहायक कम्पनीहरू एङ्ग्रो उर्वरक हो, जुन विश्वको सबैभन्दा ठूलो मल उत्पादकहरू मध्ये एक हो। अन्य प्रमुख सहायक कम्पनीहरूमा सिन्ध एङ्ग्रो कोल माइनिङ कम्पनी, एङ्ग्रो पावरजेन, र एङ्ग्रो पोलिमर समावेश छन्। == इतिहास == सन् १९५७ मा पाक ष्टानवाकद्वारा तेल खोज्ने क्रममा एस्सो / मोबिलको संयुक्त लगानीले सिन्धको डारकी नजिकै मारी ग्याँस क्षेत्र पत्ता लगाएको थियो। एस्सोले त्यस क्षेत्रमा युरिया कारखानाको स्थापना गर्ने प्रस्ताव राखेको थियो जसले सन् १९६४ मा उर्वर कारखाना सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियो। त्यसपछिको वर्षमा एस्सो पाकिस्तान उर्वरक कम्पनी लिमिटेडलाई स्थापना गरिएको थियो, जसमा ७५% सेयर एस्सोको स्वामित्वमा रहेको थियो भने २५% सामान्यले सार्वजनिकको स्वामित्वमा रहेको छ। युरिया कारखानाको निर्माण सन् १९६६ मा दहारकीमा सुरु गरिएको थियो भने सन् १९६८ मा यसको उत्पादन सुरु गरिएको थियो। १,७३,००० टनको वार्षिक उत्पादन क्षमता सहित ४ करोड ३० लाख अमेरिकी डलरमा पाकिस्तानको बहुराष्ट्रिय निगमले यसमा त्यतिबेलाको सबैभन्दा ठूलो विदेशी लगानी गरेको थियो। सन् १९७८ मा, एस्सो उर्वरक कम्पनी लिमिटेडबाट एक्सन केमिकल पाकिस्तान लिमिटेडमा कम्पनीको नाम बदल्ने निर्णय गरिएको थियो। सन् १९९१ मा, एक्जनले विश्वव्यापी रूपमा मलमा यसलाई उर्वर गर्ने निर्णय गरेको थियो। एक्जन रसायन पाकिस्तान लिमिटेडका कर्मचारीहरूले अग्रणी अन्तर्राष्ट्रिय र स्थानीय वित्तीय संस्थासँगको साझेदारीमा एक्जनको ७५% सेयरको खरीद गरेका थिए। यो सायद अझै पनि [[पाकिस्तान]]को संयुक्त इतिहासको सबैभन्दा सफल कर्मचारी खरीद विक्री हो। सन् १९९७ मा एङ्ग्रो रसायन पाकिस्तान लिमिटेडले नेदरल्याण्ड्सको रोयल भोपाकको बीच ५०/५० साझेदारीको आधारमा एङ्ग्रो भोपाक टर्मिनल लिमिटेड स्थापना गर्ने निर्णय गरेको थियो। == हालैको इतिहास == एङ्ग्रो कम्पनीलाई सन् २००३ मा स्थापना गरिएको थियो, जुन सन् २००६ मा एङ्ग्रोले खाद्य व्यवसायमा एङ्ग्रो खाद्यको स्थापना गरी उनीहरूको व्यवसायलाई विविधिकरण गर्ने निर्णय गरेका थिए। सन् २००६ मा एङ्ग्रोले, एङ्ग्रो उर्जा लिमिटेडको स्थापना गरी बिजुली उत्पादन व्यवसायमा पनि उत्रेको थियो, जसलाई पछि सन् २००८ मा एङ्ग्रो पावरजेन लिमिटेडको नाम दिइएको थियो। यो देशको उर्जा सङ्कटसँग सामना गर्नका लागि भूमिका खेल्ने मूल उद्देश्यका साथ स्थापित भएको थियो। सन् २००७ मा, एङ्ग्रो असाही बहुलकले मित्सुबिसीको साथ संयुक्त लगानीमा कम्पनीको स्वामित्व तल झारेको थियो र कम्पनीको नाम एङ्ग्रो पोलिमर एण्ड केमिकल्स लिमिटेड राखिएको थियो। सन् २०१० मा, एङ्ग्रो रसायन पाकिस्तान लिमिटेडको विशाल विविधतालाई ध्यानमा राख्दै कम्पनीको नाम एङ्ग्रो नियन्त्रण निगम कम्पनीको रूपमा राख्ने निर्णय गरिएको थियो। एङ्ग्रोले यसको २२% सेयर एङ्ग्रो उर्वरकलाई सन् २०१६ मा स्थानीय र अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताहरूलाई एक द्रुत पुस्तक निर्माणको माध्यमबाट बेचेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1263580/engro-sells-fertiliser-stake-for-rs193bn|title=Engro sells fertiliser stake for Rs19.3bn|last=हुसेन|first=दिलवार|date=2016-06-09|website=डाउन डटका|access-date=2016-06-09}}</ref> == अन्तर्राष्ट्रिय विस्तार == सन् २०११ मा, एङ्ग्रो निगमले संयुक्त राज्य अमेरिकामा आधारित कम्पनी अल-सफा हलालको अधिग्रहणको साथ एक प्रमुख विश्वव्यापी विविधता ल्याएको थियो। यो नयाँ व्यवसाय उद्यम एङ्ग्रो फुड्स क्यानाडा लिमिटेड र यसको सहायक एङ्ग्रो फुड्स [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], सिमित दायित्व कम्पनी अन्तर्गत आउँदछन्।<ref name="Al Safa Halal">{{cite news|title=Global diversification: Engro acquires US-based food company|url=http://tribune.com.pk/story/109106/global-diversification-engro-acquires-us-based-food-company|accessdate=March 15, 2014|newspaper=एक्सप्रेस ट्रिब्युन|date=January 26, 2011|author=फरुक तिरमिजी|author2=मुबिन नसिर}}</ref> अल सफा हलालले उत्तरी अमेरिकामा ७० लाख जनसङ्ख्यालाई लक्षित गरेको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:कराचीमा आधारित कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तान सेयर बजारमा सूचीकृत कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:सिन्धका कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानमा प्रधान कार्यालय रहेका बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरू]] ipz9209jctvq26cj5s5xi0598f15o22 0 108809 1357687 1318796 2026-06-03T10:24:44Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357687 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = एमसिबी बैङ्क लिमिटेड | logo = MCB Bank Limited logo.png | logo_size = | image = MCB-HQ.jpg | image_size = 200px | image_caption = [[लाहोर]]मा एमसिबीको प्रधान कार्यालय | type = [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक]] | traded_as = {{Karse|MCB}} | location_city = [[लाहोर]] | location_country = {{झण्डा|पाकिस्तान}} | key_people = मियाँ मुहम्मद मानसा ([[अध्यक्ष]])<ref name="mcb.com.pk">{{cite web|url=https://www.mcb.com.pk/assets/MCB_Annual_Report_2017.pdf|format=PDF|title=सन् २०१७ को वार्षिक प्रतिवेदन|website=एमसिबी डटकम डट पिके|accessdate=28 June 2019}}</ref> पृष्ठ ३२ | industry = [[बैङ्किङ]] | products = ऋण, [[क्रेडिट कार्ड]], बचत, उपभोक्त बैङ्किङ, गृह विप्रेषण आदि | revenue = {{profit}}{{PKRConvert|66.43|b}} - सन् २०१५<ref name="AR">{{cite web|title=सन् २०१५ को वार्षिक प्रतिवेदन|url=https://www.mcb.com.pk/assets/documents/MCB_AR_2015.pdf|website=MCB.com.pk|accessdate=10 April 2016}}</ref> | net_income = {{profit}} {{PKRConvert|25.55|b}} - सन् २०१५<ref name=AR /> | num_employees = | website = [http://www.mcb.com.pk आधिकारिक वेबसाइट] | foundation = सन् १९४७ | founder = आदमजी हाजी दाउद | parent = [[मेबैङ्क]] (१८.७८%)<ref>https://www.mcb.com.pk/assets/documents/MCB-2018-Annual-Report.pdf</ref> <br /> [[निशात समूह]] }} [[File:Mcbtower1.jpg|thumbnail|एमसिबीको कार्यालय पाकिस्तानको कराचीमा|alt=]] '''एमसिबी बैङ्क लिमिटेड''' ({{भाषा-उर्दू|ایم سی بی بینک لمیٹڈ}}) (पूर्व मुस्लिम वाणिज्य बैङ्क) लाई ९ जुलाई १९४७ मा आदमजी समूहले स्थापना गरेको थियो। यो बैङ्क [[दक्षिण एसिया]]को व्यापार समुदायलाई बैङ्किङ सुविधा प्रदान गर्न स्थापना गरिएको थियो। सन् १९७४ मा [[जुलफिकार अली भुट्टो]]को शासनकालमा बैङ्कको राष्ट्रियकरण गरिएको थियो। सन् १९९१ मा निजीकृत गरिएको यो पहिलो बैङ्क थियो र यो बैङ्कलाई निसात समूहको नेतृत्वमा रहेको [[पाकिस्तान|पाकिस्तानी]] संयुक्त समूहहरूको संस्थाद्वारा खरिद गरिएको थियो। जुन २००८ सम्ममा निसात समूहको बैङ्कमा बहुमतको स्वामित्व रहेको थियो। बैङ्कका अध्यक्ष इमरान मकबुल हुन्। == कम्पनीको बारेमा == समूहको बैङ्किङ, [[कपडा]], [[सिमेन्ट]] र बीमा जस्ता देशको व्यापार क्षेत्रहरूमा उपस्थिति रहेको छ। मियाँ मुहम्मद मनसा दुवै समूह र एमसिबीका अध्यक्ष हुन्। देशका प्रमुख ६ वटा सहरहरूमा समर्पित इस्लामी बैङ्किङ शाखाहरूको साथ शरियात अनुरूप उत्पादन र सेवाहरू प्रदान गर्न बैङ्कले इस्लामी बैङ्किङ इकाईको स्थापना गरेको थियो । सन् २००५ मा, बैङ्कको व्यवस्थापनले सङ्क्षिप्त रूपमा यसको नाम मुस्लिम वाणिज्य बैङ्क लिमिटेडबाट एमसिबी बैङ्क लिमिटेडमा अन्तर्राष्ट्रिय बजार अन्वेषण गर्न; अनुमति-पत्र प्राप्त गर्न र विशेष गरी पश्चिमी देशहरूबाट आएका मुस्लिम शब्दका कारण उनीहरूले प्रतिरोधको सामनाबाट मुक्ति पाउनका लागि परिवर्तन गरिएको थियो। सन् २००८ मा, एमसिबीको प्रधान कार्यालय [[कराँची|कराची]]बाट [[लाहोर]]मा नवनिर्मित भवनमा सारिएको थियो जसलाई शारदा घोस उल आजम स्थित एमसिबी हाउस भनिन्छ भने यसलाई सामान्यतया कारागार मार्ग पनि भनेर चिनिन्छ। मेरिल लिञ्चको सल्लाहमा रहेको एमसिबी चौथो पाकिस्तानी कम्पनी बन्न पुगेको थियो। कम्पनीले उसले रकम १५० मिलियन अमेरिकी डलर जम्मा गरेका कारण यो [[लण्डन सेयर बजार]]मा सूचीत भएको थियो र बाँकी तीन कम्पनीहरू जस्तै हबको, [[पाकिस्तान दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड]] र चकवाल सिमेन्टलाई लण्डन सेयर बजारबाट असूचीकृत गरिएको थियो। === एमसिबी बैङ्क लिमिटेडमा नाम परिवर्तन === सन् २००५ मा, बैङ्कको नाम "मुस्लिम वाणिज्य बैङ्क लिमिटेड"बाट "एमबीसी बैङ्क लिमिटेड" मा परिवर्तन गरिएको थियो। यसको नाम परिवर्तन गर्न आवश्यकता महसुस भएको थियो किनभने बैङ्क पहिले नै आफ्ना ग्राहक र जनताहरूमा "एमबीसी" भनेर चिनिन्थ्यो र लोकप्रिय पनि थियो र अधिक व्यक्तिले यसलाई पूर्ण नामको सट्टा एमबीसी भनेरै सम्बोधन गर्न गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.mcb.com.pk/assets/documents/financial_statements/MCB%20Annual%20Report%202005.pdf|format=PDF|title=सन् २००५ को वार्षिक प्रतिवेदन|website=एमसिबी डटकम डटपिके|accessdate=28 June 2019}}</ref> === मेबैङ्कद्वारा २०% स्वामित्वको अधिग्रहण === सन् २०९८ मा, मेबैङ्क (मलेसिया) ले निसात समूहबाट ९४ मिलियन अमेरिकी डलर, साधारण सेयर खरीद गरी एमसिबी बैङ्क लिमिटेडको सेयरमूल्यमा २०% सेयरको अधिग्रहण गर्ने घोषणा गरेका थिए। यस लेनदेनको मूल्य २.१७ अर्ब मलेसियली रिङ्गेट वा ६८ करोड ६० लाख अमेरिकी डलर मेबैङ्कद्वारा भुक्तानी गरिएको थियो। एमसिबीको प्रति साधारण सेयर ४७० पाकिस्तानी रूपैयाँ हो। मेबैङ्कका अनुसार "यस अधिग्रहण मलेसियाको वित्तीय सेवाको नेतृत्वको रूपमा रहेको क्षेत्रका मुख्य बजारमा आफ्नो उपस्थिति बढाउनको लागि मेबैङ्कको रणनीतिको अनुरूप रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.maybank2u.com.my/home/m2u/common/login.do|title=Maybank2u|website=Maybank2u.com.my|access-date=2019-06-28}}</ref> === इस्लामी बैङ्किङ व्यापार === सन् २००० मा, बैङ्कले आफ्नो इस्लामी बैङ्किङ व्यवसाय समूहको स्थापना गरेको थियो र सन् २००३ मा यसको पहिलो शाखा खोलिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://fp.brecorder.com/2005/03/20050303203065/|title=MCB to expand Islamic banking services|date=2005-03-03|website=बिजनेस रेकर्डर|language=en|access-date=2019-06-28}}</ref> सन् २०१४ सम्ममा इस्लामी बैङ्किङ सञ्जाल ३४ शाखाहरूमा वृद्धि भइसकेको थियो।<ref name="mcb.com.pk1">{{cite web|url=https://www.mcb.com.pk/assets/documents/Annual-2014.pdf|format=पिडिएफ|title=सन् २०१४ को वार्षिक प्रतिवेदन|website=एमसिबी|accessdate=28 June 2019}}</ref> सन् २०१५ मा, इस्लामी बैङ्किङ व्यवसायको सम्भावनालाई देखाउँदै, बैङ्क एक स्वतन्त्र तर पूर्ण स्वामित्व प्राप्त सहायक बैङ्कको स्थापना गर्न अघि सरेको थियो।<ref name="mcb.com.pk1"/> एमसिबी इस्लामी बैङ्क लिमिटेड, छोट्करीमा "एमआइबी" भनेर चिनिन्छ। <ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/62629-mcb-sets-up-islamic-banking-subsidiary|title=MCB sets up Islamic banking subsidiary|date=2015-09-15|website=द न्युज|language=en|access-date=2019-06-28}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/62629-mcb-sets-up-islamic-banking-subsidiary|title=MCB sets up Islamic banking subsidiary|date=15 September 2015|website=द न्युज|accessdate=28 June 2019}}</ref> एमसिबी बैङ्क लिमिटेडले रजा मन्सालाई निर्देशक समितिको पहिलो अध्यक्ष र अली मुहम्मद महूनलाई एमआइबीको पहिलो अध्यक्षमा नियुक्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.mcbislamicbank.com/assets/documents/Annual_Report_2015.pdf|format=PDF|title=सन् २०१५ को वार्षिक प्रतिवेदन|website=एमसिबी बैङ्क|accessdate=28 June 2019}}</ref> === क्रेडिट मूल्याङ्कन === एमसिबी बैङ्क लिमिटेडको दीर्घकालीन क्रेडिट मूल्याङ्कन १९ जुन २०१७ मा एएएमा कायम गरिएको छ र बैङ्कको छोटो अवधि क्रेडिट मूल्याङ्कन पाकिस्तान क्रेडिट मूल्याङ्कन आयोगद्वारा ए१+ मा कायम छ।<ref name="mcb.com.pk"/><ref>{{Cite web|url=http://www.pacra.com.pk/|title=Pakistan Credit Rating Agency(PACRA)|website=|access-date=2019-06-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021127225639/http://www.pacra.com.pk/ |date=2002-11-27 }}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://web.archive.org/web/20090814143116/http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/business/09-mcb-signs-share-purchase-agreement-with-rbs-pakistan--szh-05 डाउन समाचार] * [http://www.mcb.com.pk/ मुस्लिम वाणिज्य बैङ्क] * [https://web.archive.org/web/20090814143116/http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/business/09-mcb-signs-share-purchase-agreement-with-rbs-pakistan--szh-05 डाउन समाचार] [[श्रेणी:पाकिस्तानका बैङ्कहरू]] [[श्रेणी:लाहोरमा आधारित कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तान सेयर बजारमा सूचीकृत कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:निशात समूह]] gcchvgg426bz95eukhy2d03oapwkk6l 0 109385 1357632 1337206 2026-06-03T09:48:02Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357632 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military | name = इस्लामी क्रान्तिकारी सुरक्षा फौज | image = [[चित्र:Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|180px]] | caption = सिलमोहर | image2 = {{Photomontage | photo2a = Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | photo2b = Ceremonial flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | size = 300 | spacing = 8 | color = transparent | border = 0 }} | caption2 = औपचारिक झण्डाहरू | motto = {{nowrap|{{lang|ar|وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ}}}}<br>“र शत्रुहरूको सामना गर्न सक्ने शक्ति सधैँ तैनाथ हुनेछन्।” (आदर्श वाक्य) | founded = {{start date and age|1979}} | branches = {{plainlist| *सहकर्मी *स्थल सेना *बासिज *कुद्स सैन्य बल *हवाई सेना *नौसेना }} | headquarters = [[तेहरान]], [[इरान]] | website = {{URL|sepahnews.ir}} | commander-in-chief = [[उप रथी|मेजर जनरल]] [[मोहम्मद पाकपुर]] | commander-in-chief_title = प्रमुख सेनापति | chief_of_staff = अली फादभी | chief_of_staff_title = उपसेनापति | commander = {{plainlist| *अली फादभी *मोहम्मद पाकपुर *गोलामरेजा सोलेमानी *एम्माइल गनी *अमिर अली हाजिजादे আলী *अलीरेजा ताङसिरी }} | commander_title = शाखा सेनापति | conscription = ≈ ५०,००० (सन् २०१९) मुख्य रूपमा बसिजका सक्रिय सदस्यहरूबाट नियुक्त गरिएको<ref>{{वेब स्रोत|प्रथम=Saeid|अन्तिम=Golkar|युआरएल=https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|शीर्षक=The Supreme Leader and the Guard: Civil-Military Relations and Regime Survival in Iran|मिति=10 February 2019|कार्य=The Washington Institute for Near East Policy|पहुँचमिति=४ सेप्टेम्बर २०२०|अभिलेखमिति=२९ नोभेम्बर २०२०|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20201129170432/https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf}}</ref> | active = ≈ १९०,००० (सन् २०२०)<ref name="IISS2020">{{cite book|first=The International Institute of Strategic Studies (IISS)|title=The Military Balance 2020|year=2020|publisher=Routledge|number=1|isbn=9780367466398|doi=10.1080/04597222.2020.1707968|pages=348–352}}</ref><br>≈ ४०,००० अर्धसैन्य बल (सन् २०२०)<ref name="IISS2020"/> | amount = $६.९६ अर्ब (सन् २०२०)<ref>{{citation|first=Henry|last=Rome|url=https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|title=Iran’s Defense Spending|date=17 June 2020|work=The Iran Primer|publisher=The United States Institute for Peace|access-date=४ सेप्टेम्बर २०२०|archivedate=२२ जुन २०२१|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210622020326/https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622020326/https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending |date=22 June 2021 }}</ref> | history = [[इरान-इराक युद्ध]]<br />सन् १९७९ को कुर्दी विद्रोह<br />लेबनान गृहयुद्ध<br />सन् २००१ को हेरात सैन्य विद्रोह<br />बलुचिस्तान सङ्घर्ष<br />सन् २००६ को लेबनान युद्ध <br/>इरान–पिजेएके सङ्घर्ष<br />सिरियाली गृहयुद्ध<br /> इराकी गृहयुद्ध (सन् २०१४–२०१७) | ranks = इरानी सैन्य बलको पदक्रम |Deputy commander=}} '''इस्लामी क्रान्तिकारी सुरक्षा फौज''' ({{भाषा-फारसी|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی}}) सन् १९७९ अप्रिल २२ का दिन स्थापित इरानी सशस्त्र बलको एक शाखा हो जसको स्थापनम रूहुल्लाह खोमेनेईको आदेशमा [[इरानको इस्लामी क्रान्ति|इरानी क्रान्ति]] पश्चात् भएको थियो।<ref>{{cite web|last1=staff|first1=writer|title=How was IRGC founded?|url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/02/02/1382738/%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D8%AF-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86%D8%B4-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF|website=Tasnim news Agency|accessdate=22 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201132219/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/02/02/1382738/%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D8%AF-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86%D8%B4-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF#|archive-date=1 December 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> इरानको संविधान अनुसार इरानी सेनाले सिमा सुरक्षा तथा आन्तरिक सुरक्षा सुव्यवस्था हेर्दछ भने क्रान्तिकारी सुरक्षा फौजले देशको इस्लामी राजनीतिक प्रणालीको रक्षा गर्दछ।<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7064353.stm "Profile: Iran's Revolutionary Guards"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227172931/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7064353.stm# |date=27 December 2008 }}. BBC. 18 October 2009.</ref> क्रान्तिकारी सुरक्षा फौजसँग जल, थल र वायु गरी लगभग १ लाख २५ हजार सैनिक कार्यकर्ताहरू रहेको छन् जसअन्तर्गत जलसेनाको प्रमुख काम [[फारसको खाडी]]लाई नियन्त्रणमा राख्नु हो।<ref name="globalbearings1">[https://web.archive.org/web/20120203193602/http://www.globalbearings.net/2011/12/view-irgc-naval-bases-in-larger-map.html "The Consequences of a Strike on Iran: The Iranian Revolutionary Guard Corps Navy"] ''GlobalBearings.net'', 15 December 2011.</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|Islamic Revolutionary Guard Corps}} [[श्रेणी:सेना]] 657841r4a1zjh62z8vwno3866707rkn 0 111073 1357642 1318692 2026-06-03T09:52:24Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357642 wikitext text/x-wiki {{Infobox character |series=[[महाभारत]] |title=Prince or Yuvaraja |image=Uttara and Arjuna discovering the arms.jpg |alt=Uttar |caption=Uttara and Arjuna discovering the arms |lbl21=जन्मस्थान |data21=विराट नगरी |affiliation=[[मत्स्य राज्य]] |family=[[विराट|बिराट राजा]] (पिता)<br/>[[शुदेश्ना]] (माता)}} महाकाव्य [[महाभारत|महाभारतमा]], '''''उत्तर''''' मत्स्य साम्राज्यका राजकुमार र राजा [[विराट|विराटका]] छोरा थिए, जसको दरबारमा [[पाण्डव|पाण्डवहरूले]] एक वर्षको लागि आफ्नो [[बनबास]]को समयमा लुकेर बिताए। उनकी बहिनी [[उत्तरा]]को विवाह [[अर्जुन|अर्जुनको]] छोरा [[अभिमन्यु]]सँग भयो।<ref>K M Ganguly(1883-1896)[http://www.sacred-texts.com/hin/m07/m07179.htm,October 2003,Retrieved 2015-03-08]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == प्रमुख भाग == पाण्डवहरूले मत्स्य राज्यमा गुप्तवास बिताएको वर्षको अन्त्यतिर, [[दुर्योधन]]ले पाण्डवहरू मत्स्यमा लुकिरहेका थिए भन्ने शंकाले त्यो राज्यमा आक्रमण गरे। [[हस्तिनापुर|हस्तिनापुराको]] सेना मत्स्यको सिमानामा खडा थियो, तर राजा विराटले आफ्नो सम्पूर्ण सेनालाई दक्षिणबाट आक्रमण गर्ने त्रिगर्त सेनासँग लड्न पहिल्यै गइसकेका थिए। यो खबर राजमहलको आउँदा, उत्तरले निर्धक्क एक्लै कौरव फौजलाई पराजित गर्ने दावा गरे। आफ्नी आमा र [[द्रौपदी|उनकी नोकर्नीको उदासीनतामा]], उनले आफ्नी बहिनीको नृत्य गर्ने शिक्षक, नपुंसक वृहन्नाला, जो वास्तवमा [[अर्जुन|अर्जुन]] थिए,लाई आफ्नो सारथिको रूपमा लिएर युद्ध गर्न लागे। उनीहरू कुरु सेनाको नजिक पुग्दा उत्तर दृश्यहरू देखेर आतंकित भए र बृहन्लालाई पछाडि फर्कन भने। जब बृहन्नलाले [[क्षत्रिय]] धर्मलाई उद्धृत गरे, उत्तर रथ छोडिदिए र आफ्नो जीवनको बचाउनको लागि भागे, अर्जुन उसको नजिक दौडेर उनलाई समाते। उत्तरको साहसलाई सुदृढ पार्न अर्जुनले आफ्नो वास्तविक चिनारी प्रकट गरे। उत्तर आश्चर्यचकित भए र सुरुमा अर्जुनलाई विश्वास गर्न इन्कार गरे; अर्जुनले आफ्नो दस उपनाम सुनाए पछि मात्र उत्तरले विश्वास गरे कि बृहन्नला वास्तवमा अर्जुन थिए। त्यसपछि अर्जुनले पदभार लिए र एक्लैले सम्पूर्ण हस्तिनापुर सेनालाई पराजित गरे।<ref>Pilikian, Vaughan. Mahabharata. New York: New York UP, 2009. Print.</ref> == महाभारत युद्ध == {{main|कुरुक्षेत्र युद्ध}} {{main|कुरुक्षेत्र युद्धको पहिलो दिन}} १८-दिने [[कुरुक्षेत्र युद्ध|कुरुक्षेत्र युद्धको क्रममा]] उत्तर र उनका भाइहरू पाण्डवहरूको समर्थनमा लडिरहे। उत्तरलाई [[शल्य|शल्यले]] युद्धको पहिलो दिनमा मारे। युद्धमा सुरु रूपमा, युद्धमा पनि पक्षमा ढल्केको छ [[कौरव|कौरव]] रूपमा [[भीष्म|भीष्म]] समावेश गर्न असमर्थ छ। आक्रमणमा जाँदा उत्तरले आक्रामक भई आफ्नो रथलाई [[कौरव|कौरवा]] गठनमा [[शल्य|लग्यो]] जहाँ उनलाई [[शल्य|शल्यले]] जाँच गर्यो जसले [[शल्य|उत्तरलाई]] आफ्नो परिचय दिन भन्यो। उत्तरले आफ्नो सैनिक कौशलको बारेमा गर्व गर्दछ र आफूलाई कृष्णसँग तुलना गर्दछ, विराट युद्धमा [[अर्जुन|अर्जुनको]] सारथि भएको थियो। शल्यले उत्तरमा उसको अहंकारको लागि कडा शब्दमा हप्काए र भने कि "उसको जीव्रो काँड भन्दा तीखो छ।" उत्तरले भयंकर आक्रमणको साथ जवाफ दिए। उनले शल्यको धनुको तस्वीर च्यात्यो र उनलाई घाइते तुल्यायो र शाल्यको रथको पाङ्ग्रा तोडेपछि उसको रथ र घोडाहरूलाई मारे। जसरी शल्यालाई डिफेस्टेन्ट गरिएको छ, उत्तरले मार्ने प्रहारको उद्देश्य बनाएको छ, र शल्यलाई हाँसो गर्दै सोध्यो, "के यो मेरो जीभ हो, वा मेरो तीरले तिमीलाई मार्नेछ?" जमिनबाट, शल्यले उत्तरको शरीरमा मार्ने गरी भाला हाने। उत्तर आफ्नो रथमा ढले र यस्तो बहादुर बालकको मृत्युको निम्ति शल्यले शोक प्रकट गरे। बिराटको जेठो छोरा श्वेतले आफ्नो भाइ उत्तर मरेको देखे। घ्यु होमेको आगो जस्तै उनको क्रोध उठ्यो। उनले शल्य तिर रथ बढायो। तुरुन्तै शल्यको सहायता गर्न रथ चढी सात जना वीरहरू आइपुगे। चारैतिरबाट उनिहरूले शैल्यको रक्षा गरेका थिए। श्वेत उपर उनीहरूले बाणहरू वर्षा गराए। शस्त्रहरू बादलमा बिजुलि चम्के जस्तै चम्केका थिए। अपूर्ब सँग श्वेतले आफ्नो रक्षा गरेका थिए। श्वेतले शत्रुका सबै बाणहरू बिचैमा रोकिदिएका थिए। उनी माथि प्रहार गरेका गदाहरू पनि सबै काटीदिएका थिए। श्वेतले देखाएको कार्यकुशलतामा दुबै पक्षका योद्धाहरू छक्क परेका थिए। सो बेला दुर्योधनले कुनै समय गुमाएन्। शल्यलाई बचाउन फौजहरू पठाएदिए। त्यहाँ धुनधानको युद्ध भयो। हजारौँ सिपाहीहरूको नाश भयो। ध्वस्त भएका रथहरू र मरेका हात्ती घोडाहरू अनगिन्ति थिए। दुर्योधनका मानिसहरूलाई भगाउन शवेत सफल भए। अघि बढेर भीष्मलाई आक्रमण गरे। श्वेतले भीष्मको झन्डा खसालिदिए। भीष्मले पनि श्वेतको घोडा र सारथिलाई मारिदिए। त्यस पछि तिनीहरूले परस्परमा गदा प्रहार गरी युद्ध गरे। श्वेतले गदा रिङ्ग्याएर भीष्ममाथि प्रहार गरे। रथ चूर्ण भयो। तर पितामह भीष्म गदा रथमा लाग्नु अगाडि नै त्यसो हुन्छ भनेर जानेर रथबाट हाम्फालेका थिए। जमिनबाटै धनुष कानसम्म खिचेर भीष्मले श्वेतलाई सांघातिक बाणले हमला गरे। श्वेतलाई सो बाणले लाग्यो र ढली मर्यो। यसरी ती दुई भाइहरू एकै दिनमा मरे।<ref>K M Ganguly(1883-1896)[http://www.sacred-texts.com/hin/m07/m07179.htm The Mahabharatha Book 7: Drona Parva SECTION CLXXXII], October 2003,Retrieved 2015-03-08</ref> == यो पनि हेर्नुस == {{महाभारत}} [[श्रेणी:पौराणिक पात्रहरू]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] gxmcwdvg91vk0ycidjgt187j9aj0nrx 0 111087 1357614 1347850 2026-06-03T09:41:04Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357614 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = इभा ब्राउन | residence = | other_names = इभा हिटलर | image = Eva Braun walking dog.jpg | image_size = | caption = सन् १९४२ मा ब्राउन | birth_name = इभा आना पउला ब्राउन | birth_date = {{birth date|1912|2|6|df=y}} | birth_place = [[मुन्छेन]], [[जर्मनेली साम्राज्य]] | death_date = {{death date and age|1945|4|30|1912|2|6|df=y}} | death_place = [[बर्लिन]], [[जर्मनी]] | death_cause = साइनाइड सेवनद्वारा [[आत्महत्या]] | known = आडल्फ हिटलरकी साथी र श्रीमती | occupation = तस्वीर चित्रणकर्ता; हेनरिच होफम्यान कार्यालय र प्रयोगशालामा सहयोगी | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | spouse = {{marriage|[[एडल्फ हिटलर]]<br>|29 April 1945|30 April 1945|end={{abbr|मृत्यु|died}}}} | partner = | relations = [[इल्से ब्राउन]] (दिदी)<br />[[ग्रेटेल ब्राउन]] (बहिनी) | employer = }} '''इभा आना पउला हिटलर''' (जन्म: ६ फेब्रुअरी १९१२ - ३० अप्रिल १९४५) [[एडल्फ हिटलर|आडोल्फ हिटलर]]को लामो समय देखिको साथी र ४० घण्टा भन्दा पनि कम समयसम्म उनकी श्रीमती थिइन्। ब्राउनले १७ वर्षको उमेरमा जर्मनीको सहर मुन्छेनमा हिटलरलाई भेटेकी थिइन्। उनीहरूको प्रारम्भिक सम्बन्धमा उनले दुई पटक आत्महत्या गर्ने प्रयास गरेकी थिइन्। सन् १९३६ देखि उनी ब्यागतिसगादन नजिकैको ब्यागओफ उनको घरको एक सदस्य बनेकी थिइन् थिइन् भने [[दोस्रो विश्वयुद्ध]] भरि त्यहाँ उनले भित्री जीवन बिताएकी थिइन्। ब्राउन एक तस्वीर चित्रणकर्ता थिइन्, र उनले हिटलरका धेरै तस्वीर र श्रव्य दृश्यहरू कैद गरेकी थिइन्। उनी हिटलरको आन्तरिक सामाजिक घेरामा महत्त्वपूर्ण व्यक्तित्व थिइन्। उनीहरूको विवाह २९ अप्रिल १९४५ मा भएको थियो भने उनीहरू दुबैले आफ्नो आत्महत्याको १ दिन अगाडि विवाह गरेका थिए। उनले हिटलरसँग एक छोटो नागरिक समारोहमा विवाह गरेकी थिइन्। विवाह गर्दा उनी ३३ वर्षकी थिइन् र हिटलर ५६ वर्षका थिए। ४० घण्टा भन्दा कम समय पछि उनीहरूले इन्धन राखिने कोठामा गई सँगै आत्महत्या गरेका थिए। उनले साइनाइडको गोली निलेर आत्महत्या गरेकी थिइन् भने उनका श्रीमान हिटलरले आफ्नै टाउकोमा गोलीले हानी आत्महत्या गरेका थिए। जर्मनेली जनताहरू उनको मृत्यु हुनु भन्दा अगाडि हिटलरसँग सम्बन्ध रहेको बारेमा अज्ञात थिए। == प्रारम्भिक जीवन == [[File:Franziska Braun.jpg|upright|left|thumb|इभाकी आमा, फ्रान्सिस्का ब्राउन]] इभा ब्राउनको जन्म [[म्युनिख|मुन्छेन]]मा भएको थियो र उनी स्कुलका शिक्षक फ्रेडरिक "फ्रिट्ज" ब्राउन {{sfn|Görtemaker|२०११|p=३१}}(सन् १८७९–१९६४) र फ्रान्सिस्का "फनी" कोनब्याग (१८८५–१९७६) को माहिली छोरी थिइन्।{{sfn|Lambert|२००६|p=४६}} उनकी आमाले बिहे गर्नु अघि कपडा सिलाउने काम गर्दथिन्। उनकी दिदी इल्से (सन् १९०९– १९७९) र बहिनी मार्गारेट ( ग्रेटल ) (१९१५–१९८७) हुन्।{{sfn|Görtemaker|२०११|pp=३१–३२}} ब्राउनका बाबु आमाको अप्रिल १९२१ मा सम्बन्ध विच्छेद भएको थियो,{{sfn|Görtemaker|२०११|p=३५}} तर नोभेम्बर १९२२ मा संभवत आर्थिक कारणले गर्दा उनीहरू बीच पुनर्विवाह भएको थियो।{{sfn|Lambert|२००६|pp=४९, ५१–५२}} ब्राउनले मुन्छेनको क्याथोलिक माध्यमिक विद्यालयमा पठनपाठन गरेकी थिइन्,{{sfn|Görtemaker|२०११|p=१३}} र त्यसपछि उनी एक वर्षको लागि सिम्बाच एम् इनमा रहेको एक विद्यालयमा व्यापार सङ्काय तर्फ अध्ययन गर्नका लागि गएकी थिइन्,{{sfn|Lambert|२००६|p=५५}} जहाँबाट उनको मध्यम अङ्क प्राप्त गरेकी थिइन् र उनको खेलकुद प्रतिभाको पनि विकास भएको थियो।{{sfn|Görtemaker|२०११|pp=१२–१३}} === हिटलरसँग कसरी सम्पर्कमा आइन् === १७ वर्षको उमेरमा, उनले [[राष्ट्रिय समाजवादी जर्मनेली श्रमिक दल]]का आधिकारिक तस्वीर चित्रणकर्ता हेनरिक होफम्यानको लागि काम गरेकी थिइन्।{{sfn|Kershaw|सन् २००८|pp=२२०–२२१}} उनलाई हिटलरले प्रायः सँगै खाना खान र सेवन गर्न बोलाउने गर्दथे।{{sfn|Kershaw|सन् २००८|p=२१९}}{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|p=५३}} उनी सुरुमा पसल र बिक्री सहायकको रूपमा कार्यरत थिइन् र उनले छिट्टै क्यामराको प्रयोग गर्ने र तस्वीरहरू कसरी विकास गर्ने भनेर सिक्ने अवसर प्राप्त गरेकी थिइन्।{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|p=१२}} उनले आफू भन्दा २३ वर्षले जेठो हिटलरलाई मुन्छेनमा अक्टोबर १९२९ मा भेटेकी थिइन्।{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|p=१५}} इभाकी बहिनी ग्रेटलले सन् १९३२ पछि होफम्यानको लागि काम गरेकी थिइन्{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|p=२२३}} र उनीहरू दुबैले केही समय बस्नका लागि कोठा भाडामा लिएका थिए।{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|p=19}} ग्रेटलले उनको दिदी र हिटलरसँग उबाजजब्यागको यात्रामा उनीहरूलाई साथ दिएकी थिइन्।{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|pp=९४–९६}} सन् २००० मा, इभा ब्राउनको काकाका छोरा गर्ताउद विस्करले उनको समयमा उनले गरेका विभिन्न गतिविधिहरूको वारेमा वर्णन गरेका थिए।{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|pp=१००, १७३}} == हिटलरसँगको सम्बन्ध == त्यसपछिका वर्षहरूमा इभा ब्राउन र हिटलरबीच गहिरो सम्बन्ध रहेको थियो जुन [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को अन्त्यसम्म जनताबाट गोप्य राखिएको थियो।{{sfn|Lambert|सन् २००६|p=३२४}} हिटलर उनीसँग कहिल्यै सार्वजनिक रूपमा देखा परेका थिएनन् र उनलाई ब्यागओफकी अर्थशास्त्री भनेर पनि घोषणा गरिएको थियो जहाँ जहाँ ब्राउन र हिटलर सन् १९३६ देखि सँगै बसेका थिए, यद्यपि यस सम्बन्ध सम्बन्धवादीहरूको नजिकको घेराको रूपमा परिचित थियो। हिटलर प्राय: उसँग बिवाहाका लागि समय नभएको दावी गर्दथे।{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|pp=१६८–१७१}} वास्तवमा, ३० जनवरी १९३३ भन्दा अघि उनले महिला मतदाताहरूको सहमतिलाई आफूले पालना गर्न सक्ने एकल पुरुष भएको तथ्यलाई स्वीकारेका थिए भने यसका साथै आफ्नो रोगवैज्ञानिक संरचनाको कारण, [[एडल्फ हिटलर|हिटलर]]को जीवनलाई सामान्य रूपमा वर्णन गर्दा उनको कुनैपनि महिलासँग एकल सम्बन्ध नरहेको मानिन्थ्यो। [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F051673-0059, Adolf Hitler und Eva Braun auf dem Berghof.jpg|thumb|ब्राउन र हिटलर, सन् १९४२]] १० वा ११ अगस्ट १९३२ मा, इभा ब्राउनले आफ्नो बुबाको पेस्तोलले छातीमा गोली ताक्दै आत्महत्या गर्ने प्रयास गरेकी थिइन्। इतिहासकारहरू यसलाई आत्मघाती अभिप्रायहरूलाई पछ्याउँदै हिटलरको नजिक जाने प्रयासको रूपमा हेर्दछन्।{{sfn|Connolly|सन् २००१}} उक्त उनको आत्मघाती परीक्षणको घटना पछि उनीहरूको सम्बन्धलाई थप सुदृढ गरेको थियो। यो उनको पहिलो आत्महत्याको प्रयासले हिटलर उनको सम्बन्धित विषयहरूमा कर्तव्यपरायण भएको प्रमाणित गरेको इतिहासकारहरूको भनाई रहेको छ। ६ नोभेम्बर १९३२ को जर्मनेली सङ्घीय निर्वाचनको भ्रमणमा उनी व्यस्त रहेका थिए। उनलाई हिटलरले बेवास्ता गरेको महसुस गरी उनले, १ नोभेम्बर १९३२ मा, उनले आफ्नो घाँटीमा पिस्तोलले गोली प्रहार गरेकी थिइन्।{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|p=५१}} सन् १९३२ को अन्तमा, उनीहरूले प्रेम प्रसङ्ग निकै गोप्य रूपमा सुरु गरेका थिए।{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|p=८८}} हिटलर म्युनिखमा रहेको आफ्नो कोठामा रहेको समयमा, इभा प्रायः हिटलरसँग रात बिताउने विश्वास लिइएको छ।{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|pp=९७–९९}} हिटलरको आधिकारिक रूपमा कुनै प्रेम सम्बन्ध थिएन र इभा ब्राउनलाई उनको पक्षमा महिलाको रूपमा आफूलाई सार्वजनिक रूपमा देखाउन निषेध गरिएको थियो। ब्यागअफमा उनीहरूको छुट्टाछुट्टै कोठा रहेको थियो तर ति कोठाहरू एक आपसमा जोडिएका थिए।{{sfn|Lambert|सन् २००६|p=३२४}}{{sfn|Speer|सन् १९७१|pp=१३८–१३९}} संभवत हिटलरलाई उनको प्रेमको आश्वासन दिनका लागि उनले मे १९३५ को अन्तमा फेरि गोली सेवन गरी साथ आत्महत्या गर्न प्रयास गरेकी थिइन्।{{sfn|Lambert|सन् २००६|p=३३८}}{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|p=६५}} यो आत्महत्याको प्रयासलाई मुख्यतया पुनरावेदन आत्महत्याको रूपमा पनि लिइन्छ, जसले मृत्युतिर भन्दा बढी ध्यान दिनु पर्ने तिर भाव केन्द्रित गर्छ।{{sfn|Hoffmann|सन् १९५५|p=१६१}} आत्महत्याको प्रयास पछि, हिटलरले उनलाई एउटा भवन दिएका थिए, जसको मूल्य ३०,००० राइचमार्क रहेको थियो।{{sfn|Speer|सन् १९७१|p=३३७}} उनी हिटलरको व्यक्तिगत तस्वीर चित्रणकर्तम हेनरिक होफम्यानसँग काम गर्न पनि गएकी थिइनन्, तर प्रति महिना ४५० राइचमार्कका साथ युद्धको अन्त्य नभएसम्म उनी आफ्नो भवन मै रहेकी थिए।{{sfn|Guest|सन् २००६}} जीवनीकार हेइक गर्तमाकेरले राष्ट्रिय समाजवादी जर्मनीमा महिलाको खासै ठूलो भूमिका नरहेको जनाएका थिए।{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|pp=१७१–१७३}} हिटलरमा ब्राउनको राजनीतिक प्रभाव कम रहेको थियो;{{sfn|Speer|सन् १९७१|p=१८४}}{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|p=१९२}} व्यापार वा राजनितिक वार्तालाप भएको बेलामा उनीलाई कोठामा बस्न अनुमति दिइएको थिएन र मन्त्री वा अन्य प्रतिष्ठित व्यक्तिहरू उपस्थित हुँदा उनलाई कोठाबाट बाहिर पठाइने गरिएको थियो।{{sfn|Görtemaker|सन् २०११|pp=१६८–१७१}} उनी राष्ट्रिय समाजवादी जर्मनेली श्रमिक दलको सदस्यको रूपमा पनि रहेकी थिइनन्।{{sfn|Beevor|सन् २००२|pp=३४१–३४२}}{{sfn|Bullock|सन् १९९९|p=७९२}} युद्धपश्चातका उनका संस्मरणहरूमा होफम्यानले ब्राउनको दृष्टिकोणलाई चिनाएका थिए। उनको मुख्य रुचि खेलकुद, कपडा, र चलचित्रमा रहेको थियो। {{sfn|Görtemaker|सन् २०११|p=२३८}} === दृश्य चित्रणमा उनको संलग्नता === इभा ब्राउनले बनाएको तस्वीर र श्रव्य दृश्य छायाङ्कनको निश्चित ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ साथै उनले ठूलो मात्रामा रङ्गीन श्रव्य दृश्यहरू पनि कैद गरेकी थिइन्। <ref>Görtemaker [https://books.google.de/books?id=8yHDo7M0P6EC&pg=PT214 S. 214.]</ref> उनले निर्माण गरेको श्रव्य दृश्य मार्फत हिटलरको बाहिरी विशेषताहरूको वर्णन गरिएको पाइन्छ। उनले १६ मिलिमिटर एग्फा मोभेक्स क्यामराको प्रयोग गरी दृश्य चित्रण गरेकी थिइन्। उनले आफुले गरेका कैदहरूलाई दि बुन्ता फिल्मसाओको नाम दिएकी छिन्।<ref>{{Cite web|author=Manfred Görtemaker|title=Geschichte der Bundesrepublik Deutschland: Von der Gründung bis zur Gegenwart|publisher=C. H. Beck, München|date=सन् १९९९|ISBN=3-406-44554-3}}</ref> == विवाह र मृत्यु == इभा ब्राउन ७ मार्च, १९४४ मा म्युनिखबाट बर्लिन आएकी थिइन् र अप्रिलको मध्य तिर सुहाबुङ्खामा रहेको कोठामा सरेकी थिइन्।{{sfn|Speer|सन् १९७१|p=५८७}} उनी हिटलरको इच्छाविरूद्ध बर्लिन आएकी थिइनन् भन्ने कुरा स्पष्ट छैन।{{sfn|Beevor|सन् २००२|p=३४२}} उनको परिवारले बर्लिन छोड्ने अनुरोधको बाबजुद पनि, उनी अन्तसम्म त्यही बसेकी थिइन्।{{sfn|Beevor|सन् २००२|p=३४३}} २९ अप्रिल १९४५ को रात इभा ब्राउन र आडोल्फ हिटलरले विवाह गरेका थिए।{{sfn|Kershaw|सन् २००८|p=९५४}} यो विवाह सहर परिषद् र जिल्ला अदालतका प्रमुख वाल्टर वागनरद्वारा गरिएको थियो {{sfn|Lambert|२००६|p=४५९}}जसमा उनका साक्षीहरू जोसेफ गोबेल्स र मार्टिन बोरम्यान समावेश थिए।{{sfn|Linge|सन् २००९|p=१९९}} विवाह पश्चात् उनको आधिकारिक नाम इभा हिटलर रहन गएको थियो।{{sfn|Kershaw|सन् २००८|p=९५५}}{{sfn|Joachimsthaler|१९९९|pp=१६०–१८२}} [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]बाट पराजित भएको अनुभूति गर्दै उनीहरूले विवाहको एक दिन पछि ३० अप्रिल १९४५ मा एकसाथ आत्महत्या गरेका थिए।{{sfn|Kershaw|सन् २००८|p=९५८}}{{sfn|Eberle|Uhl|सन् २००५|p=२८२}} उनको मृत्युको आधिकारिक समय हिटलरको भन्दा दुई मिनेट अगाडि मानिएको छ।{{sfn|Lambert|सन् २००६|p=४६३}}{{sfn|Vinogradov|सन् २००५|pp=३३३–३३६}} == युद्ध पश्चत् उनको मूल्याङ्कन == तानाशाही हिटलर र उनको मृत्यु पछि देशमा राष्ट्रिय समाजवादको अन्त भएको थियो। इभा हिटलरले सङ्घीय समाजवादी जर्मनेली युगको समयमा सङ्घीय समाजवादी जर्मनीको अपील कक्षलाई बोझको रूपमा वर्गीकृत गरेकी थिइन्। हिटलरको चन्दाबाट आएको पत्ता लागेपछि उनको सम्पत्तिलाई पूर्ण रूपमा जफत गरिएको थियो। मरणोत्तर प्रकाशित पुस्तकमा जालसाजी हुन गएको थियो र उक्त पुस्तकको सन् १९३५ का केही पृष्ठहरूलाई मात्र सुरक्षित गरिएको छ जुन सन् १९६८ मा लेखक तथा पत्रकार नेरिन ई गनले पहिलो पटक प्रकाशित गरेका थिए।<ref>TV-Dokumentation von Michael Kloft: ''Hitler privat – Das Leben des Diktators''. Spiegel TV, Hamburg 2009 (Erstausstrahlung auf [[VOX]], 27. März 2010; Skizze auf [http://www.spiegel.de/sptv/dokumentation/a-684606.html Spiegel Online]).</ref> इतिहासकारहरू, ब्राउनले एउटा भ्रमात्मक संसारको निर्माण गरीरहेकी जहाँ उनले तानाशाह र उनको शासनका सबै नकारात्मक पक्षहरूलाई ओगटेको कुरामा जोड दिन्छन्। जनसङ्ख्या र विश्वयुद्धको आवश्यकताको समयमा हिटलरको कारणले उनी एक भवन भित्र सुरक्षित विलासी परिस्थितिमा स्थायी बिदामा रहेकी थिइन्। हवाइ जहाजबाट हिटलर बिदाको समयमा इटाली गएका बेला उनले यो कुरा आफ्ना आमाबुबालाई बताएकी थिइन्।<ref name="Gun">Nerin E. Gun: ''Eva Braun-Hitler. Leben und Schicksal.'' [[Siegfried Kappe-Hardenberg|Blick + Bild]], Velbert/Kettwig 1968.</ref> == साहित्य == * Heike B. Görtemaker: ''Eva Braun. Leben mit Hitler.'' C. H. Beck, München 2010, ISBN 978-3-406-58514-2. === स्रोत === {{refbegin | colwidth = 30em }} * {{cite book | last = ब्रिभोर | first = एन्टोनी | authorlink = | year = सन् २००२ | title = बर्लिन: सन् १९४५ को अन्तिम | publisher = भाइकिङ प्रेस | isbn = 978-0-670-03041-5 | ref = harv | title-link = बर्लिन: सन् १९४५ }} * {{cite book | last = बुलक | first = एलान | authorlink = | year = सन् १९९९ | origyear = सन् १९५२ | title = हिटलर:एक अध्ययन | publisher = | location = न्यू योर्क | isbn = 978-1-56852-036-0 | ref = harv }} * {{cite web | last = कोलोनली | first = केट | title = इभा ब्राउनको एक वास्तविक कहानी | date = १४ फेब्रुअरी २०१० | work = द अब्जरभर | publisher = गार्जिएन | url = https://www.theguardian.com/world/2010/feb/14/eva-braun-adolf-hitler | accessdate = ५ जुलाई २०१८ | ref = harv}} * {{cite book | editor1-last = एबर्लि | editor1-first = हिनरिक | editor2-last = | editor2-first = | title = हिटलरको पुस्तक | year = सन् २००५ | publisher = पब्लिक अफेयर्स | location = न्यू योर्क | isbn = 978-1-58648-366-1 | ref = harv | url = https://archive.org/details/hitlerbooksecret00parp }} * {{cite book | last = गोर्तमेकर | first = हेइक बि | year = सन् २०११ | title = इभा ब्राउन: हिटलरसँगको जीवन | publisher = | location = न्यू योर्क | isbn = 978-0-307-59582-9 | ref = harv }} * {{cite news | last = गेस्ट | first = केटी | date = १२ मार्च २००६ | title = इभा ब्राउनको कथा | work = द इन्डिपेन्डेन्ट | publisher = इन्डिपेन्डेन्ट मिडिया | location = लन्डन | issn = 0951-9467 | oclc = 185201487 | url = https://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-eva-braun-story-behind-every-evil-man-6106787.html | accessdate = 5 July 2018 | ref = harv }} * {{cite book | last = होफम्यान | first = हेनरिच | authorlink = | title = हिटलर मेरो साथी थियो | url = https://archive.org/details/hitlerwasmyfrien00hoff | url-access = | year = सन् १९५५ | publisher = बर्क | location = लन्डन | oclc = 1486685 | ref = harv }} * {{cite book | last = |first = एन्टोन |authorlink= | year = सन् १९९९ | origyear = सन् १९९५ | title = हिटलरका अन्तिम दिनहरू:प्रमाण र वास्तविकता | publisher = ब्रोकह्यामटन प्रेस | location = लन्डन | isbn = 978-1-86019-902-8 | ref = हार्भ }} * {{cite book | last = जङ्ग | first = ट्राउडल | authorlink = | year = सन् २००३ | title = अन्तिम घडी सम्म: हिटलरको अन्तिम सचिव | publisher = विडेनफिल्ड एण्ड निकोलसन | location = लन्डन | isbn = 978-0-297-84720-5 | ref = हार्भ | title-link = अन्तिम घडी सम्म }} * {{cite book | last = केरस | first = इयान | authorlink = | year = सन् २००८ | title = हिटलर: एक जीवनी | publisher = डब्ल्युएस नोर्टन एण्ड कम्पनी | location = न्यू योर्क | isbn = 978-0-393-06757-6 | ref = हार्भ }} * {{cite book | last = क्नोप | first = गुइडो | authorlink = | year= सन् २००३ | title = हिटलरकी महिला | publisher = राउटलेज | location = न्यू योर्क | isbn = 978-0-415-94730-5 | ref = हार्भ }} * {{cite book | last = लाम्बेर्ट | first = एन्जेला | authorlink = | year = सन् २००६ | title = इभा ब्राउनको जीवनी | publisher = सेन्ट मार्टिन प्रेस | location = न्यू योर्क | isbn = 978-0-312-36654-4 | ref = हार्भ | url = https://archive.org/details/lostlifeofevabra0000lamb }} * {{cite book | last = लिन्ज | first = हेन्ज | authorlink = | year = सन् २००९ | title = अन्त्य देखि हिटलरसँग | publisher = स्काइहर्स पब्लिसिङ | location = न्यू योर्क | isbn = 978-1-84832-544-9 | ref = हार्भ }} * {{cite book | last = म्याकनब | first = क्रिस | title =हिटलरका किल्लाहरू: जर्मनीको सुदृढीकरण र रक्षा, सन् १९३९-४५ | publisher = ओस्प्रे पब्लिसिङ | location = अक्सफोर्ड; न्यु योर्क | year = सन् २०१४ | isbn = 978-1-78200-828-6 | ref=हार्भ}} * {{cite book | last = स्पिर | first = आलबर्ट | authorlink = आल्बर्ट स्पिर | year = सन् १९७२ | origyear = 1969 | title = तेस्रो रिच्स भित्र | publisher = एभोन | location = न्यु योर्क | isbn = 978-0-380-00071-5 | ref = हार्भ | title-link = तेस्रो रिच्स भित्र }} * {{cite book | last = भिनोग्रादोभ | first = भिके | year = सन् २००५ | title = हिटलरको मृत्यु | publisher = साउसर प्रेस | isbn = 978-1-904449-13-3 | ref = हार्भ | url-access = registration | url = https://archive.org/details/hitlersdeathruss0000vino }} {{refend}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी|Eva Braun|इभा ब्राउन}} * {{Imdb name|nm0105751}} * {{DNB-Portal|118551663|TEXT=Literatur über}} * {{DHM-HdG|Bio=eva-braun|Titel=इभा ब्राउन}} * [http://www.spiegel.de/thema/eva_braun/ Dossier zu Eva Braun] bei [[Spiegel Online]] * [https://www.zb-media.com/2019/03/28/filme-von-frau-hitler Farbfilmaufnahmen von Eva Braun online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190923080754/https://www.zb-media.com/2019/03/28/filme-von-frau-hitler/ |date=2019-09-23 }} auf ''zb-media.com'' [[श्रेणी:राष्ट्रिय समाजवादी जर्मनीका मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिटलर परिवार]] [[श्रेणी:महिला आत्महत्या]] 6cprr5rh7gxhe7g14p0c3wyc8dfhe34 0 112369 1357527 1357262 2026-06-03T08:35:39Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357527 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = अर्जुन सापकोटा | honorific_suffix = | image = Singer arjun sapkota on profermence.jpg | caption = | native_name = | native_name_lang = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | other_names = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1999|01|26|df=y}} | birth_place = [[मध्यविन्दु नगरपालिका]], [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपुर]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | monuments = | nationality = [[नेपाली]] | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = गायक, गीतकार, गीतकार | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = गायन | notable_works = ''पछ्यौरी लिस्यो'', ''बनकी चरी बनैमा रमायो'', ''दुई दुना चार'', ''फुल्यो गुराँस'' | spouse = | relatives = {{ubl | अविरल सापकोटा | आशिका सापकोटा | सन्तोष सापकोटा (दाजु) }} | father = मणि सापकोटा | mother = दुर्गा सापकोटा | awards = | website = https://arjunsapkota.com.np/ }} '''अर्जुन सापकोटा''' नेपालको नवलपरासी जिल्लामा जन्मिएका एक लोक गायक हुन् ।<ref name=annapurna>{{Cite web|url=http://annapurnapost.com/news/167159|title=लोकगायनमा जँम्दै पछिल्लो पुस्ताका ‘चकलेटी गायक|website=annapurnapost.com}}</ref> सापकोटाले विगत छ वर्ष देखि लोक गीतहरू गाउँदै आएका छन् ।<ref>{{Cite web|url=https://glammandu.com/music-videos/banki-chari/355|title=पहिले तिम्रो भन्या भा बन्दिन किन तयार हुन्थे र मन दिन.. (भिडियो)|website=galamandu}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706154827/https://glammandu.com/music-videos/banki-chari/355/ |date=2020-07-06 }}</ref> उनी हाल नेपालकै सबै कान्छा लोक गायको रूपमा परिचित छन्। सापकोटाका गीतहरूमा देश प्रेमका भावहरू झल्किएका हुन्छन् जसकारण उनी छिटै सर्वाधिक सफल बन्न सफल भएका हुन्। सापकोटाका गीतहरू मध्ये बनकी चरी नामक गीत सबैभन्दा सफल गीतको रूपमा परिचित छ भने यस गीत उनी र [[देवी घर्ती मगर]]को रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.madhyabindufm.org.np/news/detail/483?fbclid=IwAR0LSoIcEpOo_3-RKgfrXWyCEVbI6cbdLm7Y445JXK5sizrXiTslYYZQSag|title=Arjun Sapkota, Biography, Family & Life Style|website=मध्यविन्दु एफएम}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125063448/https://www.madhyabindufm.org.np/news/detail/483?fbclid=IwAR0LSoIcEpOo_3-RKgfrXWyCEVbI6cbdLm7Y445JXK5sizrXiTslYYZQSag |date=2021-01-25 }}</ref> तेस्तै उन्को पछिल्लो गित "नगर पिर माया"<ref>https://www.onlinekhabar.com/2020/12/916281</ref><ref>https://www.news24nepal.tv/2020/12/20/727671</ref><ref>https://ratopati.com/story/159215/2020/12/16/music-video-song</ref> "पछेउरी लिस्यो<ref>https://www.scotnepal.com/posts/60110 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201222221846/https://www.scotnepal.com/posts/60110 |date=2020-12-22 }}</ref>" "आउछौ र फेरि"<ref>https://www.news24nepal.tv/2021/01/11/734418</ref> ले पनि दर्शकको मन जितेको छ। सुरुवाती दिनहरूमा सापकोटाले आफ्ना बुबाले लेखेका गीतहरू गाउने गर्थे तर पछिल्लो समय उनले आफै गीत लेख्न सुरु गरेका छन्। उनले हालसालै लेखेको गीत "''बनकी चरी''" ले धेरै दर्शकको मन जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.scotnepal.com/posts/43120|title=अर्जुन सापकोटा र गायीका देर्वी घर्ती मगर को स्वरमा निकै उत्कृष्ठ गित वनकी चरी|date=December 12, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127192908/https://www.scotnepal.com/posts/43120 |date=January 27, 2021 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hipamat.com/details/1273.html|title=निकै उत्कृष्ठ गित वनकी चरी(भिडियो सहित)}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.scotnepal.com/posts/43120|title=अर्जुन सापकोटा र गायीका देर्वी घर्ती मगर को स्वरमा निकै उत्कृष्ठ गित वनकी चरी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127192908/https://www.scotnepal.com/posts/43120 |date=2021-01-27 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bigkhabar.com/2019/12/23/51544|title=‘मयाले अन्तै घरबार जमायो’ टिकटकमा जम्यो}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223210946/http://www.bigkhabar.com/2019/12/23/51544/ |date=2020-02-23 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lokpriyakhabar.com/2019/12/21680.html|title=अर्जुन सापकोटाको वनकी चरी सार्वजनिक , दर्शकको मन जित्न सफल}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://saurahaonline.com/2019/12/136342|title=दर्शकको मनमा बस्दै वनकि चरी (श्रव्य दृश्य सहित)}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200226194549/https://saurahaonline.com/2019/12/136342/ |date=2020-02-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kalikadainik.com/2019/12/08/8447|title=सञ्चारकर्मी अर्जुन सापकोटाको वनकी चरी बजारमा}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001154013/https://www.kalikadainik.com/2019/12/08/8447/ |date=2020-10-01 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.osnepal.com/842094|title=अर्जुन सापकोटा र गायीका देर्वी घर्ती मगर को स्वरमा निकै उत्कृष्ठ गित वनकी चरी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200710104219/https://www.osnepal.com/842094 |date=2020-07-10 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chitrawanonline.com/?p=12476|title=चुलवुले गायक अर्जुनको वनकी चरी दर्शकको रोजाईमा}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.hamropatro.com/news/details/5664626805964800?ns=|title=अर्जुन सापकोटा र देर्वी घर्ती मगरको वनकी चरी सार्वजनिक}}</ref>. ==गितहरु== * वनकी चरी<ref>{{Cite web|url=https://www.bigkhabar.com/2019/12/23/51544/|title=‘मयाले अन्तै घरबार जमायो’ टिकटकमा जम्यो}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://musickhabar.com/arjunsapkotabankichari/|title=गायक अर्जुन सापकोटा र गायिका देर्वी घर्ती मगर को स्वरमा वनकी चरी}}</ref> * ढल्केर नाच्छु<ref>{{Cite web|url=https://www.globalnewsnepal.com/koria/2019/08/03/156480616679448150.html|title=अर्जुन सापकोटा चर्चाको शिखरमा ‘ढल्केरै नाच्छु’ तीज गीत सार्बजनिक (भिडियो सहित)}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706160247/https://www.globalnewsnepal.com/koria/2019/08/03/156480616679448150.html |date=2020-07-06 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://samachardainik.com/news-details/25491/i-technepal.com|title=अर्जुन सापकोटाको तीज गीत ‘ढल्केरै नाच्छु’ सार्वजनिक}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *पिरती नलाम माया *म त प्रदेशी *सल्ला घारिमा<ref>{{Cite web|url=https://newslumbini.com/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A5%81%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%9F%E0%A4%BE-%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%9D%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%AD/|title=अर्जुन सापकोटा र सम्झना भण्डारीको स्वरमा तीज गित सल्ला घारीमा}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706042803/https://newslumbini.com/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A5%81%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%9F%E0%A4%BE-%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%9D%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%AD/ |date=2020-07-06 }}</ref> *भेट्टौ मक्कै बारिमा *छोटो भयो जामा *प्रदेशिको पिडा == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली लोक गायकहरू]] [[श्रेणी:नवलपरासी जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:दोहोरी गायकहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९९ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] muxqo5xe3ufrgfmo0v52socqiz9isnn 0 112792 1357488 1318334 2026-06-03T08:08:20Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357488 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization |name = '''International Criminal Court'''<br />{{native name|fr|Cour pénale internationale|fontsize=60%}} |symbol_type = Official logo |image_symbol = International Criminal Court logo.svg |symbol_width = 150px |image_map = ICC member states.svg |map_caption = रोम विधानको हस्ताक्षरकर्ता र पक्षहरू<div style="text-align:left">{{legend|#00AA00|राज्य पक्ष}} {{legend|#EEEE00|अनुमोदन नगरेका हस्ताक्षरकर्ताS}} {{legend|purple|सदस्यता फिर्ता गरेका हस्ताक्षरकर्ता}} {{legend|orange|हस्ताक्षर फिर्ता गरेका हस्ताक्षरकर्ता}} {{legend|#FF1111|गैर-राज्य पक्ष, गैर हस्ताक्षरकर्ता}}</div> |org_type = |membership_type = [[States parties to the Rome Statute of the International Criminal Court|Member states]] |membership = 123 |admin_center_type = Seat |admin_center = [[हेग]], [[नेदरल्यान्ड]] |languages_type = [[कार्यकारी भाषा]]s |languages = अङ्ग्रेजी <br />फ्रान्सेली |languages2_type = [[आधिकारिक भाषा]]<ref name="aiiclanguages">{{cite web |url=http://aiic.net/page/1660 |title=The International Criminal Court: An Introduction |accessdate=25 November 2012 |quote=The official languages of the ICC are Arabic, Chinese, English, French, Russian and [[Spanish language|Spanish]] and the working languages are currently English and French |archive-url=https://web.archive.org/web/20130303010710/http://aiic.net/page/1660 |archive-date=3 March 2013 |url-status=live |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303010710/http://aiic.net/page/1660 |date=3 March 2013 }}</ref> |languages2 = {{collapsible list |titlestyle=background:transparent;text-align:left;font-weight:normal |title=6 languages |अरबिक |चिनियाँ | अङ्ग्रेजी |फ्रान्सेली |रूसी |स्पेनीस }} |leader_title1 = [[#Presidency|President]] |leader_name1 = [[Chile Eboe-Osuji]] |leader_title2 = [[#Presidency|First Vice-President]] |leader_name2 = [[Robert Fremr]] |leader_title3 = [[#Office of the Prosecutor|Prosecutor]] |leader_name3 = [[Fatou Bensouda]] |leader_title4 = [[#Registrar|Registrar]] |leader_name4 = [[Peter Lewis (prosecutor)|Peter Lewis]] |established_event1 = {{nowrap|[[Rome Statute]] adopted}} |established_date1 = 17 July 1998 |established_event2 = Entered into force |established_date2 = 1 July 2002 |official_website = [http://www.icc-cpi.int/ www.icc-cpi.int] }} '''अन्तराष्ट्रिय फौजदारी अदालत''' (फ्रेंच: ''Cour pénale internationale'' ; प्रायः '''आईसीसी (ICC)''' वा '''आईसीसीटी (ICCt)''' को रूपमा संदर्भित)<ref>कई अन्य सङ्गठनों से जिनका संक्षिप्त रूप आईसीसी है, अलग करने के लिए अंतरराष्ट्रीय अपराध न्यायालय को कभी-कभी ICCt के रूप में संक्षिप्त किया जाता है। हालांकि सबसे अधिक संक्षिप्त रूप आईसीसी का इस्तेमाल इस लेख में किया गया है।</ref> एक स्थायी न्यायाधिकरण हो जसमा जन-नरसंहार, मानवता विरुद्धको अपराध, युद्ध अपराध र आक्रमणको अपराध (यद्यपि वर्तमानमा यो आक्रमणको अपराधमाथि आफ्नो न्यायाधिकार क्षेत्रको प्रयोग गर्न सक्दैन) को लागि अपराधीहरूको विरुद्ध मुद्दा चलाइन्छ।<ref name="article5"/><ref name="iccfact"/> [[दोस्रो विश्वयुद्ध|द्वितीय विश्वयुद्ध]] पछि अन्तराष्ट्रिय सैनिक न्यायाधिकरण स्थापना गर्ने बडापत्र १९४५ मा जारी गरियो। त्यसपछि २२ जना [[एडल्फ हिटलर|हिटलर]] समर्थक नाजी नेताहरूका उपर मुद्दा चलाइयो। एक वर्षमा कसुर टुंग्याइयो १९ जनाको कसुर स्थापित भयो। दुईजनाले सफाई पाए। १२ जनालाई मृत्युण्ड बाँकीलाई जन्मकैदको सजाय सुनाइयो । ९५० मा न्युरेम्वर्ग सिद्धान्त मानवजाति र सुरक्षा विरुद्ध अपराध संहिता तैयार गर्ने काम भयो। संयुक्त राष्ट्र सङ्घ महासभाले अन्तराष्ट्रिय फौजदारी अदालत १९४८ मा स्थापना गर्ने निर्णय गरिएको थियो र यस संवन्धी कानून बनाउन अन्तराष्ट्रिय कानून आयोग बनाइयो। आयोगले विधानको मसौदा बनाएको थियो। १९९७ मा अन्तराष्ट्रिय फौजदारी अदालतको विधान तैयार गरियो। [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]] [[संयुक्त राष्ट्र महासभा|महासभा]] द्वारा पारित गरियो। सो विधान अनुसार मानवता विरुद्ध जातीयता विरुद्ध अपराध गर्ने र यातना दिने, हत्या गर्ने, यौन हिंसा गर्नेका विरुद्ध अन्तराष्ट्रिय फौजदारी अदालतमा मुद्दा चल्न सक्ने र पीडकलाई अपराध अनुसारको सजाय गर्ने पीडितलाई राहत दिन सक्ने व्यवस्था गरियो। ==इतिहास== ==सदस्यता== ==न्यायाधिकार== ===न्यायालयको अधिकार क्षेत्र के भीतर अपराध=== ===प्रादेशिक क्षेत्राधिकार=== ===सामयिक क्षेत्राधिकार=== ===संपूरकता=== ==सरंचना== ===सदस्य देशको सभा=== ===प्रेसीडेन्सी=== [[चित्र:JudgeKirsch.jpg|thumb|right|2003 से 2009 तक कोर्ट को अध्यक्ष फिलिप किर्श]] अदालतको समुचित प्रशासनको लागि प्रेसीडेन्सी जिम्मेवार हुन्छ (अभियोजक कार्यालयबाट अलग).<ref name="presidency">अन्तराष्ट्रिय फौजदारी अदालत. [https://web.archive.org/web/20070606192805/http://www.icc-cpi.int/organs/presidency.html ''द प्रेसीडेंसी'' ]. 21 जुलाई 2007 से एक्सेस.</ref> यसमा अध्यक्ष र प्रथम तथा द्वितीय उपाध्यक्ष- अदालतको तीन न्यायाधीश, जो आफ्नो सहयोगी न्यायाधीशहरूद्वारा अध्यक्षको चुनाव अधिकतम दुई तीन-वर्षको कार्यकालको लागि गर्छ, सहभागी हुन्छ।<ref>[http://untreaty.un.org/cod/icc/statute/99_corr/cstatute.htm रोम सन्धि] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130910040634/http://untreaty.un.org/cod/icc/statute/99_corr/cstatute.htm |date=2013-09-10 }}को अनुच्छेद 38. 20 मार्च 2008 से अभिगम.</ref> मौजूदा अध्यक्ष सैंग-ह्यून साँग हुन्, उनले ११ मार्च २००९ मा निर्वाचित भएका थिए।<ref name="president">अंतरराष्ट्रीय अपराध न्यायालय, 11 मार्च 2009. [http://www.icc-cpi.int/Menus/Go?id=3ff10683-6d9b-48b0-b1a9-53c365a80b58&amp;lan=en-GB.htm ''जज साँग (रिपब्लिक ऑप कोरिया) इलेक्टेड प्रेसीडेंट ऑफ द इंटरनेशनल क्रिमिनल कोर्ट; जजेस डियरा (माली) एंड कौल (जर्मनी) इलेक्ट्ड फर्स्ट एंड सेकेंड वाइस-प्रेसीडेंट रेसपेक्टीवली'' ]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. 11 मार्च 2010 से एक्सेस</ref> ===न्यायिक प्रभाग=== ===अभियोजक कार्यालय=== ===रजिस्ट्री=== ===मुख्यालय, कार्यालय र निरोध इकाई=== ==प्रक्रिया== ===अभियुक्तको अधिकार=== ===पीडित भागीदारी र हानिपूर्ति=== ====कार्यवाहीमा पीडितहरूको भागीदारी==== ====पीडितहरूको लागि क्षतिपूर्ति==== ===रोम विधान गैर-सदस्य देशहरूको सहयोग=== ===अपराध-क्षमा र राष्ट्रीय सुलह प्रक्रिया=== ==संयुक्त राष्ट्रको साथ सम्बन्ध == ==वित्त-व्यवस्था== ==जांच== ===युगांडा=== ===डेमोक्रेटिक रिपब्लिक अफ कङ्गो === ===सेन्ट्रल अफ्रिकान रिपब्लिक === ===डारफुर, सूडान=== ====अहमद हारून र अली कुशायब==== ====राष्ट्रपति अल बशीरलाई दोषी ठहर==== =====गिरफ्तारी का दूसरा वारंट: नरसंहार===== ====बागी नेताहरू स्वेच्छाले उपस्थिति==== =====अबू गर्डा===== =====बांदा र जेर्बो==== ===केन्या=== ===अन्य उजुरी=== ==नोट र सन्दर्भ== ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जेनेभा महासन्धि]] ==अतिरिक्त पठन== ==बाहरी लिंक== {{कमन्सश्रेणी|International Criminal Court}} [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]] [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र महासभाका पर्यवेक्षकहरू]] 2e16lla9x5ufoetstdrxbtgobkmrmab 0 114030 1357686 1162868 2026-06-03T10:23:46Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357686 wikitext text/x-wiki {{Infobox award |name=एभिएन पुरस्कार<br />AVN Awards |current_awards=३७औँ एभिएन पुरस्कार |image= |imagesize=200px |alt= |caption="सर्वश्रेष्ठ निर्देशक{{spaced ndash}} फिचर" श्रेणीको लागि [[३२औँ एभिएन पुरस्कार|२०१५ एभिएन पुरस्कार]] प्रतिमा, [[ब्राड आर्मस्ट्रङ (निदेशक)|ब्राड आर्मस्ट्रङ]]द्वारा जितेको |sponsor=''[[वयस्क भिडियो समाचार]]'' |presenter=''वयस्क भिडियो समाचार'' |host= |location=[[लास भेगास उपत्यका|लास भेगास]], [[नेभाडा|नेवाडा]] |country=संयुक्त राज्य अमेरिका |reward=ट्रफी |year= {{nowrap|{{start date and age|1984|mf=yes}}}}<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.telecinco.es/informativos/Rebeca-Linares-Toni-Ribas-Oscar_0_964950062.html#|title=Rebeca Linares y Toni Ribas triunfan en los 'Oscar del porno'|work=telecinco.es|accessdate=December 14, 2014}}</ref> |year2=वर्तमान |website={{official URL}} |network={{plainlist| *[[प्लेब्वय टिभी]] (१९९८–२००९) *[[शोटाइम (टिभी च्यानल)|शोटाइम]] (संयुक्त राज्य अमेरिका) (२००९ पछि) *[[द मुभी नेटवर्क]] र [[मुभी सेन्ट्रल]] (क्यानाडा)}} |previous=[[३६औँ एभिएन पुरस्कार]] |main=एभिएन पुरस्कार |next=३८औँ एभिएन पुरस्कार }} {{Infobox election | election_name = हालसालैको एभिएन पुरस्कार विजेताहरू | election_date = [[३७औँ एभिएन पुरस्कार|२०२०]] | type = primary | ongoing = no | previous_election = ३६औँ एभिएन पुरस्कार | previous_year = २०१९ | next_election = ३८औँ एभिएन पुरस्कार | next_year = २०२१ | 1blank = पुरस्कार | 2blank = विजेता | 3blank = चलचित्र <!-- NOTE: Non-free images of film posters or living people must comply with [[Wikipedia:Non-free content criteria]], rules #8 and #10c--> | image1 = Seth Gamble 2012.jpg | image1_size = 160x160px | 1data1 = [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि एभिएन पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेता]] | 2data1 = [[सेठ ग्याम्बल]] | 3data1 = ''[[पर्सपेक्टिव (२०१९ चलचित्र)|पर्सपेक्टिव]]'' | image2 = Angela White 2019 by Glenn Francis.jpg | image2_size = 160x160px | 1data2 = [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि एभिएन पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] | 2data2 = [[एन्जेला ह्वाइट]] | 3data2 = ''[[पर्सपेक्टिव (२०१९ चलचित्र)|पर्सपेक्टिव]]'' | image3 = Tommy Pistol 2013.jpg | image3_size = 160x160px | 1data3 = [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि एभिएन पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेता]] | 2data3 = [[टोमी पिस्टल]] | 3data3 = ''द ग्याङ्स मेक्स अ पोर्नो: अ डीपी एक्सएक्सएक्स प्यारोडी'' | image4 = Maitland Ward 2014.jpg | image4_size = 160x160px | 1data4 = [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेत्रीको लागि एभिएन पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेत्री]] | 2data4 = [[मेटल्याण्ड वार्ड]] | 3data4 = ''ड्राइभ'' | image5 = Master Gio and Small Hands at Inked Awards 2016 (31953511745).jpg | image5_size = 160x160px | 1data5 = [[वर्षको पुरुष प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार|वर्षको पुरुष प्रदर्शनकर्ता]] | 2data5 = स्मल ह्यान्डस् | 3data5 = {{small|N/A}} | image6 = Angela White 2019 by Glenn Francis.jpg | image6_size = 160x160px | 1data6 = [[वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार|वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ता]] | 2data6 = [[एन्जेला ह्वाइट]] | 3data6 = {{small|N/A}} | image7 = Danny Dong (cropped).jpg | image7_size = 160x160px | 1data7 = [[वर्षको पुरुष विदेशी प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार|वर्षको पुरुष विदेशी प्रदर्शनकर्ता]] | 2data7 = [[ड्यानी डी]] | image8 = Little Caprice from "Cheers to live".jpg | image8_size = 160x160px | 1data8 = [[वर्षको महिला विदेशी प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार|वर्षको महिला विदेशी प्रदर्शनकर्ता]] | 2data8 = [[लिटिल क्याप्रिस]] | image9 = Kayden Kross 2013.jpg | image9_size = 160x160px | 1data9 = वर्षको निर्देशक | 2data9 = [[केडेन क्रस]] <!-- NOTE: Non-free images of film posters must comply with [[Wikipedia:Non-free content criteria]], rules #8 and #10c--> | title = सर्वश्रेष्ठ चलचित्र | before_election = ''द पसेसन अफ मिसेज हाइड'' | after_election = ''टीनएज लेस्बियन'' }} [[File:Graphic AVN trophy.png|thumb|upright|"एभिएन पुरस्कार" ट्रफी प्रतिनिधित्व गर्ने ग्राफिक कलाकृति]] [[Image:AVN Awards Show 2012.jpg|thumb|एभिएन पुरस्कार कार्यक्रम, [[हार्ड रक होटेल]]]] '''एभिएन पुरस्कार''' अमेरिकी [[अश्लील चलचित्र]]हरूको निर्माण र विपणनका विभिन्न पक्षहरूमा उपलब्धिलाई मान्यता दिन अमेरिकी [[अश्लील चलचित्र|वयस्क भिडियो]] उद्योग ट्रेड पत्रिका एभिएन (वयस्क भिडियो समाचार) द्वारा प्रायोजित र प्रस्तुत चलचित्र पुरस्कार हो। तिनीहरूलाई प्राय: "अश्लीलको [[एकेडेमी पुरस्कार|ओस्कार]]" भनिन्छ।<ref name=autogenerated1/><ref>{{cite web|url=http://www.smh.com.au/news/film/the-oscars-of-porn/2006/01/09/1136655116166.html|title=The Oscars of Porn|accessdate=July 25, 2007|date=January 9, 2006|work=[[The Sydney Morning Herald]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailynews.com/ci_6039690?source=most_emailed|title=Porn: The Valley's Secret Industry|accessdate=July 25, 2007|author=Hopkins, Brent|date=June 3, 2007|work=[[Los Angeles Daily News]]|quote=[...] earned seven Adult Video News awards, referred to as the Oscars of porn.|archive-url=https://web.archive.org/web/20070606225512/http://www.dailynews.com/ci_6039690?source=most_emailed|archive-date=June 6, 2007|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606225512/http://www.dailynews.com/ci_6039690?source=most_emailed |date=June 6, 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thestranger.com/seattle/Content?oid=3400|title=Porn's Big Night|accessdate=July 25, 2007|author=Schmader, David|date=March 9, 2000|work=[[The Stranger (newspaper)|The Stranger]]|quote=[...] the most prestigious event in the world of adult film: the Adult Video News Awards, hereby known as the Avis, popularly known as the porno Oscars.}}</ref><ref name="ENGLISHEnglish2009">{{cite book|author=English, James F.|title=The Economy of Prestige: Prizes, Awards, and the Circulation of Cultural Value|url=https://books.google.com/books?id=vY3UOFDA2sAC&pg=PA96|accessdate=January 18, 2014|date=June 30, 2009|publisher=[[Harvard University Press]]|isbn=978-0-674-03653-6|page=96}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.elmundo.es/elmundo/2009/07/16/television/1247746308.html|title=Rebeca Linares, una 'pornstar' en Las Vegas|author=Unidad Editorial Internet, S.L.|work=elmundo.es}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cineblog.it/post/4360/avn-awards-gli-oscar-del-porno|title=AVN Awards: gli Oscar del porno|work=cineblog.it|accessdate=January 12, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-porn-oscars-how-avn-academy-compare-977579|title=''"Oscars of Porn" vs. the Oscars: The Surprising Similarities''|last=Feinberg|first=Scott|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|date=February 24, 2017|accessdate=October 13, 2019}}</ref> पुरस्कार १०० भन्दा बढी श्रेणीहरूमा विभाजन गरिएको छ, जसमध्ये केही अन्य चलचित्र र भिडियो विधामा प्रस्तुत गरिएका उद्योग पुरस्कारहरूसँग मिल्दोजुल्दो छ र अश्लील/कामुक चलचित्र र भिडियोको लागि निर्दिष्ट हो।<ref name="vegasblog.latimes.com">{{cite news |url=http://vegasblog.latimes.com/vegas/2006/01/avn_awards_a_ca.html |title=AVN Awards Part Three: A Category for Everything and a Nomination for Every Body |work=[[Los Angeles Times]] |date=January 8, 2006 |accessdate=July 20, 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060506023029/http://vegasblog.latimes.com/vegas/2006/01/avn_awards_a_ca.html |archivedate=May 6, 2006 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060506023029/http://vegasblog.latimes.com/vegas/2006/01/avn_awards_a_ca.html |date=May 6, 2006 }}</ref> ==श्रेणीहरू== * [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि एभिएन पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेता]] * [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि एभिएन पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] * [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि एभिएन पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेता]] * [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेत्रीको लागि एभिएन पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेत्री]] * [[वर्षको पुरुष प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार|वर्षको पुरुष प्रदर्शनकर्ता]] * [[वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार|वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ता]] * [[वर्षको पुरुष विदेशी प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार|वर्षको पुरुष विदेशी प्रदर्शनकर्ता]] * [[वर्षको महिला विदेशी प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार|वर्षको महिला विदेशी प्रदर्शनकर्ता]] * वर्षको निर्देशक * सर्वश्रेष्ठ नयाँ स्टारलेट * सर्वश्रेष्ठ निर्देशक * सर्वश्रेष्ठ गैर-सेक्स प्रदर्शन * सर्वश्रेष्ठ सिनेमाटोग्राफी * सर्वश्रेष्ठ अल-सेक्स भिडियो * वर्षको सर्वश्रेष्ठ भाडा शीर्षक * वर्षको सर्वश्रेष्ठ विक्रय शीर्षक * सर्वश्रेष्ठ चलचित्र * सर्वश्रेष्ठ भिडियो फिचर * सर्वश्रेष्ठ विदेशी फिचर * सर्वश्रेष्ठ टीज प्रदर्शन * सर्वश्रेष्ठ अल-गर्ल सेक्स दृश्य * सर्वश्रेष्ठ अल-गर्ल फिचर * सर्वश्रेष्ठ नयाँ आगमन – समलैंगिक भिडियो * सर्वश्रेष्ठ द्वि-यौन भिडियो * सर्वश्रेष्ठ समलैंगिक भिडियो * सर्वश्रेष्ठ अभिनेता - समलि समलैंगिक भिडियो * सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेता - समलैंगिक भिडियो * सर्वश्रेष्ठ निर्देशक - द्वि-यौन भिडियो * सर्वश्रेष्ठ निर्देशक - समलैंगिक भिडियो * सर्वश्रेष्ठ पटकथाल - समलैंगिक भिडियो * सर्वश्रेष्ठ सेक्स दृश्य - समलैंगिक भिडियो * सर्वश्रेष्ठ गैर-यौन प्रदर्शन - द्वि, समलैंगिक, वा ट्रान्स भिडियो * सर्वश्रेष्ठ समलैंगिक वैकल्पिक भिडियो * सर्वश्रेष्ठ समलैंगिक सोलो भिडियो * सर्वश्रेष्ठ समलैंगिक विज्ञप्ति जारी * सर्वश्रेष्ठ भिडियोग्राफी - समलैंगिक भिडियो * सर्वश्रेष्ठ वैकल्पिक वयस्क फिचर चलचित्र * सबैभन्दा अपमानजनक सेक्स दृश्य * सर्वश्रेष्ठ सेक्स कमेडी * ब्रेकथ्रु पुरस्कार * वर्षको सर्वश्रेष्ठ प्रदर्शनकर्ता - समलैंगिक भिडियो * सर्वश्रेष्ठ पुरुष नवागंतुक * सर्वश्रेष्ठ निर्देशक - विदेशी रिलिज * सर्वश्रेष्ठ क्लासिक रिलिज * सर्वश्रेष्ठ डिभिडी * सर्वश्रेष्ठ उच्च परिभाषा उत्पादन * वर्षको अनसंग स्टारलेट * सर्वश्रेष्ठ हाई-एन्ड अल-सेक्स रिलिज * सर्वश्रेष्ठ अल-सेक्स रिलिज * सर्वश्रेष्ठ मिल्फ रिलिज * वर्षको निर्देशक * सर्वश्रेष्ठ निर्देशक - फिचर * सर्वश्रेष्ठ निर्देशक - विदेशी फिचर * सर्वश्रेष्ठ केटा/केटी दृश्य * सर्वश्रेष्ठ अल-गर्ल कपल्स सेक्स दृश्य * वर्षको मिल्फ प्रदर्शनकर्ता ===मानद पुरस्कार=== * [[एभिएन हल अफ फेमका सदस्यहरूको सूची|एभिएन हल अफ फेम]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[पोर्नहब पुरस्कार]] * [[एक्सबिज पुरस्कार]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category|AVN Awards|एभिएन पुरस्कार}} * {{official|https://avn.com/awards}} [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार]] [[श्रेणी:अश्लील चलचित्र पुरस्कार]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र पुरस्कार]] 5jo5fcpqda83hy1sa0cux2cystbozp4 0 114683 1357684 1177584 2026-06-03T10:17:47Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357684 wikitext text/x-wiki [[File:Anne Hathaway in 2016.jpg|thumb|upright=1|सन् २०१६ [[टोरोन्टो अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सव]]मा ह्याथवे]] [[एनी ह्याथवे]] एक अमेरिकी अभिनेत्री हुन्। == चलचित्र == <!--DO NOT USE ROWSPANS per WP:FILMOGRAPHY--> {| class="wikitable" |+ कुञ्जी | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released.}} | चलचित्रहरू प्रदर्शन गर्दछ जुन अझै प्रदर्शन गरिएको छैन |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col"| शीर्षक !scope="col"| वर्ष !scope="col"| भूमिका !scope="col"| निर्देशक (हरू) !scope="col" class="unsortable"| टिप्पणीहरू !scope=col class="unsortable" | सन्दर्भ (हरू) |- !scope=row| ''[[द प्रिन्सेस डायरिज (चलचित्र)|द प्रिन्सेस डायरिज]]'' | rowspan="2" | २००१ | [[मिया थर्मोपोलिस]] | [[ग्यारी मार्शल]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Princess Diaries Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/the-princess-diaries|publisher=Metacritic|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100323/http://www.metacritic.com/movie/the-princess-diaries|archivedate=March 4, 2016}}</ref> |- !scope=row| ''[[द अदर साइड अफ हेभन]]'' | जीन सबिन | [[मिच डेभिस]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Other Side of Heaven Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/the-other-side-of-heaven|publisher=Metacritic|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161213120836/http://www.metacritic.com/movie/the-other-side-of-heaven|archivedate=December 13, 2016}}</ref> |- !scope=row| ''[[निकोलस निकलबी (२००२ चलचित्र)|निकोलस निकलबी]]'' | २००२ | मेडलिन ब्रे |[[डगलस मेकग्राथ]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Nicholas Nickleby (2002)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/1119037_nicholas_nickleby|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171008190302/https://www.rottentomatoes.com/m/1119037_nicholas_nickleby|archivedate=October 8, 2017}}</ref> |- !scope=row| ''[[द क्याट रिटर्न्स]]'' | २००३ | हारु योशीका | [[हिरोयुकी मोरिटा]] | [[आवाज अभिनय|आवाज]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Cat Returns (2002)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_cat_returns|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170221054009/https://www.rottentomatoes.com/m/the_cat_returns/|archivedate=February 21, 2017}}</ref> |- !scope=row| ''[[एला एन्चेन्टेड (चलचित्र)|एला एन्चेन्टेड]]'' | rowspan="2" | २००४ | राजकुमारी एला |[[टोमी ओ'हेभर]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Ella Enchanted Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/ella-enchanted|publisher=Metacritic|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160322131944/http://www.metacritic.com/movie/ella-enchanted|archivedate=March 22, 2016}}</ref> |- !scope=row| ''[[द प्रिन्सेस डायरिज २: रोयल इन्गेमेन्ट ]]'' | मिया थर्मोपोलिस | ग्यारी मार्शल | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Princess Diaries 2: Royal Engagement Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/the-princess-diaries-2-royal-engagement|publisher=Metacritic|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305082426/http://www.metacritic.com/movie/the-princess-diaries-2-royal-engagement|archivedate=March 5, 2016}}</ref> |- !scope=row| ''[[हूडविन्कड!]]'' | rowspan="3" | २००५ | [[लिटिल रेड राइडिङ हुड|रेड पिकेट]] |[[कोरी एडवर्ड्स]], [[टोड एडवर्ड्स (चलचित्र लेखक)|टोड एडवर्ड्स]] र [[टोनी लीच]] | आवाज |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Hoodwinked (2005)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/1155109-hoodwinked|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161216031421/https://www.rottentomatoes.com/m/1155109-hoodwinked/|archivedate=December 16, 2016}}</ref> |- !scope=row| ''[[ह्याभोक (२००५ चलचित्र)|ह्याभोक]]'' | एलिसन ल्याङ | [[बार्बरा कोपल]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Havoc (2005)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/havoc|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161212082418/https://www.rottentomatoes.com/m/havoc/|archivedate=December 12, 2016}}</ref> |- !scope=row| ''[[ब्रोकब्याक माउन्टेन]]'' | लुरिन न्यूजम ट्विस्ट | [[अंग ली]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Brokeback Mountain Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/brokeback-mountain|publisher=Metacritic|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171015194233/http://www.metacritic.com/movie/brokeback-mountain|archivedate=October 15, 2017}}</ref> |- !scope=row| ''[[द डेभिल विअर्स प्राडा (चलचित्र)|द डेभिल विअर्स प्राडा]]'' | २००६ | एन्डी सैक्स | [[डेभिड फ्रान्केल]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=The Devil Wears Prada (2006)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_devil_wears_prada|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830135024/https://www.rottentomatoes.com/m/the_devil_wears_prada|archivedate=August 30, 2017}}</ref> |- !scope=row| ''[[बिकमिङ जेन]]'' | २००७ | [[जेन अस्टेन]] | [[जुलियन जेरोल्ड]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Becoming Jane Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/becoming-jane|publisher=Metacritic|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170221161852/http://www.metacritic.com/movie/becoming-jane|archivedate=February 21, 2017}}</ref> |- !scope=row| ''[[गेट स्मार्ट (चलचित्र)|गेट स्मार्ट]]'' | rowspan="4" | २००८ | rowspan="2" | एजेन्ट ९९ | [[पिटर सेगल]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Get Smart Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/get-smart|publisher=Metacritic|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170611061352/http://www.metacritic.com/movie/get-smart|archivedate=June 11, 2017}}</ref> |- !scope=row| ''[[गेट स्मार्टस ब्रुस र लोइड: आउट अफ कन्ट्रोल]]'' | [[गिल जुन्जर]] | अप्रमाणित क्यामियो |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Get Smart's Bruce And Lloyd: Out Of Control (2008)|url=https://www.tvguide.com/movies/get-smarts-bruce-and-lloyd-out-of-control/review/294293/|work=[[TV Guide]]|accessdate=October 8, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170820163609/http://www.tvguide.com/movies/get-smarts-bruce-and-lloyd-out-of-control/review/294293/|archivedate=August 20, 2017}}</ref> |- !scope=row| ''[[रेचल गेटिङ म्यारिड]]'' | किम बुचमान | [[जोनाथन डेम्मे]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Rachel Getting Married|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20081008/REVIEWS/810089989|first=Roger|last=Ebert|work=[[Chicago Sun-Times]]|date=October 8, 2008|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121009162158/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20081008%2FREVIEWS%2F810089989|archivedate=October 9, 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009162158/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20081008%2FREVIEWS%2F810089989 |date=October 9, 2012 }}</ref> |- !scope=row| ''[[प्यासेन्जर्स (२००८ चलचित्र)|प्यासेन्जर्स]]'' | क्लेयर समर्स | [[रोड्रिगो गार्सिया (निर्देशक)|रोड्रिगो गार्सिया]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Passengers (2008) Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/passengers|publisher=Metacritic|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161206184234/http://www.metacritic.com/movie/passengers|archivedate=December 6, 2016}}</ref> |- !scope=row| ''[[ब्राइड वार्स]]'' | rowspan="2" | २००९ | एमा एलन | [[गैरी विनिक]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Bride Wars: One Bride Too Many|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1870401,00.html|first=Mary|last=Pols|work=[[Time (magazine)|Time]]|date=January 8, 2009|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826203845/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1870401,00.html|archivedate=August 26, 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826203845/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1870401,00.html |date=August 26, 2013 }}</ref> |- !scope=row| ''[[भ्यालेन्टिनो: द लास्ट इम्परर]]'' | आफैं | [[म्याट टायरनाउर]] | [[वृत्तचित्र]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Valentino: The Last Emperor Reviews|url=https://www.metacritic.com/movie/valentino-the-last-emperor|publisher=Metacritic|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129073036/http://www.metacritic.com/movie/valentino-the-last-emperor|archivedate=November 29, 2010}}</ref> |- !scope=row| ''[[भ्यालेन्टाइन डे (२०१० चलचित्र)|भ्यालेन्टाइन डे]]'' | rowspan="4" | २०१० | लिज कुरान | ग्यारी मार्शल | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title='Valentine's Day|url=https://articles.latimes.com/2010/feb/12/entertainment/la-et-valentines-day12-2010feb12|first=Sharkey|last=Betsy|work=[[Los Angeles Times]]|date=February 12, 2010|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171008190302/http://articles.latimes.com/2010/feb/12/entertainment/la-et-valentines-day12-2010feb12|archivedate=October 8, 2017}}</ref> |- !scope=row| ''[[एलिस इन वन्डरल्यान्ड (२०१० चलचित्र)|एलिस इन वन्डरल्यान्ड]]'' | [[ह्वाइट क्वीन (थ्रू द लुकिङ-ग्लास)|मीराना / ह्वाइट क्वीन]] | [[टिम बर्टन]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |title=Alice in Wonderland (2010) – Movie Review |url=https://www.ew.com/ew/article/0,,20348226,00.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/5uGSkPOEA?url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20348226,00.html |archivedate=November 15, 2010 |last=Gleiberman |first=Owen |work=[[Entertainment Weekly]] |date=March 3, 2010 |accessdate=May 18, 2017 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100914094853/http://www.ew.com/ew/article/0,,20348226,00.html |date=September 14, 2010 }}</ref> |- !scope=row| ''[[लभ एन्ड अदर ड्रग्स]]'' | म्याग्गी मर्डक | [[एडवर्ड ज्विक]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Love and Other Drugs: Film Review|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/love-and-other-drugs-film-32500|last=Honeycutt|first=Kirk|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=October 26, 2010|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025211248/http://www.hollywoodreporter.com/review/love-and-other-drugs-film-32500|archivedate=October 25, 2012}}</ref> |- !scope=row| ''१० माउन्टेन्स १० इअर्स'' | कथावाचक | जेनिफर यी | आवाज<br/>वृत्तचित्र |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=10 Mountains 10 Years (2011)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/10_mountains_10_years|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160430231942/http://www.rottentomatoes.com/m/10_mountains_10_years|archivedate=April 30, 2016}}</ref> |- !scope=row| ''[[रियो (२०११ चलचित्र)|रियो]]'' | rowspan="2" | २०११ | ज्वेल | [[कार्लोस सलदान्हा]] | आवाज |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Rio|url=https://www.ew.com/ew/article/0,,20481533,00.html|last=Gleiberman|first=Owen|work=Entertainment Weekly|date=April 22, 2011|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020214822/http://www.ew.com/ew/article/0,,20481533,00.html|archivedate=October 20, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020214822/http://www.ew.com/ew/article/0,,20481533,00.html |date=October 20, 2014 }}</ref> |- !scope=row| ''[[वन डे (२०११ चलचित्र)|वन डे]]'' | एमा मोरले | [[लोन शेरेफिग]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=One Day|url=https://www.rogerebert.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20110817/REVIEWS/110819983/-1/RSS|first=Roger|last=Ebert|work=Chicago Sun-Times|date=August 17, 2011|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323090803/http://www.rogerebert.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20110817%2FREVIEWS%2F110819983%2F-1%2FRSS|archivedate=March 23, 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323090803/http://www.rogerebert.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20110817%2FREVIEWS%2F110819983%2F-1%2FRSS |date=March 23, 2012 }}</ref> |- !scope=row| ''[[द डार्क नाइट राइजेज]]'' | rowspan="2" | २०१२ | [[क्याटवुमन|सेलिना काइल]] | [[क्रिस्टोफर नोलन]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Batman: The Dark Knight Rises, first review|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmreviews/9403551/Batman-The-Dark-Knight-Rises-first-review.html|last=Collin|first=Robbie|work=[[The Daily Telegraph]]|publisher=Telegraph Media Group|date=July 16, 2012|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161224173146/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmreviews/9403551/Batman-The-Dark-Knight-Rises-first-review.html|archivedate=December 24, 2016}}</ref> |- !scope=row| ''[[लेस मिसरेबल्स (२०१२ चलचित्र)|लेस मिसरेबल्स]]'' | [[फ्यान्टाइन]] | [[टम हूपर]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Critic Review for Les Miserables|url=https://www.washingtonpost.com/gog/movies/les-miserables,1214741/critic-review.html|last=Hornaday|first=Ann|work=The Washington Post|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729133842/http://www.washingtonpost.com/gog/movies/les-miserables,1214741/critic-review.html|archivedate=July 29, 2013}}</ref> |- !scope=row| ''[[गर्ल राइजिङ (चलचित्र)|गर्ल राइजिङ]]'' | rowspan="2" | २०१३ | कथावाचक | [[रिचर्ड ई रबिन्स]] | आवाज<br/>वृत्तचित्र |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Girl Rising (2013)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/girl_rising|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161114181657/https://www.rottentomatoes.com/m/girl_rising/|archivedate=November 14, 2016}}</ref> |- !scope=row| ''[[डन जोन]]'' | एमिली लोम्बार्डो | [[जासेफ गोर्डन-लेविट]] | क्यामियो |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Don Jon (2013)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/don_jon|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170209233056/https://www.rottentomatoes.com/m/don_jon/|archivedate=February 9, 2017}}</ref> |- !scope=row| ''[[सङ वन]]'' | rowspan="4" | २०१४ | फ्रेनी एलिस | केट बार्कर-फ्रोल्याण्ड | निर्माता पनि |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Song One (2015)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/song_one|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011055705/https://www.rottentomatoes.com/m/song_one/|archivedate=October 11, 2016}}</ref> |- !scope=row| ''[[रियो २]]'' | ज्वेल | [[कार्लोस सलदान्हा]] | आवाज |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Rio 2 Review |date=March 26, 2014 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movie/rio-2/review/691500 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140418165630/http://www.hollywoodreporter.com/movie/rio-2/review/691500 |work=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=April 11, 2014 |archivedate=April 18, 2014 |url-status=dead}}</ref> |- !scope=row| ''[[डोन पीयोट]]'' | एजेन्ट अफ ट्रुथ | [[डान फोगलर]] र माइकल क्यान्जोनिएरो | क्यामियो |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Don Peyote (2014)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/don_peyote|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160514173436/http://www.rottentomatoes.com/m/don_peyote/|archivedate=May 14, 2016}}</ref> |- !scope=row| ''[[इन्टरस्टेलर (चलचित्र)|इन्टरस्टेलर]]'' | अमेलिया ब्रान्ड | क्रिस्टोफर नोलन | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Film Review: 'Interstellar'|url=https://variety.com/2014/film/reviews/film-review-interstellar-1201338475/|last=Foundas|first=Scott|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=October 27, 2014|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141029234605/http://variety.com/2014/film/reviews/film-review-interstellar-1201338475/|archivedate=October 29, 2014}}</ref> |- !scope=row| ''[[द इन्टर्न (२०१५ चलचित्र)|द इन्टर्न]]'' | २०१५ | जुल्स ओस्टिन | [[नैन्सी मेयर्स]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title='The Intern': Director, stars bring right skill set to office comedy|url=http://chicago.suntimes.com/entertainment/the-intern-director-stars-bring-right-skill-set-to-office-comedy/|author=Richard Roeper|work=Chicago Sun-Times|date=September 24, 2015|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830014237/http://chicago.suntimes.com/entertainment/the-intern-director-stars-bring-right-skill-set-to-office-comedy/|archivedate=August 30, 2017}}</ref> |- !scope=row| ''[[एलिस थ्रू द लुकिङ ग्लास (२०१६ चलचित्र)|एलिस थ्रू द लुकिङ ग्लास]]'' | rowspan="2" | २०१६ | मीराना / ह्वाइट क्वीन | [[जेम्स बोबिन]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Review: 'Alice Through the Looking Glass' and a Trippy Time Machine|url=https://www.nytimes.com/2016/05/27/movies/review-alice-through-the-looking-glass-and-a-trippy-time-machine.html|author=Stephen Holden|work=[[New York Times]]|date=May 26, 2016|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170827195200/https://www.nytimes.com/2016/05/27/movies/review-alice-through-the-looking-glass-and-a-trippy-time-machine.html|archivedate=August 27, 2017}}</ref> |- !scope=row| ''[[कोलोसल (चलचित्र)|कोलोसल]]'' | ग्लोरिया | [[नाचो विगालोन्डो]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Colossal Review|url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/peter-travers-colossal-movie-review-w474197|last=Travers|first=Pete|work=[[Rolling Stone]]|date=April 4, 2017|accessdate=May 18, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170406194716/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/peter-travers-colossal-movie-review-w474197|archivedate=April 6, 2017}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[ओसियन्स ८]]'' | २०१८ | डाफ्ने क्लुगर | [[ग्यारी रस]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Warner Bros Firms 'Ocean's 8' Lineup: Anne Hathaway, Rihanna, Awkwafina, Helena Bonham Carter, Mindy Kaling Join Sandra Bullock & Cate Blanchett|url=https://deadline.com/2016/08/oceans-eight-rihanna-anne-hathaway-sandra-bullock-cate-blanchett-awkwafina-helena-bonham-carter-mindy-kaling-1201801342/|first=Mike|last=Fleming Jr|website=[[Deadline Hollywood]]|date=August 10, 2016|accessdate=August 10, 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160810220902/http://deadline.com/2016/08/oceans-eight-rihanna-anne-hathaway-sandra-bullock-cate-blanchett-awkwafina-helena-bonham-carter-mindy-kaling-1201801342/|archivedate=August 10, 2016}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[सेरेनिटी (२०१९ चलचित्र)|सेरेनिटी]]'' | rowspan="3" | २०१९ | करेन जरीकास | [[स्टीभन नाइट]] | |style="text-align: center;"| <ref name="Jul2017CS">{{cite news|title=Interstellar Stars McConaughey & Hathaway in Serenity Photo|url=https://www.comingsoon.net/movies/news/874647-interstellar-stars-mcconaughey-and-hathaway-reunite-in-serenity-photo#/slide/1|accessdate=July 27, 2017|work=ComingSoon.net|date=July 27, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728232734/http://www.comingsoon.net/movies/news/874647-interstellar-stars-mcconaughey-and-hathaway-reunite-in-serenity-photo#/slide/1|archivedate=July 28, 2017}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[द हसल (चलचित्र)|द हसल]]'' | जोसेफिन चेस्टरफील्ड | [[क्रिस एडिसन]] | |style="text-align: center;"| <ref>{{cite news|last1=D'Alessandro|first1=Anthony|title=MGM Dates Anne Hathaway & Rebel Wilson Scam Artist Comedy For Summer 2018|url=https://deadline.com/2017/11/anne-hathaway-rebel-wilson-scam-artist-comedy-for-august-2018-release-1202208476/|accessdate=November 15, 2017|website=Deadline Hollywood|date=November 14, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171115053225/http://deadline.com/2017/11/anne-hathaway-rebel-wilson-scam-artist-comedy-for-august-2018-release-1202208476/ |date=November 15, 2017 }}</ref> |- ! scope="row"| ''[[डार्क वाटर्स (२०१९ चलचित्र)|डार्क वाटर्स]]'' | सारा बार्लेज बिलोट | [[टोड हेनेस]] | | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2019/01/anne-hathaway-tim-robbins-mark-ruffalo-todd-haynes-dupont-pollution-scandal-1202532048/|title=Anne Hathaway, Tim Robbins, More Join Mark Ruffalo In Todd Haynes-Participant Drama About DuPont Pollution Scandal|website=[[Deadline Hollywood]]|first=Andreas|last=Wiseman|date=January 9, 2019|accessdate=January 9, 2019}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[द लास्ट थिङ ही वान्टेड (चलचित्र)|द लास्ट थिङ ही वान्टेड]]'' | २०२० | एलेना म्याकमोहन | [[डी रीस]] | | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/mudbound-director-dee-rees-making-last-thing-he-wanted-starring-anne-hathaway-netflix-1114608|title=Netflix Reteams With 'Mudbound' Filmmaker Dee Rees for 'The Last Thing He Wanted' (Exclusive)|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Borys|last=Kit|date=May 24, 2018|accessdate=July 3, 2018}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#ffc;"| ''[[द विच्स (२०२१ चलचित्र)|द विच्स]]'' {{dagger|alt=चलचित्र रिलीज हुन बाँकी छ}} | २०२१ | [[ग्रान्ड हाई विच]] | [[रोबर्ट जेमेकिस]] | पोष्ट-उत्पादन |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|url=https://variety.com/2019/film/news/anne-hathaway-the-witches-robert-zemeckis-1203109856/|title=Anne Hathaway to Star in Robert Zemeckis' 'The Witches' (EXCLUSIVE)|first1=Justin|last1=Kroll|date=16 January 2019|publisher=}}</ref> |- |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|4266|एनी ह्याथवे}} * {{tcmdb name|517035|एनी ह्याथवे}} * {{IBDB name|455530|एनी ह्याथवे}} [[श्रेणी:अभिनेत्री फिल्मोग्राफी]] [[श्रेणी:अमेरिकी फिल्मोग्राफी]] ho0f8rugb3vxjalyxkt1431cjx1u8ne 0 114892 1357677 1338067 2026-06-03T10:13:07Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357677 wikitext text/x-wiki {{Infobox weapon | name = एके फोर्टी सेभेन<br>AK-47<ref group=N>Table data covers the AK-47 with Type 3 receiver</ref> | image = [[चित्र:AK-47 type II noBG.png|300px|ए के ४७ का द्वितीय प्रतिरूप। यह प्रथम मशीनीकृत रिसीवर अंतरण है।]] | image_size = 300 | caption = एके फोर्टी सेभेन | origin = [[सोभियत सङ्घ]] <!-- Read WP:INFOBOXFLAG before you put a flag here --> | type = [[एसल्ट राइफल]] | is_ranged = Yes | service = सन् १९४९-१९७४ (सोभियत सङ्घ)<br>सन् १९४९-वर्तमान (अन्य देशहरू) | used_by = हेर्नुहोस् '[[#प्रयोगकर्ता|प्रयोगकर्ता]]' | wars = हेर्नुहोस् '[[#द्वन्द|द्वन्द]]' | designer = [[मिखाइल कलास्निकोभ]] | design_date = सन् १९४६-१९४८<ref>{{harvnb|Monetchikov|2005|loc=chpts. 6 and 7}}:&nbsp;(if AK-46 and AK-47 are to be seen as separate designs).</ref> | manufacturer = कलास्निकोभ लगायत अन्य | production_date = सन् १९४८-वर्तमान<ref name="Ezell, Edward Clinton 1986 112">{{cite book |author=Ezell, Edward Clinton |authorlink=Edward Ezell |title=The AK47 Story, Evolution of the Kalashnikov Weapons |date=1986 |publisher=[[Stackpole Books]] |url=https://books.google.com/?id=FroVAQAACAAJ&dq=The+AK47+Story,+Evolution+of+the+Kalashnikov+Weapons |isbn=978-0-811709163 |page=112}}</ref><ref>{{cite book |author=Poyer, Joe |authorlink=Joe Poyer |title=The AK-47 and AK-74 Kalashnikov Rifles and Their Variations |date=2004 |publisher=[[North Cape Publications inc.]] |url=https://books.google.com/?id=EPArOwAACAAJ |isbn=1-882391-33-0 |page=8}}</ref> | number = ≈ ७.५ करोड एके-४७, १०० मिलियन कलास्निकोभ-परिवार बन्दुक<ref name="k3" /><ref name="foxnews" /> | variants = हेर्नुहोस् '[[#रूपान्तरहरू|रूपान्तरहरू]]' | weight = गोली बिना:<br />{{convert|3.47|kg|lb|abbr=on}}<br />गोली, रित्तो:<br />{{convert|0.43|kg|lb|abbr=on}} (प्रारम्भिक संस्करण){{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}}<br />{{convert|0.33|kg|lb|abbr=on}} ([[स्टिल]]){{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АКМ (АКМС)|1983|pp=149–150}}<br />{{convert|0.25|kg|lb|abbr=on}} (प्लास्टिक)<ref name="izhmash" /><br />{{convert|0.17|kg|lb|abbr=on}} (हलुका मिश्रित धातु){{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АКМ (АКМС)|1983|pp=149–150}} | length = स्थायी काठको प्रारूप:<br />{{convert|880|mm|abbr=on}}<ref name="izhmash" /><br />{{convert|875|mm|abbr=on|1}} विस्तारित काठ:<br />{{convert|645|mm|abbr=on|1}} पट्याइएको काठसहित {{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}} | part_length = समग्र लम्बाइ:<br />{{convert|415|mm|abbr=on|1}}<ref name="izhmash" /><br />बन्दुक नालको लम्बाइ :<br />{{convert|369|mm|abbr=on|1}}<ref name="izhmash" /> | cartridge = ७.६२×३९ मिमी | action = ग्यासले सञ्चालित, घुम्ने बोल्ट | rate = Cyclic rate of fire:<br />600 rds/min<ref name="izhmash" /><br />Combat rate of fire:<br />Semi-auto 40 rds/min<ref name="izhmash" /><br />Bursts 100 rds/min<ref name="izhmash" /> | velocity = {{convert|715|m/s|abbr=on}}<ref name="izhmash" /> | range = {{convert|350|m|yd|abbr=on}}<ref name="izhmash" /> | feed = 30-round detachable box magazine<ref name="izhmash" /><br />There are also 5- 10-, 20- and 40-round box and 75- and 100-round [[drum magazine|drum]] [[magazine (firearms)|magazines]] available | sights = 100–800&nbsp;m adjustable [[iron sights]]<br />Sight radius:<br />{{convert|378|mm|abbr=on|1}}<ref name="izhmash" /> }} '''एके फोर्टी सेभेन''' वा सामान्यतया '''एके ४७''', ग्यासबाट सञ्चालित हुने ७.६२×३९ मिलिमिटरको एसल्ट [[राइफल]] हो। यसको विकास [[सोभियत सङ्घ]]मा [[मिखाइल कलास्निकोभ]]द्वारा गरिएको थियो। यो कलास्निकोभ राइफल (वा '''एके''') श्रेणीको सुरुआती बन्दुक हो। ४७ ले यसको डिजाइन सम्पन्न भएको वर्षलाई जनाउँछ। सात दशकपछि पनि, यसको मोडल र यसको रुपान्तरण प्रकारहरू अझै सर्वाधिक लोकप्रिय र विश्वमा सर्वाधिक प्रयोग हुने राइफल रहिरहेको छ। कठिन वातावरणीय अवस्था, समकक्षी अन्य पश्चिमा राइफलको तुलनामा न्यून उत्पादन लागत, जुनसुकै भौगोलिक क्षेत्रमा पनि उपलब्ध हुने र सहज प्रयोग गर्न सकिने भएकाले यो सबैभन्दा लोकप्रिय राइफल बनेको छ। एके-४७ को निर्माण धेरै देशहरूमा गर्ने गरिन्छ। सन् २००४ अनुसार विश्वभरको अनुमानित ५० करोड बन्दुक मा, १० करोड कलास्निकोभ श्रेणीको पर्दछन् भने त्यसको तीन-चौथाई हिस्सा एके ४७ पर्दछ। == डिजाइनिङको इतिहास == [[दोस्रो विश्वयुद्ध|द्वितीय विश्वयुद्ध]]को समयमा जर्मन सेनाले असाल्ट राइफलको अवधारणा विकसित गरेका थिए, उनीहरूले देखे कि धेरै जसो मुठभेड ३०० मीटर को दयारा भित्र हुने गर्थ्यो, जबकि त्यस समय जुन राइफल र कारतूस उपलब्ध थियो त्थेयसको शक्ति यति कम दूरीको लड़ाईको हिसाबबात धेरै हुन्थ्यो। त्यसैले सेनाले यस प्रकारको राइफल र कारतूसको माग गरे जसमा सब-मशीनको गुण (ठुलो म्यागजिन र कई मोडमा गोली चलाउने सुविधा भएको) भएको र ३०० मिटरको दायरामा काम गर्न सकियोस। यसको परिणाम स्वरूप जर्मन सेनाको [[एस टी जी ४४|एस टी जी 44]]राइफल आयो, यद्यपि यो यस प्रकारको पहिलो राइफल थिएन। इटलीको सेना पनि [[सेई-रिगोटी]] र सोवियत सेनाको [[फेदारोव एव्तामोट]] राइफल पनि यसै श्रेणीका थिए । तर जर्मन सेनाले यो राइफल बृहत स्तरमा प्रयोग गरेको थियो जसबाट जर्मनलाई यसको मूल्यांकन गर्ने मौका मिल्यो। सोवियत सेना पनि जर्मन सेनाको सिद्धान्त र दर्शनबाट प्रभावित भयो र द्वितीय विश्व युद्ध पश्चात यसैको पालना शुरू गयो । [[मिखाइल कलास्निकोभ|मिखाइल क्लाशिनिकोभ]]ले आफ्नो हतियार डिजाइनको करियर घाइते भएर अस्पतालमा भर्ना भएपछी सुरु गरेका थिए। उनले बिकास गरेका पहिलो कार्बाइन डिजाइन अस्वीकृत भएको थियो, तर उनले १९४५ मा भएको असल्ट राइफल डिजाइन प्रतियोगितामा भाग लिए। उनको मोद्देल ३० गोलि वाला ग्यास बेस डिजाइन थियो। यसलाई एके 1 और एके 2 को कोड नाम दिइएको थियो। १९४६ मा उनका एक सहायक अलेक्जेंडर जाय्स्तेभले यसमा केही सुधार गर्धन सुझाए। आखिरमा उनको १९४७ को मोडेलमा सादगी, भरपर्दो र जुनसुकै अवस्थामा काम गर्ने विशेषता थियो , १९४९ मा उनको यो मोडेल सोवियत सेनाले 7.62 कलाश्निकोव राइफल के रूपमा स्वीकार गर्यो । == प्रयोगकर्ता == <!--READ FIRST: This section is for cited entries only. Please do not add entries into this list without a citation from a reliable source. All entries without a citation will be removed. Thank you.--> * {{Flagcountry|Afghanistan}} * {{Flagcountry|Albania}} * {{Flagcountry|Algeria}} * {{Flagcountry|Angola}} * {{Flagcountry|Armenia}} * {{Flagcountry|Azerbaijan}} * {{Flagcountry|Bangladesh}} * {{Flagcountry|Belarus}} * {{Flagcountry|Benin}} * {{Flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} * {{Flagcountry|Botswana}} * {{Flagcountry|Bulgaria}} * {{Flagcountry|Burkina Faso}} * {{Flagcountry|Burundi}} * {{Flagcountry|Cambodia}} * {{Flagcountry|Cape Verde}} * {{Flagcountry|Central African Republic}} * {{Flagcountry|Chad}} * {{Flagcountry|Chile}} * {{Flagcountry|China}}: [[:en:Type 56 assault rifle|टाइप ५६]] भेरियन्ट * {{Flagcountry|Comoros}} * {{Flagcountry|Congo}} * {{Flagcountry|Cuba}} * {{Flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} * {{Flagcountry|Djibouti}} * {{Flagcountry|Egypt}} * {{Flagcountry|Equatorial Guinea}} * {{Flagcountry|Eritrea}} * {{Flagcountry|Ethiopia}} * {{Flagcountry|Gabon}} * {{Flagcountry|Georgia}} * {{Flagcountry|Greece}}: [[:en:Special Anti-Terrorist Unit (Greece)|विशेष प्रति आतंकवादी एकाइ]] : [[:en:Hellenic Police|हेलेनिक पुलिस]]को विशेष प्रतिआतंकवादी एकाइ * {{Flagcountry|Guinea}} * {{Flagcountry|Guinea-Bissau}} * {{Flagcountry|Guyana}} * {{Flagcountry|Hungary}} * {{Flagcountry|India}} * {{Flagcountry|Indonesia}}<ref>https://www.shadowspear.com/2009/01/kopassus/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202003917/https://www.shadowspear.com/2009/01/kopassus/ |date=2020-12-02 }}</ref> * {{Flagcountry|Iran}} * {{Flagcountry|Iraq}} * {{Flagcountry|Israel}} * {{Flagcountry|Kazakhstan}} * {{Flagcountry|Kyrgyzstan}} * {{Flagcountry|Laos}} * {{Flagcountry|Lebanon}} * {{Flagcountry|Lesotho}} * {{Flagcountry|Liberia}} * {{Flagcountry|Libya}} * {{Flagcountry|Madagascar}} * {{Flagcountry|Mali}} * {{Flagcountry|Moldova}} * {{Flagcountry|Mongolia}} * {{Flagcountry|Morocco}} * {{Flagcountry|Mozambique}} * {{Flagcountry|Nicaragua}}<ref>{{cite book|first=Carlos Caballero|last=Jurado|title=Central American Wars 1959-89|series=Men-at-Arms 221|publisher=[[Osprey Publishing]]|place=London|year=1990|isbn=9780850459456|ref=harv|pages=20, 45}}</ref> * {{Flagcountry|North Korea}}: [[:en:Type 58 assault rifle|Type 58]] variant. * {{Flagcountry|North Macedonia}} * {{Flagcountry|Pakistan}} - स्थानीय रुपमा बनाइएको र सेनाले पनि प्रयोगमा रहेको <ref>http://www.aljazeera.com/amp/indepth/features/darra-adam-khel-pakistan-dying-gun-bazaar-190204090518478.html</ref> * {{Flagcountry|Palestine}} * {{Flagcountry|Peru}} * {{Flagcountry|Poland}}<ref name="popenker2">[http://world.guns.ru/assault/as01-e.htm Modern Firearms – AK-47 AKM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080306135325/http://world.guns.ru/assault/as01-e.htm|date=6 March 2008}}. World.guns.ru (24 January 2011). Retrieved on 14 March 2011.</ref> * {{Flagcountry|Qatar}} * {{Flagcountry|Romania}} * {{Flagcountry|Russia}}: १९५९ मा [[:en:AKM|एके एम]] र १९७४ मा [[:en:AK-74|एके सेभेन्टी फो]]बाट प्रतिस्थापन * {{Flagcountry|Rwanda}} * {{Flagcountry|São Tomé and Príncipe}} * {{Flagcountry|Saudi Arabia}}<ref>{{Cite web|url=https://syrianobserver.com/EN/news/47016/uae-saudi-arabia-dispatch-troops-to-syria.html|title=UAE, Saudi Arabia Dispatch Troops to Syria|date=22 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122120242/https://syrianobserver.com/EN/news/47016/uae-saudi-arabia-dispatch-troops-to-syria.html|archive-date=22 November 2018|accessdate=28 March 2019|url-status=live}}</ref> * {{Flagcountry|Serbia}} * {{Flagcountry|Seychelles}} * {{Flagcountry|Sierra Leone}} * {{Flagcountry|Somalia}} * {{Flagcountry|Sudan}} * {{Flagcountry|Suriname}} * {{Flagcountry|Syria}} * {{Flagcountry|Tajikistan}} * {{Flagcountry|Tanzania}} * {{Flagcountry|Thailand}} Used by [[:en:Thahan Phran|Thahan Phran]]<ref>https://www.marketwatch.com/story/the-russian-guns-are-coming-ak-47s-could-soon-be-american-made-2015-01-22</ref> * {{Flagcountry|Togo}} * {{Flagcountry|Turkey}} * {{Flagcountry|Turkmenistan}} * {{Flagcountry|Ukraine}} * {{flag|United States}}<ref>https://www.thefirearmblog.com/blog/2016/04/12/aks-among-u-s-police-departments/</ref><ref>https://nationalinterest.org/blog/buzz/why-us-commandos-loved-ak-47-rifle-44872</ref> ** {{flagdeco|Alabama}} [[:en:List of law enforcement agencies in Alabama|Marshal County Police]] ** {{flagdeco|Alaska}} [[:en:List of law enforcement agencies in Alaska|North Slope Borough Police Department]] ** {{flagdeco|California}} [[:en:Ventura County Sheriff's Office|Ventura County Sheriff's Office]] ** {{flagdeco|Montana}} [[:en:List of law enforcement agencies in Montana|Glacier County Sheriff's Department]] ** {{flag|United States Navy}} (विशेष बल द्वारा प्रयोग ) * {{Flagcountry|Uzbekistan}} * {{Flagcountry|Vietnam}} * {{Flagcountry|Yemen}} * {{Flagcountry|Zambia}} * {{Flagcountry|Zimbabwe}} === पूर्व प्रयोगकर्ता === * {{Flagcountry|East Germany}}: एके-फोरटी स!भेन र एकेएम <ref name="popenker">[http://world.guns.ru/assault/as01-e.htm Modern Firearms – AK-47 AKM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080306135325/http://world.guns.ru/assault/as01-e.htm |date=6 March 2008 }}. World.guns.ru (24 January 2011). Retrieved on 14 March 2011.</ref> * {{Flagcountry|Rhodesia}}<ref name="PTW" /> * {{Flagcountry|Soviet Union}}: एकेएम र एके-सेभेन्टी फोर बाट प्रतिस्थापित<ref name="miller2001">{{cite book| author = D. M. O. Miller| title = Illustrated directory of twentieth century guns| url = https://books.google.com/?id=GgpRPgAACAAJ| date = 31 August 2001| isbn = 978-1-84065-245-1 }}</ref> *{{flag|South Vietnam}}:पि.ए.भि.एन र भिएतकङ बाट कब्जा गरेको * {{Flagcountry|Yugoslavia}}: Zastava M64 (एके-फोर्टी सेभेन) र एम सेभेन्टी (एकेएम).<ref name="popenker"/> == द्वन्द== [[File:Burundi peacekeepers prepare for next rotation to Somalia, Bjumbura, Burundi 012210 (4324781393).jpg|thumb|बुरुन्डी शान्तिसेना [[सोमालिया]]को लागि तयारी गर्दै, २००६]] [[File:YPJ fighters shake hands with one another.jpg|thumb|सिरियाका कुर्दिस महिला आइपिजी लडाकु, २०१४ ]] तलका द्वन्द्वहरूमा एके फोर्टी सेभेनको प्रयोग भएको छ: === १९५० को दशक === * [[हङ्गेरी क्रान्ति १९५६]]<ref>http://www.nybooks.com/articles/2011/02/10/most-influential-weapon-our-time/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811010810/http://www.nybooks.com/articles/2011/02/10/most-influential-weapon-our-time/ |date=11 August 2017 }} The Most Influential Weapon of Our Time. The New York Review of Books. Max Hastings 10 FEBRUARY 2011 ISSUE. "József Tibor Fejes, a young Hungarian identified by C. J. Chivers in The Gun as 'the first known insurgent to carry an AK-47.' According to Chivers, 'Fejes obtained his prize after Soviet soldiers dropped their rifles during their attack on revolutionaries in Budapest in 1956…. The Hungarian Revolution marked the AK-47's true battlefield debut."</ref> * [[भियतनाम युद्ध|भियतनाम युद्ध (१९५५-१९७५)]] * [[लाओस गृहयुद्ध|लाओस गृहयुद्ध (१९५९-१९७५)]] === १९६० को दशक === * [[कङ्गो सङ्कट|कङ्गो सङ्कट (१९६०-१९६५)]]<ref>https://www.alamy.com/stock-photo-geographytravel-congo-events-simba-uprising-1964-1965-mercenary-with-58514865.html{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[पोर्चुगिज औपनिवेशिक युद्ध|पोर्चुगिज औपनिवेशिक युद्ध (१९६१-१९७४)]] * [[रोडेसिया बुस युद्ध|रोडेसिया बुस युद्ध (१९६४-१९७९)]]<ref name="Zimbabwe">{{cite book|title=Modern African Wars (1): Rhodesia 1965–80|url=https://archive.org/details/modernafricanwar00abbo_940|url-access=limited|series=Men-at-Arms 183|first1=Peter|last1= Abbott|first2= Philip|last2= Botham |date=15 June 1986|isbn=9780850457285 |publisher = Osprey Publishing|page=[https://archive.org/details/modernafricanwar00abbo_940/page/n10 10]}}</ref> * [[The Troubles|The Troubles (Late 1960s–1998)]] * [[दक्षिण अफ्रिकि सिमा युद्ध|दक्षिण अफ्रिकी सिमा युद्ध (१९६६-१९९०)]] * [[कम्बोडिया गृहयुद्ध|कम्बोडिया गृहयुद्ध (१९६७-१९७५)]] * [[मलेसियाको कम्युनिष्ट विद्रोह (१९६८-१९८९)]] === १९७० को दशक === * [[योम किपुर युद्ध|योम किपुर युद्ध (१९७३)]] * [[इथोपियाली गृहयुद्ध|इथोपियाली गृहयुद्ध (१९७४-१९९१)]]<ref>{{cite magazine|title=Ethiopian military rifle cartridges: Part 2: from Mauser to Kalashnikov.|last=Scarlata|first=Paul|magazine=Shotgun News|date=1 March 2009|url=https://www.thefreelibrary.com/Ethiopian+military+rifle+cartridges%3A+Part+2%3A+from+Mauser+to...-a0195134991|access-date=24 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124055029/https://www.thefreelibrary.com/Ethiopian+military+rifle+cartridges%3A+Part+2%3A+from+Mauser+to...-a0195134991|archive-date=24 November 2018|url-status=live}}</ref> * [[पश्चिमी साहारा युद्ध|पश्चिमी साहारा युद्ध (१९७५-१९९१)]] * [[कम्बोडिया-भियतनाम युद्ध|कम्बोडिया-भियतनाम युद्ध (१९७८-१९८९)]] * [[चाड-लिबिया द्वन्द|चाड लिबिया द्वन्द (१९७८-१९८७)]] * [[सोभियत-अफ्गान युद्ध|सोभियत-अफ्गान युद्ध (१९७९-१९८९)]] === १९८० को दशक === * [[इरान-इराक युद्ध|इरान-इराक युद्ध (१९८०-८८)]] * [[ग्रेनाडा माथी अमेरिकी आक्रमण|ग्रेनाडा माथी अमेरिकी आक्रमण (१९८३)]]<ref>https://nara.getarchive.net/media/soviet-made-ak-47-assault-rifles-seized-during-operation-urgent-fury-on-the-a52b7b{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Lord's Resistance Army insurgency|Lord's Resistance Army insurgency (1987–present)]]<ref name ='SAS 2007 10'>{{cite book|url=http://www.smallarmssurvey.org/publications/by-type/yearbook/small-arms-survey-2007.html|chapter-url=http://www.smallarmssurvey.org/fileadmin/docs/A-Yearbook/2007/en/full/Small-Arms-Survey-2007-Chapter-10-EN.pdf|chapter=Persistent Instability: Armed Violence and Insecurity in South Sudan|title=The Small Arms Survey 2007: Guns and the City|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2007|author=Small Arms Survey|page=325|isbn=978-0-521-88039-8|access-date=29 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827001033/http://www.smallarmssurvey.org/publications/by-type/yearbook/small-arms-survey-2007.html|archive-date=27 August 2018|url-status=live|author-link=Small Arms Survey}}</ref> ===१९९० को दशक=== * [[:en:Tuareg rebellion (1990–1995)|टुआरेग बिद्रोह (१९९०-१९९५)]]<ref name="SAS 2005">{{cite book|url=http://www.smallarmssurvey.org/publications/by-type/yearbook/small-arms-survey-2005.html|chapter-url=http://www.smallarmssurvey.org/fileadmin/docs/A-Yearbook/2005/en/Small-Arms-Survey-2005-Chapter-06-EN.pdf|chapter=Sourcing the Tools of War: Small Arms Supplies to Conflict Zones|title=Small Arms Survey 2005: Weapons at War|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|author=Small Arms Survey|page=166|isbn=978-0-19-928085-8|access-date=29 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180830004838/http://www.smallarmssurvey.org/publications/by-type/yearbook/small-arms-survey-2005.html|archive-date=30 August 2018|url-status=live|author-link=Small Arms Survey}}</ref> * [[खाडी युद्ध]] (१९९०-१९९१) * सोमाली गृहयुद्ध (१९९१-हालसम्म) * युगोस्लाभ युद्ध (१९९१-२००१) * बुरुण्डी गृहयुद्ध (१९९३-२००५) <ref name="SAS 2007 6">{{cite book|url=http://www.smallarmssurvey.org/publications/by-type/yearbook/small-arms-survey-2007.html|chapter-url=http://www.smallarmssurvey.org/fileadmin/docs/A-Yearbook/2007/en/full/Small-Arms-Survey-2007-Chapter-06-EN.pdf|chapter=Armed Violence in Burundi: Conflict and Post-Conflict Bujumbura|title=The Small Arms Survey 2007: Guns and the City|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2007|author=Small Arms Survey|page=204|isbn=978-0-521-88039-8|access-date=29 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827001033/http://www.smallarmssurvey.org/publications/by-type/yearbook/small-arms-survey-2007.html|archive-date=27 August 2018|url-status=live|author-link=Small Arms Survey}}</ref> * [[माओवादी जनयुद्ध|नेपालको माओवादी द्वन्द]] (१९९६-२००७) * कङ्गो गृहयुद्ध (१९९७-१९९९) <ref name="SAS 2003 263">{{cite book|url=http://www.smallarmssurvey.org/publications/by-type/yearbook/small-arms-survey-2003.html|chapter-url=http://www.smallarmssurvey.org/fileadmin/docs/A-Yearbook/2003/en/Small-Arms-Survey-2003-Chapter-08-EN.pdf|chapter=Making the Difference?: Weapon Collection and Small Arms Availability in the Republic of Congo|title=Small Arms Survey 2003: Development Denied|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2003|author=Small Arms Survey|pages=268|isbn=0199251754|access-date=29 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829175229/http://www.smallarmssurvey.org/publications/by-type/yearbook/small-arms-survey-2003.html|archive-date=29 August 2018|url-status=live|author-link=Small Arms Survey}}</ref> * === २००० को दशक === * अफगानिस्तान युद्ध (२००१-२०२१) * इराक युद्ध (२००३-२०११) * मेक्सिको को लागूऔषध युद्ध (२००६-हालसम्म) === २०१० को दशक === * लिबिया गृहयुद्ध (२०११) * [[सिरियाली गृहयुद्ध]] (२०११-हालसम्म) * इराकी विद्रोह (२०११-२०१३) * मध्य अफ्रिकी गणतन्त्रको गृहयुद्ध (२०१२-हालसम्म)<ref name="CAR">{{cite news|url=https://www.jeuneafrique.com/166718/politique/centrafrique-le-soudan-a-t-il-arm-les-ex-s-l-ka/|title=Centrafrique : le Soudan a-t-il armé les ex-Séléka ?|last=Touchard|first=Laurent|date=17 December 2013|work=[[Jeune Afrique]]|access-date=29 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130111716/https://www.jeuneafrique.com/166718/politique/centrafrique-le-soudan-a-t-il-arm-les-ex-s-l-ka/|archive-date=30 January 2019|language=fr|url-status=live}}</ref> ===२०२० को दशक=== == सांस्कृतिक प्रभाव र परिणाम == [[चित्र:Flag_of_Mozambique.svg|thumb|मोजाम्बिककको झन्डामा रहेको एके-फोर्टी सेभेन]] [[चित्र:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_1984-1991.svg|thumb|बुर्किना फासोको पहिलेको राष्ट्रिय चिन्हमा रहेको एके -फोर्टी सेभेन]] [[शीतयुद्ध]]को समयमा, सोभियत सङ्घ र जनवादी गणतन्त्र चीनको साथ साथै अमेरिका र नेटो राष्ट्रहरूले पनि विश्वभर कयौँ देश तथा विद्रोही समूहलाई हातहतियार र प्राविधिक ज्ञान दिएका थिए। यो समयमा पश्चिमी देशहरूले एच के जि थ्री, एम फोर्टिन, [[एम सिक्सटिन राइफल|एम सिक्सटिन]] जस्ता तुलनात्मक रुपमा महँगो स्वचालित राइफल प्रयोग गर्दथे भने सोभियत र चीनले '''एके फोर्टी सेभेन''' प्रयोग गर्दथ्यो। यसको न्युन उत्पादन मूल्य र [[म्यानुफ्याकचरिङ]]को लागि सहजताले बृहत सङ्ख्यामा एके फोर्टी सेभेन बनेका थिए। कम्युनिस्ट समर्थक राज्यहरूमा, एके फोर्टी सेभेन [[तेस्रो विश्व]] क्रान्तिको प्रतीक बन्यो। यसको उपयोग कम्बोडियाली गृहयुद्ध र [[कम्बोडिया-भियतनाम युद्ध|कम्बोडिया भियतनाम युद्ध]]मा भयो ।<ref name="Jones1981">Christopher Jones (20 December 1981), [https://www.nytimes.com/1981/12/20/magazine/in-the-land-of-the-khmer-rouge.html "IN THE LAND OF THE KHMER ROUGE."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171211210646/http://www.nytimes.com/1981/12/20/magazine/in-the-land-of-the-khmer-rouge.html|date=11 December 2017}} The New York Times.</ref> १९८० को समयमा, पश्चिमी देशहरूले प्रतिबन्ध लगाएका मध्यपूर्वी देश लिबिया सिरिया (जसले सोभियत संघको समर्थनमा इजरायलको बिरोध गरेका थिए) सहितका देशहरूमा सोभियत युनियन एक प्रमुख हतियार निर्यातक बन्यो। सोभियत युनियनको पतन पछी, लागूऔषध ग्यांग र अधिनायकवादी राज्यहरू माझ एके फोर्टी सेभेन खुला रुपमा नै र [[कालो बजार]]मा खरिद बिक्री हुन थाल्यो, र हालसालै [[अल कायदा]], [[इस्लामी राज्य|आइएसआइएल]], [[तालिबान]] जस्ता इस्लामिक समूहको हातमा अफगानिस्तान र इराकमा र फार्क गुरिल्लाको हातमा कम्बोडियामा देखिए।<ref name="NPRKahaner" /> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[एम सिक्सटिन राइफल|एम सिक्सटिन]] ==टिप्पणीहरू== {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|AK-47}} [[श्रेणी:शीत युद्धकालीन बन्दुकहरू]] [[श्रेणी:सोभियत सङ्घको शीत युद्ध हतियारहरू]] [[श्रेणी:सोभियत सङ्घको एसल्ट राइफलहरू]] ohoh4ish1eorckzewf32zpyi9vp9h7d 0 115291 1357531 1216153 2026-06-03T08:43:06Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357531 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Alexander Lukashenko<br>{{small|Алекса́ндр Лукаше́нко<br>Алякса́ндр Лукашэ́нка}} | image = Президент Республики Беларусь Александр Лукашенко.jpg | image_upright = | caption = Lukashenko in 2019 | alt = Lukashenko standing at a microphone, dressed in a suit | order = 1st | office = President of Belarus | status = [[Incumbent]] ([[2020 Belarusian presidential election|Disputed]]) | primeminister = {{Plainlist| * [[Mikhail Chigir]] * [[Sergey Ling]] * [[Vladimir Yermoshin]] * [[Gennady Novitsky]] * [[Sergei Sidorsky]] * [[Mikhail Myasnikovich]] * [[Andrei Kobyakov]] * [[Syarhey Rumas]] * [[Roman Golovchenko]] }} | term_start = 20 July 1994 <br>'''[[2020 Belarusian protests|Disputed]]''' since 9 August 2020<ref name="protests">{{Cite web|url=https://news.sky.com/video/end-violence-on-streets-of-belarus-says-opposition-leader-12049164|title=Sviatlana Tsikhanouskaya calls for end to violence in Belarus as election fallout continues|website=Sky News|date=14 August 2020|access-date=14 August 2020}}</ref><ref name="victory">{{Cite web|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20200815_05/|title=Belarus opposition candidate declares victory &#124; NHK WORLD-JAPAN News|website=www3.nhk.or.jp}}</ref><ref name="BBC">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53780685|title=Exiled leader calls weekend of protests in Belarus|date=14 August 2020|via=www.bbc.co.uk}}</ref><ref name="Gorduna">{{Cite web|url=https://gordonua.com/news/worldnews/tihanovskaya-gotovitsya-obyavit-sebya-pobeditelnicey-vyborov-v-belarusi-press-sekretar-1513911.html|title=Тихановская готовится объявить себя победительницей выборов в Беларуси – пресс-секретарь|website=gordonua.com}}</ref> | term_end = | predecessor = ''Office established''<br>[[Myechyslaw Hryb]]<br>(Chairman of the [[Supreme Soviet of Belarus|Supreme Soviet]]) | successor = | birth_name = Aleksandr Grigoryevich Lukashenko | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1954|8|30}} | birth_place = [[Kopys]], [[Byelorussian Soviet Socialist Republic|Belarusian SSR]], [[Soviet Union]]<br>(now [[Belarus]]) | death_date = | death_place = | party = [[Independent politician|Independent]] (1992–present) | otherparty = {{Plainlist| * [[Communist Party of the Soviet Union]] (1979–1991) * Communists for Democracy (1991–1992) * [[Belaya Rus]] (affiliated non-member/2007–present) }} | spouse = {{marriage|[[Galina Lukashenko|Galina Zhelnerovich]]|1975}} | children = {{flatlist| * [[Viktor Lukashenko|Viktor]] * [[Dmitry Lukashenko|Dmitry]] * [[Nikolai Lukashenko|Nikolai]]}} | website = {{URL|president.gov.by/en/}} | allegiance = {{Plainlist| * {{flag|Soviet Union}} * {{flag|Belarus}} }} | branch = {{Plainlist| * [[Soviet Border Troops]] * [[Armed Forces of Belarus|Belarusian Armed Forces]] }} | rank = [[File:Epaulettes President of Belarus 2.png|70px]] <br>Supreme Commander<br>([[Podpolkovnik]])<ref>{{Cite web |title=Лукашенко рассказал о своем воинском звании и наградах |url=https://eadaily.com/ru/news/2019/02/22/lukashenko-rasskazal-o-svoem-voinskom-zvanii-i-nagradah |access-date=9 August 2020 |website=EADaily}}</ref> | serviceyears = {{Plainlist| * १९७५-१९७७ * १९८०-१९८२ * १९९४-हालसम्म }} | signature = SigAlexanderLukashenko.svg | salary = [[USD|$]]31,000 annual<ref>{{Cite news |date=22 November 2010 |title=Lukashenko Earns $31,242 |work=[[The Moscow Times]] |url=https://www.themoscowtimes.com/2010/11/22/lukashenko-earns-31242-a3181 |access-date=17 March 2019}}</ref> }} '''अलेक्जेन्डर ग्रिगोरिभिच लुकासेन्को''' ( {{Lang-ru|Алекса́ндр Григо́рьевич Лукаше́нко}} , IPA:  ) वा '''Alyaksandr Ryhoravich Lukashenka''' ( {{Lang-be|Алякса́ндр Рыго́равіч Лукашэ́нка}} , IPA:  ; जन्म अगस्त ३० १९५४ ) [[बेलारुस|बेलारूसी]] राजनीतिज्ञ हुन् , जसले २० जुलाई १९९४ मा कार्यालय स्थापना भएदेखि बेलारुसको राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गरिरहेका छन् । <ref name="worldfactbook">{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bo.html#Govt|title=Belarus&nbsp;– Government|date=18 December 2008|website=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210033036/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bo.html|archivedate=10 December 2008|accessdate=26 December 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200430160950/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bo.html#Govt |date=30 April 2020 }}</ref> आफ्नो राजनीतिक जीवन सुरु गर्नु अघि '''लुकासेन्को'''ले सामूहिक फार्म ( ''कोल्खोज'' ) का निर्देशकको रूपमा काम गरे र सोवियत सीमा सेना र सोभियत सेनामा काम गरे । उनी १९९१ को [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घको]] विघटनको बिरूद्ध मतदान गर्ने बेलारूसी संसदको एक मात्र सहायक थिए। लुकाशेन्कोले सोभियत पछिको संक्रमणकालीन समयमा पश्चिमी समर्थित शक थेरापीको विरोध गरे। उनले बेलारुसका मुख्य उद्योगहरूको राज्य स्वामित्वलाई समर्थन गरेको छ। लुकासेन्कोसरकार पनि धेरै देशको को खुलिरहेको छ सोभियत-युग प्रतीकात्मक रूप,विशेष गरी ती [[दोस्रो विश्वयुद्ध|द्वितीय विश्व युद्ध]] विजयसँग सम्बन्धित छन् । <ref name="white house">{{Cite web|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2004/10/20041020-14.html|title=Statement on the Belarus Democracy Act of 2004|last=Office of the Press secretary|date=20 October 2004|publisher=The White House|accessdate=13 October 2007}}</ref> लुकाशेन्को बेलारुस मा एक अधिनायकवादी शासन को नेतृत्वमा छन् । <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3882843.stm|title=Profile: Alexander Lukashenko|date=9 January 2007|work=BBC News|access-date=7 August 2014|publisher=BBC|quote='..an authoritarian ruling style is characteristic of me [Lukashenko]'}}</ref> चुनाव स्वतन्त्र र निष्पक्ष हुँदैन, शासनका विरोधीहरूलाई दमन गरिन्छ, र मिडिया स्वतन्त्र छैन। <ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001/oxfordhb-9780190258658-e-23|title=Presidential and Legislative Elections|last=Jones|first=Mark P.|date=2018|website=The Oxford Handbook of Electoral Systems|language=en|doi=10.1093/oxfordhb/9780190258658.001.0001/oxfordhb-9780190258658-e-23|accessdate=21 May 2020|quote="unanimous agreement among serious scholars that... Lukashenko's 2015 election occurred within an authoritarian context."}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/belarus-strongman-lukashenko-marks-25-years-in-power/a-49530563|title=Belarus strongman Lukashenko marks 25 years in power {{!}} DW {{!}} 10 July 2019|website=Deutsche Welle|language=en-GB|accessdate=21 May 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/50a5cd10537541a8933c65465f3fc113|title=Belarus leader dismisses democracy even as vote takes place|date=17 November 2019|website=AP NEWS|accessdate=21 May 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/oct/07/belarus-inside-europes-last-dictatorship|title=Belarus: inside Europe's last dictatorship|last=Rausing|first=Sigrid|date=7 October 2012|work=The Guardian|access-date=7 August 2014|location=London}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/world-report/2020/country-chapters/belarus|title=World Report 2020: Rights Trends in Belarus|date=10 December 2019|website=Human Rights Watch|language=en|accessdate=21 May 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/region/europe-and-central-asia/eurasia/belarus|title=Human rights by country&nbsp;– Belarus|year=2007|website=Amnesty International Report 2007|publisher=[[Amnesty International]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212011715/http://www.amnesty.org/en/region/europe-and-central-asia/eurasia/belarus|archivedate=12 December 2007|accessdate=22 December 2007}}</ref> २००६ देखि , [[युरोपेली सङ्घ]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]ले लुकाशेन्को र अन्य बेलारूसी अधिकारीहरूलाई [[मानव अधिकार]] उल्लंघनको लागि बारम्बार प्रतिबन्ध लगाएका छन् । <ref>{{Cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2012:285:0001:0052:EN:PDF|title=COUNCIL DECISION 2012/642/CFSP concerning restrictive measures against Belarus|date=15 October 2012|website=Official Journal of the European Union|publisher=Council of the European Union|accessdate=7 January 2013}} </ref><ref> {{Cite web|url=http://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/Programs/pages/belarus.aspx|title=Belarus Sanctions|last=Department of the Treasury|date=5 December 2012|publisher=Government of the United States|accessdate=7 January 2013}} </ref> == प्रारम्भिक जीवन र क्यारियर (१९५४-९४) == == बेलारुसका राष्ट्रपति == === पहिलो अवधि (१९९४-२००१ ) === === दोस्रो अवधि (२००१-२००६ ) === === तेस्रो अवधि (२००६ –२०१०) === === चौथो अवधि (२०१०–२०१५) === === पाँचौं अवधि (२०१५–२०२०) === [[चित्र:Lukashenko_and_Zelenskyi_(Oct_2019).jpg|thumb| अक्टूबर २०१ Z, Zhytomyr मा लुकाशेन्कोसँग हात मिलाउँदै [[भोलोदिमिर जेलेन्सकी|भोलोडिमर जेलेन्स्की]] । ]] === छैठौं अवधि (२०२० – वर्तमान) === २५ फेब्रुअरी २०२४ मा, अलेक्ज्याण्डर लुकाशेन्कोले घोषणा गरे कि उनी 2025 को राष्ट्रपतिको चुनावमा लडिरहेका छन्, जसको अर्थ हो कि उनी लगातार आठौं कार्यकालको लागि दौडिरहेका छन्। === नीति === ==== घरेलु नीति ==== ==== आर्थिक नीतिहरु ==== ==== कोरोनाभाइरस ==== === विदेश नीति === [[चित्र:Vladimir_Putin_14_May_2002-8.jpg|right|thumb| २००२ मा एक पत्रकार सम्मेलनमा रूसी राष्ट्रपति [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमीर पुतिन]]सँग ]] [[चित्र:SCO_summit_(2018-06-10)_7.jpg|thumb| चीन, जून २०१ the मा [[साङ्घाई सहयोग सङ्गठन|शंघाई सहयोग सङ्गठन]] सम्मेलनमा ]] == विवादास्पद बयान == == जनमत == == व्यक्तिगत जीवन == == सन्दर्भ == {{कमन्सश्रेणी|Alexander Lukashenko}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५४ मा जन्म]] 06gojmjjf40nozgbdhdwo4wi3cwehtb 0 115500 1357698 1348980 2026-06-03T10:35:53Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357698 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|ईसापूर्व १५००–५०० उत्तर-पश्चिम भारतको हिन्द आर्य धार्मिक अभ्यासहरू}} [[File:Late Vedic Culture (1100-500 BCE).png|thumb|उत्तर-वैदिक कालमा वैदिक संस्कृतिको विस्तार। ''[[आर्यावर्त]]'' उत्तर-पश्चिम भारत र पश्चिमी गङ्गाको मैदानमा सीमित थियो भने पूर्वमा रहेको [[वृहत्तर मगध]]मा गैर-वैदिक हिन्द आर्यहरूको बसोबास थियो। [[शाखा]]हरूको स्थान गाढा रातो रङ्गमा चिन्ह लगाइएको छ।]] '''ऐतिहासिक वैदिक धर्म''', जसलाई '''वेद्‌वाद''' वा '''ब्राह्मणवाद''' र कहिलेकाहीँ '''प्राचीन [[हिन्दु धर्म]]''' वा '''वैदिक हिन्दु धर्म''' पनि भनिन्छ, [[वैदिक काल]] (ईसापूर्व १५००–५००) को समयमा उत्तर-पश्चिमी भारतीय उपमहाद्वीप ([[पन्जाब|पञ्जाब]] र पश्चिमी [[गङ्गा नदी|गङ्गा]]को मैदान) का केही [[आर्य जाति|हिन्द आर्य]]हरूमा प्रचलित धार्मिक विचार र अभ्यासहरू मिलेर बनेको थियो।<ref name=britannicavedic>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/Vedic-religion |title=Vedic religion |encyclopedia=Encyclopedia Britannica|date=21 September 2024 }}</ref> यी विचार र अभ्यासहरू [[वेद|वैदिक ग्रन्थ]]हरूमा पाइन्छन् र केही वैदिक अनुष्ठानहरू आज पनि अभ्यास गरिन्छ। आधुनिक हिन्दु धर्मलाई आकार दिने प्रमुख परम्पराहरूमध्ये वैदिक धर्म एक हो, यद्यपि वर्तमान समयको हिन्दु धर्म ऐतिहासिक वैदिक धर्मभन्दा धेरै फरक छ। वैदिक धर्मको जरा [[युरेसिया स्टेप]]को [[सिन्तासता संस्कृति]] (ईसापूर्व २२००–१७५० तिर) र [[एन्द्रोनोभो संस्कृति]] (ईसापूर्व २०००–११५० तिर) को [[हिन्द-इरानी नागरिक|हिन्द-इरानी]] संस्कृति र धर्ममा जोडिएको छ। यस इन्डो-इरानी धर्मले मध्य एसियाको दक्षिणमा रहेको गैर-हिन्द आर्य [[वक्शु सभ्यता]] (ईसापूर्व २२५०–१७००) बाट "विशिष्ट धार्मिक विश्वास र अभ्यासहरू" ग्रहण गरेको थियो। पछि आर्य जाति जनजातिहरू भारतीय उपमहाद्वीपको उत्तर-पश्चिमी क्षेत्रमा [[आर्य प्रवास सिद्धान्त|बसाइँ]] सर्दै प्रारम्भिक वैदिक काल (ईसापूर्व १५००–११०० तिर) मा ढिलो [[सिन्धु घाटीको सभ्यता]] (ईसापूर्व २६००–१९००) का अवशेषहरूबाट प्रभावित हुँदै त्यहाँ वैदिक धर्मको विकास भएको थियो। उत्तर-वैदिक काल (ईसापूर्व ११००–५०० तिर) मा [[कुरु राज्य|कुरु]]-[[पाञ्चाल]] क्षेत्रको विचारधाराको रूपमा वैदिक धर्मबाट ब्राह्मणवादको विकास भएको थियो। कुरु-पाञ्चाल राज्यको पतन र गैर-वैदिक मगध सांस्कृतिक क्षेत्रको प्रभुत्वपछि यो व्यापक क्षेत्रमा विस्तार भएको थियो। ब्राह्मणवादले समकालीन हिन्दु धर्मलाई आकार दिन प्रमुख प्रभाव पारेको थियो, जब यसलाई पूर्वी गङ्गा मैदानको गैर-वैदिक इन्डो-आर्यन धार्मिक सम्पदा (जसले [[बौद्ध धर्म]] र [[जैन धर्म]]लाई पनि जन्म दियो) र स्थानीय धार्मिक परम्पराहरूसँग संश्लेषित गरिएको थियो। वैदिक धर्मका विशिष्ट अनुष्ठान र बलिहरूमा [[सोमरस|सोम]] अनुष्ठानहरू, आहुति समावेश भएका [[हवन]] र [[अश्वमेध यज्ञ]] (घोडाको बलि) समावेश छन्। ऋग्वैदिक कालदेखि नै गाड्ने र [[अन्तिम संस्कार|दाहसंस्कार]] गर्ने दुवै संस्कारहरू देखिन्छन्। वैदिक धर्ममा विशेष जोड दिइएका देवताहरूमा [[द्यौस]], [[इन्द्र]], [[अग्नि]], [[रुद्र]] र [[वरुण]] पर्छन् भने महत्त्वपूर्ण नैतिक अवधारणाहरूमा ''[[सत्य]]'' र ''[[ऋत]]'' समावेश छन्। === वेद्‌वाद र ब्राह्मणवाद === ''वेद्‌वाद''ले वैदिक [[धर्म]]को सबैभन्दा पुरानो स्वरूपलाई जनाउँछ, जब ईसापूर्व दोस्रो सहस्राब्दीमा हिन्द-आर्यहरू विभिन्न चरणमा [[सिन्धु नदी]]को उपत्यकामा प्रवेश गरेका थिए। ''ब्राह्मणवाद''ले भने उत्तर-वैदिक कालको थप विकसित स्वरूपलाई जनाउँछ, जसले ईसापूर्व १००० तिर [[गङ्गा नदी|गङ्गा]]को तटमा आकार लिएको थियो।<ref name="Heesterman1987">{{Cite web |title=Vedism and Brahmanism |url=https://www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/vedism-and-brahmanism |access-date=2024-08-02 |website=www.encyclopedia.com}}</ref> हिस्टरम्यानका अनुसार, "यसलाई सामान्यतया ब्राह्मणवाद भनिन्छ किनभने यसले समाजको [[ब्राह्मण]] (पुरोहित) वर्गलाई धार्मिक र कानुनी रूपमा बढी महत्त्व दिन्छ।"<ref name="Heesterman1987"/> उत्तर-वैदिक कालमा नै [[ब्राह्मण ग्रन्थ]] र प्रारम्भिक [[उपनिषद्]]हरूको रचना भएको थियो।<ref>{{Cite book |last=McClelland |first=Norman C. |url=https://books.google.com/books?id=S_Leq4U5ihkC |title=Encyclopedia of Reincarnation and Karma |date=2018-10-15 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-5675-8 |pages=48 |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> वेद्‌वाद र ब्राह्मणवाद दुवैले वेदलाई पवित्र मान्दछन्, तर ब्राह्मणवाद बढी समावेशी छ। यसले वेदभन्दा बाहिरका सिद्धान्त र विषयवस्तुहरूलाई पनि समेट्छ, जसमा मन्दिर पूजा, पूजा विधि, ध्यान, संन्यास, शाकाहार, गुरुको भूमिका र हिन्दु धार्मिक जीवनका लागि महत्त्वपूर्ण अन्य गैर-वैदिक तत्वहरू समावेश छन्।<ref name="Heesterman1987" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/Vedic-religion |title=वैदिक धर्म |encyclopedia=[[इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका]]|date=21 September 2024 |language=अङ्ग्रेजी}} * {{cite encyclopedia |last1=मार्क|first1=जोसुवा |url=https://www.worldhistory.org/The_Vedas/ |title=The Vedas |encyclopedia=विश्व इतिहास विश्वकोश|date=9 June 2020 |language=अङ्ग्रेजी}} {{हिन्दु धर्म}} [[श्रेणी:हिन्दु सम्प्रदायहरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:वैदिक काल]] [[श्रेणी:प्राचीन भारतीय धर्महरू]] [[श्रेणी:ऐतिहासिक वैदिक धर्म]] 1gbwvckf1gk2lyoykovyki2ytnfc5xj 0 115513 1357600 1355949 2026-06-03T09:31:09Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357600 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|इजरायल–नेपाल|इजरायल|नेपाल|map=Israel Nepal locator.svg|mission1=इजरायलको दूतावास, [[काठमाडौँ|काठमाडौं]]|mission2=नेपाली दूतावास, [[तेल अभिभ]]}} '''इजरायल -नेपाल कुटनैतिक सम्बन्ध ''' १ जून १९६० मा स्थापित, [[इजरायल]] र [[नेपाल|नेपालबीचको]] सम्बन्ध होो। नेपााल इजरायलसँग कूटनीतिक सम्बन्ध राख्ने पहिलो एसियाली देश हो। <ref name="MOFA1">{{Cite web|url=http://www.mofa.gov.np/bilateral/nepal-israel.php|title=Ministry of Foreign Affairs Nepal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091208110633/http://www.mofa.gov.np/bilateral/nepal-israel.php|archivedate=8 December 2009|accessdate=17 April 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091208110633/http://www.mofa.gov.np/bilateral/nepal-israel.php |date=8 December 2009 }}</ref> <ref name="VISIT">[http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2007/Visit++of+Nepalese+Minister+for+Foreign+Affairs+12-Jul-2007.htm Visit to Israel of Honorable Mrs. Sahana Pradhan, Minister for Foreign Affairs of Nepal] Israel Ministry of Foreign Affairs</ref> <ref>{{Cite web|url=http://mfa.gov.il/MFA/ForeignPolicy/Bilateral/Pages/Israel-Nepal-55-years-of-diplomatic-relations-8-Jul-2015.aspx|title=Israel-Nepal 55 years of diplomatic relations|publisher=mfa.gov.il|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629105329/http://mfa.gov.il/MFA/ForeignPolicy/Bilateral/Pages/Israel-Nepal-55-years-of-diplomatic-relations-8-Jul-2015.aspx|archivedate=29 June 2016|accessdate=2 September 2016}}</ref> == राजनीतिक सम्बन्ध == [[चित्र:King_of_Nepal_1958.jpg|right|thumb|222x222px| सन् १९५८ मा नेपालका राजा महेन्द्र (बायाँबाट दोस्रो) इजरायलको वेइज्मान विज्ञान संस्थानको भ्रमणमा थिए। ]] नेपाल र इजरायल बीच १ जुन १९६० मा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापित भयो। <ref name="MOFA">Ministry of Foreign Affairs Nepal</ref> सम्बन्ध स्थापना भएदेखि नै नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा इजरायललाई सहयोग पुर्‍याएको छ। इजरायलले मार्च १९६१ मा राजधानी [[काठमाडौँ|काठमाडौंमा]] आफ्नो दूतावास खोले। [[इजिप्ट|इजिप्टमा]] नेपाली राजदूत पहिलो पटक इजरायलमा मान्यता प्राप्त थिए। नेपालले इजरायलमा १९९३ मा नेपाली मानद वाणिज्य दूतावास र २२००७ मा दूतावास खोले। इजरायलमा हालका नेपाली राजदूत [[वैजनाथ|बैजनाथ]] थापालिया हुन् जसले मार्च १९ मार्च २०,०८ ष्ट्र पति पेरिस समक्ष आफ्नो ओहोदाको प्रस्तुत गरे। नेपालले १३ अगस्ट २००७ मा तेल अवीव, इजरायलमा आफ्नो दूतावास खोले। <ref>{{Cite web|url=http://www.mofa.gov.np/bilateralRelation/nepal-israel.php|title=Bilateral Relation of Nepal-Israel|publisher=www.mofa.gov.np|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111210225219/http://mofa.gov.np/bilateralRelation/nepal-israel.php|archivedate=10 December 2011|accessdate=2 September 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111210225219/http://mofa.gov.np/bilateralRelation/nepal-israel.php |date=10 December 2011 }}</ref> == आर्थिक सहयोग == === प्रशिक्षण === === जनशक्ति === === व्यापार === === हवाइ सेवा === === प्रकोप राहत === == द्विपक्षीय भ्रमण == == सन्दर्भ == {{Reflist}} == यो पनि हेर्नुहोस् == {{ढाँचा:नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध}} {{कमन्सश्रेणी|Relations of Israel and Nepal}} [[श्रेणी:नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध]] 48v7ip89cv3ko1ey28e16s1ddndjmgl 0 119607 1357703 1342466 2026-06-03T10:39:00Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357703 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name= ओनोदा हिरो |image=Hiroo Onoda young.jpg |caption= सन् १९४४ मा ओनोदा |nickname= |birth_date={{Birth date|१९२२|०३|१९}} |birth_place= काइनान, वनकायामा, जापानी साम्राज्य |death_date= {{Death date and age|2014|01|16|1922|03|19}} |death_place= [[टोकियो]], {{झण्डा|जापान}} |allegiance= {{झण्डा|जापानी साम्राज्य}} |branch= {{army|Empire of Japan}} |serviceyears= सन् १९४०–७८ |rank= द्वितीय उपसेनानी |unit= |commands= |battles= [[दोस्रो विश्वयुद्ध]] *फिलिपिन्स अभियान (सन् १९४४–१९४५) |awards= |relations= |laterwork= गाईवस्तु पालक किसान<br />उद्यमीता ([[शिक्षा]]) }} '''ओनोदा हिरो''' ({{भाषा-जापानी| 小野田寛郎}}, जन्म: सन् १९२२ मार्च १९ - १६ जनवरी २०१४) जापानी शाही सेना तथा एक गुप्तचर अधिकारी थिए जसले [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]मा जापानी सेनाको प्रतिनिधित्व गरेका थिए। उनी सन् १९४५ मा युद्ध समाप्त भएपछि [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] नगरेका सैनिकहरू मध्ये एक थिए। युद्ध समाप्त भैसकेपछि पनि ओनोदाले २९ वर्ष फिलिपिन्सको लुवाङ टापुमा बिना खबर युद्ध गरिरहेका थिए। सन् १९७४ मा जापानी सेनाका तत्कालीन पूर्व सेनापति योसिमी तनिगुचीले उनलाई सेवानिवृत्त गरिदिएका थिए। <ref name="Willacy2010">Willacy, M. (2010): [http://www.abc.net.au/lateline/content/2010/s3065416.htm Japanese holdouts fought for decades after WWII] ''ABC Lateline'' (November 12, 2010). Retrieved on September 16, 2011.</ref><ref name="Powers2011">Powers, D. (2011): [http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/japan_no_surrender_01.shtml Japan: No Surrender in World War Two] ''BBC History'' (February 17, 2011). Retrieved on September 16, 2011.</ref> उनी द्वितीय विश्वयुद्धमा जापानी शाही सेनाका सहायक उपसेनानी थिए। == प्राथमिक जीवन == ओनोदा हिरोको जन्म सन् १९२२ मार्च १९ का दिन जापनको वाकायामा प्रदेशको काइसा जिल्ला अन्तर्गत पर्न कावा गाउँमा भएको थियो। उनी प्राचीन समुराई योद्धा वर्गको परिवारमा जन्मिएका थिए भने उनको बुबाको चीनमा मृत्यु हुनुभन्दा अगाडि सम्म उनले एक जापानको सैन्य चिकित्सकको रूपमा काम गरेका थिए। ओनोदाले १७ वर्षको उमेरमा युहानमा एक चिनियाँ कम्पनीमा आवद्ध भई काम गर्न सुरु गरेका थिए।<ref name="Brown2010">Brown, P. (2010): [http://www.pattayadailynews.com/en/2010/06/15/hiroo-onoda’s-twenty-nine-year-private-war/ Hiroo Onoda’s Twenty Nine Year Private War] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203030322/http://www.pattayadailynews.com/en/2010/06/15/hiroo-onoda%E2%80%99s-twenty-nine-year-private-war/ |date=3 December 2013 }} ''Pattaya Daily News'' (15 June 2010). Retrieved on 16 September 2011.</ref><ref name="Wanpela">[http://www.wanpela.com/holdouts/profiles/onoda.html 2nd Lt. Hiroo Onoda] (''c.'' 2010). Retrieved on 3 April 2011.</ref> १८ वर्षको उमेरमा उनी जापानी शाही सेनामा सामेल भएका थिए। <ref name="Brown2010" /> == सैन्य जीवन == [[चित्र:Hiroo_and_shigeo_onoda_1944.jpg|thumb|ओनोदा हिरो (दायाँ) र उनका भाइ सिगिओ ओनोदा (सन् १९४४)]] ओनोदाले नाकोना विद्यालयमा कमान्डो श्रेणीको "फुटामाता"मा एक गुप्तचर अधिकारीको रूपमा प्रशिक्षण लिएका थिए। सन् १९४४ डिसेम्बर २६ का दिन उनलाई फिलिपिन्सको लुवाङ टापुमा पठाइएको थियो। यस टापुमा पठाउनु अगाडि उनलाई शत्रुको आक्रमणबाट जोगिन र विमानस्थलहरू तथा आश्रयहरूलाई ध्वस्त पर्ने सहितका सम्भव सबै आदेशहरू दिइएको थियो। उनलाई दिइएको आदेशमा कुनै हालतमा पनि [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] र आत्महत्या नगर्न उल्लेख गरिएको थियो। <ref name=":0">{{Cite web|title=二战最后一个阵亡的日本士兵：1972年10月|url=http://war.163.com/14/1022/20/A96J7RJJ00014J0G.html|website=war.163.com|date=2014-10-22|accessdate=2019-07-26|last=网易}}</ref> ओनोदा टापुमा पुगेपछि उनी पहिलै पठाइएको अन्य जापानी सेनाहरूमा सामेल भएका थिए। ओनोदालाई दलका उच्च पदका अधिकारीहरूले आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्नबाट रोके जसले गर्दा सन् १९४५ फेब्रुअरी २८ का दिन अमेरिका र फिलिपिन्स राष्ट्रमण्डल सेनाले टापुमा अवतरण गरी सजिलै टापुलाई कब्जा गरेका थिए।<ref name="Kawaguchi2007">Kawaguchi, J. (2007): [http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fl20070116jk.html Words to live by: Hiroo Onoda] ''The Japan Times'' (January 16, 2007). Retrieved on September 16, 2011.</ref> अवतरणको केही समयमै ओनोदा र तीन सैनिक बाहेक सबैको मृत्यु भएको थियो भने अन्यले [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गरेका थिए। पछि ओनोदाको पदोन्नति गरी उनलाई उपसेनानी बनाइएको थियो। बाँकी रहेका सैनिकहरूलाई पछि पहाडहरूमा जान आदेश दिइएको थियो। == टापुमा गोप्य युद्ध र एकल योद्धा == [[चित्र:President_Marcos_and_Hiroo_Onoda.jpg|thumb| सन् १९७४ मार्च ११, ओनोदा हिरो (दायाँ) आफ्नो आत्मसमर्पणको दिन फिलिपिन्सका राष्ट्रपति फेर्दिनान्द मार्कस (बाँया) समक्ष आफ्नो सैन्य तरवार बुझाउँदै]] ओनोदा हिरोलाई २२ वर्षको उमेरमा सन् १९४४ को डिसेम्बरमा फिलिपिन्सको लुबाङ टापुमा खटाइएको थियो। दुई वर्ष अगाडि जापानी राजकीय सेनाले फिलिपिन्सलाई कब्जामा लिएका थिए जहाँ अमेरिकी सेनाहरू पनि रहेका थिए। जापानी सेनाको सङ्ख्या सिमित भएकाले अमेरिकी सेनाले जवाफी हमला गरेको थियो। सन् १९४४ को डिसेम्बरसम्म जापानी सेनाहरू ती टापुहरूबाट पछि हट्दै साना टापुहरूमा शरण लिन पुगेका थिए जसमा लुबाङ टापु एक थियो। यस्तो अवस्थामा ओनोदालाई त्यो टापुमा पठाइएको थियो। उनका उच्च अधिकारीहरूको सोच अनुसार छापामार युद्धको प्रशिक्षण त्यस टापुमा उपयुक्त हुने विश्वास गरिएको थियो। पराजय हुनुभन्दा अघि जापानीहरूले सम्भव भएसम्म अमेरिकी र फिलिपिन्स सेनालाई रोक्न छापामार आक्रमण गरेका थिए जसको लक्ष्य जापानी सेनालाई जवाफी हमलाको तयारीको लागि सकेसम्म धेरै समय दिनु थियो। त्यस समय फिलिपिन्स एक महत्त्वपूर्ण स्थल थियो भने यस स्थललाई गुमाउनुको अर्थ अमेरिकीहरू मुख्य भूमि जापानमा पुग्नु बराबर थियो। जब ओनोदा लुबाङ टापु पुगे तब उनका वरिष्ठ अधिकारीहरूले छापामार युद्धमा नगरी अमेरिकी सेनासँग सीधै लड्ने निर्णय गरेका थिए। सन् १९४५ फेब्रुअरी २८ का दिन अमेरिकी सेनाले लुबाङ लगायत अन्य सानो टापुमा अवतरण गरेका थिए जसको फलस्वरूप जापानी सेना निकै चाँडै पराजित भएको थियो। यस लडाइँमा ओनोदा र दुई जापानी सेना बाँच्न सफल भई स्थान परिवर्तन गरेका थिए। उनीहरू त्यसपछि जङ्गलको निकै भित्र प्रवेश गरेका थिए जसको उद्देश्य छापामार हमलालाई जारी राख्नु थियो जसलाई ओनोदाले २९ वर्षसम्म जारी राखेका थिए। यति धेरै वर्षसम्म उनीहरूले नजिकको वस्तीबाट चामल, अन्न, गाउँका किसानहरूको गाईवस्तु र कहिलेकाँही सुँगुरहरू चोरी गरी जीविकोपार्जन गरिरहेका थिए। सन् १९४५ मा जापान - अमेरिका युद्ध समाप्त भएको थियो। ओनोदाले केही भएको महसुस गरेका थिए तर उनको देशले युद्धमा हार स्वीकार गरेको कुरा उनले सोचेका थिएनन्। युद्ध समाप्त भैसकेपछि पनि उनले आफ्नो लडाइँ जारी राखेका थिए भने स्थानीय बासिन्दाहरूको सहयोगमा उनलाई खोज्न आएका प्रहरीहरूको विरुद्ध पनि उनले लडाइँ गरेका थिए। ओनोदाले आफ्ना सहयोद्धाहरूसँगको सम्पर्क गुमाएका थिए। अमेरिकीहरूले युद्ध समाप्त भएको खबर सबै ठाउँमा पुर्‍याउन धेरै प्रयास गरेका थिए जसमा उनीहरूले हवाईजहाजबाट युद्ध समाप्त भएको खबर सहितको पत्रिका तथा पर्चाहरू खसालेका थिए। यस्ता पर्चा तथा पत्रिकाहरू उनले पाएतापनि उनले यसलाई शत्रुको एक चाल सोची अविश्वास गरेका थिए जुन कुरा उनलाई प्रशिक्षणमा सिकाइएको थियो। सन् १९४५ को अन्त्यतिर अधिक पर्चा तथा पत्रिकाहरू विभिन्न स्थानहरूमा वितरण गरिएको थियो। जहाँ जापानी सेनाको प्रमुख सेनापति तोमोयुकी यामासितालाई [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्ने आदेश पनि छापिएको थियो। ओनोदाको टोलीले यी समाचारहरू पनि झुठा र शत्रुको चाल ठहर गरेका थिए। समुराई राजवंशका छोरा ओनोदाले आफ्नो देश जापानले आत्मसमर्पण गर्न सक्छ भन्ने कुरा सोच्न सकेका थिएनन्। उसलाई अन्तिम श्वास रहँदासम्म सङ्घर्ष गर्न सिकाइएको थियो यसकारण ओनोदा सहित उनका दुई सहयोद्धाहरूले लडाइँ जारी राखेका थिए। सन् १९४९ मा युचु आकातसु नाम गरेका योद्धाले युद्ध समाप्त भएको बोध गरेका थिए। पछि उनले उक्त टोलीबाट छुट्टिई फिलिपी सेना समक्ष [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गरेका थिए। आकातसुको [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पश्चात् सम्पूर्ण विश्वलाई ओनोदाको बारेमा थाहा हुन पुगेको थियो। पछि ओनोदा परिवारलाई सम्पर्क गरी उनीहरूद्वारा लेखिएको पत्रहरूलाई पनि सन् १९५२ मा जहाजबाट खसालिएको थियो। ओनोदाले यसलाई पछि झुठो प्रचारको भनी शत्रुको चाल ठहर गरिदिएका थिए। उक्त पत्रहरू उसको परिवारका सदस्यहरूलाई जबरजस्ती लेख्न लगाइएको उनले ठानेका थिए। अर्को दुई दशकसम्म ओनोदाले कडा लडाइँ तथा सङ्घर्ष गरेका थिए। सन्‌ १९५४ मा उनका साथी सोइची सिमादाको फिलिपिनी सेनाद्वारा चलाइएको गोली लागेर मृत्यु भएको थियो। किनसिची कोजुका ओनोदाका अन्तिम सहयोद्धा थिए जसले सन् १९७२ अक्टोबर १९ का दिन गाउँको एक दोकानलाई आगो लगाउने क्रममा फिलिपिनी सेनाद्वारा चलाइएको गोली लागि मृत्यु भएको थियो। ओनोदाले त्यसपछि एक्लै सङ्घर्ष गर्न सुरु गरेका थिए। सारा संसारसँगको उनको युद्ध त्यस समयसम्म पनि बन्द भएको थिएन। नोरिओ सुजुकी नामक एक व्यक्तिले पछि ओनोदालाई खोज्छु भनेर घोषणा गरेका थिए जो पछि ओनोदा, पान्डा र यतिको खोजीमा हिँडेका थिए। आफ्नो लक्ष्य प्राप्त गर्ने हिँडेका सुजुकीले अभियानको ४ दिनमा ओनोदालाई भेटेका थिए। थुप्रै वर्ष अगाडि युद्ध समाप्त भैसकेको कुरा सुनाउँदा पनि ओनोदालाई विश्वास थिएन र उनले म मेरो वरिष्ठ अधिकारीको आदेश बिना युद्ध रोक्न सक्दिन भनेर भनेका थिए। तत्कालका समयका जापानी प्रमुख सेनापति योसिमी तानिगुचीले युद्ध समाप्त भएपछि पुस्तकको व्यापार सुरु गरेका थिए।ओनोदाका सेनापति तानिगुचीलाई पनि लुबाङ लगिएको थियो। यस पटक सन् १९७४ मार्च ९ का दिन युद्ध समाप्त भएको लगभग तीसवर्ष पछि ओनोदा जङ्गलबाट बाहिर आएका थिए। उनले त्यस समय पनि २९ वर्ष अघि लगाएको पोशाक पहिरिएका थिए, उनको हातमा एक राइफल र कम्मरमा तरवार रहेको थियो। यत्रो वर्षपछि आफ्ना सेनापतिलाई देखेर उनले चिच्चाउँदै "अर्को आदेश, मेजर"? भनेर भनेका थिए। आफ्ना सेनापतिलाई देखेर यथार्थ थाहा पाएपछि उनी निकै बेर रोएका थिए। प्रमुख सेनापतिको आदेश पछि ओनोदाले अस्त्र समर्पण गरेका थिए। त्यससमय उनको साथमा ५०० राइफल गोल, तरवार र एक छुरी रहेको थियो। उनले नियम अनुसार देशको झण्डालाई सलाम गर्दै आफ्नो २९ वर्षे युद्ध समप्त गरेका थिए। आत्मसमर्पणको सर्त अनुसार उनी युद्ध अपराधबाट मुक्त भएका थिए। <ref name="prothomalo.com">{{वेब स्रोत |अन्तिम=হুসেন |प्रथम=জাভেদ |युआरएल=https://www.prothomalo.com/international/article/1621232/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%AF%E0%A7%81%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%A7-%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7-%E0%A6%B9%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%B0-%E0%A6%86%E0%A6%B0%E0%A6%93-%E0%A7%A8%E0%A7%AF-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A6%B0-%E0%A6%AF%E0%A7%81%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%A7-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87 |शीर्षक=বিশ্বযুদ্ধ শেষ হওয়ার পর আরও ২৯ বছর যুদ্ধ চালিয়ে গেছেন তিনি |कार्य=দৈনিক প্রথম আলো |प्रकाशक=মতিউর রহমান |मिति=2019-10-27 |पहुँचमिति=2019-10-27 }}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल= https://sampurnaweekly.com/news/334|शीर्षक= यस्ताे विचित्र घटना घटेकाे थियाे इतिहासमा !!!|प्रकाशक=सम्पूर्ण विक्ली |मिति=2018-12-20 |पहुँचमिति=2020-12-21 }}</ref> == युद्ध पश्चात्को जीवन == जापान फर्केपछि ओनोदा लोकप्रिय निकै बढेको थियो भने केही व्यक्तिले उनीहरूलाई जापानको राष्ट्रिय ऐनसभामा भाग लिन आग्रह गरेका थिए। जापानको फर्किएको केही समय पछि उनले मेरो तीस वर्षको युद्ध नामक एक आत्मजीवनी प्रकाशन गरेका थिए जहाँ उनले लामो समय बितिसकेको युद्धमा छापामार लडाकूको रूपमा आफ्नो जीवनको विवरण प्रस्तुत गरेका थिए।<ref name="Kawaguchi2007"/> फिलिपिन्सको एक वृत्तचित्रले ओनोदाको बसाईकै समयमा लुवाङ टापुमा बसोबास गर्ने व्यक्तिको अन्तर्वार्ता लिएको थियो जसले ओनोदाले धेरै व्यक्तिहरूको हत्या गरेका थिए भन्ने कुरा प्रकट गरेका थिए जसको बारेमा उनले आफनो आत्मकथामा उल्लेख गरेका थिएनन्। समाचार माध्यमहरूले पछि यावत् गलत सूचनाहरूको प्रकाशन गरेका थिए भने यसको साथसाथै उनलाई घर फर्किएपछि स्वागत गरेका थिए। जापानी सरकारले उनले दिएको योगदान स्वरूप ठूलो धनराशिको प्रस्ताव गरेको थियो जुन उनले अस्वीकार गरेका थिए। पछि उनले त्यो धनराशिको रकम यासुकुनीलाई दान दिएका थिए।<ref>{{Cite web|title=谷口義美：出生地:鹿兒島出生日期:明治44年 -華人百科|url=https://www.itsfun.com.tw/%E8%B0%B7%E5%8F%A3%E7%BE%A9%E7%BE%8E/wiki-2238604-8645783|website=www.itsfun.com.tw|accessdate=2019-09-19}}</ref> ओनोदा कथित रूपमा यस्तो आकर्षणको विषय बनेकामा दुःखी थिए। सन् १९७५ को अप्रिलमा उनले आफ्नो दाजु तादाओको उदाहरणलाई अनुसरण गरी जापानबाट ब्राजिलमा बसाइँसराइ गरी गाईवस्तु पाल्न सुरु गरेका थिए। उनले सन् १९७६ मा विवहा गरी कोलोनिया जेमिकमा एक प्रमुख भूमिका निर्वाह गरेका थिए जो ब्राजिलको माचु ग्रोस्सु दु सुलमा बस्ने एक जापानी समुदाय थियो।<ref>{{cite web |title=i-Witness – Ang Huling Sundalong Hapon (Part 3 of 4) |url=https://www.youtube.com/watch?v=tloJxucLKEQ |accessdate=26 September 2012}}</ref> ओनोदाले ब्राजिलशो वायु सेनालाई त्यस भूमिमा प्रशिक्षणलाई सञ्चालन गर्नेको अनुमति दिएका थिए जुन उनको स्वामित्वमा रहेको थियो। सन् १९८० मा आफ्नो बुबाआमाको हत्या गरेको एक जापानी किशोरको बारेमा पढेपछि ओनोदा सन् १९८४ मा जापान फर्किँदै जापानको विभिन्न स्थानहरूमा आयोजित युवाहरूका लागि ओनोदा सिसिन जुकु नामक एक शैक्षिक शिविरको स्थापना गरेका थिए। <ref>{{Cite web | url = http://www.fab.mil.br/Publicacao/Imprensa/Noticias/0812_onoda.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20050311201646/http://www.fab.mil.br/Publicacao/Imprensa/Noticias/0812_onoda.htm | url-status = dead | archive-date = 11 March 2005 | title = Brazilian Report on Hiroo Onoda | publisher = Brazilian Air Force | accessdate = 11 March 2005 |date = 8 December 2004}}</ref> ओनोदाले कहिलेपनि ३० फिलिपिनो नागरिकहरूको (अधिकांश कृषकहरू) हत्या गर्ने, उनीहरूको खाना चोरी गर्ने वा उनीहरूद्वारा उब्जाइएको अन्नलाई नष्ट गरेको बारे कुनै पनि पश्चाताप व्यक्त नगरेतापनि फिलिपिनी राष्ट्रपति फेर्दिनान्द मार्कसले उनलाई एक टेलिभिजन समारोहमा पूर्ण रूपमा माफी दिएका थिए जसको फलस्वरूप सन् १९९६ मा ओनोदाले लुवाङ टापुको भ्रमण गरेका थिए जहाँ उनकी श्रीमती नि होनोकुले ओनोदाको तर्फबाट त्यहाँको एक विद्यालयलाई १० हजार अमेरिकी डलरको छात्रवृत्ति दानको व्यवस्था गरेकी थिइन्।<ref>{{cite book | last = Mercado | first = Stephen C. | title = The Shadow Warriors of Nakano | publisher = Brassey's | year = 2003 | pages = 246–247 | isbn = 1-57488-538-3}}</ref> नि होनोकु सन् २००६ मा दक्षिणपन्थी जापान महिला सङ्घको प्रमुखको बनेकी थिइन्। यो सङ्घ सन् २००१ को सेप्टेम्बरमा निपोन काइगीद्वारा स्थापना गरिएको एक महिला सङ्गठन हो। <ref>{{cite web| title =Wife of 'No Surrender' soldier becomes president of conservative women’s group| publisher =Japan Probe| date =29 November 2006| url =http://www.japanprobe.com/?p=734| url-status =dead| archive-url =http://arquivo.pt/wayback/20090711025311/http://www.japanprobe.com/?p=734| archive-date =11 July 2009}}</ref> धेरै वर्षसम्म ओनोदाले वर्षको तीन महिना ब्राजिलमा बिताएका थिए। ओनोदालाई सन् २००४ डिसेम्बर ६ का दिन ब्राजिली हवाई बलका तर्फबाट सान्तुस-दुमन्त पदकबाट सम्मानित गरिएको थियो।<ref>{{cite web | title = Combatente da II Guerra ganha medalha da FAB | publisher = Brazilian Air Force Centro de Comunicação Social da Aeronáutica Center for Social Communication of the Air | date =8 December 2004 | url = http://www.fab.mil.br/Publicacao/Imprensa/Noticias/0812_onoda.htm |language= pt | accessdate = 7 May 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20050311201646/http://www.fab.mil.br/Publicacao/Imprensa/Noticias/0812_onoda.htm |archive-date = 11 March 2005}}</ref> २१ फेब्रुअरी २०१० मा मातु ग्रोस्सुको दु सुलको एक विधानसभाले उनलाई सिदादोऊ नामक उपाधि हस्तान्तरण गरेको थियो। <ref>{{cite web | title = Herói japonês que mora em Terenos recebe homenagem | publisher = A Crítica | language = pt | date = 21 February 2010 | url = http://www.acritica.net/index.php?conteudo=Noticias&id=8906&edicao=1473 }}</ref> == मृत्यु == सन् २०१४ जनवरी १६ का दिन ओनोदाको टोकियोको सेन्ट लुकको अन्तर्राष्ट्रिय अस्पतालमा निमोनियाको जटिलताले गर्दा हृदयघातका कारण मृत्यु भएको थियो।<ref>{{cite web | url=http://www.cnn.com/2014/01/17/world/asia/japan-philippines-ww2-soldier-dies/ | title=Hiroo Onoda, Japanese soldier who long refused to surrender, dies at 91 | publisher=CNN | date=17 January 2014 | accessdate=17 January 2014 | author=Mullen, Jethro and Yoko Wakatsuk}}</ref> जापानी प्रधान मन्त्रिपरिषदका सचिव [[योसिहिदे सुगा|सुगा योसिहिदे]] उनको मृत्युको बारेमा टिप्पणी गरेको टिप्पणी यस्तो छ; "मलाई स्पष्ट रूपमा लाग्छ, ओनोदा जापान फर्किएपछि मात्र युद्ध समाप्त भएकोमा म विश्वस्त छु"। सुगाले ओनोदाको बाँच्ने चाहनाको प्रशंसा गरेका थिए। <ref name="guardian">{{Cite news| title = Hiroo Onoda: Japanese soldier who took three decades to surrender, dies| first=Justin|last= McCurry| work = The Guardian | date = 17 January 2014 | accessdate =17 January 2014 | url = https://www.theguardian.com/world/2014/jan/17/hiroo-onoda-japanese-soldier-dies}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Wikiquote}} * [https://web.archive.org/web/20080913232507/http://www.onodashizenjuku.or.jp/ ओनोदा सिजिन जुकु] *[http://www.abc.net.au/lateline/content/2010/s3065416.htm सन् २०१० मा ओनोदासँग लिइएको एक अन्तर्वार्ता] *{{Citation | url = http://history1900s.about.com/library/weekly/aa120700a.htm | title = इतिहास: सन् १९९० को दशक | contribution = दोस्रो विश्वयुद्ध सकिएको २९ वर्षपछि आत्मसमर्पण गर्ने एक जापानी सेना }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518103254/http://history1900s.about.com/library/weekly/aa120700a.htm |date=2008-05-18 }} *[https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/10579800/Hiroo-Onoda-obituary.html ओनोदा हिरो] ''द डेली टेलिग्राफ''. [[श्रेणी:सन् १९२२ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०१४ मा मृत्यु]] nnb99ffhetfaahs9t1o4vmnw9ll2io3 0 119779 1357586 1318584 2026-06-03T09:20:53Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357586 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = आयेजा खान<br/>Ayeza Khan | image = | caption = | birth_name = किञ्जा खान | birth_place = [[कराँची|कराची]], [[सिन्ध]], पाकिस्तान<ref name=ayza>{{cite web |url=http://celebhour.com/32-rare-facts-aiza-khan-wedding-and-her-flash-back/ |title=32 Rare Facts: Aiza Khan Wedding and Her Flash Back |publisher=Celeb Hour |date=26 February 2015 |access-date=19 December 2015 |last=Sophiya |first=Cook |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150302035421/http://celebhour.com/32-rare-facts-aiza-khan-wedding-and-her-flash-back/ |archive-date=2 March 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302035421/http://celebhour.com/32-rare-facts-aiza-khan-wedding-and-her-flash-back/ |date=2 March 2015 }}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1991|01|15|df=y}}<ref name=ayza/><ref>{{cite news |url=http://aaj.tv/2016/01/happy-birthday-ayeza-khan/ |title=Happy birthday Ayeza Khan |publisher=[[Aaj News]] |date=15 January 2016 |access-date=25 March 2016 |author=Afshaan, Zahra }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160501163811/http://aaj.tv/2016/01/happy-birthday-ayeza-khan/ |date=1 May 2016 }}</ref> | nationality = [[पाकिस्तानी]] | spouse = [[मस्यौदा:दानिश तैमूर|दानिश तैमूर]] (विवाह सन् २०१४)<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk/story/763081/100happydays-ayeza-khan-and-danish-taimoor-on-honeymoon/ |title=Ayeza Khan and Danish Taimoor on honeymoon |date=14 September 2014 |work=[[The Express Tribune]] |access-date=29 October 2014}}</ref> | children = २ | occupation = {{hlist|अभिनेत्री|मोडेल}} | yearsactive = २००९–वर्तमान<ref name=ayza/> | notable_works = }} '''किञ्जा खान''' (उनको मञ्च नाम '''आयेजा खान''' ({{Lang-ur|عائزہ خان}}) द्वारा परिचित;<ref>{{Cite web |date=14 January 2020 |title=’میرے پاس تم ہو‘: آخری قسط اس ہفتے ٹی وی پر نہیں آئے گی |url=https://www.independenturdu.com/node/26526/%D9%81%D9%86/%D9%B9%DB%8C-%D9%88%DB%8C/%E2%80%99%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%92-%D9%BE%D8%A7%D8%B3-%D8%AA%D9%85-%DB%81%D9%88%E2%80%98-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C-%D9%82%D8%B3%D8%B7-%D8%A7%D8%B3-%DB%81%D9%81%D8%AA%DB%92-%D9%B9%DB%8C-%D9%88%DB%8C-%D9%BE%D8%B1-%D9%86%DB%81%DB%8C%DA%BA-%D8%A2%D8%A6%DB%92-%DA%AF%DB%8C|access-date=8 June 2020 |website=Independent Urdu |language=ur}}</ref> जन्म १५ जनवरी १९९१), एक पाकिस्तानी टेलिभिजन अभिनेत्री हुन्। खान, जर्द मौसम (२०१२), अधूरी औरत (२०१३), मेरे मेहरबान (२०१४), दो कदम दूर थे (२०१४), प्यारे अफ्जल (२०१४), तुम कोन पिया (२०१६), मोहब्बत तुमसे नफरत है (२०१७), कोई चाँद रख (२०१८), यारियाँ (२०१९) सहित अनेकौं टेलिभिजन कार्यक्रमहरूमा प्रमुख भूमिका निर्वाह गरेकी छिन्। उनलाई उनको ''मेरे पस तुम हो'' मा आफ्नो चित्रणका लागि महत्वपूर्ण प्रशंसा प्राप्त गरेकी छिन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.thenews.com.pk/latest/580461-meray-pass-tum-ho-trends-again-tipping-the-scales-with-a-take-on-theslapofthecentury |title=Ayeza Khan reacts as 'Mere Pass Tum Ho' trends again with 'slap of the century' |website=www.thenews.com.pk |language=en|access-date=15 December 2019}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://dailytimes.com.pk/503287/ayeza-talks-about-the-challenges-of-being-a-celebrity-mother/ |title=Ayeza talks about the challenges of being a celebrity mother |date=19 November 2019 |website=Daily Times |language=en-US |access-date=15 December 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191215101831/https://dailytimes.com.pk/503287/ayeza-talks-about-the-challenges-of-being-a-celebrity-mother/ |date=15 December 2019 }}</ref> खानले लक्स स्टाइल अवार्ड्स, हम अवार्ड्स र पाकिस्तान इन्टरनेसनल स्क्रिन अवार्ड्स सहित अनेकौं पुरस्कार प्राप्त गरेकी छिन्।<ref>{{Cite web |url=https://dailytimes.com.pk/554841/the-first-pakistan-international-screen-awards-held-in-uae/ |title=The first Pakistan International Screen Awards held in UAE |date=9 February 2020 |website=Daily Times |language=en-US |access-date=9 February 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200209141137/https://dailytimes.com.pk/554841/the-first-pakistan-international-screen-awards-held-in-uae/ |date=9 February 2020 }}</ref><ref>{{cite web |title=Lux Style Awards 2015: ‘Na Maloom Afraad’ declared best film, Javaid Sheikh best actor and Ayeza Khan best TV actress |url=http://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/lux-style-awards-2015-na-maloom-afraad-declared-best-film-javaid-sheikh-best-actor-and-ayeza-khan-best-tv-actress/ |publisher=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]] |access-date=1 October 2015}}</ref> आयेजा खानलाई पाकिस्तानका सबभन्दा सुन्दर र आकर्षक अभिनेत्रीहरूमध्ये एक मानिन्छ। सन् २०१७ मा मेन्जएक्सपी द्वारा खानलाई "विश्वकै सबभन्दा सुन्दर महिला" का रूपमा सूचीबद्ध गरिएको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|6794854}} [[श्रेणी:सन् १९९१ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानी महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] fzzubwbw1uesiqjm2i4h0cmlj0pjp3h 0 121596 1357509 1250885 2026-06-03T08:25:08Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357509 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Unit | country =संयुक्त राज्य अमेरिका | name = United States Armed Forces | image = <!--DO NOT CHANGE THE ORDER OF THESE IMAGES - THEY ARE LISTED IN ORDER OF SERVICE BRANCH SENIORITY-->[[File:Military service mark of the United States Army.svg|90px]] [[File:Emblem of the United States Marine Corps.svg|90px]] [[File:Emblem of the United States Navy.svg|90px]]<br />[[File:Military service mark of the United States Air Force.svg|90px]] [[File:Seal of the United States Space Force.svg|90px]] [[File:Seal of the United States Coast Guard.svg|90px]] | alt = | caption = संयुक्त राज्य अमेरिकी सशस्त्र बलको शाखाहरूको प्रतीकहरू | image2 = | alt2 = | caption2 = | motto = | founded = {{Start date and age|1775|06|14|df=yes}}{{efn|With the establishment of the [[Continental Army]].}} | current_form = | disbanded = <!-- PLEASE DO NOT CHANGE THE ORDER OF PRECEDENCE HERE OR ELSEWHERE IN THE ARTICLE. Please read the talk page as to why. --> | branches = {{plainlist| * {{Army|United States|name=U.S. Army|Size=23px}} * {{Marines|United States|name=U.S. Marine Corps|size=23px}} * {{Naval|United States|name=U.S. Navy|size=23px}} * {{Air force|United States|name=U.S. Air Force|size=23px}} * {{Space force|United States|name=U.S. Space Force|size=23px}} * {{Flag|United States Coast Guard|name=U.S. Coast Guard|size=23px}} }} | headquarters = [[पेन्टागन]], आर्लिङटन काउन्टी, भर्जिनिया }} '''अमेरिकी सशस्त्र बल''' [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को [[सेना|सैन्य शक्ति]] हो।<ref>As stated on the [http://www.navy.mil/submit/view_styleguide.asp?sort=A official U.S. Navy website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629064644/http://www.navy.mil/submit/view_styleguide.asp?sort=A|date=29 June 2011}}, "armed forces" is capitalized when preceded by "United States" or "U.S.".</ref> यसमा थल सेना, मरिन कर्प्स, जल सेना, वायु सेना, स्पेस फोर्स र कोस्ट गार्ड समावेश छन्।<ref>{{uscsub|10|101|a|4}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.defense.gov/explore/story/Article/2046035/trump-signs-law-establishing-us-space-force/|title=Trump Signs Law Establishing U.S. Space Force|website=U.S. DEPARTMENT OF DEFENSE|language=en-US|access-date=2019-12-21}}</ref> [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] अमेरिकी सशस्त्र बलको [[परमाधिपति]] (Commander in Chief) हुन्छन्। र अमेरिकी राष्ट्रपतिले नै रक्षा विभाग, गृह विभागबाट सैन्य नीति तयार गर्छन्।<ref>'''Note:''' The other two services being the [[United States Public Health Service Commissioned Corps|U.S. Public Health Service Commissioned Corps]] and the [[NOAA Commissioned Officer Corps]].</ref> यसको मुख्यालय [[पेन्टागन]]मा छ। अमेरिकी सशस्त्र बलको स्थापना [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध]]को दौरान भएको थियो। स्थापनाकाल देखि नै संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहास निर्णायक भूमिका निभाएको छ। यसले पहिलो बार्बरी युद्ध र दोस्रो बार्बरी युद्धमा विजय पाएर राष्ट्रिय एकता र पहिचानको भावनालाई बलियो बनायो। [[अमेरिकी गृहयुद्ध|अमेरिकी गृहयुद्ध]]को समयमा पनि यसको महत्वपूर्ण भूमिका रह्यो। यसले संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट दक्षिणी राज्यहरूको अमेरिकी परिसंघलाई छुट्टिनबाट रोक्यो। [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]पछिको १९४७ को राष्ट्रिय सुरक्षा कानूनले आधुनिक सैन्य खाकाको सिर्जना गर्यो। अमेरिकी सशस्त्र बल जनशक्तिको हिसाबले विश्वको सबैभन्दा ठूलो सेना मध्ये एक हो। यसले वैतनिक स्वयंसेवकहरूबाट जनशक्ति भर्ना गर्ने गर्छ। १८-२५ वर्षको अमेरिकी नागरिकले सेवामा दर्ता गर्न सक्छन् । अमेरिकी सशस्त्र बललाई संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली सेना मानिन्छ। <ref name="CreditSuisse2015">{{cite report|url=http://publications.credit-suisse.com/tasks/render/file/index.cfm?fileid=EE7A6A5D-D9D5-6204-E9E6BB426B47D054|title=The End of Globalization or a more Multipolar World?|publisher=[[Credit Suisse]] AG|first1=Michael|last1=O’Sullivan|first2=Krithika|last2=Subramanian|date=2015-10-17|access-date=2017-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215235711/http://publications.credit-suisse.com/tasks/render/file/index.cfm?fileid=EE7A6A5D-D9D5-6204-E9E6BB426B47D054|archive-date=15 February 2018|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180215235711/http://publications.credit-suisse.com/tasks/render/file/index.cfm?fileid=EE7A6A5D-D9D5-6204-E9E6BB426B47D054 |date=2018-02-15 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.php?country_id=united-states-of-america|title=2021 United States Military Strength|website=www.globalfirepower.com|access-date=2021-03-08}}</ref>२०१९ मा, यसको सैन्य बजेट ६९३ बिलियन अमेरिकी डलर थियो, जुन संसार सबभन्दा उच्च सैन्य बजेट थियो।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://comptroller.defense.gov/Portals/45/Documents/defbudget/fy2020/FY20_Green_Book.pdf|title=FY20 Green Book}}</ref> २०१८ अनुसार अमेरिकी सैन्यको खर्च विश्वको कुल रक्षा खर्च मध्ये ३६% थियो। उच्च [[बजेट]]को कारणले रक्षा र शक्ति प्रक्षेपण दुबैमा अमेरिकी सशस्त्र बलको क्षमता छ। यसैको कारणले अत्याधुनिक र शक्तिशाली प्रविधिको विकास गरेको छ र संयुक्त राज्य अमेरिका भन्दा बाहिर ८०० सैन्य शिविरको साथ अमेरिकी सशस्त्र बल संसारभार परिचालन भएको छ। <ref>{{cite web|url=http://www.acq.osd.mil/ie/download/bsr/CompletedBSR2015-Final.pdf|title=Department of Defense {{!}}Base Structure Report {{!}}FY 2015 Baselinedate=5 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905060541/http://www.acq.osd.mil/ie/download/bsr/CompletedBSR2015-Final.pdf|archive-date=5 September 2015|access-date=18 October 2017|url-status=dead|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905060541/http://www.acq.osd.mil/ie/download/bsr/CompletedBSR2015-Final.pdf |date=5 September 2015 }}</ref>अमेरिकी वायु सेना संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली वायु/ हवाई सेना हो। अमेरिकी नेभी टनेजको हिसाबले संसारको सबैभन्दा ठूलो नेभी हो। अमेरिकी नेभी र मरिन कर्प्स संयुक्त रूपमा संसारको दोस्रो ठूलो वायु सेना हुन आउँछ। आकारको हिसाबले अमेरिकी कोस्ट गार्ड संसारको बाह्रौ सबैभन्दा ठूलो मेरिटाइम बलको हो। <ref>{{cite web|url=http://www.uscg.mil/INTERNATIONAL/affairs/Publications/MMSCode/english/Chap1.htm|title=Coast Guard Organization and Administration, Chapter One|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103063142/http://www.uscg.mil/INTERNATIONAL/affairs/Publications/MMSCode/english/Chap1.htm|archive-date=3 November 2013|access-date=7 October 2013|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rd.com/culture/america-fascinating-facts/|title='15 Fascinating Facts You Never Learned About America' – Reader's digest|publisher=rd.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401223607/http://www.rd.com/culture/america-fascinating-facts/|archive-date=1 April 2017|access-date=11 April 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>आर्थिक वर्ष २०१९ अनुसार, अमेरिका सँग यसको सैन्य भण्डारमा १४,०६१ एयरक्राफ्ट छ।<ref>{{Cite web|url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/1062648.pdf|title=Annual Aviation Inventory and Funding Plan Fiscal Years (FY) 2019-2048}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018012908/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/1062648.pdf |date=2020-10-18 }}</ref> अमेरिकी स्पेस फोर्स संसारको पहिलो, र २०२१ अनुसार, एक मात्र स्वतन्त्र स्पेस फोर्स हो।.<ref>{{Cite web|url=https://futurism.com/trump-announces-space-force|title=The US may soon have the world's first Space Force|website=Futurism}}</ref><ref>https://twitter.com/SpaceForceDoD/status/1339737028414623744?s=20</ref> == कर्मचारी == [[जनमुक्ति सेना, चीन|चिनियाँ जनमुक्ति सेना]] र भारतीय सशस्त्र सेना पछि अमेरिकी सशस्त्र बल सक्रिय कर्मचारीहरूको आधारमा विश्वको तेस्रो ठूलो सेना हो, जसमा २८ फेब्रुअरी २०१९ सम्म रिजर्भमा थप ७९९,८४५ सेवा सदस्यहरू सहित नियमित सशस्त्र बलहरूमा १,३५९,६८५ सेवा सदस्यहरू छन्। <ref>{{cite web |title=DoD Personnel, Workforce Reports & Publications |url=https://www.dmdc.osd.mil/appj/dwp/dwp_reports.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310233433/https://www.dmdc.osd.mil/appj/dwp/dwp_reports.jsp |archive-date=10 March 2017 |access-date=7 May 2019 |website=dmdc.osd.mil |publisher=Defence Manpower Data Centre }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170310233433/https://www.dmdc.osd.mil/appj/dwp/dwp_reports.jsp |date=10 March 2017 }}</ref> === क्षेत्र अनुसार ===<!-- PLEASE DO NOT CHANGE THE ORDER OF PRECEDENCE HERE OR ELSEWHERE IN THE ARTICLE. --> Total number of authorized personnel in FY23.<ref>{{Cite web |date=March 2023 |title=United States Department of Defense Fiscal Year 2024 Budget Request |url=https://comptroller.defense.gov/Portals/45/Documents/defbudget/FY2024/FY2024_Budget_Request.pdf |access-date=8 August 2023 |website=Office of the Under Secretary of Defense}}</ref><!-- PLEASE DO NOT CHANGE THE ORDER OF PRECEDENCE HERE. --> {| class="wikitable" style="text-align: right; margin: 1em auto;" |'''क्षेत्र''' |'''Total''' |'''सकृय''' |'''रिजर्भ''' |'''नेसनल गार्ड''' |- | style="text-align: left" |{{Army|United States|name=संयुक्त राज्य अमेरिका सेना|Size=25px}} |{{decrease}} '''{{nts|954,000}}''' |{{decrease}} {{nts|452,000}} |{{increase}} {{nts|177,000}} |{{decrease}} {{nts|325,000}} |- | style="text-align: left" |{{Marines|United States|name=संयुक्त राज्य अमेरिकी मरिन कर्प्स |size=23px}} |{{increase}} '''{{nts|210,000}}''' |{{increase}} {{nts|177,000}} |{{increase}} {{nts|33,000}} |- | style="text-align: left" |{{Navy|United States|name=संयुक्त राज्य अमेरिकी नेभी|size=25px}} |{{increase}} '''{{nts|411,000}}''' |{{increase}} {{nts|354,000}} |{{increase}} {{nts|57,000}} |- | style="text-align: left" |{{Air force|United States|name=संयुक्त राज्य अमेरिकी वायु सेना|size=25px}} |{{increase}} '''{{nts|}}503,744''' |{{increase}} {{nts|325,344}} |{{increase}} {{nts|70,000}} |{{increase}} {{nts|108,400}} |- | style="text-align: left" |{{Space force|United States|name=संयुक्त राज्य अमेरिकी स्पेस फोर्स|size=25px}} |{{increase}} '''{{nts|8,600}}''' |{{increase}} {{nts|8,600}} |- | style="text-align: left" |{{Flag|United States Coast Guard|name=संयुक्त राज्य अमेरिकी कोस्ट गार्ड|size=25px}} |'''{{nts|49,500}}''' |{{nts|41,700}} |{{nts|7,800}} |- style="background:lavender; color:black" | |'''{{nts|2,136,844}}''' |{{nts|1,358,644}} |{{nts|344,800}} |{{nts|433,400}} |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{संयुक्त राज्य अमेरिकाको विषय}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{कमन्सश्रेणी|Military of the United States}} [[श्रेणी:सेना]] mcm40o60l0yvo2hvp456h21bixsxuog 0 121854 1357487 1315692 2026-06-03T08:08:05Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357487 wikitext text/x-wiki <gallery widths="200" heights="200"> चित्र:Sputnik asm.jpg|alt=Replica of Sputnik 1|[[स्पुतनिक-१]] को प्रतिकृति चित्र:Gagarin in Sweden.jpg|अनरिक्षमा पुग्ने पहिलो मानव [[युरी गागरिन|युरी गगारिन]], १९६१ चित्र:Neil Armstrong pose.jpg|चन्द्रमामा हिड्ने पहिलो मानव, [[निल आर्मस्ट्रङ]], १९७९ </gallery>'''अन्तरिक्ष दौड''' [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा दुई [[शीतयुद्ध]] विरोधी [[महाशक्ति]]हरू, [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को बीचमा उत्कृष्ट स्पेसफ्लाइट क्षमता हासिल गर्नको लागी प्रतिस्पर्धा थियो। [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]पछि दुई राष्ट्रहरूको बीचको ब्यालिस्टिक मिसाइलमा आधारित आणविक हतियार दौडको क्रममा अन्तरिक्ष दौडको उत्पत्ति भएको थियो। स्पेसफ्लाइट उपलब्धिले प्रदर्शन गरेको प्राविधिक लाभ राष्ट्रिय सुरक्षाको लागि आवश्यकको रूपमा देखिएको थियो, र यो त्यस समयको प्रतीकवाद र विचारधाराको अंशको रुपमा बिकास भयो। '''अन्तरिक्ष दौड'''ले [[उपग्रह|कृत्रिम उपग्रह]], [[चन्द्रमा]], [[शुक्रग्रह|शुक्र]] र [[मङ्गल ग्रह|मंगल ग्रह]]मा रोबोट अन्तरिक्ष अनुसन्धान यान को बिकास  र प्रक्षेपण, र मानवलाई [[पृथ्वीको तल्लो कक्ष]] र अन्त्यमा चन्द्रमासम्म पुर्यायो । <ref>[https://www.history.com/topics/cold-war/space-race history.com, Space Race]</ref> अन्तर्राष्ट्रिय जियोफाजिकल इयरमा अमेरिकाले कृत्रिम उपग्रह प्रक्षेपण गर्ने आफ्नो योजना घोषणा गरेपछीको प्रतिकृयामा चार दिनपछी १९५५ अगस्ट २ मा सोभियत संघले निकट भविष्यमा उनीहरूले उपग्रह प्रक्षेपण गर्ने घोषणा गरेपछी अन्तरिक्षा दौडको प्रतिस्पर्धा सुरु भयो । सोभियत संघले सन् १९५७ मा अक्टोबर ४ मा पहिलो सफल कृत्रिम उपग्रह [[स्पुतनिक-१|स्पुतनिक १]] प्रक्षेपणको सफलता हासिल गर्‍यो । १९६१ अप्रिल १२ मा सोभियत संघले अन्तरिक्षमा पहिलो मानव [[युरी गागरिन|युरी गागारिन]]को उडान गरायो । सोभियत संघले प्रारम्भिक केही बर्षहरूमा पृथ्वीको सबैभन्दा ठूलो परिभ्रमण लिफ्ट क्षमता, घण्टाको सट्टामा दिनमा मापन गरिने उडान अवधिहरू, पहिलो बहु-व्यक्ति क्रूड् स्पेसलाइट,र पहिलो स्पेसवाक सहितको उल्लेखनीय प्रारम्भिक नेतृत्व प्रदर्शन गर्‍यो। । <ref name="Siddiqi 2003a, p. 460">Siddiqi (2003a), p. 460</ref> जब अमेरिकी राष्ट्रपति [[जोन एफ. केनेडी]]ले "चन्द्रमामा मानिसलाई पुर्याउने र उसलाई पृथ्वीमा सुरक्षित फर्काउने" लक्ष्य राखेर कदम उठाए, तबा सोभियत संघ आफ्नो प्रारम्भिक नेतृत्वमा पछी पर्न थाल्यो। केनेडीको चन्द्रमामा मान्छे पुर्याउने लक्ष्य १९६९ जुलाई मा अपोलो ११ को उडान बाट हासिल भयो । <ref>{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1969-059A|title=Apollo 11 Command and Service Module (CSM)|website=NASA Space Science Data Coordinated Archive|accessdate=November 20, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210000804/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1969-059A |date=February 10, 2021 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1969-059C|title=Apollo 11 Lunar Module / EASEP|website=NASA Space Science Data Coordinated Archive|accessdate=November 20, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190803160625/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1969-059C |date=August 3, 2019 }}</ref> <ref name="orbit">{{Cite web|url=https://airandspace.si.edu/explore-and-learn/topics/apollo/apollo-program/landing-missions/apollo11.cfm|title=Apollo 11 Mission Summary|website=Smithsonian Air and Space Museum}}</ref> यसलाई सोभियत संघको यस अघिका सबै उपलब्ध भन्दा ठूलो उपलब्धी मानिन्छ । सोभियत संघले दुई चालक चन्द्र कार्यक्रम सञ्चालन गरेको थियो , तर अमेरिकाको अगाडि मानिसलाई चन्द्रमामा लैजान सक्ने प्रक्षेपण सवारीको विकास गर्न असफल भयो र अन्तमा पृथ्वीको कक्षीय अन्तरिक्ष स्टेशनहरूमा केन्द्रित गर्न चन्द्रमा अभियान रद्द गरियो, जबकि अमेरिकाले अरु पाँचवटा अपोलो चालक दललाई चन्द्रमामा अवतरण गर्यो। । <ref>{{Cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/lunar/lunar_sites.html|title=Apollo Landing Site Coordinates|last=Williams|first=David R.|date=December 11, 2003|website=NASA Space Science Data Coordinated Archive|publisher=NASA|accessdate=September 7, 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225003326/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/lunar/lunar_sites.html |date=December 25, 2018 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{कमन्सश्रेणी|History of spaceflight}} [[श्रेणी:रिचार्ड निक्सनको राष्ट्रपतिकाल]] [[श्रेणी:जोन एफ. केनेडीको राष्ट्रपतिकाल]] [[श्रेणी:शीतयुद्ध]] j0vo8x80kv6324hafa3kvv58bkn79uh 0 122039 1357701 1262490 2026-06-03T10:38:13Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357701 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Odisha_State_map.svg|right|thumb|300x300px| ओडिशा को नक्शा]] '''उडिसा दिवस''', '''उत्कल दिवस''' पनि १ अप्रिल १९३६ मा मद्रास प्रेन्सीडेन्सी बाट कोरापुट र गंजमको अतिरिक्त बिहार र उडिसा प्रान्त बाहिर गरी भिन्दै राज्यको गठनको स्मरणार्थ भारतको ओडिशा राज्यमा १ अप्रिलमा मनाइन्छ।<ref>{{cite web |url=http://www.infocera.com/Utkal_Divas_also_called_Orissa_day_is_being_celebrated_on_April_1st_today_8600.htm |title=Utkala Dibasa also called Odisha Day is celebrated on April 1st today |work=infocera.com |year=2012 |quote=The Odisha province was formed on the basis of linguistic pattern of people in the area on April 1, 1936 |access-date=3 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110505195146/http://www.infocera.com/Utkal_Divas_also_called_Orissa_day_is_being_celebrated_on_April_1st_today_8600.htm |archive-date=5 May 2011 |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110505195146/http://www.infocera.com/Utkal_Divas_also_called_Orissa_day_is_being_celebrated_on_April_1st_today_8600.htm |date=5 May 2011 }}</ref><ref name=hindu>{{cite web|title=Poor water management has made Odisha victim of drought and floods|url=http://www.hindu.com/2009/04/06/stories/2009040657780200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090409010625/http://www.hindu.com/2009/04/06/stories/2009040657780200.htm|url-status=dead|archive-date=9 April 2009|work=The Hindu|date=2009-04-06|access-date=6 April 2006}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409010625/http://www.hindu.com/2009/04/06/stories/2009040657780200.htm |date=9 April 2009 }}</ref> १५६८ मा अन्तिम राजा मुकुन्द देवको पराजय र निधनपछि पूर्ण रूपमा आफ्नो राजनीतिक पहिचान गुमाए पछि, १ अप्रिल १९३६ मा भाषिक आधारमा [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिश शासनको]] अधीनमा राजनीतिक रूपले छुट्टै राज्यको स्थापना प्रयासहरूले परिणाम प्राप्त गर्‍यो।<ref name=Orissareview08>[http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/2008/april-2008/engpdf/17-19.pdf Orissareview]. April 2008. pp. 17-19</ref> == राज्य ईतिहास == यस छुट्टै राज्यको मूल क्रान्ति उत्कल सम्मिलानी गठनको दिनदेखि नै दशकसम्म जारी रह्यो जसले गर्दा ओडिशा प्रान्तको स्थापना भयो। सार्वजनिक समर्थन संग उत्कल गोउरब मधुसुदन दास, उत्कल मणी गोपबन्धु दास, महाराज स्रीराम चन्द्र भन्ज देउ, महाराज क्रुश्न चन्द्र गजपती, पन्डित निलकन्ठ दास, फकिर मोहन सेनपती, गंगाधर मेहेर, बासुदेब सुधलदेब, राधानाथ राय्, भुबनआनन्द दास, ए. पी. पत्रो र अन्य धेरै को नेतृत्व अन्तर्गत यो आन्दोलन थप तीव्र भएको थियो । नवगठित ओडिशामा कटक, पुरी, बालेस्वर, सम्बलपुर, कोरापुट र गंजम छ वटा जिल्ला मिलेर यसको राजधानी [[कटक|कटकमा रहेको छ]] । जोन अस्टिन हबबकले पदको शपथ लिए र ओडिशा प्रान्तको पहिलो राज्यपाल बने। <ref name="Orissareview08"/> <ref>[http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/April2006/engpdf/formation_of_orissa_as_separate.pdf Formation of Orissa as a Separate Province by Pareswar Sahoo]. ''Orissareview''. April 2006</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20121105024620/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-24/india/29182775_1_odia-odisha-orissa-chief-minister Orissa's new name is Odisha] [[The Times Of India]]</ref> == उत्सव == ओडिशा दिवस वा उत्पला दिवस प्रत्येक वर्ष १ अप्रिल मा ओडिशा भर मनाईन्छ। हजारौं पसल र झाँकीहरूले यस चाडलाई अझ सुन्दर बनाउँदछन्। त्यहाँ लोकप्रिय स्थानीय राजनीतिज्ञहरू द्वारा आयोजित प्रतिस्पर्धाहरू जस्तै आतिशबाजी प्रतिस्पर्धा। जो कोहिले यी आतिशबाजी प्रदर्शनहरूको मजा लिन सक्दछ जुन आकाशलाई अझ आश्चर्यजनक बनाउँदछ। त्यस दिन देशभरि, ओडियाको परिवारले विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू रूपमा मिलाउँदछन् जस्तो की गायन-गीत कार्यक्रम। उत्कला दिवस को दिन सबै ओडिया को सम्झना को लागी सबैलाई एकताबद्ध हुन सहयोग गर्दछ। == पनि हेर्नुहोस् == * [[ओडिसाका जिल्लाहरू|ओडिशा जिल्लाहरूको सूची]] == सन्दर्भ ==   p7s0vr5i2onclbzcb2wkbw8dm2w8tgj 0 122251 1357667 1282754 2026-06-03T10:06:17Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357667 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा सङ्कट''' भनेको अर्थतन्त्रमा [[ऊर्जा]] स्रोतहरूको आपूर्तिमा कुनै बाधा अड्काउ देखिने अवस्था हो। सन् २००० को दशकमा, नयाँ माग, [[मध्य पूर्व]]को तनाव, [[अमेरिकी डलर]]को घट्दो मूल्य, घट्दो तेल भण्डार, शिखर तेलको बारेमा चिन्ता र तेलको मूल्य अनुमान सट्टाबाजीले सन् २००० को दशकमा उर्जा सङ्कटलाई निम्त्याएको थियो जस कारण सन् २००८ मा तेलको मूल्य सबै समयको उच्च प्रति ब्यारेल $१४७.३० सम्म पुगेको थियो। == कारणहरू == [[चित्र:Door_paard_getrokken_taxi.jpg|thumb| [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] पेट्रोल अभावले घोडागाडीको पुनरुत्थान भयो।]] प्रायः ऊर्जा सङ्कट स्थानीयकृत अभाव, युद्ध र बजार हेरफेरका कारण भएका छन्। कर वृद्धि, उर्जा कम्पनीहरूको राष्ट्रियकरण, र ऊर्जा क्षेत्रको नियमन, जस्ता सरकारी कार्यहरूबाट पनि उर्जा आपूर्ति र उर्जाको मागलाई आफ्नो आर्थिक सन्तुलनबाट टाढा लैजान्छ भन्ने कसै कसैको तर्क छ। यद्यपि, तल सूचीबद्ध गरिएका विगतका ऐतिहासिक ऊर्जा सङ्कट यस्तो कारणले भएको थिएन। सरकारी [[एकाधिकार]], बजारलाई नचाउने काम भएमा बजार असफल हुन सक्छ। उर्जा सङ्कट [[ट्रेड युनियन]]द्वारा गरिने [[बन्द]] हडताल र सरकारी अवरोधहरू जस्ता औद्योगिक कार्यहरूको कारण पनि हुन सक्छ। उर्जाको अत्यधिक खपत, पुराना संरचना र पूर्वाधार, इन्धनको आपूर्तिलाई प्रभाव पार्ने, [[चोक पोइन्ट]] अवरोध वा तेल प्रशोधन र बन्दरगाह सुविधाहरूमा प्रतिबन्ध लाग्नु पनि उर्जा सङ्कटको कारण हो। जाडो याममा ऊर्जाको खपत बढ्नाले समेत आपतकाल देखा पर्न सक्छ। पाइपलाइन असफल र अन्य दुर्घटनाहरूले ऊर्जा आपूर्तिमा रोकावट निम्त्याउन सक्छ। गम्भीर मौसमबाट पूर्वाधारको क्षतिपछि सङ्कट निम्तिन सक्छ। मध्यपूर्वमा आतङ्कवादी वा ससस्त्र समूहद्वारा महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारमा गरिने आक्रमणबाट उर्जाको विश्वव्यापी अभाव हुन सक्छ। राजनीतिक घटनाहरू जस्तै सरकार परिवर्तन, शासन परिवर्तन, राजतन्त्र पतन, सैन्य कब्जा र [[राज्यविप्लव]]ले तेल र ग्यासको उत्पादन बिथोलिन्छ र अभाव सिर्जना हुन सक्छ। इन्धनको अधिक र बेकार प्रयोगका कारण पनि इन्धनको अभाव हुन सक्छ। == ऐतिहासिक सङ्कट == * १९७० दशकको उर्जा सङ्कट - प्रमुख औद्योगिक देशहरू ([[जर्मनी]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[क्यानडा|क्यानाडा]], इत्यादि) मा तेल उत्पादनको शिखरबाट र अन्य उत्पादकहरूको अवरोधबाट उत्पन्न ** [[अरब पेट्रोल निर्यातक राष्ट्रहरूको सङ्घ|१९७३]] [[१९७३ तेल सङ्कट|तेल सङ्कट]] [[योम किपुर युद्ध|- योम किप्पुर युद्धको]] समयमा [[इजरायल]]लाई पश्चिमी समर्थनको प्रतिक्रियामा धेरै ठूला तेल उत्पादन गर्ने अरब राज्यहरूले [[ओपेक]]को तेल निर्यात प्रतिबन्धको कारण भएको हो। ** [[१९७९ तेल सङ्कट]] [[इरानको इस्लामी क्रान्ति|- इरानी क्रान्ति]]द्वारा उत्पन्न * १९९० तेल मूल्यको झट्का - [[खाडी युद्ध|खाडी युद्धले गर्दा]] * २०००-२००१ क्यालिफोर्निया बिजुली सङ्कट * संयुक्त अधिराज्यको इन्धन प्रदर्शन - सन् २००० मा सरकारद्वारा इन्धनमा लगाइएको अत्याधिक करको विरोधको कारण भएको थियो। * उत्तर अमेरिकी प्राकृतिक ग्यास सङ्कट २०००–२००८ * २००४ अर्जेन्टिना उर्जा सङ्कट * [[उत्तर कोरिया|उत्तर कोरियामा]] धेरै वर्षदेखि ऊर्जाको अभाव रहेको छ। * [[जिम्बाब्वे|जिम्बावेले]] गलत वित्तीय व्यवस्थापनको कारण धेरै वर्षदेखि ऊर्जा आपूर्तिको अभाव अनुभव गरिसकेको छ। * २००७ बर्माको सरकार विरोधी प्रदर्शनको बेला हुने राजनीतिक दङ्गा बढ्दो उर्जा मूल्यका कारण उत्पन्न भयो। [[चित्र:Kuwait_city_1996.jpg|thumb| [[कुवेत]]को अल बुर्गान तेल क्षेत्र, विश्वको दोस्रो ठूलो तेल क्षेत्र]] * २००० दशकको उर्जा सङ्कट - सन् २००३ देखि पेट्रोलियम मागको निरन्तर वैश्विक बृद्धिका साथै उत्पादनको स्थिरता, अमेरिकी डलरको घट्दो मूल्य र अन्य गौण कारणहरूका कारण मूल्यमा वृद्धि। * २००८ मध्य एसिया ऊर्जा सङ्कट- जलविद्युत शक्तिमा निर्भर क्षेत्रको अत्त्याधिक चिसो तापक्रम र कम जल स्तरको कारण र सोही समयमा दक्षिण अफ्रिकी राष्ट्रपतिले [[दक्षिण अफ्रिका]]मा लामो समयसम्म विद्युत् सङ्कटको डरलाई शान्त गर्दै थिए। * फेब्रुअरी २००८ मा [[पाकिस्तान|पाकिस्तानका]] राष्ट्रपतिले पर्याप्त मात्रामा हाइड्रोकार्बन हुँदाहुँदै पनि उर्जा सङ्कटलाई समाधान गर्ने योजनाको घोषणा गरेका थिए। <ref>{{Cite web|url=http://www.app.com.pk/en/index.php?option=com_content&task=view&id=28257&Itemid=2|title=Musharraf for emergency measures to overcome energy crisis|website=Associated Press of Pakistan|archiveurl=https://archive.today/20070422032256/http://www.app.com.pk/en/index.php?option=com_content&task=view&id=28257&Itemid=2|archivedate=2007-04-22|accessdate=2008-02-10}}</ref> सन् २०१० अप्रिलमा, पाकिस्तान सरकारले पाकिस्तानको राष्ट्रिय उर्जा नीति घोषणा गरेको थियो, जसले बढ्दो विद्युत् अभावको प्रतिक्रिया स्वरुप औपचारिक सप्ताहन्त विस्तार गरेको थियो र नियोन बत्तीहरू प्रतिबन्ध लगाएको थियो। <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8637454.stm|title=Pakistan's PM announces energy policy to tackle crisis|date=April 22, 2010|access-date=22 April 2010|publisher=[[BBC]]}}</ref> * दक्षिण अफ्रिकी विद्युत सङ्कट - दक्षिण अफ्रिकी सङ्कटको कारण सन् २००८ फेब्रुअरीमा [[प्लेटिनम]]को मूल्यमा ठूलो वृद्धि भयो र [[सुन]]को उत्पादन घटेको थियो। <ref>{{Cite web|url=http://www.nature.com/news/2008/080220/full/451877a.html|title=Energy crisis upsets platinum market|website=[[Nature (magazine)|Nature]]|accessdate=2008-02-21}}</ref> * [[चीन]]मा सन् २००५ को अन्त्यतिर र पुन: सन् २००८ को सुरुतिर गम्भीर उर्जाको अभाव देखियो। पछिल्लो सङ्कटको समयमा उनीहरूले [[डिजेल]] र [[कोइला]]को अभावको साथसाथै उर्जा सञ्जाल (पावर नेटवर्क)मा गम्भीर क्षति व्यहोर्नु परेको थियो। <ref>{{Cite web|url=http://www.isa.org/InTechTemplate.cfm?Section=Departments5&template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=68134|title=Coal shortage has China living on the edge|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116014916/http://www.isa.org/InTechTemplate.cfm?Section=Departments5&template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=68134|archivedate=2009-01-16|accessdate=2008-03-08}}</ref> चीनको निर्माण केन्द्र गुआङ्डोङ प्रान्तमा बिजुलीको आपूर्ति अनुमानित १० गिगावाट घट्ने अनुमान गरिएको छ। <ref>{{Cite news|url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0640101120080306?sp=true|title=China's Guangdong faces severe power shortage|date=2008-03-06|work=[[Reuters]]|access-date=2008-03-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510070937/http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0640101120080306?sp=true |date=2008-05-10 }}</ref> सन् २०११ मा चीनको दोस्रो त्रैमासिकमा बिजुली घाटा ४४.८५-४९.८५ गिगावाट हुने अनुमान गरिएको थियो। <ref>{{Cite news|url=https://af.reuters.com/article/energyOilNews/idAFL3E7H20ZT20110602|title=TABLE-China power shortage forecasts by region|date=2011-06-02|work=[[Reuters]]|access-date=2011-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206145840/http://af.reuters.com/article/energyOilNews/idAFL3E7H20ZT20110602|archive-date=2012-02-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206145840/http://af.reuters.com/article/energyOilNews/idAFL3E7H20ZT20110602 |date=2012-02-06 }}</ref> * [[नेपाल|सन् २०१५]] मा (बि.सं २०७२ मा) [[नेपालको संविधान २०७२|नेपालले जारी गरेको संबिधान]] प्रति असन्तुष्टि जनाउँदै [[२०७२ नेपाल नाकाबन्दी|भारतले आर्थिक नाकाबन्दी]] लगाएपछि नेपालले ठूलो ऊर्जा सङ्कटको सामना गरेको थियो। नेपालले पेट्रोलियम पदार्थ र खाद्य सामग्रीको अभावको सामना गर्नु परेको छ जसले नेपालको अर्थतन्त्रलाई गम्भीर रूपमा असर गरेको छ। * गाजा बिजुली सङ्कट - [[गाजा पट्टी|गाजा पट्टीमा]] शासन गर्ने [[हमास]] र पश्चिमी तटमा शासन गर्ने [[प्यालेस्टिनी राष्ट्रिय प्राधिकरण|प्यालेस्टिनी प्राधिकरण]]/ फतह बीचको भन्सार कर राजस्व , गाजा पट्टीको सहयोग र राजनैतिक अधिकारको तनावको कारण उत्पन्न भएको थियो। बासिन्दाहरूले रोलिङ ब्ल्याकआउट तालिकामा दिनको केही घण्टा मात्र बिजुली प्राप्त गर्थे । <ref>[http://www.btselem.org/gaza_strip/20170117_electricity_crisis Israel cannot shirk its responsibility for Gaza's electricity crisis], [[B'Tselem]], 16 Jan 2017</ref> <ref>[https://www.reuters.com/article/us-israel-palestinians-gaza-electricity-idUSKBN17T151 Palestinian Authority halts payments for Israeli electricity to Gaza: Israel], Reuters, 27th April 2017</ref> <ref>[http://www.al-monitor.com/pulse/en/originals/2016/03/gaza-solar-energy-electricity-crisis.html Gaza's electricity crisis sheds light on gap between social classes], al-Monitor, March 2016</ref> <ref name="OHCA201403">[https://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_electricity_factsheet_march_2014_english.pdf The humanitarian impact of Gaza's electricity and fuel crisis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170322142754/https://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_electricity_factsheet_march_2014_english.pdf|date=2017-03-22}}, UN OCHA, March 2014</ref> * २०१९ क्यालिफोर्निया ऊर्जा सङ्कट * २०२१ टेक्सास उर्जा सङ्कट ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{ढाँचा:वित्तीय सङ्कट}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Energy crises}} * [http://www.energyshortage.org/ Worldwide energy shortages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328122143/http://energyshortage.org/ |date=2013-03-28 }} {{कमन्सश्रेणी|Energy crises}} [[श्रेणी:उर्जा सङ्कट]] 1e5wbrjgayiukodliblln6s4oy6oozu 0 122487 1357613 1336834 2026-06-03T09:40:48Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357613 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[हुज्जत अल-इस्लाम]]<ref>{{Cite web|url=https://www.eghtesadnews.com/بخش-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|title=رئیسی چند کلاس سواد دارد؟|website=اقتصادنیوز}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624212041/https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/417127-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF |date=2021-06-24 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2014/05/140517_iran_islamic_school_howzeh_talabeh_ayatollah|title=حجت الاسلام کیست و چه کسی آیت‌الله می‌شود؟|date=17 May 2014|website=BBC News فارسی}}</ref> | name = इब्राहिम रैसी | native_name = ابراهیم رئیسی | image = Raisi in 2021-02 (cropped).jpg | caption = २०२१ मा रैसी | office = इरानको राष्ट्रपति | order = आठौँ | predecessor = [[हसन रुहानी]] | term_start = २०२१ अगस्ट ३ | 1blankname = {{nowrap|[[इरानको सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]]}} | 1namedata = [[अली खामेनेई|अली खामेनी]] | vicepresident = [[Eshaq Jahangiri]] | office1 = इरानको प्रधानन्यायाधीश | term_start1 = ७ मार्च २०१९ | term_end1 = १ जुलाई २०२१ | appointer1 = [[अली खामेनेई|अली खामेनी]] }} [[सय्यद वंश|सय्यद]] '''इब्राहिम रैसोल्सादाती''' ( {{Lang-fa|سید ابراهیم رئیس‌الساداتی}} ; जन्म १४ डिसेम्बर १९६०), सामान्यतः '''इब्राहिम रैसी''' ({{Lang-fa|ابراهیم رئیسی}} , {{Pronunciation|Fa-ir-raisi_(1).ogg}} {{Pronunciation|Fa-ir-raisi_(1).ogg}} ), एक [[पुरातनवाद|रूढिवादी]] इस्लामवादी, <ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2021/06/25/ebrahim-raisi-khamenei-iran-president-supreme-leader/|title=In Ebrahim Raisi, Iran’s clerics have groomed and promoted their ruthless enforcer|last=Gerecht|first=Reuel Marc|last2=Takeyh|first2=Ray|date=25 June 2021|website=The Washington Post}}</ref> [[कट्टरवाद|कट्टरवादी]] [[इरान|ईरानी]] राजनीतिज्ञ, [[Faqīh|मुस्लिम न्यायशास्त्री]] हुन्। उनी इरानको आठौँ तथा वर्तमान राष्ट्रपति हुन्। उनी २०२१ को इरानको राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा निर्वाचित भएका थिए। <ref name="AJ2021Elections">{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/6/19/raisi-wins-irans-presidential-election-amid-low-turnout|title=Hardliner Ebrahim Raisi declared Iran's new president|last=Maziar Motamedi|date=19 June 2021|work=Aljazeera English|access-date=19 June 2021}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{कमन्सश्रेणी|Ebrahim Raisi}} [[श्रेणी:सन् १९६० मा जन्म]] [[श्रेणी:इरानका राष्ट्रपतिहरू]] poomuh1rx99dmseqm8vam1shhybhmmw 0 123135 1357528 1318453 2026-06-03T08:38:50Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357528 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = अर्धेन्दुभूषण बर्धन | image = Bardan.JPG | birth_date = {{Birth date|1924|9|24|df=y}} | birth_place = [[बरिसाल|बरिशाल]], बङ्गाल राज्य, [[ब्रिटिस राज]] (हाल [[बङ्गलादेश]]) | death_date = {{Death date and age|2016|1|2|1924|9|24|df=y}} | death_place = [[दिल्ली]], भारत | office = [[भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी|भारत कम्युनिष्ट पार्टी]]का महासचिव | term_start = सन् १९९६ | term_end = सन् २०१२ | predecessor = [[इन्द्रजीत गुप्ता]] | successor = [[सुरवराम सुधाकर रेड्डी]] | office1 = बम्बै व्यवस्थापिका सभाका सदस्य | term_start1 = सन् १९५७ | term_end1 = सन् १९६२ | predecessor1 = पदको स्थापना | successor1 = सुशीला बलरान | constituency1 = पश्चिम नागपुर विधान सभा | nationality = भारतीय | spouse = पद्म | party = [[भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी|भारत कम्युनिष्ट पार्टी]] | alma_mater = [[राष्ट्रसन्त तुकडोजी महाराज नागपुर विश्वविद्यालय|नागपुर विश्वविद्यालय]] | profession = [[राजनीतिज्ञ]], [[सामाजिक कार्यकर्ता]] | website = }} '''अर्धेन्दुभूषण बर्धन''' (सन् १९२४ सेप्टेम्बर २४ - सन् २०१६ जनवरी २)<ref>{{Cite web|url=http://www.communistparty.in/2015/12/the-revolutionary-life-of-comrade-b.html|title=Communist Party of India (CPI): The revolutionary life of Comrade A. B. Bardhan|date=|website=Communistparty.in|accessdate=2016-01-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043409/http://www.communistparty.in/2015/12/the-revolutionary-life-of-comrade-b.html |date=2016-03-04 }}</ref> एक भारतीय स्वतन्त्रता सेनानी, ट्रेड युनियनका नेता तथा [[भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी]]का पूर्व महासचिव थिए। == बाल्यकाल == बर्धनको जन्म सन् १९२४ सेप्टेम्बर २४ का दिन [[ब्रिटिस भारतका प्रेसिडेन्सी र प्रदेशहरू|ब्रिटिस भारत]] अन्तर्गत बङ्गाल राज्यको [[बरिसाल|बरिशाल]]मा भएको थियो जुन हाल [[बङ्गलादेश]]मा पर्दछ। उनले १५ वर्षको उमेरमा [[नागपुर]] सरेपछि [[साम्यवाद]]लाई ग्रहण गरेका थिए। <ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/veteran-cpi-leader-a-b-bardhan-passes-away/|title=CPI veteran Bardhan passes away: He embraced Communism at 15, remained committed till end|date=3 January 2016|website=The Indian Express}}</ref> उनी सन् १९४० मा [[राष्ट्रसन्त तुकडोजी महाराज नागपुर विश्वविद्यालय|नागपुर विश्वविद्यालय]]मा [[अखिल भारतीय विद्यार्थी सङ्घ]]मा सामेल भएका थिए। उनी सोही वर्ष भारतीय कम्युनिस्ट पार्टीमा (तत्कालीन समयमा प्रतिबन्धित) सामेल भएका थिए। उनी नागपुर विश्वविद्यालय विद्यार्थी सङ्घका अध्यक्ष थिए। उनी आफ्नो अध्ययन जारी राख्दै एक पूर्णकालिक विद्यार्थी सङ्गठक बनेका थिए। वर्धनले [[अर्थशास्त्र]] र [[कानून]]मा स्नातकोत्तर उतीर्ण गरेका थिए। == ट्रेड युनियनवाद र राजनीति == बर्धनले कपडा, बिजुली, रेलवे, रक्षा आदि जस्ता विभिन्न क्षेत्रहरूका श्रमिकहरूसँग काम गरेका थिए। [[नागपुर]]बाट विभिन्न समयकालमा निर्वाचन लडेतापनि उनले एकपटक मात्र सन् १९५७ मा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा महाराष्ट्र विधान सभाको लागि निर्वाचित भएका थिए।<ref name="indianexpress.com">{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/veteran-cpi-leader-a-b-bardhan-passes-away/|title=CPI veteran Bardhan passes away: He embraced Communism at 15, remained committed till end|date=3 January 2016|website=The Indian Express}}</ref> उनले महाराष्ट्रको एकीकरणमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। बर्धन राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रवेश गर्दै [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]] गएका थिए। <ref name="indianexpress.com"/> उनी सन् १९९५ मा अखिल भारतीय ट्रेड युनियन काङ्ग्रेसका महासचिव बन्दै सन् १९९५ मा भारतीय कम्युनिस्ट पार्टीको उपमहासचिव बनेका थिए। इन्द्रजीत गुप्ता संयुक्त मोर्चा सरकारमा गृहमन्त्रीको रूपमा सामेल भएपछि गुप्ताद्वारा पार्टीको महासचिव पदबाट राजीनामा दिए लगत्तै उनको ठाउमा बर्धन [[भारतीय कम्युनिस्ट पार्टी]]को महासचिव बनेका थिए। बर्धन सन् १९९६ देखि सन् २०१२ सम्म पार्टीका महासचिव थिए। <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/veteran-cpi-leader-ab-bardhan-passes-away/article8058830.ece?homepage=true|title=CPI leader A.B. Bardhan dead|last=National Bureau|website=The Hindu}}</ref> उनी [[लालकृष्ण आडवाणी]]को रथयात्राको प्रतिक्रियामा सुरु गरिएको अभियानको लागि सम्झिन्छन्। <ref>http://www.youthkiawaaz.com/2016/01/a-b-bardhan-in-raam-ke-naam/</ref> <ref name="india.com">http://www.india.com/news/india/a-b-bardhan-dead-saluting-the-comrade-who-challenged-bjp-and-sangh-parivars-communal-agenda-831041/</ref> बर्धनले धर्मनिरपेक्ष भारतको समर्थन गर्दछन्। <ref name="india.com" /> बर्धन संयुक्त प्रगतिशील गठबन्धन सरकारको गठनमा एक महत्वपूर्ण भूमिका निभाएका थिए जुन भारतीय कम्युनिस्ट पार्टीद्वारा समर्थित थियो। <ref name="indianexpress.com"/> उनी भारतका राष्ट्रपतिको प्रतिष्ठित पदमा [[राजस्थान]]की तत्कालीन गभर्नर [[प्रतिभा पाटिल]]को उम्मेदवारीलाई समर्थन गर्नेहरू मध्येका थिए। <ref name="indianexpress.com" /> == व्यक्तिगत जीवन == बर्धनले सरस्वती विद्यालय उच्च माध्यमिक विद्यालय, शङ्कर नगर, नागपुरकी शिक्षिका पद्मासँग विवाह गरेका थिए। उनीहरूको एक छोरा अशोक र एक छोरी अलका बरुआ छन्। पद्माको सन् १९८६ मा मृत्यु भएको थियो। उनको मृत्यु पछि बर्धनले आफ्नो जीवन दिल्लीमा भाकपाको मुख्यालय अजोय भवनमा एक सानो कोठामा बिताएका थिए। बर्धन [[मराठी भाषा|मराठी]], [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]], [[उर्दु भाषा|उर्दू]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] भाषाहरूमा धाराप्रवाह थिए। <ref name="weeklysadhana.com">http://www.weeklysadhana.com/admin/upload/anka/pdf/23%20Jan%202016%20PDF.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407054445/http://www.weeklysadhana.com/admin/upload/anka/pdf/23%20Jan%202016%20PDF.pdf |date=2016-04-07 }}</ref> बर्धनको नागपुरकी [[भारतीय जनता पार्टी|भारतीय जनता पार्टीकी]] वरिष्ठ नेत्री सुमतिताई सुक्क्लीकरसँग भाइ जस्तो सम्बन्ध थियो। यद्यपि उनीहरू एक अर्काको विरुद्ध चुनाव लडेका थिए। === मृत्यु === बर्धन सन् २०१५ को डिसेम्बरमा पक्षघातबाट पिडित भएका थिए त्यसपछि उनलाई अस्पताल भर्ना गरिएको थियो। उनको ९१ वर्षको उमेरमा सन् २०१६ जनवरी २ का दिन [[नयाँ दिल्ली]]को [[गोविन्द बल्लभ पन्त]] अस्पतालमा मृत्यु भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/political-leaders-unite-in-condoling-ab-bardhans-death-1261604|title=Political Leaders Unite In Condoling AB Bardhan's Death|date=2 January 2016|website=NDTV.com}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/veteran-cpi-leader-a-b-bardhan-passes-away/|title=Veteran CPI leader A B Bardhan passes away|date=2 January 2016|website=The Indian Express|accessdate=2 January 2016}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.telangananewspaper.com/cpi-leader-bardhan-death/|title=Ardhendu Bhushan Bardhan Death|publisher=TelanganaNewspaper}}</ref> उनको मृत्युमा भारतका राष्ट्रपति [[प्रणब मुखर्जी]], <ref>[http://presidentofindia.nic.in/press-release-detail.htm?1985]</ref> [[भारतको प्रधानमन्त्री|भारतका प्रधानमन्त्री]] [[नरेन्द्र मोदी]] <ref name="ndtv.com">{{Cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/political-leaders-unite-in-condoling-ab-bardhans-death-1261604|title=Political Leaders Unite In Condoling AB Bardhan's Death|date=2 January 2016|website=NDTV.com}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-pm-modi-condoles-veteran-cpi-leader-ab-bardhan-s-demise-2161693|title=PM Modi condoles veteran CPI leader AB Bardhan's demise|date=2 January 2016|website=dna}}</ref> र [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस|काङ्ग्रेस]]का अध्यक्ष [[सोनिया गान्धी]] सहित धेरैले शोक व्यक्त गरेका थिए। <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-pm-modi-condoles-veteran-cpi-leader-ab-bardhan-s-demise-2161693|title=PM Modi condoles veteran CPI leader AB Bardhan's demise|date=2 January 2016|website=Daily News and Analysis}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|Ardhendu Bhushan Bardhan}} [[श्रेणी:सन् २०१६ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९२४ मा जन्म]] rq0lqnddlyyex4zg7bifzvkf5854wll 0 123199 1357678 1269124 2026-06-03T10:13:19Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357678 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Chest X-ray.jpg|alt=X-ray|thumb|मानव फोक्सोको एक्सरे इमेज (चित्र)]] '''एक्स-रे''', अथवा '''एक्स-विकिरण''', उच्च शक्ति (उर्जा) भएको [[विद्युतचुम्बकीय विकिरण|विद्युतचुम्बकीय विकिरण]] हो। यसको वेभलेन्थ १० पिकोमिटर देखि १० नानोमिटरको आसपासमा हुन्छ र फ्रिक्वेन्सी ३० पेटाहर्ज देखि ३० जेटाहर्ज र शक्ति १२४ इलेक्ट्रोनभोल्ट देखि १२४ किलो इलेक्ट्रोनभोल्टको हाराहारीमा हुन्छ। एक्स-रेको वेभलेन्थ [[परावैजनी किरण]]को भन्दा लामो र "[[गामा-रे]]"को भन्दा छोटो हुन्छ। कयौं देशमा एक्स-रे लाई यसको खोजकर्ता जर्मन बैज्ञानिक [[विल्हेल्म रोन्ट्जेन|विलियम रोन्टजेन]]को नामबाट रोन्टजेन विकिरणको नामले समेत जानिन्छ। यसको खोज उनले १८९५ नोभेम्बर ८ मा गरेका थिए। <ref>{{Cite web |title=X-Rays |url=https://science.nasa.gov/ems/11_xrays |publisher=[[NASA]] |website = Science Mission Directorate}}</ref> उनले अज्ञात किसिमको विकिरणलाई चिनाउन यसको नाम "एक्स-रे" राखेका थिए।<ref name="squires">Novelline, Robert (1997). ''Squire's Fundamentals of Radiology''. Harvard University Press. 5th edition. {{ISBN|0-674-83339-2}}.</ref> यो उपलब्धिबाट उनले १९०१ को पहिलो [[भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार|भौतिकशास्त्र तर्फको नोबल पुरस्कार]] पाएका थिए।<ref name="squires">Novelize, Robert. ''Squire's Fundamentals of Radiology''. [[Harvard University Press]]. 5th edition. 1997. {{ISBN|0-674-83339-2}} p. 1.</ref> उनको सम्मानमा एटोमिक नम्बर १११ भएको तत्त्वलाई टेन्टजेनियम राखिएको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{कमन्सश्रेणी|X-rays}} 6cyclmbf65wqu9ll5r8xeyn3h29i9e9 0 124899 1357719 1353361 2026-06-03T10:48:50Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357719 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency|name=कञ्चनपुर ३|type=संसदीय|constituency_link=|parl_name=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]|map1=|map2=|map3=|map4=|map_size=300|map_entity=|map_year=2017|image=Kanchanpur3PratinidhiSabha.svg|image2=Kanchanpur3PradeshSabha.png|image3=|image4=|caption=[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]मा कञ्चनपुर ३<br/>[[नेपालका संरक्षित क्षेत्रहरूको सूची|संरक्षित क्षेत्र]] हरियो रङमा|caption2=प्रदेश सभा खण्ड ३(क) (रातो) र ३ (ख) निलो र संरक्षित क्षेत्र (हरियो)मा|caption3=|caption4=|district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county -->|district=[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]|region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county -->|region=[[कञ्चनपुर जिल्ला]]|population=|electorate=१,०३,०८७|towns=|future=|year=२०४८<!-- year of establishment -->|abolished_label=|abolished=|elects_howmany=|seats=|party_label=<!-- defaults to "Party" -->|party=|members_label=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद]]|members=ज्ञानेन्द्रसिंह महता ([[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]|local_council_label=|local_council=|previous=|next=|blank1_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|सुदूरपश्चिम प्रदेश<br/>सांसद]] ३(क)|blank1_info=प्रकाश रावल ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]|blank2_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|सुदूरपश्चिम प्रदेश<br/>सांसद]] ३(ख)|blank2_info=बेलबहादुर राना मगर [[नेपाली काङ्ग्रेस]]|blank3_name=|blank3_info=|blank4_name=|blank4_info=}} '''कञ्चनपुर ३''' नेपालको [[कञ्चनपुर जिल्ला]]का तीन संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूमध्ये एक हो। २०७४ भदौ १५, मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == कञ्चनपुर निर्वाचन क्षेत्र नं. ३ मा दोधाराचाँदनी नगरपालिका, भीमदत्त नगरपालिकाका सबै वडा र वेदकोट नगरपालिकाको वडा नं. ८ समावेश गरिएको छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] प्रदेश सभा क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * कञ्चनपुर ३ (क) * कञ्चनपुर ३ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |उर्वादत्त पन्त |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी लेनिनवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |[[रमेश लेखक]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | rowspan="2" style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] | rowspan="2" |टेकेन्द्रप्रसाद भट्ट |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |- |''२०६५ पुस'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |बहादुरसिंह थापा |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | rowspan="2" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | rowspan="2" |दीपक प्रकाश भट्ट |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी लेनिनवादी)]] |- |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[रमेश लेखक]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |[[ज्ञानेन्द्रसिंह महता]] |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== ३ (क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="4"|प्रकाश रावल |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी लेनिनवादी)]] |- |style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |''फागुन २०७७'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी लेनिनवादी)]] |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |''भदौ २०७८'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |- | style="background-color:darkred"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="2"|प्रकाश रावल |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |- |} {{Col-2}} ==== ३ (ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:darkred"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|मानबहादुर सुनार |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- | style="background-color:darkred"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="2"|बेलवहादुर राना मगर |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |}{{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[ज्ञानेन्द्रसिंह महता]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=27118 |cand2=हरिप्रसाद बोहरा |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=9443 |cand3=दीपकप्रकाश भट्ट |party3=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes3=7575 |cand4=मानबहादुर सुनार |party4=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes4=4284 |cand5=अन्य |votes5=5126 |electorate=103087 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=17675 |invalid=3399 |source=<ref>{{Cite web |title=प्रतिनिधि सभा निर्वाचन २०८२ - कञ्चनपुर ३ नतिजा |url=https://result.election.gov.np/MapElectionResult2082.aspx |website=निर्वाचन आयोग }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results|cand1=[[रमेश लेखक]]|party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]|votes1=30575|cand2=[[निरुदेवी पाल]]|party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|votes2=18485|cand3=कृष्ण लुहार|party3=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]|votes3=2031|cand4=दीपकबहादुर सिंह|party4=[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]|votes4=1145|cand5=अन्य|votes5=1921|invalid=|electorate=|result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी|majority=12090|source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सूची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |दीपकप्रकाश भट्ट |२६,३६४ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[रमेश लेखक]] |२६,१०६ |- | | colspan="2" |अन्य |१,०५९ |- | colspan="3" |अवैध मत |३,१६७ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} =====३(क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |प्रकाश रावल |१२,८१७ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |यज्ञराज जोशी |१२,७५४ |- | |colspan="2"|अन्य |५६५ |- |colspan="3"|अवैध मत |१,२२४ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} {{Col-2}} =====३(ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}"| |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |मानबहादुर सुनार |१३,७०० |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |बेलबहादुर रानामगर |१३,५३९ |- | |colspan="2"|अन्य |७५९ |- |colspan="3"|अवैध मत |१,३०६ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी केन्द्र विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} {{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |बहादुरसिंह थापा |१२,८३६ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |नरबहादुर धामी |९,६४३ |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |टेकेन्द्रप्रसाद भट्ट |६,३०० |- | |थरूहट तराई पार्टी नेपाल |ईश्वरीदेवी चौधरी |१,९३५ |- | | colspan="2" |अन्य |३,३१० |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: नेपालन्युज<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |टेकेन्द्रप्रसाद भट्ट |१५,०७६ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |बहादुरसिंह थापा |९,२७३ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |गोविन्दप्रसाद कलौनी |५,६६७ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |तीर्थराज चटौल |१,६५९ |- | style="background-color:dodgerblue" | |[[राष्ट्रिय जनशक्ति पार्टी]] |धीरेन्द्रबहादुर दोगौरा |१,५४९ |- | |अन्य | |२,९१९ |- | colspan="3" |अवैध मत |२,०९३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web|date=2009-10-03|title=Ca Election report|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[रमेश लेखक]] |१३,५२७ |- | style="background-color:yellow" | |राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द) |इन्द्रबहादुर खत्री |८,३३६ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |उर्वादत्त पन्त |७,५०३ |- | style="background-color:indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |लिलाध्वज बस्नेत |२,७८१ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी ]] |पदम ठकुराठी |२,४९८ |- | | colspan="2" |अन्य |१,४१७ |- | colspan="3" |अवैध मत |१,४६३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |उर्वादत्त पन्त |११,१०० |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |नारायणप्रसाद सायद |६,४५३ |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |मानबहादुर सुनार |५,७६९ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |धर्मराज जोशी |४,४२७ |- | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |प्रतापराम लोहार |२१२ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive" />[http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1994_constituency_results_english.pdf] |} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/KANCHANPUR.pdf कञ्चनपुर जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रहरूको नक्सा] {{सुदूरपश्चिम प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्ला]] 8fslmecv1psf1ksqlqk2cbc7iwnd5o7 0 124918 1357717 1345675 2026-06-03T10:48:30Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357717 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency|name=कञ्चनपुर १|type=संसदीय|constituency_link=|parl_name=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]|map1=|map2=|map3=|map4=|map_size=300|map_entity=|map_year=2017|image=Kanchanpur1PratinidhiSabha.svg|image2=Kanchanpur1PradeshSabha.png|image3=|image4=|caption=[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]मा कञ्चनपुर १<br/>[[नेपालका संरक्षित क्षेत्रहरूको सूची|संरक्षित क्षेत्र]] हरियो रङमा|caption2=प्रदेश सभा खण्ड ३(क) (रातो) र ३ (ख) निलो र संरक्षित क्षेत्र (हरियो)मा|caption3=|caption4=|district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county -->|district=[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]|region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county -->|region=[[कञ्चनपुर जिल्ला]]|population=|electorate=१,०१,७२४|towns=|future=|year=२०४८<!-- year of establishment -->|abolished_label=|abolished=|elects_howmany=|seats=|party_label=<!-- defaults to "Party" -->|party=|members_label=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद]]|members=जनकसिंह धामी ([[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]|local_council_label=|local_council=|previous=|next=|blank1_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|सुदूरपश्चिम प्रदेश<br/>सांसद]] १(क)|blank1_info=वीरबहादुर थापा ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|blank2_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|सुदूरपश्चिम प्रदेश<br/>सांसद]] १(ख)|blank2_info=दीवानसिंह विष्ट [[नेपाली काङ्ग्रेस]]|blank3_name=|blank3_info=|blank4_name=|blank4_info=}} '''कञ्चनपुर १''' नेपालको [[कञ्चनपुर जिल्ला]]का तीन संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूमध्ये एक हो। २०७४ भदौ १५, मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == कञ्चनपुर १ संसदीय निर्वाचन क्षेत्रमा [[बेलडाँडी गाउँपालिका]], [[बेलौरी नगरपालिका]], [[पुनर्वास नगरपालिका]] र [[लालझाडी गाउँपालिका]]का सबै वडाहरू समावेश गरिएको छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] प्रदेश सभा क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * कञ्चनपुर १ (क) * कञ्चनपुर १ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |वासुदेव भट्ट |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |रामकुमार ज्ञवाली |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |नारायणप्रकाश साउद |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | rowspan="2" style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] | rowspan="2" |पुरण राना थारू |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- |''पुस २०६५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |दिवानसिंह विष्ट |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | rowspan="2" |[[बिना मगर]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[तारा लामा तामाङ]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |[[जनकसिंह धामी]] |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== १(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="4"|तारा लामा तामाङ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |''फागुन २०७७'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |''भदौ २०७८'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |- | style="background-color:red"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="2"|बिर बहादुर थापा |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |} {{Col-2}} ==== १(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="4"|कुलवीर चौधरी |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |''फागुन २०७७'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |''भदौ २०७८'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |- | style="background-color:green"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="2"|दिवानसिंह बिष्‍ट |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |} {{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[जनकसिंह धामी]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=24332 |cand2=[[बिना मगर]] |party2=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes2=11110 |cand3=गोपीप्रसाद उपाध्याय |party3=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes3=8467 |cand4=तारा लामा तामाङ |party4=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes4=8088 |cand5=अन्य|votes5=5130 |electorate=101724 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=13222 |invalid=3234 |source=<ref>{{Cite web |title=कञ्चनपुर-१ मा रास्वपाका जनकसिंह धामी विजयी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1886814/janak-of-rashtriya-swayamsevak-sangh-rss-wins-in-kanchanpur-1 |website=अनलाइनखबर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results|cand1=[[तारा लामा तामाङ]]|party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|votes1=24943|cand2=[[बिना मगर]]|party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]|votes2=19400|cand3=नन्दकुमार राना|party3=[[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]]|votes3=8685|cand4=डिल्लीबहादुर शाही|party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]|votes4=3539|cand5=देवराज जोशी|party5=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]|votes5=1909|cand6=अन्य|votes6=1664|invalid=|electorate=|result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी|majority=5543|source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सूची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |[[बिना मगर]] |३८,४६७ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |दिवानसिंह विष्ट |१९,२१९ |- | | colspan="2" |अन्य |२,५७७ |- | colspan="3" |अवैध मत |३,०३२ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी केन्द्र विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} =====१(क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |तारा लामा तामाङ |२०,०१५ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |गोपालसिंह गुरुङ |९,२९० |- | |colspan="2"|अन्य |९४९ |- |colspan="3"|अवैध मत |१,१४० |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} {{Col-2}} =====१(ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |कुलवीर चौधरी |२६,१५८ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |रामलाल राना |१०,२२३ |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |राजेन्द्रप्रसाद जोशी |१,६४० |- | |colspan="2"|अन्य |२,३८७ |- |colspan="3"|अवैध मत |१,४६२ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} {{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |दिवानसिंह विष्ट |१०,२९४ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |लालबहादुर विश्वकर्मा |९,२३६ |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |[[बिना मगर]] |९,१५१ |- | style="background-color:darkorange" | |[[नेपाल लोकतान्त्रिक फोरम]] |पुष्कल चौधरी |१,३९९ |- | style="background-color:firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |राजबहादुर चौधरी |१,३४२ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |नन्दलाल चटौत |१,१५३ |- | | colspan="2" |अन्य |३,४७३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: नेपालन्युज<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |पुरन राना थारू |१४,७६५ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |अमरसिंह राना |११,७८१ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |रामकुमार ज्ञवाली |७,८३४ |- | style="background-color:firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |लोकेन्द्रप्रसाद लम्साल |३,७५८ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |नन्दलाल चटौत |१,४९२ |- | |अन्य | |१,९८२ |- | colspan="3" |अवैध मत |१,५९२ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web|date=2009-10-03|title=Ca Election report|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |नारायणप्रकाश साउद |१३,१०१ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |रामकुमार ज्ञवाली |९,२१९ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |राम औतार राना |६,३९७ |- | style="background-color:firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |मेवाराम चौधरी |५,१७८ |- | style="background-color:indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |बाबुराम अधिकारी |२,३८७ |- | style="background-color:yellow" | |राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द) |लबरू राना थारू |१,४५७ |- | |नेपाल दलित श्रमिक मोर्चा |खड्कबहादुर विक |१,३३४ |- | | colspan="2" |अन्य |३३१ |- | colspan="3" |अवैध मत |१,५६१ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |रामकुमार ज्ञवाली |११,४२५ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |अमरसिंह थारू |९,२५४ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |नन्दलाल चटौत |५,१४० |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |गणेशबहादुर थापा |१,४०२ |- | | colspan="2" |अन्य |४६३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive" />[http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1994_constituency_results_english.pdf] |} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |वासुदेव भट्ट |१५,३६७ |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] | |१०,३०१ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf] |} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/KANCHANPUR.pdf कञ्चनपुर जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रहरूको नक्सा] {{सुदूरपश्चिम प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्ला]] jw5btwd3nkko6wdn47oaisr3k7lnsla 0 124926 1357718 1345676 2026-06-03T10:48:40Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357718 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency|name=कञ्चनपुर २|type=संसदीय|constituency_link=|parl_name=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]|map1=|map2=|map3=|map4=|map_size=300|map_entity=|map_year=2017|image=Kanchanpur2PratinidhiSabha.svg|image2=Kanchanpur2PradeshSabha.png|image3=|image4=|caption=[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]मा कञ्चनपुर २<br/>[[नेपालका संरक्षित क्षेत्रहरूको सूची|संरक्षित क्षेत्र]] हरियो रङमा|caption2=प्रदेश सभा खण्ड २(क) (रातो) र २ (ख) निलो र संरक्षित क्षेत्र (हरियो)मा|caption3=|caption4=|district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county -->|district=[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]|region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county -->|region=[[कञ्चनपुर जिल्ला]]|population=|electorate=१,०९,५७४|towns=|future=|year=२०४८<!-- year of establishment -->|abolished_label=|abolished=|elects_howmany=|seats=|party_label=<!-- defaults to "Party" -->|party=|members_label=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद]]|members=[[दिपकराज बोहरा]] ([[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]|local_council_label=|local_council=|previous=|next=|blank1_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|सुदूरपश्चिम<br/>सांसद]] २(क)|blank1_info=मोहनदत्त जोशी ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]|blank2_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|सुदूरपश्चिम प्रदेश<br/>सांसद]] २(ख)|blank2_info=लालबहादुर खड्का [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|blank3_name=|blank3_info=|blank4_name=|blank4_info=}} '''कञ्चनपुर २''' नेपालको [[कञ्चनपुर जिल्ला]]का तीन संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूमध्ये एक हो। २०७४ भदौ १५, मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == कञ्चनपुर २ संसदीय निर्वाचन क्षेत्रमा [[कृष्णपुर नगरपालिका]], [[शुक्लाफाँटा नगरपालिका]], र [[बेदकोट नगरपालिका]]को १–७, ९ र १० लगायतका वडाहरू समावेश गरिएको छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] प्रदेश सभा क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * कञ्चनपुर २ (क) * कञ्चनपुर २ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |तारिणीदत्त चटौत |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |भोजराज जोशी |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |तारिणीदत्त चटौत |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | rowspan="2" style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] | rowspan="2" |देवीलाल चौधरी |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |- |''पुस २०६५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |नारायणप्रकाश साउद |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | rowspan="2" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | rowspan="2" |नरबहादुर धामी |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[नारायणप्रकाश साउद]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |[[दिपकराज बोहरा]] |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== २(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:darkred"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|मोहनदत्त जोशी |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- | style="background-color:darkred"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="2"|ओमविक्रम भाट |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |} {{Col-2}} ==== २(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="4"|लालबहादुर खड्का |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |''फागुन २०७७'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |''भदौ २०७८'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |- | style="background-color:green"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="2"|बहादुरसिंह थापा |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |} {{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[दिपकराज बोहरा]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=33952 |cand2=[[नारायणप्रकाश साउद]] |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=10827 |cand3=बचनबहादुर सिंह|party3=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes3=6418 |cand4=माधवप्रसाद पन्त |party4=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes4=6337 |cand5=अन्य |votes5=3583 |electorate=109574 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=23125 |invalid=3430 |source=<ref>{{Cite web |title=कञ्चनपुर-२ बाट रास्वपाका दिपकराज बोहरा विजयी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1886535/deepak-raj-bohara-of-the-rashtriya-swayamsevak-sangh-rss-wins-from-kanchanpur-2 |website=अनलाइनखबर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results|cand1=[[नारायणप्रकाश साउद]]|party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]|votes1=28136|cand2=[[नरबहादुर धामी]]|party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|votes2=21682|cand3=झङ्कारराज जोशी|party3=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]|votes3=4937|cand4=अशोकबहादुर सिंह|party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]|votes4=3515|cand5=अन्य|votes5=1646|invalid=|electorate=|result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी|majority=6454|source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सूची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |नरबहादुर धामी |३३,२२० |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |नारायणप्रकाश साउद |२४,८९३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी केन्द्र विजयी |- | | colspan="2" |अन्य |१,४११ |- | colspan="3" |अवैध मत |३,२५७ |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} =====२(क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}"| |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |मोहनदत्त जोशी |१७,६७२ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |पुष्करराज ओझा |१२,४६२ |- | |colspan="2"|अन्य |६६८ |- |colspan="3"|अवैध मत |१,२३२ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी केन्द्र विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} {{Col-2}} =====२(ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |लालबहादुर खड्का |१६,३८५ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |बहादुरसिंह थापा |११,८५१ |- | |colspan="2"|अन्य |१,०७८ |- |colspan="3"|अवैध मत |१,४०३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} {{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |नारायणप्रकाश साउद |१३,४१५ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |तारा लामा तामाङ |९,६७६ |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |अमिनप्रसाद दहित |८,१९३ |- | style="background-color:darkorange" | |[[नेपाल लोकतान्त्रिक फोरम]] |अमरसिंह राना |४,७८३ |- | style="background-color:darkseagreen" | |तराई मधेस सद्भावना नेपाल |रामऔतार राना |१,३३१ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |भुवनराज भट्ट |१,३२८ |- | | colspan="2" |अन्य |३,३२१ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: नेपालन्युज<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |देवीलाल चौधरी |१८,२८४ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |नारायणप्रकाश साउद |११,२०२ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |रामऔतार राना |५,६२३ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |मायाराम चौधरी |४,६४३ |- | style="background-color:palevioletred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत)|नेकपा (एकीकृत)]] |रामबहादुर विष्ट |१,८७३ |- | |अन्य | |२,९३४ |- | colspan="3" |अवैध मत |२,९४२ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web|date=2009-10-03|title=Ca Election report|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |तारिणीदत्त चटौत |१३,१०९ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |चन्द्रलाल चौधरी |१०,२८२ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |विनोद विष्ट |6,047 |- | style="background-color:indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |भोजराज जोशी |३,८१७ |- | style="background-color:yellow" | |राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द) |नन्दादेवी खत्री |२,१३९ |- | | colspan="2" |अन्य |१,४१७ |- | colspan="3" |अवैध मत |१,२३६ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |भोजराज जोशी |११,८६३ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |तारिणीदत्त चटौत |७,२०२ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |विनोद विष्ट |५,२६० |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |प्रेमबहादुर विष्ट |२,०३५ |- | | colspan="2" |अन्य |४९८ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive" />[http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1994_constituency_results_english.pdf] |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |तारिणीदत्त चटौत |१६,९२३ |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | |९,८०२ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf] |} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/KANCHANPUR.pdf कञ्चनपुर जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रहरूको नक्सा] {{सुदूरपश्चिम प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्ला]] 5hxilm7cumrqmve49oqj6ndqro1s6qc 0 125008 1357467 1353322 2026-06-03T07:56:32Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357467 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency|name=अछाम २|type=संसदीय|constituency_link=|parl_name=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]|map1=|map2=|map3=|map4=|map_size=300|map_entity=|map_year=2017|image=Achham2PratinidhiSabha.svg|image2=Achham2PradeshSabha.png|image3=|image4=|caption=[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]मा अछाम २<br/>[[नेपालका संरक्षित क्षेत्रहरूको सूची|संरक्षित क्षेत्र]] हरियो रङमा|caption2=प्रदेश सभा खण्ड १(क) (रातो) र १(ख) निलो र संरक्षित क्षेत्र (हरियो)मा|caption3=|caption4=|district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county -->|district=[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]|region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county -->|region=[[अछाम जिल्ला]]|population=|electorate=८२,८२४|towns=|future=|year=२०४८<!-- year of establishment -->|abolished_label=|abolished=|elects_howmany=|seats=|party_label=<!-- defaults to "Party" -->|party=|members_label=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद]]|members=यज्ञबहादुर बोगटी ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|local_council_label=|local_council=|previous=|next=|blank1_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|सुदूरपश्चिम<br/>सांसद]] २(क)|blank1_info=अक्कलबहादुर रावल ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]|blank2_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|सुदूरपश्चिम प्रदेश<br/>सांसद]] २(ख)|blank2_info=मानबहादुर रावल [[नेपाली काङ्ग्रेस]]|blank3_name=|blank3_info=|blank4_name=|blank4_info=}} '''अछाम २''' नेपालको [[अछाम जिल्ला]]को दुई संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। २०७४ भदौ १५, मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == अछाम २ संसदीय निर्वाचन क्षेत्रमा [[मङ्गलसेन नगरपालिका]], [[पञ्चदेवल विनायक नगरपालिका]], [[कमलबजार नगरपालिका]], [[ढकारी गाउँपालिका]] र [[तुर्माखाँद गाउँपालिका]] समावेश छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] प्रदेश सभा क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * अछाम २ (क) * अछाम २ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |गोविन्दबहादुर शाह |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |भीमबहादुर कठायत |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |रामबहादुर विष्ट |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | rowspan="2" style="background-color:darkred" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] | rowspan="2" |[[शरतसिंह भण्डारी]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |- |''पुस २०६५'' |[[एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)|एनेकपा (माओवादी)]] |- | rowspan="3" style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |भरत साउद | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | rowspan="2" |यज्ञबहादुर बोगटी |- |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[पुष्पबहादुर शाह]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |[[यज्ञबहादुर बोगटी]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== २(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:darkred"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|अक्कलबहादुर रावल |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |rowspan="1" style="background-color:{{party color|नेकपा (माओवादी केन्द्र)}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="1"|अक्कलबहादुर रावल |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- |}{{Col-2}} ==== २(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="4"|बलबहादुर सोडारी |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |''फागुन २०७७'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |''भदौ २०७८'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |- |rowspan="1" style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="1"|मानबहादुर रावल |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |}{{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[यज्ञबहादुर बोगटी]] |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes1=9518 |cand2=[[पुष्पबहादुर शाह]] |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=9046 |cand3=बलबहादुर कुँवर |party3=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes3=6493 |cand4=भूपदेव शाह |party4=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes4=4562 |cand5=अन्य |votes5=950 |electorate=82824 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |majority=472 |invalid=1531 |source=<ref>{{Cite web |title=प्रतिनिधि सभा निर्वाचन २०८२ - अछाम २ नतिजा |url=https://result.election.gov.np/MapElectionResult2082.aspx |website=निर्वाचन आयोग }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results|cand1=[[पुष्पबहादुर शाह]]|party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]|votes1=22954|cand2=[[यज्ञबहादुर बोगटी]]|party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|votes2=16114|cand3=अन्य|votes3=705|invalid=|electorate=|result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी|majority=6840|source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सुची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेद्वार !प्राप्त मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |यज्ञबहादुर बोगटी |२१,९६५ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |पुष्पबहादुर शाह |१९,१०३ |- | style="background-color:#ff8080" | |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |झङ्कारबहादुर शाही |१७३ |- | colspan="3" |अवैध मतहरू |१,६५० |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} =====२(क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेद्वार !प्राप्त मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}"| |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |अक्कलबहादुर रावल |१०,९८१ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |सुरतबहादुर विष्ट |९,०४० |- | |colspan="2"|अन्य |४२५ |- |colspan="3"|अवैध मतहरू |१,१२५ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी केन्द्र विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |}{{Col-2}} =====२(ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेद्वार !प्राप्त मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |बलबहादुर सोडारी |१०,८१६ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |बलबहादुर कुँवर |९,८३७ |- |colspan="3"|अवैध मतहरू |६९० |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |}{{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेद्वार !प्राप्त मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |भरत साउद |१७,७२५ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |बलबहादुर कुँवर |१२,९६८ |- | style="background-color:darkred" | |[[एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)|एनेकपा (माओवादी)]] |झङ्कारबहादुर रावल |१०,९६७ |- | style="background-color:indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |बमबहादुर बिसी |१,२४६ |- | | colspan="2" |अन्य |१,६२९ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: नेपाल न्युज<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेद्वार !प्राप्त मत |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |[[शरतसिंह भण्डारी]] |१७,९७६ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |शिवप्रसाद उपाध्याय |१४,१७१ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |रामबहादुर विष्ट |१०,४४२ |- | style="background-color:indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |जगतबहादुर बोगटी |५,१३४ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |भीमबहादुर विष्ट |१,३०३ |- | |अन्य | |1,527 |- | colspan="3" |अवैध मतहरू |३,०४३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web|date=2009-10-03|title=Ca Election report|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेद्वार !प्राप्त मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |रामबहादुर विष्ट |१९,५२३ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |भरत साउद |११,७४० |- | style="background-color:indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |झङ्कारबहादुर रावल |७,९८९ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |रामबहादुर शाही |४,५९५ |- | style="background-color:yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |दीनेशकुमार शाही |२४३ |- | colspan="3" |अवैध मतहरू |१,१५६ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेद्वार !प्राप्त मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |भीमबहादुर कठायत |१२,७९७ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |रामबहादुर विष्ट |१०,७३३ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |महाजीत सावत |७,८९६ |- | style="background-color:{{party color|स्वतन्त्र}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |हरिहरप्रसाद अधिकारी |१,७१३ |- | style="background-color:{{party color|स्वतन्त्र}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |भैरवसिंह रावल |७७३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive" />[http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1994_constituency_results_english.pdf] |} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेद्वार !प्राप्त मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[गोबिन्दबहादुर शाह|गोविन्दबहादुर शाह]] |११,०२६ |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | |९,६५७ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf] |} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/ACHHAM.pdf अछाम जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रहरूको नक्सा] {{सुदूरपश्चिम प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:अछाम जिल्ला]] j3slaoo5bjei0wumhm4hht0pdgf4esw 0 125009 1357466 1345679 2026-06-03T07:56:22Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357466 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency|name=अछाम १|type=संसदीय|constituency_link=|parl_name=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]|map1=|map2=|map3=|map4=|map_size=300|map_entity=|map_year=2017|image=Achham1PratinidhiSabha.svg|image2=Achham1PradeshSabha.png|image3=|image4=|caption=[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]मा अछाम १<br/>[[नेपालका संरक्षित क्षेत्रहरूको सूची|संरक्षित क्षेत्र]] हरियो रङमा|caption2=प्रदेश सभा खण्ड १(क) (रातो) र १(ख) निलो र संरक्षित क्षेत्र (हरियो)मा|caption3=|caption4=|district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county -->|district=[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]|region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county -->|region=[[अछाम जिल्ला]]|population=|electorate=८२,५१३|towns=|future=|year=२०४८<!-- year of establishment -->|abolished_label=|abolished=|elects_howmany=|seats=|party_label=<!-- defaults to "Party" -->|party=|members_label=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद]]|members=[[भरतकुमार स्वाँर]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]|local_council_label=|local_council=|previous=|next=|blank1_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|सुदूरपश्चिम<br/>सांसद]] १(क)|blank1_info=मेघराज खड्का ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|blank2_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|सुदूरपश्चिम प्रदेश<br/>सांसद]] १(ख)|blank2_info=झपटबहादुर साउद ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])|blank3_name=|blank3_info=|blank4_name=|blank4_info=}} '''अछाम १''' नेपालको [[अछाम जिल्ला]]को दुई संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। २०७४ भदौ १५, मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == अछाम १ संसदीय निर्वाचन क्षेत्रमा [[साँफेबगर नगरपालिका]], [[मेल्लेख गाउँपालिका]], [[चौरपाटी गाउँपालिका]], [[बान्नीगढी जयगढ गाउँपालिका]] र [[रामारोशन गाउँपालिका]] समावेश छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] प्रदेश सभा क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * अछाम १ (क) * अछाम १ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" !निर्वाचन !सदस्य ! colspan="2" |दल |- |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |बलबहादुर कुँवर |{{Party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |- |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |[[भीमबहादुर रावल]] |{{Party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |[[गोबिन्दबहादुर शाह|गोविन्दबहादुर शाह]] |{{Party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |- |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |[[शेरबहादुर कुँवर]] |{{Party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] | rowspan="3" |[[भीमबहादुर रावल]] |{{Party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |''जेठ २०७५'' |{{Party name with color|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी|full=yes}} |- |''वैशाख २०७७'' |{{Party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[शेरबहादुर कुँवर]] |{{Party name with color|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |[[भरतकुमार स्वाँर]] |{{Party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== १(क) ==== {| class="wikitable" !निर्वाचन !सदस्य ! colspan="2" |दल |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="3"|हर्कबहादुर कुँवर |{{Party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |''जेठ २०७५'' |{{Party name with color|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी|full=yes}} |- |''वैशाख २०७७'' |{{Party name with color|नेकपा (एमाले)}} |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |मेघराज खड्का |{{Party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |} {{Col-2}} ==== १(ख) ==== {| class="wikitable" !निर्वाचन !सदस्य ! colspan="2" |दल |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="3"|झपटबहादुर बोहरा |{{Party name with color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)|shortname=माओवादी केन्द्र}} |- |''जेठ २०७५'' |{{Party name with color|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी|full=yes}} |- |''वैशाख २०७७'' |{{Party name with color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)|shortname=माओवादी केन्द्र}} |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |झपटबहादुर साउद |{{Party name with color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)|shortname=माओवादी केन्द्र}} |} {{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[भरतबहादुर स्वाँर]] |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes1=10759 |cand2=[[भीमबहादुर रावल]] |party2=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes2=10233 |cand3=दीपकबहादुर साउद |party3=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes3=7389 |cand4=ओमप्रकाश रावल |party4=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes4=1739 |cand5=अन्य |votes5=228 |electorate=82513 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |majority=526 |invalid=1119 |source=<ref>{{Cite web |title=अछाम-१ मा भीम रावल पराजित, काङ्ग्रेसका स्वाँर विजयी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1886409/bhim-rawal-defeated-in-achham-1-congress-candidate-wins |website=अनलाइनखबर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results |cand1=[[शेरबहादुर कुँवर]] |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |votes1=19534 |cand2=झपटबहादुर बोहरा |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=15045 |cand3=राजन कुँवर |party3=[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |votes3=4392 |cand4=अन्य |votes4=444 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] विजयी |majority=4489 |source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सूची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== =====१(क) ===== {{col-start}} {{col-2}} {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=मेघराज खड्का |votes1=12337 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=देवबहादुर कुँवर |votes2=6497 |majority= |invalid= |electorate= |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-2}} =====१(ख)===== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |cand1=झपटबहादुर साउद |votes1=12115 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=कृष्णप्रसाद जैशी |votes2=9019 |majority= |invalid= |electorate= |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] विजयी |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-end}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[भीमबहादुर रावल]] |votes1=24893 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=भरतकुमार स्वाँर |votes2=17689 |majority=7204 |invalid=1298 |electorate= |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०७४ को परिणाम पुस्तक |url=https://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/HoR2074.pdf |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref> }} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} =====१(क) ===== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=हर्कबहादुर कुँवर |votes1=10710 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=मेघराज खड्का |votes2=9298 |majority=1412 |invalid=463 |electorate= |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="2017pa">{{Cite web |title=प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचन, २०७४ को परिणाम पुस्तक |url=https://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/PA2074.pdf |lang=ne |website=निर्वाचन आयोग}}</ref> }} {{Col-2}} =====१(ख) ===== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |cand1=झपटबहादुर बोहरा |votes1=13937 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=टेकबहादुर साउद |votes2=8340 |party3=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (क्रान्तिकारी माओवादी)]] |cand3=कृष्णबहादुर खत्री |votes3=185 |majority=5597 |invalid=796 |electorate= |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="2017pa"/> }} {{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[भीमबहादुर रावल]] |votes1=17725 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=मेघराज खड्का |votes2=12968 |party3=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |cand3=दीपकबहादुर साउद |votes3=10967 |cand4=अन्य |votes4=773 |majority=4757 |invalid=42433 |electorate=56574 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |date= |title=Download FPTP Results(XML) |url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/FPTP/XML/FPTP.xml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520232602/http://election.gov.np/CA2070/CAResults/FPTP/XML/FPTP.xml |archive-date=20 May 2017 |access-date=11 November 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचनमा निर्वाचन क्षेत्र अनुसार सदर मत र बदर मत |url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu=6&rand=1388574371 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140416142021/http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu=6&rand=1388574371 |archive-date=16 April 2014 |access-date=5 December 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=निर्वाचन क्षेत्र अनुसार मतदाता सङ्ख्या |url=http://www.election.gov.np/election/uploads/files/pages/pdf_cons_wise1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401031644/http://www.election.gov.np/election/uploads/files/pages/pdf_cons_wise1.pdf |archive-date=1 April 2014 |access-date=5 December 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref> }} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[शेरबहादुर कुँवर]] |votes1=21631 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |cand2=झपटबहादुर साउद |votes2=16468 |party3=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand3=[[गोबिन्दबहादुर शाह|गोविन्दबहादुर शाह]] |votes3=13454 |cand4=अन्य |votes4=1423 |majority=5163 |invalid=2400 |electorate=97149 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |date= |title=Constituent Assembly Election 2064 List of Winning Candidates |url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php |archive-date=3 October 2009 |access-date=15 November 2020 |website=निर्वाचन आयोग |language=en}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[गोबिन्दबहादुर शाह|गोविन्दबहादुर शाह]] |votes1=27690 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=[[भीमबहादुर रावल]] |votes2=23457 |party3=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |cand3=जयबहादुर साउद |votes3=1839 |party4=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |cand4=गोकुलप्रसाद खनाल |votes4=1768 |cand5=अन्य |votes5=287 |electorate=84666 |majority=4233 |invalid=1215 |result = [[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web |date= |title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates (Comparative) |url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |archive-date=24 January 2008 |access-date=15 November 2020 |website=निर्वाचन आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=12 October 2006 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Election Results' 99 |url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm |access-date=15 November 2020 |website=नेपाल रिसर्च}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[भीमबहादुर रावल]] |votes1=18060 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[गोबिन्दबहादुर शाह|गोविन्दबहादुर शाह]] |votes2=13059 |party3=[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |cand3=बलबहादुर कुँवर |votes3=7657 |party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |cand4=जनकबहादुर शाह |votes4=2865 |party5=[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |cand5=ताक्त सुनार |votes5=329 |majority=5001 |result = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="archive" /><ref>{{Cite web |title=Auswertung der Wahlergebnisse vom 15. November 1994 |trans-title=Evaluation of the results of the 15 November 1994 election |url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1994_constituency_results_english.pdf |access-date=18 December 2022 |website=नेपाल रिसर्च |language=de}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=बलबहादुर कुँवर |votes1=11855 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=भीम कडायत |votes2=7392 |majority=4463 |result = [[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=<ref>{{Cite web |title=Election 1991 Constituency Results |url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf |access-date=18 December 2022 |website=नेपाल रिसर्च |language=de}}</ref> }} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/ACHHAM.pdf अछाम जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रहरूको नक्सा] {{सुदूरपश्चिम प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:अछाम जिल्ला]] 022ofb0z2bv8sn5apmm63v4ltwjb5ob 0 125051 1357524 1345403 2026-06-03T08:34:49Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357524 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency|name=अर्घाखाँची १|type=संसदीय|constituency_link=|parl_name=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]|map1=|map2=|map3=|map4=|map_size=300|map_entity=|map_year=2017|image=Arghakhanchi1PratinidhiSabha.svg|image2=|image3=|image4=|caption=[[लुम्बिनी प्रदेश]]मा अर्घाखाँची १|caption2=|caption3=|caption4=|district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county -->|district=[[लुम्बिनी प्रदेश]]|region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county -->|region=[[अर्घाखाँची जिल्ला]]|population=|electorate=१,७१,६५२|towns=|future=|year=२०४८<!-- year of establishment -->|abolished_label=|abolished=|elects_howmany=|seats=|party_label=<!-- defaults to "Party" -->|party=|members_label=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद]]|members=[[हरिप्रसाद भुसाल]] [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |local_council_label=|local_council=|previous=|next=|blank1_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|लुम्बिनी प्रदेश<br/>सांसद]] १(क)|blank1_info=चेतनारायण आचार्य ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])|blank2_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|लुम्बिनी प्रदेश<br/>सांसद]] १(ख)|blank2_info=रामजीप्रसाद घिमिरे ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])|blank3_name=|blank3_info=|blank4_name=|blank4_info=}} '''अर्घाखाँची १''' नेपालको [[अर्घाखाँची जिल्ला]]को संसदीय निर्वाचन क्षेत्र हो। २०७४ भदौ १५, मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == अर्घाखाँची १ संसदीय निर्वाचन क्षेत्रमा सम्पूर्ण [[अर्घाखाँची जिल्ला]] समावेश छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[लुम्बिनी प्रदेश]] प्रदेश सभा क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * अर्घाखाँची १ (क) * अर्घाखाँची १ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |rowspan="2" |रेवतीप्रसाद भूषाल |rowspan="2" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |- | style="background-color:firebrick" | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |डिलाराम आचार्य |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |- | rowspan="3" style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] | rowspan="4" |[[टोपबहादुर रायमाझी]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |[[एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)|एनेकपा (माओवादी)]] |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] |- |style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[टोपबहादुर रायमाझी]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |style="background-color:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |[[हरिप्रसाद भुसाल]] |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== १(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- |rowspan="2" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|चेतनारायण आचार्य |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी]] |- |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |rowspan="1" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="1"|चेतनारायण आचार्य |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |} {{Col-2}} ==== १(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- |rowspan="2" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|रामजीप्रसाद घिमिरे |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी]] |- |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |rowspan="1" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="1"|रामजीप्रसाद घिमिरे |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |} {{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[हरिप्रसाद भुसाल]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=35023 |cand2=पितम्बर भुसाल |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=22649 |cand3=विष्णुप्रसाद खनाल |party3=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes3=18983 |cand4=रामबहादुर चौहान |party4=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes4=3847 |cand5=पशुपतिनाथ ढकाल |party5=[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |votes5=1809 |cand6=अन्य |votes6=995 |electorate=171652 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=12374 |source=<ref>{{Cite web |title=अर्घाखाँचीमा रास्वपाका हरि भुसाल विजयी |url=https://election.ekantipur.com/pradesh-5/district-arghakhanchi/constituency-1 |website=कान्तिपुर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results|cand1=[[टोपबहादुर रायमाझी]]|party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|votes1=42675|cand2=[[पुष्पा भुसाल]]|party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]|votes2=40945|cand3=हरिप्रसाद भुसाल|party3=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]|votes3=3200|cand4=अन्य|votes4=989|invalid=|electorate=|result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी|majority=1730|source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरुको सुची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:firebrick" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |[[टोपबहादुर रायमाझी]] |५०,८३७ |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |रामबहादुर बिसी |३२,५४४ |- | | colspan="2" |अन्य |१,५११ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी केन्द्र विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} =====१(क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |चेतनारायण आचार्य |२४,७५१ |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |विष्णुप्रसाद खनाल |१४,१३७ |- | |colspan="2"|अन्य |१,४७६ |- |colspan="3"|अवैध मत |१,४५५ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} {{Col-2}} =====१(ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |रामजीप्रसाद घिमिरे |२६,१५९ |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |हिम्मतबहादुर टँडेल (क्षेत्री) |१७,२३३ |- | |colspan="2"|अन्य |१,४७० |- |colspan="3"|अवैध मत |१,७९० |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} {{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:darkred" | |[[एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)|एनेकपा (माओवादी)]] |[[टोपबहादुर रायमाझी]] |१२,२८६ |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |रामबहादुर बिसी |११,२३४ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |नरेन्द्रकुमार क्षेत्री |१०,२४० |- | style="background-color:firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |सन्तबहादुर नेपाली |३,२९५ |- | | colspan="2" |अन्य |४६८ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: नेपाल न्युज<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |[[टोपबहादुर रायमाझी]] |१९,५८४ |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |मानबहादुर विश्वकर्मा |१०,५९१ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |चेतनारायण आचार्य |९,४६१ |- | style="background-color:firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |[[डिलाराम आचार्य]] |७,५७५ |- | |अन्य | |१,५०९ |- | colspan="3" |अवैध मत |१,८७९ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी विजयी |- | colspan="4" |स्रोत:निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web|date=2009-10-03|title=Ca Election report|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |[[डिलाराम आचार्य]] |२३,४५२ |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |रामबहादुर बिसी |२०,३४० |- | | colspan="2" |अन्य |१,३१२ |- | colspan="3" |अवैध मत |९५० |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |जनमोर्चा विजयी |- | colspan="4" |स्रोत:निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election नतिजाs'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |रेवतीप्रसाद भुसाल |१५,७५२ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |गुणनिधि भुसाल |१५,३३१ |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |डिलाराज आचार्य |७,७५६ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |पवित्रा पौडेल |५११ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत:निर्वाचन आयोग<ref name="archive" /> |} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |रेवतीप्रसाद भुसाल |१६,०६९ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | |१३,६३७ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf] |} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/ARGHAKHANCHI.pdf अर्घाखाँची जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रहरूको नक्सा] {{लुम्बिनी प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:अर्घाखाँची जिल्ला]] ko3cf392ny80mmi8ai2i0g0uhcr6x7n 0 125278 1357502 1353326 2026-06-03T08:21:02Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357502 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ}} {{Infobox officeholder | name = अमरेश कुमार सिंह | honorific_prefix = [[माननीय]] | native_name = | image = Dr. Amresh Kumar Singh.jpg | alt = चश्मा, कालो सुट ज्याकेट, कालो शर्ट र ढाका टोपी लगाएका शाहको तस्विर। | caption = | office = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start = १२ चैत २०८२ | term_end = | predecessor = ''आफैँ'' | constituency = [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] | term_start1 = २० फागुन २०७४ | term_end1 = २७ भदौ २०८२ | predecessor1 = ''आफैँ'' (व्यवस्थापिका संसद सदस्यको रुपमा) | constituency1 = [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] | office2 = [[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|संविधान सभा सदस्य]] | term_start2 = ७ माघ २०७० | term_end2 = २८ असोज २०७४ | predecessor2 = शिवपूजन राय यादव | successor2 = ''निर्वाचन क्षेत्र खारेज'' | constituency2 = सर्लाही ६ | birth_name = अमरेश कुमार सिंह | birth_date = {{birth date and age|1970|09|05|df=y}} | birth_place = [[बलरा|बलरा-४]], [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (२०८२–वर्तमान) | alma_mater = जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय (अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा [[विद्यावारिधी]]) | profession = {{hlist|राजनीतिज्ञ|प्रध्यापक}} | spouse = {{ubl|कुमारी लक्ष्मी जोशी<ref>{{Cite web|date=2019-03-09|title=सांसद अमरेश कुमार सिंह पुन: काे सँग कसे लगनगाँठाे?|url=https://www.nepalpana.com/news/9061|access-date=2020-12-22|website=Nepalpana|language=en-US}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|नीतु सिंह (सम्बन्ध विच्छेद)}} | children = २ | parents = {{ubl|राम सागर सिंह|चन्द्रमा देवी}} | signature = | }} '''अमरेश कुमार सिंह''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो हाल [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]का सदस्य हुन् । उनी विगतमा [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]]बाट राजनीति सुरु गरी पछि [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]]मा आवद्ध भएका थिए । सोही पार्टीको टिकटमा उनले [[नेपालको सङ्घीय संसद|संघीय संसद]] अन्तर्गत [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]का सदस्यका रूपमा [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] बाट निर्वाचित भएका थिए ।<ref>{{cite web|url=[http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-12-12/ncs-amresh-kumar-singh-elected-from-sarlahi-4.html|title=NC's](http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-12-12/ncs-amresh-kumar-singh-elected-from-sarlahi-4.html|title=NC's) Amresh Kumar Singh elected from Sarlahi-4|website=kathmandupost.ekantipur.com}}</ref><ref>{{cite web|url=[http://setopati.com/politics/114821|title=अमरेशको](http://setopati.com/politics/114821|title=अमरेशको) क्षेत्रमा स्थगित मतगणना बिहान ७ बजेदेखि सुरु गर्ने तयारी|first=भानुभक्त|last=Setopati|website=Setopati}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी नेपाली काँग्रेसको टिकटले सर्लाहीबाट लगातार तीन कार्यकाल सांसदमा निर्वाचित भएका थिए । साथै, उनी वि.सं. २०७० मा [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|दोस्रो संविधान सभा]]मा पनि सर्लाही ६ बाट निर्वाचित भएका थिए ।<ref>{{cite web|title=सर्लाही ४ मा कांग्रेसका अमरेश कुमार सिंह विजयी|url=[http://www.pahilopost.com/content/-43661.html|website=www.pahilopost.com}}](http://www.pahilopost.com/content/-43661.html|website=www.pahilopost.com}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref> == राजनीतिक जीवन == उनी प्रतिनिधि सभाको राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समितिका सदस्य पनि रहेका थिए ।<ref>{{Cite web|title=राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समिति|url=[https://hr.parliament.gov.np/np/committees/State-Affairs-Committee/members|access-date=2020-12-22|website=hr.parliament.gov.np}}](https://hr.parliament.gov.np/np/committees/State-Affairs-Committee/members|access-date=2020-12-22|website=hr.parliament.gov.np}})</ref> == विवाद == === संविधान जलाउने घटना === काठमाडौंमा भएको एक विरोध प्रदर्शनका क्रममा पार्टीका अध्यक्ष [[उपेन्द्र यादव]] सहित १४ जना नेता तथा [[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम संसद]]का सदस्य अमरेश कुमार सिंहलाई अन्तरिम संविधानको प्रतिलिपि जलाएको आरोपमा पक्राउ गरिएको थियो । उनीहरूले उक्त संविधानले [[मधेशी|मधेशी समुदाय]]का मागहरू सम्बोधन गर्न नसकेको बताएका थिए ।<ref>{{Cite web |last=NepalNews |title=Nepal News |url=[https://www.nepalnews.com/archive/2007/jan/jan16/news11.php](https://www.nepalnews.com/archive/2007/jan/jan16/news11.php) |archive-url=[http://web.archive.org/web/20210125100848/https://www.nepalnews.com/archive/2007/jan/jan16/news11.php](http://web.archive.org/web/20210125100848/https://www.nepalnews.com/archive/2007/jan/jan16/news11.php) |archive-date=2021-01-25 |access-date=2026-01-21 |website=[www.nepalnews.com](http://www.nepalnews.com) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nepalnews.com Mercantile Communications Pvt. Ltd. |url=[http://www.nepalnews.com:80/archive/2007/jan/jan19/news15.php](http://www.nepalnews.com:80/archive/2007/jan/jan19/news15.php) |archive-url=[http://web.archive.org/web/20070527005007/http://www.nepalnews.com:80/archive/2007/jan/jan19/news15.php](http://web.archive.org/web/20070527005007/http://www.nepalnews.com:80/archive/2007/jan/jan19/news15.php) |archive-date=2007-05-27 |access-date=2026-01-21 |website=[www.nepalnews.com](http://www.nepalnews.com)}}</ref> पछि सिंहले जित्ने सम्भावना बढी देखेर नेपाली काँग्रेसमा प्रवेश गरेका थिए र मधेशी जनअधिकार फोरमबाट अलग भएका थिए । === बालेन शाहलाई चुनौती === सिंहले संसदबाट [[बालेन शाह]]लाई सिंहदरबार, सर्वोच्च अदालत र प्रधानमन्त्री निवाससमेत भत्काउन चुनौती दिएका थिए । उक्त घटनाक्रमका बीच उनले तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[पुष्पकमल दाहाल]] को समर्थन गर्दै मेयर शाहलाई पक्राउ गर्नुपर्ने बताएका थिए ।<ref>{{Cite web |date=2024-08-08 |title=MP Singh challenges KMC Mayor Shah to bring down Singha Durbar |url=[https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/mp-singh-challenges-kmc-mayor-shah-to-bring-down-singha-durbar-54-65.html](https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/mp-singh-challenges-kmc-mayor-shah-to-bring-down-singha-durbar-54-65.html) |access-date=2026-01-21 |website=myrepublica.nagariknetwork.com |language=English }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Prime Minister and the then Home Minister wanted to arrest Balen Shah: CK Raut |url=[https://ekantipur.com/news/2024/03/12/en/prime-minister-and-home-minister-wanted-to-arrest-balen-shah-ck-raut-05-53.html](https://ekantipur.com/news/2024/03/12/en/prime-minister-and-home-minister-wanted-to-arrest-balen-shah-ck-raut-05-53.html) |access-date=2026-01-21 |website=ekantipur.com |language=en}}</ref> === संसदमा कपडा खोल्ने घटना === प्रतिनिधि सभाको एक महत्त्वपूर्ण बैठकमा बोल्न नदिएको भन्दै सिंहले संसदभित्रै आफ्ना कपडा खोल्दै विरोध जनाएका थिए ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-10 |title=स्पीकर ने बोलने नहीं दिया, तो सांसद को आया गुस्सा, सबके सामने उतारे कपड़े- VIDEO वायरल |url=[https://www.aajtak.in/trending/story/independent-mp-amresh-kumar-singh-of-nepal-takes-off-his-clothes-in-house-not-allowed-to-speak-tstsh-1691714-2023-05-10](https://www.aajtak.in/trending/story/independent-mp-amresh-kumar-singh-of-nepal-takes-off-his-clothes-in-house-not-allowed-to-speak-tstsh-1691714-2023-05-10) |access-date=2026-01-21 |website=AajTak |language=hi }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==निर्वाचन इतिहास== ===सारांश=== {| class="wikitable" ! निर्वाचन ! सदन ! निर्वाचन क्षेत्र ! colspan="2" | दल ! मत ! प्रतिद्वन्द्वी ! colspan="2" | दल ! मत ! परिणाम |- | [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] | [[संविधान सभा]]<br>(व्यवस्थापिका संसद) | [[सर्लाही ६]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | | rowspan="2" | [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] | १७,४०० | शिवपूजन राय यादव | style="background-color:mediumaquamarine" | | [[तराई मधेश सद्भावना पार्टी]] | १०,३६५ | {{tick}} निर्वाचित |- | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | rowspan="3"| [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]<br>(संघीय संसद) | rowspan="3" | [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] | २९,६७५ | राकेश कुमार मिश्र | bgcolor="{{party color|Rastriya Janata Party Nepal}}" | | [[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल]] | २८,१३६ | {{tick}} निर्वाचित |- | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] | bgcolor="{{party color|Independent}}" | | [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | २०,०१७ | नागेन्द्र कुमार | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | | rowspan="2" | [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] | १८,२५३ | {{tick}} निर्वाचित |- | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | | [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | ३५,६८८ | [[गगन थापा]] | २२,८३१ | {{tick}} निर्वाचित |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालको दोस्रो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नेपाली काङ्ग्रेस राजनीतिज्ञहरू]] hapsgugiwbhsfmwn459zv6x3blwamn0 0 127813 1357482 1347428 2026-06-03T08:04:19Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357482 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धर्ममा भगवान् कृष्णका नाति}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = File:Union of Usha and Aniruddha.jpg | caption = एम. भी. धुरन्धरद्वारा चित्रित ''उषा र अनिरुद्धको मिलन'', सन् १९३४ तिर | spouse = रोचना र [[उषा (राजकुमारी)|उषा]] | children = [[महाभारतका पात्रहरूको सूची#वज्र|वज्र]] र मृगकेतन<ref name="DL">Dalal, Roshen (2010)</ref> | father = [[प्रद्युम्न]] | mother = [[रुक्मवती]] | dynasty = [[यादव (पौराणिक जाति)|यदुवंश]] | texts = [[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]], [[विष्णु पुराण]], [[शिव पुराण]], [[महाभारत]] | Devanagari = अनिरुद्ध | affiliation = [[वैष्णव सम्प्रदाय|वैष्णव धर्म]], [[वृष्णि]] }} '''अनिरुद्ध''' (अर्थ: 'अजेय') [[हिन्दु पौराणिक कथा]]का एक पात्र हुन्। उनी [[प्रद्युम्न]] र [[रुक्मवती]]का छोरा तथा [[कृष्ण]] र [[रुक्मिणी]]का नाति हुन्।<ref>Gopal, Madan (1990)</ref> उनी धेरै हदसम्म आफ्ना हजुरबुबा कृष्ण जस्तै देखिन्थे भनिन्छ, जसका कारण कतिपयले उनलाई [[विष्णु]]को 'जन अवतार' समेत मान्दछन्। उनी [[चतुर्व्यूह]] अर्थात् चार [[वृष्णि नायकहरू]] मध्येका एक सदस्य हुन्। == प्रारम्भिक जीवन == [[File:Anirudha,_holding_a_sword_and_a_shield,_in_the_Kondamotu_Vrishni_heroes_relief,_4th_century_CE.jpg|alt=|291x291px|thumb|चौथो शताब्दीको कोन्डमोटु वृष्णि नायकहरूको नक्काशीमा ढाल र तरबार समातेका अनिरुद्ध।<ref name="VVG74">Gupta, Vinay K. (2019)</ref>]] अनिरुद्धको जन्म [[प्रद्युम्न]] र [[रुक्मवती]]को कोखबाट भएको थियो। उनी [[कृष्ण]] र [[रुक्मिणी]]का नाति थिए। उनकी माता रुक्मवती विदर्भका राजा [[रुक्मी]]की छोरी थिइन्। उनी आफ्नो वंशका थोरै 'महारथी' (अत्यन्त शक्तिशाली योद्धा) हरू मध्ये एक थिए। उनको प्रारम्भिक जीवन र उनकी पहिलो पत्नी रोचनासँगको विवाहको वर्णन ''[[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]'', १०औँ स्कन्ध, ६१औँ अध्यायमा गरिएको छ।<ref name=":0">Srimad Bhagavatam: Canto 10 - Chapter 61</ref> == विवाह == {{वैष्णव}} === रोचनासँगको विवाह === अनिरुद्धको रोचनासँगको विवाहको वर्णन ''[[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]''को १०औँ स्कन्धको ६१औँ अध्यायमा गरिएको छ।<ref name=":0" /> आफ्नी बहिनी [[रुक्मिणी]]को आग्रहमा, [[रुक्मी]]ले कृष्णलाई अनिरुद्धको विवाह रोचनासँग गराउन अनुरोध गरेका थिए। विवाह समारोहपछि, रुक्मीले पासाको खेलमा [[बलराम]]लाई ठगेको र उनको यादव वंशको अपमान गरेपछि बलरामद्वारा रुक्मीको वध गरिएको थियो।<ref>Srimad Bhagavatam: Canto 10 - Chapter 61</ref> === भीषण युद्ध र उषासँगको विवाह === [[File: Raja Ravi Varma, Usha's Dream (oleographic print).jpg|thumb|left|[[राजा रवि वर्मा]]द्वारा चित्रित अनिरुद्धको सपना देखिरहेकी उषा]] ''श्रीमद्भागवत'' (भागवत पुराण) का अनुसार, [[बाणासुर]] (जसलाई बाण पनि भनिन्छ) की छोरी [[उषा, राजकुमारी|उषा]] नामकी एक [[दैत्य]] राजकुमारीले सपनामा अनिरुद्धलाई देखेर उनीसँग प्रेममा परेकी थिइन्। शोणितपुर सहरबाट आफ्नो राज्य शासन गर्ने बाणासुर, [[बलि राजा|बलि]]का छोरा र [[प्रह्लाद]]का पनाति थिए। बाणासुर भगवान् [[शिव]]का परम भक्त थिए र शिवबाट प्राप्त वरदानका फलस्वरूप उनले १,००० हातहरू प्राप्त गरेका थिए। आफ्नो पराक्रमको घमण्डमा उनले शिवसँग आफू उनकै बराबर भएको र आफूले हात्तीहरूसँग लड्ने प्रयास गरेको तर ती प्राणीहरू आफूसँग डराएको बताउने गरेका थिए। बाणासुरको घमण्डबाट क्रोधित भई शिवले: 'हे मूर्ख, जब तिम्रो घमण्ड म जस्तै कोहीसँगको युद्धमा पराजित हुनेछ, तब तिम्रो ध्वजा भाँचिनेछ।' भनेका थिए<ref>Srimad Bhagavatam: Canto 10 - Chapter 62</ref> उषाको सपनाको कलात्मक विवरण अनुसार, उनकी सखी [[चित्रलेखा (पौराणिक पात्र)|चित्रलेखा]]ले आफ्नो विशेष क्षमता प्रयोग गरी धेरै [[वृष्णि नायकहरू]]का चित्रहरू कोर्छिन्। उषाले ती सबैका बीचमा अनिरुद्धको चित्र चिन्छिन्। चित्रलेखाले आफ्नो योगशक्ति र अणिमा सिद्धिको प्रयोग गरी अनिरुद्धलाई एउटा पुतलीको आकारमा सानो बनाएर उषाको दरबारमा ल्याउँछिन्। उषाले उनको पूजा गर्दै उनलाई अमूल्य वस्त्र, माला, सुगन्ध, दियो, पेय पदार्थ र विभिन्न परिकारहरूले सत्कार गर्छिन्। अनिरुद्धसँगको प्रेम सम्बन्धका कारण उनले उनलाई आफ्नो अन्तःपुरमा लुकाएर राख्छिन् र प्रेमीहरूले दिन बितेको पत्तै पाउँदैनन्। आफ्नी छोरीको गतिविधि थाहा पाएपछि बाणासुर उनको कक्षमा पुग्दा उषालाई पुतली आकारका अनिरुद्धसँग पासा खेलिरहेको अवस्थामा भेट्टाउँछन्। राजकुमारले पहरेदारहरूलाई रोक्ने प्रयास गरे तापनि, अनिरुद्ध सानो आकारमा भएकाले बाणासुरले उनलाई [[वरुण]]को रहस्यमय डोरी (वरुण पाश) ले बाँधेर नियन्त्रणमा लिन्छन्। यस घटनाले उषा शोकविह्वल हुन्छिन्। अनिरुद्धलाई बाणासुरले एक महिनासम्म बन्दी बनाएर राख्छ।<ref>Srimad Bhagavatam: Canto 10 - Chapter 62</ref> यादवहरूको सेनाले बाणासुरमाथि ठूलो युद्धको घोषणा गर्छन्। यादव राजकुमारहरू र उनीहरूको सेनाले १२ [[अक्षौहिणी]] सेनाका साथ उनको राज्यलाई पूर्ण रूपमा घेर्छन् र बाणासुरले कडा प्रतिआक्रमण गर्छन्। युद्धको क्रममा, शिव आफ्ना भक्त बाणासुरको रक्षा गर्न नन्दीमा सवार भई युद्धभूमिमा प्रकट हुन्छन्। बलरामले बाणासुरका कमाण्डरसँग युद्ध गर्छन् भने [[साम्ब]]ले बाणासुरका छोरासँग युद्ध गर्छन्। यो दृश्य हेर्नका लागि ब्रह्माको नेतृत्वमा देवताहरू, ऋषिहरू, सिद्धहरू र स्वर्गका गन्धर्व तथा [[अप्सरा]]हरू आ-आफ्नो विमानमा आएका हुन्छन्। कृष्ण र शिव एक-अर्काको विरुद्धमा उभिन्छन्। कृष्णले शिवको ब्रह्मास्त्र विरुद्ध [[ब्रह्मास्त्र]], वायु अस्त्र विरुद्ध पर्वत अस्त्र, अग्नि अस्त्र विरुद्ध वर्षा अस्त्र र शिवको पाशुपतास्त्र विरुद्ध आफ्नो नारायणास्त्र प्रयोग गर्छन्। [[सात्यकि|सात्यकी]]सँगको द्वन्द्वपछि बाणले कृष्ण विरुद्ध हतियार उठाउँछन्। तर कृष्णले आफ्नो शङ्ख फुक्नेबित्तिकै बाणासुरको सारथि मारिन्छ र उसको रथ टुक्रा-टुक्रा हुन्छ। बाणासुरलाई बचाउने अन्तिम प्रयासमा उनकी आमा कोठरा कपाल फिँजाएर कृष्णको अगाडि निर्वस्त्र उभिन्छिन्। कृष्णले आफ्नो दृष्टि अन्तै मोड्दै गर्दा, सो असुर सहरतर्फ भाग्छ। शिवको सेना पराजित भएपछि, शिवको ज्वरोको अवतार, तीन टाउको र तीन खुट्टा भएको, ज्वराले कृष्णलाई प्रचण्ड तापले आक्रमण गर्छ। कृष्णले आफ्नो ज्वरोलाई शीतलताले भरिपूर्ण बनाउँछन्, र दुवैले एकअर्कासँग लड्छन्। विष्णुको ज्वरोले अभिभूत भएर, शिवको ज्वराले कृष्णलाई आफ्नो आत्मसमर्पण र प्रणाम अर्पण गरी प्रस्थान गर्छन्। यसैबीच, बलरामले बाणासुरको कमाण्डरलाई पराजित गर्छन्। बाणासुर आफ्नो रथमा चढेर कृष्णसँग युद्ध गर्न अगाडि बढ्छ तर कृष्णले आफ्नो [[सुदर्शन चक्र]]ले प्रतिकार गर्छन्। कृष्णले बाणासुरका हातहरू काट्न थाल्दा, शिव होसमा आउँछन् र कृष्णको महिमा गाउँदै बाणासुरलाई नमार्न आग्रह गर्छन्। कृष्णले जवाफ दिँदै उनी बलिको छोरा र परम भक्त प्रह्लादका पनाति भएकाले उनलाई मार्ने आफ्नो कुनै मनसाय नभएको बताउँछन्। विष्णुले बलिलाई उनको परिवारको कुनै पनि सदस्यलाई नमार्ने वचन दिएका थिए त्यसैले कृष्णले वध गर्दैनन्। यद्यपि, बाणासुरको घमण्ड तोड्नका लागि कृष्णले उनका अतिरिक्त हातहरू काटिदिन्छन् र बाणासुरका केवल चारवटा हात मात्र बाँकी राखिदिन्छन्। बाणासुरले आफ्नो गल्ती महसुस गर्छन् र कृष्णको अगाडि टाउको झुकाए। उनले अनिरुद्ध र उषाको विवाहका लागि रथको व्यवस्था गरी उनीहरूलाई द्वारका पठाउँछन्।<ref>Srimad Bhagavatam: Canto 10 - Chapter 63</ref> == मृत्यु == यादवहरू बीचको मादक पदार्थ सेवनपछिको भीषण झगडा (मुसल पर्व) मा प्रद्युम्न र अनिरुद्धको मृत्यु भएको थियो। उक्त झगडामा [[वज्र (कृष्णका नाति)|वज्र]] बाहेक हरेक यादव राजकुमारले ज्यान गुमाएका थिए। वज्र मात्र जीवित बचेका थिए। [[अर्जुन]]ले बाँचेकाहरूलाई [[इन्द्रप्रस्थ]] राज्यमा गर्दै वज्रलाई त्यहाँको राजा घोषणा गरेका थिए।<ref>Srimad Bhagavatam: Canto 11 - Chapter 30</ref><ref>Srimad Bhagavatam: Canto 11 - Chapter 31</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://web.archive.org/web/20130317010246/http://vedabase.net/sb/10/63/en1 भागवत पुराणमा अनिरुद्धको कथा] {{HinduMythology}} [[श्रेणी:कृष्णसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु देवताहरू]] [[श्रेणी:भागवत पुराणका पात्रहरू]] kntfn6l7je12lo9lwzvuxnk2rgqj2oc 0 128160 1357672 1357270 2026-06-03T10:08:46Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357672 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[माननीय]] | name = ऋषि सुनक | honorific-suffix = | image = Portrait of Prime Minister Rishi Sunak (cropped).jpg | caption = सन् २०२० मा सुनक | office1 = [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] | monarch1 = [[चार्ल्स तृतीय]] | term_start1 = २५ अक्टोबर २०२२ | term_end1 = ५ जुलाई २०२४ | predecessor1 = [[लिज ट्रस]] | successor1 = [[किअर स्टार्मर]] | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1980|05|12}} | birth_place = इंग्ल्याण्ड | party = [[कन्जर्भेटिभ पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|कन्जर्भेटिभ पार्टी]] | spouse = [[अक्षता मूर्ति]] | children = २ | website = {{url|rishisunak.in}} }} '''ऋषि सुनक''' (जन्म: सन् १९८० मे १२) एक बेलायती राजनीतिज्ञ हुन् जो सन् २०२२ अक्टोबर २४ देखि [[कन्जर्भेटिभ पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|कन्जर्भेटिभ पार्टी]]का नेता छन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-63383099|title=ऋषि सुनक औपचारिक रूपमा बने ब्रिटिस प्रधानमन्त्री|date=2022-10-25|website=बीबीसी|language=|accessdate=2022-10-25}}</ref> सुनक सन् २०२२ अक्टोबर २५ मा [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री]] बनेका थिए। उनले सन् २०२० देखि २०२२ सम्म [[संयुक्त अधिराज्य]]को कोषका कुलपतिको रूपमा काम गरेका थिए। उनी सन् २०१९ देखि २०२० सम्म कोषका लागि मुख्य सचिव थिए।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/world/2022/10/24/16666175412772073.html|title=ऋषि सुनक बेलायतको नयाँ प्रधानमन्त्री बन्ने|website=कान्तिपुर|language=|accessdate=2022-10-25}}</ref> उनी सन् २०१५ देखि नर्थ योर्कसायरको रिचमन्ड (योर्क्स) का लागि संसद सदस्य थिए।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-63385248|title=ऋषि सुनककी पत्नी अक्षता मूर्ति को हुन्?|work=बीबीसी|access-date=2022-10-25|language=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-63383095|title=नयाँ बन्ने ब्रिटिस प्रधानमन्त्रीको स्वागतमा विश्व नेताहरूले के भने?|work=बीबीसी|access-date=2022-10-25|language=}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == सुनकले विन्चेस्टर कलेजमा अध्ययन गरेका थिए। उनले अक्सफोर्डको लिङ्कन कलेजबाट दर्शन, राजनीति र अर्थशास्त्रमा प्रथम श्रेणीमा उत्तीर्ण गरेका थिए। सन् २००६ मा उनले [[स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालय]]बाट एमबिए डिग्री प्राप्त गरेका थिए।<ref name="econindia">{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/nri/nris-in-news/sudha-narayana-murthys-son-in-law-rishi-sunak-wins-polls-as-conservative-party-member/articleshow/47209420.cms|title=Sudha-Narayana Murthy's son-in-law Rishi Sunak wins polls as Conservative party member|date=9 May 2015|work=[[The Economic Times]]|access-date=9 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512011704/http://economictimes.indiatimes.com/nri/nris-in-news/sudha-narayana-murthys-son-in-law-rishi-sunak-wins-polls-as-conservative-party-member/articleshow/47209420.cms|archive-date=12 May 2015|url-status=live}}</ref> == राजनीतिक जीवन == योर्कसायरको रिचमन्डबाट सांसद ऋषि सुनक सन् २०१५ मा पहिलो पटक संसदमा पुगेका थिए। त्यसबेला, [[ब्रेक्सिट]]को समर्थनका कारण पार्टीमा उनको लोकप्रियता बढ्दै गयो।<ref>{{Cite web|url=https://www.aajtak.in/world/story/who-is-rishi-sunak-could-be-next-prime-minister-of-britain-as-boris-johnson-resigns-tlifw-1495122-2022-07-07|title=कौन हैं भारतीय मूल के ऋषि सुनक, जो बन सकते हैं ब्रिटेन के अगले प्रधानमंत्री|date=2022-07-07|website=आज तक|language=hindi|access-date=2022-07-12}}</ref> सुनकले तत्कालीन बेलायती प्रधानमन्त्री [[टरिजा मे]]को सरकारमा संसदीय उपसचिवको रूपमा काम गरेका थिए। टरिजा मेले राजीनामा दिएपछि सुनकले कन्जर्भेटिभ नेता बन्न [[बोरिस जोनसन]]को अभियानलाई समर्थन गरेका थिए। जोन्सनलाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गरेपछि सुनकलाई कोषको मुख्य सचिव नियुक्त गरिएको थियो। कुलपतिको हैसियतमा सुनकले [[कोभिड-१९ को विश्वव्यापी महामारी|कोभिड-१९ महामारी]]को अर्थतन्त्रमा परेको असरलाई मध्यनजर गर्दै बेलायतमा सरकारको आर्थिक नीतिमा प्रमुख रूपमा काम गरेका थिए।<ref name="Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/world/murthy-son-in-law-gets-hagues-seat/cid/1586703|title=Murthy son-in-law gets Hague's seat|last=Roy|first=Amit|date=20 October 2014|work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|access-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009125619/https://www.telegraphindia.com/world/murthy-son-in-law-gets-hagues-seat/cid/1586703|archive-date=9 October 2020|url-status=live}}</ref> सन् २०२२ जुलाई ५ मा आफ्नो राजीनामा पत्रमा सुनकले जोनसनसँगको आफ्नो आर्थिक नीतिमा मतभेदलाई औंल्याएर कुलपतिको पदबाट राजीनामा दिएका थिए।<ref name="resign">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-politics-62048657|title=Sunak and Javid quit cabinet as PM admits Pincher mistake|date=5 July 2022|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705170956/https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-politics-62048657|archive-date=5 July 2022|access-date=5 July 2022|url-status=live}}</ref> सुनकको राजीनामासँगै स्वास्थ्य सचिव जाविदको राजीनामाले सरकारको सङ्कटको बिचमा [[बोरिस जोनसन]]को राजीनामा निम्त्याएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.itv.com/news/2022-07-06/timeline-of-how-each-crisis-unfolded-under-boris-johnson|title=Timeline of how each crisis unfolded under Boris Johnson|date=7 July 2022|website=ITV News|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707190455/https://www.itv.com/news/2022-07-06/timeline-of-how-each-crisis-unfolded-under-boris-johnson|archive-date=7 July 2022|access-date=8 July 2022|url-status=live}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == सुनक [[गुजरानवाला]]का [[पन्जाबी भाषा|पन्जाबी]] [[ब्राह्मण]] परिवारका हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://theshabdheen.com/what-is-the-caste-of-rishi-sunak-what-caste-does-rishi-sunak-belong-to|title=Punjab ancestry, Oxford graduate, 'proud Hindu' — all eyes on Rishi Sunak in UK PM race|last=Team|first=ThePrint|date=2022-07-19|website=ThePrint|language=en-US|access-date=2022-10-24}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सुनकको जन्म सन् १९८० मे १२ मा साउथह्याम्प्टन, ह्याम्पसायर, [[इङ्ल्यान्ड]]मा बुबा यशवीर र आमा उषा सुनकको घरमा भएको थियो।<ref>{{cite news|title=ishi Sunak: भारत में नहीं बल्कि दुनिया के इस देश में पैदा हुए थे सुनक के माता-पिता|url=https://www.tv9hindi.com/world/rishi-sunak-parents-nhs-gp-yashvir-sunak-and-pharmacist-usha-sunak-were-born-in-kenya-and-tanzania-au293-1358478.html|accessdate=24 अक्टूबर 2022|publisher=टीवी9 भारतवर्ष|date=22 जुलाई 2022}}</ref> उनका हजुरबा हजुरआमा भारतको [[पन्जाब, भारत|पन्जाब प्रान्त]]मा जन्मिएका थिए र सन् १९६० को दशकमा पूर्वी [[अफ्रिका]]बाट आफ्ना छोरा छोरीहरूसँग [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] बसाइँ सरेका थिए। सन् २००९ अगस्टमा सुनकले भारतीय अर्बपति इन्फोसिसका संस्थापक [[एनआर नारायण मूर्ति]]की छोरी [[अक्षता मूर्ति]]सँग विवाह गरेका थिए। स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयमा पढ्दा उनीहरूको भेट भएको थियो। हाल उनीहरूका दुई छोरी छन्।<ref name="Telegraph2">{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/world/murthy-son-in-law-gets-hagues-seat/cid/1586703|title=Murthy son-in-law gets Hague's seat|last=Roy|first=Amit|date=20 October 2014|work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|access-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009125619/https://www.telegraphindia.com/world/murthy-son-in-law-gets-hagues-seat/cid/1586703|archive-date=9 October 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-63398008|title='राजाभन्दा धनी' ब्रिटेनका नयाँ प्रधानमन्त्रीको सम्पत्तिबारे हामीलाई के थाहा छ?|work=बीबीसी नेपाली|access-date=2022-10-30|language=}}</ref> सुनक एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] हुन्, र उनले [[श्रीमद्भगवद गीता]] हाथमा राखेर [[हाउस अफ कमन्स]]मा सांसदको रूपमा सपथ लिएका थिए।<ref name="Business2">{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/opinion/lunch-with-bs-rishi-sunak-115080601060_1.html|title=UK Cabinet member Rishi Sunak on being British, Indian & Hindu at same time|last=Puri|first=Anjali|date=10 August 2015|work=Business Standard|access-date=1 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190726105820/https://www.business-standard.com/article/opinion/lunch-with-bs-rishi-sunak-115080601060_1.html|archive-date=26 July 2019|url-status=live}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category|Rishi Sunak}} *[https://www.rishisunak.com/ आधिकारिक वेबसाइट] *[https://www.rishisunak.in/ वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230507142928/https://www.rishisunak.in/ |date=2023-05-07 }} {{Prime ministers of the United Kingdom}} {{authority control}} {{कमन्सश्रेणी|Rishi Sunak}} [[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बेलायतका प्रधानमन्त्रीहरू]] h5cjgat4zh2ehd3m8aaqn0mes8yt0bg 0 128292 1357577 1330282 2026-06-03T09:16:57Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357577 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|पहिलो आम निर्वाचनका विजयी उम्मेदवार}} {{Infobox legislative session |name = नेपालको प्रथम प्रतिनिधि सभा |website = |chamber1 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] |chamber1_leader4 = |chamber1_leader4_type = [[प्रतिपक्ष दलको नेता]] |chamber1_leader3 = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |chamber1_leader3_type = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] |chamber1_leader2 = {{nowrap|[[महेन्द्रनारायण निधि]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])}} |chamber1_leader2_type = {{nowrap|उप सभामुख}} |chamber1_leader1 = {{nowrap|[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])}} |chamber1_leader1_type = सभामुख |control1 = |membership1 = १०९ |control2 = |chamber2 = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] |chamber2_leader1_type = अध्यक्ष |chamber2_leader1 = [[डम्बरबहादुर सिंह ]] |chamber2_leader2_type = उपाध्यक्ष |chamber2_leader2 = कमल राना |membership2 = ३६ |after = [[राष्ट्रिय पञ्चायत|प्रथम पञ्चायत]] |image = Pratinidhisabha.JPG |before = |term_end = २०१७ पुष १ |term_start = २०१६ साउन १५ |government = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्]] |election = [[आम निर्वाचन २०४८]] |meeting_place = [[सिंहदरबार#ग्यालरी बैठक|ग्यालरी बैठक]] |state = |country = {{flag|नेपाल अधिराज्य|1775|size=20px}} |body = {{nowrap|[[नेपालको सङ्घीय संसद|नेपाल अधिराज्यको संसद]]}} |caption = ग्यालरी बैठक |image_size = 130px | session1_start = २०१६ असार १६ | session1_end = २०१६ असोज २१ | session2_start = २०१५ चैत १८ | session2_end = २०१७ भदौ ३१ }} यो [[आम निर्वाचन २०१५|व्यवस्थापिका निर्वाचन २०१५]] र त्यसपछिको उपनिर्वाचनमा [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा निर्वाचित सांसदहरूको सूची हो। यो सूची निर्वाचन क्षेत्रद्वारा व्यवस्थित गरिएको छ। निर्वाचन पश्चात् [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] सभामुख र [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] प्रधानमन्त्री बनेका थिए।<ref>{{Cite web|title=Remembering KP Bhattarai|url=https://kathmandupost.com/opinion/2014/03/04/remembering-kp-bhattarai|access-date=2020-12-12|website=kathmandupost.com|language=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{Cite news|last=Reuters|date=1982-07-22|title=B.P. KOIRALA, FORMER PRIME MINISTER OF NEPAL (Published 1982)|language=en|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1982/07/22/obituaries/bp-koirala-former-prime-minister-of-nepal.html|access-date=2020-12-12|issn=0362-4331}}</ref> == प्रतिनिधि सभाको संरचना == <gallery mode="slideshow" caption="नेपालको प्रथम प्रतिनिधि सभा"> File:Nepal PratinidhiSabha 1959dissolution.svg|विघटनको बेलामा File:Nepal PratinidhiSabha 1959.svg|निर्वाचन पश्चात् संसद् </gallery> {| width="600px" |} {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |दल ! colspan="2" |सदस्यहरू |- ![[आम निर्वाचन २०१५|निर्वाचन]] पछि !विघटनको बेलामा |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |७४ |७३ |- | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |१९ |१९ |- | bgcolor="#3f54d" | |[[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]] |५ |५ |- | bgcolor="{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] |४ |४ |- | bgcolor="#9d3e7" | |[[नेपाल प्रजा परिषद्|नेपाल प्रजापरिषद् (आचार्य)]] |२ |२ |- | bgcolor="#bb70b8" | |[[नेपाल प्रजा परिषद्|नेपाल प्रजापरिषद् (मिश्र)]] |१ |१ |- | bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |४ |४ |- | |खाली |— |१ |- ! colspan="2" |जम्मा !१०९ !१०९ |} == निर्वाचित सांसदहरूको सूची == [[File:Nepal-1959-Sc120-King Mahendra Opening Parliament.jpg|thumb|नेपालको पहिलो निर्वाचित व्यवस्थापिका, प्रथम प्रतिनिधिसभाको प्रथम अधिवेशनको प्रारम्भको उपलक्ष्यको स्मारिका टिकट]] {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |निर्वाचन क्षेत्र ! rowspan="2" |निर्वाचित उम्मेदवार ! colspan="2" rowspan="2" |दल |- !# !नाम |- |१ |कान्तिपुर |[[गणेशमान सिंह]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |२ |काठमाडौँ उपत्यका पश्चिम |नरबहादुर थापा क्षेत्री | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |३ |ललितपुर उपत्यका |[[तुलसीलाल अमात्य]] | bgcolor="{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] |- |४ |भक्तपुर उपत्यका |जगन्नाथ आचार्य | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |५ |काठमाडौँ उपत्यका उत्तर-पूर्व |लोचन शमशेर थापा | bgcolor="#3f54d" | |[[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |६ |चौतारा उत्तर-पश्चिम |गुण निधि | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |७ |चौतारा उत्तर-पूर्व |चन्द्रलाल श्रेष्ठ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |८ |चौतारा मध्य-पश्चिम |सुरेन्द्रप्रसाद उपाध्याय | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |९ |चौतारा दक्षिण |तीर्थमान लामा | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |१० |चौतारा मध्य-पूर्व |हर्षजीत लामा | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |११ |दोलखा उत्तर |गृहबहादुर बस्नेत | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |१२ |दोलखा मध्य |मृगेन्द्र शमशेर जबरा | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |१३ |रामेछाप उत्तर |विष्णुप्रसाद उप्रेती | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |१४ |रामेछाप दक्षिण |बेनीबहादुर कार्की | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |१५ |सिन्धुली |जीतबहादुर कार्की | bgcolor="#9d3e7" | |[[नेपाल प्रजा परिषद्|नेपाल प्रजापरिषद् (आचार्य)]] |- |१६ |ऐसेलुखर्क |मणिराम शास्त्री | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |१७ |ओखलढुङ्गा |पेसलकुमार पोखरेल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |१८ |मानेभञ्ज्याङ |बलबहादुर राई | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |१९ |भोजपुर मध्य |खड्गबहादुर कार्की | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |२० |भोजपुर दक्षिण |वासुदेव राई | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |२१ |भोजपुर उत्तर-पूर्व |देवानसिंह राई | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |२२ |धनकुटा दक्षिण-पश्चिम |लीलानाथ दाहाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |२३ |धनकुटा उत्तर-पश्चिम |पद्मनाथ रेग्मी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |२४ |धनकुटा उत्तर-पूर्व |कुलमान इजाम लिम्बू | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |२५ |धनकुटा पूर्व-मध्य |प्रेमराज आङ्देम्बे | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |२६ |धनकुटा मध्य |तेजमान तुम्बाहाङ्फे | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |२७ |धनकुटा दक्षिण |दगाल सिंह सेन लिम्बू | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |२८ |इलाम पश्चिम |गणेशप्रसाद रिजाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |२९ |इलाम मध्य-पूर्व |कृष्णबहादुर शाखे | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |३० |झापा |फत्तेबहादुर बुढाथोकी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |३१ |मोरङ विराटनगर पूर्व |चैतुलाल चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |३२ |मोरङ विराटनगर पश्चिम |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |३३ |मोरङ विराटनगर उत्तर-पश्चिम |ज्ञानचन्द्र सरदार | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |३४ |उदयपुर |अम्बेबार सिंह बस्नेत | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |३५ |सप्तरी पूर्व |दुगनिनन्द प्रसाद थारू | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |३६ |सप्तरी मध्य |[[नागेश्वरप्रसाद सिंह]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |३७ |सप्तरी पश्चिम |हरिलाल चौधरी | bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |- |३८ |सप्तरी पश्चिम |सूर्यनाथ दास | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |३९ |सिराह मध्य |देवनाथ दास | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |४० |सिराह पश्चिम |माधवप्रसाद | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |४१ |महोत्तरी दक्षिण-पूर्व |सरोजप्रसाद कोइराला | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |४२ |महोत्तरी उत्तर-पूर्व |रुद्रप्रसाद गिरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |४३ |जनकपुर |[[महेन्द्रनारायण निधि]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |४४ |महोत्तरी प्रगन्ना पूर्व |[[राम नारायण मिश्र|रामनारायण मिश्र]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |४५ |महोत्तरी प्रगन्ना पश्चिम |बेनीमाधव सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |४६ |आसिमाउ कोद्रहा |रामदुलार राय यादव | bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |- |४७ |सर्लाही पश्चिम |निस्तार राय | bgcolor="#bb70b8" | |[[नेपाल प्रजा परिषद्|नेपाल प्रजापरिषद् (मिश्र)]] |- |४८ |रौतहट दक्षिण-पश्चिम |शेख इद्रिस | bgcolor="#9d3e7" | |[[नेपाल प्रजा परिषद्|नेपाल प्रजापरिषद् (आचार्य)]] |- |४९ |रौतहट मध्य-पूर्व |शेख फरमान | bgcolor="{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] |- |५० |रौतहट उत्तर दोस्तियाँ |हर्दयाल महतो | bgcolor="{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] |- |५१ |बारा मध्य-दक्षिण |भगवत यादव | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |५२ |बारा मध्य-पूर्व |मनमोहन मिश्र | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |५३ |बारा पश्चिम–पर्सा पूर्व |[[सुवर्ण शमशेर राणा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |५४ |पर्सा पश्चिम |मुनिलाल थारू | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |५५ |मकवानपुर |ताराप्रसाद उपाध्यक्ष | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |५६ |चितौन चिसापानी |[[विश्वबन्धु थापा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |५७ |पाल्ही पूर्व |पृथ्वीराज कँडेल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |५८ |पाल्ही पश्चिम-माझ खण्ड मध्य |त्रिवेणी कुर्मी | bgcolor="#3f54d" | |[[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |५९ |माझ खण्ड पश्चिम |काशीप्रसाद श्रीवास्तव | bgcolor="#3f54d" | |[[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |६० |खजहनी पूर्व |वासुदेव तिवारी | bgcolor="#3f54d" | |[[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |६१ |खजहनी पश्चिम शिवराज |शिवप्रताप शाह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |६२ |दाङ |[[परशुनारायण चौधरी]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |६३ |बाँके |ललित चन्द | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |६४ |बर्दिया |राधाकृष्ण | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |६५ |कैलाली–कञ्चनपुर |लोकेन्द्रबहादुर शाह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |६६ |डडेल्धुरा |द्वारिकादेवी ठकुरानी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |६७ |बैतडी दक्षिण-पूर्व |दुर्गादत्त जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |६८ |बैतडी उत्तर-पश्चिम |कृष्णलाल लेखक | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |६९ |बझाङ |कर्णबहादुर सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |७० |थलारा डोटी उत्तर |नवराज जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |७१ |डोटी दक्षिण |शिवराज पन्त | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |७२ |अछाम–बाजुरा |दिलबहादुर बुढाथापा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |७३ |जुम्ला उत्तर |भीमप्रसाद श्रेष्ठ | bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |- |७४ |जुम्ला दक्षिण |जयबहादुर महत क्षेत्री | bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |- |७६ |दैलेख मध्य |भक्तबहादुर शाही | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |७७ |दैलेख पूर्व |निरबहादुर पच्चई | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |७८ |सल्यान उत्तर-पश्चिम |प्रकाशविक्रम शाह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |७९ |सल्यान मध्य-पश्चिम |नेवबहादुर मल्म | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |८० |सल्यान दक्षिण-पूर्व–फालवाङ राज्य दाङ उत्तर-पश्चिम |गणेशकुमार शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |८१ |सल्यान दक्षिण-पूर्व |जुद्धबहादुर कार्की | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |८२ |सल्यान उत्तर-पूर्व |टेकबहादुर घर्ती क्षेत्री | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |८३ |प्युठान उत्तर-पश्चिम |षडानन्द उपाध्यक्ष | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |८४ |प्युठान मध्य-पूर्व |अनिरुद्र शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |८५ |प्युठान दक्षिण-पूर्व |पुरुषोत्तम शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |८६ |बाग्लुङ दक्षिण-पश्चिम |भरतबम मल्ल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |८७ |बाग्लुङ उत्तर |योगेन्द्रमान शेरचन | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |८८ |बाग्लुङ दक्षिण-पूर्व |हरिदत्त उपाध्यक्ष | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |८९ |गुल्मी उत्तर-पूर्व |गिरिप्रसाद बुढाथोकी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |९० |गुल्मी उत्तर-पश्चिम |नीलम्बर शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |९१ |गुल्मी दक्षिण-पश्चिम |पुष्करनाथ पोखरेल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |९२ |गुल्मी मध्य-पूर्व |काशीनाथ गौतम | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |९३ |पाल्पा पश्चिम |अच्युतराज रेग्मी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |९४ |पाल्पा पूर्व |कमलराज रेग्मी | bgcolor="{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] |- |९५ |नुवाकोट दक्षिण-पूर्व |जमनसिंह गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |९६ |नुवाकोट दक्षिण-पश्चिम |यमबहादुर ठकुरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |९७ |नुवाकोट मध्य |डिकबहादुर गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |९८ |नुवाकोट उत्तर |धीरबहादुर गुरुङ | bgcolor="#3f54d" | |[[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |९९ |पोखरा पश्चिम |मीनबहादुर गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |१०० |पोखरा मध्य |श्रीकान्त अधिकारी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |१०१ |पोखरा उत्तर |नरेन्द्रजङ्ग गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |१०२ |पोखरा दक्षिण-पश्चिम |पद्म बहादुर | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |१०३ |पोखरा दक्षिण-पूर्व |श्रीभद्र शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |१०४ |गोरखा उत्तर |विश्वनाथ सुवेदी | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |१०५ |गोरखा दक्षिण |कोमलबहादुर कुँवर | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |१०६ |धादिङ दक्षिण |ललितबहादुर घले | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |१०७ |धादिङ उत्तर |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |१०८ |नुवाकोट |देववीर पाण्डे | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- |१०९ |नुवाकोट दक्षिण |भीमबहादुर कार्की | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|नेपाल राष्ट्रवादी गोरखा परिषद्]] |- ! colspan="5" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=प्रतिनिधि सभाका निर्वाचित उम्मेदवारको नामावली|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=3603|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-11-24|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |} == निर्वाचन मार्फत == {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन क्षेत्र ! rowspan="2" |बहालवाला सांसद् ! colspan="2" rowspan="2" |दल ! rowspan="2" |पद खालीको कारण ! rowspan="2" |निर्वाचित सांसद् ! colspan="2" rowspan="2" |दल |- !# !नाम |- |५२ |बारा मध्य-पूर्व |[[सुवर्ण शमशेर राणा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |बारा पश्चिम–पर्सा पूर्वबाट निर्वाचित |मनमोहन मिश्र<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=निर्वाचन आयोगको सूचना, प्रतिनिधि सभाको सदस्य सम्बन्धि|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5358|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-11-24|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> | bgcolor="#73a3de" | |नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद् |- |७० |थलारा डोटी उत्तर |शिवराज पन्त | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |डोटी पश्चिमबाट निर्वाचित |नवराज जोशी<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=निर्वाचन आयोगको सूचना, पुन चुनाव सम्बन्धी|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5377|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-11-24|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |९१ |गुल्मी दक्षिण-पश्चिम |[[सुवर्ण शमशेर राणा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |बारा पश्चिम-पर्सा पूर्वबाट निर्वाचित |पुष्करनाथ पोखरेल<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=निर्वाचन आयोगको सूचना|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5405|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-11-24|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |७५ |दैलेख पश्चिम |इन्द्रसिंह रावल क्षेत्री |bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |निधन | | | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार सम्बन्धित सूचीहरू]] fgrq8oawr8d4ymk0773jda031fti4i3 0 128700 1357568 1344395 2026-06-03T09:11:10Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357568 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader | name = आण्डाल ( गोदा ) | image = Andal-painting.jpg | religion = [[हिन्दु]] | birth_date = सातौ शताब्दी | birth_place = [[श्रीविल्लुपुत्तुर]] | birth_name = कोथै | death_place = श्रीरङ्गम | philosophy = [[श्रीवैष्णव सम्प्रदाय|श्रीसम्प्रदाय]] | literary_works = [[तिरुप्पावै]], [[नाचियार तिरुमौली]] | reincarnation_of = [[भूमि (देवी)|भूदेवी]] ([[लक्ष्मी|महालक्ष्मी]]) | spouse = [[विष्णु]] यानिकि [[रंगनाथ]] | title = गोदा शुद्ध भक्ति र सुन्दरताको प्रतिक }}'''आण्डाल''' '''गोदा महारानी''' अयोनिजा देवी गोदा असार महिनाको पूर्वा फागुनी नक्षत्रमा आभिर्भाव हुनु भएको थियो। पूज्य विष्णुचित्तको नन्दवनमा तुलसीको बिरुवाको छायामा गोदा सानो बालकको रूपमा देखा पर्नुभयो। सधैँ झैँ विष्णुचित बिहानै फूल टिप्न आफ्नो नन्दवनमा आउनु भएको थियो। चारैतिरको वातावरण शान्त, सुन्दर र मनमोहक थियो। आलवारले तुलसीको बोटको छायामा अचम्मको दृश्य देख्नु भयो। त्यो ठाउँमा एक दिव्यज्योति देखिएको थियो , चारैतिर उज्यालो फैलिएको थियो। नजिक पुग्दा उहाँले त्यहाँ एउटी प्यारी बच्ची देख्नु भयो। ती बच्चीको अतुलनीय सौन्दर्य, दिव्य तेज देखेर निःसंतान विष्णुचित्त हर्षले अभिभूत हुनु भयो। उहाँलाई दक्षिण भारतकी मिरा भनेर धेरैले  संज्ञा दिने गरेका छन् उहाँले पनि भगवान श्रीकृष्णको भक्तिको लागि एक उदाहरणीय हुनु हुन्थ्यो।<ref name="shreesampradaya">[https://www.shreesampradaya.link/2022/11/godadevi.html shreesampradaya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221119053540/https://www.shreesampradaya.link/2022/11/godadevi.html |date=2022-11-19 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु महिला धर्मगुरुहरू]] [[श्रेणी:तमिल कविहरू]] pni03ggzj4egrfo2vfy7zauwm1b5a5j 0 128714 1357437 1355362 2026-06-02T17:14:37Z HomeofIR 74704 /* समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली (वि.सं २०८२–हाल) */ 1357437 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक मध्यमार्गी राजनीतिक दल}} {{Infobox political party | name = राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी | native_name = रास्वपा | logo = 500px-Logo of the Rastriya Swatantra Party.svg.png | colorcode = {{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} | colours = {{colour box|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} [[नीलो|आकाशे नीलो]] | leader1_title = सभापति | leader1_name = [[रवि लामिछाने]] | leader2_title = वरिष्ठ नेता | leader2_name = [[बालेन्द्र शाह]] | leader3_title = उपसभापति | leader3_name = [[स्वर्णिम वाग्ले]] | leader4_title = महामन्त्री | leader4_name = [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] | leader5_title = पार्टी कोषाध्यक्ष | leader5_name = लिमा अधिकारी | membership = २,४१,७९९ (२०८२)<ref>{{cite web |url=https://www.ratopati.com/story/522466/national-independent-party-members-241799 |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सदस्य २ लाख ४१ हजार ७९९ |lang=ne}}</ref> | foundation = {{start date and age|2022|07|01|df=y}} | ideology = [[सामाजिक उदारवाद]]<ref name="GP"/><br />[[संवैधानिक समाजवाद]]<ref name="JOL">{{cite web |date=2023-04-02 |title=Mainstreaming of Social Protection Agenda in the Political Parties' Election Manifesto in Nepal |url=https://www.academia.edu/106495973/Mainstreaming_of_Social_Protection_Agenda_in_the_Political_Parties_Election_Manifesto_in_Nepal |access-date=2025-02-05 |publisher=Nepal Journals Online |language=en |quote=Rastriya Swatantra Party, was formed on 16 June 2022. The party supports constitutional socialism, participatory democracy, progressivism, and political freedom. The party is described as centre-left, centrist, and centre-right.}}</ref><br />[[प्रगतिवाद]]<ref name="JOL"/> | position = देश कै सबैभन्दा ठूलो र २०१५ पछी शक्तिशाली दल | slogan = ''अब जान्नेलाई छान्ने'' | symbol = [[File:Nepalese Election Symbol Bell no cirlce.svg{{!}}class=skin-invert|100px]] | headquarters = च:मती, वनस्थली १६, [[काठमाडौँ]] | country = नेपाल | blank1_title = [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]को स्थिति | blank1 = [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची#राष्ट्रिय दलहरू|राष्ट्रिय दल (पहिलो ठूलो)]] | seats1_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा सिटहरू | seats1 = {{Composition bar|182|275|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats2_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]मा सिटहरू | seats2 = {{Composition bar|0|59|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats3_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|प्रमुख]]/[[नेपालका गाउँपालिका अध्यक्षहरूको सूची|अध्यक्ष]] | seats3 = {{Composition bar|1|753|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats4_title = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]मा सिटहरू | seats4 = {{Composition bar|0|550|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats5_title = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|वडा सदस्यहरू]] | seats5 = {{composition bar|12|35011|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | website = {{URL|http://rspnepal.org/}} | leader6_name = प्रवक्ता | leader6_title = [[मनिष झा]] | Ruling party = शक्तिशाली बहुमत प्राप्त सत्तारुढ दल }} '''राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी''' ('''रास्वपा''') नेपालको समतामूलक उन्नति, समाजिक न्याय सहितको उदार अर्थतन्त्रमा विश्वास गर्ने देश कै सबैभन्दा ठुलो बहुलवादी लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो। यो दल [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा भारी जीत हासिल गरेसँगै नेपालको [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय दल]] बनेको छ । एक मध्यमार्गी दलका रूपमा यसले आफ्ना निर्वाचित सांसदहरूका लागि 'प्रत्याह्वानको अधिकार', वि.सं. २०४७ देखि सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिहरूको सम्पत्ति छानबिन गर्ने भ्रष्टाचार विरोधी अडान, सीमान्तकृत समुदायका लागि [[सामाजिक न्याय]], निजामती सेवामा योग्यता प्रणाली, एकीकृत स्वास्थ्य सेवाको पारदर्शिता, डिजिटल सुशासन र साना निक्षेपकर्ताहरूको सुरक्षाका लागि वित्तीय संस्थाहरूमाथि कडा निगरानी जस्ता मुद्दाहरूलाई आफ्नो राजनीतिक एजेन्डामा राखेको छ।<ref>{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://www.ratopati.com/story/549310/the-election-manifesto-of-the-first-party-to-emerge-as-the-rashtriya-swayamsevak-sangh-rss-includes-the-following-economic-reform-agenda |title=पहिलो दल बनेको रास्वपाको चुनावी वाचापत्रमा यस्ता छन् आर्थिक सुधारका ‘एजेन्डा’ |publisher=रातोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यो दल २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म [[प्रचण्ड]] नेतृत्वको सरकारमा चारवटा मन्त्राल यसहित सत्ता साझेदार थियो। यसअघि यो दल २०७९ पुस ११ देखि २०७९ माघ २२ सम्म पनि सरकारमा सहभागी भएको थियो। [[रवि लामिछाने]]ले २०७९ असारमा यस दलको घोषणा गरेका थिए र २०७९ असार १७ मा [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता भएको थियो। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]पछि यो नेपालको चौथो ठूलो दल बनेको थियो भने प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ पछि [[बालेन्द्र शाह]]को नेतृत्वमा यो १८२ सिट सहित पहिलो ठूलो दल बन्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://suryakhabar.com/2026/03/481538/ |title=रास्वपा बहुमतको सरकार बनाउने पहिलो दल बन्यो|publisher=सूर्य खबर|language=नेपाली}}</ref> == इतिहास == === स्थापना र प्रारम्भिक वर्षहरू (२०७९–२०८२) === १६ जुन २०२२ मा, [[रवि लामिछाने]]ले [[ग्यालेक्सी फोरके टेलिभिजन]]को प्रबन्ध निर्देशक पदबाट राजीनामा दिँदै [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सदस्यका लागि [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९ को आम निर्वाचन]] लड्ने घोषणा थिए।<ref>{{Cite web|author=|title=चितवन २ बाट चुनाव लड्ने भए रवि लामिछाने|url=https://shilapatra.com/detail/96918|work=|publisher=|website=शिलापत्र|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> उनले यसभन्दा अगाडि ७ असार २०७९ मा, २१ सदस्यीय केन्द्रीय समिति सहित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी गठनको घोषणा गरेका थिए।<ref name="RL">{{Cite web |title=Rabi Lamichhane announces National Independent Party |url=https://risingnepaldaily.com/news/12850 |website=गोरखापत्र}}</ref> १ जुलाई २०२२ मा रवि लामिछाने संस्थापक सभापति र 'गोलाकार भित्रको घन्टी' निर्वाचन चिन्हसहित यो दल [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा औपचारिक रूपमा दर्ता भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=यी हुन् रवि लामिछानेको पार्टीका २१ केन्द्रीय सदस्य |url=https://www.setopati.com/politics/275710/ |website=सेतोपाटी }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस दलले २०७९ को निर्वाचनमा १३१ निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाए पनि प्रदेश सभा निर्वाचनमा भने भाग लिएन। प्रतिनिधि सभामा यसले प्रत्यक्षतर्फ ७ र समानुपातिकतर्फ १३ सिट जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Two new forces enter federal parliament as national parties |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/30/two-new-forces-enter-federal-parliament-as-national-parties |website=kathmandupost.com}}</ref> १०.७०% समानुपातिक मत प्राप्त गर्दै यो दल सङ्घीय संसदको सातवटा [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|राष्ट्रिय दलहरू]] मध्ये एक बनेको थियो।<ref name="s">{{Cite web |title=प्रतिनिधिसभामा १२ दल, राष्ट्रिय पार्टी ७ मात्रै |url=https://ekantipur.com/news/2022/12/06/167034242099737230.html |website=कान्तिपुर}}</ref> निर्वाचनपछि, दलका सभापति रवि लामिछाने उपप्रधानमन्त्रीको रूपमा [[पुष्पकमल दाहाल]] नेतृत्वको गठबन्धन सरकारमा सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=Nepal's former TV anchor Lamichhane becomes Deputy PM, Home minister |url=https://www.business-standard.com/article/international/nepal-s-former-tv-anchor-lamichhane-becomes-deputy-pm-home-minister-122122600906_1.html |website=Business Standard}}</ref> दलकी [[इन्दिरा राना मगर]] प्रतिनिधि सभाको उपसभामुखमा निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Indira Rana Magar elected as Deputy Speaker of HoR |url=https://risingnepaldaily.com/news/21711 |website=गोरखापत्र}}</ref> [[सर्वोच्च अदालत (नेपाल)|सर्वोच्च अदालत]]ले लामिछानेको नागरिकता अमान्य घोषित गरेपछि दल मन्त्रिपरिषद्बाट बाहिरिएको थियो तर सरकारलाई समर्थन भने कायमै राख्ने निर्णय गरेको थयो।<ref>{{Cite web |title=Court strips Lamichhane of all posts over citizenship|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/28/court-strips-lamichhane-of-all-posts-over-citizenship|website=kathmandupost.com}}</ref> उक्त निर्णयपछि [[डोलप्रसाद अर्याल]] दलको कार्यवाहक सभापति बनेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1254503|title=डोलप्रसाद बने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको कार्यवाहक सभापति|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=2023-01-28}}</ref> भ्रष्टाचारको आरोप लागेपछि दलले समानुपातिक सांसद ढाकाकुमार श्रेष्ठलाई निष्कासन गरी उनको ठाउँमा बिन्ध्यवासिनी कंसाकारलाई नयाँ सांसदको रूपमा नियुक्त गरेको थियो। २०८० को उपनिर्वाचनमा रास्वपाले [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] मा एक सिट थप्न सफल भएको थियो भने लामिछाने [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] बाट पुनः निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=RSP's Dr Swarnim Wagle wins by-election in Tanahun-1 |url=https://republicaorigin.nagariknetwork.com/news/rsp-s-dr-swarnim-wagle-wins-by-election-in-tanahun-1-with-a-wide-margin |website=My Republica}}</ref> २०८० फागुनमा यो दल पुनः दाहाल सरकारमा सहभागी भएको थियो, तर एक महिनापछि गठबन्धनमा आएको फेरबदलका कारण मन्त्रिपरिषद् विघटन हुन पुगेको थियो। दलको मर्यादा उल्लङ्घन गरेको भन्दै तात्कालीन महामन्त्री मुकुल ढकाललाई पार्टीबाट निष्कासन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party expels Mukul Dhakal |url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/27/rastriya-swatantra-party-expels-mukul-dhakal-from-party |website=काठमाडौँ पोस्ट}}</ref> सहकारी ठगीको आरोपमा २०८० मा सभापति लामिछाने पक्राउ परेपछि डोलप्रसाद अर्यालले कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। असार २०८१ मा कबिन्द्र बुर्लाकोटीलाई महामन्त्री र [[मनिष झा]]लाई प्रवक्ता नियुक्त गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=RSP appoint Kabindra Burlakoti as general secretary, Manish Jha as spokesperson |url=https://english.khabarhub.com/2025/21/479251/ |website=Khabarhub}}</ref> === जेन्जी आन्दोलन र विस्तार (वि.सं २०८२–वर्तमान) === 'जेन्जी' आन्दोलनपछि पूर्व सांसद [[सुमना श्रेष्ठ]]ले दलबाट राजीनामा दिएकी थिइन्। प्रमुख सचेतक सन्तोष परियारले पनि दल त्याग गरी [[प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (नेपाल)|प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी]]मा आबद्ध भएका थिए। १४ मङ्सिर २०८२ मा [[विवेकशील साझा पार्टी]] रास्वपामा विलय भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=मन जित्ने विवेकशील र मत जित्ने रास्वपा जोड्यो एकता सभाले |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/11/1816898/ekta-sabha-unites-rsp-which-wins-hearts-and-votes|access-date=१३ मङ्सिर २०८२|website=अनलाइन खबर}}</ref> दलले [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] [[बालेन्द्र शाह]]लाई पार्टीमा ल्याउन र '[[उज्यालो नेपाल पार्टी]]'सँग एकता गर्ने सम्झौता गरे पनि उज्यालो नेपालसँगको एकता भने सफल हुन सकेन। २०८२ को आम निर्वाचनमा रास्वपाले २७५ मध्ये १८२ सिट जित्दै दुई-तिहाइ नजिकको बहुमत हासिल गरेको थियो र [[बालेन शाह]]ले १३ चैत २०८२ मा, प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ लिएका थिए। == सङ्गठन == दलले आफ्नो कुनै पनि [[भ्रातृ सङ्गठन]] नहुने र केवल सदस्यहरू मात्र हुने, कुनै पनि [[कार्यकर्ता (राजनीति)|कार्यकर्ता]] नहुने घोषणा गरेको थियो। दलका तर्फबाट निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोट गर्न प्रारम्भिक निर्वाचन गरिने घोषणा पनि गरिएको थियो।<ref name="JR">{{Cite web |title=Journalist Rabi Lamichhane announces new political party |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/journalist-rabi-lamichhane-announces-new-political-party |access-date=2022-07-01 |website=The Himalayan Times |date=22 June 2022}}</ref><ref name="RL"/> दलले २०७९ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि उम्मेदवारहरूको छनोट प्रारम्भिक निर्वाचन मार्फत नै गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party drawing public attention ahead of polls |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/10/rastriya-swatantra-party-drawing-public-attention-ahead-of-polls |access-date=2022-11-18 |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> == विचारधारा == दलले [[संवैधानिक समाजवाद]], [[प्रगतिवाद]], राजनीतिक व्यावहारिकता, [[सहभागितामूलक लोकतन्त्र]], [[कल्याणकारी राज्य]]सहितको [[आर्थिक उदारवाद]]<ref name="GP">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party adopts 'pluralistic democracy' as its guiding principle |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/11/30/rastriya-swatantra-party-adopts-pluralistic-democracy-as-its-guiding-principle |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> र राजनीतिक स्वतन्त्रताको समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=वाचा पत्र |url=https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |access-date=2022-12-02 |website=rspnepal.org |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221103174754/https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |date=2022-11-03 }}</ref> दलका विभिन्न सदस्यहरूले यसलाई एक [[मध्यमार्ग|मध्यमार्गी]] दलका रूपमा वर्णन गरेका छन्।<ref name="RS">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party Manifesto |url=https://api.rspnepal.org/manifesto/download |access-date=2024-07-21 |website=Rastriya Swatantra Party}}</ref><ref>{{Cite web |title=How serious is the Rastriya Prajatantra Party about promoting youth leaders and meritocracy? |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/08/06/how-serious-is-the-rastriya-prajatantra-party-about-promoting-youth-leaders-and-meritocracy |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title=स्वतन्त्र पार्टीमा दुई धार : दायाँ जाने कि बायाँ ? |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/12/1227209 |access-date=2022-12-01 |website=Online Khabar |language=ne}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hi8yv2G7bS8 |title=अब आश्वासन बिक्दैन, मतदाता जागरुक भइसके |date=2022-11-27 |publisher=}}</ref> == नीतिगत अवधारणा == === अर्थतन्त्रको प्राकृतिक स्वरूप === दलले व्यक्तिगत अधिकारसहितको अर्थतन्त्रको समर्थन गर्दछ, जहाँ औद्योगिक र व्यापारिक गतिविधिहरूमा सरकारको संलग्नता रहँदैन। व्यक्ति, समूह, वर्ग वा राष्ट्रहरूबीचको आर्थिक सम्बन्धमा सरकारले हस्तक्षेप गर्न नपाउने यसको मान्यता छ। [[आर्थिक स्वतन्त्रता]]ले अर्थतन्त्रलाई समृद्धितर्फ लैजाने र सरकारको योजना वा हस्तक्षेपले अर्थतन्त्रमा अवरोध पुर्‍याई प्रतिकूल असर पार्ने विचारलाई दलले समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Swatantra Party leaders seek rewrite of political paper |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/06/18/swatantra-party-leaders-seek-rewrite-of-political-paper |access-date=2024-03-27 |website=Kathmandu Post}}</ref><ref>{{Cite web |title=Can the Swatantra Party answer the bell? |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/01/can-the-swatantra-party-answer-the-bell |website=Kathmandu Post}}</ref> === निर्वाचन सुधार === रास्वपाले 'रिकल इलेक्सन' (निर्वाचित प्रतिनिधिलाई फिर्ता बोलाउने), 'राइट टु रिजेक्ट' (अस्वीकार गर्ने अधिकार) र 'एब्सेन्टी ब्यालेट' (अनुपस्थित मतदान) को व्यवस्थालाई समर्थन गर्दछ। दलले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] र सातै प्रदेशका [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]को [[प्रत्यक्ष निर्वाचन|प्रत्यक्ष निर्वाचन]] हुनुपर्ने पक्षमा वकालत गर्दछ।<ref name="RL" /><ref>{{Cite web |title=सांसदहरूलाई फिर्ता बोलाउन सकिने ‘राइट टू रिकल’ को फ्रेमवर्क बनाउँदै रास्वपा |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1895881/rsp-is-creating-a-framework-for-right-to-recall-that-can-be-used-to-recall-mps |access-date=२०८२ चैत १२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> २०७९ को निर्वाचनको वाचा पत्रमा दलले वडा अध्यक्षदेखि सङ्घीय सांसदसम्म सम्मिलित विस्तारित निर्वाचक मण्डलद्वारा निर्वाचित गैर-दलीय [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को अवधारणा अघि सारेको थियो। साथै, [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को अध्यक्षले नै उपराष्ट्रपतिको रूपमा कार्य गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। संवैधानिक निकायहरूमा हुने राजनीतिक नियुक्ति अन्त्य गर्न संवैधानिक परिषद् खारेज गरी राष्ट्रिय सभाको सिफारिस र प्रतिनिधि सभाको अनुमोदनमा नियुक्ति गरिनुपर्ने यसको माग रहेको छ। दलले वर्तमान [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] र [[जिल्ला समन्वय समिति]] खारेजीको माग गर्दै स्थानीय तहका प्रमुखहरूद्वारा निर्वाचित हुने 'प्रदेश परिषद्' को पक्षमा उभिएको छ।<ref>{{Cite web|author=|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको वाचापत्र : स्वतन्त्र व्यक्ति राष्ट्रपति, गैरदलीय राष्ट्रियसभा (पूर्णपाठ)|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/11/1212699|work=|publisher=|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> === आर्थिक तथा सामाजिक कल्याण === दलले निजी क्षेत्र, सहकारी र सरकारी क्षेत्रलाई अर्थतन्त्रका तीन खम्बाका रूपमा हेर्दछ। जनतालाई सेवा प्रवाह र आर्थिक वृद्धिका लागि सरकारी क्षेत्रको विकल्पका रूपमा निजी क्षेत्रको बढ्दो भूमिका र प्रतिस्पर्धालाई यसले प्राथमिकता दिन्छ। देशको सबैभन्दा न्यून आय भएका व्यक्तिहरूको आयकर अन्त्य गर्ने र प्रत्येक वडामा 'फुड बैङ्क' स्थापना गरी गरिबीको रेखा मुनि रहेकाहरूलाई 'रासन कार्ड' मार्फत पोषण सहायता सुनिश्चित गर्ने यसको लक्ष्य राखेको छ।<ref name="RSP">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party - RSP |url=https://rspnepal.org/ |website=Rastriya Swatantra Party - RSP}}</ref> === स्वास्थ्य सेवा === दलले 'सिङ्गल-पेयर' स्वास्थ्य प्रणाली र सातै प्रदेशमा कम्तीमा एउटा प्रयोगशाला सहित ७५० शैयाको अस्पताल, ७७ वटै जिल्लामा ५० देखि १०० शैयाको अस्पताल, र प्रत्येक वडामा क्लिनिक स्थापना गर्ने लक्ष्य राखेको छ। केन्द्रिकृत राष्ट्रिय एम्बुलेन्स सेवा, खाद्य तथा औषधि विभाग र स्वास्थ्य नवप्रवर्तन बोर्ड जस्ता निकायहरू स्थापना गर्ने यसको योजना रहेको छ।<ref name="RSP" /> === भ्रष्टाचार निवारण === भ्रष्टाचार विरुद्ध कठोर कदम चाल्न दलले सुराकीहरूको सुरक्षाका लागि कानुन ल्याउने र [[अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, नेपाल|अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग]] मातहत भ्रष्टाचार विरोधी प्रहरी दस्ता स्थापना गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। === महिला र यौनिक अल्पसङ्ख्यक === हिंसा पीडितहरूका लागि आश्रयस्थल निर्माण र मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा तथा [[तेजाब आक्रमण]]मा परेकाहरूको सहयोगका लागि कोष स्थापना गर्ने यसको नीति छ। महिला वा यौनिक अल्पसङ्ख्यकहरूको ६० प्रतिशत सेयर वा कर्मचारी रहेका व्यवसायहरूलाई प्रोत्साहन गर्न विशेष कोषमार्फत उद्यमशीलता प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य दलले राखेको छ।<ref name="RSP" /> == जिम्मेवारी सम्हालेका मन्त्रालयहरू == === दाहाल मन्त्रिपरिषद् अन्तर्गत === {{मुख्य|तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्}} ==== २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म ==== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! colspan="6" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |- !क्र.सं. !मन्त्री !पदभार !पदबहाली (वि.सं.) !पदत्याग (वि.सं.) !कार्यकाल |- |१. |[[रवि लामिछाने]] |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]], [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |२. |[[सुमना श्रेष्ठ]] |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |३. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |४. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |} ==== २०७९ माघ ३ देखि २०७९ माघ २२ सम्म ==== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! colspan="7" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |- !क्र.सं. !मन्त्री !पदभार !पदबहाली (वि.सं.) !पदत्याग (वि.सं.) !कार्यकाल !उत्तराधिकारी |- |१. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[शरतसिंह भण्डारी]] |- |२. |[[शिशिर खनाल]] |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[अशोककुमार राई]] |- |३. |[[तोसिमा कार्की]] | राज्यमन्त्री, [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[पुष्पकमल दाहाल]] ''(मन्त्रालय रिक्त)'' |} == निर्वाचन परिणामहरू == <graph>{ "legends": [], "scales": [ { "type": "ordinal", "name": "x", "zero": false, "domain": { "data": "chart", "field": "x" }, "padding": 0.2, "range": "width", "nice": true }, { "type": "linear", "name": "y", "domain": { "data": "chart", "field": "y" }, "zero": true, "range": "height", "nice": true }, { "domain": { "data": "chart", "field": "series" }, "type": "ordinal", "name": "color", "range": [ "#0095DA" ] } ], "version": 2, "marks": [ { "type": "rect", "properties": { "hover": { "fill": { "value": "red" } }, "update": { "fill": { "scale": "color", "field": "series" } }, "enter": { "y": { "scale": "y", "field": "y" }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "y2": { "scale": "y", "value": 0 }, "width": { "scale": "x", "offset": -1, "band": "true" }, "fill": { "scale": "color", "field": "series", "value": "steelblue" } } }, "from": { "data": "chart" } }, { "type": "text", "properties": { "enter": { "baseline": { "value": "middle" }, "align": { "value": "right" }, "text": { "field": "y" }, "y": { "scale": "y", "offset": 4, "field": "y" }, "dy": { "scale": "x", "mult": 0.5, "band": true }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "angle": { "value": -90 }, "fontSize": { "value": 11 }, "fill": { "value": "white" } } }, "from": { "data": "chart" } } ], "height": 200, "axes": [ { "type": "x", "title": "Legislative election", "scale": "x", "format": "d", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "align": { "value": "right" }, "angle": { "value": -40 }, "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false }, { "type": "y", "title": "% of party vote", "scale": "y", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false } ], "data": [ { "format": { "parse": { "y": "number", "x": "integer" }, "type": "json" }, "name": "chart", "values": [ { "y": 10.7, "series": "y", "x": 2022 } ] } ], "width": 280 }</graph> यस पार्टीले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन]] (प्रत्यक्ष) प्रणालीका लागि १३१ उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://drive.google.com/file/d/1vL0CDaVGjp8kd7B_IDCjKlYzBaFkcN5Q/view | title=प्रतिनिधिसभा-उम्मेदवार-अन्तिम-सूची.PDF }}</ref> त्यस्तै, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]का लागि पार्टीले प्रत्यक्ष प्रणालीतर्फ १६४ निर्वाचन क्षेत्रमा आफ्ना उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://www.setopati.com/politics/380341|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका यी हुन् १६४ उम्मेदवार |website=सेतोपाटी |access-date=१२ चैत २०८२|language=नेपाली }}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|निर्वाचन ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|नेता ! colspan="3" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|प्रत्यक्ष मत ! colspan="3" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |समानुपातिक मत ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सिट संख्या ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"| ± ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|नतिजा |- !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|मत सङ्ख्या !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|% !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" | ± !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|मत सङ्ख्या !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|% !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" | ± |- | rowspan="2" |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] | [[रवि लामिछाने]] | rowspan="2" |८,१५,०२३ | rowspan="2" |७.७७ | rowspan="2" | | rowspan="2" |११,३०,३४४ | rowspan="2" |१०.७० | rowspan="2" | | rowspan="2" |{{Infobox political party/seats|21|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} | rowspan="2" bgcolor="lightgrey"| | rowspan="2" |चौथो |{{yes2|गठबन्धन सरकार}} |- | [[रवि लामिछाने]] |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |'''[[बालेन्द्र शाह]]''' |'''४६,५०,६९७''' |'''४४.१७''' |{{Increase}} ३६.४० |'''५१,८३,४९३''' |'''४७.८४''' |{{Increase}} ३७.१४ |'''{{Infobox political party/seats|182|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}}''' |{{Increase}} १६१ |{{Increase}} प्रथम |{{yes2|बहुमतको सरकार}} |} == नेतृत्व == === पार्टी सभापति === {| class="wikitable" |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सभापति ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) |- !१ |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]] |१७ असार २०७९ |१३ माघ २०७९ |- !― |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|100x00px]] |१३ माघ २०७९ |१५ माघ २०७९ |- !(१) |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]] |१५ माघ २०७९<ref name="IP">{{Cite web |title=Ravi Lamichhane's National Independent Party registered at EC |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/128547/ |access-date=2022-12-02 |website=My Republica |language=en}}</ref> |बहालवाला |} === उपसभापति === {| class="wikitable" |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |उपसभापति ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) |- ! rowspan="2" |१ |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|100x00px]] |१७ असार २०७९<ref name="rsp"/> |बहालवाला |- |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | |१३ मंसिर २०८०<ref name="rsp">{{Cite web |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी |url=https://rspnepal.org/executive-members |access-date=2024-03-04 |website=आधिकारिक वेबसाइट}}</ref> |बहालवाला |} === संसदीय दलको नेता === * [[बालेन्द्र शाह]] (२०८२ फागुन–वर्तमान)<ref>{{Cite web |title=RSP to amend statute to make Balen Shah parliamentary party leader |url=https://en.setopati.com/political/166075/ |website=Setopati}}</ref> === सह-महामन्त्री === * [[विपिनकुमार आचार्य]] (२०८१–वर्तमान) * [[सुमना श्रेष्ठ]] (२०८०–२०८१) === संसदीय दलको उपनेता === * [[विराजभक्त श्रेष्ठ]] (२०७९–वर्तमान) === प्रमुख सचेतक === * [[निशा डाँगी]] (२०८१ फागुन–वर्तमान) * [[सन्तोष परियार]] (२०७९–२०८१) === महामन्त्री === * [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] (२०८१ असार–वर्तमान) * मुकुल ढकाल (२०७९ असार–२०८१ असार) === प्रवक्ता === * [[मनिष झा]] (२०८०–वर्तमान) === सह-प्रवक्ता === * प्रतिभा रावल (२०८१ फागुन–वर्तमान) === पार्टी कोषाध्यक्ष === * लिमा अधिकारी (२०८१ चैत–वर्तमान) === उपप्रधानमन्त्रीहरूको सूची === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |उपप्रधानमन्त्री ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="3" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |संसद ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |निर्वाचन क्षेत्र ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |प्रधानमन्त्री |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सुरुवात ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |अन्त्य ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |अवधि |- |१ |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|center|frameless|133x133px]] |११ पुस २०७९ |१३ माघ २०७९ |३२ दिन |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |} == संसद सदस्यहरू == === प्रतिनिधि सभा (वि.सं २०८२–हाल) === {{Main|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" |+ !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !निर्वाचन क्षेत्र !पूर्ववर्ती |- |१. |[[रवि लामिछाने]] |[[चित्र:Rabi Lamichhane.png|अङ्गुठाकार|सभापति]]☢ |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[कृष्णभक्त पोखरेल]] |- |२. |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] | [[चित्र:Balen Shah3-cropped.png|अङ्गुठाकार|252x252पिक्सेल|वरिष्ठ नेता एवं प्रधानमन्त्री]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ५]] |[[केपी शर्मा ओली]] |- |३. |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | [[चित्र:Swarnim Wagle MP 2023.png|अङ्गुठाकार|उपसभापति एवं अर्थमन्त्री]]☢ |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |[[रामचन्द्र पौडेल]] |- |४. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|center|frameless|117x117px]]पूर्व उपसभापति |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ९ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ९]] |[[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]] |- |५. |[[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] |[[File:Rhodes Forum 2014 (15264202163).jpg|center|frameless|136x136px]]महामन्त्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |- |६. |[[मनिष झा]] |[[File:Manish Jha - RSP.png|center|frameless|147x147px]]प्रवक्ता |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]] |[[जुलीकुमारी महतो]] |- |७. |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|137x137px]]परराष्ट्रमंत्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |[[भिमसेनदास प्रधान]] |- |८. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:BirajBhaktaShrestha.png|center|frameless|117x117px]]उर्जामन्त्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |[[जीवनराम श्रेष्ठ]] |- |९. |[[हरि ढकाल]] |[[File:Hari Dhakal.gif|center|frameless|103x103px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |- |१०. |[[निशा डाँगी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा १]] |[[विश्वप्रकाश शर्मा]] |- |११. |[[सोविता गौतम]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]] |[[विक्रम पाण्डे]] |- |१२. |[[विपिन कुमार आचार्य]] |[[File:Bipin Kumar Acharya RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ २]] |[[रेखा शर्मा]] |- |१३. |[[तोसिमा कार्की]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |[[पम्फा भुसाल]] |- |१४. |[[इन्दिरा राना मगर]] |[[File:Indira Ranamagar.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा २]] |[[देवराज घिमिरे]] |- |१५. |[[गणेश पराजुली]] |[[File:GaneshParajuli.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |[[रामवीर मानन्धर]] |- |१६. |[[अमरेशकुमार सिंह]] |[[File:Dr. Amresh Kumar Singh.jpg|center|frameless|124x124px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] | - |- |१७. |जगदीश खरेल |[[File:Jagdish Kharel.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]] |[[प्रेमबहादुर महर्जन]] |- |१८. |सस्मित पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] |[[प्रदिप पौडेल]] |- |१९. |[[रन्जु दर्शना]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |[[प्रकाशमान सिंह]] |- |२०. |[[बब्लु गुप्ता]] |[[File:Bablu Gupta RSP.png|center|frameless|107x107px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा १]] |[[रामशङ्कर यादव]] |- |२१. |राजुनाथ पाण्डे |[[File:Rajunath Pandey.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] |[[सन्तोष चालिसे]] |- |२२. |यज्ञमणि न्यौपाने |[[File:Yagyamani Neupane RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |[[डिगबहादुर लिम्बू]] |- |२३. |[[केपी खनाल]] |[[File:KP Khanal.jpg|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]] |[[अरुण कुमार चौधरी]] |- |२४. |पुकार बम |[[File:Pukar Bam RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] |[[गगन थापा]] |- |२५. |दीपकराज बोहरा |[[File:Deepak Raj Bohara RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]] |[[नारायणप्रकाश साउद]] |- |२६. |सुदन गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |[[राजेन्द्र बजगाईं]] |- |२७. |अशोककुमार चौधरी |[[File:Ashok Kumar Chaudhary RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] |[[भगवती चौधरी]] |- |२८. |शिवशङ्कर यादव |[[File:Shiv Shankar Yadav RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा २]] |[[राजकिशोर यादव]] |- |२९. |धनञ्जय रेग्मी |[[File:Dhananjaya Regmi RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]] |[[राजु थापा]] |- |३०. |गणेश कार्की |[[File:Ganesh Karki RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]] |[[सुनिलकुमार शर्मा|सुनिल शर्मा]] |- |३१. |सागर ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]] |[[चन्द्र भण्डारी]] |- |३२. |प्रदिप बिष्ट | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ १० (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १०]] |[[राजेन्द्रकुमार केसी]] |- |३३. |राजिव खत्री | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]] |[[दुर्लभ थापा क्षेत्री]] |- |३४. |लेकजङ्ग थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]] |[[दीपक बोहरा]] |- |३५. |कृष्णहरि बुढाथोकी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रामेछाप १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रामेछाप १]] |[[पूर्णबहादुर तामाङ]] |- |३६. |सुनिल केसी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |[[सोबिता गौतम]] |- |३७. |विश्वराज पोखरेल |[[File:Bishwaraj Pokharel RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]] |[[रामहरि खतिवडा]] |- |३८. |[[आशिका तामाङ]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] |[[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] |- |३९. |सुलभ खरेल |[[File:Sulabh Kharel RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |- |४०. |प्रकाश पाठक |[[File:Prakash Pathak RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ३]] |[[राजेन्द्र लिङ्देन]] |- |४१. |[[ताराप्रसाद जोशी]] |[[File:Tara-Joshi.jpg|center|frameless|112x112px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |- |४२. |श्रीराम न्यौपाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]] |[[शङ्कर भण्डारी]] |- |४३. |आशा झा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |[[योगेन्द्र मण्डल]] |- |४४. |अरविन्द साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]] |[[ज्वालाकुमारी साह]] |- |४५. |शम्भुप्रसाद ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ४]] |[[लालप्रसाद साँवा लिम्बू]] |- |४६. |उत्तमप्रसाद पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]] |[[विद्या भट्टराई]] |- |४७. |जगदीश खरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]] |[[गङ्गा कार्की]] |- |४८. |सुनिल लम्साल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]] |[[छबिलाल विश्वकर्मा]] |- |४९. |हरिप्रसाद भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]] |[[टोपबहादुर रायमाझी]] |- |५०. |सूर्यबहादुर तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]] |[[अम्बरबहादुर रायमाझी]] |- |५१. |सुशील खड्का | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १]] |[[चित्रबहादुर केसी]] |- |५२. |आशिष गजुरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]] |[[लेखनाथ दाहाल]] |- |५३. |रुविना आचार्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]] |[[शेखर कोइराला]] |- |५४. |बिना गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]] |दामोदर प्रसाद वैरागी |- |५५. |मधुकुमार चौलागाईं | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]] |[[सूर्यमान दोङ तामाङ]] |- |५६. |ज्ञानेन्द्र सिंह महता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]] |[[रमेश लेखक]] |- |५७. |सोम शर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २]] |[[देवेन्द्र पौडेल]] |- |५८. |हरिमोहन भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] |[[दामोदर भण्डारी]] |- |५९. |सुरेश कुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]] |[[सूर्यप्रसाद ढकाल]] |- |६०. |खगेन्द्र सुनार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |[[किशोर सिंह राठौर]] |- |६१. |गणेश धिमाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]] |[[अच्युतप्रसाद मैनाली]] |- |६२. |रुकेश रञ्जित | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]] |[[प्रेम सुवाल]] |- |६३. |ठाकुर सिंह थारु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] |[[सञ्जयकुमार गौतम]] |- |६४. |रामजी यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] |[[सीके राउत]] |- |६५. |लालबिक्रम थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]] |[[भिम आचार्य]] |- |६६. |तपेश्वर यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]] |[[वीरेन्द्रप्रसाद महतो]] |- |६७. |भरतप्रसाद पराजुली | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]] |[[माधव सापकोटा]] |- |६८. |नितिमा भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |[[रामप्रकाश चौधरी]] |- |६९. |चन्दन कुमार सिंह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]] |[[उपेन्द्र यादव]] |- |७०. |राहबार अन्सारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |[[कृष्णकुमार श्रेष्ठ]] |- |७१. |श्रीधर पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]] |[[लालवीर चौधरी]] |- |७२. |देवराज पाठक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ १]] |[[मेटमणि चौधरी]] |- |७३. |कमल सुवेदी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ ३]] |[[दीपक गिरी]] |- |७४. |बोधनारायण श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]] |[[रामनाथ अधिकारी]] |- |७५. |रामविनोद शाह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]] |[[रामकृष्ण यादव]] |- |७६. |राजकिशोर महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]] |[[रघुवीर महासेठ]] |- |७७. |गोविन्द पन्थी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]] |[[गोकर्ण विष्ट]] |- |७८. |कोमल ज्ञवाली | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]] |[[रञ्जिता श्रेष्ठ]] |- |७९. |जगतप्रसाद जोशी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]] |[[गङ्गाराम चौधरी]] |- |८०. |खेमराज कोइराला | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]] |[[वीरबहादुर बलायर]] |- |८१. |आनन्दबहादुर चन्द | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ५]] |[[डिल्लीराज पन्त]] |- |८२. |जनक सिंह धामी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]] |[[तारा लामा तामाङ]] |- |८३. |मोहनलाल आचार्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]] |[[बलराम अधिकारी]] |- |८४. |विक्रम थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]] |[[सुरेन्द्रराज आचार्य]] |- |८५. |खडकराज पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] |[[मानबहादुर गुरुङ]] |- |८६. |वदन कुमार भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक २]] |[[गोकुलप्रसाद बास्कोटा]] |- |८७. |बुद्धरत्न तुलाधर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]] |[[उदयशमशेर राणा]] |- |८८. |धर्मराज केसी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] |[[पृथ्वी सुब्बा गुरुङ]] |- |८९. |प्रमोदकुमार महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]] |[[गिरीराजमणि पोखरेल]] |- |९०. |दीपक कुमार साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ४]] |[[ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की]] |- |९१. |उज्ज्वलकुमार झा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]] |[[महन्थ ठाकुर]] |- |९२. |गौरी कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]] |[[महेन्द्र कुमार राय]] |- |९३. |प्रकाश गौतम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]] |[[दीपकबहादुर सिंह]] |- |९४. |प्रशान्त उप्रेती | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |[[महेशकुमार बर्तौला]] |- |९५. |कृष्णकुमार कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]] |[[ऋषिकेश पोखरेल]] |- |९६. |सन्तोष राजवंशी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]] |[[अमनलाल मोदी]] |- |९७. |राजन् गौतम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर १]] |[[शशाङ्क कोइराला]] |- |९८. |मनिष खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर २]] |[[विष्णुकुमार कार्की]] |- |९९. |विक्रम तिमिल्सिना | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]] |[[हितबहादुर तामाङ]] |- |१००. |अच्युत लामिछाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]] |[[अर्जुननरसिंह केसी]] |- |१०१. |माधवबहादुर थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]] |[[ठाकुरप्रसाद गैरे]] |- |१०२. |विक्रम खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी १]] |[[विनोद चौधरी]] |- |१०३. |नरेन्द्र कुमार गुप्ता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी २]] |[[ध्रुवबहादुर प्रधान]] |- |१०४. |सागर भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]] |[[पदम गिरी]] |- |१०५. |बुद्धिप्रसाद पन्त | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |[[प्रदीप यादव (राजनीतिज्ञ)|प्रदीप यादव]] |- |१०६. |सुशील कुमार कानु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]] |[[अजय चौरसिया]] |- |१०७. |रमाकान्त चौरसिया | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]] |[[राजकुमार गुप्ता]] |- |१०८. |टेकबहादुर शाक्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]] |[[रमेश रिजाल]] |- |१०९. |सुशान्त वैदिक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]] |[[सूर्यबहादुर थापा क्षेत्री]] |- |११०. |राजेश कुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |- |१११. |रविन्द्र पटेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] |[[प्रभु साह]] |- |११२. |गणेश पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] |[[देव प्रसाद तिमिल्सेना]] |- |११३. |[[कन्हैया बनिया]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]] |[[सर्वेन्द्रनाथ शुक्ल]] |- |११४. |तौफिक अहमद खान | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ५]] |[[वासुदेव घिमिरे]] |- |११५. |[[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]] |[[नवलकिशोर साह]] |- |११६. |[[अमरकान्त चौधरी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] |[[दिनेशकुमार यादव]] |- |११७. |[[सिताराम साह]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]] |[[तेजुललाल चौधरी]] |- |११८. |नरेन्द्र साह कलवार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]] |[[रामेश्वर राय यादव]] |- |११९. |धानन्द्र कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]] |[[श्यामकुमार घिमिरे]] |- |१२०. |रविन महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]] |[[महिन्द्र राय यादव]] |- |१२१. |पाराशमणि गेलाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] |[[नारायण खड्का]] |- |१२२. |झबिलाल डुम्रे | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २]] |[[धनराज गुरुङ]] |- |१२३. |रमेश कुमार सापकोटा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]] |[[हृदयराम थानी]] |- |१२४. |शम्भु कुमार यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]] |[[लिलानाथ श्रेष्ठ]] |- |१२५. |दीपक कुमार साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]] |[[शरतसिंह भण्डारी]] |} ==== समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली (वि.सं २०८२–हाल) ==== {{Main|समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली}} {| class="wikitable sortable" |+ !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !समूह |- |१२६. |प्रतिभा रावल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="3" |[[खस आर्य]] |- |१२७. |लिमा अधिकारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१२८. |रमेश प्रसाईं | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१२९. |रिमा विश्वकर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="2" |[[दलित]] |- |१३०. |अमृता विक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३१. |पुरुषोत्तम यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मधेशी]] |- |१३२. |समिना मियाँ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="3" |[[नेपालमा इस्लाम|मुस्लिम]] |- |१३३. |अफसाना बानु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३४. |गलाजा समिम मिकरानी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३५. |गीता चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="4" |[[थारू जाति|थारू]] |- |१३६. |सुरेन्द्र चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३७. |प्रेमलाल चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३८. |करिश्मा कठरिया | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३९. |खगेन्द्र कर्ण | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="7" |[[मधेशी]] |- |१४०. |कामिनी कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४१. |सरिता महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४२. |अङ्किता ठाकुर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४३. |ललिता कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४४. |निशा मेहता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४५. |पुनमकुमारी अग्रवाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४६. |बसुमाया तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="16" |[[आदिवासी जनजाति]] |- |१४७. |गङ्गा छन्त्याल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४८. |सुमरिमा उदास | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४९. |[[अनुष्का श्रेष्ठ]] |[[File:Anushka Shrestha.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५०. |ओजस्वी शेरचन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५१. |सिर्जना श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५२. |रजिनी श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५३. |कुसुम महर्जन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५४. |भूमिका श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५५. |प्रमिला कुलुजु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५६. |सुजाता तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५७. |कृपा महर्जन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५८. |अलिजा गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५९. |राम लामा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६०. |खुश्बु श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६१. |[[मिङ्मा ग्याबु शेर्पा]] |[[File:Mingma Gyab Sherpa.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६२. |प्रभा ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="14" |[[खस आर्य]] |- |१६३. |ज्ञानु पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६४. |रताकुमारी थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६५. |शोभा खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६६. |प्रभा कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६७. |मञ्जु भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६८. |सृष्टि भट्टराई | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६९. |आकृति अवस्थी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७०. |क्रान्ति शिखा धिताल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७१. |टीका संग्रौला | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७२. |श्रद्धा कुँवर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७३. |समीक्षा बास्कोटा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७४. |विदुषी राणा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७५. |रचना खतिवडा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७६. |प्रकाशचन्द्र परियार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="6" |[[दलित]] |- |१७७. |खिमा विक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७८. |तारा विश्वकर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७९. |सुष्मा स्वर्णकार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१८०. |स्मृति सेन्चुरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१८१. |[[सीता बादी|सीता वादी]] |[[चित्र:Sita Badi RSP.png|केन्द्र|फ्रेमहीन|117x117पिक्सेल]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |} === प्रतिनिधि सभा (२०७९–२०८२) === {{मुख्य|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !पूर्ववर्ती !निर्वाचन क्षेत्र |- | rowspan="2" |१. | rowspan="2" |[[रवि लामिछाने]] | rowspan="2" |[[File:Rabi Lamichhane RSP.jpg|center|frameless|119x119px]] |१७ असार २०७९ ||१३ माघ २०७९ |{{Age in years and days|1 July 2022|27 January 2023}} |''पद सिर्जना'' | rowspan="2" |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |- |१५ माघ २०७९ | rowspan="21" |''२७ भदौ २०८२'' |{{Age in years and days|29 January 2023|12 September 2025}} |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |- |२. |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | |DTS|१५ वैशाख २०८० |{{Age in years and days|28 April 2023|12 September 2025}} |[[रामचन्द्र पौडेल]] |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |- |३. |[[सुमना श्रेष्ठ]] | [[File:Sumana Shrestha.png|center|frameless|103x103px]] | rowspan="3" |७ पुस २०७९ | rowspan="3" |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} | rowspan="3" | - | rowspan="3" |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित'' |- |४. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | [[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|center|frameless|106x106px]] |- |५. |[[मनिष झा]] |[[File:Manish Jha - RSP.png|center|frameless|112x112px]] |- |६. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|frameless|96x96px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[जीवनराम श्रेष्ठ]] |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |- |७. |[[तोसिमा कार्की]] | [[File:Toshima Karki - RSP.jpg|center|frameless|140x140px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[पम्फा भुसाल]] |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |- |८. |[[हरि ढकाल]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |- |९. |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|138x138px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[भिमसेनदास प्रधान]] |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |- |१०. |[[सोविता गौतम]] |[[File:SobitaGautam.png|center|frameless|130x130px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[माधव कुमार नेपाल]] |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |- |११. |[[गणेश पराजुली]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[रामवीर मानन्धर]] |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |- |१२. |[[सन्तोष परियार]] |[[File:Santosh Pariyar संतोष परियार.jpg|center|frameless|117x117px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} | rowspan="9" | - | rowspan="10" |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित'' |- |१३. |[[इन्दिरा राना मगर]] | [[File:Indira Ranamagar.png|center|frameless|115x115px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१४. |[[चन्दा कार्की]] | [[File:Chanda Karki.png|center|frameless|88x88px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१५. |[[निशा डाँगी]] | [[File:Nisha Dangi.jpg|center|frameless|94x94px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१६. |[[असिम शाह]] | [[File:Asim Shah.png|center|frameless|165x165px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१७. |[[शिव नेपाली]] |[[File:Shiva Nepali.png|center|frameless|108x108px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१८. |[[अशोककुमार चौधरी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१९. |[[विनीता कठायत]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |२०. |[[लक्ष्मी तिवारी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |२१. |[[बिन्दबासिनी कंसाकार]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[ढाकाकुमार श्रेष्ठ]] |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी| ]] [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] 4qcegf3w1ys822xhfehdisdpcf9e7vs 0 128801 1357676 1352129 2026-06-03T10:10:57Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357676 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-mahottari/ekdanra?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = दीपनारायण मण्डल <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = महजबी खातुन <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 24<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=18&municipality=11|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 31770 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.69|85.73|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[एकडारा गाउँपालिका|एकडारा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://ekdaramun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[महोत्तरी जिल्ला]]का ५ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[एकडारा गाउँपालिका|एकडारा]], [[भटौलिया]], [[हलखोरी]] र [[कोल्हुवा बगेया]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३१,७७० रहेको छ भने यहाँ ५,९३८ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ एकडारा गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[एकडारा गाउँपालिका|एकडारा]] (१–४, ६) || ४,७०३ || ३.०५ || १५४१.९७ |- | २ || [[एकडारा गाउँपालिका|एकडारा]] (५, ७–९) || ५,३९१ || ३.५९ || १५०१.६७ |- | ३ || [[भटौलिया]] || ५,०२० || ४.९२ || १०२०.३३ |- | ४ || [[हलखोरी]] || ७,२६० || ५.८३ || १२४५.२८ |- | ५ || [[कोल्हुवा]] (१–४, ९) || ४,८३१ || ३.१२ || १५४८.४० |- | ६ || [[कोल्हुवा]] (५–८) || ४,५६५ || ३.४८ || १३११.७८ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''३१,७७०''' || '''२३.९९''' || '''१३२४.३०''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{महोत्तरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcmahottari.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, महोत्तरी]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[श्रेणी:महोत्तरी जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 8ajfs19piu1771hoa2zcyucscz39rg2 0 128811 1357659 1352775 2026-06-03T10:01:27Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357659 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-ramechhap/umakunda?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = शेरबहादुर सुनुवार <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = सावित्री सुनुवार <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 451.99<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=32&municipality=1|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 16590 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|30|35|N|86|17|34|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४८ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[प्रिती]] गाविसको कार्यालय | website = [https://umakundamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[रामेछाप जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[गुम्देल]], [[बाम्ती भण्डार]], [[कुबुकस्थली]], [[प्रिती]], [[गुप्तेश्वर, रामेछाप|गुप्तेश्वर]] र [[भुजी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १६,५९० रहेको छ भने यहाँ ४,११३ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ उमाकुण्ड गाउँपालिकाको वडागत विवरण ! नयाँ वडा !! समावेश गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[गुम्देल]] || २,७६३ || ३३३.१४ || ८.२९ |- | २ || [[बाम्ती भण्डार|बाम्ती]] || ३,१९४ || २०.२८ || १५७.५ |- | ३ || [[कुबुकस्थली]] || २,२६३ || १९.५९ || ११५.५२ |- | ४ || [[प्रिती]] (१,४,७-९) || २,७८१ || २२.४७ || १२३.७६ |- | ५ || [[प्रिती]] (२,३,५,६) || २,०५८ || १३.७३ || १४९.८९ |- | ६ || [[गुप्तेश्वर, रामेछाप|गुप्तेश्वर]] || १,४०३ || २४.३७ || ५७.५७ |- | ७ || [[भुजी]] || २,१२८ || १८.४ || ११५.६५ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १६,५९० !! ४५१.९९ !! ३६.७ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcramechhap.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, रामेछाप] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918201811/http://ddcramechhap.gov.np/ |date=2020-09-18 }} {{रामेछाप जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:रामेछाप जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] kw4e9ozmd6w8v5vbhtmh5oydy3ecqiz 0 128854 1357580 1318569 2026-06-03T09:17:28Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357580 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative session |name=नेपालको चौथो प्रतिनिधि सभा |website= |membership2= |chamber1_leader4=[[माधवकुमार नेपाल]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|एमाले]]) |chamber1_leader4_type=[[विपक्षी नेता|प्रतिपक्ष दलको नेता]] |chamber1_leader2=[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]]) <br/> [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]]) <br/> [[शेरबहादुर देउवा]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]]) |chamber1_leader2_type=[[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] |chamber1_leader1=[[तारानाथ रानाभाट]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]]) |chamber1_leader1_type=सभामुख |control1= |membership1=२०५ |chamber1=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] |after=[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |image=Pratinidhisabha.JPG |before=[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू]] |term_end=वि.सं २०५९ |term_start=वि.सं २०५६ |government=कृष्णप्रसाद भट्टराई मन्त्रिपरिषद् <br/> गिरिजाप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद् <br/> देउवा मन्त्रिपरिषद् |election=[[आम निर्वाचन २०५६]] |meeting_place=[[सिंहदरबार#ग्यालरी बैठक|ग्यालरी बैठक]] |state= |country={{झण्डा|नेपाल अधिराज्य}} |body=[[नेपाल अधिराज्यको व्यवस्थापिका संसद]] |caption=ग्यालरी बैठक |image_size=130px |control2= }} यो [[आम निर्वाचन २०५६]] र त्यसपछिको उपनिर्वाचनमा [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा निर्वाचित सांसदहरूको सूची हो। सूची निर्वाचन क्षेत्रद्वारा व्यवस्थित गरिएको छ। [[तारानाथ रानाभाट]] सभामुख थिए। वि.सं २०५९ मा, संसद् विघटन हुनुअघि तीन जना प्रधानमन्त्री भएका थिए। यस संसद्को कार्यकालमा [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]], [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] र [[शेरबहादुर देउवा]] प्रधानमन्त्री थिए। == संरचना == <gallery mode="slideshow" caption="नेपालको चौथो प्रतिनिधि सभा"> File:Nepal PratinidhiSabha 1994dissolution.svg|विघटनको बेलामा File:Nepal PratinidhiSabha 1999.svg|कार्यकालको सुरुवातमा </gallery> {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |दल ! colspan="2" |सदस्यहरू |- ![[आम निर्वाचन २०५६|निर्वाचन]] पश्चात् !विघटनको बेलामा |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |१११ |११३ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |७१ |६९ |- | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |११ |११ |- | bgcolor="9acd32" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |५ |५ |- | bgcolor="firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |५ |५ |- | bgcolor="ff8080" | |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |१ |१ |- | bgcolor="maroon" | |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |१ |१ |- ! colspan="2" |जम्मा !२०५ !२०५ |} == निर्वाचित सांसदहरूको सूची == {| class="wikitable" !निर्वाचन क्षेत्र !विजेता ! colspan="2" |दल |- |[[ताप्लेजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ताप्लेजुङ १]] |तिलकुमार मेयाङ्बो लिम्बू | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |ताप्लेजुङ २ |ओमप्रसाद ओझा | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[पाँचथर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाँचथर १]] |[[वसन्तकुमार नेम्वाङ]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |पाँचथर १ |डम्बरसिंह साम्बाहाम्फे | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |बेनुपराज प्रसाईँ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[इलाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम २]] |[[सुवासचन्द्र नेम्वाङ]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |इलाम ३ |केशव थापा | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[झापा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा १]] |[[कृष्णप्रसाद सिटौला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[झापा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा २]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[झापा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ३]] |नरेन्द्रविक्रम नेम्वाङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[झापा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ४]] |चक्रप्रसाद बास्तोला | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] |तारा साम योङ्ग्या | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |झापा ६ |गोपालप्रसाद कोइराला | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सङ्खुवासभा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सङ्खुवासभा]] |टङ्कप्रसाद राई | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |सङ्खुवासभा २ |परशुराम मेगी गुरुङ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[तेह्रथुम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तेह्रथुम १]] |विजय सुब्बा | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[भोजपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भोजपुर १]] |घनेन्द्र बस्नेत | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |भोजपुर २ |[[शेरधन राई]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[धनकुटा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनकुटा १]] |दुर्गा लिङ्खा | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |धनकुटा २ |[[सूर्यबहादुर थापा]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |अमोदप्रसाद उपाध्याय | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]] |[[भरतमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]] |[[लालबाबु पण्डित]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]] |हर्कमान तामाङ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |[[महेश आचार्य]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]] |हरिनारायण चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |मोरङ ७ |बद्रीप्रसाद मण्डल | bgcolor="9acd32" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[सुनसरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी १]] |कुन्ता शर्मा | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]] |[[विजयकुमार गच्छदार]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] |लक्ष्मणप्रसाद मेहता | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सुनसरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ४]] |हरिप्रसाद सापकोटा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |सुनसरी ५ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सोलुखुम्बु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सोलुखुम्बु १]] |बलबहादुर केसी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[खोटाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|खोटाङ १]] |सर्वधन राई | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |खोटाङ २ |शिवकुमार बस्नेत | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]] |होमनाथ ढकाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |ओखलढुङ्गा २ |गोपाल राई | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] |सुरेशकुमार राई | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]] |जगन्नाथ खतिवडा | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]] |जयप्रकाश गुप्ता | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] |रामकुमार चौधरी | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] |[[रेणु यादव]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]] |जगदीशप्रसाद साह | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |सप्तरी ५ |मृगेन्द्रकुमार सिंह | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[सिराह १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा १]] |रामचन्द्र यादव | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[सिराह २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा २]] |[[चित्रलेखा यादव]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सिराह ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराह ३]] |कृष्णचरण श्रेष्ठ | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[सिराह ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराह ४]] |हेमनारायण यादव | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |सिराह ५ |धर्मनाथप्रसाद साह | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]] |पशुपति चौलागाईँ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |दोलखा २ |आनन्दप्रसाद पोखरेल | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[रामेछाप १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रामेछाप १]] |कमलप्रकाश सुनुवार | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |रामेछाप २ |रामहरि ढुङ्गेल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]] |गङ्गाप्रसाद नेपाल | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]] |शङ्करनाथ शर्मा | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |सिन्धुली ३ |लिलामणि पोखरेल | bgcolor="maroon" | |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |- |[[धनुषा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा १]] |स्मृतिनारायण चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]] |योगनारायण यादव | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]] |आनन्दप्रसाद ढुङ्गाना | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]] |कृष्णप्रताप मल्ल | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |धनुषा ५ |[[रामवरण यादव]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]] |महेन्द्र यादव | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]] |रामचन्द्र तिवारी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]] |[[शरतसिंह भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]] |महेन्द्रकुमार राय | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |[[महिन्द्र राय यादव|महेन्द्र राय यादव]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]] |[[राजेन्द्र महतो]] | bgcolor="9acd32" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]] |रामचन्द्र राय | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] |नगेन्द्रकुमार राय | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |सर्लाही ५ |[[महन्थ ठाकुर]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रसुवा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रसुवा १]] |दिलबहादुर लामा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] |बुद्धिमान तामाङ | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]] |रामनाथ अधिकारी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |धादिङ २ |[[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]] |राजेन्द्रप्रकाश लोहनी | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]] |[[रामशरण महत]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |नुवाकोट ३ |महेन्द्रबहादुर पाण्डे | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |प्रदीप नेपाल | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |[[विद्यादेवी भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] |[[ईश्वर पोखरेल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] |प्रेमलाल सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] |मङ्गलसिद्धि मानन्धर | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |अष्टलक्ष्मी शाक्य | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |तीर्थराम डङ्गोल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]] |[[नारायणमान बिजुक्छे]] | bgcolor="ff8080" | |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |- |[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]] |लेखनाथ न्यौपाने | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]] |सुशीला नेपाल | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]] |कृष्णलाल महर्जन | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |रधुजी पन्त | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलान्चोक १]] |शिवबहादुर देउजा | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलान्चोक २]] |शिवप्रसाद हुमागाईँ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |काभ्रेपलान्चोक ३ |राजेन्द्र खरेल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]] |मोहनबहादुर बस्नेत | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सिन्धुपाल्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक २]] |सुवास कर्माचार्य | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |सिन्धुपाल्चोक ३ |[[पशुपति शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पशुपतिशमशेर राणा]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]] |कृष्णप्रसाद दुलाल | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |[[विरोध खतिवडा]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |मकवानपुर ३ |बिरबहादुर लामा | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] |[[माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[रौतहट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट २]] |[[मोहम्मद अफताब आलम]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] |वंशीधर मिश्र | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] |[[प्रकाश कोइराला]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]] |उमाकान्त चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]] |सोहनप्रसाद चौधरी | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]] |ऋषिकेश गौतम | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |फरमुल्लाह मन्सुर | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]] |अजयकुमार चौरासिया | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]] |सुरेन्द्रप्रसाद चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]] |उर्मिला अर्याल | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |सावित्री बोगटी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[एकनाथ रानाभाट]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]] |गङ्गाधर लम्साल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |चितवन ४ |नारायण शर्मा पौडेल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |चिरञ्जीवी वाग्ले | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]] |कमलादेवी पन्त | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |ग‍ोरखा ३ |हरिलाल जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १]] |पाल्टेन गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] |रामबहादुर गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |लमजुङ २ |हरिभक्त अधिकारी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] |तारानाथ रानाभाट | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]] |महादेव गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]] |प्रकाशबहादुर गुरुङ | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |गोविन्दराज जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]] |[[रामचन्द्र पौडेल]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |तनहुँ ३ |टुकराज सिग्देल | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]] |हितकाजी गुरुङ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |स्याङ्जा २ |[[गोपालमान श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |स्याङ्जा ३ |शङ्करप्रसाद पाण्डे | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]] |फतिकबहादुर थापा | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]] |[[प्रदीपकुमार ज्ञवाली|प्रदीप ज्ञवाली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |गुल्मी ३ |[[गोकर्ण विष्ट]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[पाल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा १]] |भद्रबहादुर थापा | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]] |सोमप्रसाद पाण्डे | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |पाल्पा ३ |यादवबहादुर रायमाझी | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]] |डिलाराम आचार्य | bgcolor="firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |- |अर्घाखाँची २ |डिल्लीराज खनाल | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |नवलपरासी १ |दामोदर बस्ताकोटी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |नवलपरासी २ |चन्द्रमणि खरेल | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |नवलपरासी ३ |[[हृदयेश त्रिपाठी]] | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |नवलपरासी ४ |देवेन्द्रराज कँडेल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]] |दुर्योधन सिंह | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |रामकृष्ण ताम्राकार | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]] |सूर्यप्रसाद प्रधान | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]] |भरतकुमार शाह | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |रुपन्देही ५ |यज्ञजीत शाह | bgcolor="9acd32" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]] |धनबहादुर चौधरी | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]] |व्रिजेशकुमार गुप्ता | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[कपिलवस्तु ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु ३]] |वीरेन्द्रकुमार कनेडिया | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |कपिलवस्तु ४ |अजयप्रताप शाह | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[मुस्ताङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुस्ताङ १]] |र‍ोमी गौचन थकाली | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[म्याग्दी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|म्याग्दी १]] |नारायणसिंह पुन | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बाग्लुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाग्लुङ १]] |टङ्कप्रसाद शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बाग्लुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाग्लुङ २]] |[[चित्रबहादुर केसी]] | bgcolor="firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |- |बाग्लुङ ३ |परी थापा | bgcolor="firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |- |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]] |अर्जुनप्रसाद जोशी | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |पर्वत २ |डिल्लीराज शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |रुकुम १ |केशरमान रोक्का | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |रुकुम २ |तीर्थ गौतम | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[रोल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रोल्पा १]] |लेखनाथ आचार्य | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |रोल्पा २ |सुरेन्द्र हमाल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]] |हरि आचार्य | bgcolor="firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |- |प्युठान २ |नवराज सुवेदी | bgcolor="firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |- |[[सल्यान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सल्यान १]] |[[प्रकाश ज्वाला]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |सल्यान २ |नेत्रलाल श्रेष्ठ | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ १]] |खुमबहादुर खड्का | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ २]] |वलदेव शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ ३]] |कृष्णकिशोर घिमिरे | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |दाङ ४ |गेहेन्द्र गिरी | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[डोल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डोल्पा १]] |नरबहादुर बुढाथोकी | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[मुगु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुगु १]] |चन्द्रबहादुर शाही | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[जुम्ला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जुम्ला १]] |देवीलाल थापा | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[कालिकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कालिकोट १]] |प्रेमबहादुर सिंह | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[हुम्ला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|हुम्ला १]] |गोरखबहादुर बोगटी | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[जाजरकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जाजरकोट १]] |गोविन्द विक्रम शाह | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |जाजरकोट २ |रत्नप्रसाद शर्मा न्यौपाने | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[दैलेख १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दैलेख १]] |नरबहादुर हमाल | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[दैलेख २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दैलेख २]] |शिवराज जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सुर्खेत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत १]] |पूर्णबहादुर खड्का | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]] |हृदयराम थानी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |सुर्खेत ३ |शिवराज जोशी | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]] |ज्ञानु केसी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |कैलाशनाथ कसौधन | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] |काशी पौडेल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]] |मङ्गलप्रसाद थारू | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |बर्दिया ३ |खेमराज भट्ट | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बाजुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाजुरा १]] |जनकराज गिरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बझाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बझाङ १]] |अर्जुन जङ्गबहादुर सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |बझाङ २ |सुरेश मल्ल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[अछाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम १]] |गोविन्दबहादुर शाह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[अछाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम २]] |रामबहादुर विष्ट | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[डोटी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डोटी १]] |भक्तबहादुर बलायर | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |डोटी २ |सिद्धराज ओझा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]] |सुशीला स्वाँर | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]] |रामजनम चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]] |पुष्करनाथ ओझा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]] |टेकबहादुर छोख्याल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |[[शेरबहादुर देउवा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[दार्चुला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दार्चुला १]] |[[दिलेन्द्रप्रसाद बडू|दिलेन्द्र प्रसाद बडू]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] |नरेन्द्रबहादुर बम | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |बैतडी २ |विनयध्वज चन्द | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]] |नारायणप्रकाश साउद | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]] |तारिणीदत्त चटौत | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]] |[[रमेश लेखक]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |} == उप-निर्वाचन == {| class="wikitable" !निर्वाचन क्षेत्र !बहालवाला ! colspan="2" |दल !रिक्तताको कारण !निर्वाचित सांसदहरू ! colspan="2" |दल !उप-निर्वाचन |- |झापा ६ |[[खड्गप्रसाद ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |[[झापा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा २]]बाट निर्वाचित |गोपालप्रसाद कोइराला | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस ]] | rowspan="3" |वि.सं २०५६<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=निर्वाचन आयोगको सूचना|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=18731|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-11|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |सुनसरी ५ बाट निर्वाचित |[[अमोदप्रसाद उपाध्याय]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] |[[माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]]बाट निर्वाचित |[[प्रकाश कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php नेपालको निर्वाचन आयोग] {{Lists of Nepalese legislators}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार सम्बन्धित सूचीहरू]] [[श्रेणी:नेपालको संसद]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५६–२०५९]] ohn83hwqvoz2pmcw6bd04oyel61r4rh 0 129007 1357481 1162155 2026-06-03T08:03:52Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357481 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Thomas kennington orphans 1885.jpg|thumb|अनाथहरू ]] एक '''अनाथ''' एक [[बालक|बच्चा]] हो जसको आमाबाबुको मृत्यु भएको छ। सामान्य प्रयोगमा, मृत्युको कारण आमाबाबु दुवै गुमाउने बच्चालाई मात्र अनाथ भनिन्छ। जनावरहरूको सन्दर्भमा, केवल आमाको अवस्था सामान्यतया सान्दर्भिक हुन्छ।<ref>The Shorter Oxford English Dictionary, 3rd edition "One deprived by death of father or mother, or (usu.) of both; a fatherless or motherless child."</ref><ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/orphan?s=t|title=orphan|work=Dictionary.com}}</ref> == जनसङ्ख्या == {| class="wikitable sortable" !महादेश !अनाथहरूको सङ्ख्या (१०००) !सबै बालबालिकाको प्रतिशतको रूपमा अनाथ |- |[[अफ्रिका]] | align="right" |३४,२९४ | align="center" |११.९% |- |[[एसिया]] | align="right" |६५,५०४ | align="center" |६.५% |- |[[ल्याटिन अमेरिका]] & [[क्यारिबियाली]] | align="right" |८,१६६ | align="center" |७.४% |- |कुल | align="right" |१०७,९६४ | align="center" |७.६% |- | colspan="3" |स्रोत<ref>USAID/UNICEF/UNAIDS (2002) "Children on the brink 2002: a joint report on orphan estimates and program strategies", Washington: USAID/UNICEF/UNAIDS.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.usaid.gov/pop_health/aids/Publications/docs/childrenbrink.pdf|title=Children on the Brink 2002: A Joint Report on Orphan Estimates and Program Strategies|date=July 2002|publisher=UNAIDS and UNICEF|archive-url=https://web.archive.org/web/20031223185028/http://www.usaid.gov/pop_health/aids/Publications/docs/childrenbrink.pdf|archive-date=December 23, 2003|author=TvT Associates/The Synergy Project|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031223185028/http://www.usaid.gov/pop_health/aids/Publications/docs/childrenbrink.pdf |date=December 23, 2003 }}</ref> |} == प्रसिद्ध अनाथहरू == * [[आण्डाल|श्रीगोदाम्बा]] * [[आदि शङ्कराचार्य|शङ्कराचार्य]]: [[वेदाङ्ग|वेदांत]]का अद्वैत मतका प्रणेता * [[एन्ड्रयु ज्याक्सन]]: [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]का सातौँ राष्ट्रपति * [[लेभ तल्सतोय]]: एक विश्वप्रसिद्ध रूसी लेखक * [[मर्लिन मुनरो]]: एक अमेरिकी अभिनेत्री * [[जङ्गेज खाँ]]: मंगोलियाका राजा == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|Orphans}} [[श्रेणी:परिवार]] 3haivkjg4azqop19t11iixjb4wj5nea 0 129031 1357579 1318566 2026-06-03T09:17:17Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357579 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|निर्वाचित उम्मेदवारहरू}} {{Infobox legislative session |name=नेपालको तेस्रो प्रतिनिधि सभा |website= |membership2= |chamber1_leader4= |chamber1_leader4_type= |chamber1_leader3={{nowrap|[[मनमोहन अधिकारी]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|एमाले]])}} <br/> {{nowrap|[[शेरबहादुर देउवा]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]])}} <br/> {{nowrap|[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] ([[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)|राप्रपा-चन्द]])}} <br/> {{nowrap|[[सूर्यबहादुर थापा]] ([[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]])}} <br/> {{nowrap|[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]])}} |chamber1_leader3_type={{nowrap|[[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]}} |chamber1_leader2 = {{nowrap|रामविलास यादव ([[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]])}} |chamber1_leader2_type = {{nowrap|उपसभामुख}} |chamber1_leader1={{nowrap|[[रामचन्द्र पौडेल]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]])}} |chamber1_leader1_type=सभामुख |control1= |membership1=२०५ |chamber1=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] |after=[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू]] |image=Pratinidhisabha.JPG |before=[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू]] |term_end=वि.सं २०५६ |term_start=वि.सं २०५० |government=[[मनमोहन अधिकारी मन्त्रिपरिषद्|अधिकारी मन्त्रिपरिषद्]] <br/> देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०५१ <br/> चन्द मन्त्रिपरिषद्, २०५३ <br/> सूर्यबहादुर थापा मन्त्रिपरिषद्, २०५४ <br/> गिरिजाप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्, २०५८ |election=[[आम निर्वाचन २०५६]] |meeting_place=[[सिंहदरबार#ग्यालरी बैठक|ग्यालरी बैठक]] |state= |country={{flag|नेपाल अधिराज्य}} |body={{nowrap|[[नेपाल अधिराज्यको व्यवस्थापिका संसद]]}} |caption=ग्यालरी बैठक |image_size=130px |control2= }} यो [[आम निर्वाचन २०५१]] र त्यसपछिको उपनिर्वाचनमा [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा निर्वाचित सांसदहरूको सूची हो। यस सूची [[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|निर्वाचन क्षेत्रहरू]]द्वारा व्यवस्थित गरिएको छ। [[रामचन्द्र पौडेल]]ले सभामुखको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। संसद् विघटन हुनुअघि पाँच जना प्रधानमन्त्री थिए। [[मनमोहन अधिकारी]], [[शेरबहादुर देउवा]], [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]], [[सूर्यबहादुर थापा]] र [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] संसद्को कार्यकालमा विभिन्न कालखण्डमा [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] भएका थिए। == संरचना == <gallery mode="slideshow" caption="नेपालको तेस्रो प्रतिनिधि सभा"> File:Nepal PratinidhiSabha 1994.svg|कार्यकालको सुरुवातमा </gallery> {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |दल ! colspan="2" |सदस्यहरू |- ![[आम निर्वाचन २०५६|निर्वाचन]] पश्चात् !विघटनको बेलामा |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |८३ |८८ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |८८ |४९ |- | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |— |४० |- | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |२० |११ |- | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |— |८ |- | bgcolor="9acd32" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |३ |३ |- | bgcolor="ff8080" | |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |४ |२ |- | bgcolor="firebrick" | |राष्ट्रिय जनमोर्चा |— |२ |- | bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |७ |० |- | |खाली |— |२ |- ! colspan="2" |जम्मा !२०५ !२०५ |} == नेतृत्व == * प्रतिनिधि सभाको सभामुख : ** सम्माननीय [[रामचन्द्र पौडेल]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) * प्रतिनिधि सभाको उपसभामुख : ** माननीय रामविलास यादव ([[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]) (वि.सं २०५२ अगाडि) ** माननीय लिला श्रेष्ठ सुब्बा<ref>{{Cite web |title=गुमेको चमक फर्काउँदै धरान |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-08-18/394228.html?is_ifooter=1 |access-date=2022-06-03 |website=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]]) (वि.सं २०५२ देखि) * [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]: ** सम्माननीय [[मनमोहन अधिकारी]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]]) (२०५२ भदौ २७) ** सम्माननीय [[शेरबहादुर देउवा]] (नेपाली काङ्ग्रेस) (२०५२ भदौ २७ – २०५३ फागुन २९) ** सम्माननीय [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] ([[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]) (२०५३ फागुन २९ – २०५४ असोज २१) ** सम्माननीय [[सूर्यबहादुर थापा]] (राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी) (२०५४ असोज २१ – २०५५ वैशाख २) ** सम्माननीय [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] (नेपाली काङ्ग्रेस) (२०५५ वैशाख २ – २०५६ जेठ १७) * [[विपक्षी नेता|प्रतिपक्ष दलको नेता]]: ** माननीय [[शेरबहादुर देउवा]] (नेपाली काङ्ग्रेस) ** माननीय [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] (नेपाली काङ्ग्रेस) ** माननीय [[मनमोहन अधिकारी]] (नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी) ** माननीय [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] (नेपाली काङ्ग्रेस) ** माननीय [[वामदेव गौतम]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]]) === संसदीय दलको नेताहरू === * संसदीय दलको नेता [[नेपाली काङ्ग्रेस]]: ** माननीय [[शेरबहादुर देउवा]] ** माननीय [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] * संसदीय दलको नेता [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]]: माननीय [[मनमोहन अधिकारी]] * संसदीय दलको नेता [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माले)]]: माननीय [[वामदेव गौतम]] * संसदीय दलको नेता [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]: माननीय [[सूर्यबहादुर थापा]] * संसदीय दलको नेता [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]]: माननीय [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] === सचेतकहरू === ==== [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को प्रमुख सचेतक==== * माननीय चिरञ्जीवी वाग्ले * माननीय आनन्दप्रसाद ढुङ्गाना * माननीय शिवराज जोशी ==== [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को सचेतक ==== * माननीय पद्मनारायण चौधरी * माननीय गङ्गाधर लम्साल * माननीय देवेन्द्रराज कँडेल ==== [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को प्रमुख सचेतक ==== * माननीय देवीप्रसाद ओझा * माननीय [[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] ==== [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को सचेतक ==== * माननीय [[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] * माननीय [[खगराज अधिकारी]] ==== [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]]को प्रमुख सचेतक ==== * माननीय टङ्क राई ==== [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]]को सचेतक ==== * माननीय गङ्गाप्रसाद चौधरी == निर्वाचित सांसदहरूको सूची == {| class="wikitable sortable" !निर्वाचन क्षेत्र !विजयी ! colspan="2" |दल |- |[[ताप्लेजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ताप्लेजुङ १]] |मणि लामा | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |ताप्लेजुङ २ |अम्बिका सावाँ | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[पाँचथर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाँचथर १]] |दीपकप्रकाश बाँस्कोटा | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |पाँचथर २ |पदमसुन्दर लावती | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |[[झलनाथ खनाल]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[इलाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम २]] |[[कुलबहादुर गुरुङ]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |इलाम ३ |पदम भण्डारी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[झापा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा १]] |[[पुष्पराज पोखरेल]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[झापा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा २]] |[[चन्द्रप्रकाश मैनाली]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[झापा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ३]] |देवीप्रसाद ओझा | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[झापा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ४]] |चक्रप्रसाद बास्तोला | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] |[[राधाकृष्ण मैनाली]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |झापा ६ |[[खड्गप्रसाद ओली]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सङ्खुवासभा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सङ्खुवासभा १]] |देखराज खड्का | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |सङ्खुवासभा २ |हरि बैरागी दाहाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[तेह्रथुम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तेह्रथुम १]] |सुरेन्द्रकुमार फाम्बो | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[भोजपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भोजपुर १]] |हेमराज राई | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |भोजपुर २ |धनहर्क राई | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[धनकुटा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनकुटा १]] |रकम चेम्जोङ | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |धनकुटा २ |[[सूर्यबहादुर थापा]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]] |[[भरतमोहन अधिकारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]] |बद्रीनारायण बस्नेत | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]] |हर्कमान तामाङ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |कमलप्रसाद कोइराला | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]] |गुरुप्रसाद बराल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |मोरङ ७ |[[शैलजा आचार्य]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सुनसरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी १]] |लिला श्रेष्ठ सुब्बा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]] |[[विजयकुमार गच्छदार]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] |लक्ष्मणप्रसाद मेहता | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सुनसरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ४]] |हरिनाथ बास्तोला | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |सुनसरी ५ |जगदीशप्रसाद कुसियैत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सोलुखुम्बु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सोलुखुम्बु १]] |बलबहादुर केसी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[खोटाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|खोटाङ १]] |टङ्क राई | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |खोटाङ २ |[[अशोककुमार राई|अशोक राई]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]] |चन्द्रकान्त दाहाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |ओखलढुङ्गा २ |बलबहादुर राई | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] |लक्ष्मीनारायण चौधरी | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]] |विष्णुबहादुर राउत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]] |[[जयप्रकाश गुप्ता]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] |[[गजेन्द्रनारायण सिंह]] | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] |अनिस अन्सारी | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]] |धनलाल चौधरी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |सप्तरी ५ |गङ्गाप्रसाद चौधरी | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सिराहा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा १]] |पद्मनारायण चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सिराहा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा २]] |नरेन्द्रराज पोखरेल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]] |सुरेशचन्द्र दास | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]] |राजदेव गोहित | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |सिराहा ५ |[[प्रदीप गिरी]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]] |भीमबहादुर तामाङ | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |दोलखा २ |वाङ्चे शेर्पा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[रामेछाप १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रामेछाप १]] |देवशङ्कर पौडेल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |रामेछाप २ |पद्मशङ्कर अधिकारी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]] |विपिन कोइराला | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]] |हेमराज दाहाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |सिन्धुली ३ |ध्रुवप्रकाश शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[धनुषा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा १]] |रामचन्द्र झा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]] |लिला कोइराला | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]] |आनन्दप्रसाद ढुङ्गाना | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]] |[[विमलेन्द्र निधि]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |धनुषा ५ |रामलखन महतो | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]] |महेन्द्र यादव | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]] |महेन्द्र राय | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]] |रामविलास यादव | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]] |[[शरतसिंह भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |[[महिन्द्र राय यादव]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]] |[[मीना पाण्डे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]] |रामहरि जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] |खोबारी राय यादव | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |सर्लाही ५ |[[महन्थ ठाकुर]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रसुवा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रसुवा १]] |रामकृष्ण उपाध्याय | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] |[[बुद्धिमान तामाङ]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]] |गङ्गालाल तुलाधर | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |धादिङ ३ |[[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]] |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]] |[[रामशरण महत]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |नुवाकोट ३ |[[अर्जुननरसिंह केसी]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |नारायणप्रसाद ढकाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |[[विद्यादेवी भण्डारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] |पद्मरत्न तुलाधर | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] |राजेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठ | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |[[सहाना प्रधान]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |[[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]] |[[नारायणमान बिजुक्छे]] | bgcolor="ff8080" | |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |- |[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]] |आशाकाजी बासुकला | bgcolor="ff8080" | |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |- |[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]] |मिथराम शर्मा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]] |सिद्दीलाल सिंह | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |रघुजी पन्त | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलान्चोक १]] |शिवकुमार देउजा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलान्चोक २]] |केशवप्रसाद बढाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |काभ्रेपलान्चोक ३ |गोविन्दनाथ उप्रेती | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]] |अमृतकुमार बोहरा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सिन्धुपाल्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक २]] |विष्णुविक्रम थापा | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |सिन्धुपाल्चोक ३ |[[पशुपति शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पशुपति शमशेर राणा]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]] |[[कमल थापा]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |[[विरोध खतिवडा]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |मकवानपुर ३ |हिरण्यलाल श्रेष्ठ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] |बज्रकिशोर सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रौतहट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट २]] |[[मोहम्मद अफताब आलम]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] |हरिहरप्रसाद यादव | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] |उद्दव ढकाल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]] |मुकुन्द न्यौपाने | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]] |राधेचन्द्र यादव | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]] |पुरुषोत्तम पौडेल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |सलिम मिया अन्सारी | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |राजीव पराजुली | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]] |रामचन्द्रप्रसाद कुशवाहा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]] |सुरेन्द्रप्रसाद चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]] |रमेश रिजाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |जागृतप्रसाद भेटवाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |काशीनाथ अधिकारी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]] |गङ्गाधर लम्साल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |चितवन ४ |तीर्थ भुसाल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |चिरञ्जीवी वाग्ले | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |कमलादेवी पन्त | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |गोरखा ३ |चिनकाजी श्रेष्ठ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १]] |पाल्टेन गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] |रामचन्द्र अधिकारी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |लमजुङ २ |रामबहादुर गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] |[[खगराज अधिकारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]] |तुलाबहादुर गुरुङ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]] |कृष्णबहादुर गुरुङ | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |गोविन्दराज जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]] |[[रामचन्द्र पौडेल]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |तनहुँ ३ |अमरराज कैनी | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]] |त्रिलोचन शर्मा | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |स्याङ्जा २ |ध्रुवराज लम्साल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |स्याङ्जा ३ |महेन्द्र थापा | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]] |रामनाथ ढकाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]] |कमलराज श्रेष्ठ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |गुल्मी ३ |टङ्कप्रसाद पोखरेल | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[पाल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा १]] |दलबहादुर रानामगर | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]] |[[स‍ोमप्रसाद पाण्डे]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |पाल्पा ३ |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]] |रेवतिप्रसाद भुसाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |अर्घाखाँची २ |ढुण्डीराज शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |नवलपरासी १ |महेन्द्रध्वज जिसी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |नवलपरासी २ |माझीलाल थारू थनेत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |नवलपरासी ३ |[[हृदयेश त्रिपाठी]] | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |नवलपरासी ४ |देवेन्द्रराज कँडेल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]] |दुर्योधन सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |[[घनश्याम भुसाल]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]] |[[मोदनाथ प्राश्रित]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]] |ज्योतेन्द्रमोहन चौधरी | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |रुपन्देही ५ |शर्वेन्द्रनाथ शुक्ल | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]] |कमलेशकुमार शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]] |दीपककुमार उपाध्याय | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[कपिलवस्तु ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु ३]] |विष्णुराज आचार्य | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[मुस्ताङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुस्ताङ १]] |सुशीलमान शेरचन | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[म्याग्दी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|म्याग्दी १]] |निलबहादुर तिलिजा | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बाग्लुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाग्लुङ १]] |गोविन्द अधिकारी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बाग्लुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाग्लुङ २]] |मीनबहादुर खत्री | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |बाग्लुङ ३ |परि थापा | bgcolor="firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |- |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]] |इन्दु शर्मा पौडेल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |पर्वत २ |देवबहादुर पौडेल क्षेत्री | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |रुकुम १ |कृष्णप्रसाद गौतम | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |रुकुम २ |गोपालजी जङ्ग शाही | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रोल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रोल्पा १]] |बलराम धर्ती मगर | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |रोल्पा २ |सुरेन्द्र हमाल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]] |शिवराज सुवेदी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |प्युठान २ |नवराज सुवेदी | bgcolor="firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |- |[[सल्यान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सल्यान १]] |राजेन्द्रबहादुर शाह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |सल्यान २ |छविप्रसाद देवकोटा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ देउखुरी १]] |हरिप्रसाद चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ देउखुरी २]] |वलदेव शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ देउखुरी ३]] |[[शङ्कर पोखरेल]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |दाङ देउखुरी ४ |खुमबहादुर खड्का | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[डोल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डोल्पा १]] |मोतीलाल पहाडी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[मुगु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुगु १]] |हस्तबहादुर मल्ल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[जुम्ला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जुम्ला १]] |भक्तबहादुर रोकाय | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[कालिकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कालिकोट १]] |यज्ञराज न्यौपाने | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[हुम्ला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|हुम्ला १]] |चक्रबहादुर शाही | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[जाजरकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जाजरकोट १]] |झलकनाथ वाग्ले | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |जाजरकोट २ |दीपकजङ्ग शाह | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[दैलेख १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दैलेख १]] |गणेशबहादुर खड्का | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[दैलेख २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दैलेख २]] |विनोदकुमार शाह | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सुर्खेत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत १]] |पूर्णबहादुर खड्का | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]] |यमलाल कँडेल | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |सुर्खेत ३ |शिवराज जोशी | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]] |प्रेमबहादुर भण्डारी | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]] |शान्ति राणा | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |फतेहसिंह थारू | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] |[[वामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]] |श्याम ढकाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |बर्दिया ३ |काशीराम थारू | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बाजुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाजुरा १]] |हिक्मतबहादुर शाही | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बझाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बझाङ १]] |[[भानुभक्त जोशी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |बझाङ २ |नरेशबहादुर सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[अछाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम १]] |[[भीमबहादुर रावल|भीम रावल]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[अछाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम २]] |भीमबहादुर कठायत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[डोटी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डोटी १]] |भक्तबहादुर बलायर | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |डोटी २ |सिद्धराज ओझा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]] |हिमाञ्चलराज भट्टराई | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]] |रामजनम चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]] |चन्द्र चौधरी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]] |महेश्वर पाठक | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |[[शेरबहादुर देउवा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] |केशवबहादुर चन्द | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |बैतडी २ |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]] |रामकुमार ज्ञवाली | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]] |भोजराज जोशी | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]] |उर्वादत्त पन्त | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |} == उप-निर्वाचन == {| class="wikitable" !निर्वाचन क्षेत्र !बहालवाला ! colspan="2" |दल !रिक्ताको कारण !निर्वाचित सांसद ! colspan="2" |दल !उप-निर्वाचन |- |सुनसरी ५ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |मोरङ १ बाट निर्वाचित |जयदिशप्रसाद कुसियैत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] | rowspan="5" |वि.संं २०५३<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=प्रतिनिधिसभाको सदस्य निर्वाचित भएको|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17874|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-11|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |काठमाडौँ ३ बाट निर्वाचित |नारायणप्रसाद ढकाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |बर्दिया २ बाट निर्वाचित |केशवबहादुर चन्द | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रौतहट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट २]] |शेख इद्रिश | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |निधन<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=निर्वाचन आयोगको सूचना|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17804|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-11|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |[[मोहम्मद अफताब आलम]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |धनपति उपाध्याय | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |निधन |[[घनश्याम भुसाल]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[दार्चुला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दार्चुला १]] |प्रेमसिंह धामी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |निधन<ref>{{Cite web|title=सम्झनामा प्रेमसिंह धामी : 'काठमाडौंलाई किन दुख्दैन कालापानी ?'|url=https://lokaantar.com/story/108977/2020/5/26/prembahadur-singh|access-date=2020-12-11|website=लोकान्तर|language=नेपाली}}</ref> | | | | |- |कपिलवस्तु ४ |मिर्जा दिलसाद बेग | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |निधन<ref name=":0">{{Cite web |title=संसदीय विवरण पुस्तिका, प्रतिनिधि सभा (२०५१ - २०५५) |url=https://hr.parliament.gov.np/uploads/attachments/gw2pj23cbw4ze2yr.pdf |website=Federal Parliament}}</ref> | | | | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php निर्वाचन आयोग] {{Lists of Nepalese legislators}} [[श्रेणी:नेपालको संसद]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार सम्बन्धित सूचीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५१–२०५६]] 20jqp6vkkshl99wjggu7p0q7tibt3mm 0 129310 1357578 1318564 2026-06-03T09:17:08Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357578 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|निर्वाचित सांसदहरू}} {{Infobox legislative session |name=नेपालको दोस्रो प्रतिनिधि सभा |website= |membership2= |chamber1_leader4={{nowrap|[[मनमोहन अधिकारी]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|एमाले]])}} |chamber1_leader4_type=[[विपक्षी नेता|प्रतिपक्ष दलको नेता]] |chamber1_leader3={{nowrap|[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])}} |chamber1_leader3_type=[[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] |chamber1_leader2={{nowrap|[[महन्थ ठाकुर]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])}} |chamber1_leader2_type = {{nowrap|उपसभामुख}} |chamber1_leader1={{nowrap|[[दमननाथ ढुङ्गाना]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])}} |chamber1_leader1_type=सभामुख |control1= |membership1=२०५ |chamber1=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] |after=[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू]] |image=Pratinidhisabha.JPG |before=[[राष्ट्रिय पञ्चायत निर्वाचन २०४३ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो पञ्चायत]] |term_end=२०५१ असार २७ |term_start=२०४८ असार ६ |government=गिरिजाप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्, २०४८ |election=[[आम निर्वाचन २०४८]] |meeting_place= [[सिंहदरबार#ग्यालरी बैठक|ग्यालरी बैठक]] |state= |country= {{flag|नेपाल अधिराज्य}} |body={{nowrap|[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|नेपाल अधिराज्यको व्यवस्थापिका संसद]]}} |caption=ग्यालरी बैठक |image_size=130px |control2=|session1_start=२०४८ असार ६|session1_end=२०४८ असोज १३|session2_start=२०४८ फागुन ९|session2_end=२०४८ चैत २|session3_start=२०४९ असार १५|session3_end=२०४९ भदौ ३१|session4_start=२०४९ फागुन ३|session4_end=२०४९ चैत २५|session5_start=२०५० असार १३|session5_end=२०५० भदौ ३१|session6_start=२०५० फागुन २४|session6_end=२०५० चैत २६|session7_start=२०५१ असार १५|session7_end=२०५१ असार २७}} यो [[आम निर्वाचन २०५१]] र त्यसपछिको उपनिर्वाचनमा [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा निर्वाचित सांसदहरूको सूची हो। सूची [[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|निर्वाचन क्षेत्र]]द्वारा व्यवस्थित गरिएको छ। [[दमननाथ ढुङ्गाना]]ले सभामुख, [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]ले प्रधानमन्त्री र [[मनमोहन अधिकारी]]ले प्रतिपक्ष दलको नेताको रूपमा काम गरेका थिए। == संरचना == <gallery mode="slideshow" caption="नेपालको दोस्रो प्रतिनिधि सभा"> File:Nepal PratinidhiSabha 1991 dissolution.svg|विघटनको बेलामा File:Nepal PratinidhiSabha 1991.svg|कार्यकालको सुरुवातमा </gallery> {| class="wikitable" ! colspan="3" rowspan="2" |दल ! colspan="2" |सदस्य |- ![[आम निर्वाचन २०४८|निर्वाचन]] पश्चात् !विघटनको बेलामा |- | colspan="2" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |११० |११४ |- | colspan="2" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |६९ |६८ |- | colspan="2" bgcolor="firebrick" | |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |९ |९ |- | colspan="2" bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |६ |६ |- | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |३ |— |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (थापा)]] |१ |— |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]{{Efn|वि.सं २०४८ मा, राप्रपा (चन्द) र राप्रपा (थापा) राप्रपामा विलय भएको।|name=RPP|group=}} |— |४ |- | rowspan="2" bgcolor="red" | | bgcolor="red" | |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (प्रजातान्त्रिक)|नेकपा (प्रजातान्त्रिक)]]{{Efn|वि.सं २०४८ मा, नेकपा (प्रजातान्त्रिक) नेकपा (संयुक्त)मा गाभिएको।|name=CPN (D)|group=}} |२ |— |- | bgcolor="red" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (संयुक्त)|नेकपा (संयुक्त)]] |— |२ |- | colspan="2" bgcolor="#ff8080" | |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |२ |२ |- | colspan="2" bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |३ |— |- ! colspan="3" |जम्मा !२०५ !२०५ |} {{Notelist}} == नेतृत्व == === कार्यकारी === * प्रतिनिधि सभाको सभामुख: [[दमननाथ ढुङ्गाना]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) * प्रतिनिधि सभाको उपसभामुख: [[महन्थ ठाकुर]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) === संसदीय दल === * [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]: सम्माननीय [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) * प्रतिपक्ष दलको नेता: माननीय [[मनमोहन अधिकारी]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) * संसदीय दलको नेता [[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]]: ** माननीय लिलामणि पोखरेल (२०५० असार १६ सम्म) ** माननीय [[अमिक शेरचन]] (२०५० असार १६ देखि) * संसदीय दलको नेता [[नेपाल सद्भावना पार्टी]]: माननीय [[गजेन्द्रनारायण सिंह]] === सचेतकहरू === * [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को प्रमुख सचेतक: ** माननीय [[गोविन्दराज जोशी]] (२०४८ पुस १४ सम्म) ** माननीय [[तारिणीदत्त चटौत]] (२०४८ फागुन २ देखि) * [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को सचेतक: ** माननीय सुरेन्द्रप्रसाद चौधरी (२०४८ पुस १४ सम्म) ** माननीय [[चिनकाजी श्रेष्ठ]] (२०४८ फागुन २ देखि) == निर्वाचित सांसदहरू == {| class="wikitable sortable" !निर्वाचन क्षेत्र !विजेता ! colspan="2" |दल |- |[[ताप्लेजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ताप्लेजुङ १]] |कुलप्रसाद उप्रेती | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |ताप्लेजुङ २ |अम्बिका सावा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[पाँचथर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाँचथर १]] |[[वसन्तकुमार नेम्वाङ]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |पाँचथर २ |डम्बरसिंह साम्बाहाङ्फे | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |[[झलनाथ खनाल]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[इलाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम २]] |मणिकुमार लिम्बू | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[झापा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा १]] |[[कृष्णप्रसाद सिटौला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[झापा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा २]] |देवीप्रसाद ओझा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[झापा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ३]] |[[राधाकृष्ण मैनाली]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[झापा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ४]] |नारायण राजवंशी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] |[[चन्द्रप्रकाश मैनाली]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |झापा ६ |[[खड्गप्रसाद ओली]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[सङ्खुवासभा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सङ्खुवासभा १]] |परशुराम मेगी गुरुङ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |सङ्खुवासभा २ |धनेन्द्र बस्नेत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[तेह्रथुम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तेह्रथुम १]] |विजय सुब्बा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |तेह्रथुम २ |सूर्यप्रसाद कन्दङ्वा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[भोजपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भोजपुर १]] |नरेन्द्र बस्नेत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |भोजपुर २ |हेमराज राई | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |भोजपुर ३ |धनहर्क राई | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[धनकुटा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनकुटा १]] |रकम चेम्जोङ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |धनकुटा २ |गोपाल गुरागाईँ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]] |[[भरतमोहन अधिकारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]] |[[लालबाबु पण्डित]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]] |हर्कमान तामाङ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |[[शैलजा आचार्य]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]] |श्यामलाल तवेदार | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सुनसरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी १]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]] |[[विजयकुमार गच्छदार]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] |[[प्रकाश कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |सुनसरी ४ |खलिल मियाँ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सोलुखुम्बु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सोलुखुम्बु १]] |बलबहादुर केसी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[खोटाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|खोटाङ १]] |टङ्क राई | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |खोटाङ २ |कुलप्रसाद शर्मा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |खोटाङ ३ |अशोक राई | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]] |बलराज कार्की | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |ओखलढुङ्गा २ |बलबहादुर राई | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] |लक्ष्मीनारायण चौधरी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]] |विष्णुबहादुर राउत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]] |हीरालाल चौधरी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] |[[गजेन्द्रनारायण सिंह]] | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] |हरिप्रसाद राय | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]] |कुवेरप्रसाद शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |सप्तरी ५ |दुर्गानन्दप्रसाद सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सिराह १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराह १]] |पद्मनारायण चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सिराह २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराह २]] |नथुनीसिंह दनुवार | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सिराह ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]] |सुरेशचन्द्र दास | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराह ४]] |राजदेव गोहित | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |सिराह ५ |विष्णुबहादुर तामाङ | bgcolor="firebrick" | |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |- |[[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]] |इन्द्रबहादुर खड्का | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |दोलखा २ |जीतवीर तामाङ लामा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[रामेछाप १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रामेछाप १]] |लक्ष्मणप्रसाद घिमिरे | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |रामेछाप २ |कमलप्रसाद चौलागाईँ | bgcolor="firebrick" | |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |- |[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]] |मदन ढुङ्गेल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]] |[[प्रकाश कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |सिन्धुली ३ |ध्रुवप्रकाश शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[धनुषा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा १]] |शिवधारी यादव | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]] |लिला कोइराला | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]] |आनन्दप्रसाद ढुङ्गाना | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]] |[[महेन्द्रनारायण निधि]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |धनुषा ५ |[[रामवरण यादव]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]] |[[महिन्द्र राय यादव|महेन्द्र राय यादव]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]] |हरिशङ्कर मिश्र | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]] |महेश्वरप्रसाद सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]] |वेनीमाधव सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |महोत्तरी ५ |वसन्तकुमार गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |ब्रह्मनारायण चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]] |मीना पाण्डे | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]] |रामहरि जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] |विद्यानाथ महतो | bgcolor="red" | |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (प्रजातान्त्रिक)|नेकपा (प्रजातान्त्रिक)]] |- |सर्लाही ५ |[[महन्थ ठाकुर]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रसुवा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रसुवा १]] |रामकृष्ण उपाध्याय | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] |दान पाख्रिन तामाङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]] |गङ्गालाल तुलाधर | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |धादिङ ३ |राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]] |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]] |गणेश पण्डित | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |नुवाकोट ३ |[[अर्जुननरसिंह केसी]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |[[विद्यादेवी भण्डारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |[[दमननाथ ढुङ्गाना]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] |पद्मरत्न तुलाधर | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] |[[सहाना प्रधान]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] |[[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]] |[[नारायणमान बिजुक्छे]] | bgcolor="ff8080" | |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |- |[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]] |[जगन्नाथ आचार्य | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]] |मिथराम शर्मा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]] |सिद्धिलाल सिंह | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |लिलामणि पोखरेल | bgcolor="firebrick" | |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |- |[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलान्चोक १]] |कमानसिंह लामा | bgcolor="firebrick" | |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |- |[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलान्चोक २]] |शिवराज देउजा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |काभ्रेपलान्चोक ३ |केशवप्रसाद बढाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |काभ्रेपलान्चोक ४ |गोविन्दनाथ उप्रेती | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]] |अमृतकुमार बोहरा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[सिन्धुपाल्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक २]] |कृष्णराज श्रेष्ठ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |सिन्धुपाल्चोक ३ |[[पशुपति शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पशुपति शमशेर राणा]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]] |कृष्णप्रसाद दाहाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |[[विरोध खतिवडा]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |मकवानपुर ३ |हिरण्यलाल श्रेष्ठ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] |बज्रकिशोर सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रौतहट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट २]] |शेख इद्रिस | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] |गोविन्द चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] |वंशीधर मिश्र | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]] |मुकुन्द न्यौपाने | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]] |सोहनप्रसाद चौधरी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]] |ऋषिकेश गौतम | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |सलिम मियाँ अन्सारी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |आत्मराम ओझा बाहुन | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]] |रामचन्द्रप्रसाद कुशवाँहा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]] |सुरेन्द्रप्रसाद चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]] |रमेश रिजाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |जागृतप्रसाद भेटवाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |भीमबहादुर श्रेष्ठ | bgcolor="red" | |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (प्रजातान्त्रिक)|नेकपा (प्रजातान्त्रिक)]] |- |[[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]] |[[अमिक शेरचन]] | bgcolor="firebrick" | |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |- |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |चिरञ्जीवी वाग्ले | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]] |मैयादेवी श्रेष्ठ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |गोरखा ३ |चिनकाजी श्रेष्ठ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १]] |पाल्टेन गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] |रामचन्द्र अधिकारी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |लमजुङ २ |रामबहादुर गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] |तारानाथ रानाभाट | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]] |तुलाबहादुर गुरुङ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]] |सोमनाथ अधिकारी प्यासी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |[[रामचन्द्र पौडेल]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]] |गोविन्दराज जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |तनहुँ ३ |किरण गुरुङ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]] |[[गोपालमान श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |स्याङ्जा २ |रुद्रमान गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |स्याङ्जा ३ |दीनबन्धु अर्याल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]] |झकबहादुर पुन | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]] |भगवत ज्ञवाली | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |गुल्मी ३ |रुद्रमणि भण्डारी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[पाल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा १]] |कालुराम राना | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]] |गम्भीर जङ्ग कार्की | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |पाल्पा ३ |हरिप्रसाद नेपाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]] |रेवतीप्रसाद भुसाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |अर्घाखाँची २ |ढुण्डीराज शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |नवलपरासी १ |सूर्यभक्त अधिकारी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |नवलपरासी २ |माझीलाल थारू | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |नवलपरासी ३ |[[हृदयेश त्रिपाठी]] | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |नवलपरासी ४ |त्रियुगीनारायण चौधरी | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]] |दुर्योधन सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |रामकृष्ण ताम्राकार | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]] |[[बालकृष्ण खाँण|बालकृष्ण खाँड]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]] |सान्तप्रसाद चौधरी | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[रुपन्देही ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ५]] |श्यामसुन्दर गुप्ता | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]] |कमलेशकुमार शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]] |दीपकुमार उपाध्याय | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कपिलवस्तु ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु ३]] |विष्णुराज आचार्य | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |कपिलवस्तु ४ |मिर्जा दिलशाद बेग | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[मुस्ताङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुस्ताङ १]] |ओमविकास गौचन | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[म्याग्दी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|म्याग्दी १]] |थममाया थापा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |म्याग्दी २ |चन्द्रप्रकाश बानियाँ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[बाग्लुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाग्लुङ १]] |गोविन्द्रप्रसाद शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बाग्लुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाग्लुङ २]] |मीनबहादुर खत्री | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |बाग्लुङ ३ |ओमकारप्रसाद गौचन | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]] |कृष्णप्रसाद भट्टराई | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |पर्वत २ |उमा रेग्मी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |रुकुम १ |खड्गबहादुर बुढा | bgcolor="firebrick" | |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |- |रुकुम २ |ग‍ोपालजी जङ्ग शाही | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रोल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रोल्पा १]] |बर्मन बुढा | bgcolor="firebrick" | |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |- |रोल्पा २ |[[कृष्णबहादुर महरा]] | bgcolor="firebrick" | |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |- |[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]] |शिवराज सुवेदी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |प्युठान २ |मुक्तिप्रसाद शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सल्यान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सल्यान १]] |राजेन्द्रबहादुर शाह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |सल्यान २ |छविप्रसाद देवकोटा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ १]] |हरिप्रसाद चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ २]] |शिवराज गौतम | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ ३]] |खुमबहादुर खड्का | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[डोल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डोल्पा १]] |क्याबू बुढा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[मुगु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुगु १]] |हस्तबहादुर मल्ल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[जुम्ला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जुम्ला १]] |डिल्लीबहादुर महत | bgcolor="ff8080" | |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |- |[[कालिकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कालिकोट १]] |तिलकप्रसाद न्यौपाने | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[हुम्ला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|हुम्ला १]] |छक्कबहादुर लामा | bgcolor="firebrick" | |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |- |[[जाजरकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जाजरकोट १]] |द्वारिकाप्रसाद प्रधान | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |जाजरकोट २ |कृष्णबहादुर शाही | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[दैलेख १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दैलेख १]] |गणेशबहादुर खड्का | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[दैलेख २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दैलेख २]] |रङ्गबहादुर शाही | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सुर्खेत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत १]] |पूर्णबहादुर खड्का | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]] |शिवराज जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]] |सायद मेराज अहमद शाह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |कृष्णसिंह परियार | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] |[[वामदेव गौतम]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]] |खगराज शर्मा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |बर्दिया ३ |गोविन्दराज ज्ञवाली | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[बाजुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाजुरा १]] |देवराज जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बझाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बझाङ १]] |अर्जुनजङ्गबहादुर सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |बझाङ २ |लोकराज जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[अछाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम १]] |बलबहादुर कुँवर | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[अछाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम २]] |गोविन्दबहादुर शाह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |अछाम ३ |रामबहादुर विष्ट | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[डोटी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डोटी १]] |भक्तबहादुर बलायर | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |डोटी २ |सिद्धराज ओझा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]] |गङ्गाबहादुर कुँवर | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]] |रामजनम चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]] |टेकबहादुर चोख्याल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[दार्चुला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दार्चुला १]] |[[दिलेन्द्रप्रसाद बडू|दिलेन्द्र प्रसाद बडू]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |दार्चुला २ |अम्बरबहादुर सिंह | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |[[शेरबहादुर देउवा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] |कृष्णकुमार जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |बैतडी २ |विनयध्वज चन्द | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |बैतडी ३ |नरेन्द्रबहादुर बम | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]] |वासुदेव भट्ट | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]] |[[तारिणीदत्त चटौत]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |} == उप-निर्वाचन == {| class="wikitable" !निर्वाचन क्षेत्र !बहालवाला सदस्य ! colspan="2" |दल !रिक्तताको कारण !नयाँ सदस्य ! colspan="2" |दल !उप-निर्वाचन |- |[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |मोरङ १ बाट निर्वाचित |[[प्रकाश कोइराला]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] | rowspan="2" |वि.सं २०४९ |- |[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] |[[मदन भण्डारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |[[Kathmandu १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]]बाट निर्वाचित |[[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |[[मदन भण्डारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |निधन |[[विद्यादेवी भण्डारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |वि.सं २०५०<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=बिभिन्न जिल्लाका निर्वाचन क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभाका सदस्यमा निर्वाचित हुनु भएको|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17034|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-11|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- |[[झापा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा १]] |[[द्रोणप्रसाद आचार्य]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |निधन |[[कृष्णप्रसाद सिटौला]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |} == दलबदल == {| class="wikitable" !निर्वाचन क्षेत्र !नाम ! colspan="2" |देखि ! colspan="2" |बाट !मिति !स्रोत |- |बाग्लुङ ३ |ओमकारप्रसाद गौचन | rowspan="3" bgcolor="{{party color|Independent}}" | | rowspan="3" |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | rowspan="3" bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | | rowspan="3" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |२०४८ असार ५ | rowspan="7" |<ref>{{Cite web |title=संसदीय विवरण पुस्तिका, प्रतिनिधि सभा (२०४८ - २०५१) |url=https://hr.parliament.gov.np/uploads/attachments/ppj2iirj2egl6uai.pdf |website=सङ्घीय संसद}}</ref> |- |[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] |गोविन्द चौधरी | rowspan="2" |२०४८ असार ६ |- |[[सिराह ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराह ४]] |राजदेव गोहित |- |दार्चुला २ |अम्बरबहादुर सिंह | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (थापा)]] | rowspan="4" bgcolor=" {{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | | rowspan="4" |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | rowspan="4" | |- |सिन्धुपाल्चोक ३ |[[पशुपति शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पशुपति शमशेर राणा]] | rowspan="3" bgcolor="yellow" | | rowspan="3" |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]] |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] |- |[[रसुवा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रसुवा १]] |रामकृष्ण उपाध्याय |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[https://hr.parliament.gov.np/uploads/attachments/ppj2iirj2egl6uai.pdf संसदीय विवरण पुस्तिका, प्रतिनिधि सभा (२०४८ - २०५१)] *[https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php नेपालक‍ो निर्वाचन आयोग] {{Lists of Nepalese legislators}} [[श्रेणी:नेपालको संसद]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार सम्बन्धित सूचीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०४८–२०५१]] mlnnhxb9lxue3365zcn71wulbslon6i 0 130248 1357608 1350056 2026-06-03T09:38:04Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357608 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = इन्दिरा राना मगर | native_name = | image = Indira Rana Magar Meets Muhammad Yunus Dhaka 2025-05-12 (PID-0001940).jpg | caption = इन्दिरा राना मगर | office1 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको उपसभामुख]] | president1 = [[विद्यादेवी भण्डारी]] | term_start1 = ०७ माघ २०७९ | term_end1 = २७ भदौ २०८२ | prime_minister1 = [[पुष्पकमल दाहाल]] | 1blankname1 = सभामुख | 1namedata1 = [[देवराज घिमिरे]] | predecessor1 = [[शिवमाया तुम्बाहाम्फे]] | office = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start = १२ चैत २०८२ | term_end = | successor = | constituency = [[झापा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा २]] | predecessor = [[देवराज घिमिरे]] | nationality = नेपाली | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | birth_date = {{birth date and age|1970|07|02|df=y}} | website = {{ubl|{{url|https://indiraranamagar.com}}|{{url|https://panepal.org}}}} }} '''इन्दिरा राना मगर''' [[झापा जिल्ला|झापा]]को शनिश्चरे–६ विसं २०२७ सालमा जन्मेकी समाजसेवा बापत सन् २००५ मै अशोक फेलो जितेकी थिइन्। <ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/5402|title=बीबीसीको १०० प्रेरणादायी महिलामा इन्दिरा राना मगर|website=Himal Khabar|accessdate=2023-01-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121131306/https://www.himalkhabar.com/news/5402 |date=2023-01-21 }}</ref> [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी ]]को समानुपातिक संसद उनी उपसभामुख निर्वाचित भएकी छन्। उनलाई सत्तारुढ गठबन्धनको समर्थनमा १६६ मत प्राप्त गरिन जसमा ९७ सांसदले विपक्षमा मत दिएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.kathmandutoday.com/2023/01/481924.html|title=इन्दिरा राना मगर उपसभामुख निर्वाचित|website=KathmanduToday.com|language=en-US|accessdate=2023-01-21}}</ref>इन्दिरा राना नेपाली राजनीतिज्ञ तथा सामाजिक अभियन्ता हुन्। उनी सङ्घीय संसद्को तल्लो सदन प्रतिनिधिसभाकी उपसभामुखका रूपमा निर्वाचित भएकी छन्। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)की तर्फबाट प्रतिनिधित्व गर्दै उनले बहुमत मत प्राप्त गरी उपसभामुख पदमा विजय हासिल गरेकी हुन्। सामाजिक न्याय, मानवअधिकार र बालअधिकारका क्षेत्रमा दीर्घकालीन योगदानका कारण उनी विशेष रूपमा परिचित छिन्। ==शिक्षा== उनको बाल्यकाल सामान्य पारिवारिक परिवेशमा बितेको थियो। उनले औपचारिक शिक्षा अपेक्षाकृत ढिलो सुरु गरेकी थिइन्। अर्जुनधारास्थित महारानीगञ्ज प्राथमिक विद्यालयमा १२ वर्षको उमेरमा कक्षा ४ मा अध्ययन प्रारम्भ गरेकी थिइन्। पछि उनले समाजशास्त्र विषयमा स्नातकोत्तर तहसम्म अध्ययन पूरा गरिन्। उनको जीवनमा प्रसिद्ध साहित्यकार पारिजात सँगको भेट महत्वपूर्ण मोड सावित भयो। काठमाडौंमा अध्ययनका क्रममा पारिजातले उनलाई संरक्षण प्रदान गरेकी थिइन्, जसले उनको सोच र जीवनदिशामा गहिरो प्रभाव पारेको थियो।<ref>{{Cite web |title=प्रतिनिधिसभाको उपसभामुख पदमा रास्वपाकी सांसद इन्दिरा राना मगर निर्वाचित |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/1060121-1674294060.html |access-date=2026-03-21 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> ==समाज सेवा== सन् २०१७ का लागि छानिएका प्रेरणादायी बीबीसीको १०० प्रेरणादायी महिलामा सूचिमा नेपालकी इन्दिरा राना मगर पनि परेकी हुन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-41411897|title=बीबीसी '१०० विमिन' २०१७|work=BBC News नेपाली|access-date=2023-01-21|language=ne}}</ref> उनी [[बन्दी सहायता नेपाल]]<ref>{{Cite web|url=https://panepal.org/|title=PA Nepal|website=panepal.org|language=en-US|accessdate=2023-01-21}}</ref>की संस्थापक अध्यक्ष हुन। == पुरस्कार र मान्यता == उनले सामाजिक सेवाको कदर स्वरुप विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थाबाट सम्मानित भइसकेका छन् । उनले प्राप्त गरेका केही प्रमुख पुरस्कारहरू निम्न हुन्: * '''वल्र्ड चिल्ड्रेन्स पुरस्कार''' -स्विडेनस्थित वल्र्ड चिल्ड्रेन्स प्राइज फाउन्डेसनले बालबालिकाको क्षेत्रको काम गर्ने व्यक्तिलाई दिने गर्छ ।<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20180916132515/http://rajyasatta.com/women-voice/6250-2014-02-08-08-32-40|title=विश्वकै ठूलो पुरस्कार इन्दिराकै मुखैमा|date=2018-09-16|website=web.archive.org|accessdate=2023-01-23}}</ref> * एशिया २१ युवा नेता सार्वजनिक सेवा पुरस्कार <ref>{{Cite web|url=https://www.prasashan.com/2020/07/26/187218/|title=निजामती सेवा पुरस्कार : विकृति र समाधानका उपाय|website=प्रशासन|language=en|accessdate=2023-01-23}}</ref> ==राजनीति== इन्दिरा रानाको राजनीतिक यात्रा सामाजिक सेवाबाट प्रेरित हुँदै अघि बढेको हो। उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)मार्फत प्रतिनिधिसभामा निर्वाचित भइन् र उपसभामुख पदमा पुग्न सफल भइन्। प्रतिनिधिसभामा भएको निर्वाचनमा उनले १६६ मत प्राप्त गर्दै नेपाली कांग्रेसकी उम्मेदवार मुक्ताकुमारी यादवलाई पराजित गरिन्। कुल २७५ सदस्यीय प्रतिनिधिसभामा २६४ सांसद उपस्थित रहेको उक्त मतदानमा उनको पक्षमा स्पष्ट बहुमत देखिएको थियो। उनलाई नेकपा (एमाले), नेकपा (माओवादी केन्द्र), राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी लगायतका दलहरूको समर्थन प्राप्त भएको थियो । <ref>{{Cite web |date=2024-09-10 |title=इन्दिरा राना मगर : के सत्तापक्षले उपसभामुखलाई पदबाट हटाउन खोजेको हो? |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/c5yknyzrjd1o |access-date=2026-03-21 |website=BBC News नेपाली |language=ne}}</ref> == चुनावी इतिहास == === प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९ === २०७९ सालको आम निर्वाचनमा रास्वपाबाट समानुपातिक प्रणाली अन्तर्गत निर्वाचित |<ref>{{Cite web |title=इन्दिरा राना प्रतिनिधि सभाको उपसभामुख निर्वाचित |url=https://gorkhapatraonline.com/news/51706 |access-date=2026-03-21 |website=GorakhaPatra}}</ref> ==प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] [[झापा जिल्ला]]को क्षेत्र नं २ बाट उनले ६०११० मत प्राप्त गरि निर्वाचित भएकी हुन् । उनको निकतम प्रतिस्पर्धी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]का देवराज घिमिरे ११३६८ मत प्राप्त गरे । == आरोप(विवाद ) == आफू सहित ६ जनाको अमेरिका यात्रा व्यवस्थापनका लागि नेपालस्थित अमेरिकी दूतावासलाई भिसा सिफारिसपत्र पठाएकी थिइन्। उनी अनाथ तथा कारागारमा रहेका अभिभावकका सन्तानहरूको संरक्षण र हेरचाहका लागि एक फाउण्डेसन सञ्चालन गर्दै आएकी छन्। यस मानवीय कार्यप्रति सम्मान व्यक्त गर्दै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) भित्र पनि उनलाई स्नेहपूर्वक ‘आमा’ भनेर सम्बोधन गर्ने गरिन्छ। उपसभामुख रानाले सिफारिस गरेका व्यक्तिहरूले भिसा नपाउने कुरामा उनीहरू ढुक्क भए पनि केही व्यक्तिहरू महासचिवसमक्ष भिसा माग गर्न पुगेका थिए। तर महासचिवले नियमअनुसार भिसा उपलब्ध गराउन नमिल्ने भन्दै उनीहरूलाई फर्काएको स्रोतले जनाएको छ। रानाले युएन उमेनद्वारा न्यूयोर्कमा ६ मार्चदेखि १७ मार्च २०२३ सम्म आयोजना गरिएको सीएसडब्लु–६७ कार्यक्रममा सहभागी हुनका लागि अमेरिकी दूतावाससमक्ष भिसा सिफारिस गरेकी थिइन्। ==सन्दर्भहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|Indira Ranamagar}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:झापा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] 3ifntoa0v9rn3pdcie0twc1x6ufway8 0 130313 1357569 1297600 2026-06-03T09:11:21Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357569 wikitext text/x-wiki [[चित्र:1971 Instrument of Surrender WaPo.jpg|right|thumb| लेफ्टिनेन्ट जनरल १९ ७१ को [[बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध|भारत-पाकिस्तान युद्ध]]मा भारतको विजयपछि १६ डिसेम्बर १९७१ मा AAK नियाजीले [[ढाका|ढाकामा]] आत्मसमर्पणको पाकिस्तानी उपकरणमा हस्ताक्षर गर्दै]] '''आत्मसमर्पण''', सैन्य शब्दमा, क्षेत्र, लडाकू, [[गढी|किल्ला]], [[पानी जहाज|जहाज]] वा हतियार माथिको नियन्त्रण अर्को शक्तिमा त्याग्नु हो। आत्मसमर्पण शान्तिपूर्ण रूपमा पूरा हुन सक्छ वा यो युद्धमा हारको परिणाम हुन सक्छ।एक [[सार्वभौम राज्य|सार्वभौम राज्यले]] [[युद्ध|युद्धमा]] पराजय पछि सामान्यतया शान्ति सन्धि वा सन्धिपत्र सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेर आत्मसमर्पण गर्न सक्छ। युद्धभूमिमा आत्मसमर्पण, या त व्यक्तिहरु द्वारा वा अधिकारीहरु द्वारा आदेश दिएपछि हुन सक्छ। सामान्यतया आत्मसमर्पण गर्नेहरु [[युद्ध बन्दी]] बन्न सक्छन्। == सेतो झन्डा == [[चित्र:Bosbritsurrendergroup.jpg|thumb| [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्व युद्ध]] को समयमा सिंगापुरमा जापानी सेनाहरूसमक्ष मित्र राष्ट्रहरू आत्मसमर्पण गर्छन्।]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[युद्धको घोषणा]] {{कमन्सश्रेणी|Surrendering}} [[श्रेणी:युद्ध]] 26up3t1ro29w1xhlg1twkk1omxp8vwp 0 132672 1357624 1353341 2026-06-03T09:45:08Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357624 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency | name = इलाम १ | type = संसदीय | constituency_link = | parl_name = <!-- name of the law making body --> | map1 = | map2 = | map3 = | map4 = | map_size = 300 | map_entity = | map_year = 2017 | image = Ilam1PratinidhiSabha.svg | image2 = | image3 = | image4 = | caption = [[कोशी प्रदेश]]मा इलाम १ | caption2 = | caption3 = | caption4 = | district_label = प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county --> | district = [[कोशी प्रदेश]] | region_label = जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county --> | region = [[इलाम जिल्ला]] | population = | electorate = १,१२,३२० | towns = | future = | year = २०४८<!-- year of establishment --> | abolished_label = | abolished = | elects_howmany = | seats = | party_label = <!-- defaults to "Party" --> | party = [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | members_label = | members = [[निश्कल राई]] | local_council_label = | local_council = | previous = | next = | blank1_name = | blank1_info = | blank2_name = | blank2_info = | blank3_name = | blank3_info = | blank4_name = | blank4_info = }} '''इलाम १''' [[नेपाल]]को [[इलाम जिल्ला]]को दुई संसदीय निर्वाचन क्षेत्र मध्ये एक हो। यो निर्वाचन क्षेत्र २०७४ भदौ १५ मा पेश गरिएको [[निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोग]] प्रतिवेदनमा अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसङ्ख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईंंको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == इलाम १ मा [[सन्दकपुर गाउँपालिका]], [[माईजोगमाई गाउँपालिका|माइजोग्माई गाउँपालिका]], [[रोङ गाउँपालिका]], [[सूर्योदय नगरपालिका]], [[इलाम नगरपालिका]]को १०, १३ र १४ र [[माई नगरपालिका]]को १–५, ९ र १० वडा समेटिएको छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[कोशी प्रदेश सभा]] क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * इलाम १ (क) * इलाम १ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |'''निर्वाचन''' !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] | rowspan="2" |[[झलनाथ खनाल]] | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०४१]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |[[बेनुपराज प्रसाई]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] | rowspan="6" |[[झलनाथ खनाल]] |rowspan="1" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |rowspan="1" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="1" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |''२०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेकपा]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |''२०७७'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |''२०७८'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |महेश बस्नेत |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |[[निश्कल राई]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== १(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |खिनु लङवा [लिम्बू] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |खिनु लङवा [लिम्बू] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |} {{Col-2}} ==== १(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |काजीमान कागते |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |शम्शेर राई |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |} {{Col-end}} == निर्वाचन परिणामहरू == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[निश्कल राई]] |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes1=14543 |cand2=विनोद नेम्बाङ |party2=[[श्रम संस्कृति पार्टी]] |votes2=13632 |cand3=काजीमान कागते |party3=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes3=11966 |cand4=विमल गदाल |party4=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes4=9160 |cand5=रनबहादुर राई |party5=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes5=7665 |cand6=बुद्धलाल मेचे |party6=[[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन]] |votes6=801 |cand7=अन्य |votes7=2425 |electorate=112320 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |majority=911 |source=<ref name="2026el_ilam1">{{Cite web |title=इलाम-१ मा निश्कल राईको 'ब्रेक-थ्रु' |url=https://www.ratopati.com/story/549537/niskal-rais-breakthrough-in-ilam-1 |website=रातोपाटी}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results|cand1=[[महेश बस्नेत (राजनीतिज्ञ)|महेश बस्नेत]]|party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|votes1=25753|cand2=[[झलनाथ खनाल]]|party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]|votes2=23089|cand3=बुद्धलाल मेचे|party3=[[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन]]|votes3=2442|cand4=तोयनाथ शर्मा सापकोटा|party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]|votes4=1599|cand5=कमल कुमार राई|party5=[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]|votes5=1313|cand6=विक्रम पाण्डे|party6=[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]|votes6=1184|cand7=अन्य|votes7=1638|invalid=|electorate=|result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी|majority=2664|source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरुको सुची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग, नेपाल}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९ प्रदेश सभा निर्वाचन]] ==== {{col-start}} {{col-2}} ===== १(क) ===== {{Election results |cand1=खिनु लङ्वा लिम्बू |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |votes1=13371 |cand2=शोभा पराजुली |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=11395 |cand3=अमुमा देव माक्रेहाङ |party3=[[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन]] |votes3=1467 |cand4=कृष्ण कट्टेल |party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes4=1311 |cand5=लिला बहादुर सुनुवार |party5=[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |votes5=888 |party6=अन्य |votes6=608 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] विजयी |majority=1976 |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-2}} ===== १(ख) ===== {{Election results |cand1=शमशेर राई |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes1=12780 |cand2=दीपक कुमार थेवे |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=12142 |cand3=प्रेम कुमार तामाङ |party3=[[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन]] |votes3=1356 |cand4=राजेन्द्र कुमार लामिछाने |party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes4=1281 |party5=अन्य |votes5=817 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |majority=638 |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-end}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |[[झलनाथ खनाल]] |३६,८०५ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |भूपेन्द्र कट्टेल |१९,६३८ |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |सुवास राई |२,०५९ |- | style="background-color:mediumblue" | |[[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन]] |सूर्य कुमार गुरुङ |१,७१० |- | | colspan="2" |अन्य |१,९०२ |- | colspan="3" |बदर मत |२,३६५ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} ===== १(क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |खिनु लङ्वा (लिम्बू) |१८,६८६ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |देवेन्द्र कुमार राई |९,३२७ |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |लासाङ तामाङ |१,१४८ |- | style="background-color:mediumblue" | |[[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन]] |अमुमाम राज मात्रेहाङ |१,१३६ |- | | colspan="2" |अन्य |१,३९५ |- |colspan="3"|बदर मत |१,००३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |}{{Col-2}} ===== १(ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |काजीमान कागते |१७,९८६ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |दुर्गाकुमार बराल |१०,०२१ |- | | colspan="2" |अन्य |२,६३५ |- |colspan="3"|बदर मत |१,०६४ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |}{{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७० संविधान सभा निर्वाचन]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |[[झलनाथ खनाल]] |१७,३४२ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |हिमालय कर्माचार्य |१५,५२७ |- | style="background-color:#ffc0cb" | |[[सङ्घीय समाजवादी पार्टी|सङ्घीय समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |देवेन्द्रकुमार राई |४,५२९ |- | style="background-color:darkred" | |[[एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)|एनेकपा (माओवादी)]] |युवाकुमार पौडेल |४,४२० |- | | colspan="2" |अन्य |२,४२३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: नेपाल न्युज<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |[[झलनाथ खनाल]] |१७,६५५ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |वेनुपराज प्रसाईँ |१३,७७४ |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |सूर्य प्रकाश बाला |१०,९१७ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |लिला देवी श्रेष्ठ |२,१६७ |- | |अन्य | |२,०४० |- | colspan="3" |बदर मत |२,०८६ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web|date=2009-10-03|title=Ca Election report|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |वेनुपराज प्रसाईँ |१८,६०८ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |[[झलनाथ खनाल]] |१८,५०२ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |गणेश रसिक राई |१,९१९ |- | | colspan="2" |अन्य |१,७१५ |- | colspan="3" |बदर मत |७५८ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2008-01-24 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |[[झलनाथ खनाल]] |१४,३८३ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |तोयनाथ भट्टराई |१४,१७३ |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |गोपाल गुरुङ |१,६११ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |चन्द्रकान्त भट्टराई |१,४२८ |- | style="background-color:dodgerblue" | |[[राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी]] |चन्द्र बहादुर थुलुङ |१,०३० |- | | colspan="2" |अन्य |५०८ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive" /> |} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |[[झलनाथ खनाल]] |२५,५४० |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |तोयनाथ भट्टराई |१९,२७० |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/ILAM.pdf इलामको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रको नक्सा] {{कोशी प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:इलाम जिल्ला]] 72izw6rultlni6jxzmvv1sh3mnatba1 0 132674 1357625 1353342 2026-06-03T09:45:19Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357625 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency | name = इलाम २ | type = संसदीय | constituency_link = | parl_name = <!-- name of the law making body --> | map1 = | map2 = | map3 = | map4 = | map_size = 300 | map_entity = | map_year = 2017 | image = Ilam2PratinidhiSabha.svg | image2 = | image3 = | image4 = | caption = [[कोशी प्रदेश]]मा इलाम २ | caption2 = | caption3 = | caption4 = | district_label = प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county --> | district = [[कोशी प्रदेश]] | region_label = जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county --> | region = [[इलाम जिल्ला]] | population = | electorate = १,१९,४८९ | towns = | future = | year = २०४८<!-- year of establishment --> | abolished_label = | abolished = | elects_howmany = | seats = | party_label = <!-- defaults to "Party" --> | party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | members_label = | members = [[सुहाङ नेम्वाङ]] | local_council_label = | local_council = | previous = | next = | blank1_name = | blank1_info = | blank2_name = | blank2_info = | blank3_name = | blank3_info = | blank4_name = | blank4_info = }} '''इलाम २''' [[नेपाल]]को [[इलाम जिल्ला]]को दुई संसदीय निर्वाचन क्षेत्र मध्ये एक हो। यो निर्वाचन क्षेत्र २०७४ भदौ १५ मा पेश गरिएको [[निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोग]] प्रतिवेदनमा अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसङ्ख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईंंको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == इलाम २ मा [[चुलाचुली गाउँपालिका]], [[माङसेबुङ गाउँपालिका]], [[फाकफोकथुम गाउँपालिका]], [[देउमाई नगरपालिका]], [[इलाम नगरपालिका]]को १–९, ११ र १२ र [[माई नगरपालिका]]को वडा ६–८ समेटिएको छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[कोशी प्रदेश सभा]] क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * इलाम २ (क) * इलाम २ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |'''निर्वाचन''' !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |[[मणिकुमार लिम्बू]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |[[कुलबहादुर गुरुङ]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] | rowspan="5" |[[सुवासचन्द्र नेम्वाङ]] | rowspan="5" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[इलाम–२ उपनिर्वाचन, २०८१|२०८१]] | rowspan="4" |[[सुहाङ नेम्वाङ]] | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== २(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |रामबहादुर मगर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |गोविन्द गिरी |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |} {{Col-2}} ==== २(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (माओवादी केन्द्र)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |धीरेन्द्र शर्मा |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |रामबहादुर मगर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |} {{Col-end}} == निर्वाचनको नतिजा == === [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] === {{Election results |cand1=[[सुहाङ नेम्वाङ]] |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes1=22426 |cand2=भेषराज आचार्य |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=14650 |cand3=सुदीप राई |party3=[[श्रम संस्कृति पार्टी]] |votes3=14400 |cand4=गोकुलबहादुर राई |party4=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes4=7814 |cand5=ओमबहादुर गुरुङ |party5=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes5=1172 |cand6=अन्य |votes6=3319 |electorate=119489 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |majority=7776 |source=<ref name="2026el_ilam2">{{Cite web |title=इलाम–२ मा एमालेका सुहाङ नेम्वाङ निर्वाचित |url=https://www.ratopati.com/story/549135 |website=रातोपाटी}}</ref> }} ==== [[इलाम–२ उपनिर्वाचन, २०८१]] ==== {{Election results |cand1=[[सुहाङ नेम्वाङ]] |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes1=27772 |cand2=डम्बरबहादुर खड्का |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=21942 |cand3=डकेन्द्रसिंह थेगिम लिम्बू |party3=स्वतन्त्र |votes3=11457 |cand4=मिलनकुमार योङहाङ लिम्बू |party4=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes4=5050 |cand5=मणिकुमार लिम्बू |party5=[[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन]] |votes5=816 |cand6=अन्य |votes6=1435 |invalid=902 |electorate=115889 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |majority=5,830 |source=<ref name="2024el">{{Cite web|title=उपनिर्वाचन नतिजा, २०८१|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2081bi.aspx|website=Election Commission of Nepal}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} === [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] === {{Election results|cand1=[[सुवासचन्द्र नेम्वाङ]]|party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|votes1=30020|cand2=डम्बरबहादुर खड्का|party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]|votes2=29906|cand3=प्रकाश सापकोटा|party3=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]|votes3=1380|cand4=मणिबहादुर लिम्बू|party4=[[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन]]|votes4=1363|cand5=खड्गप्रसाद पालुङ्गवा|party5=[[राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी]]|votes5=1272|cand6=अन्य|votes6=2244|invalid=|electorate=|result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी|majority=114|source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सुची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{col-start}} {{col-2}} =====२(क)===== {{Election results |cand1=गोविन्द गिरी |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes1=16658 |cand2=गणेशप्रसाद बराल |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=15447 |cand3=लछुमन राई |party3=[[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन]] |votes3=1535 |cand4=यमनाथ भण्डारी |party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes4=975 |party5=अन्य |votes5=1081 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |majority=1211 |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-2}} ====२(ख)==== {{Election results |cand1=रामबहादुर मगर |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes1=13754 |cand2=हर्कबहादुर लावती |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |votes2=11167 |cand3=विनयकुमार फागु |party3=[[सङ्घीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च]] |votes3=2054 |cand4=पवित्रा लिम्बू तुम्बाहाङ्फे |party4=[[राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी]] |votes4=1415 |cand5=बलबहादुर आङ्देम्बे |party5=[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |votes5=799 |cand6=उजितकुमार राई |party6=[[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन]] |votes6=739 |party7=अन्य |votes7=1060 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |majority=2586 |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-end}} === [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |[[सुवासचन्द्र नेम्वाङ]] |३६,५१७ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |केशव थापा |२६,८६५ |- | style="background-color:hotpink" | |[[सङ्घीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च]] |दीपककुमार योङ्हाङ |१,७६१ |- | style="background-color:dodgerblue" | |[[राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी]] |खड्गप्रसाद पालुङ्गवा |१,३०८ |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |कृष्णबहादुर खत्री |१,१०६ |- | | colspan="2" |अन्य |८३२ |- | colspan="3" |अवैध मत |२,६५३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} =====२(क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |रामबहादुर मगर |१९,८३८ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |डम्बरबहादुर खड्का |१६,२८६ |- | | colspan="2" |अन्य |१,०१६ |- |colspan="3"|अवैध मत |१,३७६ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |}{{Col-2}} =====२(ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |धीरेन्द्र शर्मा |१४,७१६ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |खगेन्द्र देवान |११,०६५ |- | style="background-color:hotpink" | |[[सङ्घीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च]] |थाङ्साङ लावती |२,२५४ |- | style="background-color:dodgerblue" | |[[राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी]] |जयकुमार केरूङ |१,४३२ |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |मणिविक्रम लिम्बू |१,३५७ |- | | colspan="2" |अन्य |७८४ |- |colspan="3"|अवैघ मत |११,३७६ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी केन्द्र विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |}{{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |[[सुवासचन्द्र नेम्वाङ]] |१४,९३० |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |भेषराज आचार्य |१२,८२८ |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |रमेशकुमार लिङ्देन |४,६४८ |- | style="background-color:#ffc0cb" | |[[सङ्घीय समाजवादी पार्टी|सङ्घीय समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |विनोदकुमार नेम्वाङ |२,४८६ |- | | colspan="2" |अन्य |२,५८७ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: नेपाल न्युज<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |[[सुवासचन्द्र नेम्वाङ]] |१७,७४८ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |केशव थापा |१४,०४४ |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |हर्कबहादुर लावती |८,९१६ |- | style="background-color:hotpink" | |[[सङ्घीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च]] |उत्तमकुमार योङयाङ |१,६७८ |- | |अन्य | |१,६८२ |- | colspan="3" |अवैध मत |२,०९९ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web|date=2009-10-03|title=Ca Election report|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |[[सुवासचन्द्र नेम्वाङ]] |१७,४०७ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[कुलबहादुर गुरुङ]] |१५,४८२ |- | style="background-color:dodgerblue" | |[[राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी]] |सुवर्णबहादुर पाठक |३,०९३ |- | style="background-color:yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |पद्मसुन्दर लावती |१,४७५ |- | | colspan="2" |अन्य |२,१८६ |- | colspan="3" |अवैध मत |८७५ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2008-01-24 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[कुलबहादुर गुरुङ]] |१२,५४७ |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |मणिकुमार लिम्बू |११,९६० |- | style="background-color:dodgerblue" | |[[राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी]] |चन्द्रप्रसाद यज्ञ |२,५६० |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |चतुरमान लिम्बू |२,३९६ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |यमप्रसाद चापागाई |१,४५८ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेपाली काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive" /> |} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |मणिकुमार लिम्बू |१९,७५९ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[कुलबहादुर गुरुङ]] |१७,७४९ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] 8y3r1lej0rvsbz4ssljb05icneq2zu0 0 132687 1357700 1353359 2026-06-03T10:37:27Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357700 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency | name = ओखलढुङ्गा १ | type = संसदीय | constituency_link = | parl_name = <!-- name of the law making body --> | map1 = | map2 = | map3 = | map4 = | map_size = 300 | map_entity = | map_year = 2017 | image = Okhaldhunga1PratinidhiSabha.svg | image2 = | image3 = | image4 = | caption = [[कोशी प्रदेश]]मा ओखलढुङ्गा १ | caption2 = | caption3 = | caption4 = | district_label = प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county --> | district = [[कोशी प्रदेश]] | region_label = जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county --> | region = [[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] | population = | electorate = १,२२,७१५ | towns = | future = | year = २०४८<!-- year of establishment --> | abolished_label = | abolished = | elects_howmany = | seats = | party_label = <!-- defaults to "Party" --> | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | members_label = | members = [[विश्वराज पोखरेल]] | local_council_label = | local_council = | previous = | next = | blank1_name = | blank1_info = | blank2_name = | blank2_info = | blank3_name = | blank3_info = | blank4_name = | blank4_info = }} '''ओखलढुङ्गा १''' [[नेपाल]]को [[ओखलढुङ्गा जिल्ला]]को निर्वाचन क्षेत्र हो। यो निर्वाचन क्षेत्र २०७४ भदौ १५ मा पेश गरिएको [[निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोग]] प्रतिवेदनमा अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसङ्ख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईंंको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == ओखलढुङ्गा १ मा [[ओखलढुङ्गा जिल्ला]]को सम्पूर्ण भाग समेटिएको छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[कोशी प्रदेश सभा]] क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * ओखलढुङ्गा १ (क) * ओखलढुङ्गा १ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |'''निर्वाचन''' !सदस्य !दल |- | rowspan="3" style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |[[बालराज कार्की]] | rowspan="3" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |[[चन्द्रकान्त दाहाल]] |- |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |[[होमनाथ दाहाल]] |- | rowspan="2" style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] | rowspan="2" |[[केशव राई]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |- |''पुस २०६५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] | rowspan="2" |[[यज्ञराज सुनुवार]] | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |- |style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[रामहरि खतिवडा]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |style="background-color:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |[[विश्वराज पोखरेल]] |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |- |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== १(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |अम्वीरबाबु गुरुङ |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |प्रदिपकुमार सुनुवार |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |} {{Col-2}} ==== १(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (माओवादी केन्द्र)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |मोहनकुमार खड्का |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (माओवादी केन्द्र)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |बाबुराम गौतम |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |} {{Col-end}} == निर्वाचन परिणामहरू == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[विश्वराज पोखरेल]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=13953 |cand2=कुमार लुईटेल |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=13948 |cand3=अम्विर बाबु गुरुङ्ग |party3=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes3=11296 |cand4=अस्मिता थापा |party4=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes4=10720 |cand5=उद्धवकुमार राई |party5=[[श्रम संस्कृति पार्टी]] |votes5=3858 |cand6=किशोरी कार्की |party6=[[उज्यालो नेपाल पार्टी]] |votes6=965 |cand7=अन्य |votes7=563 |electorate=122715 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=5 |source=<ref name="2026el_okhaldhunga1">{{Cite web |title=ओखलढुंगामा पूर्वएआईजी पोखरेल ५ मत अन्तरले विजयी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1887024 |website=अनलाइनखबर }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results|cand1=[[रामहरि खतिवडा]]|party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]|votes1=33556|cand2=[[यज्ञराज सुनुवार]]|party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|votes2=26738|cand3=अन्य|votes3=2291|invalid=|electorate=|result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी|majority=6818|source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरुको सुची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग नेपाल|access-date=2022-12-07|archive-date=2022-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |[[यज्ञराज सुनुवार]] |३२,५८० |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |रामहरि खतिवडा |२७,३२७ |- | | colspan="2" |अन्य |१,७८१ |- | colspan="3" |बदर मत |४,०९५ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} ===== १(क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |अम्विर बाबु गुरुङ |१८,९०८ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |मित्र सेन दाहाल |११,९०६ |- | | colspan="2" |अन्य |६५१ |- |colspan="3"|बदर मत |१,१२१ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |}{{Col-2}} ===== १(ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |मोहन कुमार खड्का |१५,४८५ |- |style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}"| |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |प्रदिप कुमार सुनुवार |१३,७११ |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |ज्ञानेन्द्र रुम्दाली |१,८५८ |- | |colspan="2"|अन्य |६०९ |- |colspan="3"|बदर मत |१,५०४ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी केन्द्र विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |}{{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |[[यज्ञराज सुनुवार]] |१२,९४३ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |बालकृष्ण दाहाल |९,९४३ |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एकीकृत नेकपा (माओवादी)]] |केशव राई |२,९६३ |- | | colspan="2" |अन्य |१,८६९ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: नेपाल न्युज<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |केशव राई |११,६३५ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |बालकृष्ण दाहाल |९,०५४ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |[[यज्ञराज सुनुवार]] |८,९२० |- | |अन्य | |१,९२१ |- | colspan="3" |बदर मत |१,४८८ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web|date=2009-10-03|title=Ca Election report|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |होमनाथ दाहाल |१६,१११ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |छविलाल कार्की |१०,२८२ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |चम्पक सुनुवार |३,१८८ |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |अम्विर बाबु गुरुङ |२,४४६ |- | | colspan="2" |अन्य |५५४ |- | colspan="3" |बदर मत |८१५ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |चन्द्रकान्त दाहाल |८,६९१ |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |प्रेम नारायण प्रेमी |७,५८७ |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |गोपाल राई |५,७०८ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |भोलामान सिंह |४,०१७ |- | | colspan="2" |अन्य |९०५ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive" /> |} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |बलराज कार्की |१९,२२८ |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |पेशल कुमार खतिवडा |६,०५६ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/OKHALDHUNGA.pdf ओखलढुङ्गाको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रको नकसा] {{कोशी प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] stc2id22xasyscktyimt07vc18xm6fd 0 132697 1357652 1353349 2026-06-03T09:56:50Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357652 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency | name = उदयपुर १ | type = संसदीय | constituency_link = | parl_name = <!-- name of the law making body --> | map1 = | map2 = | map3 = | map4 = | map_size = 300 | map_entity = | map_year = 2017 | image = Udayapur1PratinidhiSabha.svg | image2 = | image3 = | image4 = | caption = [[कोशी प्रदेश]]मा उदयपुर १ | caption2 = | caption3 = | caption4 = | district_label = प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county --> | district = [[कोशी प्रदेश]] | region_label = जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county --> | region = [[उदयपुर जिल्ला]] | population = | electorate = १,४२,८०४ | towns = | future = | year = २०४८<!-- year of establishment --> | abolished_label = | abolished = | elects_howmany = | seats = | party_label = <!-- defaults to "Party" --> | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | members_label = | members = [[पारशमणि गेलाल]] | local_council_label = | local_council = | previous = | next = | blank1_name = | blank1_info = | blank2_name = | blank2_info = | blank3_name = | blank3_info = | blank4_name = | blank4_info = }} '''उदयपुर १''' [[नेपाल]]को [[उदयपुर जिल्ला]]को दुई संसदीय निर्वाचन क्षेत्र मध्ये एक हो। यो निर्वाचन क्षेत्र २०७४ भदौ १५ मा पेश गरिएको [[निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोग]] प्रतिवेदनमा अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसङ्ख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईंंको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == उदयपुर १ मा [[बेलका नगरपालिका]], [[चौदण्डीगढी नगरपालिका]] र [[त्रियुगा नगरपालिका]] समेटिएको छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[कोशी प्रदेश सभा]] क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * उदयपुर १ (क) * उदयपुर १ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |'''निर्वाचन''' !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] | rowspan="2" |[[लक्ष्मीनारायण चौधरी]] | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |[[सुशेरकुमार राई]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] | rowspan="4" |[[नारायण खड्का]] | rowspan="4" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |- | style="background-color:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |[[पारशमणि गेलाल]] |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== १(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |विमल कार्की |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |राजन किराँती |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |} {{Col-2}} ==== १(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |हिमाल कार्की |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |हिमाल कार्की |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |} {{Col-end}} == निर्वाचन परिणामहरू == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[पारशमणि गेलाल]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=30590 |cand2=राजेशकुमार राई |party2=[[श्रम संस्कृति पार्टी]] |votes2=11606 |cand3=बलदेव चौधरी |party3=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes3=10021 |cand4=विदुर बस्नेत |party4=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes4=9675 |cand5=दुर्गाकुमार थापा |party5=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes5=9206 |cand6=सुभाषचन्द्र खड्का |party6=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes6=941 |cand7=अन्य |votes7=1877 |electorate=142804 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=18984 |source=<ref name="2026el_udayapur1">{{Cite web |title=उदयपुर-१ मा रास्वपाका पारशमणि गेलाल विजयी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1887080 |website=अनलाइनखबर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results|cand1=[[नारायण खड्का]]|party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]|votes1=31270|cand2=[[मञ्जुकुमारी चौधरी]]|party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|votes2=28891|cand3=ध्रुवकुमार रायमाझी|party3=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]|votes3=3915|cand4=उद्धव अधिकारी|party4=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]|votes4=3444|cand5=गोपाल राई|party5=[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]|votes5=1906|cand6=अन्य|votes6=2029|invalid=|electorate=|result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी|majority=2379|source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सूची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[नारायण खड्का]] |३३,१४२ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |[[मञ्जुकुमारी चौधरी]] |३२,५९४ |- | style="background-color:indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |रामप्रसाद चौलागाईं |१,२९५ |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |गोपाल राई |१,१९६ |- | | colspan="2" |अन्य |९८८ |- | colspan="3" |बदर मत |४,८८९ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} ===== १(क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |विमल कार्की |१७,५०१ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |विदुर बस्नेत |१५,८४४ |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |गणेशकुमार राई |१,५४५ |- | | colspan="2" |अन्य |१,५२२ |- |colspan="3"|बदर मत |२,२१८ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |एमाले विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |}{{Col-2}} ===== १(ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |हिमाल कार्की |१६,७९२ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |रामबहादुर थापा मगर |१५,१९४ |- | | colspan="2" |अन्य |१,९३९ |- |colspan="3"|बदर मत |१,४३४ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |}{{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[नारायण खड्का]] |१५,३८१ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |मणिराज उपाध्याय पौडेल |७,२९८ |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |राजन किराती |६,६४८ |- | style="background-color:#ffc0cb" | |[[सङ्घीय समाजवादी पार्टी|सङ्घीय समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |प्रदीपकुमार चौधरी |२,४१६ |- | | colspan="2" |अन्य |२,७४९ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: नेपाल न्युज<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[नारायण खड्का]] |१४,४६८ |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |राजन किराती |१३,२३६ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |अशोक कुमार राई |९,८१० |- | |[[नेपाल लोकतान्त्रिक समाजवादी दल]] |चन्द्रहंस चौधरी |१,१९८ |- | |अन्य | |१,४४८ |- | colspan="3" |बदर मत |२,११५ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web|date=2009-10-03|title=Ca Election report|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |सुरेश कुमार राई |१७,६८६ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |डा. [[नारायण खड्का]] |१६,८४७ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |हरि बहादुर बस्नेत |११,०४६ |- | style="background-color:indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |[[अशोककुमार राई|अशोक कुमार राई]] |८,३५६ |- | | colspan="2" |अन्य |२,२९७ |- | colspan="3" |बदर मत |१,४०३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |एमाले विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2008-01-24 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |[[लक्ष्मी नारायण चौधरी]] |१९,२९० |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |अशोक चन्द्र राई |१२,६२५ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |हरि बहादुर बस्नेत |५,८२९ |- | style="background-color:#E2725B" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी) (१९९१–२००५)|नेकपा (मार्क्सवादी)]] |भिम कुमार राई |२,१३१ |- | style="background-color:dodgerblue" | |[[राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी]] |कृष्ण बहादुर राई |१,०७५ |- | | colspan="2" |अन्य |४३१ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |एमाले विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive" /> |} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |[[लक्ष्मीनारायण चौधरी]] |२०,४१३ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |सत्यनारायण चौधरी |१२,०५१ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |एमाले विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf नेपाल रिसर्च] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/UDAYAPUR.pdf उदयपुरको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रको नक्सा] {{कोशी प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] l1rjvwaz3qt562nwklx26q0ij67sbcn 0 132698 1357653 1353350 2026-06-03T09:57:00Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357653 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency | name = उदयपुर २ | type = संसदीय | constituency_link = | parl_name = <!-- name of the law making body --> | map1 = | map2 = | map3 = | map4 = | map_size = 300 | map_entity = | map_year = 2017 | image = Udayapur2PratinidhiSabha.svg | image2 = | image3 = | image4 = | caption = [[कोशी प्रदेश]]मा उदयपुर २ | caption2 = | caption3 = | caption4 = | district_label = प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county --> | district = [[कोशी प्रदेश]] | region_label = जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county --> | region = [[उदयपुर जिल्ला]] | population = | electorate = ९६,१२२ | towns = | future = | year = २०४८<!-- year of establishment --> | abolished_label = | abolished = | elects_howmany = | seats = | party_label = <!-- defaults to "Party" --> | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | members_label = | members = [[सूर्यबहादुर तामाङ]] | local_council_label = | local_council = | previous = | next = | blank1_name = | blank1_info = | blank2_name = | blank2_info = | blank3_name = | blank3_info = | blank4_name = | blank4_info = }} '''उदयपुर २''' [[नेपाल]]को [[उदयपुर जिल्ला]]को दुई संसदीय निर्वाचन क्षेत्र मध्ये एक हो। यो निर्वाचन क्षेत्र २०७४ भदौ १५ मा पेश गरिएको [[निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोग]] प्रतिवेदनमा अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसङ्ख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईंंको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == उदयपुर २ मा [[कटारी नगरपालिका]], [[उदयपुरगढी गाउँपालिका]], [[रौतामाई गाउँपालिका]], [[ताप्ली गाउँपालिका]] र [[लिम्चुङबुङ गाउँपालिका]] समेटिएको छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[कोशी प्रदेश सभा]] क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * उदयपुर २ (क) * उदयपुर २ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |'''निर्वाचन''' !सदस्य !दल |- | rowspan="2" style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |[[विष्णुबहादुर राउत]] | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |[[जगन्नाथ खतिवडा]] |- | rowspan="2" style="background-color:darkred" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] | rowspan="2" |[[मणि किराँती]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |- |''पुस २०६५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |[[मञ्जुकुमारी चौधरी]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:darkred" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | rowspan="2" |[[सुरेशकुमार राई]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |''२०७५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेकपा]] |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[अम्बरबहादुर रायमाझी]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |[[सूर्यबहादुर तामाङ]] |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== २(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|स्वतन्त्र}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |नारायणबहादुर मगर |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |- | style="background-color:{{party color|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |नारायणबहादुर मगर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |} {{Col-2}} ==== २(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |कला घले |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |रामकुमार खत्री |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |} {{Col-end}} == निर्वाचन परिणामहरू == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[सुर्यबहादुर तामाङ]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=14802 |cand2=[[अम्बरबहादुर रायमाझी]] |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=7648 |cand3=रामकुमार राई |party3=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes3=7290 |cand4=सुरेशकुमार राई |party4=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes4=5197 |cand5=वलराज राई |party5=[[श्रम संस्कृति पार्टी]] |votes5=4139 |cand6=अन्य |votes6=1680 |electorate=96122 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=7154 |source=<ref name="2026el_udayapur2">{{Cite web |title=उदयपुर–२ मा रास्वपाका स"र्यबहादुर तामाङ विजयी |url=https://election.ekantipur.com/pradesh-1/district-udayapur/constituency-2 |website=कान्तिपुर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results|cand1=[[अम्बरबहादुर रायमाझी]]|party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|votes1=15251|cand2=जगन्नाथ खतिवडा|party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]|votes2=12893|cand3=रामकुमार राई|party3=[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]|votes3=10379|cand4=भास्कर राई|party4=[[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन]]|votes4=1430|cand5=अन्य|votes5=2208|invalid=|electorate=|result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|majority=2358|source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सूची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |[[सुरेशकुमार राई]] |२२,५५१ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |नारायणबहादुर कार्की |१५,४५५ |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |विष्णुबहादुर राई दनुवार |१,१३६ |- | | colspan="2" |अन्य |९८८ |- | colspan="3" |बदर मत |१,०७७ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी केन्द्र विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} ===== २(क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |नारायणबहादुर मगर |९,८७० |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |भेषराज थापा मगर |५,९३४ |- | | colspan="2" |अन्य |१,२०७ |- |colspan="3"|बदर मत |९५९ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |स्वतन्त्र विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |}{{Col-2}} ===== २(ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |कला घले |१३,४५९ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |[[राम कुमार खत्री]] |८,९७६ |- | | colspan="2" |अन्य |१,२८५ |- |colspan="3"|बदर मत |१,१६९ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |}{{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |[[मन्जुकुमारी चौधरी]] |७,५३४ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |प्रमिला राई |७,५११ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |हरिबहादुर बस्नेत |६,२६० |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एकीकृत नेकपा (माओवादी)]] |सुरेश कुमार राई |६,००६ |- | style="background-color:#ffc0cb" | |[[सङ्घीय समाजवादी पार्टी|सङ्घीय समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |सिद्धान्त राई |१,०५४ |- | | colspan="2" |अन्य |२,६७० |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: नेपाल न्युज<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |मणि किराँती |१३,५९८ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |बलदेव चौधरी |११,९२१ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |विदुर बस्नेत |१०,००५ |- | |अन्य | |२,६६३ |- | colspan="3" |बदर मत |२,१८२ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web|date=2009-10-03|title=Ca Election report|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |जगन्नाथ खतिवडा |१८,२५८ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |हेरम्भ बहादुर थापा |१५,८३३ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |भक्त बहादुर सिंह ठकुराई |२,४२० |- | style="background-color:indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |भरत कुमार थापा |१,९३८ |- | style="background-color:dodgerblue" | |[[राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी]] |प्रेम बहादुर मगर |१,२३८ |- | | colspan="2" |अन्य |५७८ |- | colspan="3" |बदर मत |१,३५४ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2008-01-24 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |विष्णुबहादुर राउत |१४,२६१ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |हेरम्भबहादुर थापा |१२,७८४ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |भक्तबहादुर सिंह |४,१६१ |- | style="background-color:dodgerblue" | |[[राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी]] |रत्नबहादुर राई |१,०२९ |- | | colspan="2" |अन्य |९५२ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: निर्वाचन आयोग<ref name="archive" /> |} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |विष्णुबहादुर राउत |१४,१६४ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |अर्जुनकुमार खड्का |१२,७८८ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/UDAYAPUR.pdf उदयपुरको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रको नकसा] {{कोशी प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] dw3fmzd7anqq4r4voho323o6i9ptx6v 0 133305 1357545 1202948 2026-06-03T08:53:29Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357545 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = अष्टावक्र | image = Ashtavakra.jpg | caption = अष्टावक्र शारीरिक अपाङ्गताको साथ जन्मेका थिएँ र हिन्दु धर्ममा एक प्रसिद्ध ऋषिको रूपमा हुर्केका थिएँ | religion = [[हिन्दु धर्म]] | birth_place = [[विदेह राज्य|विदेह]] | teachers = [[उद्दालक आरुणि]] }} '''अष्टावक्र''' वा उष्टावुक्रहु [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] धर्ममा एक सम्मानित [[वेद|वैदिक]] ऋषि थिएँ। उहाँको नामको शाब्दिक अर्थ "आठ विकृतिहरू" हो, जसमा उनी जन्मिएका आठ शारीरिक विकृतिहरू प्रतिबिम्बित गर्दछ। अष्टावक्र हिन्दु इतिहास महाकाव्य र [[पुराण|पुराणहरूको]] अध्ययन गरे, एक ऋषि र एक प्रसिद्ध चरित्र बने।<ref name="Dalal2010p431">{{Cite book|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC|page=43}}</ref> == इतिहास == प्रमुख भारतीय महाकाव्यहरू (''[[रामायण]]'' र ''[[महाभारत]]'' ) र [[पुराण]]हरूमा पाइने विवरणहरू बाहेक, अष्टावक्र वास्तवमा कुन जीवन वा शताब्दीमा बाँचेका थिएँ भन्ने बारेमा थोरै थाहा छ। [[छान्दोग्य उपनिषद्|छान्दोग्य उपनिषद]]मा उल्लेखित ऋषि [[उद्दालक आरुणि|अरुणिले]] [[वेद]] पढाउने विद्यालय (आश्रम) चलाउनुभएको किंवदन्तीमा उल्लेख छ। अरुणकी छोरी सुजातासँगै कहोडा पनि उनका विद्यार्थी थिएँ। अरुणकी छोरीले कहोडासँग विवाह गरिन्। उनी गर्भवती भइन्, र उनको गर्भावस्थामा, विकासशील बच्चाले वेदको जप सुने र सही पाठ सिके।<ref>{{Cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada}}</ref> अष्टावक्र वरपरका किंवदन्तीहरूको एक संस्करणको अनुसार, उनका बुबा एक पटक वेद पढ्दै हुनुहुन्थ्यो, तर सही स्वरमा त्रुटि भयो। भ्रूणले गर्भबाट बोल्यो र आफ्नो बुबालाई वेदिक पुस्तकहरूबाट थाहा पाएको सीमित ज्ञानको बारेमा बतायो, यी पुस्तकहरू बाहेक अरू धेरै कुराहरू छन्। बाबुले क्रोधित भएर आठ विकृति लिएर जन्मिने श्राप दिए, त्यसैले नाम ‘अष्टावक्र’ राखियो।<ref name="Dalal2010p43">{{Cite book|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC|page=43}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRoshen_Dalal2010">Roshen Dalal (2010). [https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC ''Hinduism: An Alphabetical Guide'']. Penguin Books. p.&nbsp;43. [[आइएसबिएन|ISBN]]&nbsp;[[विशेष: पुस्तक स्रोत/978-0-14-341421-6|<bdi>978-0-14-341421-6</bdi>]].</cite></ref> === रामायण === [[वाल्मीकि|वाल्मिकीको]] रामायणमा [[रामायण|युद्धकाण्डको]] श्लोक ६.११९.१७ मा अष्टावक्रलाई उल्लेख गरिएको छ। रामायणको युद्ध पछि स्वर्गबाट [[राम|रामलाई]] हेर्न [[दशरथ]] आउँदा रामलाई भन्छन्<ref>{{Citation|title=Valmiki Ramayana – Book VI:Yuddha Kanda – Book Of War – Chapter 119|date=April 2020|url=http://www.valmikiramayan.net/yuddha/sarga119/yuddhaitrans119.htm|access-date=22 April 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314184151/http://www.valmikiramayan.net/yuddha/sarga119/yuddhaitrans119.htm |date=14 March 2012 }}</ref> अध्यात्म रामायणको ''अरण्य काण्डमा'', राक्षस कबन्धले राम र लक्ष्मणलाई आफ्नो कथा सुनाउँछन्, जसमा उनी भन्छन् कि उनी पहिले [[गन्धर्व]] थिएँ जसलाई अष्टावक्रले राक्षस बन्ने श्राप दिएका थिएँ जब उनी उनलाई (अष्टावक्र) देखेर हाँसे।<ref name="arkabandha">{{Cite book|title=अध्यात्मरामायण – हिन्दी अनुवादसहित|location=Gorakhpur, Uttar Pradesh, India|page=136}}</ref> जब गन्धर्वले अष्टावक्रलाई प्रणाम गरे, अष्टावक्रले भने कि उनी [[त्रेता युग|त्रेतायुगमा]] रामको श्रापबाट मुक्त हुनेछन्।<ref name="arkabandha" /> === महाभारत === [[चित्र:Ramabhadracharya_Works_-_Painting_in_Ashtavakra_(2010).jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल| [[जनक]] अष्टावक्रसँग बहस गर्दै।]] [[महाभारत|महाभारतको]] [[अरण्यक पर्व|वन पर्वमा]] अष्टावक्रको कथालाई विस्तृत रूपमा वर्णन गरिएको छ। [[कौरव|कौरवहरूसँग]] पासाको खेल हारेपछि, पाँच [[पाण्डव]] राजकुमार र [[द्रौपदी]] बाह्र वर्षको लागि निर्वासनमा छन्। तिनीहरूको तीर्थयात्रामा, तिनीहरूले ऋषि लोमासलाई भेट्छन्, र उनले पाण्डव राजकुमारहरूलाई अष्टावक्रको कथा, महाभारतको [[अरण्यक पर्व|वन पर्वको]] तीन अध्यायहरूमा सुनाउँछन्।<ref>{{Citation|title=The Mahābhārata, Book 3: Vana Parva: Tirtha-yatra Parva:Section CXXXII-CXXIV|date=26 February 2006|url=http://www.sacred-texts.com/hin/m03/m03132.htm|access-date=7 April 2011}}</ref> मानव अस्तित्वका विभिन्न पक्षहरूमा अष्टावक्रको ज्ञान महाभारतमा उल्लेख गरिएको छ। === पुराण === अष्टावक्र र श्वेतकेतु [[जनक|जनकको]] दरबारमा पुगे। अष्टावक्रले पहिले द्वारपालसँग सामना गरे जसले जवान केटालाई बाहिर राख्न खोजे। द्वारपालले आफू शास्त्रमा निपुण र पुरानो भएको कुरा बुझाएपछि उनलाई भित्र पसाइयो। त्यसपछि जनकले अष्टावक्रलाई रहस्यमय प्रश्नहरूद्वारा परीक्षण गरे जसको उत्तर अष्टावक्रले सहजै दिए। जनकले अष्टावक्रलाई वन्दिनको सामना गर्न दिने निर्णय गरे।<ref>{{Citation|title=The Mahābhārata, Book 3: Vana Parva: Tīrtha-yātrā Parva:Section CXXXIV|date=26 February 2006|url=http://www.sacred-texts.com/hin/m03/m03134.htm#fn_25|access-date=8 March 2011}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[अगस्त्य ऋषि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संस्कृत साहित्य]] [[श्रेणी:ऋषि]] 2db75li9eclc8uc9dpqxaj6feoi3n9e 0 133761 1357647 1149689 2026-06-03T09:54:56Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357647 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Hemisferio Norte.png|thumb|300px|उत्तरी गोलार्ध]] '''उत्तरी गोलार्ध''' भनेको [[भूमध्यरेखा|भूमध्य रेखा]]को उत्तरमा रहेको [[पृथ्वी]]को आधा भाग हो। [[सूर्यमण्डल|सौर्यमण्डल]]का अन्य ग्रहहरूका लागि, उत्तरलाई पृथ्वीको उत्तरी ध्रुवको रूपमा सौर्यमण्डलको अपरिवर्तनीय समतलको सापेक्ष एउटै आकाशीय गोलार्धको रूपमा परिभाषित गरिएको छ।<ref name="report">{{Cite journal |last1=Archinal |first1=Brent A. |last2=A'Hearn |first2=Michael F. |last3=Bowell |first3=Edward G. |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Courtin |first6=Régis |last7=Fukushima |first7=Toshio |last8=Hestroffer |first8=Daniel |last9=Hilton |first9=James L. |last10=Krasinsky |first10=George A. |last11=Neumann |first11=Gregory A. |last12=Oberst |first12=Jürgen |last13=Seidelmann |first13=P. Kenneth |last14=Stooke |first14=Philip J. |last15=Tholen |first15=David J. |display-authors=5 |year=2010 |title=Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009 |url=http://astropedia.astrogeology.usgs.gov/alfresco/d/d/workspace/SpacesStore/28fd9e81-1964-44d6-a58b-fbbf61e64e15/WGCCRE2009reprint.pdf |url-status=dead |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=109 |issue=2 |pages=101–135 |bibcode=2011CeMDA.109..101A |doi=10.1007/s10569-010-9320-4 |s2cid=189842666 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065344/http://astropedia.astrogeology.usgs.gov/alfresco/d/d/workspace/SpacesStore/28fd9e81-1964-44d6-a58b-fbbf61e64e15/WGCCRE2009reprint.pdf |archive-date=2016-03-04 |access-date=2018-09-26 |last16=Thomas |first16=Paul C. |last17=Williams |first17=Iwan P.}}</ref> यसको सतह ६०.७% पानी हो, [[दक्षिणी गोलार्ध]]को मामलामा ८०.९% पानीको तुलनामा, र यसले पृथ्वीको ६७.३% जमिन समावेश गर्दछ।<ref name=":0">{{cite book|title=Life on Earth: A – G.. 1|date=2002|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=9781576072868|page=528|url=https://books.google.com/books?id=iVEWPg8vnxgC&q=southern+hemisphere+contains+%25+land&pg=PA528|access-date=8 September 2016|archive-date=22 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122160606/https://books.google.com/books?id=iVEWPg8vnxgC&q=southern+hemisphere+contains+%25+land&pg=PA528|url-status=live}}</ref> [[युरोप]] र [[उत्तर अमेरिका|उत्तरी अमेरिका]]का महादेशहरू पूर्णतया पृथ्वीको उत्तरी गोलार्धमा अवस्थित छन्, जसमा लगभग सम्पूर्ण [[एसिया|एसिया महाद्वीप]], [[अफ्रिका]]को लगभग दुई तिहाइ र [[दक्षिण अमेरिका]]को सानो भाग पनि समावेश छ।<ref name=":0" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:उत्तरी गोलार्ध]] [[श्रेणी:पृथ्वीका गोलार्धहरू]] ji588hf7yf7htg50bbfh7s9kfuszu53 0 134038 1357671 1216233 2026-06-03T10:07:56Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357671 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ऋद्धिबहादुर मल्ल | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = वि. सं. १९५५ मंसिर २४ <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = [[बनारस|वनारस]], वरुणापुल कोठी, [[भारत]] | death_date = २०५५ वैशाख ५ <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = [[काठमाडौँ]] | resting_place = | occupation = लेखक, प्रकाशक, सम्पादक | language = नेपाली | nationality = नेपाली {{flagicon|Nepal}} | ethnicity = [[नेवार]] | citizenship = नेपाली | education = | alma_mater = | period = | genre = [[उपन्यास]], साहित्यिक पत्रिका | subject = | movement = | notableworks = [[शारदा (पत्रिका)|शारदा पत्रिका]], जोर गणेश प्रेस | parents = बुवा वीरबहादुर मल्ल, आमा नीरकुमारी | spouse = आनन्दकुमारी | partner = | children = छोरा [[गोविन्दबहादुर मल्ल]], [[विजय मल्ल]], फत्तेबहादुर मल्ल र हिक्मतबहादुर मल्ल, छोरी शान्ति | relatives = | awards = | religion = हिन्दु | signature = | signature_alt = | module = | website = | portaldisp = }} '''ऋद्धिबहादुर मल्ल''' (वि. सं. १९५५-२०२५)[[नेपाल]]को पहिलो साहित्यिक पत्रिका [[शारदा (पत्रिका)|शारदा]] मासिकका संस्थापक सम्पादक थिए । शारदा पत्रिका १९९१ सालको माघे संक्रान्तिदेखि मल्लकै सम्पादन र प्रकाशनमा आएको हो । मल्लको सम्मानस्वरुप सरकारले २०५४ सालमा उनको मुहारचित्र अङ्कित हुलाक टिकट प्रकाशनमा ल्याएको थियो । == जन्म == मल्लको जन्म वि. सं. १९५५ मंसिर २४ गते वनारसको वरुणापुल कोठीमा भएको थियो । उनी सुब्बा वीरबहादुर मल्ल र नीरकुमारीका जेठा छोरा थिए । वीरबहादुर मल्ल जंगबहादुरकी कान्छी छोरी दीपकुमारीका सेवामा बाँधिएका थिए । वीरशमशेर प्रधानमन्त्री भएपछि उनले दीपकुमारीलाई देश निकाला गर्दा वीरबहादुर पनि सँगै वनारस पुगेका थिए । त्यही परिवेशमा ऋद्धिबहादुर मल्ल जन्मिएका थिए ।<ref>http://nai.com.np/contents.php?id=324 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230710174304/http://nai.com.np/contents.php?id=324 |date=2023-07-10 }}</ref> == शिक्षा == २२ वर्षको उमेरमा म्याट्रिक्स पास गर्दा राज्यले उनलाई दोसल्ला ओडाएर हात्तीमा काठमाडौं सहर घुमाएको थियो । त्यस प्रकारको सम्मान प्राप्त गर्ने उनी अन्तिम व्यक्ति पनि भए । १९७६ सालपछि राज्यबाट यसरी सम्मान गर्ने प्रथा बन्द गरिएको थियो ।<ref>http://nai.com.np/contents.php?id=324 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230710174304/http://nai.com.np/contents.php?id=324 |date=2023-07-10 }}</ref> == जागिर == मल्लले घरको आर्थिक अवस्थाका कारण कलेजस्तरको शिक्षा लिन सकेनन् । त्यसैले उनी जागिरमा लागे र सुब्बा भए । जुद्धशमशेरकी छोरीको निजी सचिव भएर उनले आफ्नो युवा अवस्था कटाए । == विवाह र परिवार == ऋद्धिबहादुर मल्लको विवाह १९७० सालमा साहु द्वारिकादास मूलकी छोरी आनन्दकुमारीसँग भएको थियो । यी दम्पतीबाट छोरा गोविन्दबहादुर, विजयबहादुर, फत्तेबहादुर र हिक्मतबहादुर र छोरी शान्तिको जन्म भएको थियो । गोविन्दबहादुर मल्ल गोठाले र विजय मल्ल पनि नेपाली भाषासाहित्यका प्रतिष्ठित प्रतिभा हुन् । == प्रकाशित कृति == मल्लले नेपाली भाषामा ६ वटा उपन्यास अनुवाद गरे र एउटा उनको मौलिक लेखनमा प्रकाशित भएको पाइन्छ । यद्यपि उनका कृतिको संख्या र प्रकृतिका सम्बन्धमा साहित्यकार तथा समालोचकहरुको एउटै मत छैन । उनले लेखेको 'शकुन्तला'नामक पुस्तक जुद्धशमशेरले छपाइदिन हुकुम गरेका थिए । पाण्डुलिपि शिक्षा डाइरेक्टर [[मृगेन्द्रशमशेर]]का हातमा पुग्यो । तर दुई वर्षसम्म पनि किताब प्रकाशित भएन । पछि मल्लको सोही किताब कर्णेल शिवप्रतापशमशेर थापालाई लेखक बनाएर प्रकाशनमा आयो । मौलिक कृति #शर्मिष्ठा (वि. सं. १९८५), उपन्यास सम्पादित, अनूदित र फुटकर कृति #आँखाको कसिंगर (अनुवाद), उपन्यास #डुंगा पल्टियो (अनुवाद, २०२२), उपन्यास #शेष प्रश्न (अनुवाद, २०२२), उपन्यास #चरित्रहीन (अनुवाद, २०२२), उपन्यास #गोरा (अनुवाद, २०१८), उपन्यास #न्याट्रिड्यामको कुम्भे (अनुवाद, २०२५), उपन्यास #शारदा (सम्पादन), मासिक पत्रिका == शारदाको प्रकाशन == नेपाली साहित्यमा युग निर्माण गरेको मानक साहित्यिक पत्रिका [[शारदा (पत्रिका)|शारदा]]लाई मानिन्छ । यो पत्रिका १९९१ सालको माघे संक्रान्तिदेखि मल्लकै सम्पादन र प्रकाशनमा आएको हो । यस पत्रिकालाई जसरी रुद्रराज पाण्डेले सहयोग पुर्‍याएका थिए, त्यसरी नै प्रेमराज शर्माले पनि मद्धत गरेका थिए । शारदा प्रकाशनका लागि मल्लसँग होस्टेमा हैंसे गर्नेहरुमध्ये [[बालकृष्ण सम]], जितेन्द्रबहादुर शाह, बडाकाजी मरिचीमान सिंहको पनि भूमिका थियो । [[लेखनाथ पौड्याल]], [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]], [[बालकृष्ण सम]], [[सिद्धिचरण श्रेष्ठ]], [[गुरुप्रसाद मैनाली]], [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]], [[भवानी भिक्षु]], [[सूर्यविक्रम ज्ञवाली]], [[गोविन्दबहादुर मल्ल]] गोठाले आदि थुप्रै लेखकलाई यसै पत्रिकाले उभ्याएको हो । राणा प्रधानमन्त्री श्री ३ [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्धशमशेर]]ले पत्रिका निकाल्न मल्ललाई वार्षिक ५०० रुपैयाँ खड्ग निसाना गरेर दिएको ‘उन्नयन’ को ऋद्धिबहादुर मल्ल विशेषांक (पूर्णांक २५, २०५४) मा सुन्दरप्रसाद शाह ‘दुःखी’ ले उल्लेख गरेका छन् । त्रिचन्द्र कलेजका प्रिन्सिपल सरदार [[रुद्रराज पाण्डे]]लाई मल्लले कोलकाताको हेउर स्कुलको जस्तै शिक्षक–विद्यार्थीका रचना संकलन गरेर मासिक–पत्र निकाली आफ्नो जोरगणेश प्रेसमा छाप्न सुझाएका थिए । निकै पछि सरदार पाण्डेले [[उप रथी|मेजर जनरल]] मृगेन्द्रशमशेरसित ‘त्रैमासिक’ निकाल्न कुरा मिलाए र जुद्धशमशेरले ‘दैनिक पत्रिका निकाल्छ भने पनि निकाल्न दिनू’ भनी हुकुम गरेका थिए ।<ref>https://ekantipur.com/koseli/2022/08/13/16603561831725466.html</ref> जुद्धशमशेरले [[पद्मशमशेर]]लाई राजकाज सुम्पेर गएपछि २००२ सालमा शारदा संकटमा पर्‍यो । कागज, मसी इत्यादि किन्ने पैसाको अभाव भयो । संक्रमणकालीन सत्ताले पनि शंकाको नजरले हेर्न थाल्यो । ऋद्धिबहादुरले पत्रिका चलाउन पैसाको मद्दत मागे । त्यसमा डाइरेक्टरले वर्षको १,२०० रुपैयाँ दिने भए । सम्पादकलाई ३६०, लेखकलाई महिनैपिछे ५० को दरले ६०० दिने तय भयो । सम्पादक पनि [[गोपालप्रसाद रिमाल]]लाई खटाएर पठाइयो । त्यही बेला रिमाल राणाविरोधी आन्दोलनमा लागेको थाहा भएपछि अर्को आदेश आयो, ‘शारदाबाट रिमाललाई झिक, तिम्रो आफ्नो छोरालाई सम्पादक बनाऊ ।’ फलस्वरूप [[गोविन्दबहादुर मल्ल]] सम्पादक भए । सात सालको आन्दोलन र श्री ५ को दिल्ली सवारीका घटनापछि शारदा अनियमित भयो । २००७ सालको राजनीतिक परिवर्तनपछि जसोतसो १–२ अंक मात्र छापिए ।<ref>https://ekantipur.com/koseli/2022/08/13/16603561831725466.html</ref> राणाको स्तुति र चाकरी गरेर नै उनले शारदालाई पनि सञ्चालन गरिरहे । वि. सं. २००७ फागुन ७ गते प्रकाशित भएको दैनिक आवाज प्रकाशित गर्ने पनि मल्ल नै थिए । वास्तवमा उनी परिस्थिति अनुसार काम गर्थे । == जोरगणेश प्रेस == शारदाको नाउँमा गाँसिएको अर्को संस्था हो- जोरगणेश प्रेस । मल्लले खरदार तीर्थराज सुवालसँग साझेदारीमा प्रेस खोलेका थिए । केही समयपछि नै खरदार सुवालले प्रेसबाट हात झिके । त्यसपछि मल्ल एक्लैले जोरगणेश प्रेस सञ्चालन गरे । त्यसै प्रेसबाट शारदा पत्रिका प्रकाशित भइरह्यो ।<ref>https://shikshakmasik.com/2636/esewa.com.np</ref> == मृत्यु == मल्लको २०२५ वैशाख ५ गते काठमाडौंमा देहान्त भयो । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== g9sxfh7bljbt9gfmprho97itovghg7d 0 134059 1357721 1318888 2026-06-03T10:50:48Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357721 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | name = कणाद | school_tradition = [[वैशेषिक]] | notable_ideas = [[अणुवाद]] |region=[[भारतीय दर्शन]] |main_interests= :[[तत्त्वज्ञान]] :[[नीतिशास्त्र]] :[[भौतिक शास्त्र]] |image= |caption=महर्षि कणाद}}'''कणाद''' एक प्राचीन [[भारतीय]] प्राकृतिक [[वैज्ञानिक]] र [[दार्शनिक]] थिए जसले [[भारतीय दर्शन]]को [[वैशेषिक]] विद्यालयको स्थापना गरेका थिए जसले प्रारम्भिक भारतीय भौतिक विज्ञानलाई पनि प्रतिनिधित्व गर्दछ। उनको परम्परागत नाम "कणाद"को अर्थ "परमाणु भक्षक" हो, र उहाँ संस्कृत पाठ वैशेषिक सुत्रमा [[भौतिक विज्ञान]] र [[दर्शन]]मा परमाणुवादी दृष्टिकोणको जग विकास गर्नका लागि परिचित हुनुहुन्छ। उहाँको पाठलाई कणाद सूत्र वा "कणादको अभिव्यक्ती" भनेर पनि चिनिन्छ।<ref name="Kak">Kak, S. 'Matter and Mind: The Vaisheshika Sutra of Kanada' (2016), Mount Meru Publishing, Mississauga, Ontario, {{ISBN|978-1-988207-13-1}}.</ref> == जीवनी == कणाद कुन शताब्दीमा बाँचेका थिए भन्ने कुरा अस्पष्ट छ र लामो बहसको विषय बनेको छ। कणाद ३०० ईस्वी भन्दा पहिले कुनै समय बाँचेको हुन सक्छ, तर कुनै निश्चित शताब्दीमा उनलाई दृढतापूर्वक राख्ने ठोस प्रमाण मायावी रहन्छ। वैशेषिक सूत्रले भारतीय दर्शनका प्रतिस्पर्धी विद्यालयहरू जस्तै [[साङ्ख्य दर्शन|सांख्य]] र [[मीमांसा]]को उल्लेख गरेको छ, तर [[बौद्ध धर्म]]को कुनै उल्लेख गर्दैन, जसले गर्दा हालैका प्रकाशनहरूमा विद्वानहरूले ६औँ शताब्दी ईपूर्वको अनुमान लगाएका छन्।<ref>{{cite book|author=Wilhelm Halbfass|title=On Being and What There Is: Classical Vaisesika and the History of Indian Ontology|url=https://books.google.com/books?id=x7cLHPj1dj8C|year=1992|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-1178-0|pages=79–80}}</ref> == विचारहरू == भौतिक विज्ञान कणादको भनाइको केन्द्रबिन्दु हो कि सबै जान्ने कुरा गतिमा आधारित छ। [[ब्रह्माण्ड]]को बुझाइमा भौतिक विज्ञानको केन्द्रीयतालाई उहाँको अपरिवर्तनीय सिद्धान्तहरूबाट पनि पछ्याइएको छ। उदाहरणका लागि, उहाँले भन्नुहुन्छ कि [[परमाणु]] गोलाकार हुनुपर्छ किनभने यो सबै आयामहरूमा समान हुनुपर्छ। सबै पदार्थहरू चार प्रकारका परमाणुहरू मिलेर बनेका छन्, जसमध्ये दुईवटा द्रव्यमान र दुईवटा द्रव्यमानविहीन छन् भनी दाबी गर्छन्।<ref>[https://medium.com/@subhashkak1/kaṇāda-the-great-physicist-and-sage-of-antiquity-5a2abd79b6f1 Kak, S. Kaṇāda, Great Physicist and Sage of Antiquity]</ref> वैशेषिक सूत्रको पाँचौँ अध्यायमा, कणादले विभिन्न अनुभवजन्य अवलोकन र प्राकृतिक घटनाहरू जस्तै वस्तुहरू जमिनमा खस्नु, आगो र ताप माथि उठ्नु, घाँसको माथितिर बढ्नु, वर्षा र चट्याङको प्रकृति, तरल पदार्थहरूको प्रवाहको उल्लेख गर्नुभएको छ। , अरु धेरै माझ चुम्बक तर्फको आन्दोलनले यी कुराहरू किन हुन्छ भनेर सोध्छ, त्यसपछि उसको पर्यवेक्षणलाई परमाणु, अणुहरू र तिनीहरूको अन्तरक्रियाका सिद्धान्तहरूसँग जोड्ने प्रयास गर्दछ।<ref name="wells">John Wells (2009), [http://darshanapress.com/The%20Vaisheshika%20Darshana.pdf The Vaisheshika Darshana], Darshana Press, Chapter 5 verses (main and appendix), critical edition</ref> == प्रभाव == कणादका विचारहरूले धेरै क्षेत्रहरूमा फैलिएको छ, र तिनीहरूले दर्शन मात्र होइन, तर सम्भवतः [[चरक]] जस्ता अन्य क्षेत्रहरूमा विद्वानहरूलाई प्रभाव पारे जसले चरक संहिताको रूपमा जीवित रहेको चिकित्सा पाठ लेखे।<ref name="Kak2">Kak, S. 'Matter and Mind: The Vaisheshika Sutra of Kanada' (2016), Mount Meru Publishing, Mississauga, Ontario, {{ISBN|978-1-988207-13-1}}.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:प्राचीन भारतीय दार्शनिकहरू]] [[श्रेणी:ऋषि]] bui3srqusjgjoldbqhy2jpsk6x74a5o 0 135615 1357612 1331931 2026-06-03T09:40:13Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357612 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = इन्द्रावती ३ जलविद्युत केन्द्र | name_official = इन्द्रावती ३ जलविद्युत केन्द्र | location_map = नेपाल | location_map_size = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = {{coord|27|51|38|N|85|35|24|E|type:landmark}} | country = नेपाल | location = | purpose = P | dam_crosses = | dam_type = G | dam_length = <!--{{Convert|110|m|ft|abbr=on}}--> | construction_began = | opening = | status = o | owner = National Hydropower Company Limited | plant_name = | plant coordinates = <!--{{coord|28|32|00|N|83|40|07|E|type:landmark}}--> | plant_operator = | plant_type = R | plant_commission = २०५९-०६-२१ | plant_decommission = | plant_hydraulic_head = {{Convert|65|m|ft|abbr=on}} | plant_turbines = | plant_capacity = ७.५ MW | plant_annual_gen = ५० GWh | extra = }} '''इन्द्रावती ३ जलविद्युत केन्द्र''' [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा]] अवस्थित रहेको छ। इन्द्रावती नदी सुनकोशी [[सुनकोशी नदी]]को सहायक नदी हो। यो योजनाबाट बार्षिक ५० गिगावाट घण्टाको ऊर्जा र ७.५ [[वाट|मेगावाट]] विद्युत् उत्पादन गरिन्छ। यो योजनाको प्रवाह १४ m ³ / s र डिजाइन चाँप ६५ m रहेको छ। <ref>Limited, N. H. P. C. (n.d.). Retrieved November 16, 2020, from https://nhpcl.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230928184448/http://nhpcl.com/ |date=2023-09-28 }}</ref> यो आयोजना ''नेशनल हाइड्रोपावर कम्पनी लिमिटेड''को स्वामित्वमा रहेको छ। केन्द्रले २०५९-०६-२१ देखि विद्युत उत्पादन गर्न थालेको थियो र २०४७-०९-२९ पछि सरकारलाई हस्तान्तरण गरिनेछ। <ref name="doed">{{Cite web |title=Operating Projects :: Hydro (Above 1MW) |url=http://www.doed.gov.np/license/54 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201110160653/http://www.doed.gov.np/license/54 |date=2020-11-10 }}</ref> हाल यो केन्द्रको उर्जा [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण|नेपाल विद्युत् प्राधिकरण]]लाई बिक्री गरिन्छ। <ref>{{Cite book|title=Annual Report 2019/2020}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपालका बाँधहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जलविद्युत केन्द्रहरू]] 7ndyfn8ypymd88229df57mro7ogfeb1 0 135631 1357629 1331932 2026-06-03T09:46:07Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357629 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = इवा खोला जलविद्युत केन्द्र | name_official = इवा खोला जलविद्युत केन्द्र | location_map = नेपाल | location_map_size = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = {{coord|27.0|16.0|30.0|N|87.0|50.0|5.0|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = नेपाल | location = [[ताप्लेजुङ जिल्ला]] | purpose = P | dam_crosses = [[इवा खोला]] | dam_type = G | dam_length = <!--{{Convert|110|m|ft|abbr=on}}--> | construction_began = | opening = | status = o | owner = रैराङ जलविद्युत विकास कम्पनी लिमिटेड | plant_name = | plant coordinates = | plant_operator = | plant_type = R | plant_commission = | plant_decommission = | plant_hydraulic_head = <!--{{Convert|50|m|ft|abbr=on}}--> | plant_turbines = | plant_capacity = ९.९ MW | plant_annual_gen = | extra = }} '''इवा खोला जलविद्युत केन्द्र''' [[ताप्लेजुङ जिल्ला]]मा अवस्थित रहेको, ९.९ [[वाट|मेगावाट]]को क्षमताको जलविद्युत केन्द्र हो। यो आयोजनाले इवा खोलाको जलप्रवाह र पानीको चाँप उपयोग गर्दछ। ''रैराङ जलविद्युत विकास कम्पनी लिमिटेड'' को स्वामित्वमा रेहेको यो आयोजना २०७६-०६-२० देखि पूर्ण रुपमा सञ्चालनमा आएको हो। यो परियोजनाको म्याद २१०७-०३-२७ मा सकिए पछि सरकारी स्वामित्वमा हस्तानतरण हुने छ। हाल यस केन्द्रको विद्युत [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]लाई बेच्ने गरीन्छ। <ref>{{Cite web |title=Operating Projects :: Hydro (Above 1MW) |url=https://www.doed.gov.np/license/54 |access-date=2023-10-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230925091533/https://doed.gov.np/license/54 |date=2023-09-25 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका उर्जा केन्द्रहरूको सूची]] == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपालका जलविद्युत केन्द्रहरू]] 9hrum3cml8hq9m5ayz8arpne9b9b72a 0 135643 1357553 1331929 2026-06-03T09:02:39Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357553 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = आँखु खोला - १ जलविद्युत केन्द्र | name_official = आँखु खोला - १ जलविद्युत केन्द्र | location_map = नेपाल | location_map_size = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = {{coord|28.0|0.0|0.0|N|84.0|54.0|0.0|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = नेपाल | location = [[धादिङ जिल्ला]] | purpose = P | dam_crosses = [[अंकु खोला खोला]] | dam_type = G | dam_length = <!--{{Convert|110|m|ft|abbr=on}}--> | construction_began = | opening = | status = o | owner = अंकु जलविदुत कम्पनी प्रा. Ltd | plant_name = | plant coordinates = | plant_operator = | plant_type = R | plant_commission = | plant_decommission = | plant_hydraulic_head = <!--{{Convert|50|m|ft|abbr=on}}--> | plant_turbines = | plant_capacity = ७ MW | plant_annual_gen = | extra = }} '''आँखु खोला - १ जलविद्युत केन्द्र''' धादिङ जिल्लामा अवस्थित रहेको, ७ [[वाट|मेगावाट]]को क्षमताको [[जलविद्युत]] केन्द्र हो। यो आयोजनाले आँखु खोलाको जलप्रवाह र पानीको चाँप उपयोग गर्दछ। ''[[अंकु जलविदुत कम्पनी प्रा. लि.]]'' को स्वामित्वमा रेहेको यो आयोजना २०७०-०५-०८ देखि पूर्ण रुपमा सञ्चालनमा आएको हो। यो परियोजनाको म्याद २१०१-०८-२५ मा सकिए पछि सरकारी स्वामित्वमा हस्तानतरण हुने छ। हाल यस केन्द्रको विद्युत [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]लाई बेच्ने गरीन्छ। <ref>{{Cite web |title=Operating Projects :: Hydro (Above 1MW) |url=https://www.doed.gov.np/license/54 |access-date=2023-10-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230925091533/https://doed.gov.np/license/54 |date=2023-09-25 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका उर्जा केन्द्रहरूको सूची]] == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपालका जलविद्युत केन्द्रहरू]] fu6cfbzdeizyhyiun4elfk66mssucmd 0 135974 1357449 1322526 2026-06-03T05:26:44Z Bishaldev100 28807 /* लालमोहर */ 1357449 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = लिम्बुवान–गोरखा युद्ध | partof = [[नेपालको एकीकरण]] | image = | caption = | date = वि.सं. १८२९–वि.सं. १८३१ साउन २२ | place = [[लिम्बुवान]] (अहिले [[कोशी प्रदेश]]) | territory = लिम्बुवान नेपालको भाग बन्यो | result = गोरखाली विजय<br>[[नुनपानीको सन्धि]] | combatant1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br/> [[बहादुर शाह]]<br/> [[रामकृष्ण कुँवर]]<br/> [[अमरसिंह थापा]]<br/> [[अभिमानसिंह बस्न्यात]]<br/> [[पारथ भण्डारी]] | combatant2 = कामदत्त सेन<br/> [[बुद्धिकर्ण राय खेवाङ]] {{KIA}}<br/> काङ्सोरे | strength1 = | strength2 = | strength3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | notes = | campaignbox = }} '''लिम्बुवान–गोरखा युद्ध''' बि.स. १८२९ देखि १८३१ सम्म [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का राजा र [[लिम्बुवान]]का विभिन्न राज्यका शासकहरूबीच लडिएका लडाइहरूको शृङ्खला हो। गोर्खाहरूले माझ किराँत (खम्बुवान राज्यहरू) र वाल्लो किराँतहरूमाथि विजय हासिल गरेपछि उनीहरूले लिम्बुवानलाई दुईवटा मोर्चामा आक्रमण गरे। एउटा मोर्चा [[चैनपुर नगरपालिका|चैनपुर]] (वर्तमान [[सङ्खुवासभा जिल्ला]]) र दोस्रो मोर्चा [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] (वर्तमान [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]], [[सुनसरी जिल्ला]]) मा थियो। विजयपुर लिम्बुवान याक्थुङ लाजेको मोरङ राज्यको राजधानी थियो।<ref>Saul Mullard, D.Phil (2009) from the Department of South and Inner Asia, University of Oxford, "Opening of the Hidden Land, State Formation and the Construction of Sikkimese History" Rachana Books & Publications, Development Area, Gantok, Sikkim 737101,1979</ref> == विजयपुर कब्जा == [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमानसिंह]] र पारथ अम्बरपुर (सप्तरी)मा रहेर त्यहाँबाट कोशी तरी विजयपुर दखल गर्ने साइत पर्खेर बसिरहेका वेला राजा कर्ण सेन र दिवान बुद्धिकर्ण राय विजयपुरमै थिए। उनीहरू दुवै हिउँद नलागी गोरखालीले विजयपुर आक्रमण गर्दैनन् भन्नेमा ढुक्क थिए। त्यसै समय राजा कर्ण सेन आफ्ना जहान पूर्णियामा पुर्‍याएर आउँछु भनी गए। तर‚ फर्किएर आएनन्। मध्यवर्षादको उर्लंदो भेलमा अभिमानसिंहले गोरखाली सेनालाई हात्तीबाट [[सप्तकोशी नदी|कोशी]] पार गराई विजयपुरमा हमला गरे। हमलापछि बुद्धिकर्ण भागे। ८५ जना लिम्बू सैनिकको मृत्यु भयो। विजयपुर गोरखालीको अधीनमा पुगेपछि १० लिम्बुवानका लिम्बूहरूले सरदार [[रामकृष्ण कुँवर]]लाई [[अरुण नदी|अरुण]] पार [[चैनपुर (स्पष्टता)|चैनपुर]]मा बोलाए । त्यसपछि अभिमानसिंह बस्न्यातको नेतृत्वको फौजले पल्लोकिरातमा पुगी उत्तरतिर तिब्बतको सिमाना र पूर्वमा [[तमोर नदी]]सम्म अधिकार गरे ।<ref>{{cite book|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको संक्षिप्त जीवनी|author=[[बाबुराम आचार्य]]|page=४२१-४२२|date=२०६१|publisher=|isbn=|url=}}</ref> विजयपुर गोरखालीको अधीनमा आइसकेपछि पृथ्वीनारायण शाहले योगी भगवन्तनाथलाई विसं १८३१ भदौ सुदी ६ शुक्रबार काठमाडौंबाट लेखेको पत्रमा ‘किरातको अम्बल मदेश पहाड भोट जति थियो. आफ्ना आशिर्वादले सवै फत्य भयो. मध्येशमा कनकाई नदी पहाडमाहा सभा खोलो तमोर नदीका साध लाग्यो. मानिस काट्न पाइयेयन. भाग्यो कति मोगलानतिर गयो. कति सुखिमतिर गयो. अरु झार जलमाँहा ८५ वेसि काटिया’ भन्ने उल्लेख छ <ref>{{cite book|title=इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह, भाग १|author=[[योगी नरहरिनाथ]]|page=६-७|date=२०५५|publisher=|isbn=|url=}}</ref>। यसले युद्धमा ज्यान बचाएर लिम्बूहरू सिक्किमको शरणमा पुगेको भन्ने स्पष्ट हुन्छ। == नुनपानीको सन्धि == वि.सं. १८३१ साउन २२ गते लालमोहर सन्धि हुने भएपछि विजयपुरका प्रतिनिधिहरू श्रीसुन राय, श्रीफुङ राय र श्रीजंग रायले एउटा ठूलो तामाको खड्कुलोमा सङ्लो पानी खन्याई नुन हाली तामाकै डाडुले घोली [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमानसिंह]]लाई पानीबाट नुन झिक्न लगाए। अभिमानसिंहले बिलिसकेको नुन झिक्न असम्भव छ भन्ने जवाफ दिंदा किरात प्रतिनिधिले भने, ‘तिमीहरूले हामी किरात वंशलाई तिम्रो वंशमा मिलाउनु भनेको नुन पानीमा विलीन भई पानी भए जस्तो भई हामी किरात वंश पनि गोरखा वंशमा मिली विली गोरखा वंश हुनु भनेको हो। हामी सर्तसहित मिसिन तयार भयौँ । तर, हामी मिसिँदा तिमीहरू पनि पूर्ववत् पानीजस्तै पानी मात्र रहेनौ ।’ किरात प्रतिनिधिले सेन मकुवानीले दिएको थिति बमोजिम आफ्नो थितिमा कुनै प्रकारको गडबडी नगरी आफ्ना पितापुर्खाका पालादेखि पाइखाई ल्याएको थिति बमोजिम जग्गा भोग गर्न दिने हो भने गोरखालीसँग मिल्ने प्रस्ताव गरे। मिलिसकेपछि आफ्नो वंशलाई हेला गरे, थिति बिगारी जग्गा खोसेर लगे नुन पानीमा विलाएर हराए झैं गोरखाली वंशको नाश होस् भनी कसम खान प्रस्ताव गर्दा [[गोरखाली|गोर्खा]]का [[पृथ्वीनारायण शाह]]को तर्फबाट [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमानसिंह बस्‍नेत]], [[पारथ भण्डारी|पारथ भन्डारी]], किर्तसिंह खवास र बलि बानियाले नुन-पानीको सपथ लिन मन्जुर गरे । एक–एक अञ्जुलि नुनपानी लिएर ‘तिमीहरूको [[लिम्बुवान]]को पुर्ख्यौली भूमि जफत गरेमा र तिमीहरूको अहित चिताउने काम गरेमा, यदि तिमीहरूलाई नस्ट गरी अहित चिताउने, धोका दिएमा गोर्खा राजा र तिनका उत्तराधिकारीहरू जुन ईश्वरको निर्भरमा छन्, उनै ईश्वरले तिनीहरूको राज्य पनि भंग गर्ने छ’ भनी सपथ लिए । लिम्बुवानको तर्फबाट पनि नुनपानी अञ्जुलिमा लिएर ‘लिम्बुवान र गोर्खा (नेपाल) बीचको लालमोहर सन्धि उल्लंघन नभएसम्म तिमीहरूको राजाको विरुद्धमा जाँदैनौँ’ भनेर सपथ लिए । यो सपथ लिएपछि लिखित लालमोहर लिम्बुवान पक्षलाई गोर्खालीहरूले हस्तान्तरण गरे । यही प्रक्रिया नै ‘नुनपानीको सन्धि’ भनी इतिहासमा उल्लेख भएको छ ।<ref>{{Cite web |last=माखिम |first=खगेन्द्र |title=लिम्बुवान–गोर्खा लालमोहर सन्धिको ताॽधक् |url=https://www.chetlung.com/article/58883 |website=chetlung }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240317053241/https://www.chetlung.com/article/58883 |date=2024-03-17 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.himalkhabar.com/news/133015|title=गाेरखालीले सजिलै जितेको थिएन लिम्बुवान|last=दिक्पाल|first=राजकुमार|date=बुधबार, मंसिर १४, २०७९}}</ref> == लालमोहर == लालमोहरको पूर्ण पाठ (चेम्जोङ, २०६३ः १७५; राजवंशी, २०२५ः २९, श्रेष्ठ, २०५२ः ५३; माबुहाङ, २०६३ः ३८; कुरुम्बाङ, २०६५ः ३४<!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''<small>स्वस्ति श्री गिरिराज चक्रचूडामणि नरनारायणेत्यादि त्यादि बिबिध विरुदावली विराजमान मनोन्नत श्रीमन माहाराजाधिराज श्री श्री श्री महाराज पृथ्वीनारायण शाह बहादुर शमशेर जङ्ग देवानाम सदा समर विजयीनाम------------------------------------------------------------------</small>''' '''<small>स्वस्ति श्री आगे राजभारा सामर्थ श्री सुन राय, श्री कुम राय, श्री जुङ (फुङ) राय, अरु सबै गैह्र लिम्बू रायके पूर्ण मोहोरको पत्र यथोचित---------------------------------------------------------</small>''' '''<small>उप्रान्त... ... मिल... ... मिलन्तम् यहाको लागि ताहाँलाई कुशल चाहियो । मेरो धर्म मन भलो छ । तिमीहरू हिजु पनि पिछा बक्सेका हौ । तिम्रा मुलुक हाम्रा प्रतापले... ... तिमी तुतु तुम्याङ याकहाङ्ग सन्तान हौ । आज त्यो मुलुक हाम्रा भयो तापनि तिमीहरू हाम्रै छौ । तिम्रा जाहनका पिछा हामीले लियौं । जजसको जे जे तिम्रा खाइन पाइन र लुङवाङगड सिङवाङगड असुद्धलाई सब खत बात सभा शुद्ध गरी खानामा हिजुको तिम्रा मुलुकभित्रको सबै थामिबक्स्यौं । तिमीहरू हाम्रा भारदारसँग सामेल रहौ र मद्दत सघाई हिजु आपै आप आपुङगी बसी आये बमोजिम त्यो मुलुक सम्भार गरी जिमी भूमि रहन्ज्याल तिम्रा शाखा सन्तानतक भोग्य गर । अरु नौलाख के पटि होइन के अर्थले हो भन्या अरु राजा मासिने हुँदा तिमीहरू राजा नै भन्‍ने नमासिने हौ । यो तिमीहरूको नीति हामीले जानेको छ । तर कुराको बिस्तार तिम्रा नाभीमा बसेकोले तिनले गर्‍यो । सुखिमको र हाम्रो घर नभायाको हो । हाम्रो भलो मानिस र चौधरीले बोल कुरा गरी गयाको छ । उनबाट कुराको बिस्तार बुझौला । मिली तिमीहरू आप आपुङगी खाइन पाइन माथि लेखे बमोजिम जिमी भूमि जानी चलन गरी खानू । हामीले खोसे मासे मानी पुजी ल्याएको देवताले हाम्रो राजकाज भङ्ग गरोस् भन्या तावापत्रको तसल्ली मुलुकी लालमोहर बाँधी माथि लेखिन्ये लिम्बू कुल भाइलाई दियौं ।</small>''' '''<small>इति सम्वत् १८३१ साल मिति श्रावण सुदि २२ रोज २ बार मुकाम कान्तिपूर राजधानी शुभाय शुभम् ।</small>''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:सिक्किमको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपाल सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] 4sdvvq6ccgjkv4ipthusiezfsvi9awc 0 136542 1357649 1332765 2026-06-03T09:55:18Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357649 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = उत्तरी प्रदेश | native_name = {{lang|ta|வட மாகாணம்}}<br />{{lang|si|උතුරු පළාත}} | settlement_type = [[श्रीलङ्काका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | image_skyline = Sunset Over Lagoon2.jpg | imagesize = 250px | image_caption = तालमा सूर्यास्त | image_flag = Flag of the Northern Province.svg | image_map = Sri Lanka Northern Province locator map.svg | map_caption = श्रीलङ्का भित्रको स्थान | image_map1 = Yaarl Province.jpg | map_caption1 = उत्तरी प्रदेशका जिल्लाहरू | coordinates = {{coord|09|12|N|80|25|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = [[श्रीलङ्का]] | established_title = गठन | established_date = १ अक्टोबर १८३३ | established_title1 = प्रदेशीय परिषद् | established_date1 = १४ नोभेम्बर १९८७ | seat_type = राजधानी | seat = [[जाफना]] | seat1_type = सबैभन्दा ठुलो सहर | seat1 = [[वावुनिया]] | parts_type = [[श्रीलङ्काका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | parts_style = सूची | parts = | p1 = [[जाफना जिल्ला|जाफना]] | p2 = [[किलिनोच्ची जिल्ला|किलिनोच्ची]] | p3 = [[मन्नार जिल्ला|मन्नार]] | p4 = [[मुल्लैतिभु जिल्ला|मुल्लैतिभु]] | p5 = [[वावुनिया जिल्ला|वावुनिया]] | government_type = प्रदेशीय परिषद् | governing_body = उत्तरी प्रदेशीय परिषद् | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- area ----------------------> | area_total_km2 = ८८८४ | area_land_km2 = ८२९० | area_rank = तेस्रो (कुल क्षेत्रफलको १३.५४%) | area_water_percent = ६.७ | population_total = १०५८७६२ | population_rank = ९औँ (कुल जनसङ्ख्याको ५.२२%) | population_as_of = सन् २०१२ को जनगणना | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = श्रीलङ्का | utc_offset1 = +०५:३० | blank_name_sec1 = आधिकारिक भाषाहरू | blank_info_sec1 = [[तमिल भाषा|तमिल]]<br>[[सिंहली भाषा|सिंहली]] <!-- blank fields (section 2) --> | blank_name_sec2 = प्रतीकहरू | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = फूल | blank1_info_sec2 = सेतो कमल | blank2_name_sec2 = रुख | blank2_info_sec2 = अर्जुन वृक्ष | blank3_name_sec2 = चरा | blank3_info_sec2 = [[बगाले भ्याकुर]] | blank4_name_sec2 = जनावर | blank4_info_sec2 = [[चित्तल]] | website = {{URL|www.np.gov.lk}} | footnotes = }}'''उत्तरी प्रदेश''' ({{lang-ta|வட மாகாணம்}}; {{lang-si|උතුරු පළාත}}) [[श्रीलङ्काका प्रदेशहरू|श्रीलङ्काको ९ प्रदेशहरू]]मध्ये एक हो। यस प्रदेशको क्षेत्रफल ८,८८४ वर्ग किलोमिटर रहेको छ, जसले गर्दा यो क्षेत्रफलको आधारमा तेस्रो ठुलो प्रदेश र १०,६१,३१५ जनसङ्ख्या भएको प्रदेश हो। जाफना सहर यस प्रदेशको राजधानी हो।<ref>{{cite web |title=Provinces of Sri Lanka |url=http://www.statoids.com/ulk.html |publisher=Statoids}}</ref> सन् १९८८ र २००६ को बीचमा, यो प्रदेश अस्थायी रूपमा पूर्वी प्रदेशमा गाभिएको थियो, उत्तर पूर्वी प्रदेश। यसको ठुलो [[तमिल जाति|तमिल]] जनसङ्ख्याको कारण, उत्तरी प्रदेशलाई कहिलेकाहीँ "श्रीलङ्काको तमिल देश" भनिन्छ। [[श्रीलङ्काली गृहयुद्ध|श्रीलङ्काको गृहयुद्ध]]मा अधिकांश लडाइँ उत्तरी प्रदेशमा भएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/8212770.stm|title=A trip to Sri Lanka's Tamil country|date=22 August 2009|work=BBC News}}</ref><ref>{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/tamil-leaders-unite-against-invite-to-sri-lanka-for-modis-swearingin/473830-37-64.html|title=Tamil leaders unite against invite to Sri Lanka for Modi's swearing-in|date=23 May 2014|work=[[IBN Live]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140526125545/http://ibnlive.in.com/news/tamil-leaders-unite-against-invite-to-sri-lanka-for-modis-swearingin/473830-37-64.html|archive-date=26 May 2014|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526125545/http://ibnlive.in.com/news/tamil-leaders-unite-against-invite-to-sri-lanka-for-modis-swearingin/473830-37-64.html |date=26 May 2014 }}</ref> == इतिहास == हालको उत्तरी प्रदेशका केही भागहरू पूर्व-औपनिवेशिक [[जाफना राज्य|जाफना साम्राज्य]]को भाग थिए। अन्य भागहरूमा वन्नियार सरदारहरूले शासन गरेका थिए जसले जाफना राज्यलाई दान दिएका थिए।<ref>{{cite book|last=de Silva|first=K. M.|author-link=K. M. de Silva|title=A History of Sri Lanka|year=1981|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[New Delhi]]|pages=xvii|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=A_History_of_Srilanka}}</ref> त्यसपछि यो प्रदेश पोर्तगाली, डच र बेलायती नियन्त्रणमा आयो। सन् १८१५ मा अङ्ग्रेजहरूले सिलोन को सम्पूर्ण टापुमाथि नियन्त्रण जमाए। तिनीहरूले टापुलाई तीन जातीय आधारित प्रशासनिक संरचनाहरूमा विभाजित गरे: लो कन्ट्री सिंहली, कान्द्यान सिंहली र तमिल। उत्तरी प्रदेश तमिल प्रशासनको एक हिस्सा थियो। सन् १८३३ मा, कोलेब्रुक-क्यामरून आयोगको सिफारिसअनुसार, जातीय आधारित प्रशासनिक संरचनाहरूलाई पाँच भौगोलिक प्रदेशहरूमा विभाजित एकल प्रशासनमा एकीकृत गरियो।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> जाफना, मन्नार, नुवरकालविया (हालको अनुराधापुरा जिल्ला) र वन्नी जिल्लाहरूले नयाँ उत्तरी प्रदेश को गठन गरे। सन् १८७३ मा नुवरकलाभियालाई नवनिर्मित उत्तर मध्य प्रदेशमा स्थानान्तरण गरिएको थियो।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=84|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> २९ जुलाई १९८७ मा हस्ताक्षर गरिएको भारत-श्रीलङ्का सम्झौताले [[श्रीलङ्काली सरकार|श्रीलङ्का सरकार]]लाई प्रदेशहरूलाई अधिकार हस्तान्तरण गर्न र अन्तरिम रूपमा उत्तरी र पूर्वी प्रदेशहरूलाई एउटै प्रशासनिक एकाइमा गाभ्न आवश्यक थियो। यस सम्झौताले ३१ डिसेम्बर १९८८ सम्ममा पूर्वी प्रदेशमा जनमत सङ्ग्रह गर्न आवश्यक थियो ताकि विलय स्थायी हुने वा नहुने निर्णय गर्न सकियोस्। महत्वपूर्ण कुरा, यो सम्झौताले [[श्रीलङ्काको राष्ट्रपति|श्रीलङ्काका राष्ट्रपति]]लाई आफ्नो विवेकमा जनमत सङ्ग्रह स्थगित गर्न अनुमति दियो।<ref>{{cite web |title=Indo Sri Lanka Agreement, 1987 |url=http://www.tamilnation.co/conflictresolution/tamileelam/87peaceaccord.htm |publisher=Tamil Nation }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171204171815/http://www.tamilnation.co/conflictresolution/tamileelam/87peaceaccord.htm |date=2017-12-04 }}</ref> १४ नोभेम्बर १९८७ मा श्रीलङ्काको संसदले श्रीलङ्काको सन् १९७८ को संविधान र सन् १९८७ को प्रदेशीय परिषद् ऐन नं ४२ मा १३औँ संशोधन पारित गर्दै प्रदेशीय परिषद्हरूको स्थापना गरेको थियो। सेप्टेम्बर २ र ८ १९८८ मा राष्ट्रपति जयवर्धनेले उत्तरी र पूर्वी प्रदेशहरूलाई एक निर्वाचित परिषदद्वारा प्रशासित एक प्रशासनिक एकाइ को रूपमा सक्षम बनाउने घोषणा जारी गरे। उत्तर पूर्वी प्रदेशको जन्म भएको थियो।<ref name="LNP">{{cite web |date=20 October 2022 |title=North-East merger illegal: SC |url=http://www.lankanewspapers.com/news/2006/10/8947.html |publisher=LankaNewspapers.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090524142033/http://www.lankanewspapers.com/news/2006/10/8947.html |date=24 May 2009 }}</ref> पूर्वी प्रदेशमा दुई प्रदेशबीच स्थायी एकीकरणका लागि जनमत सङ्ग्रह नहुञ्जेलसम्म यी घोषणाहरू अस्थायी उपाय मात्र थिए। यद्यपि, जनमत सङ्ग्रह कहिल्यै हुन सकेन र श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरूले "अस्थायी" अस्तित्वको आयु बढाउने वार्षिक घोषणाहरू जारी गरे।<ref>{{cite web |title=The Constitution |url=http://www.priu.gov.lk/Cons/1978Constitution/AMENDMENTS.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090817113810/http://www.priu.gov.lk/Cons/1978Constitution/AMENDMENTS.html |archive-date=2009-08-17 |publisher=[[Government of Sri Lanka]]}}</ref> सिंहली राष्ट्रवादीहरूले यस विलयको कडा विरोध गरेका थिए। नयाँ प्रदेशले श्रीलङ्काको कुल क्षेत्रफलको लगभग एक चौथाई भाग ओगटेको छ। विद्रोही लिबरेशन टाइगर्स अफ तमिल ईलमले प्रत्यक्ष वा परोक्ष रूपमा यस प्रदेशलाई नियन्त्रण गर्ने विचारले उनीहरूलाई निकै चिन्तित तुल्यायो। १४ जुलाई २००६ मा, एकीकरणको बिरूद्ध लामो अभियान पछि, जनता विमुक्ती पेरामुना राजनीतिक दलले सर्वोच्च न्यायालयमा पूर्वको लागि छुट्टै प्रदेशीय परिषदको अनुरोध गर्दै तीन अलग-अलग याचिकाहरू दायर गरेको थियो। १६ अक्टोबर २००६ मा सर्वोच्च न्यायालयले राष्ट्रपति जयवर्धनेद्वारा जारी गरिएको घोषणाहरू अमान्य र अमान्य भएको र यसको कुनै कानुनी प्रभाव नरहेको फैसला सुनाएको थियो। १ जनवरी २००७ मा उत्तर पूर्वी प्रदेशलाई औपचारिक रूपमा उत्तरी र पूर्वी प्रदेशमा गाभिएको थियो।<ref name="LNP" /> गृहयुद्धको समयमा उत्तरी प्रदेशको अधिकांश भाग विद्रोही लिबरेशन टाइगर्स अफ तमिल ईलमको नियन्त्रणमा थियो। यस प्रदेशलाई सन् २००९ मा श्रीलङ्काको सेनाले पुनः नियन्त्रणमा लिएको थियो। उत्तरी प्रदेशले युद्धको अन्त्यपछि शान्तिको युग देखेको भए तापनि युद्धले छोडेका दागहरू अझै बाँकी छन्। महिन्दा राजापाक्षे सरकारले ३ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढीको लागतमा ठुला पूर्वाधार परियोजनाहरू अघि बढाए तापनि यी परियोजनाहरूले नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्न सकेका छैनन् र फलस्वरूप यो प्रदेश चरम स्तरको बेरोजगारीबाट पीडित छ।<ref>{{Cite web |date=15 January 2015 |title=Papal Visit Rekindles Hopes in Former War Zone |url=http://www.ipsnews.net/2015/01/papal-visit-rekindles-hopes-in-former-war-zone/}}</ref> सन् २०१४ को अन्त्यतिर तत्कालीन राष्ट्रपति महिन्दा राजापाक्षेले विदेशीहरूलाई प्रदेशको पूर्व युद्ध क्षेत्रमा यात्रा गर्न बाट रोक्न यात्रा प्रतिबन्ध लगाएका थिए। त्यसको तीन महिनापछि नवनिर्वाचित राष्ट्रपति मैत्रीपाला सिरिसेनाले उक्त प्रतिबन्ध फुकुवा गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/reuters/2015/01/16/world/asia/16reuters-sri-lanka-north-ban.html|title=Sri Lanka Scraps Ban on Foreigners Visiting Northern Former War Zone|date=Jan 16, 2015|access-date=30 January 2015|publisher=New York Times|agency=Reuters}}</ref> == भूगोल == उत्तरी प्रदेश श्रीलङ्काको उत्तरमा अवस्थित छ र [[भारत]]बाट मात्र २२ माइल (३५ किलोमिटर) टाढा छ। यो [[रामसेतु]]द्वारा [[भारतीय उपमहाद्वीप|भारतीय मुख्य भूमि]]सँग जोडिएको छ। यसको क्षेत्रफल ८,८८४ वर्ग किलोमिटर (३,४३० वर्ग माइल) छ।<ref name="area">{{cite web |title=Area of Sri Lanka by province and district |url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113190301/http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf |archive-date=2012-11-13 |work=Statistical Abstract 2011 |publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> यस प्रदेशले पश्चिममा [[मन्नारको खाडी|मन्नार]] र [[पाल्क जलसन्धि]]को खाडी, उत्तर पश्चिममा पाल्क जलडमरूमध्य, उत्तर र पूर्वमा [[बङ्गालको खाडी]] र दक्षिणमा पूर्वी, उत्तर मध्य र उत्तर पश्चिमी प्रदेशहरूले घेरिएको छ। उत्तरी प्रदेश उष्णकटिबन्धीय जङ्गलले ढाकेको छ र त्यहाँबाट बग्ने थुप्रै नदीहरू छन्। उत्तर-पश्चिम तट दक्षिण-पूर्वी भारतको गहिरो [[कावेरी नदी]] बेसिनको एक भाग हो, जसले [[गोन्डवाना]]को विभाजनपछि भारत र श्रीलङ्काको उच्च भूमिबाट तलछट हरू सङ्कलन गर्दै आएको छ। श्रीलङ्कामा एक विशिष्ट उष्णकटिबन्धीय मनसुनी जलवायु छ। उत्तरी प्रदेश सुख्खा याम (फेब्रुअरीदेखि सेप्टेम्बर) मा तातो र सुख्खा हुन्छ, र ओसिलो मौसम (अक्टोबर देखि जनवरी) मा मध्यम चिसो र भिजेको हुन्छ। यस प्रदेशको जलवायु उष्णकटिबन्धीय प्रकारको छ, र यसैले मनसुनको समयमा सधैँ जलप्रलयको सम्भावना हुन्छ। तराई मा, जलवायु सामान्यतया उष्णकटिबन्धीय छ र औसत तापमान लगभग २८ डिग्री सेल्सियस देखि ३० डिग्री सेल्सियस वर्ष भरि छ। जनवरी सामान्यतया सबैभन्दा चिसो महिना हो र मे सबैभन्दा तातो महिना हो। सापेक्षिक आर्द्रता दिनको समयमा ७०% देखि रातमा ९०% सम्म भिन्न हुन्छ। श्रीलङ्काको सुख्खा क्षेत्र टापुको उत्तर र पूर्वमा पर्दछ, यो क्षेत्र उत्तर पूर्वी मनसुन (डिसेम्बर देखि मार्च) र दक्षिण पश्चिम मनसुन (जुन देखि अक्टोबर) बाट प्रभावित छ। अधिकांश वर्षा उत्तर–पूर्वी मनसुनको समयमा पर्ने भएकाले यो सुख्खा हुने अनुमान गरिएको छ।<ref>{{cite web |title=Climate and Seasons in Sri Lanka |url=http://www.info.lk/srilanka/srilankanature/diversity/srilankaclimate.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090605074938/http://www.info.lk/srilanka/srilankanature/diversity/srilankaclimate.htm |archive-date=June 5, 2009 |website=www.info.lk }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605074938/http://www.info.lk/srilanka/srilankanature/diversity/srilankaclimate.htm |date=June 5, 2009 }}</ref> == प्रशासनिक विभाजनहरू == === जिल्लाहरू === उत्तरी प्रदेशलाई पाँच जिल्ला, ३४ वटा विभागीय सचिवालय र ९२१ ग्राम निलाधारीमा विभाजन गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" ! style="vertical-align:bottom;" |जिल्ला ! style="vertical-align:bottom;" |राजधानी ! style="vertical-align:bottom;" |विभागीय सचिव विभाग ! style="vertical-align:bottom;" |ग्राम नीलाधरी विभाग ! style="vertical-align:bottom;" |कुल क्षेत्र (कि.मी.२)<ref name="area" /> ! style="vertical-align:bottom;" |भूमि क्षेत्र (कि.मी.२)<ref name="area" /> !जनसङ्ख्या ! style="vertical-align:bottom;" |जनसङ्ख्या घनत्व (/किमी२) |- | align="left" |[[जाफना जिल्ला]] | align="left" |जाफना |१५ |४३५ |१,०२५ |९२९ |५८३,३७८ |५६९ |- | align="left" |[[किलिनोच्ची जिल्ला]] | align="left" |किलिनोच्ची |४ |९५ |१,२७९ |१,२०५ |११२,८७५ |८८ |- | align="left" |[[मन्नार जिल्ला]] | align="left" |मन्नार |५ |१५३ |१,९९६ |१,८८० |९९,०५१ |५० |- | align="left" |[[मुल्लैतिभु जिल्ला]] | align="left" |मुल्लैतिभु |६ |१३६ |२,६१७ |२,४१५ |९१,९४७ |३५ |- | align="left" |[[वावुनिया जिल्ला]] | align="left" |वावुनिया |४ |१०२ |१,९६७ |१,८६१ |१७१,५११ |८७ |- style="font-weight:bold" | colspan="2" align="left" |जम्मा |३४ |९२१ |८,८८४ |८,२९० |१,०५८,७६२ |११९ |} === प्रमुख सहर र नगरहरू === {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" ! style="vertical-align:bottom;" |सहर र नगरहरू ! style="vertical-align:bottom;" |जिल्ला !<small>जनसङ्ख्या</small> <small>(२०१२</small> <small>अनुमानित)</small><ref>{{cite web |title=Sri Lanka: largest cities and towns and statistics of their population |url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-127&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500 |publisher=World Gazetteer}}{{dead link|date=July 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> |- |वावुनिया |वावुनिया | align="right" |९९,६५३ |- |जाफना |जाफना | align="right" |८८,१३८ |- |चावकचेरी |जाफना | align="right" |४१,४०७ |- |मन्नार |मन्नार | align="right" |३५,८१७ |- |प्वाइन्ट पेड्रो |जाफना | align="right" |३१,३५१ |- |भल्भेटिथुराई |जाफना | align="right" |२७,२१० |} == जनसाङ्ख्यिकी == सन् २०१२ मा उत्तरी प्रदेशको जनसङ्ख्या १०,५८,७६२ थियो। बहुसङ्ख्यक जनसङ्ख्या श्रीलङ्काका तमिल हरू हुन्, जसमा ठुलो सङ्ख्यामा श्रीलङ्काका मुर र सिंहली अल्पसङ्ख्यकहरू छन्। पूर्वी प्रदेशको जस्तै यस प्रदेशको जनसङ्ख्या पनि गृहयुद्धबाट धेरै प्रभावित भएको थियो। यस युद्धमा अनुमानित १,००,००० मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो। युद्धको दौडान लाखौँ श्रीलङ्काली तमिलहरू, सम्भवतः १० लाख जति, पश्चिमी देशहरूमा बसाइँ सरेका थिए। धेरै श्रीलङ्काली तमिलहरू पनि राजधानी कोलम्बोको सापेक्षिक सुरक्षामा सरेका थिए। यस प्रदेशमा बसोबास गर्ने अधिकांश श्रीलङ्काली मुर र सिंहलीहरू श्रीलङ्काका अन्य भागहरूमा भागेका थिए, यद्यपि उनीहरूमध्ये अधिकांश गृहयुद्धको अन्त्यपछि यस प्रदेशमा फर्केका छन्।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3090111.stm|title=Twenty years on - riots that led to war|last=Harrison|first=Frances|date=23 July 2003|work=[[BBC News]]}}</ref> === जातजाति === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+'''जातीय समूह द्वारा उत्तरी प्रदेशको जनसङ्ख्या सन् १८८१ देखि २०१२ सम्म'''<ref name="2012eth">{{cite web |title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012 |url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3 |work=Census of Population & Housing, 2011 |publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3 |date=2017-04-28 }}</ref><ref name="2011enu">{{cite web |title=Enumeration of Vital Events 2011 - Northern Province |url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/EVE2011_FinalReport.pdf |publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120523050649/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/EVE2011_FinalReport.pdf |date=2012-05-23 }}</ref><ref name="stat10">{{cite web |title=Statistical Information 2010 |url=http://www.np.gov.lk/pdf/Statistical-Inofrmation-2010.pdf |publisher=[[Northern Provincial Council]]}}</ref> ! rowspan="2" style="vertical-align:bottom;" |वर्ष ! colspan="2" |[[तमिल जाति|तमिल]] ! colspan="2" |[[मुसलमान|मुस्लिम]] ! colspan="2" |[[सिंहली जाति|सिंहली]] ! colspan="2" |अन्य ! rowspan="2" style="vertical-align:bottom;" |'''जम्मा''' |- ! style="width:60px;" |सङ्ख्या ! style="width:50px;" |% ! style="width:60px;" |सङ्ख्या ! style="width:50px;" |% ! style="width:60px;" |सङ्ख्या ! style="width:50px;" |% ! style="width:60px;" |सङ्ख्या ! style="width:50px;" |% |- | align="left" |सन् १८८१ को जनगणना |२८९,४८१ |९५.७०% |१०,४१६ |३.४४% |१,३७९ |०.४६% |१,२२४ |०.४१% |'''३०२,५००''' |- | align="left" |सन् १८९१ को जनगणना |३०४,३५५ |९५.३२% |११,८३१ |३.७१% |१,९२२ |०.६०% |१,१८८ |०.३७% |'''३१९,२९६''' |- | align="left" |सन् १९०१ जनगणना |३२६,३७९ |९५.७३% |११,८६२ |३.४८% |१,५५५ |०.४६% |१,१४० |०.३३% |'''३४०,९३६''' |- | align="left" |सन् १९११ को जनगणना |३५२,६९८ |९५.४१% |१२,८१८ |३.४७% |२,८९० |०.७८% |१,२४५ |०.३४% |'''३६९,६५१''' |- | align="left" |सन् १९२१ को जनगणना |३५६,८०१ |९५.१९% |१३,०९५ |३.४९% |३,७९५ |१.०१% |१,१३८ |०.३०% |'''३७४,८२९''' |- | align="left" |सन् १९४६ को जनगणना |४४९,९५८ |९३.८२% |१८,१८३ |३.७९% |९,६०२ |२.००% |१,८२९ |०.३८% |'''४७९,५७२''' |- | align="left" |सन् १९६३ को जनगणना |६८९,४७० |९२.९३% |३०,७६० |४.१५% |२०,२७० |२.७३% |१,४१० |०.१९% |'''७४१,९१०''' |- | align="left" |सन् १९७१ को जनगणना |७९९,४०६ |९१.०७% |३७,८५५ |४.३१% |३९,५११ |४.५०% |९९६ |०.११% |'''८७७,७६८''' |- | align="left" |सन् १९८१ को जनगणना |१,०२१,००६ |९२.०३% |५०,९९१ |४.६०% |३५,१२८ |३.१७% |२,२७९ |०.२१% |'''१,१०९,४०४''' |- | align="left" |२००० अनुमान |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |'''१,०८५,४७८''' |- | align="left" |२००१ अनुमान |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |'''१,१११,७४१''' |- | align="left" |२००२ अनुमान |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |'''१,१०९,१८२''' |- | align="left" |२००३ अनुमान |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |'''१,११८,७५३''' |- | align="left" |२००४ अनुमान |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |'''१,१३१,८५४''' |- | align="left" |२००५ अनुमान |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |'''१,२०६,३२६''' |- | align="left" |२००६ अनुमान |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |अज्ञात |'''१,३५०,९६१''' |- | align="left" |२००७ अनुमान |१,२७७,५६७ |९७.३९% |२०,५८३ |१.५७% |१३,६२६ |१.०४% |० |०.००% |'''१,३११,७७६''' |- | align="left" |२००८ अनुमान |१,०२२,४३१ |९६.९०% |१९,१८४ |१.८२% |१३,४९२ |१.२८% |५० |०.००% |'''१,०५५,१५७''' |- | align="left" |२००९ अनुमान |९४३,३१२ |९५.६८% |२६,३०४ |२.६७% |१६,२४० |१.६५% |० |०.००% |'''९८५,८५६''' |- | align="left" |२०११ गणना |९४२,८२४ |९४.४९% |३२,६५९ |३.२७% |२१,८६० |२.१९% |४११ |०.०४% |'''९९७,७५४''' |- | align="left" |सन् २०१२ को जनगणना |९९३,७४१ |९३.८६% |३२,३६४ |३.०६% |३२,३३१ |३.०५% |३२६ |०.०३% |'''१,०५८,७६२''' |} === धर्म === {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+'''धर्मद्वारा उत्तरी प्रदेशको जनसङ्ख्या १९८१ देखि २०१२ सम्म'''<ref name="2012rel">{{cite web |title=A3 : Population by religion according to districts, 2012 |url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 |work=Census of Population & Housing, 2011 |publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 |date=2019-01-07 }}</ref><ref name="2011enu" /><ref>{{cite web |title=Population by religion and district, Census 1981, 2001 |url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-15.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113190535/http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-15.pdf |archive-date=2012-11-13 |work=Statistical Abstract 2011 |publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113190535/http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-15.pdf |date=2012-11-13 }}</ref> ! rowspan="2" style="vertical-align:bottom;" |वर्ष ! colspan="2" style="vertical-align:bottom;" |[[हिन्दु धर्म]] ! colspan="2" style="vertical-align:bottom;" |[[इसाई धर्म]] ! colspan="2" style="vertical-align:bottom;" |[[मुसलमान]] ! colspan="2" style="vertical-align:bottom;" |[[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]] ! colspan="2" style="vertical-align:bottom;" |अन्य ! rowspan="2" style="vertical-align:bottom;" |'''जम्मा''' |- ! style="width:60px;" |सङ्ख्या ! style="width:50px;" |% ! style="width:60px;" |सङ्ख्या ! style="width:50px;" |% ! style="width:60px;" |सङ्ख्या ! style="width:50px;" |% ! style="width:60px;" |सङ्ख्या ! style="width:50px;" |% ! style="width:60px;" |सङ्ख्या ! style="width:50px;" |% |- | align="left" |सन् १९८१ को जनगणना |८६०,२८१ |७७.५४% |१६९,००४ |१४.१९% |५४,५३४ |४.९२% |२५,२८१ |२.२८% |३०४ |०.०३% |'''१,१०९,४०४''' |- | align="left" |२०११ गणना |७५५,०६६ |७५.६८% |१८७,६६३ |१८.८१% |३३,१८५ |३.३३% |२०,४५१ |२.०५% |१,३८९ |०.१४% |'''९९७,७५४''' |- | align="left" |सन् २०१२ को जनगणना |७८९,३६२ |७४.५६% |२०४,००५ |१९.२७% |३४,०४० |३.२२% |३०,३८७ |२.८७% |९६८ |०.०९% |'''१,०५८,७६२''' |} == शासन र राजनीति == सिलोनको विधान परिषद्को दोस्रो म्यानिङ सुधारपछि प्रदेशीय स्तरमा पहिलो निर्वाचित प्रतिनिधित्व आयो जसले उत्तरी प्रदेशलाई सीट प्रदान गर् यो। डोनोमोर संविधानमार्फत सार्वभौमिक वयस्क मताधिकार सक्षम भएपछि, प्रदेशका प्रतिनिधिहरू संसद्मा निर्वाचित भएका थिए। वर्तमान दुई निर्वाचन क्षेत्रहरू, जाफना निर्वाचन जिल्ला र वन्नी निर्वाचन जिल्ला जसले श्रीलङ्काको संसदका २२५ सदस्यहरू मध्ये १५ को निर्वाचन गर्दछ।<ref name="edupub">[http://www.edupub.gov.lk/Administrator/English/11/fvb/Chapter%2001%20P-III.pdf The Manning Constitutional Reforms (1920).] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204170529/http://www.edupub.gov.lk/Administrator/English/11/fvb/Chapter%2001%20P-III.pdf|date=2014-12-04}}</ref> सन् १९७८ सम्म, श्रीलङ्कामा प्रदेशहरूको प्रशासन जहाँ मुख्य तया जिल्लाहरूको सरकारी एजेन्टहरू द्वारा गरिन्छ। श्रीलङ्काको सन् १९७८ को संविधान र सन् १९८७ को प्रदेशीय परिषद् ऐन, नं ४२ को तेह्रौँ संशोधनमार्फत प्रदेशहरूमा प्रदेशीय परिषद्को स्थापना गरियो। श्रीलङ्काको सन् १९७८ को संविधानको तेह्रौँ संशोधनले प्रदेशीय परिषद्हरूको स्थापना गरेको थियो। प्रदेशीय परिषद्हरूको लागि पहिलो निर्वाचन २८ अप्रिल १९८८ मा उत्तर मध्य, उत्तर पश्चिम, सबरागामुवा र उवा प्रदेशहरूमा भएको थियो।<ref>[http://www.ices.lk/sl_database/ethnic_conflict/time_line.shtml Ethnic Conflict of Sri Lanka: Time Line - From Independence to 1999, ICES] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212123102/http://www.ices.lk/sl_database/ethnic_conflict/time_line.shtml|date=2009-12-12}}</ref> == अर्थतन्त्र == अधिकांश मानिसहरूले किसान, माछा मार्ने र नागरिक र व्यावसायिक क्षेत्रका पेशेवरहरूको रूपमा आफ्नो जीविकोपार्जन गर्छन्। गृहयुद्धअघि माछा मार्नेसँगै सिमेन्ट र रासायनिक उद्योगले अर्थतन्त्रमा ठुलो योगदान पु¥याएको थियो। तर, अहिले उनीहरूलाई छाडिएको छ र कारखानाहरू अस्तव्यस्त भएका छन्। श्रीलङ्काको तुलनामा करिब एक तिहाइ जनसङ्ख्या बेरोजगार छ र काम प्रायः अनौपचारिक र अस्थिर छ। विदेश पलायन हुन सफल भएका जनसङ्ख्याले प्रदेशमा रहेका आफ्ना नातेदारहरूलाई विदेशी विप्रेषणको निरन्तर प्रवाह प्रदान गर्दछ।<ref name="divident">{{cite news|url=https://next.ft.com/content/42cd9994-1cf5-3693-a822-309dc0e9911f|title=Is Sri Lanka's peace dividend finally within reach?}}</ref> यद्यपि, राष्ट्रपति मैत्रीपाला सिरिसेनाको चुनावी विजय र विदेशीहरूलाई उत्तरमा भ्रमण गर्न बाट रोक्ने प्रतिबन्धहरू हटाउँदा कान्केसानथुराई हार्बरको विकाससँगै पलाली विमानस्थलको विकाससँगै आर्थिक नवीकरणको भावनामा योगदान पुर् यायो। जाफनामा अस्पताल र विद्यालयका साथै सांस्कृतिक केन्द्र र व्यावसायिक प्रशिक्षण सुविधा निर्माण भइरहेको छ। रासायनिक तथा सिमेन्ट उद्योग, होटल, कपडा कारखाना, पावर प्लान्ट र एक्वाकल्चर फार्मजस्ता उद्योगमा पनि लगानी आउन थालेको छ।<ref name="divident" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{श्रीलङ्काका प्रदेशहरू}} [[श्रेणी:श्रीलङ्काका प्रदेशहरू]] m2gmgroihpzwgh9faiibwv63bl7eypx 0 136676 1357539 1318481 2026-06-03T08:50:57Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357539 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = अश्मक | common_name = अश्मक | era = [[लौह युग|फलाम युग]] | government_type = [[राजतन्त्र]] | year_start = ७०० ईपूर्व | year_end = ४२५ वा ३४५ ईपूर्व | image_map = Mahajanapadas_(c._500_BCE).png | image_map_caption = अश्मक र अन्य महाजनपदहरू वैदिकपछि कालमा | capital = [[बोधन]] | common_languages = [[प्राकृत]]<br/>[[संस्कृत]] | religion = [[ऐतिहासिक वैदिक धर्म|वैदिक धर्म]]<br />[[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]]<br />[[जैन धर्म]] | title_leader = [[महाराज|महाराजा]] | today = [[भारत]] }} '''अश्मक''' [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]मा एक [[महाजनपद]] थियो जुन बौद्ध ग्रन्थ अङ्गुत्तर निकाय र [[पुराण]]हरूका अनुसार ७०० ईपूर्व देखि ४२५ वा ३४५ ईपूर्वको बीचमा अस्तित्वमा थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LzHpZ5N5MhcC&pg=PA18|title=Geography from Ancient Indian Coins & Seals|last=Gupta|first=Parmanand|date=1989|publisher=Concept Publishing Company|isbn=9788170222484|language=en}}</ref> यो हालको [[तेलङ्गाना]] र [[महाराष्ट्र]]मा [[गोदावरी नदी]]को वरिपरि र बीचमा अवस्थित थियो। यसको राजधानीलाई पोताली वा पोडाना भनिन्छ, र यसलाई तेलङ्गानामा हालको बोधनको रूपमा चिनिन्छ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&pg=PA109|title=Ancient Indian History and Civilization|last=Sen|first=Sailendra Nath|date=1999|publisher=New Age International|isbn=9788122411980|pages=109|language=en}}</ref> == स्थान == अश्मक गोदावरी नदीमा, मुलाका र [[कलिङ्ग]]को बीचमा अवस्थित थियो। अश्मकको राजधानी पोडाना, पोताली, पौडन्यपुरा र पोताना नामदिइएको सहर थियो, जुन आधुनिक समयको बोधनसँग मेल खान्छ। == इतिहास == [[ब्राह्मण]]हरूको समयमा नै अशमक राज्य अस्तित्वमा थियो, जब यसका राजा ब्रह्मदत्तलाई महागोविन्द सुत्तान्तमा [[विदेह राज्य|विदेह]]का रेशु र धातरशाह वा कासीका धृताराका समकालीनको रूपमा उल्लेख गरिएको थियो।<ref>{{cite book|author=Ajay Mitra Shastri|url=https://books.google.com/books?id=S0puAAAAMAAJ|title=The Sātavāhanas and the Western Kshatrapas: a historical framework|publisher=Dattsons|year=1998|isbn=978-81-7192-031-0|page=56}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{महाजनपद}} [[श्रेणी:महाजनपद]] bzioaoanovw0c0mvheyvdni3rokkon9 0 136938 1357655 1356716 2026-06-03T09:58:34Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357655 wikitext text/x-wiki '''मेजर जनरल''' धेरै देशहरूमा प्रयोग हुने सैन्य दर्जा हो। यो "सार्जेन्ट मेजर जनरल"को पुरानो दर्जाबाट उत्पत्ति भएको हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] बोलिने देशहरूमा, फिल्ड कमाण्डमा नियुक्त हुँदा मेजर जनरलले सामान्यतया ६,००० देखि २५,००० सेनाको (कयौं [[रेजिमेन्ट]] वा ब्रिगेड ) सम्मिलित [[डिभिजन (सैन्य)|डिभिजनको]] कमान्ड गर्छन् । यो [[रथी|लेफ्टिनेन्ट जनरल]] भन्दा तल्लो र ब्रिगेडियर वा [[सहायक रथी|ब्रिगेडियर जनरल]] भन्दा माथिको दर्जा श्रेणी हो। [[राष्ट्रमण्डलका सदस्य राष्ट्रहरू|राष्ट्रमंडल]]मा, मेजर जनरल रियर एडमिरलको नौसेना रैंकको बराबर हो। छुट्टै रैंक संरचना (कमनवेल्थ) भएको वायु सेनामा मेजर जनरल एयर वाइस मार्शलको बराबर हुन्छ। धेरै जसो पूर्वी युरोप सहित केही देशहरूमा, ब्रिगेडियर जनरल दर्जा नभएको सेनामा मेजर जनरल [[जर्नेल|जनरल]] श्रेणीको सबैभन्दा तल्लो हो। यी देशहरूलाई ब्रिगेड कमाण्डरहरूको श्रेणीको रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। == देशहरू == ==== अस्ट्रेलिया ==== ==== क्यानडा ==== ==== भारत ==== [[भारतीय सेना]]मा '''मेजर जनरल''' दूई तारे जनरलको दर्जा हो। यो भारतीय सेनाको तेस्रो सर्वोच्च सक्रिय दर्जा हो। मेजर जनरलको दर्जा एक तारे [[सहायक रथी|ब्रिगेडियर जनरल]] भन्दा माथि र तीन तारे [[रथी|लेफ्टिनेन्ट जनरल]] भन्दा सानो हो। ==== नेपाल ==== [[नेपाली सेना]]मा मेजर जनरलको [[नेपालको सैन्य दर्जा|सैन्य दर्जा]]लाई [[उप रथी#नेपाल|उपरथी]] भनिन्छ। ==== रूस ==== रूसी सेनामा, 'मेजर जनरल' दर्जा लाई {{Lang-ru|генера́л-майо́р|generál-mayór}} भनिन्छ । यो एक ब्रिटिश ब्रिगेडियर वा एक अमेरिकी ब्रिगेडियर जनरल को बराबर हो । <ref>{{Cite book|title=Soviet Union: a country study|date=1991|location=Washington, D.C.|url=https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.sovietunioncount00zick/?sp=842|access-date=28 October 2021}}</ref> ==== संयुक्त राज्य अमेरिका ==== [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्यमा]], संयुक्त राज्य वायु सेना, [[अमेरिकी सशस्त्र बल|संयुक्त राज्य सेना]], संयुक्त राज्य मरीन कोर, र संयुक्त राज्य अन्तरिक्ष बलमा मेजर जनरलको पद छ। == चिन्ह == === सेना === <gallery class="center"> File:ALB-Army-OF-7.svg|{{lang|sq|Gjeneral major}}<br />([[Albanian Land Force]])<ref name="Albanian_Army">{{cite web |title=GRADAT, FORCA TOKËSORE |url=https://aaf.mil.al/images/pdf/gradat_FT.pdf |website=aaf.mil.al |access-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428065132/https://aaf.mil.al/images/pdf/gradat_FT.pdf |archive-date=28 April 2021 |language=sq }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428065132/https://aaf.mil.al/images/pdf/gradat_FT.pdf |date=28 April 2021 }}</ref> File:14.PNA-MG.svg|{{lang|fr|Général major}}<br />{{small|({{lang-ar|لواء|[[Mirliva|Liwa]]}})}}<br />([[Algerian Land Forces]])<ref name="Algeria">{{cite web |title=Ranks |url=https://www.mdn.dz/site_principal/sommaire/presentation/armoiries_an.php |website=mdn.dz |publisher=Ministry of National Defence (Algeria) |access-date=30 May 2021}}</ref> File:Armenia-Army-OF-6.svg|{{lang|hy|գեներալ-մայոր}}<br />{{lang|hy-Latn|General-mayor}}<br />([[Armenian Ground Forces]])<ref name="Armenia">{{cite web |title=ԶԻՆՎՈՐԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԶԻՆԾԱՌԱՅՈՂԻ ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿԻ ՄԱՍԻՆ |url=https://www.arlis.am/documentview.aspx?docid=117633 |website=arlis.am |publisher=Legal information system of Armenia |access-date=3 June 2021 |language=hy |date=15 November 2017}}</ref> File:Australian Army OF-7.svg|Major general<br />([[Australian Army]])<ref name="Australia">{{cite web |title=Badges of rank |url=https://www.defence.gov.au/images/Badges_of_rank.pdf |website=defence.gov.au |publisher=Department of Defence (Australia) |access-date=31 May 2021}}</ref> File:GenMjr OF7-Rockkragen AT.png|{{lang|de|Generalmajor}}<br />([[Austrian Land Forces]])<ref name="Austria_Army">{{cite web |title=Dienstgrade |url=https://www.bundesheer.at/abzeichen/dienstgrade.shtml# |website=bundesheer.at |publisher=Federal Ministry of Defence (Austria) |access-date=25 May 2021 |language=de }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230514012327/https://www.bundesheer.at/abzeichen/dienstgrade.shtml |date=14 May 2023 }}</ref> File:16.AzLF-MG.png|{{lang|az|General-mayor}}<br />([[Azerbaijani Land Forces]])<ref name="Azerbaijan">{{cite web |title=Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri hərbi qulluqçularının hərbi geyim forması və fərqləndirmə nişanları haqqında Əsasnamə |url=https://mod.gov.az//images/pdf/854d34d118da32783a511172925270d7.pdf |website=mod.gov.az |publisher=Ministry of Defense |access-date=16 February 2021 |language=az |pages=64–70 |date=25 June 2001}}</ref> File:14.BDF-MG.svg|Major general<br />([[Barbados Regiment]]) File:Bangladesh-army-OF-7.svg|Major general<br />{{small|({{lang-bn|মেজর জেনারেল|Mējara jēnārēla}})}}<br />([[Bangladesh Army]])<ref name="Bangladesh_Army">{{cite web |title=Ranks & insignia |url=https://joinbangladesharmy.army.mil.bd/home/page/ranks-insignia |website=joinbangladesharmy.army.mil.bd |access-date=11 October 2020}}</ref> File:Post-Soviet-Army-OF-6.svg|{{lang|be|Ґенэрал-маёр}}<br />{{lang|be-Latn|G̀jeneral-major}}<br />([[Belarusian Ground Forces]])<ref name="Belarus">{{cite web |title=Указ Президента Республики Беларусь от 21.07.2009 N 388 "О военной форме одежды, знаках различия по воинским званиям и внесении дополнений в Указ Президента Республики Беларусь от 9 июня 2006 г. N 383" |url=http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/republic09/text814.htm |website=pravo.levonevsky.org/ |publisher=Government of Belarus |access-date=30 May 2021 |language=ru}}</ref> File:Army-BEL-OF-07.svg|{{lang|nl-BE|Generaal-majoor}}<br />{{small|({{lang|fr-BE|Général-major}})}}<br />([[Belgian Land Component]])<ref name=Belgium_Army>{{cite web |title=IPR Landcomponent |url=http://www.mil.be/def/ranks/index.asp?LAN=nl&ID=1&IDS=1&IDT=3 |website=mil.be |access-date=25 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050217100130/http://www.mil.be/def/ranks/index.asp?LAN=nl&ID=1&IDS=1&IDT=3 |archive-date=17 February 2005 |language=nl }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050217100130/http://www.mil.be/def/ranks/index.asp?LAN=nl&ID=1&IDS=1&IDT=3 |date=17 February 2005 }}</ref> File:Belize-Army-OF-7.svg|Major general<br />([[Belize Defence Force]]) File:14.Bhutan Army-MG.svg|Major general<br />{{small|({{lang-dz|གུང་ བློན་ འོག མ །}})}}<br />([[Royal Bhutan Army]])<ref name="Bhutan">{{cite web |title=Army ranks |url=http://www.rba.bt/rank |website=rba.bt |publisher=Royal Bhutan Army |access-date=14 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150105122449/http://www.rba.bt/rank |archive-date=5 January 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150105122449/http://www.rba.bt/rank |date=5 January 2015 }}</ref> File:Bosnia and Herzegovina Major general Insignia.svg|{{lang|bs|General major}}<br />([[Bosnian Ground Forces]])<ref name="Bosnia&Herzegovina">{{cite web |title=OBILJEŽJA I ČINOVI OS BIH |url=http://os.mod.gov.ba/vojna-oprema-naoruzanje-i-simboli-os-bih/oznake-cinova-i-uniforme-u-os-bih/Obilje%c5%beja_i_cinovi_OS_BiH/default.aspx?id=1737&langTag=bs-BA&template_id=181&pageIndex=1 |website=os.mod.gov.ba |publisher=Oružane snage Bosne i Hercegovine |access-date=30 September 2019 |language=bs }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506154218/http://os.mod.gov.ba/vojna-oprema-naoruzanje-i-simboli-os-bih/oznake-cinova-i-uniforme-u-os-bih/Obilje%C5%BEja_i_cinovi_OS_BiH/default.aspx?id=1737&langTag=bs-BA&template_id=181&pageIndex=1 |date=6 May 2019 }}</ref> File:Botswana-Army-OF-7.svg|Major general<br />([[Botswana Ground Force]])<ref name="Botswana">{{Cite web|url=http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/State-President/Botswana-Defence-Force-BDF/About-the-BDF1/Ranks-and-Insignia/ |title=Ranks |publisher=Government of Botswana |access-date=22 September 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826111806/http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/State-President/Botswana-Defence-Force-BDF/About-the-BDF1/Ranks-and-Insignia/ |archive-date=26 August 2016 }}</ref> File:17.RBrLF-MG.svg|{{lang|ms|Mejar jeneral}}<br />([[Royal Brunei Land Forces]])<ref name="Brunei_Army">{{cite web |title=Akta angkatan bersenjata diraja Brunei (Penggal 149) |url=http://www.agc.gov.bn/AGC%20Images/LAWS/Gazette_PDF/2013/BM/b088.pdf |website=agc.gov.bn |access-date=14 July 2021 |pages=1999–2000 |language=ms |date=16 December 2013}}</ref> File:Rank insignia of Генерал-майор of the Bulgarian Army.png|{{lang|bg|Генерал-майор}}<br />{{lang|bg-Latn|General-mayor}}<br />([[Bulgarian Land Forces]])<ref name="Bulgaria">{{cite web |title=ЗАКОН ЗА ОТБРАНАТА И ВЪОРЪЖЕНИТЕ СИЛИ НА РЕПУБЛИКА БЪЛГАРИЯ |url=https://www.lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 |website=lex.bg |access-date=25 May 2021 |location=Глава седма. ВОЕННА СЛУЖБА |language=bg |date=12 May 2009 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230525090426/https://lex.bg/bg/laws/ldoc/2135631954 |date=25 May 2023 }}</ref> File:Blank.svg|{{lang|fr|Général-major}}<br />{{small|({{lang-rn|Jenerai majoro}})}}<br />([[Burundi Army]])<ref name="Burundi">{{cite web |title=Loi organique N°1/ 04 du 20 février 2017 portant Missions, Organisation, Composition, Instruction, Conditions de service et Fonctionnement de la Force de Défense Nationale du Burundi |url=http://fdnb.bi/sites/default/files/loi-04-2017.pdf |website=fdnb.bi/ |publisher=Government of Burundi |access-date=27 June 2021 |page=45 |language=fr }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221108234145/https://fdnb.bi/sites/default/files/loi-04-2017.pdf |date=8 November 2022 }}</ref> File:Canadian Army OF-7.svg|Major-general<br />{{small|({{lang-fr|Major-général}})}}<br />([[Canadian Army]])<ref name="Canada">{{cite web |title=Ranks and appointment |url=https://www.canada.ca/en/services/defence/caf/military-identity-system/rank-appointment-insignia.html |website=canada.ca |date=23 November 2017 |publisher=Government of Canada |access-date=28 May 2021}}</ref> File:Blank.svg|{{lang|pt|Major-general}}<br />([[Cape Verdean Armed Forces|Cape Verdean National Guard]])<ref name="CapeVerde_Army">{{cite web |title=Patente |url=https://www.fa.gov.cv/index.php/uniforme/patente |website=fa.gov.cv |publisher=Cape Verdean Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=pt }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220726014311/https://www.fa.gov.cv/index.php/uniforme/patente |date=26 July 2022 }}</ref> File:Colombia-Army-OF-7.svg|{{lang|es|Brigadier general}}<br />([[Colombian National Army]])<ref name="Colombia_Army">{{cite book |title=RGE 4-20.1: Reglamento de Uniformes, Insignias y Distinciones |publisher=National Army of Colombia |location=Colombia |pages=301–331 |edition=7th |url=https://drive.google.com/file/d/1Unzse7pR7eJe3cJcNcEpV9ouphDSn3uU/view |access-date=28 May 2021 |language=es |chapter=Capítulo V: Insignias militares}}</ref> File:DR Congo Army OF-7.svg|{{lang|fr|Général-major}}<br />([[Land Forces of the Democratic Republic of the Congo|Land Forces of the DR Congo]]) File:Army-HRV-OF-07.svg|{{lang|hr|General bojnik}}<br />([[Croatian Army]])<ref name="Croatia">{{cite web |title=Oznake činova |url=http://www.osrh.hr/#rubData/HTML/HR/RAZNO/OZNAKE/20190401_Galerija_oznaka/Galerija_oznaka_HR.htm |website=osrh.hr |publisher=Republic of Croatia Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=hr |date=1 April 2019}}</ref> File:CzArmy 2011 OF7-Generalmajor shoulder.svg|{{lang|cs|Generálmajor}}<br />([[Czech Land Forces]])<ref name="Czech_Republic">{{cite web |title=Ranks |url=https://www.army.cz/scripts/detail.php?id=49065 |website=army.cz |publisher=Ministry of Defence of the Czech Republic |date=2018 |access-date=26 May 2021}}</ref> File:Denmark-Army-OF-7-M11.svg|{{lang|da|Generalmajor}}<br />([[Royal Danish Army]])<ref name="Denmark_Army">{{cite web |title=Hærens Gradstegn |url=https://forsvaret.dk/globalassets/fko---forsvaret/dokumenter/gradstegn/-harens-gradstegn-.pdf |website=[[forsvaret.dk]] |publisher=Danish Defence |access-date=26 May 2021 |language=da |date=2018}}</ref> File:Capona Mayor General Ejercito Nacional.svg|{{lang|es|Mayor general}}<br />([[Dominican Army]])<ref name="DominicanRepublic_Officers">{{cite web |title=Insignias |url=https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&sl=96 |website=mide.gob.do |publisher=Ministry of Defense (Dominican Republic) |access-date=28 May 2021 |language=es |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226162440/https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&sl=96 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226162440/https://www.mide.gob.do/detail.aspx?id=477&sl=96 |date=26 February 2021 }}</ref> File:13. ELF-MG.svg|Major general<br />([[Eritrean Army]]) File:Estonia-Army-OF-7.svg|{{lang|et|Kindralmajor}}<br />([[Estonian Land Forces]])<ref name="Estonia_Army">{{cite web |title=Sümboolika: Maaväe Auastmed |url=https://mil.ee/kaitsevagi/kaitsevae-symboolika/#t-maavae-auastmed |website=mil.ee |publisher=Estonian Defence Forces |access-date=26 May 2021 |language=et}}</ref> File:Blank.svg|Major general<br />([[Umbutfo Eswatini Defence Force|Eswatini Army]]) File:16.EA-MG.svg|{{lang|am|ሜጄር ጄኔራል}}<br />{{lang|am-Latn|Mējēri jēnērali}}<br />([[Ethiopian Ground Forces]])<ref name="Ethiopia_ranks">{{cite AV media |date=6 December 2020 |title=Wetaderawī ma‘iregochi # fana k’elemati |script-title=am:ወታደራዊ ማዕረጎች # ፋና ቀለማት |trans-title=Military titles #Fana Colors |language=am |url=https://www.youtube.com/watch?v=4I4XFzgwEio&ab_channel=FanaTelevision |access-date=21 December 2021 |location=YouTube |publisher=Fana Television}}</ref> File:Fijian-OF-07.svg|Major general<br />([[Fiji Infantry Regiment]]) File:Kenraalimajuri M05.svg|{{lang|fi|Kenraalimajuri}}<br >{{small|({{lang-sv|Generalmajor}})}}<br />([[Finnish Army]])<ref name="Finland">{{cite web |title=Sotilasarvot Puolustusvoimissa |url=https://puolustusvoimat.fi/sotilasarvot |website=puolustusvoimat.fi |publisher=Finnish Defence Forces |access-date=26 May 2021 |language=fi}}</ref> File:14.Gambian Army-MG.svg|Major general<br />([[Gambian National Army]]) File:Georgia-Army-OF-7.svg|{{lang|ka|გენერალ-მაიორი}}<br />{{lang|ka-Latn|General-maiori}}<br />([[Georgian Land Forces]])<ref name="Georgia">{{cite web |title=სამხედრო წოდებები და ინსიგნიები |trans-title=Military Ranks and Insignia |url=https://mod.gov.ge/ge/page/34/samxedro-wodebebi-da-insigniebii |website=mod.gov.ge |publisher=Ministry of Defense of Georgia |access-date=12 March 2018 |language=ka}}</ref> File:HD H 62 Generalmajor.svg|{{lang|de|Generalmajor}}<br />([[German Army]])<ref name="Germany_Army">{{cite web |title=Dienstgradabzeichen Heer |url=https://www.bundeswehr.de/de/aktuelles/mediathek/dienstgradabzeichen-heer-69056 |website=bundeswehr.de |publisher=Bundeswehr |access-date=30 May 2021 |language=de }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230629133026/https://www.bundeswehr.de/de/aktuelles/mediathek/dienstgradabzeichen-heer-69056 |date=29 June 2023 }}</ref> File:14-Ghana Army-MG.svg|Major general<br />([[Ghana Army]]) File:13. Guinea-Bissau MG.svg|{{lang|pt|Major-general}}<br />([[Military of Guinea-Bissau|Army of Guinea-Bissau]]) File:Guyana Defence Force (GDF) Major General rank insignia.svg|Major general<br />([[Guyana Defence Force|Guyana Army]])<ref name="Guyana_Army">{{cite book |last1=Merrill |first1=Tim |title=Guyana and Belize: country studies |date=1993 |publisher=Library of Congress |lccn=93010956 |page=138 |url=https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.guyanabelizecoun00merr_0/?sp=176&st=text |access-date=3 June 2021}}</ref> File:Major General of the Indian Army.svg|Major general<br />{{small|({{lang-hi|मेजर - जनरल|mejar - janaral}})}}<br />([[Indian Army]])<ref name="India_Army">{{cite web |title=Indian Army Rank Badges |url=https://www.indianarmy.nic.in/Site/FormTemplete/frmTempSimple.aspx?MnId=eONNmmCN+tNKI1W4lLePYA==&ParentID=07brfiSEictrT4pH/Ap2MDmEuFrOV7w+937sVMAJv7E= |website=indianarmy.nic.in |publisher=Indian Army |access-date=27 May 2021}}</ref> File:20-TNI Army-MG.svg|{{lang|id|Mayor jenderal}}<br />([[Indonesian Army]])<ref name="Indonesia">{{cite web |title=Pangkat Harian |url=https://www.tni.mil.id/pages-39-pangkat-harian.html |website=tni.mil.id |access-date=4 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124202839/https://www.tni.mil.id/pages-39-pangkat-harian.html |publisher=Indonesian National Armed Forces |archive-date=24 November 2020 |language=id}}</ref> File:Ireland-Army-OF-7.svg|[[Major-general]]<br />{{small|({{lang-ga|Maor-ghinearál}})}}<br />([[Irish Army]])<ref name="Ireland_Army">{{cite web |title=Army Rank Markings |url=http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/Army_Rank_Markings_01.png |website=military.ie |publisher=Defence Forces (Ireland) |access-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160425021608/http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/Army_Rank_Markings_01.png |archive-date=25 April 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160425021608/http://www.military.ie/fileadmin/user_upload/images/Info_Centre/Posters/rank_markings/Army_Rank_Markings_01.png |date=25 April 2016 }}</ref> File:Jamaica-Army-OF-7 (new).svg|Major general<br />([[Jamaica Defence Force|Jamaican Army]])<ref name="Jamaica">{{cite web |title=BADGES OF RANK |url=https://www.jdfweb.com/badges-of-rank/ |website=Official Jamaica Defence Force Website |access-date=16 November 2019 |date=2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820143541/https://www.jdfweb.com/badges-of-rank/ |archive-date=20 August 2020}}</ref> File:17-RKGF-MG.svg|{{lang|kk|Генерал-майор}}<br />{{lang|kk-Latn|General-mayor}}<br />([[Kazakh Ground Forces]])<ref name=Kazakhstan>{{cite web |title=Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері, басқа да әскерлері мен әскери құралымдары әскери қызметшілерінің әскери киім нысаны және айырым белгілері туралы |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100000144 |website=adilet.zan.kz |publisher=Ministry of Justice (Kazakhstan) |access-date=29 May 2021 |language=kk |date=25 August 2011}}</ref> File:14. Kenyan Army MG.svg|Major general<br />([[Kenya Army]])<ref>{{cite web |title=KDF Ranks |url=https://mod.go.ke/kdf-ranks/#1604604085917-4b478bbb-9515 |website=mod.go.ke |publisher=Ministry of Defence - Kenya |access-date=29 May 2021}}</ref> File:Kosovo-Army-OF-7.svg|{{lang|sq|Gjeneral major}}<br />([[Kosovo Security Force]])<ref name="Kosovo">{{cite web |title=Emblems and Ranks |url=https://mod.rks-gov.net/?page=2,310 |website=mod.rks-gov.net |publisher=Ministry of Defence |access-date=30 May 2021}}</ref> File:14.Kyrgyzstan Army-MG.svg|{{lang|ky|Генерал-майор}}<br />{{lang|ky-Latn|General-mayor}}<br />([[Kyrgyz Army]])<ref name="Kyrgyzstan">{{cite web |title=Кыргыз Республикасынын жарандарынын жалпыга бирдей аскердик милдети жөнүндө, аскердик жана альтернативдик кызматтар жөнүндө |url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/202536 |website=cbd.minjust.gov.kg/ |publisher=Ministry of Justice (Kyrgyzstan) |access-date=3 June 2021 |language=ky |date=9 February 2009}}</ref> File:LV-Army-OF7.png|{{lang|lv|Ģenerālmajors}}<br />([[Latvian Land Forces]])<ref name="Latvia">{{cite web |title=Pakāpju iedalījums |url=https://www.mil.lv/lv/aktivais-dienests/dienesta-gaita/dienesta-pakapes/pakapju-iedalijums |website=mil.lv/lv |publisher=Latvian National Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=lv}}</ref> File:20-Lithuania Army-MG.svg|{{lang|lt|Generolas majoras}}<br />([[Lithuanian Land Forces]])<ref name="Lithuania">{{cite web |title=Karių laipsnių ženklai |url=http://kariuomene.kam.lt/lt/kariuomenes_atributika/kariu_laipsniu_zenklai_3554.html |website=kariuomene.kam.lt |publisher=Ministry of National Defence (Lithuania) |access-date=26 May 2021 |language=lt}}</ref> File:Blank.svg|Major general<br />([[Lesotho Army]])<ref name="Lesotho">{{cite web |title=Ranks in the Army |url=http://www.ldf.gov.ls/ranks.html |publisher=Lesotho Defence Force |access-date=5 May 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601224631/http://www.ldf.gov.ls/ranks.html |date=1 June 2023 }}</ref> File:Liberia-Army-OF-7.svg|Major general<br />([[Armed Forces of Liberia|Liberian Ground Forces]])<ref name="Liberia">{{cite web |url=http://www.vertic.org/media/National%20Legislation/Liberia/LR_Defense%20Act%20of%202008.pdf |title=Defense Act of 2008 |date=3 September 2008 |page=8 |access-date=20 November 2017}}</ref> File:14. Malawi Army - MG.svg|Major general<br />([[Malawi Army]]) File:Malaysia-army-OF-7.svg|{{lang|ms|Mejar jeneral}}<br />([[Malaysian Army]])<ref name="Malaysia_Officer">{{cite web |title=Pangkat |url=http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |website=mafhq.mil.my |publisher=Malaysian Armed Forces |access-date=4 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429231449/http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |archive-date=29 April 2020 |language=ms }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429231449/http://www.mafhq.mil.my/index.php/my/mengenai-kami/kerjaya/pangkat |date=29 April 2020 }}</ref> File:Maldives Army OF-7.svg|Major general<br />{{small|({{lang-dv|ބްރިގޭޑިއަރ ޖެނެރަލް}})}}<br />([[MNDF Marine Corps|Maldivian Marine Corps]])<ref name="Maldives">{{cite web |title=ރޭންކް ސްޓްރަކްޗަރ |url=https://mndf.gov.mv/mndf/ranks |website=mndf.gov.mv |publisher=Maldives National Defence Force |access-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229225234/https://mndf.gov.mv/mndf/ranks |archive-date=29 February 2020 |language=dv }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200229225234/https://mndf.gov.mv/mndf/ranks |date=29 February 2020 }}</ref> File:Mongolian Army-MJG-service.svg|{{lang|mn|Хошууч генерал}}<br />{{lang|mn-Latn|Khoshuuch gyenyeral}}<br />([[Mongolian Ground Force]])<ref name="Mongolia">{{cite web |author1=Chief of General Staff |author1-link=Chief of General Staff (Mongolia) |title=Order of the Chief of the General Staff: Number A / 595 |date=25 November 2019 |website=gsmaf.gov.mn |pages=20–26 |url=https://www.gsmaf.gov.mn/gsmaf/onePost/1331 |access-date=18 September 2021 |language=mn}}</ref> File:17-Montenegro Army-MG.svg|{{lang|cnr|General major}}<br />([[Montenegrin Ground Army]])<ref name="Montenegro">{{cite journal |title=IV. Izgled Činova u Vojsci |journal=Official Gazette of Montenegro |date=16 August 2010 |volume=50/10 |pages=22–28 |url=https://wapi.gov.me/download-preview/f21585eb-2399-4cf3-ab40-7f0e245093be?version=1.0 |access-date=17 September 2021 |language=cnr}}</ref> File:Mozambique-Army-OF-6.svg|{{lang|pt|Major-general}}<br />([[Mozambique Defence Armed Forces|Mozambican Army]]) File:14-Namibia Army-MG.svg|Major general<br />([[Namibian Army]]) File:Netherlands-Army-OF-7.svg|{{lang|nl|Generaal-majoor}}<br />([[Royal Netherlands Army]])<ref name="Netherlands">{{cite web |title=De rangonderscheidingstekens van de krijgsmacht |url=https://www.defensie.nl/binaries/defensie/documenten/brochures/2021/01/15/rangen-krijgsmacht/rangonderscheidingstekens.pdf |publisher=Ministry of Defence (Netherlands) |access-date=18 March 2021 |date=19 December 2016 |language=nl}}</ref> File:New Zealand-Army-OF-7.svg|Major-general<br />([[New Zealand Army]])<ref name="NewZealand">{{cite web |title=Badges of Rank |url=https://www.nzdf.mil.nz/corporate-documents/badges-of-rank/ |website=nzdf.mil.nz |publisher=New Zealand Defence Force |access-date=11 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703193648/https://www.nzdf.mil.nz/corporate-documents/badges-of-rank/ |archive-date=3 July 2020}}</ref> File:15-Nicaragua Army-MG.svg|{{lang|es|Mayor general}}<br />([[Nicaraguan Army]])<ref name="Nicaragua">{{cite web |title=Insignias de Grados Militares |url=https://www.ejercito.mil.ni/contenido/ejercito/grados/grados.html |website=ejercito.mil.ni |publisher=Nicaraguan Armed Forces |access-date=29 May 2021 |language=es}}</ref> File:Nigeria-Army-OF-7.svg|Major general<br />([[Nigerian Army]])<ref name="Nigeria">{{cite book |last1=Smaldone |first1=Joseph P. |editor1-last=Metz |editor1-first=Helen Chapin |editor1-link=Helen Chapin Metz |title=Nigeria: a country study |series=Area Handbook |date=1992 |publisher=Library of Congress |location=Washington, D.C. |lccn=92009026 |pages=296–297 |edition=5th |url=https://www.loc.gov/resource/frdcstdy.nigeriacountryst00metz_0/?sp=340 |access-date=21 October 2021 |chapter=National Security}}</ref> File:16-APM-MG.svg|{{lang|mk|Генерал мајор}}<br />{{lang|mk-Latn|General major}}<br />([[1st Mechanized Infantry Brigade (North Macedonia)|North Macedonian Ground Forces]])<ref name="NorthMacedonia">{{cite web |title=УРЕДБА ЗА ОЗНАКИТЕ ЗА УНИФОРМИТЕ НА АРМИЈАТА НА РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА |trans-title=Regulation on the Markings for the Uniforms of the Army of the Republic Northern of Macedonia |url=https://dejure.mk/zakon/uredba-za-oznakite-za-uniformite-na-armijata-na-republika-severna-makedonija-1 |website=dejure.mk |access-date=24 May 2021 |language=mk |date=12 November 2020}}</ref> File:Norway-army-OF-7.svg|{{lang|no|Generalmajor}}<br />([[Norwegian Army]])<ref name="Norway">{{cite web |title=Militære grader |url=https://www.forsvaret.no/om-forsvaret/uniformer-grader-medaljer/grader |website=forsvaret.no |publisher=Norwegian Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=no |date=4 February 2021}}</ref> File:OF-7 Pakistan Army.svg|{{lang|ur|میجر جنرل}}<br />{{lang|ur-Latn|Major general}}<br />([[Pakistan Army]])<ref name="Pakistan_Army">{{cite web |title=Pakistan Army Ranks with Salary and Insignia |url=https://pakistanforces.com/pakistan-army-ranks/ |website=pakistanforces.com |date=26 January 2021 |access-date=27 May 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126212724/https://pakistanforces.com/pakistan-army-ranks/ |date=26 January 2021 }}</ref> File:PNGDF Land OF-07.svg|Major general<br />([[Papua New Guinea Defence Force|Papua New Guinea Land Element]]) File:PA Maj. Gen.png|Major general<br />([[Philippine Army]])<ref name="Philippines_Army">{{cite web |title=Ranks and insignia |url=http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html |website=army.mil.ph |publisher=Philippine Army |access-date=20 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100428163644/http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html |archive-date=28 April 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701065232/http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html |date=1 July 2012 }}</ref> File:Army-POR-OF-07.svg|{{lang|pt|Major-general}}<br />([[Portuguese Army]])<ref name="Portugal_Army">{{cite web |title=POSTOS E DISTINTIVOS EXÉRCITO |url=http://antigo.mdn.gov.pt/defesa/Simbolos/exercito.htm |website=antigo.mdn.gov.pt |access-date=30 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100301024102/http://antigo.mdn.gov.pt/defesa/Simbolos/exercito.htm |archive-date=1 March 2010 |language=pt }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100301024102/http://antigo.mdn.gov.pt/defesa/Simbolos/exercito.htm |date=1 March 2010 }}</ref> File:Romania-Army-OF-7.svg|{{lang|ro|General-maior}}<br />([[Romanian Land Forces]])<ref name="Romania">{{cite web |title=Grade militare (Military ranks) |url=https://www.defense.ro/foto/album6 |website=defense.ro |publisher=Romanian Defence Staff |access-date=1 February 2021 |language=ro}}</ref> File:Russia-Army-OF-6-2010.svg|{{lang|ru|Генера́л-майо́р}}<br />{{lang|ru-Latn|Generál-mayór}}<br />([[Russian Ground Forces]])<ref name="Russia_Army&AirForce">{{cite web |title=Указ Президента Российской Федерации от 11 марта 2010 года № 293 "О военной форме одежды, знаках различия военнослужащих и ведомственных знаках отличия" |url=https://rg.ru/2010/03/12/forma-dok.html |website=rg.ru |publisher=Российской газеты |access-date=26 May 2021 |language=ru |date=12 March 2010}}</ref> File:14-Rwanda Army-MG.svg|Major general<br />([[Rwanda Defence Force|Rwandan Land Forces]])<ref name="Rwanda">{{cite web |title=RDF Insignia |url=https://www.mod.gov.rw/rdf/insignia |website=mod.gov.rw |publisher=Government of the Republic of Rwanda |access-date=12 June 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250701171742/https://www.mod.gov.rw/rdf/insignia |date=1 July 2025 }}</ref> File:16-Serbian Army-MG.svg|{{lang|sr|Генерал-Мајор}}<br />{{lang|sr-Latn|General-major}}<br />([[Serbian Army]])<ref name="Serbia">{{cite web |title=ЧИНОВИ У ВОЈСЦИ СРБИЈЕ |url=http://www.vs.rs/sr_cyr/o-vojsci/obelezja-i-oznake/cinovi-u-vojsci-srbije |website=vs.rs |publisher=Serbian Armed Forces |access-date=7 June 2021 |language=sr}}</ref> File:Blank.svg|Major general<br />([[Sierra Leone Army]]) File:09-RSA-OF07.svg|Major general<br />([[Singapore Army]])<ref name="Singapore">{{cite web |title=SAF Rank Insignias |url=https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/about-us/saf-rank-insignias |website=mindef.gov.sg |publisher=Ministry of Defence (Singapore) |access-date=7 June 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419120802/https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/about-us/saf-rank-insignias |date=19 April 2018 }}</ref> File:Army-SVK-OF-07.svg|{{lang|sk|Generálmajor}}<br />([[Slovak Ground Forces]])<ref name="Slovakia">{{cite web |title=Označenie vojenských hodností príslušníkov Ozbrojených síl Slovenskej republiky od 1.1.2016 |trans-title=Designation of military ranks of members of the Armed Forces of the Slovak Republic from 1.1.2016 |url=http://www.vhu.sk/oznacenie-vojenskych-hodnosti-prislusnikov-ozbrojenych-sil-slovenskej-republiky-od-112016/ |website=vhu.sk |publisher=Military History Institute |access-date=12 April 2021 |language=sk}}</ref> File:19-Slovenian Army-MG.svg|{{lang|sl|Generalmajor}}<br />([[Slovenian Ground Force]])<ref name="Slovenia">{{cite web |title=Čini in razredi |url=https://www.slovenskavojska.si/o-vojski/cini-in-razredi/ |website=slovenskavojska.si |publisher=Slovenian Armed Forces |access-date=26 May 2021 |language=sl}}</ref> File:15-Somali Army-MG.svg|Major general<br />{{small|({{lang-so|Sareeye Gaas}})}}<br />([[Somali Armed Forces|Somali National Army]])<ref name="Somalia">{{cite book |last1=Ehrenreich |first1=Frederick |editor1-last=Nelson |editor1-first=Harold N. |title=Somalia: a country study |series=Area Handbook |date=1982 |publisher=Library of Congress |location=Washington, D.C. |page=257 |edition=3rd |url=https://www.marines.mil/Portals/1/Publications/Somalia%20Study_3.pdf |access-date=21 October 2021 |chapter=National Security}}</ref> File:SAA-OF-7.svg|Major general<br />([[South African Army]])<ref name="SouthAfrica_Army">{{cite web |title=Uniform: Rank insignia |url=http://www.army.mil.za/aboutus/uniform/rankinsignia.htm |website=army.mil.za |publisher=Department of Defence (South Africa) |access-date=29 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020110337/http://www.army.mil.za/aboutus/uniform/rankinsignia.htm |archive-date=20 October 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020110337/http://www.army.mil.za/aboutus/uniform/rankinsignia.htm |date=20 October 2020 }}</ref> File:Sri Lanka-army-OF-7.svg|Major general<br />([[Sri Lanka Army]])<ref name="SriLanka_Army">{{cite web |title=Dress Regulation PDF - Part I |url=https://www.army.lk/sites/all/themes/bootstrap/common/images/images2/downloads/Dress-regulation-2019-PART-I.pdf |website=army.lk |publisher=Sri Lanka Army |pages=10-4–10-11 |date=January 2019 |access-date=20 May 2021}}</ref> File:Sweden-Army-OF-7 (M1987).svg|{{lang|sv|Generalmajor}}<br />([[Swedish Army]])<ref name="FMgrader2019">{{cite web|title=Nya gradbeteckningar införs|url=https://www.forsvarsmakten.se/sv/aktuellt/2019/10/nya-gradbeteckningar-infors/|publisher=Försvarsmakten|date=2019-10-01|access-date=2019-10-02}}</ref> File:Tajikistan-Army-OF-6.png|{{lang|tg|Генерал-майор}}<br />{{lang|tg-Latn|General-mayor}}<br />([[Tajik Ground Forces]])<ref name="Tajikistan">{{cite web |title=ҚОНУНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ ЎҲДАДОРИИ УМУМИИ ҲАРБӢ ВА ХИЗМАТИ ҲАРБӢ |url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |website=majmilli.tj |publisher=The National Assembly of the Republic of Tajikistan |access-date=2 June 2021 |language=tg |date=13 April 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171022032326/https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-35/ |date=22 October 2017 }}</ref> File:15-Tanzania Army-MG.svg|{{lang|sw|Meja jenerali}}<br />([[Tanzania People's Defence Force|Tanzanian Army]]) File:Timor-Leste-Army-OF-7.svg|{{lang|pt|Major-general}}<br />([[Timor Leste Defence Force|Timor-Leste Army]]) File:TaT-Army-OF-7.svg|Major general<br />([[Trinidad and Tobago Regiment]])<ref name="Trinidad&Tobago_Officer">{{cite web |title=Rank Chart (Commissioned Officers) |url=http://69.0.195.188/HQ/Our-Organisation/Ranks-Chart-(Commissioned-Officers).aspx |website=69.0.195.188 |publisher=Trinidad and Tobago Defence Force |access-date=27 May 2021 }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> File:Post-Soviet-Army-OF-6.svg|{{lang|tk|General-maýor}}<br />([[Turkmen Ground Forces]])<ref name="Turkmenistan">{{cite web |title=TÜRKMENISTANYŇ KANUNY Harby borçlulyk we harby gulluk hakynda (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 2010 ý., № 3, 58-nji madda) (Türkmenistanyň 01.10.2011 ý. № 234-IV Kanuny esasynda girizilen üýtgetmeler we goşmaçalar bilen) |trans-title=LAW OF TURKMENISTAN On military service and military service (Information of the Mejlis of Turkmenistan, 2010, No. 3, Article 58) (as amended by the Law of Turkmenistan of October 1, 2011 No. 234-IV) |url=https://milligosun.gov.tm/storage/file/04-harby-borclulyk-we-harby-gulluk-hakynda-ky9J0pKxTQ.pdf |website=milligosun.gov.tm |publisher=Ministry of Defense (Turkmenistan) |access-date=2 June 2021 |pages=28–29 |language=tk}}</ref> File:Uganda-Army-OF-7.svg|Major general<br />([[Uganda People's Defence Force|Ugandan Land Forces]])<ref name="Uganda_Army">{{cite journal |title=Uganda Peoples' Defence Forces Act |journal=The Uganda Gazette |date=18 September 2019 |volume=CXII |issue=46 |pages=1851–1854 |url=https://www.updf.go.ug/Gazette.pdf |access-date=29 May 2021 |publisher=Uganda Printing and Publishing Corporation }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210814162155/https://www.updf.go.ug/Gazette.pdf |date=14 August 2021 }}</ref> File:Погон генерал-майора ЗСУ (2020).svg|{{lang|uk|Генерал-майор}}<br />{{lang|uk-Latn|Heneral-maior}}<br />([[Ukrainian Ground Forces]])<ref name="Ukraine">{{cite web |title=НАКАЗ 20.11.2017 № 606 |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/z1502-17#Text |website=zakon.rada.gov.ua |publisher=Ministry of Justice of Ukraine |access-date=2 June 2021 |language=uk |date=13 December 2017}}</ref> File:British Army (1920–1953) OF-7 (rounded).svg|Major-general<br />([[British Army]])<ref name="UK_Army">{{cite web |title=Rank structure |url=https://www.army.mod.uk/who-we-are/our-people/ranks/ |website=army.mod.uk |publisher=British Army |access-date=27 May 2021}}</ref> File:US Army O8 (Army greens).svg|Major general<br />([[संयुक्त राज्य अमेरिकी सेना|United States Army]])<ref name="US_Army">{{cite web |title=U.S. Army Ranks |url=https://www.army.mil/ranks/ |website=army.mil |publisher=United States Army |access-date=27 May 2021}}</ref> File:Blank.svg|{{lang|es|Mayor general}}<br />([[National Army (Uruguay)|National Army of Uruguay]])<ref name="Uruguay">{{cite book |editor1-last=Hudson |editor1-first=Rex A. |editor2-last=Meditz |editor2-first=Sandra W. |title=Uruguay: A Country Study |date=1992 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |isbn=0-8444-0737-2 |pages=222–223 |edition=2nd |url=https://www.marines.mil/portals/1/Publications/Uruguay%20Study_3.pdf?ver=2012-10-11-163307-517 |access-date=13 June 2021 |chapter=Chapter 5. National Security}}</ref> File:Uzbekistan-army-OF-6.svg|{{lang|uz|General-mayor}}<br />([[Uzbek Ground Forces]])<ref name="Uzbekistan">{{cite web |title=O'zbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni o'tash tartibi to'g'risida |url=https://lex.uz/docs/-4513434 |website=lex.uz |publisher=Ministry of Justice of the Republic of Uzbekistan |access-date=3 June 2021 |language=uz |date=12 September 2019}}</ref> File:MGEJB-GNB.png|{{lang|es|Mayor general}}<br />([[Venezuelan Army]])<ref name="Venezuela_Officer1">{{cite web |title=Grados de Generales y Almirantes |url=http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-generales-y-almirantes/ |website=ejercito.mil.ve |publisher=Government of Venezuela |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717185821/http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-generales-y-almirantes/ |archive-date=17 July 2019 |date=28 August 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717185821/http://www.ejercito.mil.ve/grados-de-generales-y-almirantes/ |date=17 July 2019 }}</ref> File:Blank.svg|Major general<br />([[Zambian Army]]) File:Zimbabwe-Army-OF-7.svg|Major general<br />([[Zimbabwe National Army]]) </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:सेनाको पद-संरचना]] hs4tsxq3fbiaj9vrgl35dx6fwra415b 0 137370 1357489 1357227 2026-06-03T08:09:21Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357489 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | logo = ISO Logo (Red square).svg | native name = Organisation internationale de normalisation | native_name_lang = fr | name = {{पृष्ठको नाम}} | formation = {{Start date and age|1947|02|23|df=yes}} | type = [[गैर-सरकारी सङ्गठन]] | purpose = [[अन्तर्राष्ट्रिय मानक]] विकास | headquarters = [[जेनेभा]] [[स्विट्जरल्यान्ड]] | abbreviation = आइएसओ | membership = १७० सदस्यहरू | languages = {{hlist |अङ्ग्रेजी |फ्रान्सेली |रुसी<ref name="languages"/>}} | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = [[उलरिका फ्राङ्के]] | website = {{Official URL}} | footnotes = <ref name="ISO_members">{{cite web |url=https://www.iso.org/members.html |title=ISO members |publisher=International Organization for Standardization |access-date=17 November 2020 |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124090755/https://www.iso.org/members.html |url-status=live }}</ref> }} '''अन्तर्राष्ट्रिय मानकीकरणका सङ्गठन''' वा ''' (आइएसओ)''' एक स्वतन्त्र, गैर-सरकारी, अन्तर्राष्ट्रिय मानक विकास सङ्गठन हो जुन सदस्य देशहरूको राष्ट्रिय मानक सङ्गठनका प्रतिनिधिहरू मिलेर बनेको छ।<ref>{{cite web |title=ISO Membership Manual |url=https://www.iso.org/publication/PUB100399.html |website=ISO |access-date=10 April 2022 |language=en |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410094647/https://www.iso.org/publication/PUB100399.html |url-status=live }}</ref> सदस्यता आवश्यकताहरू आइएसओ विधानको अनुच्छेद ३ उल्लेखित छ।<ref name="statutes">{{cite book | title =ISO Statutes | publisher =International Organization for Standardization | edition =20th | date =2022 | location =[[Geneva]] | language =EN, FR, RU | url =https://www.iso.org/files/live/sites/isoorg/files/archive/pdf/en/statutes.pdf | isbn =978-92-67-02040-2 | access-date =12 April 2022 | archive-date =31 March 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20220331214602/https://www.iso.org/files/live/sites/isoorg/files/archive/pdf/en/statutes.pdf | url-status =live }}</ref> आइएसओ २३ फेब्रुअरी १९४७ मा स्थापित भएको थियो, र (जनवरी २०२४ सम्म) यसले २५,००० भन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय मानकहरू प्रकाशित गरेको छ जसले प्रविधि र उत्पादनका लगभग सबै पक्षहरूलाई समेटेको छ। यसमा ८०० भन्दा बढी प्राविधिक समितिहरू र उपसमितिहरू छन् जसले मानक विकासको हेरचाह गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=ISO – About us |url=https://www.iso.org/about-us.html |access-date=2023-02-17 |website=ISO |language=en |archive-date=5 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170405192134/https://www.iso.org/about-us.html |url-status=live }}</ref> सङ्गठनले प्राविधिक र गैर-प्राविधिक क्षेत्रहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय मानकहरू विकास र प्रकाशित गर्दछ, जसमा उत्पादित उत्पादनहरू र प्रविधिदेखि खाद्य सुरक्षा, यातायात, सूचना प्रविधि, कृषि र स्वास्थ्य सेवासम्मका सबै चीजहरू समावेश छन्।<ref name="About_ISO" /><ref>{{cite news |title=New 'net zero' standards could transform the climate – unless they're derailed |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/10/04/iso-london-declaration-climate/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220202010928/https://www.washingtonpost.com/politics/2021/10/04/iso-london-declaration-climate/ |archive-date=2 February 2022 |access-date=18 March 2022 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-06 |title=Health sector standards |url=https://www.iso.org/sectors/health |access-date=2024-01-28 |website=ISO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-20 |title=Transport sector standards |url=https://www.iso.org/sectors/transport |access-date=2024-01-28 |website=ISO |language=en}}</ref> [[विद्युतीय इन्जिनियरिङ|विद्युतीय]] र [[इलेक्ट्रोनिक्स|इलेक्ट्रोनिक इन्जिनियरिङ]] जस्ता अधिक विशिष्ट विषयहरू यसको सट्टा अन्तर्राष्ट्रिय इलेक्ट्रोटेक्निकल आयोगद्वारा नियन्त्रण गरिन्छ।<ref name=":1">Editors of Encyclopedia Britannica. 3 June 2021. "[https://www.britannica.com/topic/International-Organization-for-Standardization International Organization for Standardization]". {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412114854/https://www.britannica.com/topic/International-Organization-for-Standardization |date=12 April 2022 }}. ''Encyclopedia Britannica''. Retrieved 2022-04-26.</ref> यसको प्रधान कार्यालय [[स्विट्जरल्यान्ड]]को जेनेभामा अवस्थित छ।<ref name="About_ISO">{{cite web |title=About ISO |publisher=ISO |url=http://www.iso.org/iso/about.htm |url-status=live |archive-date=17 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217220116/https://www.iso.org/about-us.html}}</ref> आइएसओका तीन आधिकारिक भाषाहरू [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]] र [[रुसी भाषा|रुसी]] हुन्।<ref name="languages">{{cite web |title=How to use the ISO Catalogue |url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/how_to_use_the_catalogue.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071004225623/http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/how_to_use_the_catalogue.htm |archive-date=4 October 2007 |publisher=ISO.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071004225623/http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/how_to_use_the_catalogue.htm |date=4 October 2007 }}</ref> == इतिहास == [[File:Memory plaque of founding ISA in Prague cropped.jpg|thumb|upright=1.2|प्रागमा भवनलाई चिह्नित गर्ने पट्टिका जहाँ आइएसओको पूर्ववर्ती, आइएसए, स्थापना गरिएको थियो।]] सन् १९२६ मा '''राष्ट्रिय मानकीकरण सङ्घहरूको अन्तर्राष्ट्रिय महासङ्घ''' (आइएसए)को रूपमा स्थापना भएको यस संस्थाले मुख्यतया मेकानिकल इन्जिनियरिङमा ध्यान केन्द्रित गरेको थियो। सन् १९४२ मा [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा आइएसए लाई निलम्बित गरिएको थियो तर युद्ध पछि, आइएसएलाई हालै गठन गरिएको संयुक्त राष्ट्र मानक समन्वय समिति (युएनएससिसी)ले एक नयाँ विश्वव्यापी मानक निकाय गठन गर्ने प्रस्तावको साथ सम्पर्क गरेको थियो।<ref name="Brief_history">{{cite web |title=A Brief History of ISO |url=http://www.sis.pitt.edu/~mbsclass/standards/martincic/isohistr.htm |publisher=University of Pittsburgh |access-date=12 June 2014 |archive-date=27 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427095105/http://www.sis.pitt.edu/~mbsclass/standards/martincic/isohistr.htm |url-status=live }}</ref> अक्टोबर १९४६ मा, २५ देशका आइएसए र युएनएससिसी प्रतिनिधिहरू लन्डनमा भेला भएका थिए र मानकीकरणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन सिर्जना गर्ने कार्यदलमा सामेल हुन सहमत भएका थिए। यस संस्थाले आधिकारिक रूपमा २३ फेब्रुअरी १९४७ मा काम सुरु गरेको थियो।<ref name="50_years">{{citation |url=http://www.iso.org/iso/2012_friendship_among_equals.pdf |title=Friendship among equals – Recollections from ISO's first fifty years |publisher=International Organization for Standardization |year=1997 |isbn=92-67-10260-5 |pages=15–18 |url-status=live |archive-date=26 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026060448/http://www.iso.org/iso/2012_friendship_among_equals.pdf}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Yates |first1=JoAnne |last2=Murphy |first2=Craig N. |date=2006 |title=From setting national standards to coordinating international standards: The formation of the ISO |url=https://thebhc.org/sites/default/files/yatesandmurphy.pdf |journal=Business and Economic History On-Line |volume=4 |access-date=29 June 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427012046/https://thebhc.org/sites/default/files/yatesandmurphy.pdf |url-status=live }}</ref> आइएसओ मानकहरू मूल रूपमा आइएसओ सिफारिशहरू (आइएसओ/आर)को रूपमा चिनिन्थ्यो, उदाहरणका लागि, "आइएसओ १" सन् १९५१ मा "आइएसओ/आर १" को रूपमा जारी गरिएको थियो।<ref name="Tranchard 2017 q168">{{cite web | last=Tranchard | first=Sandrine | title=ISO celebrates 70 years | website=ISO | date=2017-02-23 | url=https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/news/2017/02/Ref2163.html | access-date=2023-08-10 | archive-date=20 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231020052804/https://www.iso.org/news/2017/02/Ref2163.html | url-status=live }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category|ISO|आइएसओ}} * [http://iso.org आधिकारिक वेबसाइट] ** [https://standards.iso.org/ittf/PubliclyAvailableStandards/index.html सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध मानकहरू], मानकको एक सानो उपसमूहमा नि: शुल्क पहुँचको साथ। [[श्रेणी:जेनेभामा आधारित सङ्गठनहरू]] [[श्रेणी:सामाजिक उत्तरदायित्व सङ्गठनहरू]] p93xyexc26dgei4z3cbnxhfmxdh42qg 0 139252 1357518 1355916 2026-06-03T08:31:13Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357518 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = Aral Sea | other_name = {{ubl | {{nativename|kaa|Арал теңизи}} | {{nativename|kk|Арал теңізі}} | {{nativename|ru|Аральское море}} | {{nativename|uz|Орол денгизи}} }} | image = AralSea1989 2014.jpg | caption = The Aral Sea in 1989 (left) and 2014 (right) | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[मध्य एसिया]]<br />([[कजाख्स्तान]] – [[उज्बेकिस्तान]]) | coords = {{Coord|45|N|60|E|type:waterbody_scale:5000000|display=inline,title}} | mapframe = yes | mapframe-zoom = 5 | type = [[Endorheic lake|Endorheic]], [[नुनिलो ताल ]], [[प्राकृतिक ताल ]], [[बाँध ]] (उत्तर ) | inflow = {{ubl|North: [[Syr Darya]]|South: [[Groundwater]] only|Previously: [[Amu Darya]]}} | outflow = | catchment = {{Convert|1549000|km2|mi2|-2|abbr=on}} | basin_countries = {{Collapsible list|title=List<ref name=aral.unece.org/>|[[अफगानिस्तान]]|[[इरान]]|[[कजाख्स्तान]]|[[किर्गिस्तान]]|[[रुस|रसिया]]|[[ताजिकिस्तान]]|[[तुर्कमेनिस्तान]]|[[उज्बेकिस्तान]]}} | length = | width = | area = {{ubl|{{Convert|68000|km2|mi2|-2|abbr=on}}<br />(1960, one lake)|{{Convert|28687|km2|mi2|0|abbr=on}}<br />(1998, two lakes)|'''{{Convert|17160|km2|mi2|0|abbr=on}}'''<br />'''(2004, four lakes)'''|North:<br />{{Convert|3142|km2|mi2|-1|abbr=on}} (2018)|South:<br />{{Convert|5179|km2|mi2|-1|abbr=on}} (2018)}}<ref name=CATENA191>{{cite journal |last1=Yang |first1=Xuewen |last2=Wang |first2=Ninglian |last3=Chen |first3=An'an |last4=He |first4=Jing |last5=Hua |first5=Ting |last6=Qie |first6=Yufan |title=Changes in area and water volume of the Aral Sea in the arid Central Asia over the period of 1960–2018 and their causes |journal=CATENA |date=August 2020 |volume=191 |article-number=104566 |doi=10.1016/j.catena.2020.104566 |bibcode=2020Caten.19104566Y }}</ref> }} '''अरल सागर''' [[कजाख्स्तान|काजाकिस्तान]] र [[उज्बेकिस्तान]]को बीचमा रहेको ताल हो। यो सन् १९६०को दशकमा संकुचन हुन थाल्यो र २०१० को दशकमा ठूलो मात्रामा सुकेको थियो। यो काजाकिस्तानको अक्तोबे र किजिलोर्डा क्षेत्र र उज्बेकिस्तानको कराकलपाकस्तान स्वायत्त क्षेत्रमा थियो।  यो नाम लगभग मंगोलियाली र तुर्किक भाषाहरूबाट "द्वीपहरूको समुद्र" मा अनुवाद गरिएको छ, जुन एक पटक यसको पानीमा फैलिएको टापुहरूको ठूलो संख्या (१, १०० भन्दा बढी) को सन्दर्भ हो । अरल सागरको जल निकासी बेसिनले उज्बेकिस्तान र [[अफगानिस्तान]], [[इरान]], काजाकिस्तान, [[किर्गिस्तान]], [[ताजिकिस्तान]] र [[तुर्कमेनिस्तान]]का केही भागहरू समेट्छ।<ref name=aral.unece.org>{{cite web|url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/aral.pdf|title=DRAINAGE BASIN OF THE ARAL SEA AND OTHER TRANSBOUNDARY SURFACE WATERS IN CENTRAL ASIA|website=United Nations Economic Commission for Europe (UNECE)|date= 2005|access-date= 4 February 2016}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[मृत सागर]] *[[कश्यप सागर]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} kuuygxgakkfhybzi74iup7yx0librn0 0 140812 1357549 1318489 2026-06-03T08:54:47Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357549 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = असहयोग आन्दोलन | subtitle = | partof = | image = People cheering in front of the Prime Minister's Office after Sheikh Hasina's resignation.jpg | caption = प्रधानमन्त्रीको कार्यालय अगाडि सर्वसाधारण जनताहरू | date = ४ अगस्ट – ५ अगस्ट | place = [[बङ्गलादेश]] | coordinates = | causes = {{Bulleted list|[[सन् २०२४ को बङ्गलादेश कोटा सुधार आन्दोलन]] हत्याकाण्ड|सत्तावाद}} | goals = [[शेख हसिना]] र उनको मन्त्रिपरिषद्को राजीनामा | methods = {{flatlist| *विरोध प्रदर्शन *असहयोग आन्दोलन }} | status = '''चालु'''<br>{{Bulleted list| सरकारले बङ्गलादेशमा [[फेसबुक]], [[टिकटक]] [[ह्वाट्सएप]] सहितका सामाजिक सञ्जाल र मोबाइल इन्टरनेट बन्दको घोषणा<ref>{{वेब स्रोत|मिति=2024-08-04|भाषा=बङ्गाली|शीर्षक=মোবাইল ইন্টারনেট বন্ধের নির্দেশ|युआरएल=https://banglanews24.com/information-technology/news/bd/1370956.details|पहुँचमिति=2024-08-04|वेबसाइट=banglanews24.com|अभिलेखमिति=२०२४-०८-०४|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20240804181037/https://banglanews24.com/information-technology/news/bd/1370956.details}}</ref>|अनिश्चितकालीन कर्फ्यु जारी<ref>{{वेब स्रोत |प्रथम=প্রতিবেদক |अन्तिम=বিশেষ |शीर्षक=আজ সন্ধ্যা ৬টা থেকে অনির্দিষ্টকালের জন্য কারফিউ |युआरएल=https://www.prothomalo.com/bangladesh/pde3hvdq69 |कार्य= দৈনিক প্রথম আলো |मिति=४ अगस्ट २०२४ |भाषा=बङ्गाली |पहुँचमिति=४ अगस्ट २०२४ |अभिलेखमिति=४ अगस्ट २०२४ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20240804155103/https://www.prothomalo.com/bangladesh/pde3hvdq69 }}</ref>|शेख हसिनाद्वारा प्रधानमन्त्री पद त्याग गरी विदेश पलायन|संसद भवनमा सर्वसाधारण प्रवेश गरी सरसामान लुटपाट तथा आक्रमण}} | result = | side1 = '''स्वयंसेवक विद्यार्थी आन्दोलन'''<br><br>{{Collapsible list|title='''समर्थन:'''|[[बङ्गलादेश राष्ट्रियतावादी दल]]<br> [[गणतन्त्र मञ्च]]<br> [[बङ्गलादेश जामाएते इस्लामी]] (प्रतिबन्धित)<br> इस्लामी आन्दोलनका बङ्गलदेश<br> हेफाजते इस्लाम<br> वाम गणतान्त्रिक गठबन्धन}} | side2 = {{Tree list}}{{flagicon|Bangladesh}} '''[[बङ्गलादेश सरकार]]''' ** {{flagicon image|Bangladesh Police Flag.svg}} [[बङ्गलादेश प्रहरी]] **{{flagicon image|Roundel of Bangladesh – Army Aviation.svg}} [[बङ्गलादेशी सेना|बङ्गलादेश सेना]] * {{flagicon image|বাংলাদেশ আওয়ামী লীগের পতাকা.svg}} '''[[बङ्गलादेश अवामी लिग]]''' ** {{flagicon image|বাংলাদেশ ছাত্রলীগের পতাকা.svg}} [[बङ्गलादेश छात्र लिग|छात्र लिग]] **{{flagicon image|युवलिग.png}} युव लिग {{Tree list/end}} | leadfigures1 = ''सम्मिलित नेतृत्व'' | leadfigures2 =[[शेख हसिना]]<br>[[आसादुज्जामान खान कामाल]]<br>[[वायदुल कादेर]] | casualties1 = '''मृत्यु:''' ८६ जना आन्दोलनकारी<ref>{{cite web|title=More than 20 killed as Bangladesh protesters renew call for Hasina to quit|url=https://www.aljazeera.com/amp/news/2024/8/4/more-than-20-killed-as-bangladesh-protesters-renew-call-for-hasina-to-quit|website=Aljazeera|date=4 August 2024}}</ref><ref name="pa">{{cite web|title=Non-cooperation movement: 32 killed in firing, clashes in 13 districts|url=https://en.prothomalo.com/amp/story/bangladesh/pu2chu825e|date=4 August 2024|website=Prothom Alo|accessdate=४ अगस्ट २०२४|archivedate=४ अगस्ट २०२४|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240804181121/https://en.prothomalo.com/amp/story/bangladesh/pu2chu825e}}</ref></br> '''घाइते:''' २०० भन्दा बढी आन्दोलनकारीहरू<ref>{{वेब स्रोत| युआरएल=http://bangla.thedailystar.net/news/bangladesh/quota-protest/news-602846| शीर्षक=সারা দেশে সংঘর্ষ-গুলি, পুলিশসহ নিহত ৯৫| प्रकाशक=বাংলা ট্রিবিউন| पहुँचमिति=४ अगस्ट २०२४| अभिलेखमिति=४ अगस्ट २०२४| अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20240804181124/http://bangla.thedailystar.net/news/bangladesh/quota-protest/news-602846}}</ref> | casualties2 = '''मृत्यु:''' १४ जना प्रहरी<ref name="pa"/> </br> '''घाइते:''' ३०० भन्दा बढी प्रहरीहरू<ref>{{वेब स्रोत | युआरएल=http://bangla.thedailystar.net/news/bangladesh/quota-protest/news-602846| शीर्षक=সিরাজগঞ্জের এনায়েতপুর থানায় হামলা, ১৩ পুলিশ সদস্য নিহত| मिति=४ अगस्ट २०२४| प्रकाशक=দ্য ডেইলি স্টার| पहुँचमिति=४ अगस्ट २०२४| अभिलेखमिति=४ अगस्ट २०२४|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20240804181124/http://bangla.thedailystar.net/news/bangladesh/quota-protest/news-602846}}</ref> | casualties3 = '''मृत्यु:''' १ जना पत्रकार<ref>{{वेब स्रोत| युआरएल=https://www.prothomalo.com/bangladesh/eyu6jstkpo| शीर्षक=এক সাংবাদিক নিহত, আহত অন্তত ২৩| मिति=४ अगस्ट २०२४| प्रकाशक=প্রথম আলো| पहुँचमिति=४ अगस्ट २०२४| अभिलेखमिति=४ अगस्ट २०२४| अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20240804181125/https://www.prothomalo.com/bangladesh/eyu6jstkpo}}</ref> | fatalities = | injuries = | arrests = | damage = | buildings = | detentions = | charged = | fined = | effect = | effect_label = | casualties_label = | notes = | sidebox = }} '''असहयोग आन्दोलन''', जसलाई '''एक बुँदे आन्दोलन''' पनि भनिन्छ, [[बङ्गलादेश सरकार]]को विरुद्धमा चलिरहेको विरोध प्रदर्शन हो जुन [[सन् २०२४ को बङ्गलादेश कोटा सुधार आन्दोलन]] मुद्धामा सुरु भएको थियो। यस आन्दोलनको एउटै माग [[बङ्गलादेशको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[शेख हसिना]] र उनको मन्त्रिपरिषद्को राजीनामा थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/08/03/world/asia/bangladesh-protests-students.html|title=Roaring Back After Crackdown, Bangladesh Protesters Demand Leader's Ouster|last=Hasnat|first=Saif|work=The New York Times|last2=Mashal|first2=Mujib}}</ref><ref>{{Cite web |title=শহীদ মিনার থেকে এক দফা ঘোষণা |url=https://mzamin.com/news.php?news=121182 |website=মানবজমিন |language=बङ्गाली}}</ref> ३ अगस्ट २०२४ मा, भेदभाव विरोधी विद्यार्थी आन्दोलनका संयोजकहरूले राजीनामाको एक बुँदे माग घोषणा गर्दै " व्यापक असहयोग " को आह्वान गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=It's now one point |url=https://mzamin.com/news.php?news=121182 |website=the daily star |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=One Point Demand' announced from Central Shaheed Minar |url=https://bonikbarta.net/home/news_description/393604/%E2%80%98One-Point-Demand%E2%80%99-announced-from-Central-Shaheed-Minar |website=bonik barta |language=en}}</ref> उनीहरूले सरकारलाई कर नतिर्न, बिल नबुझाउन आह्वान गरेको भोलिपल्ट हिंसात्मक झडप हुँला विद्यार्थी सहित ९७ जनाको ज्यान गएको थियो। संयोजकहरूले अगस्ट ५ मा हसिनालाई सत्ताबाट बाहिर निकाल्न लङ मार्च टु ढाकाको आह्वान गरेका थिए। त्यस दिन, प्रदर्शनकारीहरूको ठुलो भीड राजधानी तर्फ अघि बढेको थियो।<ref>{{Cite web |date=2024-08-05 |title=PM resigned, interim govt to be formed: Army chief |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/pm-resigned-interim-govt-be-formed-army-chief-3669966 |access-date=2024-08-05 |website=The Daily Star |language=en}}</ref> दिउँसो २:३० बजे [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय|बङ्गलादेशी समय]] (०८:३० [[ग्रिनविच प्रमाणिक समय|जिएसटी]]) अनुसार शेख हसिनाले राजीनामा दिँदै आफ्नी बहिनीसँग उनको सबैभन्दा ठुलो सहयोगी भारततर्फ भागेकी थिइन्।<ref name="bbc">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/live/ckdgg87lnkdt?post=asset%3Ae6e668c5-08e9-4000-b710-25d40a70f96a#post|title=Bangladesh PM Sheikh Hasina resigns and flees country as protesters storm palace|work=BBC News|access-date=5 August 2024}}</ref> उनी उत्तरपूर्वी राज्य [[त्रिपुरा|त्रिपुराको]] राजधानी [[अगरतला]]मा अवतरण गरेपछि उनलाई सुरक्षित बाटो दिइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Sheikh Hasina: How Bangladesh's protesters ended a 15-year reign |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9033zpv0nvo |access-date=2024-08-05 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> == परिणाम == === शेख हसिनाको राजीनामा === ५ अगस्ट २०२४ मा, बाङ्ग्लादेश समय अनुसार लगभग ३:०० बजे, प्रधानमन्त्री हसिनाले राजीनामा दिए र आफ्नी बहिनी शेख रेहानासँग हेलिकप्टरमा देश छोडे, हसिनाको सबैभन्दा ठुलो सहयोगी, [[भारत]] <ref name="resign">{{Cite news|url=https://www.scmp.com/news/asia/south-asia/article/3273265/bangladesh-pm-sheikh-hasina-has-resigned-and-left-country-media-reports-say|title=Bangladesh PM Sheikh Hasina has resigned and left the country, media reports say|date=5 August 2024|work=[[South China Morning Post]]|access-date=5 August 2024}}</ref><ref name="bbc">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/live/ckdgg87lnkdt?post=asset%3Ae6e668c5-08e9-4000-b710-25d40a70f96a#post|title=Bangladesh PM Sheikh Hasina resigns and flees country as protesters storm palace|work=BBC News|access-date=5 August 2024}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bbc.com/news/live/ckdgg87lnkdt?post=asset%3Ae6e668c5-08e9-4000-b710-25d40a70f96a#post "Bangladesh PM Sheikh Hasina resigns and flees country as protesters storm palace"]. </cite></ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladesh-protesters-call-march-dhaka-defiance-curfew-2024-08-05/|title=Bangladesh PM Sheikh Hasina has resigned and left the country, media reports say|date=5 August 2024|work=Reuters|access-date=5 August 2024|language=en}}</ref><ref name="resign TST">{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/bangladesh-army-chief-to-address-nation-as-fresh-protests-break-out|title=Protesters storm Bangladesh PM Hasina's palace amid reports she has resigned and fled|date=5 August 2024|work=The Straits Times|access-date=5 August 2024}}</ref> [[अगरतला]] हुँदै [[दिल्ली]] आइपुगे। देशको नाममा सम्बोधन गर्ने उनको इच्छा भएता पनि उनले त्यसो गर्ने मौका पाएनन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/sheikh-hasina-has-left-gono-bhaban-safer-place-3669956|title=Sheikh Hasina has left Gono Bhaban for 'safer place'|date=5 August 2024|work=The Daily Star|access-date=5 August 2024|language=en}}</ref> === गणभवनमा आन्दोलनकारीको प्रवेश === दिउँसो ३ बजेतिर प्रदर्शनकारीले गणभवनका गेट तोडेर प्रधानमन्त्री निवासभित्र प्रवेश गरे र फर्निचरलगायतका धेरै सामानमा लुटपाट, तोडफोड र तोडफोड गरेका थिए।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/protesters-enter-gono-bhaban-premises-3669961|title=Protesters enter Gono Bhaban premises|date=5 August 2024|work=The Daily Star|access-date=5 August 2024|language=en}}</ref> तिनीहरूले अफिसका फाइलहरू तलासी गरे <ref>{{Cite web |date=2024-08-05 |title=Watch: Mobs storm Bangladesh Parliament and smoke inside after raiding PM's home as Sheikh Hasina lands in India |url=https://www.cnbctv18.com/world/bangladesh-riots-sheikh-hasina-residence-ganabhaban-raided-parliament-stormed-19455009.htm |access-date=2024-08-05 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref> र सेल्फी लिन उनको ओछ्यान र कुर्सीमा बसे।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/bangladesh-pm-sheikh-hasinas-home-looted-watch-protesters-steal-rugs-utensils-take-selfies-on-bed-and-pms-chair/articleshow/112290199.cms?from=mdr|title=Bangladesh PM Sheikh Hasina's home looted: Watch protesters steal rugs, utensils, take selfies on bed and PM's chair|date=2024-08-05|work=The Economic Times|access-date=2024-08-05|issn=0013-0389}}</ref> प्रदर्शनकारीहरूले हसिनाको लग्जरी डायर सुटकेस र उनको [[सारी|साडी]] पनि लिएका थिए।<ref>{{Cite web |date=2024-08-05 |title=Videos: Protester poses on Sheikh Hasina's bed, others with Dior suitcase, saree |url=https://www.indiatoday.in/world/story/bangladesh-protesters-ransack-sheikh-hasinas-home-in-dhahka-feast-on-biryani-steal-fish-2577221-2024-08-05 |access-date=2024-08-05 |website=India Today |language=en}}</ref> === सम्पत्तिको विनाश === === शेख हसिनाको प्रस्थान === === अन्तरिम सरकार गठन === निम्न व्यक्तिहरू सम्मिलित अन्तरिम सरकार गठन हुने बताइएको छ।<ref>{{Cite web |date=2024-08-05 |title=Sheikh Hasina To Leave For London From Delhi's Hindon Airport, Seeks Asylum: Sources |url=https://www.timesnownews.com/world/asia/bangladesh-unrest-sheikh-hasina-to-leave-for-london-from-delhis-hindon-airport-seeks-asylum-sources-article-112297526 |access-date=2024-08-05 |website=Times Now |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-05 |title=Interim government to take over Bangladesh shortly – Who will head the new govt? |url=https://www.financialexpress.com/world-news/bangladesh-interim-government-head-after-sheikh-hasina-who-is-salimullah-khan/3574474/ |access-date=2024-08-05 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> # डा. सलीमुल्लाह खान # आसिफ नजरुल डा # सेवानिवृत्त न्यायाधीश मोहम्मद अब्दुल वहाब मिया # सेवानिवृत्त [[जर्नेल|जनरल]] इकबाल करीम भुइया # सेवानिवृत्त [[उप रथी|मेजर जनरल]] सैयद इफ्तेखार उद्दीन # देवप्रिया भट्टाचार्य डा # मतियार रहमान चौधरी # सेवानिवृत्त ब्रिगेडियर जनरल एम सखावत हुसेन # डा. हुसेन जिल्लुर रहमान # सेवानिवृत्त न्यायाधीश एमए मतिन नोबेल पुरस्कार विजेता [[मुहम्मद युनुस|मुहम्मद युनुसलाई]] सरकारको प्रमुख बन्न आग्रह गरिएको बताइएको छ। सरकार प्रमुखका लागि अन्य सम्भावित व्यक्तिहरूको नाममा [[बङ्गलादेश बैङ्क|बङ्गलादेश बैङ्कका]] पूर्व गभर्नर सलाहुद्दीन अहमद, सेवानिवृत्त जनरल जहाँगीर आलम चौधरी र वकिल सारा हुसेन समावेश छन्।<ref>{{Cite web |title=Meet Muhammad Yunus, Nobel prize winner, who can become new leader of Bangladesh after... |url=https://www.dnaindia.com/world/report-meet-muhammad-yunus-nobel-prize-winner-who-can-become-new-leader-of-bangladesh-after-3100517 |access-date=2024-08-05 |website=DNA India |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} pkhksjm1h0uskh0jytuio6qnzplnnfq 0 140924 1357631 1352463 2026-06-03T09:47:17Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357631 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = इस्कन्दर अली मिर्जा | native_name = {{nobold|ইস্কান্দার আলী মির্জা}}<br />{{nobold|اسکندر علی مرزا}} | image = Iskander Mirza.jpg | image_size = 190px | caption = सन् १९५६ मा मिर्जा | order = पहिलो | office = पाकिस्तानको राष्ट्रपति | term_start = २३ मार्च १९५६ | term_end = २७ अक्टोबर १९५८ | predecessor = ''पद स्थापित'' | successor = [[मोहम्मद अयुब खान]] | prior_term = | birth_name = इस्कन्दर अली मिर्जा | birth_date = {{birth date|1899|11|13|df=y}} | birth_place = [[मुर्सिदाबाद]], [[ब्रिटिस राज]]<br />{{small|(अहिले, [[पश्चिम बङ्गाल]], [[भारत]])}} | death_date = {{death date and age|1969|11|13|1899|11|13|df=y}} | death_place = [[लन्डन]], [[इङ्ल्यान्ड ]] | death_cause = हृदयघात | children = ६ | residence = [[ढाका]], [[पूर्वी पाकिस्तान|पूर्वी बङ्गाल]] <br /> [[लन्डन]], [[इङ्ल्यान्ड ]] | education = | known_for = | blank1 = | data1 = | signature = | signature_alt = | branch = {{army|British India}}<br />{{army|Pakistan}} | serviceyears = सन् १९२०–१९५४ | rank = [[चित्र:OF-7 Pakistan Army.svg|10px]] [[चित्र:US-O8 insignia.svg|24px]] [[उप रथी|मेजर जनरल]] | battles = [[वजिरिस्तान अभियान (१९३६–१९३९)|वजिरिस्तान अभियान]]<br />[[पहिलो भारत-पाकिस्तान युद्ध]] | native_name_lang = ur }} '''साहिबजादा इस्कन्दर अली मिर्जा''' ({{lang-bn|ইস্কান্দার আলী মির্জা}}; {{lang-ur|{{nastaliq|اسکندر علی مرزا}}}}; १३ नोभेम्बर १८९९ - १३ नोभेम्बर १९६९) [[पाकिस्तान]]को एक प्रमुख राजनीतिज्ञ, राजनेता र सैन्य प्रमुख थिए, जसले १९५५ देखि १९५६ सम्म पाकिस्तानको चौथो गवर्नर-जनरल र १९५६ देखि १९५८ सम्म पाकिस्तानको पहिलो राष्ट्रपति काम गरेका थिए। मिर्जा [[मुम्बई विश्वविद्यालय]]मा पढेका थिए अनि त्यसपछि रोयल मिलिटरी कलेज, स्यान्धर्समा पढ्ने गरेका थिए। ब्रिटिस भारतीय सेनामा सैन्य सेवा पछि, उनले भारतीय राजनीतिक सेवामा सामेल हुनुभएको थियो र उनको करियरको बहुत बडा हिस्सा पश्चिमी भारतको प्रादेशिक प्रतिनिधि के रूपमा बिताएको थियो, अन्यत्र उनले १९४६ मा रक्षा मन्त्रालयको सहसचिवको पदमा उन्नत भएको थियो। गभर्नर-जनरल सर मलिक गुलाम हटाउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै, मिर्जाले सन् १९५५ मा आफ्नो पद ग्रहण गरे र सन् १९५६ मा पहिलो संविधान जारी भएपछि पाकिस्तानको पहिलो राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भए। यद्यपि उनको राष्ट्रपति पद राजनीतिक अस्थिरताले चिह्नित थियो जसले [[पाकिस्तान सरकार|नागरिक प्रशासन]] उनको [[अर्ध राष्ट्रपतिय प्रणाली|असंवैधानिक हस्तक्षेप]] देख्यो जसले गर्दा मात्र दुई वर्षमा चार प्रधानमन्त्रीहरूलाई बर्खास्त गरियो। राजनीतिक समर्थन र [[पाकिस्तानको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] पदका लागि पुनः निर्वाचन प्राप्त गर्न चुनौतीहरूको सामना गर्दै, मिर्जाले आश्चर्यजनक रूपमा ८ अक्टोबर १९५८ मा प्रधानमन्त्री फिरोज खान शासित आफ्नै पार्टी प्रशासन विरुद्ध मार्शल कानून लागु गरेर संविधानको रिटलाई निलम्बन गरे, यसलाई आफ्नो सेनाका कमान्डर जनरल अयुब खान मार्फत लागु गरे जसले उनलाई बर्खास्त गरे जब उनीहरूबिचको अवस्था बढेको थियो। उनको विरासत र छविलाई केही पाकिस्तानी इतिहासकारहरूले नकारात्मक रूपमा हेर्छन् जसले [[लोकतन्त्र|लोकतन्त्रलाई]] कमजोर पार्ने र देशमा राजनीतिक अस्थिरता निम्त्याउनका लागि मिर्जा जिम्मेवार थिए भन्ने विश्वास गर्छन्। == प्रारम्भिक जीवन == साहिबजादा इस्कंदर अली मिर्जा १३ नोभेम्बर १८९९ को भारतको [[मुर्सिदाबाद|मुर्सिदाबाद]], [[बङ्गाल]]मा जन्मेका थिए। उहाँको परिवार नवाब अफ बङ्गाल र पछि १८८० मा नवाब अफ मुर्सिदाबाद भनी चिनिने धनी अरिस्टोक्रेट परिवारको थियो। मिर्जा नवाब फतेह अली मिर्जा र दिलशाद बेगम (१८७५–१९२५) को पहिलो छोरा थिए। आफ्नो हजुरबुवाको पुर्खाको जराबाट, उनी सैयद इराकी अरब वंशका थिए।<ref name="Twenty-First Century Books, Streissguth">{{Cite book|title=Bangladesh in Pictures|url=https://books.google.com/books?id=Cwk281bnHa8C&q=mir+jafar+arab&pg=PA27|page=27|access-date=31 March 2017}}</ref> == पाकिस्तानमा राजनीतिक जीवन == उनलाई प्रधानमन्त्री [[लियाकत अली खान]] लियाकत प्रशासनमा पहिलो रक्षा सचिव रूपमा नियुक्त गरेका थिए, जो नागरिक नोकरशाही, पुलिस र सेनाको नजिकको समन्वयका साथ ब्रिटिस भाइसरेगल मोडेलमा सरकार चलाउनमा भर परेका थिए। रक्षा सचिवको रूपमा, उनले सन् १९४७ मा भारतसँगको [[पहिलो भारत-पाकिस्तान युद्ध|पहिलो युद्ध]] सैन्य प्रयासहरूको निरीक्षण गरे, साथै कलातका खानद्वारा [[बलुचिस्तान, पाकिस्तान|बलुचिस्तान]] असफल पृथकता देखे।<ref name="Har-Anand Publications, Bajwa">{{Cite book|title=Jammu and Kashmir War, 1947–1948: Political and Military Perspective|page=40|url=https://books.google.com/books?id=7bREjE5yXNMC&q=Iskander+Mirza+1947+war&pg=PA40}}</ref> == अध्यक्षता (१९५६–५८) == नवगठित इलेक्टोरल कलेजले २३ मार्च १९५६ मा [[पाकिस्तानको संविधान|संविधानको]] पहिलो सेटको घोषणामा मिर्जालाई सर्वसम्मतिले पहिलो [[पाकिस्तानको राष्ट्रपति|राष्ट्रपतिको]] रूपमा निर्वाचित गर्‍यो <ref name="Story of Pakistan (Mirza Becomes President)">{{Cite web |date=June 2003 |title=Iskander Mirza Becomes President [1956] |url=http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A062 |access-date=2 February 2012 |website=Story of Pakistan }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221225038/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A062 |date=21 February 2012 }}</ref> [[बङ्गलादेश अवामी लिग|अवामी लिग]], [[पाकिस्तान मुस्लिम लिग|मुस्लिम लिग]] र रिपब्लिक पार्टीको [[गठबन्धन सरकार|गठबन्धनले]] उनको राष्ट्रपतिको समर्थन गरेको थियो।<ref name="Story of Pakistan (Mirza Becomes President)" /> १२ सेप्टेम्बर १९५६ मा, उहाँले स्थापना गरेका र मुख्य अध्यक्ष बनेका थिए गणराज्य पार्टीको साथै, मुस्लिम लिग प्रतिकूल थियो, मुख्यतः गणराज्यवाद र संरक्षणवादको विचारमा असहमति भएकोको कारण। मिर्जाको गणराज्य पार्टीमा ठुलो दबाव न राख्न सक्दा, मुस्लिम लिगले प्रधानमन्त्री मुहम्मद अलीको इस्तिफा दिनको माग सफल गरेको थियो १२ सेप्टेम्बर १९५६ मा। यी घटनाक्रमहरूमा, राष्ट्रपति मिर्जाले [[बङ्गलादेश अवामी लिग|अवामी लीगलाई]] केन्द्रीय सरकार गठन गर्न आमन्त्रित गरे जसले हुसेन सुहरावर्दीलाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गरे, जसले रिपब्लिकन पार्टीसँग गठबन्धन गरे, सरकारको जिम्मेवारी लिन।<ref name="Story Of Pakistan, Suhrawardy">{{Cite web |date=1 July 2003 |title=H. S. Suhrawardy Becomes Prime Minister |url=http://storyofpakistan.com/h-s-suhrawardy-becomes-prime-minister |access-date=7 April 2017 |website=Story of Pakistan}}</ref> == निर्वासन र मृत्यु == [[चित्र:Iskandar_Mirza_funeral_2.jpg|अङ्गुठाकार| [[तेहरान|तेहरानको]] सेपाहसालर मस्जिदमा मिर्जाको राजकीय अन्त्येष्टि]] १३ नोभेम्बर १९६९ मा उनको ७०औँ जन्मदिनमा हृदयघातका कारण उनको मृत्यु भयो। [[पाकिस्तानको राष्ट्रपति|पाकिस्तानका राष्ट्रपति]] याह्या खान उनलाई [[पूर्वी पाकिस्तान]] गाड्न अस्वीकार गरे। इरानका शाह [[मोहमद रेजा पहलवी|मोहम्मद रेजा पहलवी]] राष्ट्रपति मिर्जाको पार्थिव शरीर [[तेहरान]] ल्याउन आफ्नो व्यक्तिगत विमान लन्डन पठाए, जहाँ उनलाई राजकीय अन्त्येष्टि गरिएको थियो। प्रधानमन्त्री अब्बास होवेयदासहित सयौँ इरानी र इरानमा रहेका पाकिस्तानी प्रवासीहरूले बिदाइ गरे र प्रार्थना गरे।<ref name="Jang Publications1">{{Cite web |last=Humair Ishtiaq |date=25 December 2005 |title=Rewviews: Rehabilitation overdue |url=http://archives.dawn.com/weekly/books/archive/051225/books15.htm |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130121084926/http://archives.dawn.com/weekly/books/archive/051225/books15.htm |archive-date=21 January 2013 |access-date=2 February 2012 |website=Dawn |publisher=Jang Publications |location=Karachi, Pakistan}}</ref> पाकिस्तानमा बस्ने इस्कन्दर मिर्जाका आफन्तहरूको अनुपस्थितिले अन्त्येष्टि समारोह बिग्रिएको थियो। इरानका विदेशमन्त्री अर्देशिर जाहेदी र पाकिस्तान र इरानमा रहेका राष्ट्रपति इस्कन्दर मिर्जाका साथीहरूको सक्दो प्रयासको बाबजुद पनि सैनिक सरकारले उनीहरूलाई समयमै पाकिस्तान छोड्न रोक लगायो। इरानको [[इरानको इस्लामी क्रान्ति|इस्लामिक क्रान्ति]] (१९७९) पछि उनको चिहान अपवित्र गरिएको भन्ने निराधार अफवाहहरू छन्।<ref name="Jang Publications">{{Cite web |last=Humair Ishtiaq |date=25 December 2005 |title=Rewviews: Rehabilitation overdue |url=http://archives.dawn.com/weekly/books/archive/051225/books15.htm |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130121084926/http://archives.dawn.com/weekly/books/archive/051225/books15.htm |archive-date=21 January 2013 |access-date=2 February 2012 |website=Dawn |publisher=Jang Publications |location=Karachi, Pakistan}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHumair_Ishtiaq2005">Humair Ishtiaq (25 December 2005). </cite></ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{पाकिस्तानका राष्ट्रपतिहरू}} [[श्रेणी:पाकिस्तानका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६९ मा मृत्यु]] 42s5ysy1rf5h4lhle4bhbhiuc6ydwz8 0 142027 1357711 1342288 2026-06-03T10:45:23Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357711 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = कक्सबाजार | native_name = কক্সবাজার | settlement_type = [[सहर]] | total_type = | nickname = पर्यटनको सहर | motto = | coordinates = {{coord|21|25|38|N|92|00|18|E|region:BD|display=inline,title}} | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/2/1 | image1 = A dusk at Cox's Bazar sea beach.jpg | caption1 = कक्सबाजार समुद्री तट | image2 = View of cox's bazar city.jpg | caption2 = होटेल–मोटेल जोन | image3 = Coxs Bazar Rail Station (cropped).jpg | caption3 = कक्सबाजार रेल्वे स्टेसन | image4 = Cox's Bazar Airport Shevelev-1.jpg | caption4 = कक्सबाजार विमानस्थल | image5 = Cox's Bazar–Tekhnaf Marine Drive (7).jpg | caption5 = कक्सबाजार–टेकनाफ मेरिन ड्राइभ | image6 = | caption6 = }} | pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = Cox's Bazar Municipality.png | seal_size = 100px | image_shield = | shield_size = | image_map = | map_caption = बङ्गलादेशको नक्शामा कक्सबाजारको अवस्थिति | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|बङ्गलादेश}} | subdivision_type1 = [[बङ्गलादेशका विभागहरू|विभाग]] | subdivision_name1 = [[चट्टोग्राम विभाग|चट्टोग्राम]] | subdivision_type2 = [[बङ्गलादेशका जिल्लाहरूको सूची|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कक्सबाजार जिल्ला|कक्सबाजार]] | government_footnotes = | government_type = नगर परिषद् | governing_body = {{nowrap|नगरपालिका}} | leader_title = [[नगरप्रमुख|नगर प्रमुख]] | leader_name = रुबैया अफरोज | leader_title2 = | leader_name2 = | established_title = स्थापना | established_date = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = २३.४ | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = | population_as_of = सन् २०११<ref name="Urban Centers in Bangladesh">{{वेब स्रोत |मिति=११ मार्च २०१४ |शीर्षक=আদমশুমারি ও গৃহগণনা-২০১১ |भाषा=अङ्ग्रेजी |युआरएल=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Population%20%20Housing%20Census%202011.pdf |प्रकाशक=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো |धारावाहिक=জাতীয় প্রতিবেদন |पहुँचमिति=२०१९-१२-२९ |अभिलेखमिति=२०१९-०४-११ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20190411211113/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Population%20%20Housing%20Census%202011.pdf }}</ref> | population_total = १,९६,३७४ | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_demonym = | timezone = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +६ | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ४७०० | area_code = | area_code_type = टेलिफोन कोड | blank3_name = विमानस्थल | blank3_info = [[कक्सबाजार अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] | website = {{URL|www.coxsbazar.gov.bd}} | footnotes = | named_for = हिरम कक्स | native_name_lang = [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]] }} '''कक्सबाजार''' ({{भाषा-बङ्गाली|কক্সবাজার}})[[बङ्गलादेश]]को दक्षिणपूर्वी भागमा अवस्थित सहर, मत्स्ये बन्दरगाह र लोकप्रिय पर्यटकीय केन्द्र हो। यो [[चट्टोग्राम विभाग]] अन्तर्गत पर्ने [[कक्सबाजार जिल्ला]]को मुख्यालय पनि हो। कक्सबाजार प्राकृतिक सुन्दरताको लागि निकै प्रसिद्ध छ। यहाँ १२० किलोमिटरमा फैलिएको संसारको सबैभन्दा लामो निर्वाध प्राकृतिक बलौटे समुद्री तट अवस्थित छ।<ref>{{Cite news |last=Rongmei |first=Precious|title=Have you been to the longest beach in the world? |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/have-you-been-to-the-longest-beach-in-the-world/articleshow/102904149.cms |access-date=2023-09-12 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news|date=2012-12-26 |title=Bangladesh's Cox's Bazar: A paradise being lost? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-19340259 |access-date=2022-04-30}}</ref> यो बङ्गलादेशको सबैभन्दा ठूलो समुद्री मत्स्ये बन्दरगाह र पनडुब्बी केबल अवतरण स्टेसन पनि हो। कक्सबाजारलाई ''पानोवा'' पनि भनिन्थ्यो, जसको शाब्दिक अर्थ पहेँलो फूल हुन्छ। यस सहरको अर्को प्राचीन नाम पालोङ्की हो।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/06/rohingya-refugee-camp-fire-bangladesh-coxs-bazar |title=Huge fire at Rohingya refugee camp leaves thousands without shelter &#124; Bangladesh &#124; the Guardian}}</ref><ref>{{cite web|url=https://refugees.org/a-glimpse-at-camp-life-in-coxs-bazar-examining-aid-response-and-distilling-solutions/ |title=A Glimpse at Camp Life in Cox's Bazar: Examining Aid Response |date=13 April 2023}}</ref> यस सहरले २३.४ वर्ग किलोमिटर (९.० वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ जसमा ५८ महल्ला र २७ वडाहरू रहेका छन् भने सन् २०२२ सम्ममा यसको जनसङ्ख्या लगभग २,००,००० रहेको थियो। कक्सबाजार [[चट्टोग्राम]]सँग सडक र हवाई मार्गले जोडिएको छ।<ref name="citypopulation">{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/Bangladesh-UA.html?cityid=11835 |title=Area, Population of Cox's Bazar |website=citypopulation.de}}</ref><ref>{{cite web|date=12 January 2015 |title=Cox's Bazar, Bangladesh |url=https://www.britannica.com/place/Coxs-Bazar |access-date=14 January 2008 |website=[[इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=কক্সবাজার জেলা |url=http://www.coxsbazar.gov.bd/ |access-date=4 December 2018 |website=coxsbazar.gov.bd |language=बङ्गाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806063207/http://www.coxsbazar.gov.bd/ |date=6 August 2012 }}</ref> आधुनिक कक्सबाजारको नाम पालोङ्की चौकीका उपरीक्षक तथा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनी]]का एक अधिकारी हिरम कक्सको नामबाट लिइएको हो। शरणार्थी पुनर्स्थापना कार्यमा उनको भूमिकाको सम्झनामा यो बजार स्थापना गरी उनको नाममा नामाकरण गरिएको थियो। यो बङ्गलादेशको प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू मध्ये एक हो। सन् २०२३ मा बङ्गलादेशले मोचा चक्रवात नजिकिएसँगै ५०,००० भन्दा बढी मानिसलाई सुरक्षित आश्रयस्थलमा सारिएको थियो।<ref>{{Cite web|date=2023-05-13 |title=50,000 people evacuated in Cox's Bazar as cyclone Mocha approaches |url=https://www.dhakatribune.com/nation/2023/05/13/cyclone-mocha-coxs-bazar-coastal-residents-being-shifted-to-shelters |access-date=2023-05-13 |website=Dhaka Tribune}}</ref>सन् २०२४ को विरोध प्रदर्शनका क्रममा करिब १० हजार पर्यटक कक्सबाजारमा अड्किएका थिए। == इतिहास == ९औँ शताब्दीको सुरुमा, कक्सबाजार सहित वृहत् [[चट्टोग्राम]] क्षेत्र सन् १९६६ मुगलहरूद्वारा विजय नभएसम्म अराकान राजाहरूको शासनको अधीनमा थियो। मुगल राजकुमार शाह शुज यस ठाउँबाट अराकान जाने क्रममा हालको कक्सबाजारको पहाडी भू–भाग हुँदै गुज्रिरहेको बेला उनी यहाँको प्राकृतिक र मनमोहक सुन्दरताप्रति आकर्षित भएका थिए। उनले आफ्ना सेनाहरूलाई त्यहाँ छाउनी हाल्न आज्ञा दिएका थिए। उनको एक हजार नोकरहरू केही समयको लागि त्यहाँ रोकिएका थिए। दुलाहाजारा नामक एक स्थान हाल पनि यस क्षेत्रमा अवस्थित छ जसको अर्थ "एक हजार डोली" हुन्छ। मुगलहरू पछि, यो स्थान टिप्रास र अराकानीहरूको नियन्त्रणमा आयो भने त्यसपछि पोर्तुगाली र अङ्ग्रेजहरूले क्रमशः यहाँ शासन गरेका थिए। कक्सबाजार नाम ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]का अधिकारी हिरम कक्सको नामबाट उत्पन्न भएको थियो, जसलाई पालोङ्की (हालको कक्सबाजार) चौकीको उपरीक्षकको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो। उनले वारेन हेस्टिङ्सको स्थान लिएका थिए जो विनियमन अधिनियम १७७३ पारित भएपछि बङ्गालको राज्यपाल बनेका थिए। कक्सले यस क्षेत्रमा अराकानी शरणार्थीहरूको लागि पुनर्वास र बसोबासको काम सुरु गरेका थिए। उनले यस क्षेत्रमा धेरै शरणार्थीहरूको पुनर्वास गरेका थिए तर सन् १७९९ मा आफ्नो काम पूरा गर्नुअघि उनको मृत्यु भएको थियो। उनको सम्झनामा बजारको स्थापना गरी उनको नाममा नामकरण गरी कक्सबाजार बनाइएको थियो। कक्सबाजार पहिलो पटक सन् १९५४ मा स्थापित भएको थियो भने सन् १८६९ मा नगरपालिका बनेको थियो। सन् १८५७ को भारतीय विद्रोहपछि भारतमा कम्पनी शासनको अन्त्य भएसँगै यसको ठाउँमा ब्रिटिस राजमुकुटले लिएको थियो। फलस्वरूप, कक्सबाजारलाई ब्रिटिस राजमुकुट अन्तर्गत [[बङ्गाल|बङ्गाल प्रान्त]]को एक जिल्ला घोषणा गरिएको थियो। === २०औँ शताब्दी === सन् १९४७, [[भारत]]मा [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिस शासन]]को अन्त्य पछि, कक्सबाजार [[पूर्वी पाकिस्तान]]को भाग बनेको थियो। कक्सबाजार नगरपालिकाको पहिलो स्वतन्त्रता पछिका अध्यक्ष सहसेनानी फजलुल करिमले समुद्र तटमा तामारिस्क वनको स्थापना गरेका थिए। उनी पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्नुका साथै [[सुनामी]]बाट समुद्र तटको रक्षा गर्न चाहन्थे। उनले आफ्नो ससुराको र आफ्नो जग्गाको अधिकांश भाग सार्वजनिक पुस्तकालय र हलको निर्माणका लागि दान गरेका थिए। [[मुम्बई|बम्बई]] र [[कराँची|कराची]]का समुद्र तटहरू देखेपछि करिमले कक्सबाजारलाई एक पर्यटकीय स्थलको रूपमा निर्माण गर्न प्रेरित भएका थिए भने कक्सबाजारलाई पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा विकास गर्ने कार्यको थालनी उनले गरेका थिए। करिमले फोर्ड फाउन्डेसन र रकफेलर फाउन्डेसनबाट पत्राचारमार्फत अनुदान प्राप्त गरेर [[प्रसूति गृह|प्रसूति अस्पताल]], रङ्गशाला र ढल प्रणाली स्थापना गरेका थिए। ढाका इन्जिनियरिङ कलेजका प्रधानाध्यापक टिएच म्याथ्युजले उनलाई चन्दा उठाउने यी प्रयासहरूमा सहयोग गरेका थिए जो करिमका साथी थिए। यी सबै परियोजनाहरूमा काम गर्ने सरकारी इन्जिनियर चण्डीचरण दास पनि एक थिए। === २१औँ शताब्दी === सन् २०१२ को सेप्टेम्बरमा यो नगरपालिका रामु दङ्गाको प्रमुख स्थल बनेको थियो जहाँ स्थानीय [[मुसलमान]]हरूले फेसबुकमा पोस्ट गरिएको कथित [[कुरान]]को अपमानको कारण [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] समुदायमाथि आक्रमण गरेका थिए।<ref>{{cite news |title=Bangladesh rampage over Facebook Koran image |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-19780692 |work=BBC News |date=30 September 2012 |access-date=8 December 2019}}</ref> सन् २०१७ मा [[म्यानमार]]बाट लाखौँ रोहिङ्ग्या शरणार्थीहरू [[कक्सबाजार जिल्ला]]मा आइपुगेका थिए, भने उनीहरूको सङ्ख्या अक्टोबर २०१८ सम्ममा ७,२५,००० पुगेको थियो। यसको परिणामस्वरूप कुतुपालोङ शरणार्थी शिविर विश्वको सबैभन्दा ठूलो शरणार्थी शिविर बन्न पुगेको थियो।<ref name="nrc">{{Cite web |title=Cox's Bazar: The world's biggest refugee settlement |url=https://www.nrc.no/news/2018/august/coxs-bazar-the-worlds-largest-refugee-settlement/ |date=21 May 2020 |website=Norwegian Refugee Council |access-date=24 August 2018}}</ref> सन् २०२० मे १४ मा कोक्सबाजार जिल्लामा बसोबास गर्ने ८,६०,००० शरणार्थीहरूमा [[कोरोनाभाइरस रोग २०१९|कोभिड-१९]] को पहिलो बिरामी यहाँको रहेको पुष्टि भएको थियो।<ref name="unhcr">{{Cite web |title=Public health response in Rohingya refugee settlements on alert as first coronavirus case confirmed |url=https://www.unhcr.org/news/briefing/2020/5/5ebe42044/public-health-response-rohingya-refugee-settlements-alert-first-coronavirus.html |last=Refugees |first=United Nations High Commissioner for |date=15 May 2020 |website=UNHCR |language=en |access-date=21 May 2020}}</ref> सन् २०२१ को मार्चमा शरणार्थी शिविरमा भएको आगलागीमा १५ जनाको मृत्यु भएको थियो भने करिब ४०० जना बेपत्ता र ४५ हजारभन्दा बढी रोहिङ्ग्या शरणार्थी विस्थापित भएका थिए।<ref>{{Cite web|date=2021-03-25|title=UN emergency fund allocates $14 million for Rohingya refugees left homeless by massive fire|url=https://news.un.org/en/story/2021/03/1088222|access-date=2021-03-28|website=UN News|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210327163105/https://news.un.org/en/story/2021/03/1088222 |date=2021-03-27 }}</ref> == अवस्थिति == कक्सबाजार [[चट्टोग्राम]] सहरबाट १५२ किलोमिटर दक्षिणमा र [[ढाका]]बाट ४१४ किलोमिटर टाढा अवस्थित छ। यो [[बङ्गलादेश]]को सबैभन्दा ठूलो पर्यटकीय केन्द्र हो। [[देश]]को राजधानी ढाकाबाट सडक र हवाई मार्गबाट कक्सबाजार पुग्न सकिन्छ। चट्टोग्रामबाट कक्सबाजारसम्म रेल मार्ग निर्माण गर्ने परियोजना पूरा भएपछि ढाका र चट्टोग्रामबाट परजातोन एक्सप्रेस र कक्सबाजार एक्सप्रेस नामक दुईवटा [[रेल यातायात|रेल]] नियमित रूपमा सञ्चालित छन्। सन् २०२३ को नोभेम्बर ११ मा [[बङ्गलादेशको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[शेख हसिना]]ले कक्सबाजारस्थित नवनिर्मित आइकोनिक स्टेसनमा रेल परियोजनाको औपचारिक उद्घाटन गरेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत |मिति=११ नोभेम्बर २०२३ |शीर्षक=কক্সবাজারে রেলপথ ও আইকনিক স্টেশন উদ্বোধন করলেন প্রধানমন্ত্রী |भाषा=बङ्गाली |युआरएल= https://www.dailybhorerdak.com/details.php?id=226240|प्रकाशक=দৈনিক ভরের ডাক |धारावाहिक= |पहुँचमिति=११ नोभेम्बर २०२३ }}</ref> उद्घाटन पछि वाणिज्यिक रेल यात्रा सन् २०२३ डिसेम्बर १ बाट मा भएको थियो। == पर्यटन आकर्षण र अर्थतन्त्र == कक्सबाजारमा पर्यटन उद्योग केन्द्रित थुप्रै संस्थाहरू रहेका छन् छन्। यहाँ निजी पहलद्वारा निर्मित धेरै होटल र बङ्गलादेश पर्यटन केन्द्रद्वारा निर्मित मोटलहरू बाहेक, समुद्र तट नजिकै धेरै पाँच तारे गुणस्तरका होटलहरू अवस्थित छन्। यसबाहेक पर्यटकका लागि झिनुक बजार नामक एक पर्यटकीय स्थानको पनि विकास गरिएको छ। [[म्यानमार]]को सीमाना नजिक बर्मेली बजारको पनि स्थापना गरिएको छ जसमा [[थाइल्यान्ड]], [[चीन]] आदि स्थानहरूबाट आउने विदेशी सामानहरू उपलब्धि छन्। यहाँ देशको एक मात्र ठूलो माछा एक्वेरियम पनि छ। यहाँ वाटर बाइकिङ, बीच बाइकिङ गर्ने मिल्ने ठाउँहरू सहित कक्स कार्निभल सर्कस सो, डारिया नगर इकोपार्क, कक्स बजार विकास प्राधिकरणद्वारा निर्मित असङ्ख्य वास्तुकाल, फ्युचर पार्क, चिल्ड्रेन पार्क र अन्य पर्यटकीय स्थलहरू पनि छन्। यहाँ रमाइलो गर्न रातभर समुद्र तट साङ्गीतिक कार्यक्रमहरू पनि हुने गरेका छन्। रातको समयमा ठूलाठूला बत्तीहरूद्वारा समुद्र तटलाई उज्यालो पारिएकाले रातमा समुद्रको आनन्द लिने अवसर पनि यहाँ लिन सकिन्छ। कक्सबाजार सहरका ४ वटा महत्वपूर्ण स्थानमा चारवटा मूर्ति स्थापना गरिएको छ। यहाँको रातो पोखरी, गोल पोखरी र बजारघाटा पोखरीमा कक्स बजारको हजार वर्ष पुरानो परम्परा झल्किन्छ। यो परियोजनालाई कक्सबाजारको सम्पदाको संरक्षण, सुन्दरता बढाउन, पर्यटक विकास र स्थानीय मानिसहरूलाई मनोरञ्जन प्रदान गर्न अगाडि बढाइएको थियो। पदमार्ग, मस्जिद जीर्णोद्धार, स्मारिका पसल, सामुदायिक भवन, खाजा घर, पर्यटक सहायक कक्ष, पर्यटक सूचना केन्द्र, साइकल पार्किङ स्ट्यान्ड, फराकिलो सार्वजनिक शौचालय, पुस्तकालय आदिका साथ परियोजना कार्यान्वयनलाई गरिएको थियो। यसले गर्दा पर्यटक र स्थानीयका लागि मनोरन्जनको वातावरण बनेको छ। कक्सबाजारमा विभिन्न आदिवासीजनजातीय समूहहरू बसोबास गर्दै आएका छन् जसले सहरलाई अधिक विविध बनाएको छ। यी जनजातिहरूमध्ये रखाइन समुदाय यहाँको मुख्य समुदाय हो। कक्सबाजार सहर र यसको नजिकै अवस्थित रामुमा बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि पवित्र तीर्थस्थलको रूपमा बौद्ध गुम्बाहरूको निर्माण गरिएको छ। कक्सबाजारका बौद्ध गुम्बाहरूमा धेरै दुर्लभ बौद्ध मूर्तिहरू रहेका छन्। यी मूर्तिहरू पर्यटकहरूको आकर्षणको रूपमा बङ्गलादेशको सबैभन्दा उत्तम स्थानको रूपमा प्रसिद्ध छन्। कक्सबाजारको प्रमुख आर्थिक गतिविधि पर्यटन हो। सहर र तटीय क्षेत्रमा धेरै होटल तथा अतिथि गृहहरूको निर्माण भएको छ भने धेरै व्यक्तिहरू पर्यटन व्यावसायमा संलग्न छन्। शङ्ख र मोतीबाट निर्मित गरहना पर्यटकहरू माझ धेरै लोकप्रिय छन् भने स्थानीय मानिसहरू पर्यटकहरूको लागि यातायात व्यवसायमा पनि संलग्न छन्। स्थानीय मानिसहरू माछा मार्ने र आफ्नो जीविकोपार्जनको लागि समुद्री भोजन र समुद्री उत्पादनहरू सङ्कलन कार्यमा संलग्न छन्। कक्सबाजार बङ्गलादेशमा जलीय कृषिको लागि केही प्रमुख स्थानहरू मध्ये एक हो। खुल्नासँगै यसलाई विदेशी मुद्राबाट प्राप्त हुने राजस्वको प्रमुख स्रोत मानिन्छ। साना कृषि कार्यहरू बाहेक, समुद्री र अन्तर्देशीय माछा मार्ने र नुन उत्पादन अन्य औद्योगिक स्रोतहरू हुन् जसले राष्ट्रिय अर्थव्यवस्थामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ।<ref>{{cite web |url=http://www.sociology.ed.ac.uk/sas/conf16/panel51.htm#abstract2 |title=The Development of Export-Oriented Shrimp Aquaculture in Bangladesh: a preliminary assessment of moves to more intensive production in southeastern Bangladesh |last=Reeves |first=Peter |website=University of Edinburgh |type=Abstract |archive-url=https://web.archive.org/web/20050901193617/http://www.sociology.ed.ac.uk/sas/conf16/panel51.htm#abstract2 |archive-date=1 September 2005 |access-date=1 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050901193617/http://www.sociology.ed.ac.uk/sas/conf16/panel51.htm#abstract2 |date=1 September 2005 }}</ref> === कक्सबाजार समुद्री तट === कक्सबाजार समुद्र तट बङ्गलादेशको कक्सबाजारमा अवस्थित एक विशाल समुद्र तट हो। १५० किलोमिटर (९३ माइल) लामो यो समुद्र तट संसारको सबैभन्दा लामो प्राकृतिक समुद्र तट हो।<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-19340259 |title=Bangladesh's Cox's Bazar: A paradise being lost? |last=এথিরাজান | first = আনবারাসান |date=26 December 2012 |work=বিবিসি ওয়ার্ল্ড |access-date=29 January 2015}}</ref><ref>{{cite book |title=দ্য ইউরোপা ওয়ার্ল্ড ইয়ার বই |date=2003 |publisher=টেইলর অ্যান্ড ফ্রান্সিস |isbn=978-1-85743-227-5 |pages=৬৭৯ |chapter=Bangladesh: Tourism |chapterurl=https://books.google.com/books?id=XLvU9lroRuUC&pg=PA679|lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thingsasian.com/stories-photos/2334 |title=Cox's Bazar, Bangladesh - the World's Longest Beach 120km |accessdate=10 January 2008 |lang=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120624062715/http://www.thingsasian.com/stories-photos/2334 |date=24 June 2012 }}</ref><ref>{{cite news |date=31 January 2007 |title=World's longest beach hidden in Bangladesh |url=http://www.smh.com.au/news/travel/the-worlds-longest-beach/2007/01/31/1169919381993.html?page=fullpage |newspaper=দ্য সিডনি মর্নিং হেরাল্ড |agency=রয়টার্স |access-date=10 January 2008|lang=en}}</ref><ref>{{cite book |date=23 December 2005 |title=IMF Country Report 05/410 Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |url=https://books.google.com/books?id=Ez93G-dFoqEC&pg=PR60 |publisher=আন্তর্জাতিক মুদ্রা তহবিল |page=১১৬ |isbn=978-1-4527-0752-5|lang=en}}</ref> ब्राजिलको २१२ किलोमिटर (१३२ माइल) लामो क्यासिनो समुद्र तट विश्वको पहिलो र अस्ट्रेलियाको १५१ किलोमिटर (९४ माइल) लामो समुद्र तट हाल संसारको दोस्रो लामो तट हो। यद्यपि [[अस्ट्रेलिया]]का केही समुद्र तटहरू मानव निर्मित छन्।<ref name="guia 2007">{{cite book|last=Nogueira|first=Kiko|title=Guia Quatro Rodas Praias 2007|year=2007|publisher=Editora Abril|location=São Paulo|language=पोर्तुगाली}}</ref><ref name="DK2014">{{cite book |title=Ocean: The Definitive Visual Guide |url=https://books.google.com/books?id=csH-AwAAQBAJ&pg=PA111 |date=1 September 2014 |publisher=ডর্লিং কিন্ডার্সলি লিমিটেড |isbn=978-0-241-18703-6 |page=১১১|lang=en}}</ref> कक्सबाजार समुद्र तट बङ्गलादेशको सबैभन्दा लोकप्रिय पर्यटक आकर्षण हो। यस समुन्द्री तटमा हरेक दिन धेरै पर्यटकहरू आउने गरेका छन्।<ref>{{cite book |first=কে. ডান্ডা |last=অজিত |title=Asia, Land and People |date=২০০৩ |publisher=এশিয়াটিক সোসাইটি |place=কলকাতা |isbn=9788172361402 |pages=১২০}}</ref><ref name=whyte>মারিয়াম হোয়াইট এবং জুই লিন ইয়ং, ''Bangladesh'', পৃষ্ঠা ১৩৬, মার্শাল ক্যাভেনডিশ, ২০১০, {{ISBN|9780761444756}}</ref> == तस्वीर सङ्ग्रह == <gallery heights="160" widths="230"> Cox'sbazar Bus Terminal.JPG|कक्सबाजार केन्द्रीय बस टर्मिनल Submarine Landed in BD.JPG|कक्सबाजारमा अवस्थित बङ्गलादेशको पनडुब्बी केबल ल्यान्डिङ स्टेसन Cox's Bazaar Fishermen.jpg|कक्सबाजारमा माछा मार्न प्रयोग गरिने डुङ्गा Cox's Bazar boats.jpg|कक्सबाजार समुद्री तटको एक दृश्य Sayeman Beach, Cox's Bazar (01).jpg|सायमन तट Balloon-flying.jpg|समुद्री तट CoxBazar Beach.JPG|कक्सबाजारको समुद्री तट Cox Bazar Marine Drive 1.JPG|कक्सबाजार मेरिन ड्राइभ Coxbazar Himchari 1.JPG|कक्सबाजारको एक दृश्य Sampan at cox'sbazar beach.JPG|समुद्रमा डुङ्गा सयर সূর্যাস্ত (কক্সবাজার).jpg|कलातोली तटबाट खिचिएको सूर्यास्त Cox's Bazar sunset.JPG| कक्सबाजारमा सूर्यास्तको समय खिचिएको तस्वीर Hotel Sea Place.jpg|होटेल सि प्यालेस लिमिटेड সাম্পান, কক্সবাজার.jpg|इनानी तट, कक्सबाजार </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links|voy=Cox's Bazar}} {{बङ्गलादेशका सहरहरू}} {{Authority control|additional=Q33413785}} [[श्रेणी:बङ्गलादेशका सहरहरू]] 718z6f7233tb68mbl9b5kcuhyk79fkj 0 142214 1357582 1318575 2026-06-03T09:17:54Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357582 wikitext text/x-wiki {{Infobox newspaper | name = Amar Desh | logo = [[File:দৈনিক আমার দেশ-এর লোগো.png|frameless|center]] | image = | caption = | type = Daily newspaper | format = [[Broadsheet]] | owners = Amar Desh Publications | founder = [[Mohammad Mosaddak Ali]] <br /> Enayetur Rahman Bappi | publisher = Hashmat Ali | editor = [[Mahmudur Rahman]], since 2008 | chiefeditor = | assoceditor = | maneditor = Syed Abdal Ahmed<ref name=ds2013>{{cite news |title=Amar Desh goes off the press |date=16 April 2013 |url=http://www.daily-sun.com/details_Amar-Desh-goes-off-the-press_469_1_1_1_12.html |newspaper=Daily Sun |location=Dhaka |archive-url=https://web.archive.org/web/20130623070950/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=16-04-2013&type=Amar-Desh-goes-off-the-press&pub_no=469&cat_id=1&menu_id=1&news_type_id=1&index=12 |archive-date=2013-06-23 |accessdate=16 April 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130623070950/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=16-04-2013&type=Amar-Desh-goes-off-the-press&pub_no=469&cat_id=1&menu_id=1&news_type_id=1&index=12 |date=23 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news |date=30 December 2012 |title=Sabuj, Abdal re-elected President, Gen Secy |url=http://50.22.41.142/english/index.php?view=details&data=International&news_type_id=1&menu_id=3&news_id=2165 |newspaper=banglamail24.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619050820/http://50.22.41.142/english/index.php?view=details&data=International&news_type_id=1&menu_id=3&news_id=2165 |archive-date=2013-06-19 |accessdate=16 April 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619050820/http://50.22.41.142/english/index.php?view=details&data=International&news_type_id=1&menu_id=3&news_id=2165 |date=19 June 2013 }}</ref> | newseditor = Jahed Chowdhury (news)<ref name=ds2013 /> <br /> Hasan Hafiz (culture)<ref name=ds2013 /> | managingeditordesign = | opeditor = | sportseditor = | photoeditor = | staff = Oliullah Noman (former staff reporter) | foundation = 2004 | political = | language = [[Bengali language|Bengali]] | ceased publication = | relaunched = 22 December 2024 | headquarters = Amar Desh Publications <br /> 446/C-446/D Tejgaon Industrial Area <br /> [[Dhaka]] <br /> [[Bangladesh]] | circulation = 200,000 (daily)<ref name=circulation>{{cite news |title=Bangladesh arrests editor of top pro-opposition daily |url=http://www.livemint.com/Politics/hTqeK4y3xP9qiJzTLLQEWI/Bangladesh-arrests-editor-of-top-proopposition-daily.html |newspaper=livemint.com |agency=Agence France-Presse |date=11 April 2013 |accessdate=15 April 2013}}</ref> | sister newspapers = | website={{URL|https://dailyamardesh.com/}} <br />{{URL|https://eamardesh.com/}} <br />{{URL|http://amardesh.co.uk/}} }} '''''आमार देश''''' ({{lang-bn|আমার দেশ}}), [[बङ्गलादेश|बंगलादेश]] मा एउटा अखबार, सन् २००४ देखि बन्द नभएसम्म सञ्चालनमा थियो।<ref>{{Cite web|date=2021-02-26|title=Copyrighted - by the Bangladesh state?|url=https://netra.news/2021/copyrighted-by-the-bangladesh-state-1726|access-date=2021-03-06|website=Netra News — নেত্র নিউজ|language=en-US|archive-date=2021-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317170609/https://netra.news/2021/copyrighted-by-the-bangladesh-state-1726|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210317170609/https://netra.news/2021/copyrighted-by-the-bangladesh-state-1726 |date=2021-03-17 }}</ref><ref>{{cite news|title=Amar Desh contempt case adjourned |url=http://bdnews24.com/bangladesh/2010/08/12/amar-desh-contempt-case-adjourned |newspaper=bdnews24.com |date=12 August 2010 |accessdate=15 March 2013}}</ref> ढाकामा [[बङ्गाली भाषा|बंगाली]] मा प्रकाशित, यसले स्थानीय, क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय दृष्टिकोणबाट बंगलादेशका समाचारहरूमा रिपोर्ट गर्‍यो। प्रमुख प्रतिपक्षी कागजको रूपमा परिचित, अमर देशले आफ्नो सम्पादकीय अडानमा [[बङ्गलादेश राष्ट्रियतावादी दल|बङ्गलादेश जातीयतावादी दल]] लाई समर्थन गरे।<ref name=Greenslade>{{cite news |last=Greenslade |first=Roy |date=3 June 2010 |title=Bangladesh newspaper closed down |url=https://www.theguardian.com/media/greenslade/2010/jun/03/press-freedom-bangladesh |newspaper=The Guardian |accessdate=15 March 2013}}</ref><ref name=shutdown>{{cite news |date=1 June 2010 |title=Govt closes Amar Desh |url=http://bdnews24.com/bangladesh/2010/06/01/govt-closes-amar-desh |newspaper=bdnews24.com |accessdate=15 March 2013}}</ref> बंगलादेश सरकारले अखबार बन्द गरेको छ र २२ डिसेम्बर २०२४ मा फेरि खोल्ने छ।<ref>{{Cite web|title=Govt closes Amar Desh|url=https://bdnews24.com/bangladesh/2010/06/01/govt-closes-amar-desh|access-date=2021-03-06|website=bdnews24.com}}</ref> सम्पादक महमुदुर रहमानको गिरफ्तारीसँगै [[बङ्गलादेश अवामी लिग]] सरकारले अमर देशलाई दुई पटक बन्द गरेको छ। पहिलो घटना सन् २०१० जुन १ मा सम्पादक पक्राउ परेको थियो र १० दिनका लागि पत्रिका बन्द गरिएको थियो ।<ref name=Greenslade /><ref>{{cite news |date=12 June 2010 |title=Amar Desh resumes publication |url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-2056572401.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510175316/http://www.highbeam.com/doc/1P3-2056572401.html |url-status=dead |archive-date=10 May 2013 |newspaper=The New Nation |accessdate=22 March 2013 |via=[[HighBeam Research]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510175316/http://www.highbeam.com/doc/1P3-2056572401.html |date=10 May 2013 }}</ref> दोस्रो बन्द 11 अप्रिल, 2013 मा भएको थियो, बंगलादेशको युद्ध अपराध ट्रायलसँग सम्बन्धित स्काइप कुराकानीहरू प्रकाशित गरेकोमा रहमानको गिरफ्तारी पछि। पत्रपत्रिकाको दमन जारी छ ।<ref name="ds11Apr2013">{{cite news |date=11 April 2013 |title=Amar Desh press sealed |newspaper=The Daily Star |url=http://archive.thedailystar.net/beta2/news/police-raids-amar-desh-press/ |accessdate=12 April 2013 |archive-date=20 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820005013/http://archive.thedailystar.net/beta2/news/police-raids-amar-desh-press/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140820005013/http://archive.thedailystar.net/beta2/news/police-raids-amar-desh-press/ |date=20 August 2014 }}</ref><ref name="bdnews1">{{cite news|title=Sangram press raided |url=http://bdnews24.com/bangladesh/2013/04/13/sangram-press-raided |newspaper=bdnews24.com |date=13 April 2013 |accessdate=14 April 2013}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी: एशियाका समाचारपत्रहरू]] [[श्रेणी:बंगलादेशी संस्कृति]] [[श्रेणी: एसियामा २००४ प्रतिष्ठानहरू]] 5k9foxzdfwi1vi84jh4wbihgnc1u1ht 0 144346 1357702 1353360 2026-06-03T10:38:47Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357702 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ओदेसा | native_name = {{lang|uk|Одеса}} | other_name = | settlement_type = [[युक्रेनका सहरहरूको सूची|सहर]] | image_skyline = {{multiple image |perrow = 1/2/2/1 |border = infobox |total_width = 275 |image1 = Воронцовський маяк 17.jpg |caption1 = [[भोरोन्तसोभ प्रकाशगृह]] |image2 = Будівля залізничного вокзалу 01.jpg |caption2 = [[ओदेसा-होलोभ्ना रेल्वे स्टेसन]] |image3 = Odesa Misky Sad 51-101-5003 SAM 9501.jpg |caption3 = [[ओदेसा सहरी बगैँचा]] |image4 = Будинок-театру-опери-та-балету-3.jpg |caption4 = [[ओदेसा ओपेरा र ब्यालेट नाटकगृह]] |image5 = Odessa Treppe.JPG |caption5 = [[पोतेम्किन सिँढी]] |image6 = Primorskiy-bulvar-7-8-5.jpg |caption6 = रिचेलिउ दरबार क्षेत्र र डुक दे रिचेलिउको स्मारक }} | image_flag = Flag of Odesa.svg | image_shield = Coat of Arms of Odesa.svg | shield_size = 90px | blank_emblem_size = 70px | image_blank_emblem = Odesa logo.svg | blank_emblem_type = Logo | image_map = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=260|frame-height=300|frame-align=center|stroke-width=2|zoom=10|type=shape-inverse|stroke-color=#808080|fill=#808080|title=Odesa|id=Q1874|fill-opacity=0.4|frame-coordinates={{Coord|46.478|30.728}}}} | pushpin_map = Ukraine Odesa Oblast#Ukraine | pushpin_mapsize = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = ओदेसा ओब्लास्तमा अवस्थिति | coordinates = {{Coord|46|29|8.6|N|30|44|36.4|E|region:UA-51_type:city(1,016,000)|display=inline}} | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|युक्रेन}} | subdivision_type1 = [[युक्रेनका ओब्लास्तहरू|ओब्लास्त]] | subdivision_name1 = [[ओदेसा ओब्लास्त]] | subdivision_type2 = [[युक्रेनका रायोनहरू|रायोन]] | subdivision_name2 = [[ओदेसा रायोन]] | established_title = पहिलो पटक उल्लेख गरिएको | established_date = १९ मे १४१५ | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = [[गेनादिय त्रुखानोभ]]<ref name="tyzhden.ua/post/249910">{{in lang|uk}} [https://tyzhden.ua/post/249910 Trukhanov officially won the mayoral election in Odesa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231216040325/https://tyzhden.ua/post-covid-19-rozvytok-kyieva-v-umovakh-hlobalnykh-vyklykiv-obhovoriat-na-investytsijnomu-forumi-mista-kyieva/ |date=16 December 2023 }}, [[The Ukrainian Week]] (17 November 2020)</ref> | leader_party = | area_total_km2 = 162.42 | area_metro_km2 = 3656 | elevation_m = 40 | elevation_min_m = −4.2 | population_total = 1010537 | population_as_of = सन् २०२२ | population_density_km2 = auto | population_metro = 1378490<ref>{{citation|title=The number of the available population of Ukraine as of January 1, 2022|url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf|access-date=26 March 2023|archive-date=10 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810155123/https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf|url-status=live}}</ref> | population_demonym = ओदेसी<br />{{langx|uk|одесит, одеситка}} | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ६५०००–६५४८० | area_code = +३८० ४८ | website = [http://omr.gov.ua/en/ www.omr.gov.ua/en/] | utc_offset = +२ | timezone_DST = [[पूर्वी युरोपेली ग्रीष्मकालीन समय]] | utc_offset_DST = +३ | elevation_max_m = 65 | timezone1 = [[पूर्वी युरोपेली समय]] | population_rank = युक्रेनमा [[युक्रेनका सहरहरूको सूची|तेस्रो]] | footnotes = {{designation list | embed = yes | designation1 = WHS | designation1_offname = [[ओदेसाको ऐतिहासिक केन्द्र]] | designation1_date = सन् २०२३ <small>(१८औँ असाधारण [[विश्व सम्पदा समिति]] सत्र)</small> | designation1_number = १७०३ | designation1_criteria = ii, iv | designation1_type = सांस्कृतिक | designation1_free1name = युनेस्को क्षेत्र | designation1_free1value = [[विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची|युरोप]] | designation1_free2name = [[खतरापूर्ण विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची|खतरापूर्ण]] | designation1_free2value = सन् २०२३– }} }} '''ओदेसा''' ({{langx|uk|Одеса}}) [[युक्रेन]]को तेस्रो सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर र [[नगरपालिका]] हो र [[कृष्ण सागर]]को उत्तरपश्चिमी किनारमा देशको दक्षिण-पश्चिममा अवस्थित एक प्रमुख बन्दरगाह र यातायात केन्द्र हो। यो सहर ओदेसा रायोन र ओदेसा ओब्लास्तको प्रशासनिक केन्द्र पनि हो, साथै बहुजातीय सांस्कृतिक केन्द्र पनि हो।<ref name="Odesa131120">[https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-local-elections-city-by-city-guide-to-this-weekends-runoff-votes/ Ukrainian local elections: City-by-city guide to this weekend's runoff votes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113180952/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-local-elections-city-by-city-guide-to-this-weekends-runoff-votes/ |date=13 November 2020 }}, [[Atlantic Council]] (13 November 2020)</ref> जनवरी २०२१ सम्म, ओदेसाको जनसङ्ख्या लगभग १०,१०,५३७ रहेको थियो। २५ जनवरी २०२३ मा, यसको ऐतिहासिक सहर केन्द्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] घोषणा गरिएको थियो र यसको बहुसांस्कृतिकता र १९औँ शताब्दीको सहरी योजनाको मान्यतामा [[युनेस्को]] विश्व सम्पदा समितिद्वारा खतरामा रहेको विश्व सम्पदाको सूचीमा थपिएको थियो।<ref>{{Cite news |date=25 January 2023 |title=Ukraine's Odesa city put on UNESCO heritage in danger list |language=en |work=AP NEWS |url=https://apnews.com/article/51da3a402b343bdd9ae8c2587278cb2d |access-date=25 January 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=The Historic Centre of Odesa |url=https://whc.unesco.org/en/list/1703/ |access-date=25 January 2023 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=25 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125231606/https://whc.unesco.org/en/list/1703/ |url-status=live }}</ref> [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण|युक्रेनमा रुसी आक्रमण]]को क्रममा ओदेसामा भएको बमबारीको प्रतिक्रियामा यो घोषणा गरिएको थियो, जसले सहरभरिका भवनहरूमा क्षति पुर्याएको वा नष्ट गरेको थियो। शास्त्रीय पुरातनतामा ईसापूर्व छैटौँ शताब्दीको मध्यतिर यसको स्थानमा एउटा ठूलो ग्रीक बस्ती अस्तित्वमा थियो। यसलाई हिस्ट्रियाको प्राचीन ग्रीक बस्तीको सम्भावित स्थलको रूपमा अनुसन्धान गरिएको छ। लिथुआनियाको ग्रान्ड डचीको भाग रहेको कोटसियुबिजिभको स्लाभिक बस्ती-बन्दरगाहको पहिलो क्रमिक उल्लेख सन् १४१५ मा भएको थियो, जब यहाँबाट समुद्रद्वारा कन्स्टान्टिनोपलमा एउटा जहाज पठाइएको थियो।<ref>{{Cite book |last1=Długosz |first1=Jan |url=https://books.google.com/books?id=EnvqRZPbETUC&pg=RA2-PA367 |title=IOANNIS DŁVGOSSI SEV LONGINI CANONICI QVONDAM CRACOVIENSIS HISTORIAE POLONICAE LIBRI XII.: QVORVM SEX POSTERIORES NONDVM EDITI, NVNC SIMVL CVM PRIORIBVS EX MSCRIPTO RARISSIMO IN LVCEM PRODEVNT |last2=Hoppe |first2=Samuel Joachim |date=1711 |publisher=Svmptibvs Ioannis Lvdovici Gleditschii & Mavritii Georgii Weidmanni |language=la |access-date=13 August 2022 |archive-date=16 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216035812/https://books.google.com/books?id=EnvqRZPbETUC&pg=RA2-PA367#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title="Наш завзятий Головатий" повернувся до Одеси |url=https://m.day.kyiv.ua/uk/article/ukrayina-incognita/nash-zavzyatiy-golovatiy-povernuvsya-do-odesi |access-date=5 August 2022 |website=«Антидот» і «детокс» від «Дня» |archive-date=15 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515140648/https://m.day.kyiv.ua/uk/article/ukrayina-incognita/nash-zavzyatiy-golovatiy-povernuvsya-do-odesi |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220515140648/https://m.day.kyiv.ua/uk/article/ukrayina-incognita/nash-zavzyatiy-golovatiy-povernuvsya-do-odesi |date=15 May 2022 }}</ref> ग्रान्ड डचीले नियन्त्रण गुमाएपछि, बन्दरगाह र यसको वरपरको क्षेत्र १५२९ मा [[अटोमन साम्राज्य|ओटोमन साम्राज्य]]को अंश बनेको थियो जहाँ यसको नाम हासिबे थियो। र रुस-टर्की युद्ध (सन् १७८७-१७९२) मा ओटोमनको हार सम्म यो अस्तित्वमा रहेको थियो। सन् १७९४ मा, रूसी साम्राज्ञी क्याथरीन द्वितीयको एक उर्दी खडजीबेमा नौसेना बन्दरगाह र व्यापारिक स्थान स्थापना गर्न जारी गरिएको थियो, जसको लगत्तै ओदेसा नामकरण गरिएको थियो।<ref name="автоссылка4">{{cite journal|url=http://catalog.liha-pres.eu/index.php/liha-pres/catalog/view/122/1407/3123-1|author1=O. M. Yeremenko|author2=A. V. Kroytor|title=CHAPTER 5 LUGANIAN CHARACTER TWENTY YEARS LATER: NECESSARY CORRECTION|date=21 September 2020|journal=Liha-Pres|access-date=20 July 2023|archive-date=13 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713212014/http://catalog.liha-pres.eu/index.php/liha-pres/catalog/view/122/1407/3123-1|url-status=live}}</ref><ref name="автоссылка5">{{Cite web|language=en-GB|url=https://contestedhistories.org/resources/occasional-papers/the-statue-of-catherine-ii-the-great-or-the-monument-to-the-odessa-founders/|title=The Statue of Catherine II 'the Great' or the Monument to the Odessa Founders|website=Contested Histories|date=5 May 2022|access-date=13 July 2023|archive-date=13 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713212015/https://contestedhistories.org/resources/occasional-papers/the-statue-of-catherine-ii-the-great-or-the-monument-to-the-odessa-founders/|url-status=live}}</ref> सन् १८१९ देखि सन् १८५८ सम्म, ओदेसा एक मुक्त बन्दरगाह थियो। सोभियत कालमा, यो एक महत्त्वपूर्ण व्यापारिक बन्दरगाह र एक नौसैनिक आधार थियो। उन्नाइसौँ शताब्दीको दौडान, [[मस्को]], [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]] र वार्सा पछि ओदेसा [[रुसी साम्राज्य]]को चौथो ठुलो सहर थियो।<ref name="PH">{{cite journal |first=Patricia |last=Herlihy |author-link=Patricia Herlihy |year=1977 |title=The Ethnic Composition of the City of Odessa in the Nineteenth Century |journal=Harvard Ukrainian Studies |volume=1 |issue=1 |pages=53–78 |url=http://www.huri.harvard.edu/pdf/hus_volumes/vI_n1march1977.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529124351/http://www.huri.harvard.edu/pdf/hus_volumes/vI_n1march1977.pdf |url-status=dead |archive-date=29 May 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529124351/http://www.huri.harvard.edu/pdf/hus_volumes/vI_n1march1977.pdf |date=29 May 2008 }}</ref> यसको ऐतिहासिक वास्तुकला रुसी भन्दा बढी भूमध्यसागरीय छ, फ्रान्सेली र इटालेली शैलीहरूबाट धेरै प्रभावित भएको छ। केही भवनहरू विभिन्न शैलीहरूको मिश्रणमा निर्माण गरिएका छन्, जसमा आर्ट नोभ्यु, [[पुनर्जागरण]] र [[परिष्कारवाद]] समावेश छन्।<ref name="UKRWorld">{{cite web|url=http://ukrworld.com.ua/odesskaya-oblast/odessa/97-odessa-architecture-and-monuments.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306163050/http://ukrworld.com.ua/odesskaya-oblast/odessa/97-odessa-architecture-and-monuments.html|url-status=dead|archive-date=6 March 2012|title=Odessa: Architecture and Monuments|website=UKRWorld.Com|year=2009|access-date=9 June 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306163050/http://ukrworld.com.ua/odesskaya-oblast/odessa/97-odessa-architecture-and-monuments.html |date=6 March 2012 }}</ref> ओदेसा एक तातो-पानी भएको बन्दरगाह हो। ओदेसा सहरमा ओदेसा बन्दरगाह र पिभ्देन्यी बन्दरगाह अवस्थित छन् जुन सहरको उपनगरमा स्थित एक महत्वपूर्ण तेल टर्मिनल हो। अर्को उल्लेखनीय बन्दरगाह, चोर्नोमोर्स्क, ओदेसाको दक्षिण-पश्चिममा सोही [[ओब्लास्त]]मा अवस्थित छ। यसले रेलवेसँग एकीकृत एक प्रमुख यातायात केन्द्रको रूपमा प्रतिनिधित्व गर्दछ। ओदेसाको तेल र रासायनिक प्रशोधन सुविधाहरू रणनीतिक पाइपलाइनहरूद्वारा रुसी र अन्य युरोपेली सञ्जालहरूसँग जोडिएको छ। सन् २००० मा, ओदेसा व्यापारिक बन्दरगाहलाई २५ वर्षको अवधिको लागि एक स्वतन्त्र बन्दरगाह र स्वतन्त्र आर्थिक क्षेत्र घोषणा गरिएको थियो।<ref name="auto">{{cite news|url=https://www.jpost.com/Travel/Travel-News/Odessa-The-Star-of-Exile|title=Odessa: The Star of Exile|work=jpost.com|access-date=18 February 2023|archive-date=18 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218182904/https://www.jpost.com/Travel/Travel-News/Odessa-The-Star-of-Exile|url-status=live}}</ref> == इतिहास == {{Quote box |width=23em |align=left |bgcolor=GhostWhite | title = ऐतिहासिक सम्बद्धता | fontsize = 90% | quote = {{flagicon image|Royal_banner_of_the_Grand_Duchy_of_Lithuania.svg}} [[लिथुआलियाको साम्राज्य]] सन् १४१५–८४<br /> {{flagicon image|Flag_of_Ottoman_Empire_(1517-1793).svg}} [[अटोमन साम्राज्य]] सन् १४८४–१७८९<br /> {{flagicon image|Flag of Russia.svg}} [[रुसी साम्राज्य]] सन् १७८९–१९१७<br />'''सन् १९१७–२१ क्रान्तिको सुरुवात'''<br /> {{flagicon image|Flag of Russia.svg}} [[अन्तःकालीन सरकार|रुसी अन्तःकालीन सरकार]] सन् १९१७<br /> {{flagicon image|Flag_of_Ukraine_(1917–1921).svg}} [[युक्रेनी जनगणतन्त्र]] डिसेम्बर १९१७–नोभेम्बर १९१८<br /> {{flagicon image|Socialist_red_flag.svg}} [[ओदेसा सोभियत गणतन्त्र]] जनवरी–मार्च १९१८<br /> {{flagicon image|Flag_of_Ukraine_(1917–1921).svg}} [[युक्रेनी राज्य]] मार्च–डिसेम्बर १९१८<br /> {{flagicon image|Flag of Russia.svg}} [[दक्षिण रुसको सशस्त्र बल]] डिसेम्बर १९१८–अप्रिल १९१९<br /> {{flagicon image|Socialist_red_flag.svg}} [[युक्रेनको अस्थायी मजदुर र किसान सरकार]]/{{flagicon image|Flag_of_Ukrainian_People's_Republic_of_the_Soviets.svg}} [[युक्रेनी सोभियत समाजवादी गणतन्त्र]] अप्रिल–अगस्ट १९१९<br /> {{flagicon image|Flag of Russia.svg}} [[दक्षिण रुसको सशस्त्र बल]] अगस्ट १९१९–फेब्रुअरी १९२०<br /> {{flagicon image|Flag_of_Ukrainian_People's_Republic_of_the_Soviets.svg}}/{{flagicon image|Socialist_red_flag.svg}}/{{flagicon image|Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1919–1929).svg}} [[युक्रेनी सोभियत समाजवादी गणतन्त्र]] फेब्रुअरी १९२०–डिसेम्बर १९२२<br /> '''सन् १९१७–२१ क्रान्तिको अन्त्य'''<br /> {{flagicon image|Flag_of_the_Soviet_Union_(1924–1936).svg}} [[सोभियत सङ्घ]] सन् १९२२–४१<br /> {{flagicon image|Flag_of_Romania.svg}} [[रोमानिया अधिराज्य]] सन् १९४१–४४<br /> {{flagicon image|Flag_of_the_Soviet_Union.svg}} [[सोभियत सङ्घ]] सन् १९४४–९१<br /> {{flagicon image|Flag_of_Ukraine.svg}} [[युक्रेन]] सन् १९९१–हाल }} == भूगोल == === अवस्थिति === [[File:Воронцовський маяк.JPG|thumb|right|ओदेसाको खाडीमा रहेको [[भोरोन्तसोभ प्रकाशगृह]]। सहर कृष्ण सागरमा अवस्थित छ। ]] ओदेसा दक्षिणी युक्रेनको [[कृष्ण सागर]]को तल्लो क्षेत्रमा ({{Coord|46|28|N|30|44|E|type:city(1,012,500)_region:UA}}) (४६° २८′उत्तर ३०° ४४′पूर्व) मा अवस्थित छ जुन ठुलो पूर्वी युरोपेली मैदानको भाग भएकोले बिस्तारै कृष्ण सागर र अजोभको समुद्रतिर ढल्किएको छ। यो सहर ओदेसाको खाडीको दक्षिण-पश्चिमी किनारमा कृष्ण सागरको उत्तर-पश्चिमी तटमा अवस्थित छ। निस्टर नदीको मुहानाबाट लगभग ३१ किलोमिटर (१९ माइल) उत्तर र युक्रेनी राजधानी [[किभ]]बाट लगभग ४४३ किलोमिटर (२७५ माइल) दक्षिणमा अवस्थित छ। [[युक्रेन]] र [[मोल्दोभा|गणतन्त्र मोल्दोभा]]बीचको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा सहरबाट लगभग ४० किलोमिटर (२५ माइल) पश्चिममा अवस्थित छ। यो सहर एउटा सानो बन्दरगाहको दृश्यावलोकन गर्ने छतदार पहाडहरूमा अवस्थित छ। सहरको औसत उचाई लगभग ५० मिटर (१६० फिट) रहेको छ। अधिकतम ६५ मिटर (२१३ फिट) र न्यूनतम (तटमा) समुद्र सतहबाट ४.२ मिटर (१३.८ फिट) अवस्थित छ। यस सहरको नजिकै तीन वटा ठूला मुहानहरू छन्। यो सहरले हाल १६२.४२ वर्ग किलोमिटर (६३ वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ भने यहाँको जनघनत्व लगभग ६,१३९ व्यक्ति / वर्ग किलोमिटर रहेको छ।<ref name="zakon.rada.gov.ua">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/3064-iii?lang=en|language=uk|website=zakon.rada.gov.ua|title=About change area of Odesa city|access-date=22 April 2020|archive-date=23 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190723123133/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/3064-iii?lang=en|url-status=live}}</ref> सहरसँग जोडिएको तटीय चट्टानहरू बारम्बार पहिरोको जोखिममा रहन्छन्, जसको परिणामस्वरूप कृष्ण सागरको छेउछाउको परिदृश्यमा सामान्य परिवर्तन हुन्छ। जमिनको उतारचढावको ढलानको कारण, सहर योजनाकारहरू त्यस्ता क्षेत्रहरूको स्थिरताको निगरानी गर्न र पानीको नजिक समुद्र सतहभन्दा माथि सहरका सम्भावित खतरामा परेका भवनहरू र अन्य संरचनाहरू संरक्षण गर्न जिम्मेवार छन्।<ref>{{cite news|url=https://www.jpost.com/Travel/Travel-News/Odessa-The-Star-of-Exile|title=Odessa: The Star of Exile|work=jpost.com|access-date=18 February 2023|archive-date=18 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218182904/https://www.jpost.com/Travel/Travel-News/Odessa-The-Star-of-Exile|url-status=live}}</ref> {{Panorama | image = File:Odessa panorama.jpg | fullwidth = 2400 | fullheight = 518 | caption = {{center|[[कृष्ण सागर]]बाट देखिएको ओदेसाको परिदृश्य}} | alt = | height = 250 }} == हावापानी == ओदेसा एक तातो-ग्रीष्मकालीन आर्द्र महाद्वीपीय जलवायु, चिसो अर्ध-शुष्कको साथसाथै आर्द्र उपोष्णकटिबन्धीय जलवायुको सीमामा छ। यसले, विगत केही शताब्दीहरूमा, ग्रीष्मकालीन पर्यटनको विकासको लागि आवश्यक परिस्थितिहरू सिर्जना गर्न सहरलाई ठूलो सहयोग पुर्याएको छ। त्सारवादी युगमा, ओदेसाको जलवायु शरीरको लागि लाभदायक मानिन्थ्यो। यसको परिणामस्वरूप स्पा संस्कृतिको विकास र सहरमा धेरै विलासी होटलहरूको स्थापना भएको थियो। समुद्रको औसत वार्षिक तापक्रम १३–१४ डिग्री सेल्सियस (५५–५७ डिग्री फारेनहाइट) छ। मौसमी समुद्रको तापक्रम जनवरीदेखि मार्चसम्म औसत ६ डिग्री सेल्सियस (४३ डिग्री फारेनहाइट) देखि अगस्टमा २३ डिग्री सेल्सियस (७३ डिग्री फारेनहाइट) सम्म हुन्छ। सामान्यतया, जुनदेखि सेप्टेम्बरसम्म कुल ४ महिनाको लागि ओदेसाको खाडी र सहरको खाडी क्षेत्रमा औसत समुद्री तापमान २० डिग्री सेल्सियस (६८ डिग्री फारेनहाइट) भन्दा बढी हुन्छ।<ref name="weather2travel">{{cite web|url=http://www.weather2travel.com/climate-guides/ukraine/odessa.php|title=Odessa Climate Guide|access-date=5 June 2009|archive-date=5 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005121556/http://www.weather2travel.com/climate-guides/ukraine/odessa.php|url-status=live}}</ref> {{Weather box |location = ओदेसा (सन् १९९१–२०२०, सन् १८९४–हाल) |metric first = Y |single line = Y | Jan record high C = 15.7 | Feb record high C = 19.2 | Mar record high C = 24.8 | Apr record high C = 29.4 | May record high C = 33.3 | Jun record high C = 37.2 | Jul record high C = 39.3 | Aug record high C = 38.0 | Sep record high C = 35.4 | Oct record high C = 31.1 | Nov record high C = 26.0 | Dec record high C = 16.9 | year record high C = 39.3 | Jan high C = 2.3 | Feb high C = 3.4 | Mar high C = 7.7 | Apr high C = 13.6 | May high C = 20.3 | Jun high C = 25.1 | Jul high C = 27.9 | Aug high C = 27.7 | Sep high C = 21.8 | Oct high C = 15.3 | Nov high C = 9.1 | Dec high C = 4.2 | year high C = 14.9 | Jan mean C = -0.4 | Feb mean C = 0.4 | Mar mean C = 4.3 | Apr mean C = 10.0 | May mean C = 16.2 | Jun mean C = 20.8 | Jul mean C = 23.4 | Aug mean C = 23.1 | Sep mean C = 17.8 | Oct mean C = 12.0 | Nov mean C = 6.3 | Dec mean C = 1.5 | year mean C = 11.3 | Jan low C = -2.7 | Feb low C = -2.1 | Mar low C = 1.6 | Apr low C = 6.9 | May low C = 12.6 | Jun low C = 16.9 | Jul low C = 19.1 | Aug low C = 18.5 | Sep low C = 14.0 | Oct low C = 8.9 | Nov low C = 3.9 | Dec low C = -0.8 | year low C = 8.1 | Jan record low C = -26.2 | Feb record low C = -28.0 | Mar record low C = -16.0 | Apr record low C = -5.9 | May record low C = 0.3 | Jun record low C = 5.2 | Jul record low C = 7.5 | Aug record low C = 7.9 | Sep record low C = -0.8 | Oct record low C = -13.3 | Nov record low C = -14.6 | Dec record low C = -19.6 | year record low C = -28.0 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 43 | Feb precipitation mm = 35 | Mar precipitation mm = 35 | Apr precipitation mm = 28 | May precipitation mm = 39 | Jun precipitation mm = 47 | Jul precipitation mm = 45 | Aug precipitation mm = 40 | Sep precipitation mm = 44 | Oct precipitation mm = 37 | Nov precipitation mm = 39 | Dec precipitation mm = 38 | year precipitation mm = 470 | Jan snow depth cm = 2 | Feb snow depth cm = 2 | Mar snow depth cm = 1 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 0 | Dec snow depth cm = 1 | year snow depth cm = 2 | Jan rain days = 9 | Feb rain days = 7 | Mar rain days = 10 | Apr rain days = 11 | May rain days = 12 | Jun rain days = 13 | Jul rain days = 10 | Aug rain days = 8 | Sep rain days = 9 | Oct rain days = 10 | Nov rain days = 13 | Dec rain days = 10 | year rain days = 122 | Jan snow days = 11 | Feb snow days = 10 | Mar snow days = 6 | Apr snow days = 0.4 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 0.2 | Nov snow days = 4 | Dec snow days = 9 | year snow days = 41 | Jan humidity = 83.9 | Feb humidity = 81.6 | Mar humidity = 76.7 | Apr humidity = 72.8 | May humidity = 71.3 | Jun humidity = 69.1 | Jul humidity = 65.0 | Aug humidity = 62.8 | Sep humidity = 70.5 | Oct humidity = 77.4 | Nov humidity = 82.6 | Dec humidity = 84.1 | year humidity = 74.8 | Jan sun = 55 | Feb sun = 88 | Mar sun = 153 | Apr sun = 219 | May sun = 299 | Jun sun = 315 | Jul sun = 348 | Aug sun = 323 | Sep sun = 239 | Oct sun = 158 | Nov sun = 63 | Dec sun = 48 | year sun = 2308 |source 1 = Pogoda.ru<ref name = pogoda>{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33837.htm | title = Погода и Климат – Климат Одессы | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | language = ru | access-date = 8 November 2021 | archive-date = 16 August 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130816220319/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/33837.htm | url-status = live }}</ref> |source 2 = [[NOAA]] (humidity and sun 1991–2020)<ref name=NOAA>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422015149/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Odesa_33837.csv |archive-date=22 April 2025 |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/ODESA_33837.csv |title=Odesa Climate Normals 1991–2020 |work=World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher=[[राष्ट्रिय महासागरीय र वायुमण्डलीय प्रशासन]] |format=CSV |access-date=21 April 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240624123926/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/ODESA_33837.csv |date=24 June 2024 }}</ref> }} == जनसाङ्ख्यिकी == {{Historical populations |shading=on |percentages = pagr |१७९५|2349 |१८००|6000 |१८०२|9000 |१८१३|35000 |१८२९|52000 |१८३२|60000 |१८४४|77800 |१८५८|104200 |१८६३|118900 |१८७३|193513 |१८८०|217000 |१८८५|240600 |१८९१|297600 |१८९७|403815 |१९०७|449700 |१९१०|506000 |१९१२|635000 |१९१४|481500 |१९२०|454200 |१९२५|325354 |१९३६|534000 |१९३९|601651 |१९५६|607000 |१९५९|667182 |१९७०|891546|१९७९|1046133|१९८९|1115371|२००१|1029049|२०११|1009145|२०२२|1010537|footnote=<ref name="perepis-2001-odesa">{{Cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/total_population/structure_population/sel_1/?box=1.1W&k_t=51&rn=51101&id=&botton=cens_db|title=Âñåóêðà¿íñüêèé ïåðåïèñ íàñåëåííÿ 2001&#124;Ðóññêàÿ âåðñèÿ&#124;Ðåçóëüòàòû&#124;×èñëåííîñòü è òåððèòîðèàëüíîå ðàçìåùåíèå íàñåëåíèÿ&#124;×èñëåííîñòü íàëè÷íîãî íàñåëåíèÿ è åãî ðàñïðåäåëåíèå ïî ïîëó&#124;Ðåçóëüòàò âûáîðà|website=2001.ukrcensus.gov.ua|access-date=7 March 2020|archive-date=20 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120131043/http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/total_population/structure_population/sel_1/?box=1.1W&k_t=51&rn=51101&id=&botton=cens_db|url-status=live}}</ref><ref name="brokg-evfr">{{ВТ-ЭСБЕ|Одесса}}</ref><ref name="bolsh-sov-encycl">{{cite web |title = Одесса в Большой советской энциклопедии |url = http://cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/083/686.htm |archive-url = https://web.archive.org/web/20070107052358/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/083/686.htm |archive-date = 7 January 2007 |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107052358/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/083/686.htm |date=7 January 2007 }}</ref><ref name="perepis-2001-ukraine">{{Cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/general/city/|title=Âñåóêðà¿íñüêèé ïåðåïèñ íàñåëåííÿ 2001&#124;Ðóññêàÿ âåðñèÿ&#124;Ðåçóëüòàòû&#124;Îñíîâíûå èòîãè ïåðåïèñè&#124;Êîëè÷åñòâî ãîðîäîâ|website=2001.ukrcensus.gov.ua|access-date=7 March 2020|archive-date=3 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503064709/http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/general/city|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title = Статья в журнале "Держава" "Сколько действительно населения в Одессе?" |url = http://2000.net.ua/print/derzhava/skolkodejstvitelnonaselen.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20070930185108/http://2000.net.ua/print/derzhava/skolkodejstvitelnonaselen.html |archive-date = 30 September 2007 |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930185108/http://2000.net.ua/print/derzhava/skolkodejstvitelnonaselen.html |date=30 September 2007 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm|title=Cities & towns of Ukraine|website=pop-stat.mashke.org}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |date=2012-07-22 }}</ref> }} ओदेसा ओब्लास्त अल्बानियाली, अर्मेनियाली, अजेरी, क्रिमियाली तातार, बुल्गेरियाली, जर्जियाली, युनानी, यहूदी, पोल्स, रोमा, रोमानियाली, तुर्क लगायत धेरै विभिन्न राष्ट्रियता र अल्पसङ्ख्यक जातीय समूहहरूको घर हो।<ref name=Census2001/> सन् १९४० को दशकको सुरुसम्म यस सहरमा यहूदीहरूको ठूलो जनसङ्ख्या थियो। [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा शिविरहरूबाट भएको सामूहिक निर्वासनको परिणामस्वरूप, सहरको यहूदी जनसङ्ख्यामा उल्लेखनीय गिरावट आएको थियो। सन् १९७० को दशकदेखि बाँकी रहेका अधिकांश यहूदीहरू [[इजरायल]] र अन्य देशहरूमा बसाइँ सरेर गएका कारण यहाँको यहूदी समुदायलाई खुम्चिएको थियो। उन्नाइसौँ शताब्दीको अधिकांश भाग र २०औँ शताब्दीको मध्यसम्म, ओदेसामा सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह रुसीहरू थिए, दोस्रो सबैभन्दा ठूलो जातीय समूह यहूदीहरू थिए। [[File:Anatra Anasalj.jpg|thumb|अनातरा डिएस अनासल, अनातरा कारखानाद्वारा निर्मित एक विमान जसलाई ओदेसाको एक इटालेलीद्वारा स्थापना गरिएको थियो।]] सन् १७९७ मा ओदेसामा लगभग ८०० इटालेलीहरू थिए जुन कुल जनसङ्ख्याको १०% थियो। एक शताब्दी भन्दा बढीको लागि ओदेसाको इटालेलीहरूले सहरको संस्कृति, कला, उद्योग, समाज, वास्तुकला, राजनीति र अर्थव्यवस्थालाई धेरै प्रभावित गरेका थिए।<ref name="Dundovich">{{cite book |first1 = Elena |last1 = Dundovich |first2 = Francesca |last2 = Gori |first3 = Emanuela |last3 = Guercett |url = https://books.google.com/books?id=57hb64WZLKQC |title = Gulag. Storia e memoria |publisher = Feltrinelli |year = 2004 |isbn = 88-07-81818-3 |page = 187 |access-date = 9 June 2015}}</ref> ओदेसाका इटालेलीहरूले सिर्जना गरेका कामहरूमध्ये पोतेम्किन सिँढीहरू र ओदेसा ओपेरा र ब्याले थिएटर थिए। उन्नाइसौँ शताब्दीको प्रारम्भमा [[इटालेली भाषा]] ओदेसामा रुसी पछिको दोस्रो आधिकारिक भाषा बनेको थियो। सन् १८७० को दशकसम्म ओदेसाको इटालेली जनसङ्ख्या निरन्तर बढ्दै गएको थियो।<ref name="lavita">{{cite web|url=http://www.lavita-odessita.com/italiani4.html|title=Gli italiani a Odessa|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005192716/http://www.lavita-odessita.com/italiani4.html|archive-date=5 October 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190217010914/http://www.lavita-odessita.com/italiani4.html |date=17 February 2019 }}</ref><ref name="brandes">{{cite book|first=Detlef|last=Brandes |language=de |page=252 |publisher=Oldenbourg Wissenschaftsverlag |title=Von den Zaren adoptiert: Die deutschen Kolonisten und die Balkansiedler in Neurußland und Bessarabien (1751-1914) |year=1993|isbn=978-3486560145}}</ref><ref name="italiani">{{cite web|url=https://www.italiani.it/odessa-citta-ucraina-fondata-da-un-italiano/|title=Odessa, la città ucraina fondata da un italiano|access-date=23 September 2024|language=it}}</ref><ref name="eastjournal">{{cite web|url=http://www.eastjournal.net/archives/73532|title= UCRAINA: Odessa città napoletana, dove l'italiano era lingua ufficiale|language=it|access-date=24 September 2024}}</ref> अर्को दशकबाट यो वृद्धि रोकियो, र ओदेसामा इटालेली समुदायको पतन सुरु हुन पुग्यो जसको कारण मुख्यतया ओदेसाको स्लाभी जनसङ्ख्यामा रुसी र युक्रेनीहरूमा क्रमिक एकीकरण हुनु थियो। यसको परिणामस्वरूप थरहरू रुसी र युक्रेनीकरण हुन थालेका थिए।<ref name="italiani"/> [[अक्टोबर क्रान्ति|सन् १९१७ को क्रान्ति]]ले तिनीहरूमध्ये धेरैलाई इटाली वा युरोपका अन्य सहरहरूमा पठाएको थियो।<ref name="reportdifesa">{{cite web|url=https://www.reportdifesa.it/ucraina-odessa-citta-italiana-la-nostra-cultura-e-la-nostra-arte-presente-nelle-bellezze-artistiche-e-architettoniche/|title=Ucraina: Odessa città italiana. La nostra cultura e la nostra arte presente nelle bellezze artistiche e architettoniche|access-date=23 September 2024|language=it}}</ref> सोभियत कालमा ओदेसामा केही दर्जन इटालेलीहरू मात्र बाँकी थिए, जसमध्ये अधिकांशले आफ्नो भाषा जान्दैनन्। समयबित्दै जाँदा तिनीहरू स्थानीय जनसङ्ख्यामा घुलमिल हुँदै र मूलको जातीय अर्थ गुमाउन पुगेका थिए। [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]मा तिनीहरू पूर्णरूपमा लोप भएका थिए।<ref name="Leoni">Father Pietro Leoni to Pietro Quaroni, 21 September 1944 (ASMAE, Italian embassy in Russia, 1861/1950, b. 321).</ref> [[File:Odessa Ethnicity 1897-2015.png|thumb|394x394px|ओदेसाको ऐतिहासिक जातीय र राष्ट्रिय संरचना]] ओदेसा सहरको आधुनिक जनसङ्ख्याको जातीय संरचनाको विशिष्टता यसको जातीय विविधता हो। सन् २००१ को युक्रेनी जनगणना अनुसार, युक्रेनीहरू ओदेसाका ६२%, रुसीहरू २९%, बुल्गेरियालीहरू ६.१%, मोल्दोभाली ५%, गागुज १.१%, यहूदीहरू ०.६%, बेलारुसीहरू ०.५%, अर्मेनियालीहरू ०.३%, रोमा ०.२%, पोलहरू, जर्मनहरू, जर्जियनहरू, अजरबैजानीहरू, टार्टारहरू, ग्रीकहरू, अल्बानियालीहरू र अरबीहरू प्रत्येक ०.१% र १.९% अन्य राष्ट्रियताका मानिसहरू थिए।<ref name=iri1/> इन्टरनेसनल रिपब्लिकन इन्स्टिच्युटले सन् २०१५ मा गरेको एक अध्ययनअनुसार ओदेसाको जनसङ्ख्याको ६८ प्रतिशत जाती युक्रेनी र २५ प्रतिशत जाती रुसी थिए।<ref name=Census2001>{{cite web |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/odesa/ |title=All-Ukrainian Census of 2001 Official Site |publisher=2001.ukrcensus.gov.ua |access-date=22 May 2014 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020081456/http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/odesa/ |url-status=live }}</ref> === भाषा === सन् २००१ को जनगणना अनुसार स्थानीय भाषाद्वारा ओदेसा सहरको जनसङ्ख्याको वितरण:<ref>{{cite web | language=uk | url=https://socialdata.org.ua/projects/mova-2001/ | title=Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України}}</ref> {| class="standard" |- ! भाषा ! सङ्ख्या ! प्रतिशत |- | [[युक्रेनी भाषा|युक्रेनी]] | align="right"| ३,०७,१९६||align="right"| ३०.४१% |- | [[रुसी भाषा|रुसी]] | align="right"| ६,५४,१२८|| align="right"| ६४.७५% |- | अन्य वा निर्णय नगरिएको | align="right"| ४८,९७४|| align="right"| ४.८४% |- | जम्मा | align="right"| १०,१०,२९८ || align="right"| १००.००% |} सातौँ वार्षिक युक्रेनी नगरपालिका सर्वेक्षण अनुसार, ओदेसाका ९६% बासिन्दाहरूले घरमा केही रुसी बोल्दथे र २९% ले घरमा केही युक्रेनी बोल्दथे (दुबै भाषा बोल्ने धेरै मानिसहरूको कारण खप्टिएको)। युक्रेनी लोकप्रियतामा प्राप्त गरेका कारण सन् २०२१ मा, घरमा केही युक्रेनी बोल्ने बासिन्दाहरूको सङ्ख्या सन् २०१५ मा ६% बाट सन् २०२१ मा २९% मा पुगेको थियो जुन लगभग ५ गुणा बढेको हो। <ref name=iri2>{{cite journal|title=Seventh Ukrainian Municipal Survey, May 12–June 3, 2021|journal=IRI|url=https://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/seventh_municipal_survey_may_2021_eng_-_v2.pdf|access-date=11 November 2021|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128104615/https://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/seventh_municipal_survey_may_2021_eng_-_v2.pdf|url-status=live}}</ref><ref name=iri1>{{cite journal|title=Ukrainian Municipal Survey, March 2–20, 2015|journal=IRI|url=http://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|access-date=27 May 2015|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128012638/https://www.iri.org/sites/default/files/wysiwyg/2015-05-19_ukraine_national_municipal_survey_march_2-20_2015.pdf|url-status=live}}</ref> ओदेसा ओब्लास्तको जनसङ्ख्याको ५८% युक्रेनीलाई आफ्नो मूल भाषा मान्दछ<ref>{{Cite news |title=Більше половини жителів Одещини вважають українську мову рідною — дослідження |work=Суспільне Новини |url=https://suspilne.media/415236-bilse-polovini-ziteliv-odesini-vvazaut-ukrainsku-movu-ridnou-doslidzenna/ |access-date=14 July 2023 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926073357/https://suspilne.media/415236-bilse-polovini-ziteliv-odesini-vvazaut-ukrainsku-movu-ridnou-doslidzenna/ |url-status=live }}</ref>, र युक्रेनको दक्षिणमा ३९% जनसङ्ख्या जसले युक्रेनीलाई आफ्नो मूल भाषा मान्दछ प्रायः घरमा रुसी बोल्छन्।<ref>{{Cite news |last=Свобода |first=Радіо |date=10 March 2023 |title=За рік в Україні кількість українськомовних зросла до 71% – опитування |language=uk |work=Радіо Свобода |url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-ukrayinska-mova-opytuvannia/32311809.html |access-date=14 July 2023 |archive-date=14 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714080936/https://www.radiosvoboda.org/a/news-ukrayinska-mova-opytuvannia/32311809.html |url-status=live }}</ref> ओदेसा ओब्लास्तमा इल्को कुचेरिभ डेमोक्रेटिक इनिसियटिभ्स फाउन्डेसनले १० देखि २१ जुलाई २०२३ सम्म गरेको एक समाजशास्त्रीय सर्वेक्षणका अनुसार, घरमा युक्रेनी बोल्ने उत्तरदाताहरूको अंश ४२% (सन् २०२१ मा २६% बाट) बढेको छ, जबकि घरमा रूसी बोल्नेहरूको अंश ५४% मा झरेको छ।<ref>{{cite web | url=https://dif.org.ua/article/demokratiya-bezpeka-ta-sotsialne-stanovishche-dumka-respondentiv-v-odeskiy-oblasti-u-2023-rotsi#_Toc150261406 | title=Демократія, безпека та соціальне становище: думка респондентів в Одеській області у 2023 році }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links|voy=Odesa|ओदेसा}} * {{Cite EB1911|wstitle= Odessa |volume= २०|last1= क्रोपोत्किन|first1= पिटर आलेक्सिभिच|last2= बेल्बी|first2=जोन थोमस| pages = ३–४ }} * [https://omr.gov.ua/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200513051739/https://omr.gov.ua/ |date=13 May 2020 }} {{In lang|uk|ru}} * [https://web.archive.org/web/20100811014942/http://www.citymap.odessa.ua/map/?lang=1 आधिकारिक नक्सा] {{In lang|en|uk|ru}} * [https://www.eway.in.ua/en/cities/odesa ओदेसामा हालको सार्वजनिक यातायात मार्गहरूको नक्सा] {{In lang|en|uk|ru}} * [https://dbs.anumuseum.org.il/skn/en/c6/e224090/Place/Odessa ओदेसाको यअुदी समुदाय] [[श्रेणी:ओदेसा| ]]<!-- Leave the empty space as per [[WP:EPONYMOUS]]. --> [[श्रेणी:युक्रेनी सहरहरू]] [[श्रेणी:ओदेसा रायोनका सहरहरू]] 2s195lbuxh0zinpxz7o4ksom39zuqk4 0 144568 1357490 1318345 2026-06-03T08:09:44Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357490 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = अन्तर्राष्ट्रिय लोकतन्त्र सङ्घ | image = चित्र:International Democracy Union logo.png | caption = | abbreviation = IDU | formation = {{start date and age|1983|6|24|df=y}} | type = | status = | purpose = मध्य दक्षिणपन्थी/नरम देखि रूढिवादी राजनीतिक दलहरूको विश्व महासङ्घ<ref>{{cite web |title=Declaration of Principles, London 1983 |url=https://www.idu.org/about/principles-statutes/ |website=idu.org |date=February 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hunter |first1=Marjorie |last2=Weaver |first2=Warren Jr. |title=Briefing; A Parties' Party |url=https://www.nytimes.com/1985/07/24/us/briefing-a-parties-party.html |work=The New York Times |date=July 24, 1985}}</ref> | headquarters = [[म्युनिख]], बाभेरिया, जर्मनी | region = विश्वव्यापी | membership = ८४ राजनीतिक दल र ८ संस्थाहरू | language = अङ्ग्रेजी | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = [[Stephen Harper]] ([[Conservative Party of Canada]]) | leader_title2 = उपाध्यक्ष | leader_name2 = [[Brian Loughnane]] ([[Liberal Party of Australia]]) | main_organ = | parent_organization = | affiliations = | budget = | website = {{URL|idu.org}} | remarks = | formerly = अन्तर्राष्ट्रिय लोकतान्त्रीक सङ्घ (२०२३ सम्म) }}   '''अन्तर्राष्ट्रिय लोकतन्त्र सङ्घ''' ('''आइडिपी'''; जसलाई सेप्टेम्बर २०२३ सम्म अन्तर्राष्ट्रिय लोकतान्त्रीक सङ्घ भनेर चिनिन्थो) केन्द्र-दक्षिणपन्थी [[राजनीतिक दल|राजनीतिक दलहरू]] को अन्तर्राष्ट्रिय गठबन्धन हो। जर्मनीको [[म्युनिख|म्यूनिख]]मा मुख्यालय रहेको आईडीयूमा ६५ देशका ८४ पूर्ण र सहयोगी सदस्यहरू छन्। यसको [[अध्यक्ष]] क्यानडाका पूर्व प्रधानमन्त्री [[स्टेफेन हार्पर]]ले गरेका हुन्। यसमा तिनवटा सम्बद्ध अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनहरू (अन्तर्राष्ट्रिय युवा लोकतान्त्रीक सङ्घ, अन्तर्राष्ट्रिय महिला लोकतन्त्र सङ्घ र एसएमे ग्लोबल) र छवटा सम्बद्ध क्षेत्रीय सङ्गठनहरू (युनियन अफ ल्याटिन अमेरिकन पार्टीज, एसिया प्यासिफिक डेमोक्र्याट यूनियन, क्यारिबियन डेमोक्र्याट युनियन, डेमोक्र्याट य़ुनिय़न अफ अफ्रिका, युरोपियन पिपुल्स पार्टी र युरोपियन कन्जर्भेटिभ एण्ड रिफर्मिस्ट पार्टी) छन्। आइडियुले विश्वभरका "केन्द्र-दक्षिणपन्थी" रूढिवादी [[राजनीतिक दल|राजनीतिक दलहरू]] सम्पर्क स्थापित गर्न र सार्वजनिक नीति र सम्बन्धित मामिलाहरूमा विभिन्न विचारहरू छलफल गर्न अनुमति दिन्छ। उनीहरूको घोषित लक्ष्य "विश्वभर लोकतन्त्र र [को] केन्द्र-दक्षिणपन्थी नीतिहरूको प्रवर्द्धन" हो।[of] आईडीयूसँग सेन्ट्रिस्ट डेमोक्र्याट इन्टरनेसनल (सीडीआई) सँग सदस्य दलहरूको केही ओभरल्याप छ तर सीडीआई आईडीयू भन्दा बढी मध्यमार्गी, क्रिश्चियन डेमोक्र्याट र सामुदायिक हो।<ref>{{Cite book|title=The German Political Foundations as Actors in Democracy Assistance|location=Boca Raton|page=151|url=https://books.google.com/books?id=9Pd_fF8Kt84C}}</ref> यो समूह १९८३ मा युरोपेली लोकतान्त्रीक सङ्घ (एडु) क्यारेबियन लोकतान्त्रीक सङ्घ (सिडु) र एसिया प्यासिफिक लोकतान्त्रीक सङ्घ (एपिडियु) का लागि छाता सङ्गठनको रूपमा स्थापित भएको थियो। कोनराड एडेनोअर फाउन्डेसन र अमेरिकी उपराष्ट्रपति जर्ज एचडब्ल्यू बुशको आग्रहमा सिर्जना गरिएको यो सङ्गठन संयुक्त्त अधिराज्यको [[लन्डन]] ईडीयू र एपीडीयूको संयुक्त बैठकमा स्थापना भएको थियो।<ref>{{Cite book|title=The Future Catches Up: Transnational Parties and Democracy|location=London|page=418|url=https://books.google.com/books?id=yJWlDYuoT5sC}}</ref> == स्थापना == आईडीयू २४ जुन १९८३ मा [[लन्डन]] स्थापना भएको थियो। रिचर्ड भि. एलेनका अनुसार, सदस्यको रूपमा भर्ना हुन, एउटा पार्टी शास्त्रीय उदारवाद प्रभावित "मुख्यधाराको रूढिवादी" पार्टीको रूपमा योग्य हुनुपर्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1985/07/27/us/by-any-other-name-conservative.html|title=By Any Other Name, Conservative|date=July 27, 1985|work=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210012721/https://www.nytimes.com/1985/07/27/us/by-any-other-name-conservative.html|archive-date=Dec 10, 2022}}</ref> {| class="wikitable sortable" !व्यक्ति !पार्टी !देश |- |अलोइस मक |[[अस्ट्रिया जनता पार्टी|अस्ट्रियन पिपुल्स पार्टी]] |{{Flag|अस्ट्रिया}} |- |[[मार्गरेट थ्याचर]] |[[कन्जर्भेटिभ पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|कन्जरभेटिभ पार्टी]] |{{Flag|संयुक्त अधिराज्य}} |- |[[हेल्मुट कोल]] |क्रिश्चियन डेमोक्रेटिक युनियन अफ जर्मनी | rowspan="2" |{{Flag|पश्चिम जर्मनी}} |- |फ्रान्ज जोसेफ स्ट्रास |क्रिश्चियन सामाजिक सङ्घ बाभेरिया |- |[[जाक सिराक|ज्याक चिराक]] |गणतन्त्रका लागि र्याली |{{Flag|फ्रान्स|1974}} |- |एन्ड्रयू पिकक |लिबरल पार्टी अफ अस्ट्रेलिया |{{Flag|अस्ट्रेलिया}} |- |इभान्जेलोस एभरोफ-टोसिजा |नयाँ लोकतन्त्र |{{Flag|ग्रिस}} |- |म्यानुएल फ्रागा |जनताको गठबन्धन | rowspan="2" |{{Flag|स्पेन}} |- |ओस्कार अल्जागा |जनवादी लोकतान्त्रिक पार्टी |- |सुजेन वुड |न्युजिल्यान्ड राष्ट्रिय पार्टी |{{Flag|न्युजिल्यान्ड}} |- |ग्लाफकोस क्लेराइड्स |लोकतान्त्रिक र्याली |{{Flag|साइप्रस|1960}} |- |सुन्निस |राष्ट्रिय गठबन्धन पार्टी |{{Flag|फिनल्यान्ड}} |- |लुकास पाइरेस |CDS-पीपुल्स पार्टी |{{Flag|पोर्तगाल}} |- |तातसुओ तनाका |लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टी |{{Flag|जापान|1870}} |- |उल्फ एडेल्सोहन |मध्यम पार्टी |{{Flag|स्विडेन}} |- |एरिक निल्सन |प्रगतिशील कन्जरभेटिभ पार्टी अफ क्यानाडा |{{Flag|क्यानडा}} |- |पोल स्लटर |कन्जर्भेटिभ पिपुल्स पार्टी |{{Flag|डेनमार्क}} |- |जो बेन्को |कन्जरभेटिभ पार्टी |{{Flag|नर्वे}} |- |फ्रान्क फरेनकोफ |[[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन पार्टी]] |{{Flag|अमेरिका}} |- |} == सदस्य दलहरू == === पूर्ण सदस्यहरू === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" cellpadding="5" |- |+ !देश<ref>{{Cite web |last=iamdesign |date=2018-02-01 |title=Members {{!}} International Democracy Union |url=https://www.idu.org/members/ |access-date=2025-04-05 |language=en-US}}</ref> !दल !सङ्क्षिप्त नाम !सरकार !तल्लो सदन !माथिल्लो सदन |- | rowspan="2" |{{Nowrap|{{ALB}}}} ! scope="row" |Democratic Party of Albania |PD | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|59|140|{{party color|Democratic Party of Albania}}|per=1}} |- ! scope="row" |Republican Party of Albania |PR | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|2|140|{{party color|Republican Party of Albania}}|per=1}} |- |{{ARG}} ! scope="row" |Republican Proposal |PRO | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|37|257|{{party color|Republican Proposal}}|per=1}} |{{Composition bar|6|72|{{party color|Republican Proposal}}|per=1}} |- |{{AUS}} ! scope="row" |Liberal Party of Australia |LIB | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|40|151|{{party color|Coalition (Australia)}}|per=1}} |{{Composition bar|25|76|{{party color|Coalition (Australia)}}|per=1}} |- |{{AUT}} ! scope="row" |[[अस्ट्रिया जनता पार्टी|Austrian People's Party]] |ÖVP | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|51|183|{{party color|Austrian People's Party (2017)}}|per=1}} |{{Composition bar|22|60|{{party color|Austrian People's Party (2017)}}|per=1}} |- |{{AZE}} ! scope="row" |Azerbaijan National Independence Party |AMIP | {{Partial|Support}} | colspan="2" |{{Composition bar|1|125|#FFFF00|per=1}} |- |{{BEL}} ! scope="row" |New Flemish Alliance |N-VA | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|24|150|{{party color|New Flemish Alliance}}|per=1}} |{{Composition bar|9|60|{{party color|New Flemish Alliance}}|per=1}} |- |{{BOL}} ! scope="row" |Social Democratic Movement |MDS | {{No|अतिरिक्त संसदीय विपक्ष}} |{{Composition bar|0|130|{{party color|Social Democrat Movement}}|per=1}} |{{Composition bar|0|36|{{party color|Social Democrat Movement}}|per=1}} |- | rowspan="2" |{{Nowrap|{{BIH}}}} ! scope="row" |Party of Democratic Progress |PDP | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|2|42|{{party color|Party of Democratic Progress}}|per=1}} |{{Composition bar|1|15|{{party color|Party of Democratic Progress}}|per=1}} |- ! scope="row" |Croatian Democratic Union of Bosnia and Herzegovina |HDZ | {{yes|सरकार }} |{{Composition bar|4|42|{{party color|Croatian Democratic Union of Bosnia and Herzegovina}}|per=1}} |{{Composition bar|3|15|{{party color|Croatian Democratic Union of Bosnia and Herzegovina}}|per=1}} |- |{{BRA}} ! scope="row" |Brazil Union |UNIÃO | {{yes|सरकार }} |{{Composition bar|59|513|#254AA5|per=1}} |{{Composition bar|7|81|#254AA5|per=1}} |- |{{BGR}} ! scope="row" |GERB |GERB | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|66|240|{{party color|GERB}}|per=1}} |- |{{CAN}} ! scope="row" |Conservative Party of Canada |CPC / PCC | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|143|343|{{Canadian party colour|CA|Conservative}}|per=1}} |{{Composition bar|12|105|{{Canadian party colour|CA|Conservative}}|per=1}} |- | rowspan="2" |{{CHL}} ! scope="row" |Independent Democratic Union |UDI | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|23|155|{{party color|Independent Democratic Union}}|per=1}} |{{Composition bar|9|50|{{party color|Independent Democratic Union}}|per=1}} |- ! scope="row" |National Renewal |RN | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|22|155|{{party color|National Renewal (Chile)}}|per=1}} |{{Composition bar|11|50|{{party color|National Renewal (Chile)}}|per=1}} |- |{{CRI}} ! scope="row" |Social Christian Unity Party |PUSC | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|9|57|{{party color|Social Christian Unity Party}}|per=1}} |- |{{Flag|Colombia}} ! scope="row" |Colombian Conservative Party |PCC | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|25|188|{{party color|Colombian Conservative Party}}|per=1}} |{{Composition bar|15|108|{{party color|Colombian Conservative Party}}|per=1}} |- |{{CYP}} ! scope="row" |Democratic Rally |DISY | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|17|56|{{party color|Democratic Rally}}|per=1}} |- | rowspan="2" |{{CZE}} ! scope="row" |Civic Democratic Party |ODS | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|34|200|{{party color|Civic Democratic Party (Czech Republic)}}|per=1}} |{{Composition bar|21|81|{{party color|Civic Democratic Party (Czech Republic)}}|per=1}} |- ! scope="row" |TOP 09 |TOP 09 | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|14|200|{{party color|TOP 09}}|per=1}} |{{Composition bar|4|81|{{party color|TOP 09}}|per=1}} |- |{{Flag|Croatia}} ! scope="row" |Croatian Democratic Union |DISY | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|55|151|{{party color|Croatian Democratic Union}}|per=1}} |- |{{Flag|क्युबा}} ! scope="row" |Assembly of the Cuban Resistance |DISY | {{No|अतिरिक्त संसदीय विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|0|470|{{party color|Assembly of the Cuban Resistance}}|per=1}} |- |{{DNK}} ! scope="row" |Conservative People's Party |DKF | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|10|179|{{party color|Conservative People's Party (Denmark) }}|per=1}} |- |{{DOM}} ! scope="row" |National Progressive Force |FNP | {{No|अतिरिक्त संसदीय विपक्ष}} |{{Composition bar|0|190|per=1}} |{{Composition bar|0|32|per=1}} |- |{{ECU}} ! scope="row" |Creating Opportunities |CREO | {{No|अतिरिक्त संसदीय विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|0|137|{{party color|CREO Movement}}|per=1}} |- |{{SLV}} ! scope="row" |Nationalist Republican Alliance |ARENA | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|2|60|{{party color|Nationalist Republican Alliance}}|per=1}} |- |{{EST}} ! scope="row" |Isamaa | | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|10|101|{{party color|Isamaa}}|per=1}} |- |{{FIN}} ! scope="row" |National Coalition Party |Kok | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|48|200|{{party color|National Coalition Party}}|per=1}} |- |{{GEO}} ! scope="row" |United National Movement |UNM | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|15|150|{{party color|United National Movement (Georgia)}}|per=1}} |- | rowspan="2" |{{DEU}} ! scope="row" |Christian Democratic Union of Germany |CDU | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|164|630|{{party color|Christian Democratic Union of Germany}}|per=1}} |{{Composition bar|22|69|{{party color|Christian Democratic Union of Germany}}|per=1}} |- ! scope="row" |Christian Social Union in Bavaria |CSU | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|44|630|{{party color|Christian Social Union of Bavaria}}|per=1}} |{{Composition bar|4|69|{{party color|Christian Social Union of Bavaria}}|per=1}} |- |{{GHA}} ! scope="row" |New Patriotic Party |NPP | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|88|275|{{party color|New Patriotic Party}}|per=1}} |- |{{GRC}} ! scope="row" |New Democracy |ND | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|158|300|{{party color|New Democracy (Greece)}}|per=1}} |- |{{GRD}} ! scope="row" |New National Party |NNP | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|5|15|{{party color|New National Party (Grenada)}}|per=1}} |{{Composition bar|3|13|{{party color|New National Party (Grenada)}}|per=1}} |- |{{GUA}} ! scope="row" |Unionist Party |PU | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|2|160|{{party color|Unionist Party (Guatemala)}}|per=1}} |- |{{ISL}} ! scope="row" |Independence Party | | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|14|63|{{party color|Independence Party (Iceland)}}|per=1}} |- |{{ISR}} ! scope="row" |Likud |Likud | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|32|120|{{party color|Likud}}|per=1}} |- | rowspan="2" |{{ITA}} ! scope="row" |Forza Italia |FI | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|46|400|{{party color|Forza Italia}}|per=1}} |{{Composition bar|20|200|{{party color|Forza Italia}}|per=1}} |- ! scope="row" |Brothers of Italy |FdI | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|117|400|{{party color|Brothers of Italy}}|per=1}} |{{Composition bar|66|200|{{party color|Brothers of Italy}}|per=1}} |- |{{CIV}} ! scope="row" |Democratic Party of Ivory Coast – African Democratic Rally |PDCI-RDA | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|73|255|{{party color|Democratic Party of Ivory Coast – African Democratic Rally}}|per=1}} |{{Composition bar|6|99|{{party color|Democratic Party of Ivory Coast – African Democratic Rally}}|per=1}} |- | rowspan="2" |{{KEN}} ! scope="row" |Democratic Party of Kenya |DP | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|1|349|{{party color|Democratic Party (Kenya)}}|per=1}} |{{Composition bar|0|67||width=|per=1}} |- ! scope="row" |Kenya African National Union |KANU | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|5|349|{{party color|Kenya African National Union}}|per=1}} |{{Composition bar|0|67||width=|per=1}} |- |{{LAT}} ! scope="row" |National Alliance |NA | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|13|100|{{party color|National Alliance (Latvia)}}|per=1}} |- |- |{{LBN}} ! scope="row" |Kataeb Party | | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|4|128|{{party color|Kataeb Party}}|per=1}} |- |{{MDV}} ! scope="row" |Maldivian Democratic Party |MDP | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|12|80|{{party color|Maldivian Democratic Party}}|per=1}} |- | rowspan="1" |{{MLT}} ! scope="row" |Nationalist Party |PN | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|35|79|{{party color|Nationalist Party (Malta)}}|per=1}} |- |{{MLD}} ! scope="row" |Party of Action and Solidarity |PAS | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|62|101|{{party color|Party of Action and Solidarity}}|per=1}} |- |{{MNG}} ! scope="row" |Democratic Party |DP | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|42|126|{{party color|Democratic Party (Mongolia)}}|per=1}} |- |{{MAR}} ! scope="row" |Istiqlal Party | | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|81|395|{{party color|Istiqlal Party}}|per=1}} |{{Composition bar|17|120|{{party color|Istiqlal Party}}|per=1}} |- |{{NPL}} ! scope="row" |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |RPP | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|14|275|{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}|per=1}} |{{Composition bar|0|59|{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}|per=1}} |- |{{NZL}} ! scope="row" |National Party |NAT | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|49|123|{{party color|New Zealand National Party}}|per=1}} |- |- |{{NGA}} ! scope="row" |Peoples Democratic Party |PDP | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|118|360|{{party color|Peoples Democratic Party (Nigeria)}}|per=1}} |{{Composition bar|36|109|{{party color|Peoples Democratic Party (Nigeria)}}|per=1}} |- |{{NMK}} ! scope="row" |VMRO-DPMNE | | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|58|120|{{party color|VMRO-DPMNE}}|per=1}} |- |{{NOR}} ! scope="row" |Conservative Party |H | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|36|169|{{party color|Conservative Party (Norway)}}|per=1}} |- |{{PAN}} ! scope="row" |Democratic Change |CD | {{Partial|Support}} | colspan="2" |{{Composition bar|8|71|{{party color|Democratic Change (Panama)}}|per=1}} |- |{{PRY}} ! scope="row" |Partido Colorado |ANR-PC | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|48|80|{{party color|Colorado Party (Paraguay)}}|per=1}} |{{Composition bar|23|45|{{party color|Colorado Party (Paraguay)}}|per=1}} |- |{{PER}} ! scope="row" |Christian People's Party |PPC | {{No|अतिरिक्त संसदीय विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|0|130|per=1}} |- |{{PRT}} ! scope="row" |CDS – People's Party |{{Nowrap|CDS–PP}} | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|2|230|{{party color|CDS – People's Party}}|per=1}} |- |{{ROU}} ! scope="row" |National Liberal Party |{{Nowrap|PNL}} | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|49|330|{{party color|National Liberal Party (Romania)}}|per=1}} |{{Composition bar|22|136|{{party color|National Liberal Party (Romania)}}|per=1}} |- |{{Flag|Saint Lucia}} ! scope="row" |United Workers Party |UWP | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|2|17|{{party color|United Workers Party (Saint Lucia)}}|per=1}} |{{Composition bar|3|11|{{party color|United Workers Party (Saint Lucia)}}|per=1}} |- |{{VCT}} ! scope="row" |New Democratic Party |NDP | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|6|15|{{party color|New Democratic Party (Saint Vincent and the Grenadines)}}|per=1}} |- |{{SRB}} ! scope="row" |Serbian Progressive Party |SNS | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|104|250|{{party color|Serbian Progressive Party}}|per=1}} |- |{{SVN}} ! scope="row" |Slovenian Democratic Party |SDS | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|27|90|{{party color|Slovenian Democratic Party}}|per=1}} |- |{{KOR}} ! scope="row" |People Power Party |PPP | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|108|300|{{party color|People Power Party (South Korea)}}|per=1}} |- |{{ESP}} ! scope="row" |People's Party |PP | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|137|350|{{party color|People's Party (Spain)}}|per=1}} |{{Composition bar|143|264|{{party color|People's Party (Spain)}}|per=1}} |- |{{LKA}} ! scope="row" |युनाइटेड नेशनल पार्टी |UNP | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|1|225|{{party color|United National Party}}|per=0}} |- |{{ZAF}} ! scope="row" |Inkatha Freedom Party |IFP | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|17|400|{{party color|Inkatha Freedom Party}}|per=1}} |- |{{SWE}} ! scope="row" |Moderate Party |M | {{yes|सरकार}} | colspan="2" |{{Composition bar|68|349|{{party color|Moderate Party}}|per=1}} |- |{{Flagcountry|Taiwan}} ! scope="row" |कुओमिन्ताङ |KMT | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|52|113|{{party color|Kuomintang}}|per=1}} |- |{{TZA}} ! scope="row" |Party for Democracy and Progress |CHADEMA | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|20|393|{{party color|Chadema}}|per=1}} |- |{{TCA}} ! scope="row" |People's Democratic Movement |PDM | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|1|15|{{party color|People's Democratic Movement (Turks and Caicos Islands)}}|per=1}} |- |{{UGA}} ! scope="row" |Forum for Democratic Change |FDC | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|32|529|{{party color|Forum for Democratic Change}}|per=1}} |- |{{UKR}} ! scope="row" |European Solidarity |YeS | {{No2|विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|27|450|{{party color|European Solidarity}}|per=1}} |- |{{GBR}} ! scope="row" |[[कन्जर्भेटिभ पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|Conservative and Unionist Party]] |CON | {{No2|विपक्ष}} |{{Composition bar|121|650|{{party color|Conservative Party (UK)}}|per=1}} |{{Composition bar|274|783|{{party color|Conservative Party (UK)}}|per=1}} |- |{{USA}} ! scope="row" |[[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन पार्टी]] |R / GOP | {{yes|सरकार}} |{{Composition bar|219|435|{{party color|Republican Party (United States)}}|per=1}} |{{Composition bar|53|100|{{party color|Republican Party (United States)}}|per=1}} |- |{{VEN}} ! scope="row" |[[Encuentro Ciudadano]] |PV | {{No|अतिरिक्त संसदीय विपक्ष}} | colspan="2" |{{Composition bar|0|277|yellow|per=1}} |} == पूर्व सदस्यहरू == * '''{{ARG}}'''-न्यायवादी पार्टी * बोस्निया र हर्जेगोविना-लोकतान्त्रिक कार्यको पार्टीलोकतान्त्रिक कार्य पार्टी * बोस्निया र हर्जेगोविना-क्रोएसियाई लोकतान्त्रिक सङ्घ १९९० * '''{{BRA}}'''-डेमोक्र्याट्स * बुल्गारिया-युनियन अफ डेमोक्रेटिक फोर्सेज * '''{{CAN}}'''-क्यानाडाको प्रगतिशील कन्जर्भेटिभ पार्टीप्रगतिशील कन्जरभेटिभ पार्टी अफ क्यानाडा * '''{{DOM}}'''-सामाजिक ईसाई सुधारवादी पार्टी * '''{{FRA}}'''-गणतन्त्रका लागि र्याली * '''{{FRA}}'''-लोकप्रिय आन्दोलनका लागि युनियन * ''' ग्वाटेमाला'''-राष्ट्रिय उन्नति पार्टी * ''' होन्डुरस'''-होन्डुरसको राष्ट्रिय पार्टी * '''{{HUN}}'''-फिडेस * '''{{IND}}'''-[[भारतीय जनता पार्टी]] * '''{{JPN}}'''-लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टी * ''' लेबनान'''-लेबनानी सेना * ''' लिथुआनिया'''-होमल्यान्ड युनियन * ''' माल्दोभा'''-लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टी अफ माल्दोभा * ''' मोन्टेनेग्रो'''-परिवर्तनका लागि आन्दोलन * ''' निकारागुआ'''-कन्जरभेटिभ पार्टी * नेपाल-समाजवादी पार्टी * '''{{RUS}}'''-अधिकार बल को सङ्घयुनियन अफ राइट फोर्सेज * '''{{SRB}}'''-सर्बियाको लोकतान्त्रिक पार्टी * '''{{SRB}}'''-संयुक्त क्षेत्रसर्बियाका संयुक्त क्षेत्रहरू * '''{{KOR}}'''-लिबर्टी कोरिया पार्टी * '''{{ESP}}'''-जनताको गठबन्धन * '''{{ESP}}'''-जनवादी लोकतान्त्रिक पार्टी == अध्यक्षहरू == {{incomplete|Additional leaders of the IDU from 1989 to 1997|date=May 2025}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |{{Abbr|No.|Number}} ! rowspan="2" style="width:80px;" |चित्र ! rowspan="2" width="150" |नाम (जन्म) <br />{{Small|(Birth)}} ! colspan="3" |कार्यकाल ! rowspan="2" |राजनीतिक दल |- !कार्यालय लिएँ !बायाँ कार्यालय !कार्यालयमा समय |- ! style="background-color:{{party color|Austrian People's Party}}; color:white;" |1 |[[चित्र:Alois_Mock_1986.png|108x108पिक्सेल]] |अलोइस मक<br />{{Small|(1934–2017)}} |24 जुन 1983 |1987 | |[[अस्ट्रिया जनता पार्टी|अस्ट्रियन पिपुल्स पार्टी]] |- ! style="background-color:{{party color|Conservative Party (Norway)}}; color:white;" |2 |[[चित्र:Willoch_1983_(high_resolution,_cropped).jpg|108x108पिक्सेल]] |कार विलोच<br />{{Small|(1928–2021)}} |1987 |1989 | |नर्वेको कन्जरभेटिभ पार्टी |- ! style="background-color:{{party color|Conservative Party (UK)}}; color:white;" | |[[चित्र:William_Hague_(2010).jpg|108x108पिक्सेल]] |विलियम हेग<br />{{Small|(born 1961)}} |19 जुन 1997 |10 जुन 2002 |{{Age in years and days nts|1997|06|19|2002|06|10}} |[[कन्जर्भेटिभ पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|कन्जरभेटिभ पार्टी अफ युके]] |- ! style="background-color:{{party color|Liberal Party of Australia}}; color:white;" | |[[चित्र:Howard_John_BANNER_b.jpg|113x113पिक्सेल]] |[[जोन हवार्ड|जोन हावर्ड]]<br />{{Small|(born 1939)}} |10 जुन 2002 |21 नोभेम्बर 2014 |{{Age in years and days nts|2002|06|10|2014|11|21}} |लिबरल पार्टी अफ अस्ट्रेलिया |- ! style="background-color:{{party color|New Zealand National Party}}; color:white;" | |[[चित्र:John_Key_February_2015.jpg|119x119पिक्सेल]] |सर जोन की<br />{{Small|(born 1961)}} |21 नोभेम्बर 2014 |21 फेब्रुअरी 2018 |{{Age in years and days nts|2014|11|21|2018|02|21}} |न्युजिल्यान्ड राष्ट्रिय पार्टी |- ! style="background-color:{{party color|Conservative Party of Canada}}; color:white;" | |[[चित्र:Stephen-Harper-Cropped-2014-02-18.jpg|125x125पिक्सेल]] |[[स्टेफेन हार्पर|स्टेफन हार्पर]]<br />{{Small|(born 1959)}} |21 फेब्रुअरी 2018 |विद्यमान |{{Age in years and days nts|2018|02|21|}} |कन्जरभेटिभ पार्टी अफ क्यानाडा |} सन् १९९७ देखि सबै अध्यक्षहरू एङ्ग्लोस्फेयर (संयुक्त अधिराज्य, अस्ट्रेलिया, न्युजिल्यान्ड र क्यानाडा) को हिस्सा बनेका छन्। == पनि हेर्नुहोस् == * युरोपियन कन्जरभेटिभ र सुधारवादी पार्टी * [[एसिया प्रशान्त लोकतान्त्रिक सङ्घ|एसिया प्यासिफिक डेमोक्रेसी युनियन]] * क्यारेबियन डेमोक्रेट युनियन * सेन्ट्रिस्ट डेमोक्र्याट इन्टरनेसनल * अफ्रिकाको प्रजातन्त्र सङ्घ * युरोपियन पिपुल्स पार्टी * युरोपेली कन्जरभेटिभ र सुधारवादी समूह * अन्तर्राष्ट्रिय महिला प्रजातन्त्र युनियन * अन्तर्राष्ट्रिय युवा लोकतान्त्रिक युनियन * ल्याटिन अमेरिकी दलहरूको सङ्घ * राजनीतिक अन्तर्राष्ट्रियहरूः जस्तै लिबरल इन्टरनेसनल र समाजवादी इन्टरनेसनल[[समाजवादी इन्टरनेसनल|समाजवादी अन्तर्राष्ट्रिय]] * संरक्षणवादी प्रतिष्ठान == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == # IDU सदस्यता र सिद्धान्तहरू-idu.org # आइडियु कार्यक्रम र विश्वव्यापी रणनीति साझेदारी-idu.org # स्टिफन हार्पर आईडीयू अध्यक्ष निर्वाचित-idu.org # विश्वव्यापी रूढीवादी राजनीतिमा हार्परको भूमिका-ipolitics.ca # IDU-<ID1 मार्फत समन्वयित रूढीवादी एजेन्डा # हंगेरीको ओर्बन र अनुदारवादी लोकतन्त्र-apnews.com # हंगेरीको विरोधी LGBTQ कानून-apnews.com * [http://www.idu.org आईडीयू आधिकारिक वेबसाइट] * IYDU official website[usurped] * [https://web.archive.org/web/20140701142810/http://www.idu.org/member.aspx आइडिपी सदस्यहरूको गणना] {{International Democracy Union}}{{Conservatism footer}}{{Political internationals}}{{प्राधिकरण नियन्त्रण}} 2pzfk5cn9jgfg4s1k9n4aqpkcl5syvb 0 145103 1357665 1318740 2026-06-03T10:04:45Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357665 wikitext text/x-wiki {{Short description|Major climate group in Köppen classification}} [[File:Koppen-Geiger_Map_v2_A_1991–2020.svg|thumb|upright=1.6|उपप्रकारको सूचीसहित उष्णकटिबन्धीय जलवायु भएका स्थानहरू, [[कोपेन जलवायु वर्गीकरण]]को संक्षेप, र [[भूमध्यरेखा]] झल्काइको {{legend|#0000FE|[[भूमध्यरेखीय जलवायु]]}} {{legend|#0077FF|[[उष्णकटिबन्धीय मनसुन जलवायु]]}} {{legend|#46A9FA|[[उष्णकटिबन्धीय सभाना जलवायु]] (सुख्खा ग्रीष्म र सुख्खा हिउँद)}}]] '''उष्णकटिबन्धीय जलवायु''' [[कोपेन जलवायु वर्गीकरण]]मा अन्तर्गतका पाँच प्रमुख जलवायु समूहहरू मध्येको एक हो। भूगोलका [[कर्कट रेखा|कर्कट]] र [[मकर रेखा]]हरूका बीचमा पर्ने ज्यादै गर्मी हुने भाग हो। उष्णकटिबन्धीय जलवायुहरूलाई सबैभन्दा चिसो महिनामा १८ °से (६४ °फ) वा सो भन्दा माथिको मासिक औसत तापक्रमद्वारा परिभाषित गरिएको छ, जसमा गर्मी युक्त तापक्रम र वर्षभरि उच्च आर्द्रता रहेको हुन्छ। उष्णकटिबन्धीय जलवायुहरूमा वार्षिक वर्षा सामान्यतः प्रचुर मात्रामा हुने र मौसम अनुसारको लय देखाउने भए तापनि, यसमा भिन्नता अनुसारको मौसमी सुख्खापन पनि हुन सक्छ।<ref>{{Cite web |date=2011-01-21 |title=tropics |url=http://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/tropics/ |access-date=2022-04-26 |website=National Geographic Society |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202153809/https://education.nationalgeographic.org/resource/tropics |date=2022-12-02 }}</ref> उष्णकटिबन्धीय जलवायुहरूमा सामान्यतः दुई मात्र मौसमहरू हुन्छन्, एक चिसो (वर्षा/[[मनसुन]]) मौसम र एक सुख्खा मौसम। उष्णकटिबन्धीय जलवायुमा वार्षिक तापक्रमको दायरा सामान्यतया धेरै सानो हुन्छ जसमा जलवायुमा सूर्यको प्रकाश तीव्र हुन्छ। उष्णकटिबन्धीय जलवायु समूहमा तीन प्रकारका आधारभूत उष्णकटिबन्धीय जलवायु पर्दछन् भूमध्यरेखीय जलवायु, उष्णकटिबन्धीय मनसुन जलवायु र उष्णकटिबन्धीय सभाना वा उष्णकटिबन्धीय बर्सात र सुख्खा जलवायु समावेश छन्, जुन ती क्षेत्रहरूमा सबभन्दा सुख्खा महिनाको वर्षणको स्तरद्वारा वर्गीकृत र पृथक गरिएका छन्। == कोपेन जलवायु वर्गीकरण == कोपेन जलवायु वर्गीकरण सबैभन्दा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने जलवायु वर्गीकरण प्रणाली हो।<ref>{{cite web | url=https://bigladdersoftware.com/epx/docs/9-4/auxiliary-programs/k-ppen-climate-classification.html#:~:text=The%20modified%20K%C3%B6ppen%20Climate%20Classification,averages%20of%20temperature%20and%20precipitation | title=Köppen Climate Classification: Auxiliary Programs — EnergyPlus 9.4 }}</ref> यसले उष्णकटिबन्धीय जलवायुलाई यस्तो क्षेत्रको रूपमा परिभाषित गर्दछ जहाँ सबैभन्दा चिसो महिनाको औसत तापक्रम {{convert|18|°C|°F|abbr=on}} भन्दा वा बराबर रहन्छ र यो ख-समूह जलवायुहरूको मापदण्डमा पर्दैन, यसलाई क-समूह (उष्णकटिबन्धीय जलवायु समूह)को रूपमा वर्गीकृत गरिन्छ।<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Kottek|first1=Markus|last2=Grieser|first2=Jürgen|last3=Beck|first3=Christoph|last4=Rudolf|first4=Bruno|last5=Rubel|first5=Franz|date=2006-07-10|title=World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated|journal=Meteorologische Zeitschrift|volume=15|issue=3|pages=259–263|doi=10.1127/0941-2948/2006/0130|bibcode=2006MetZe..15..259K|issn=0941-2948|url=https://opus.bibliothek.uni-augsburg.de/opus4/frontdoor/index/index/docId/40083|bibcode-access=free|doi-access=free|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124111757/https://opus.bibliothek.uni-augsburg.de/opus4/frontdoor/index/index/docId/40083|archive-date=Jan 24, 2024}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240124111757/https://opus.bibliothek.uni-augsburg.de/opus4/frontdoor/index/index/docId/40083 |date=2024-01-24 }}</ref> क-समूह क्षेत्रहरू सामान्यतया उष्णकटिबन्धमा, दक्षिणी र उत्तरी गोलार्धमा २३.५ डिग्री अक्षांशको तल पाइन्छ; यसमा [[भूमध्यरेखा|भूमध्य रेखा]] चारैतिरका क्षेत्रहरू, केन्द्रीय अमेरिका, [[दक्षिण अमेरिका]]को उत्तर-मध्य भाग, केन्द्रीय अफ्रिका, [[एसिया]]को दक्षिणी भाग र उत्तर अस्ट्रेलिया र [[प्रशान्त महासागर]]का द्वीप क्षेत्रहरू समाविष्ट छन्।<ref>{{Cite web|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at|title=World maps of Köppen-Geiger climate classification |website=koeppen-geiger.vu-wien.ac.at |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20240208021903/http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/ |archive-date= Feb 8, 2024 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:मौसम तथा हावापानी]] rzppsa93fibgbf97mcr3o6e21fa87mr 6 146268 1357727 1306367 2026-06-03T11:47:36Z बडा काजी 52836 बडा काजी ले [[चित्र:नुमाफुङ.jpg]] को नयाँ संस्करण अपलोड गरेका छन् 1306367 wikitext text/x-wiki == सारांश == {{Non-free use rationale | Article = नुमाफुङ | Use = ज्ञानबाकस | Name = [[नुमाफुङ]] | Owner = | Source = }} == अनुमति पत्र == {{Non-free poster}} rmksaxi2y9plt5iflrb1khjceif27li 0 146556 1357606 1348771 2026-06-03T09:35:58Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357606 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|सरकारी निकायहरूको विश्वव्यापी संगठन}} {{Infobox organization | name = सर्वोच्च लेखापरीक्षण संस्थाहरूको अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन | image = | abbreviation = | formation = {{start date and age|1953}} | type = [[अन्तरसरकारी सङ्गठन]] | headquarters = [[भिएना]], अस्ट्रिया | leader_title = महासचिव | leader_name = मार्गिट क्राकर<ref>{{cite web | url = http://www.intosai.org/about-us/organisation/general-secretariat/secretary-general-and-staff-members/margit-kraker.html | title = Margit Kraker | website = International Organization of Supreme Audit Institutions | access-date = 14 March 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171213004504/http://www.intosai.org/about-us/organisation/general-secretariat/secretary-general-and-staff-members/margit-kraker.html |date=13 December 2017 }}</ref> | website = {{website |http://www.intosai.org}} | language = अङ्ग्रेजी, अरबी, फ्रान्सेली, जर्मन र स्पेनी }} '''सर्वोच्च लेखापरीक्षण संस्थाहरूको अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन''' ('''इन्टोसाई''') एक अन्तरसरकारी सङ्गठन हो, जसका सदस्यहरू विभिन्न देशका [[सर्वोच्च लेखापरीक्षण संस्था]]हरू हुन्छन्।<ref name="UIA">{{Cite web |title=International Organization of Supreme Audit Institutions (INTOSAI) |year=2024 |website=uia.org |publisher=Union of International Associations}}</ref> विश्वका लगभग सबै सर्वोच्च लेखापरीक्षण संस्थाहरू यसका सदस्य छन्। सम्बन्धित देशको प्रणाली अनुसार, इन्टोसाईका सदस्यहरूलाई मुख्य वित्तीय नियन्त्रक, [[महालेखा परीक्षकको कार्यालय]], लेखा अदालत, वा लेखापरीक्षण बोर्ड जस्ता विभिन्न नामले चिनिन्छ। नेपालको सन्दर्भमा, '''[[महालेखापरीक्षकको कार्यालय (नेपाल)|महालेखा परीक्षकको कार्यालय]]''' यस सङ्गठनको सक्रिय सदस्य हो। इन्टोसाईले प्रत्येक तीन वर्षमा एक सम्मेलन आयोजना गर्दछ, जसलाई 'सर्वोच्च लेखापरीक्षण संस्थाहरूको अन्तर्राष्ट्रिय काङ्ग्रेस' भनिन्छ।<ref>{{citation | last1 = Shah | first1 = Anwar | title = Performance Accountability and Combating Corruption | publisher = [[विश्व बैङ्क]] | year = 2007 | location = वासिङ्टन डि.सी., अमेरिका | isbn = 978-0821369418 | url = http://siteresources.worldbank.org/INTWBIGOVANTCOR/Resources/DisruptingCorruption.pdf}}</ref> यसले त्रैमासिक रूपमा 'इन्टरनेसनल जर्नल अफ गभर्नमेन्ट अडिटिङ' प्रकाशित गर्नुका साथै सरकारी लेखापरीक्षणका मार्गनिर्देशन र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डहरू पनि जारी गर्दछ। == इतिहास == इन्टोसाई को स्थापना सन् १९५३ मा क्युवाको [[हभाना]]मा भएको थियो।<ref name="deskref">{{citation | last1 = Hussey | first1 = Roger | last2 = Ong | first2 = Audra Wei Ming | title = International Financial Reporting Standards Desk Reference | publisher = John Wiley & Sons | year = 2006 | location = होबोकेन, न्यु जर्सी | pages = 289 | isbn = 978-0-471-72715-6 | url = https://books.google.com/books?id=RZmspx3g9qgC}}</ref><ref name="UN21">{{citation | last1 = Franda | first1 = Marcus F. | title = The United Nations in the Twenty-first Century | publisher = [[Rowman & Littlefield]] | year = 2006 | location = ल्यानहम, मेरिल्यान्ड, अमेरिका | pages = 219 | isbn = 978-0-7425-5334-7 | url = https://books.google.com/books?id=OA6b7qv5BMoC}}</ref> सुरुमा ३४ वटा [[लेखापरीक्षण]] संस्थाहरूले मिलेर यो समूह बनाएका थिए र सन् २०१० सम्ममा यसको सदस्यता सङ्ख्या १९३ पुगेको छ (१८८ राष्ट्रिय संस्थाहरू, [[युरोपेली लेखा अदालत]] र ४ सम्बद्ध सदस्यहरू)।<ref name="deskref" /> इन्टोसाईका सदस्यहरू [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]का प्राथमिक [[बाह्य लेखापरीक्षक]] हुन्।<ref name="UN21"/> [[संयुक्त राष्ट्र महासभा|संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासभा]]ले इन्टोसाईका सदस्य प्रतिनिधिहरू मध्येबाट 'संयुक्त राष्ट्र सङ्घ लेखापरीक्षक बोर्ड'का लागि ३ जना सदस्यहरू (६ वर्षको कार्यकालका लागि) नियुक्त गर्दछ।<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/auditors/board/mandate.shtml#cm|title = United Nations Board of Auditors}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:अन्तरसरकारी संस्थाहरू]] rnadnp0g4raln4lxqmlf1mw4q55vokz 0 146905 1357658 1323063 2026-06-03T10:00:43Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357658 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भौगोलिक र जलवायु क्षेत्र}} [[File:Subtropical.png|thumb|upright=1.3|उपोष्णकटिबन्धीय हावापानी भएका विश्वका क्षेत्रहरू]] '''उपोष्णकटिबन्ध''' वा '''उपोष्णकटिबन्धीय क्षेत्र''' [[उष्णकटिबन्धीय जलवायु|उष्णकटिबन्धीय क्षेत्र]]को [[उत्तरी गोलार्ध|उत्तर]] र [[दक्षिणी गोलार्ध|दक्षिण]]मा रहेका भौगोलिक र जलवायु क्षेत्रहरू हुन्। भौगोलिक रूपमा दुवै गोलार्धका समशीतोष्ण क्षेत्रहरूको भाग, तिनीहरूले २३°२६′०९.४″ (वा २३.४३५९४°) देखि लगभग ३५° उत्तर र दक्षिणसम्मको मध्य अक्षांशहरू ढाक्छन्।<ref>{{Cite web |title=Subtropical zone |url=https://content.meteoblue.com/en/research-education/educational-resources/meteoscool/general-climate-zones/subtropical-zone |access-date=2025-02-05 |website=meteoblue |language=en}}</ref> अश्व अक्षांशहरू यस दायरा भित्र पर्छन्। उपोष्णकटिबन्धीय जलवायु प्रायः तातो गर्मी र कम तुषारो सहितको हल्का जाडो खालको हुन्छ। धेरैजसो उपोष्णकटिबन्धीय हावापानी दुई आधारभूत प्रकारमा पर्दछन्: आर्द्र उपोष्णकटिबन्धीय ([[कोपेन जलवायु वर्गीकरण|कोपेन हावापानी वर्गीकरण]]), जहाँ वर्षा प्रायः सबैभन्दा ग्रीष्म महिनाहरूमा केन्द्रित हुन्छ, उदाहरणका लागि दक्षिणपूर्वी चीन र दक्षिणपूर्वी संयुक्त राज्य अमेरिका, र अर्को भूमध्यसागरीय खाडी वा दक्षिणी क्यालिफोर्निया जस्तै सुख्खा गर्मी वा भूमध्यसागरीय हावापानी (कोपेन जलवायु वर्गीकरण), जहाँ मौसमी वर्षा चिसो महिनाहरूमा केन्द्रित हुन्छ। मेक्सिकोको पठारको दक्षिणी छेउमा र भियतनामी मध्य उच्च समस्थली डा लातमा जस्तै उपोष्णकटिबन्धीय जलवायु उष्णकटिबन्धीय क्षेत्र भित्र उच्च उचाइमा पनि हुन सक्छ। छवटा जलवायु वर्गीकरणहरूले पृथ्वी ग्रहको लागि विभिन्न तापक्रम र वर्षा व्यवस्थाहरू परिभाषित गर्न मद्दत गर्न यो शब्द प्रयोग गर्छन्। == परिभाषा == उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रलाई ऐतिहासिक रूपमा [[कर्कट रेखा]] र [[मकर रेखा]]को बीचमा, क्रमशः २३°२६′०९.४″ (वा २३.४३५९४°) उत्तर र दक्षिण अक्षांशमा अवस्थित छ भनेर परिभाषित गरिएको छ।<ref>{{cite book|chapter-url=http://www.eolss.net/Sample-Chapters/C01/E4-03-04-03.pdf|title=Principal Weather Systems in Subtropical and Tropical Zones|author=I. G. Sitnikov|volume=1|chapter=1|publisher=Encyclopedia of Life Support Systems}}</ref> अमेरिकी मौसम विज्ञान समाजका अनुसार, उपोष्णकटिबन्धीय क्षेत्रको ध्रुवीय किनारा क्रमशः लगभग ३५° उत्तर र दक्षिण अक्षांशमा रहेको छ।<ref>{{cite web|access-date=24 March 2013|author=Glossary of Meteorology|date=25 April 2012|publisher=American Meteorological Society|title=Subtropics|url=http://glossary.ametsoc.org/wiki/Subtropics}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:मौसम तथा हावापानी]] km87yr8lbtt2sfhzi6toqejq7f35ps6 0 147204 1357455 1353321 2026-06-03T07:49:15Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357455 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = अखिल भारतीय मुस्लिम लिग | colorcode = #0A650C | abbreviation = | foundation = {{start date|1906|12|30|df=yes}} <br /> [[ढाका]], [[बङ्गाली रियासत]], [[ब्रिटिस राज|बेलायती भारत]] | ideology = [[पृथकतावाद]]<ref>{{cite web |last1=Keen |first1=Shirin |title=Partition of India |url=https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/2014/06/21/partition-of-india/ |publisher=Emory University |access-date=9 February 2019 |language=en |date=1998 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201122172931/https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/2014/06/21/partition-of-india/ |date=22 November 2020 }}</ref><br />[[मुस्लिम राष्ट्रवाद]]<br />[[इस्लामिक आधुनिकतावाद]]<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/atheist-fundamentalists/articleshow/6014430.cms |title=Atheist Fundamentalists |newspaper=The Times of India}}</ref><br />[[द्विराष्ट्र सिद्धान्त]]<br />'''गुटहरू:'''<br />[[रूढिवाद]]<br />[[इस्लामी समाजवाद]]<br />[[क्षेत्रीयतावाद]] | position = | headquarters = [[लखनऊ]], [[संयुक्त प्रान्त]], बेलायती भारत | international = अखिल भारतीय मुस्लिम लिग (लन्डन अध्याय) | country = भारत | president = हेर्नुहोस्''[[अखिल भारतीय मुस्लिम लिगका अध्यक्षहरूको सूची]]'' | leader1_title = ऐतिहासिक अध्यक्षता गर्ने नेता(हरू) | leader1_name = [[मोहम्मद अली जिनाह]]<br />[[आगा खाँ तृतीय]]<br />[[विकार उल मुल्क]]<br />[[हुसेन सहिद सुहरावर्दी]]<br />[[फिरोज खान नुन]]<br />[[ख्वजा नजिमुद्दीन ]]<br />[[चौधरी खलिकुज्जमान]]<br />[[मोहम्मद अली बगुडा]]<br />[[सब्बिर अहमद उस्मानी]]<br />[[अबुल मन्सुर अहमद]]<br />[[इब्राहिम रहिमतोला]]<br />[[अब्दुर राब नस्तर]] | founder = [[ख्वाजा सलिमुल्लाह]] | dissolved = १५ डिसेम्बर १९४७<ref>[https://www.himalmag.com/the-muslim-league-a-progress-report/ The Muslim League: a progress report]. ''himalmag.com''. 1 February 1998.</ref> | successor = [[मुस्लिम लिग (पाकिस्तान)]]<br />[[इन्डियन युनियन मुस्लिग लिग]] | newspaper = ''[[डन (समाचारपत्र)|डन]]'' | student_wing = [[अखिल भारतीय मुस्लिम विद्यार्थी महासङ्घ]] | wing1_title = अर्धसैनिक शाखा | wing1 = [[मुस्लिम राष्ट्रिय सुरक्षा फौज]]<ref>{{cite book |last1=Sajjad |first1=Mohammad |title=Muslim Politics in Bihar: Changing Contours |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=9781317559818 |language=en}}</ref> | religion = [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] | seats1_title = [[सन् १९४५ भारतीय आम निर्वाचन|संसदीय सिट]] | flag = Flag of Muslim League.svg | country2 = | symbol = [[तारा र अर्धचन्द्र]] <br /> [[File:Maki1-religious-muslim-15.svg|centre|100px]] }} '''अखिल भारतीय मुस्लिम लिग''' ([[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]]: নিখিল ভারত মুসলিম লীগ) सन् १९०६ मा [[ब्रिटिस राज|बेलायत शासित भारत]] (अहिले [[बङ्गलादेश]]मा)को बङ्गाल प्रेसिडेन्सीको [[ढाका]]मा स्थापना भएको एक राजनीतिक दल थियो जसको लक्ष्य भारतमा मुस्लिम हितको सुरक्षित गर्नु थियो। सुरुमा अन्तरधार्मिक एकताका साथ संयुक्त भारतको समर्थन गरे पनि, पछि मुस्लिम लिगले [[पाकिस्तान आन्दोलन]]को नेतृत्व गरेको थियो जहाँ यसले बेलायतीहरू [[भारत]]बाट बाहिरिएपछि छुट्टै मुस्लिम देशको आह्वान गरेको थियो। यो पार्टी बेलायती भारतमा मुस्लिमहरूको राजनीतिक प्रतिनिधित्वको आवश्यकताबाट उत्पन्न भएको थियो, विशेष गरी सन् १९०५ मा बङ्गालको विभाजनको विरोधमा [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]ले प्रायोजित ठूलो हिन्दु विरोधको समयमा भएको थियो। सन् १९०६ मा ढाकाको अहसान मञ्जिल दरबारमा आयोजित अखिल भारतीय मुस्लिम शिक्षा सम्मेलनको वार्षिक बैठकमा, ढाकाका नवाब, ख्वाजा सलिमुल्लाहले बेलायती भारतमा मुस्लिमहरूको हितको रक्षा गर्ने खालको राजनीतिक दल सिर्जना गर्ने प्रस्ताव अगाडि सारेका थिए। उनले राजनीतिक दललाई 'अखिल भारतीय मुस्लिम लिग' नामकरण गर्न सुझाव दिएका थिए। सम्मेलनले यो प्रस्ताव सर्वसम्मतिले पारित गरेको थियो, जसले गर्दा [[ढाका]]मा अखिल भारतीय मुस्लिम लिगको आधिकारिक गठन भएको थियो। यो सन् १९३७ सम्म एक अभिजात वर्गको सङ्गठनको रूपमा रहेको थियो।<ref>{{Cite Banglapedia|article=Muslim League}}</ref> [[मोहम्मद अली जिनाह]]को नेतृत्वले मुस्लिम जनतालाई परिचालन गर्न थालेको थियो, जसले लिगलाई एक लोकप्रिय सङ्गठनमा परिणत गरेको थियो।<ref>{{cite book |last=Keay |first=John |author-link=John Keay |year=2000 |title=India: A History |url=https://archive.org/details/indiahistory00keay |url-access=registration |publisher=Atlantic Monthly Press |page=[https://archive.org/details/indiahistory00keay/page/468 468] |isbn=978-0-8021-3797-5}}</ref><ref name="storyofpakistan.com">{{cite web |url=http://storyofpakistan.com/establishment-of-all-india-muslim-league/ |title=Establishment of All India Muslim League |website=Story of Pakistan |page=1 |access-date=14 February 2014 |date=June 2003}}</ref> सन् १९४० को दशकमा मुस्लिम लिगले निर्णायक भूमिका खेलेको थियो, धार्मिक आधारमा भारतको विभाजन र सन् १९४७ मा मुस्लिम राज्यको रूपमा [[पाकिस्तान]]को निर्माणको पछाडि एक प्रेरक शक्ति बनेको थियो।<ref>{{cite book |last=Jalal |first=Ayesha |author-link=Ayesha Jalal |date=1994 |title=The Sole Spokesman: Jinnah, the Muslim League, and the Demand for Pakistan |publisher=Cambridge University Press |page=4 |isbn=978-0-521-45850-4}}</ref> [[भारतको विभाजन]] र [[पाकिस्तान]]को स्थापना पछि, अखिल भारतीय मुस्लिम लिग औपचारिक रूपमा भारतमा विघटन भएको थियो। लिगलाई आधिकारिक रूपमा [[मुस्लिम लिग (पाकिस्तान)|पाकिस्तान मुस्लिम लिग]]ले उत्तराधिकारी बनाएको थियो, जुन अन्ततः धेरै [[पाकिस्तानका राजनीतिक दलहरूको सूची|राजनीतिक दलहरू]]मा विभाजित भएको थियो। अन्य समूहहरू एक सानो पार्टीमा गएका थिए जसको उपस्थिति मात्र भारतीय राज्य केरलमा थियो। [[बङ्गलादेश]]मा, मुस्लिम लिग सान् १९७६ मा पुनर्जीवित भएको थियो, तर यसको आकार ईटेको थियो, जसले गर्दा यसलाई राजनीतिक क्षेत्रमा महत्वहीन बएको थियो। [[भारत]]मा, इन्डियन युनियन मुस्लिम लिग भनिने एक छुट्टै स्वतन्त्र संस्था गठन गरिएको थियो, जसको आजसम्म पनि भारतीय संसदमा उपस्थिति रहेको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category|Muslim League|मुस्लिम लिग}} * [http://www.pakinformation.com/ पाकिस्तान सरकारको वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408032812/http://www.pakinformation.com/ |date=2020-04-08 }} * [https://web.archive.org/web/20050323012407/http://www.saarinews.com/ पाकिस्तान समाचार वेबसाइट] * [http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/ इस्लामिक गणतन्त्र पाकिस्तानको संविधान] * [https://web.archive.org/web/20090402114442/http://therepublicofrumi.com/47.htm पाकिस्तानको इतिहास] {{पाकिस्तान आन्दोलन}} [[श्रेणी:अखिल भारतीय मुस्लिम लिग| ]] [[श्रेणी:पाकिस्तान आन्दोलन]] [[श्रेणी:अलीगढ आन्दोलन]] [[श्रेणी:भारतको राजनीतिक इतिहास]] 4dic48b6woqw1uj4r9qwnird1pvwhda 0 147232 1357593 1343737 2026-06-03T09:26:08Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357593 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | image = Ali-ai-ligang.jpg | imagesize = 220px | caption = आली आये लृगाङको उपलक्ष्यमा नाचिरहेका महिलाहरू | begins = फाल्गुन महिनाको पहिलो बुधबार | ends = | date = | frequency = वार्षिक | location = [[असम]] | first = | last = | participants = [[मिसिङ जनजाति]] | attendance = | footnotes = | organised = }} '''आली आये लृगाङ''' ({{भाषा-असमिया|আলি আঃয়ে লৃগাং}}) [[असम]]को [[मिसिङ जनजाति|मिसिङ]] वा मिरी जातिको [[वसन्त|वसन्त ऋतु]]मा मनाइने एक पर्व हो।<ref>{{cite web |url=http://www.northeastblog.in/north-east-india/today-is-ali-ai-ligang-festival-for-misings-in-assam/ |title=Today is Ali Ai Ligang Festival for Misings in Assam |publisher=Northeastblog.in |date=2011-02-16 |accessdate=2013-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140303155833/http://www.northeastblog.in/north-east-india/today-is-ali-ai-ligang-festival-for-misings-in-assam/ |archivedate=2014-03-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303155833/http://www.northeastblog.in/north-east-india/today-is-ali-ai-ligang-festival-for-misings-in-assam/ |date=2014-03-03 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.assamtourism.org/festival.php |title=Welcome to Assam Tourism Official website of Deptt. of Tourism, Assam, India |publisher=Assamtourism.org |date= |accessdate=2013-04-10}}</ref> फाल्गुन महिनाको पहिलो बुधबारमा यो पर्व मनाइन्छ। यसलाई अर्को नाम बाली वा कठिया रोपाई आरम्भको पर्व पनि भन्ने गरिन्छ। सुरुमा यो पर्व फाल्गुन, चैत्र र वैशाख महिनाको पहिलो बुधबारमा मनाइन्थ्यो तर सन् १९५५ देखि यसलाई [[फागुन|फाल्गुन महिना]]को पहिलो बुधबारबाट मनाउँदै आइएको छ। मिसिङ भाषामा 'आली' को अर्थ बाली, 'आये' को अर्थ फल, 'लृगाङ'को अर्थ रोपाइ भन्ने हुन्छ।<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/north-east/ali-ai-ligang-being-celebrated-in-assam_687690.html |title=Ali-ai-Ligang being celebrated in Assam |publisher=Zeenews.india.com |date=2011-02-16 |accessdate=2013-04-10}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.vedanti.com/News/festivals_of_mishing_tribes_of_a.htm |title=Festivals of Mishing Tribes of Assam |publisher=Vedanti.com |date=2011-01-20 |accessdate=2013-04-10 |archivedate=২০১৪-০৩-০৫ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305222638/http://www.vedanti.com/News/festivals_of_mishing_tribes_of_a.htm }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305222638/http://www.vedanti.com/News/festivals_of_mishing_tribes_of_a.htm |date=2014-03-05 }}</ref> [[रोपाइँ]] कार्य सम्पन्न भएपछि महिलापुरुष, वृद्ध तथा बुढापाकाहरू एक ठाउँमा भेला भएर भोजन गरी विभिन्न नृत्य प्रस्तुत गर्दै उल्लासका साथ पर्व मनाउने गर्दछन्।<ref>{{cite web |url=http://www.themishingsassam.com/MIshing_Portrait_traditional_23.htm |title=Misings_Portrait_traditional |publisher=Themishingsassam.com |accessdate=2013-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306221240/http://www.themishingsassam.com/MIshing_Portrait_traditional_23.htm |archive-date=6 March 2014 |df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140306221240/http://www.themishingsassam.com/MIshing_Portrait_traditional_23.htm |date=2014-03-06 }}</ref> देउतालाई खुसी पार्न सकिएन भने [[पृथ्वी]]मा पानी नपर्ने र पानी नपरेको खण्डमा अन्नहरू उत्पादन नहुने हुँदा देउतालाई खुसी पार्न नाचगान गर्नुपर्छ भन्ने मिसिङ जातिको जनविश्वास रहेको छ। == उत्सव र गतिविधिहरू== यस पर्वमा समुदायका युवा विशेष गरी "गुमराग सोमन्" मा सहभागिता जनाउँछन् र लोक गीत र मधुर "ओइ: नितोम" को सुरमा नाच्दछन्। पर्वको पहिलो दिन धान रोपाइँको औपचारिक सुरूवातबाट हुन्छ र पूरै पर्वको क्रममा हल जोताइ, रूख काट्न जस्ता धेरै कार्यहरू निषेध गरिन्छन्। भोजपर्वको अन्तिम दिनलाई "लिलेन" भनिन्छ र यसलाई ठुलो सामुदायिक भोजसँग मनाइन्छ। यस पर्वको समयमा मिसिङ समुदायले पो:रो अपोङ वा नोगिन अपोङ जस्ता घरेलु मदिराको (घरेलु चामलको मदिरा) साथ विशेषगरी सुँगुरको मासु प्रयोग गरि बनाइएका परिकारहरू खाइ ठूलो भोज मनाउँछन्। "पुराङ अपिन" (उमालेको झोल चामल) विशेष पातहरू मिसाएर पानीमा पकाइन्छ। यो मिसिङहरूले तयार गर्ने विशेष परिकार हो जुन आली आये लृगाङको समयमा मात्र बनाइन्छ।<ref>{{cite web |url=http://news.oneindia.in/2011/02/16/aliai-ligang-being-celebrated-inassam-aid0126.html |title=Ali-aye-Ligang being celebrated in Assam - Oneindia News |publisher=News.oneindia.in |date=2011-02-16 |accessdate=2013-04-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222185203/http://www.oneindia.com/2011/02/16/aliai-ligang-being-celebrated-inassam-aid0126.html |date=2015-12-22 }}</ref> आली आये लृगाङका गीतहरू युवाहरूका लागि मात्र सीमित गरिएका हुँदैनन्। गीतका विषयवस्तुहरू विविध रहेका हुन्छन्। यी गीतहरूमा मानव जीवन अन्तर्गत भोगिएका पीडा र मृत्यु समावेश छन्। यसबाहेक, गीतहरूले व्यक्तिगत प्रेम र स्नेहका कुरा समेट्छन् जसमा खुसी र पीडा पनि समावेश छन्। मुख्य रूपमा चाडपर्वका गीतहरूले मिसिङ समुदायका व्यक्तिहरूको दैनिक जीवनका विभिन्न अनुभवहरूको वर्णन गर्छन्। यो पर्वमा नाचगान गर्न ढोल, ताल, गोङ र गुङ्गाङ जस्ता वाद्ययन्त्रहरू समावेश गरिन्छन्। नृत्यका रूपहरू यस पर्वमा युवा मिसिङ व्यक्तिहरूले प्रदर्शन गर्ने लोकप्रिय नृत्यलाई गुमराग भनेर चिनिन्छ। पर्वको औपचारिक नृत्य गाउँको पूर्वी तर्फको घरबाट सुरू हुन्छ र अन्त्यमा यो नृत्य खेत र खोलतर्फ फैलिँदै समाप्त हुन्छ। यस्ता नृत्यहरू गाउँका बासिन्दाहरूको घरको आँगन वरिपरि घुमाउँदै प्रदर्शन गरिन्छ।<ref>{{cite web |url=http://www.informationkhazana.com/hosur-information/ali-ai-ligang-festival-miris.html |title=Ali- ai- Ligang: The Festival of the Mishings |publisher=Informationkhazana.com |date= |accessdate=2013-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120530220402/http://www.informationkhazana.com/hosur-information/ali-ai-ligang-festival-miris.html |archive-date=30 May 2012 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120530220402/http://www.informationkhazana.com/hosur-information/ali-ai-ligang-festival-miris.html |date=2012-05-30 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{YouTube|U35j-TkYy7c|आली आये लृजाङ नृत्य}} * {{YouTube|6C0U8urFufQ|पर्वको नृत्य कार्यक्रम}} * [http://www.assamtimes.org/node/5862 शिवसागर जिल्लामा आली आये लृजाङ पर्व मनाइँदै] * [https://web.archive.org/web/20131208032936/http://themishingsassam.com/photos117.htm पर्वसँग सम्बन्धित तस्वीरहरू] *[https://www.insidene.com/ali-ai-ligang-dates-history-foods-details/ आली आये लृजाङ] [[श्रेणी:असमका पर्वहरू]] e7eb8j4lvc9hrxa17qaq5rf35pfroop 0 147276 1357548 1332037 2026-06-03T08:54:06Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357548 wikitext text/x-wiki [[File:Assamese Thali.jpg|thumb|असमिया परिकारको प्रतिनिधित्व गर्ने भोजन। यसमा भुटेका सागपात, खार, माछा, सुँगुरको मासु, पिटिका र [[असम]] कागतीको टुक्रा परम्परागत बेलमेटल (काँसाको) भाँडामा राखिएको छ। यस भोजनमा कुनै पनि मीठो परिकार (मिष्ठान्न) हुँदैन र भोजनको समापन सुपारी (पान–सुपारी) चपाएर गरिन्छ।]] [[असमिया भाषा|असमिया]] परिकार((असमिया: অসমীয়া ৰন্ধন-শৈলী) भारतको [[असम]] राज्यको परिकार शैली हो। यो पहाड र तराई क्षेत्रका खाद्य परम्पराहरूको संगम हो, जसमा संरक्षणका उपायका रूपमा किण्वन र सुकाउने प्रविधिको प्रयोग गरिन्छ<ref>{{harv|Das|Deka|2012}}</ref> र तराई क्षेत्रका मानिसहरू जसले ताजा तरकारी, सागसब्जी, माछा र मासुका विभिन्न परिकारहरूको प्रशस्त प्रयोग गर्दछ। असमियाको मुख्य आहार [[भात]] हो। असमिया परिकार विभिन्न आदिवासी पाक परम्पराहरूको मिश्रण हो। यसमा क्षेत्रीय भिन्नता र केही बाह्य प्रभावहरू पनि पाइन्छन्। असमिया पाककलामा मसलाको प्रयोग अन्य भारतीय परिकारहरूभन्दा तुलनात्मक रूपमा कम हुन्छ। यसको विशेष स्वाद स्थानीय फलफूल, तरकारी, जडिबुटी, र किण्वित सामग्रीको प्रयोगले आउँछ। यी सामग्रीहरू ताजा, सुकेको वा किण्वित रूपमा प्रयोग गरिन्छन्। [[माछा]] असमिया खानपानको मुख्य हिस्सा हो। साथै, [[हाँस]], [[परेवा]], स्क्वाब आदि चराहरू पनि लोकप्रिय छन्, जसलाई मुख्य परिकारका रूपमा वा अन्य सामग्रीसँग मिसाएर पकाइन्छ। ऐतिहासिक रूपमा, ब्रिटिश उपनिवेश काल अघि असममा गाईको मासु पनि खाइन्थ्यो,<ref>"In the book ''Folk Literature of Assam'', Prafulla Dutta Goswami mentions that all kinds of cattle were consumed by the inhabitants of Assam much before the caste system and the colonial order had taken over." {{harvcol|Barman|2018}}</ref> तर हालका दिनमा प्रायः मुस्लिम समुदायले मात्र यसको प्रयोग गर्छन्।<ref>"Inspite of becoming Hindu, the Tai Ahoms have not given up their food habits, i.e., taking pork, beef, chicken, and rice beer." {{Harvcol|Gogoi|2011|pages=227}}</ref> ==सामाग्रीहरु== ===भात=== यस खानपानमा [[चामल]] सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सामग्री हो। यस क्षेत्रमा उब्जाइएको चामलको विविधताले गर्दा यो अन्नको पहिलो वशांकन असम–युनान क्षेत्रमै भएको हुनसक्ने अनुमान गरिन्छ। असममा इन्डिका (indica) र जापोनिका (japonica) दुवै किसिमका धानको खेती गरिन्छ। सबैभन्दा लोकप्रिय वर्गको चामल जोहा (joha) हो, जुन सुगन्धित हुन्छ। मुख्य आहारका रूपमा चामल उकुवा (भात) वा आरोई (घाममा सुकाएको) रूपमा खान चलन छ। [[असम]]मा मात्र पाइने केही उच्च गुणस्तरका चामलका प्रजातिहरू, जस्तै कराबल्लम (Karaballam) र कौरीबदाम (Kauribadam) विशेष रूपमा प्रसिद्ध छन्। ===माछा=== [[File:Macher Jhol.JPG|220px|thumb|''मासोर टेंगा'']] [[चामल]]पछि असमिया खानपानमा [[माछा]] सबैभन्दा महत्वपूर्ण सामग्री हो। यस क्षेत्रका धेरै नदी, पोखरी र तालहरूबाट माछा प्राप्त हुन्छ । यहाँको अत्यन्तै ओसिलो मौसम र धेरै जलाशयहरूको उपस्थितिले गर्दा उपत्यकामा थुप्रै प्रकारका मिठा पानीका माछा प्रशस्त मात्रामा पाइन्छन्। माछा असमिय खानपानको मुख्य अङ्गका रुपमा रहेको छ। असममा कुनै पनि परम्परागत जातीय समुदाय यस्तो छैन जसले माछा नखाने होस्। धेरैजसो ग्रामीण परम्परागत घरपरिवारका आफ्नै पोखरी हुन्छन्, जहाँ माछापालन गरिन्छ। लोकप्रिय ठूला माछाहरूमा - बोराली (freshwater dhark), रहु, चिटल (Chitala chitala), खोरिया, मागुर, सिङ्गी, भोकुवा वा बहु, शल र शौल पर्छन्। साना माछाहरूमा - पुठी (swamp barb), अरी (long-whiskered catfish), गरोई (green/spotted snakehead), कवोई (climbing perch; Anabas testudineus), खोलिहोना (Indian paradise fish; Ctenops nobilis), बोरोलिया, मुवा, सेनिपुठी, टेङ्गेरा, लासिन, भङ्गुन, र पाभो आदि समावेश छन्।<ref>[https://web.archive.org/web/20170828130413/http://www.assamagribusiness.nic.in/2ndoct/fishspeciesofAssam.pdf Fish Species of Assam]</ref><ref>[[List of fishes in Kaziranga National Park]]</ref> ===मासु=== असमका मासु र माछाका परिकारहरूमा मसला र तेलको मात्रा निकै कम हुन्छ तर [[अदुवा]] कडि पात, तामा(किण्वित बाँसको टुसा) र कागतीको रसको प्रयोग बढी गरिन्छ। यी परिकारहरूको स्वाद छिमेकी बंगालका परिकारहरू भन्दा पूर्ण रूपमा फरक हुन्छ र दक्षिण–पूर्वी तथा पूर्वी एसियाली देशहरूको खानपान शैलीसँग केही समानता देखिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:असमिया परिकारहरू]] pjzbtab4wyry8dvnhdgr767vxuwkos1 0 147286 1357501 1326593 2026-06-03T08:19:52Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357501 wikitext text/x-wiki {{Infobox convention |name=अमर एकुसे ग्रन्थमेला<br> अमर एकुसे पुस्तक मेला |image=Bannar of amar ekusay.jpg |image_size=200px |caption=सन् २०१९ मा लागु गरिएको एकुसे मेलाको आधिकारिक लोगो |status=सक्रिय |genre=बहुविधा |begins=प्रत्येक वर्षको १ फेब्रुअरी |ends=२८ फेब्रुअरी वा २९ फेब्रुअरी ([[अधिक वर्ष]])। कहिलेकाहीँ मार्च महिनाको १ हप्तासम्म । |frequency=वार्षिक |venue=[[बाङ्ला एकेडेमी]]को प्राङ्गण, सोहरावर्दी उद्यान |location=[[ढाका]] |country= {{झण्डा|बङ्गलादेश}} |first=सन् १९७९ |attendance=प्रत्येक वर्ष १० लाखभन्दा बढी |organizer=[[बाङ्ला एकेडेमी]] |website{{URL|https://banglaacademy.gov.bd}}}} '''अमर एकुसे ग्रन्थमेला''' ({{भाषा-बङ्गाली|অমর একুশে গ্রন্থমেলা}}) ('''एकुसे पुस्तक मेला''' नामले व्यापक रूपमा परिचित) [[बङ्गलादेश]]को परम्परागत मेलाहरू मध्ये एक हो। प्रत्येक वर्ष फेब्रुअरीको सम्पूर्ण महिना यो मेला [[बाङ्ला एकेडेमी]]को बर्धमान भवनको प्राङ्गणमा र बर्धमान भवन वरिपरि आयोजना गरिन्छ।<ref name=":0">{{Cite web |date=2016-02-01 |title=Ekushey Book Fair |url=https://www.thedailystar.net/editorial/ekushey-book-fair-210211 |access-date=2024-05-22 |website=The Daily Star |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 March 2024 |title=Books worth 600m sold at Ekushey Book Fair |url=https://www.bssnews.net/news/176533 |access-date=2024-05-22 |website=Bangladesh Sangbad Sangstha}}</ref> सन् २०१४ देखि अमर एकुसे ग्रन्थमेला बाङ्ला एकेडेमीको अघि रहेको सोहरावर्दी उद्यानमा विस्तार गरिएको भएतापनि बाङ्ला एकेडेमीको प्राङ्गणमा पनि मेलाको एक भाग आयोजना गरिन्छ। ढाकामा बङ्ला एकेडेमीद्वारा हरेक वर्ष फेब्रुअरीमा आयोजना गरिने यो एक महिना भरी चल्ने कार्यक्रम सबैका लागि निःशुल्क हुन्छ। सन् २०२४ मा मेलाले ६० लाख आगन्तुकहरूलाई आकर्षित गरि पुस्तक ६० करोड [[टाका]] बराबरको पुस्तक बिक्री गरि नयाँ कीर्तिमान बनाएको थियो। सन् १९५२ फेब्रुअरी २१ का दिन [[बङ्गाली भाषा]]को लागि आत्मसमर्पण गर्ने वीरताको [[बङ्गाली भाषा आन्दोलन|घटना]]लाई स्मरण गर्दै यही महिनामा आयोजना गरिने यस पुस्तक मेलाको नामकरण 'अमर एकुसे पुस्तक मेला' गरिएको थियो। == इतिहास == == विवरण == [[चित्र:Boimela2011-Seminar.jpg|right|thumb|300px|सन् २०११ को पुस्तक मेलाको एक कार्यक्रममा पुरोहित प्राध्यापक पवित्र सरकार र अन्य वक्ताहरूको उपस्थिति]] केही वर्ष पहिले हरेक वर्षको फेब्रुअरी महिनाको पहिलो दिनदेखि २१ फेब्रुअरीसम्म पुस्तक मेला नियमित रूपमा आयोजना गरिन्थ्यो। त्यसपछि किनमेल गर्ने, दर्शक र विक्रेताहरू अनुरोधमा फेब्रुअरीको अन्तिम दिनसम्म यो मेला बाङ्ला एकेडेमीको परिसरमा आयोजना गरिने गरि लम्बाइएको थियो। फेब्रुअरी महिनामा प्रत्येक चार वर्षमा एकपटक अधिकवर्ष आउँदा, कहिलेकाहीँ यो मेला महिनाको २८ तारिखमा र कहिलेकाहीँ २९ तारिखमा समाप्त हुन्छ। [[बङ्गलादेश सरकार]]को संस्कृति मन्त्रालयले मेला व्यवस्थापनको सम्पूर्ण जिम्मेवारी लिँदै आएको छ। प्रकाशनहरूको स्टलहरूलाई प्रकाशक क्षेत्र, प्रकाशक-विक्रेता क्षेत्र, बालबालिका स्टल, सरकारी-गैरसरकारी संस्था र लिटल म्यागजिन लगायतका क्षेत्रमा विभाजन गरेर स्थान दिइन्छ। यसैगरी मेला लाग्ने स्थानलाई भाषा आन्दोलन सहिद सलाम, रफिक, जब्बार, बर्कत, शफिउर र त्यसैगरी प्रख्यात बङ्गाली साहित्यका [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]], [[काजी नजरुल इसलाम]], डा मुहम्मद शहिदुल्लाह, अब्दुल करिम साहित्यविशारद लगायतका व्यक्तित्वको नाममा विभाजन गरिएको छ। यस मेलेमा देशका प्रसिद्ध सबै प्रकाशक, पुस्तक विक्रेताहरू बाहेक, [[भारत]], [[रुस|रूस]], [[जापान]] लगायतका विभिन्न देशहरूबाट पनि धेरै प्रकाशन संस्थाहरू आफ्नो पुस्तक र प्रकाशनसहित सहभागिता जनाउँछन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{commons category-inline|Ekushey Book Fair|अमर एकुसे ग्रन्थमेला}} * [http://www.banglaacademy.org.bd/ बाङ्ला एकेडेमी] hyk4xjrb3548isubgc9gqspsjw648ar 0 147318 1357492 1339823 2026-06-03T08:10:55Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357492 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|पृथ्वीको १०औँ अग्लो हिमाल}} {{About|हिमाल|हिमशृङ्खला|अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला|अन्य प्रयोग|6=हिन्दु देवी|7=अन्नपूर्णा}} {{Infobox mountain | name = अन्नपूर्ण | photo = South Face of Annapurna I (Main).jpg | photo_caption = अन्नपूर्ण प्रथम (मुख्य)को दक्षिण मोहडा | elevation_m = ८०९१ | elevation_ref = <br />{{small|[[विश्वका अग्ला हिमालहरू|१०औँ अग्लो]]}} | parent_peak = [[चोयु हिमाल|चोयु]] | prominence_m = २९८४ | prominence_ref = <ref name=peakbagger>{{cite peakbagger|pid=10621|title=Annapurna|access-date=12 January 2009}}</ref><ref name=peaklist>{{cite web |url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/everest.html |title=Nepal/Sikkim/Bhutan Ultra-Prominences|publisher=peaklist.org |access-date=12 January 2009| archive-url= https://web.archive.org/web/20081225145550/http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/everest.html| archive-date= 25 December 2008 | url-status= live}}</ref><br /><small>[[प्रमुखता अनुसार हिमाल चुचुराहरूको सूची|९४औँ]]</small> | listing = [[आठ हजारी]]<br />[[चरम उदग्र शिखर|चरम]] | location = [[गण्डकी प्रदेश]], [[नेपाल]] | range = [[अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला]] | map_image = {{OSM Himalaya|lat_d=28.6|long_d=83.8|zoom=7}} | label_position = right | coordinates = {{coord|28|35|46|N|83|49|13|E|type:mountain_region:NP_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = | first_ascent = ३ जुन १९५०<ref name=AAJ1987>{{cite aaj | title = Asia, Nepal, Annapurna Winter Ascent: Kukuczka's 13th 8000er, 1987 |article_id=12198725102 | year=1987| issn= 0065-6925 | first =Elizabeth | last = Hawley | isbn= 978-0930410292 | volume =#29 | issue =61| pages=251 | access-date = 25 May 2024}}</ref> | easiest_route = उत्तरपूर्वी मोहडा<ref>{{cite web|url=https://explorersweb.com/annapurna-a-climbers-guide/ |title=Annapurna: A Climbers' Guide |last=Benavides |first=Angela |date=20 April 2022 |access-date=8 September 2025}}</ref> }} '''अन्नपूर्ण''' वा '''अन्नपूर्ण प्रथम'''<ref>{{Dictionary.com|Annapurna|access-date=12 June 2019}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Annapurna |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415172854/https://www.lexico.com/definition/Annapurna |url-status=dead |archive-date=15 April 2021 |title=Annapurna |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> उत्तर-मध्य [[नेपाल]]को [[गण्डकी प्रदेश]]को [[अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला]]मा अवस्थित एक हिमाल हो। यो समुद्र सतहबाट ८,०९१ मिटर (२६,५४५ फिट) उचाइमा रहेको [[विश्वका अग्ला हिमालहरू|विश्वको १०औँ अग्लो हिमाल]] हो र यसको आरोहणमा हुने कठिनाइ र जोखिमका लागि प्रसिद्ध छ। सन् १९५० मा मौरिस हर्जोगले उत्तरी भाग हुँदै यसको शिखरमा फ्रान्सेली अभियानको नेतृत्व गरे, जसले गर्दा यो [[आठ हजारी|आठ हजार]] मिटर भन्दा अग्ला हिमालहरू सफलतापूर्वक आरोहण गरिएको पहिलो व्यक्ति बनेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.earthobservatory.nasa.gov/features/8000MeterPeaks|title=The Eight-Thousanders|date=17 December 2013|publisher=[[NASA Earth Observatory]]|access-date=2025-05-20}}</ref> सम्पूर्ण हिमाल र वरपरको क्षेत्र ७,६२९-वर्ग-किलोमिटर (२,९४६ वर्ग माइल) [[अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र]] भित्र सुरक्षित छ, जुन नेपालको पहिलो र सबैभन्दा ठुलो [[नेपालका संरक्षित क्षेत्रहरूको सूची|संरक्षण क्षेत्र]] हो। [[अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र]] अन्नपूर्ण आरक्ष र [[अन्नपूर्ण पदमार्ग]] सहित धेरै विश्व-स्तरीय पदयात्राहरूको थलो हो। दशकौँसम्म, अन्नपूर्ण प्रथमले सबै प्रमुख आठ हजार अग्ला शिखर आरोहणहरूको उच्चतम मृत्यु दर कायम राखेको थियो; यद्यपि, हालैका वर्षहरूमा आरोहण सफलताहरू दर बढेको छ। सन् २०१२ देखि २०२२ सम्म मृत्यु दर ३२% बाट घटेर २०% भन्दा कममा झरेको छ। यो तथ्याङ्कले यसलाई [[केटु हिमाल|केटु]]को लागि सबैभन्दा हालको मृत्यु दर अनुमानभन्दा लगभग २४% मा राख्छ। हिमपहिरोको खतरा, अप्रत्याशित मौसम र यसको आरोहण मार्गहरूको अत्यन्तै ठाडो र प्रतिबद्ध प्रकृति, विशेष गरी यसको ३,०००-मिटर (९,८०० फिट) दक्षिणी भाग, विश्वको सबैभन्दा कठिन आरोहणहरू मध्ये एकको रूपमा प्रख्यात छ। यो पदयात्रीहरूका लागि खतरनाक चुचुरो पनि हो।<ref>{{cite web|url=http://www.8000ers.com/cms/download.html?func=startdown&id=184 |title=Complete ascent — fatalities statistics of all 14 main 8000ers |publisher=8000ers.com |date=19 June 2008 |access-date=30 May 2013}}</ref> सन् २०१४ मा यसको नजिकै आएको हिमपात र [[धवलागिरी|धौलागिरी]]को हिमपातमा कम्तिमा ४३ जनाको ज्यान गएको थियो। सन् २०२२ सम्म, ३६५ जना मानिसहरू अन्नपूर्ण प्रथमको शिखरमा पुगेका थिए, जबकि आरोहण प्रयासमा ७२ जनाको मृत्यु भएको थियो। == शब्दको व्युत्पत्ति == यस हिमालको नाम हिन्दु देवी अन्न र पोषणकी देवी [[अन्नपूर्णा]]को नामबाट राखिएको हो, जसलाई त्यहाँ बास गर्ने विश्वास गरिन्छ। अन्नपूर्ण नाम [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]को शब्द पूर्ण ("भरिएको") र अन्न ("खाना") बाट आएको हो, र यसलाई "अनन्त खाना"को रूपमा अनुवाद गर्न सकिन्छ।<ref name="Loar2011">{{cite book|first=Julie|last=Loar|title=Goddesses for Every Day: Exploring the Wisdom and Power of the Divine Feminine Around the World|url=https://books.google.com/books?id=gVOGAAAAQBAJ&pg=PA287|year=2011|publisher=New World Library|isbn=978-1-57731-950-4|pages=287–}}</ref> अन्नपूर्ण पर्वतको भिरालोबाट झर्ने धेरै खोलाहरूले कृषि क्षेत्र र तल्लो उचाइमा अवस्थित चरनहरूको लागि पानी प्रदान गर्छन्।<ref name="Frankel2003">{{cite book|first=Edith Rogovin|last=Frankel|title=Walking in the Mountains: A Woman's Guide|url=https://books.google.com/books?id=5iskAgAAQBAJ&pg=PA9|date=15 September 2003|publisher=Derrydale Press|isbn=978-1-4617-0829-2|pages=9–}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडिहरू == {{Wiktionary}} {{कमन्सश्रेणी|Annapurna|अन्नपूर्ण}} * {{cite web|url=http://www.himalaya-info.org/Map%20annapurna_himal.htm |title=अन्नपूर्ण |website= हिमालय इन्फो |language=de}} * {{cite web|url=http://www.summitpost.org/annapurna-i/150258|title= अन्नपूर्ण |website= समिट पोस्ट}} {{Eight-thousander}} [[श्रेणी:हिमालयका आठ हजारीहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका हिमालहरू]] [[श्रेणी:नेपालका हिमालहरू]] 9r6wkpl0ocumr2o3co770bgdacs3szd 0 147326 1357633 1327166 2026-06-03T09:48:40Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357633 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = ईदको नमाज | type = इस्लामी | image = Sholakia Eidgah Maidan 03.jpg | image_size = 250px | caption = [[बङ्गलादेश]]को शोलाकिया ईदगाहमा आयोजित ईदको नमाज | official_name = صلاة العيد | nickname = विदाको प्रार्थना | observedby = [[मुसलमान]] | longtype = इस्लामी | significance = ईद अवसरमा वार्षिक रूपमा [[अल्लाह]]लाई अर्पण गरिने इस्लामी प्रार्थना | begins = दुहा | ends = शिरोविन्दु - मध्याह्न | frequency = वार्षिक | observances = | relatedto = [[नमाज]], [[शुक्रबारको नमाज]], [[ईद उल फित्र]], [[बकरी ईद|ईद उल अजहा]] | date = इस्लामी चन्द्र पात्रो अनुसार चक्रहरू }} '''ईदको नमाज''' जसलाई ('''सलातुल ईद''' ({{भाषा-अरबी|صلاة العيد}}) वा सलातुल ईदाइन ({{भाषा-अरबी|صلاة العيدين}}) पनि भनिन्छ, [[मुसलमान]]हरूले प्रायः आफ्ना दुई धार्मिक चाडपर्वका दिन पाठ गर्ने एक विशेष [[नमाज]] वा प्रार्थना हो। सामान्यतया यसलाई तोकिएको कुनै खुला स्थान (मुसल्लाह वा ईदगाह) वा घाँसे मैदानमा आयोजना गरिन्छ।<ref>{{Cite web|last=Chitwood|first=Ken|title=What is Eid al-Fitr and how do Muslims celebrate it? 6 questions answered|url=http://theconversation.com/what-is-eid-al-fitr-and-how-do-muslims-celebrate-it-6-questions-answered-118146|access-date=2021-10-03|website=The Conversation|date=3 June 2019 |language=en}}</ref> सामान्यतया इस्लामिक चन्द्रमासिक पात्रो अनुसार दुईवटा मुख्य ईदहरू मनाइन्छन् जुन यस प्रकार छन्; * ईद उल-फित्र;<ref>{{Cite web|title=Search Results - Search Results - Seven five takbir (page 1) - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|url=https://sunnah.com/search?q=Seven+five+takbir|access-date=2021-05-13|website=sunnah.com}}</ref> 'सानो ईद' भनेर चिनिने ईद उल फित्र रमजानको अवधिको अन्त्य र नयाँ महिना शावलको स्वागतको अवसरमा मनाइने तीन दिन लामो इस्लामी उत्सव हो। विपन्न परिवारकाहरूले पनि यस पर्वलाई हर्षोल्लासका साथ मनाउन सकून् भन्ने उद्देश्यले आर्थिक रूपमा सक्षम मुसलमानहरूले गरिबहरूका लागि अनिवार्य दान वा जकात, विशेष गरी जकात अल-फित्रको (सामान्यतया प्रार्थना अर्पण गर्नु अघि) आयोजना गर्दछन्। * ईद उल अजहा; जसलाई "ठूलो ईद", "बलिदानको ईद" वा ''[[बकरी ईद]]'' पनि भनिन्छ, जु अल-हिज्जाको १०औँ दिन मनाइन्छ।<ref>{{Cite web|title=What Is the Day of 'Arafah and Why Is it Important?|url=https://www.zakat.org/what-is-the-day-of-arafah-and-why-is-it-important|access-date=2021-10-03|website=Zakat Foundation of America}}</ref> (इस्लामिक चन्द्रमासिक पात्रोको अन्तिम महिना जसमा इस्लामको आधारभूत स्तम्भ हज, मक्का जाने यात्रा पूर्ति गरिन्छ) यो ईद [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] धर्मको सबैभन्दा पवित्र दिन मानिने अराफाह दिवस पछि आउँछ र अल्लाहद्वारा परीक्षित हुँदा इब्राहीमको आज्ञापालन र विश्वासको स्मरणको रूपमा मनाइन्छ। आर्थिक रूपले सम्पन्न मुसलमानहरूले जनावरको (कुर्बानी) बलिदान गर्छन् जसको मासु साथी, परिवार र गरीबहरूबीच समान तीन भागमा दानका रूपमा वितरण गरिन्छ।<ref name=":1">{{Cite web|title=Eid al-Adha|url=https://www.history.com/topics/holidays/eid-al-adha|access-date=2021-10-04|website=History|language=en}}</ref> कुर्बानी दिन असमर्थ हुनेहरूले यसको धार्मिक परम्पराको पालना गर्न यसको सट्टा जकात दान गर्न सक्छन्।<ref>{{Cite web|title=Who is Qurbani Compulsory on?|url=https://www.ilmuk.org/news/who-is-qurbani-compulsory-on/|access-date=2021-10-04|website=International Learning Movement|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Eid-ul-Fitr and Eid-ul-Adha – What is the Difference?|url=https://www.muslimaid.org/media-centre/blog/eid-ul-fitr-and-eid-ul-adha-what-is-the-difference/|access-date=2021-10-04|website=Muslim Aid|language=en}}</ref> यी कर्तव्यहरू सबै वयस्क मुसलमानहरूमा लागु हुन्छ। यस पर्वलाई ४ दिनसम्म मनाइन्छ।<ref name=":22">{{Cite web|title=Obligations of Eid-ul-Adha|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/564989/Obligations-of-EidulAdha|access-date=2021-10-04|website=Daily Sun|date=July 2021 |language=en}}</ref> हाल अधिकांशले प्रयोग गर्ने [[इस्वी सम्वत्]] पात्रोको विपरीत चन्द्रमाको चरणको आधारमा गणना गरिने [[चन्द्रमासिक सम्वत्]] वा चन्द्रमास आधारित पात्रो अनुसार निर्णय हुने गरेकाले ईदको विदा प्रत्येक वर्ष बदलिरहन्छ र यसको कुनै निश्चित मिति हुँदैन। चन्द्रमासिक पात्रो इस्वी पात्रोभन्दा लगभग ११ दिन छोटो हुने भएकाले समान मिति प्रत्येक वर्ष लगभग ११ दिन पछि सर्दछ। यो अन्य पर्वहरू जस्तै; [[चिनियाँ नयाँ वर्ष|चिनियाँ नववर्ष]] र रोश हशनाका लागि पनि लागु हुन्छ जुन चन्द्रमासिक पात्रोमा आधारित छन्।<ref>{{Cite web|title=Lunar New Year: Why the solar calendar actually rules our lives|url=https://bigthink.com/surprising-science/lunar-new-year-why-the-solar-calendar-actually-rules-our-lives/|access-date=2021-10-05|website=Big Think|date=20 February 2018 |language=en}}</ref> मिति सामान्यतया विश्वभरका स्थानहरूमा फरक पर्न सक्छ तर धेरै समुदायहरूले स्थायीत्वका लागि मक्कामा अर्धचन्द्रको दर्शन प्रतिवेदन अनुसार अनुसरण गर्ने निर्णय गर्छन्।<ref>{{Cite web|title=Celebrating Eid / Eid ul-Fitr in 2021|url=https://www.muslimaid.org/what-we-do/religious-dues/ramadan/eid-ul-fitr/|access-date=2021-10-05|website=Muslim Aid|language=en}}</ref> == स्थानीय नामहरू == {| class="wikitable" |- ! क्षेत्र / देश !! भाषा !! स्थानीय नाम |- | अरब देश || [[अरबी भाषा|अरबी]] || {{भाषा-अरबी|صلاة العيد}} |- | [[इरान]], [[अफगानिस्तान]] || [[फारसी भाषा|फारसी]] || {{भाषा-फारसी|نماز عيد}} |- | [[पाकिस्तान]], [[भारत]] || [[उर्दु भाषा|उर्दु]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[पन्जाबी भाषा|पञ्जाबी]] || {{भाषा-उर्दु|{{nq|نماز عيد}}}}, [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]: ईद की नमाज़ |- | [[टर्की]], [[अजरबैजान]] || [[तुर्केली भाषा|तुर्केली]], [[अजरबैजानी भाषा|अजरबैजानी]] || Bayram namazı |- | [[बाल्कन प्रायद्वीप]] || [[सर्बी क्रोएसियाली भाषा|सर्बी-क्रोएसियाली]], [[बोस्नियाली भाषा|बोस्नियाली]] || Bajram-namaz |- | [[बङ्गलादेश]], [[पश्चिम बङ्गाल]] || [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]] || {{भाषा-बङ्गाली|ঈদের নামাজ}} |- | [[स्विडेन]] || [[स्विडेनी भाषा|स्विडेनी]] || Eidbön |- | [[इन्डोनेसिया]] || [[इन्डोनेसियाली भाषा|इन्डोनेसियाली]], [[जाभानी भाषा|जाभानी]] || Salat Id |- | [[मलेसिया]] || [[मलय भाषा|मलय]] || Solat Sunat Hari Raya |- | इराकी कुर्दिस्तान || [[कुर्देली भाषा|कुर्दी]], सोरानी || {{lang|ckb|نوێژی جێژن}} |- | [[तमिलनाडु]] || [[तमिल भाषा|तमिल]] || பெருநாள் தொழுகை |} == नमाज == कुनै ठूलो समुदायको सहभागितामा (जसलाई जमात भनिन्छ) ईको नमाज पढ्नुपर्छ। ईदको नमाज प्रायः खुल्ला मैदान वा ईदगाहमा पढिने भएतापनि यस्तो ठाउँको अभावमा वा विषम परिस्थितिमा मस्जिदमा पनि ईदको नमाज पढ्न सकिन्छ। आफ्नो आँखाले हेर्दा सूर्य क्षितिजबाट करिब दुई हातको उचाइसम्म पुगेपछि ईदको नमाज पढ्न सुरु गरिन्छ। जुहर नमाज भन्दा पहिले नै ईदको नमाज पढिसक्नु पर्दछ। सुन्नत अनुसार ईद उल फित्रको नमाज केही ढिला गरि पढिन्छ भने ईद उल अजहाको नमाज चाँडो पाठ गरिसक्नु पर्दछ। ईदको बिहान पायक परेको खण्डमा फित्र (दान) दिनु सजिलो हुन्छ। अर्को तर्फ, ईद उल अजहामा ईदको नमाज पुरा गरिसकेपछि अल्लाहको निम्ति पशुवध गरिने हुँदा ईदको नमाज सकेसम्म छिटो सक्नु पर्ने हुन्छ। यस विषयमा हदिसमा स्पष्ट नियमहरू दिइएको छ। ईदको नमाजमा अतिरिक्त छ वा बाह्र वटा (इस्लामी प्रार्थनका शब्द वा अभिव्यक्ति, सरलरूपमा भन्नुपर्दा मन्त्र) तकबीर हुन्छ। छ तकबीरको मामलामा पहिलो राकातको (कर्म) सुरुमा तीन अतिरिक्त तकबीर र दोस्रो राकातमा तीन अतिरिक्त तकबीर उच्चारण गर्नुपर्दछ। पहिलो राकातमा सना पाठ पछि कानसम्म हात उठाएर लगातार तीन पटक तकबीर भन्नुपर्छ। दोस्रो राकातमा सूरा पाठ पछि रुकुमा (नमाजमा निहुरिएर उपासना गर्ने क्रिया) जानु अघि तीन अतिरिक्त तकबीर भन्नुपर्दछ। बाह्र तकबीरको मामलामा पहिलो राकातको सुरुमा सात अतिरिक्त तकबीर र दोस्रो राकातको सुरुमा पाँच अतिरिक्त तकबीर गर्नुपर्छ। पहिलो राकातमा सना पाठपछि कानसम्म हात उठाएर लगातार सात पटक तकबीर भन्नुपर्छ। दोस्रो राकातमा सूरा पाठ सुरु हुनु अघि पाँच अतिरिक्त तकबीर भन्नुपर्छ।<ref>মুসান্নাফ ইবনে আবী শাইবা হাদীস নং ৫৭৪৮,মুসান্নাফ আব্দুর রাজ্জাক হাদীস নং ৫৬৮৭</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:नमाज]] [[श्रेणी:ईद]] rg0stzyl0p2h8291q0b5xen8afdgf4x 0 147332 1357591 1327813 2026-06-03T09:25:36Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357591 wikitext text/x-wiki '''अलकाप''' (बङ्गाली: আলকাপ) पश्चिम बङ्गालका मुर्शिदाबाद, माल्दा र वीरभूम जिल्लाहरूमा र [[बङ्गलादेश]]का<ref name=Banglapedia>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Alkap_Gan| title = Alkap Gan | access-date = 2009-03-22 | last = Ahmed| first = Wakil | work =Banglapedia | publisher = Asiatic Society of Bangladesh }}</ref> चापाई नवाबगञ्ज र राजशाही जिल्लाहरूमा प्रचलित एउटा बङ्गाली लोकनृत्य हो। यस नृत्यको प्रचलन [[झारखण्ड]] र [[बिहार]]का छेउका क्षेत्रहरू जस्तै- डुम्का र पूर्णिया सम्म पनि फैलिएको छ।<ref name=Telegraph>{{cite web | url =http://www.telegraphindia.com/1030718/asp/calcutta/story_2173034.asp | archive-url =https://archive.today/20130203162413/http://www.telegraphindia.com/1030718/asp/calcutta/story_2173034.asp | url-status =dead | archive-date =February 3, 2013 | title = Sudkhor | access-date = 2009-03-22 | publisher = The Telegraph, 18 July 2003 }}</ref> ==व्युत्पत्ति== ‘काप’ शब्दको अर्थ ‘काव्य’ (पद वा श्लोक) हुन्छ र ‘आल’ को अर्थ ‘पदको अंश’ भन्ने हुन्छ। ‘आल’ शब्दको अर्को अर्थ ‘धारिलो’ (तीखो) पनि हो। ‘काप’ शब्दलाई ‘सं’ (সং) को एक अर्थ पनि मानिन्छ। जुन अखाडामा प्रदर्शन गरिने हाउभाउको विकृत रूप वा हास्य कलाकारको चित्रण अथवा सामाजिक कुरूप विषयको व्यङ्ग्यात्मक प्रस्तुतिलाई जनाउँछ।<ref name=Ghosh>Ghosh, Binoy, ''Paschim Banger Sanskriti'', (in Bengali), Volume III, First Edition, Prakash Bhawan, Page 69.</ref> ==प्रस्तुति== आलकाप संगीत, नृत्य र नाट्य प्रस्तुतिको एक संयोजन हो। करिब दशदेखि बाह्र जनाको समूहलाई सरकार (गुरु वा नेता) ले नेतृत्व गर्ने गर्छन्। यस समूहमा दुई वा तीन जना युवाहरू (जसलाई छोकरा भनिन्छ) र एक वा दुई जना गायक, दोहर(सहगायक), कोरस सदस्यहरू र वादक (संगीतकार) समावेश हुन्छन्। आलकापलाई पाँच भागमा प्रस्तुत गरिन्छ — असर वन्दना, छोरा, काप, बैठकी गीत र खेँमता पाला। यो प्रस्तुति ग्रामीण समाजको जीवनशैलीको प्रतिबिम्ब हो। जसले गाउँले जनजीवनका प्रचलित सामाजिक तथा आर्थिक अवस्थाहरूलाई केन्द्रमा राख्दै तिनको यथार्थ चित्रण गर्छ।<ref name=Banglapedia/><ref name=Telegraph/> ==लोकप्रिय संस्कृति== सैयद मुस्तफा सिराजको उपन्यास 'मायामृदङ्ग'(Mayamrdanga) एउटा आलकाप टोलीको बारेमा लेखिएको उपन्यास हो। आलकाप संगीत, नृत्य र नाटक समावेश गर्ने एक प्रदर्शन कलाको रूपमा रहेको छ। यो एक जीवन्त लोकनृत्य हो, जसमा [[नाटक]], [[सङ्गीत|संगीत]] र [[नृत्य]]का तत्वहरू समेत समावेश हुन्छन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:बङ्गलादेशको संस्कृति]] 2ns0ux9wjo4u9kkfq70cok0atufb1sj 0 147505 1357596 1328386 2026-06-03T09:29:03Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357596 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = आसुरा<br/>{{Script/Arabic|عَاشُورَاء}} | image = Mourning of Holy Ashura 15.jpg | caption = [[बङ्गलादेश]]मा आयोजित एक ऐतिहासिक आसुरा समारोह | nickname = | duration = १ दिन |frequency = वार्षिक ([[इस्लामी पात्रो]]) | observedby = | date = १० [[मुहर्रम]] | date2017 = १ अक्टोबर<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.timeanddate.com/holidays/iraq/|शीर्षक=Holidays and observances in Iraq in 2022|वेबसाइट=www.timeanddate.com}}</ref> | prev_year = ८ अगस्ट<ref name="MuslimPrayerTimes">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://muslimsprayertimes.com/when-is-ashura-day-worldwide/|शीर्षक=When is Ashura Day Worldwide|मिति=30 September 2017|पहुँचमिति=21 August 2018|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20190928200709/https://muslimsprayertimes.com/when-is-ashura-day-worldwide/|अभिलेखमिति=28 September 2019}}</ref> | present_year = २८ जुलाई | observances = {{bulletedlist|१ दिने शोक दिवस (शिया)|दुईदिने ब्रत (सुन्नी)}} | type = {{nowrap|इस्लामी ([[शिया इस्लाम]] र [[सुन्नी इस्लाम]])}} | significance = '''शिया इस्लाम:'''<br/>६८० ईस्वी कारबाल युद्धको समय हुसेन इब्न अलीको मृत्युमा शोक<br/>'''सुन्नी इस्लाम:'''<br/>नवी पेगम्बर मुसा र इस्राएलीहरूले आफ्नो दासत्वबाट बाइबलमा वर्णन गरिएको मिस्रबाट मुक्ति पाएको दिन | alt = | litcolor = | celebrations = | begins = | ends = | weekday = | month = | scheduling = | firsttime = | startedby = | relatedto = }} '''आसुरा''' ({{भाषा-अरबी|'''عَاشُورَاء'''}})[[इस्लाम धर्म]]मा एउटा स्मरणीय दिन हो। यो हरेक वर्ष [[इस्लामी पात्रो]]को पहिलो महिनाको [[मुहर्रम]]को १०औँ दिन मनाइन्छ। मुहम्मदका नाती हुसेन इब्न अलीको ईस्वी ६८० मा कारबाला युद्धको समयमा शिर काटि हत्या गरिएको घटनालाई शोकको रूपमा स्मरण गर्न शिया मुसलमानहरूमाझ आसुरा ठूलो शोकको विशाल प्रदर्शनमार्फत मनाइन्छ।<ref>Morrow, John Andrew. ''Islamic Images and Ideas: Essays on Sacred Symbolism''. McFarland & Co, 2013. pp. 234–36. {{ISBN|978-0786458486}}</ref> यस दिनले नवी पेगम्बर मुसा र इस्राएलीहरूको उद्धारको दिनलाई जनाउने हुँदा सुन्नी मुसलमानहरूले आसुराको दिनमा व्रत बस्ने गर्दछन्। यस दिन [[बाइबल]]मा वर्णन गरिएको मिस्रबाट सफलतापूर्वक भागेर (जहाँ उनीहरू दासको रूपमा जीवन बिताइरहेका थिए) मुसाले लाल सागर पार गर्नका लागि [[अल्लाह]]को शक्तिको आह्वान गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=en|शीर्षक =What is Ashura and how do Shia and Sunni Muslims observe it?|युआरएल=http://www.middleeasteye.net/discover/what-is-ashura-how-do-shia-sunni-muslims-observe|पहुँचमिति=2022-09-13|वेबसाइट=Middle East Eye}}</ref>हुसेनको मृत्यु सुन्नीहरूमाझ ठूलो दुःखद घटना मानिएको भएतापनि निश्चित नियमअनुसार सार्वजनिक रूपमा शोक प्रकट गर्न नोत्साहित वा पूर्ण रूपमा निषेध गरिएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|अन्तिम२=Lipka|प्रथम=Michael|अन्तिम=Ghani|प्रथम२=Fatima|भाषा=en|शीर्षक=Muslim holiday of Ashura brings into focus Shia-Sunni differences|युआरएल=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/11/14/muslim-holiday-of-ashura-brings-into-focus-shia-sunni-differences/|पहुँचमिति=2022-09-13|वेबसाइट=Pew Research Center}}</ref> शिया समुदायमाझ आसुरा सामान्यतया समूहगत जुलुसमार्फत आयोजित हुन्छ र यससँगै रुवाबासी, मजारमा तीर्थयात्रा गर्नेदेखि आत्मनियन्त्रण जस्ता विवादास्पद कामहरू का साथ विभिन्न प्रकारका अनुष्ठानमार्फत मनाइन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/10/12/dramatic-photos-show-how-shiite-muslims-mark-ashura-one-of-the-most-emotional-events-in-islam/|शीर्षक=Dramatic photos show how Shiite Muslims mark Ashura, one of the most emotional events in Islam|कार्य=The Washington Post|पहुँचमिति=2022-09-13|भाषा=en|issn=0190-8286}}</ref> सुन्नी समुदायमा मुहम्मदको हदीसमा आधारित तीन चरणको उपवास अन्तर्गत आसुराको पूर्वदिन, आसुराको दिन र आसुरापछि दिन पर्दछन् भने यस दिन उपवास बस्न अनिवार्य नभएतापनि यसलाई जोडदार रूपमा प्रोत्साहन गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=en|शीर्षक=Ashura {{!}} Definition, History, & Facts {{!}} Britannica|युआरएल=https://www.britannica.com/topic/Ashura-Islamic-holy-day|पहुँचमिति=2022-09-13|वेबसाइट=www.britannica.com}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|भाषा=en|शीर्षक=Fasting in Muharram|युआरएल=https://pennyappeal.org/news/fasting-muharram|पहुँचमिति=2022-09-13|वेबसाइट=Penny Appeal}}</ref> [[मोरोक्को|मोरक्को]] र [[अल्जेरिया]]जस्ता [[देश]]मा परम्पराअनुसार विशेष खाना, प्रकाश उत्सव वा मेला मार्फत यस दिनलाई मनाइने भएतापनि यी अभ्यासहरूमा धार्मिक अधिकारीहरूको समर्थन रहेको छैन।<ref>M. Maarouf, 2010, [https://www.cesnur.org/2010/to-maarouf.htm Ashura and the Ritual Emancipation of Women in Morocco], CESNUR 2010</ref> सुन्नी र शिया समुदायबीच यस दिनलाई सम्झने तरिकामा ठूलो भिन्नताका कारण आसुराको दिन केही इस्लामी देशहरूमा र विशेषगरी शिया बहुल [[इरान]]मा राजनीतिक आयाम पनि प्राप्त भएको छ। यसको अतिरिक्त यसले [[इराक]] र [[पाकिस्तान]] जस्ता देशहरूमा दुई समुदायबीच हिंस्रक घटनाहरू मात्र नभई विवाद उत्पन्न गर्ने कारक बनेको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी}} * [http://www.seratonline.com/12618/is-aashura-a-day-of-mourning-or-rejoicing/ आशुरा के दुःखको दिन हो वा खुशीको??] {{in lang|en}} * इस्लाम फ्रिडम [https://web.archive.org/web/20161108005040/http://www.islamfreedom.com/ashura.php आसुरा – ऐतिहासिक महत्व र पुरस्कार] {{in lang|en}} * [http://www.qul.org.au/islamic-occasions/events-of-karbala आसुरा दिनको घटना] {{in lang|en}} * [https://www.britannica.com/eb/article-9009854/Ashura "आसुरा"] – ''[[इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका]] अनलाइन'' {{in lang|en}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4274749.stm आसुरा के हो?] – [[बिबिसी|बीबीसी]] {{in lang|en}} [[श्रेणी:इस्लाम धर्म]] [[श्रेणी:इस्लाम धर्मको इतिहास]] b06uf7b12tsiupvjqc0hdwchjiep69r 0 147686 1357615 1335883 2026-06-03T09:41:47Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357615 wikitext text/x-wiki [[File:Ema_datshi.jpg|thumb|इमा दत्सी (हरियो खुर्सानीको साथमा)]] '''इमा दत्सी'''(Dzongkha: ཨེ་མ་དར་ཚིལ་ [[Wylie transliteration|Wylie]]: {{Transliteration|dz|e-ma dar-tshil}}<ref>{{cite web|url=http://www.dzongkha.gov.bt/online/dictionaries/dz-en-dict/Contents/30-00-A.html |title=༈ རྫོང་ཁ་ཨིང་ལིཤ་ཤན་སྦྱར་ཚིག་མཛོད། ༼ཨ༽ |trans-title=Dzongkha-English Dictionary: "A" |work=Dzongkha-English Online Dictionary |publisher=Dzongkha Development Commission, Government of Bhutan |accessdate=2011-10-30 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110825200454/http://www.dzongkha.gov.bt/online/dictionaries/dz-en-dict/Contents/30-00-A.html |archivedate=2011-08-25 }}</ref>) भुटानी खानाको एक परिकार हो, जुन तातो खुर्सानी र चीजबाट बनेको मसालेदार झोल तरकारी हो।<ref>{{Cite web |last=Subramanian |first=Samanth |date=2023-10-23 |title=This is what it's like hiking the newly reopened Trans-Bhutan Trail |url=https://www.cntraveller.in/story/hiking-the-trans-bhutan-trail-an-ancient-journey-restored-after-60-years/ |access-date=2023-11-11 |website=[[Condé Nast Traveller]] India |language=en-IN}}</ref> यो भुटानी परिकारको सबैभन्दा प्रसिद्ध परिकारमध्ये एक मानिन्छ र देशको राष्ट्रिय परिकारको रूपमा पनि चिनिन्छ।<ref>{{ cite news | url= https://www.196flavors.com/bhutan-ema-datshi/ | title= BHUTAN: EMA DATSHI}}</ref> लामो समयदेखि, तिबेतियन पाकशैलीबाट उत्पन्न यो परिकार भुटानी स्वाद अनुसार विविध परिवर्तन भइसकेको छ। इमा दत्सी बनाउन विभिन्न प्रकारका खुर्सानी प्रयोग गर्न सकिन्छ; हरियो खुर्सानी, रातो खुर्सानी, वा सेतो खुर्सानी (हरियो खुर्सानीलाई तातो पानीमा धुने र घाममा सुकाइएको)<ref name=Wangdi>{{cite web|last1=Wangdi|first1=Samten|last2=Kencho|first2=Yeshi|title=Ema:The Fiery Bhutanese Food|url=http://www.kuenselonline.com/modules.php?name=News&file=article&sid=10777|publisher=Kuensel News Online|accessdate=4 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120614064954/http://www.kuenselonline.com/modules.php?name=News&file=article&sid=10777|archive-date=14 June 2012|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|title=A Brief Introduction to Bhutanese Food|url=http://thinley.tripod.com/recipe/Foodintro.html|work=Bhutanese Food Site|accessdate=4 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330024713/https://thinley.tripod.com/recipe/Foodintro.html |date=30 March 2023 }}</ref> जुन सुक्खा वा ताजा हुनु पर्छ। यी खुर्सानीलाई '''शा इमा'' भनिन्छ, जुन भिंडे खुर्सानी एन्नम जातको हो<ref>{{cite web|title=A Brief Introduction to Bhutanese Food|url=http://thinley.tripod.com/recipe/Foodintro.html|work=Bhutanese Food Site|accessdate=4 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330024713/https://thinley.tripod.com/recipe/Foodintro.html |date=30 March 2023 }}</ref> <ref name=DoA>{{cite web |title=PACKAGE OF PRACTICES FOR CHILI PRODUCTION IN BHUTAN |url=http://www.rcbajo.gov.bt/technology/production_chilli.php |work=Agriculture, Livestock & Forestry |publisher=Research & Development Center Bajo, Department of Agriculture, Ministry of Agriculture & Forests, Royal Govt of Bhutan. |accessdate=4 October 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425045012/http://www.rcbajo.gov.bt/technology/production_chilli.php |archivedate=25 April 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425045012/http://www.rcbajo.gov.bt/technology/production_chilli.php |date=25 April 2012 }}</ref> र क्यानेन, पोब्लानो, अन्चो वा एनाहाइम खुर्सानी जस्तै हुन्छ। परम्परागत इमा दात्शीबाहेक प्रयोग हुने तरकारीको प्रकारअनुसार धेरै भिन्न भिन्न रूपहरू पनि पाइन्छ। इमा दत्सीमा प्रयोग हुने चीजलाई दत्सी भनिन्छ। यो प्रायः घरमै [[गाई]] वा [[घरपालुवा चौरी गाई|याक]]को दूधबाट बनेको दहीबाट तयार गरिन्छ। स्वादमा समृद्ध भए तापनि, इमा दत्सीमा बोसो र नुनको मात्रा बढी हुने भएकाले केही स्वास्थ्य समस्याका व्यक्तिहरूका लागि उपयुक्त हुँदैन। ==उत्पत्ति== इमा दत्सी भन्ने शब्द भुटानको आधिकारिक भाषा [[जोङ्खा भाषा]]बाट आएको हो। जोङ्खामा दत्सीलाई “ཨེ་མ་དར་ཚིལ་” भनेर लेखिन्छ। वाइली लिप्यान्तर प्रणालीमा यसलाई ''e-ma dar-tshi'' भनेर अभिलेखित गरिन्छ। जोङ्खामा''ema'' को अर्थ''खुर्सानी'' र ''datshi'' को अर्थ ''चीज'' भन्ने हुन्छ। त्यसैले '''इमा दत्सी''' को शाब्दिक अर्थ अंग्रेजीमा '''chili cheese''' हुन्छ।<ref name="Geeta2">{{cite news |last=Pandey |first=Geeta |date=2005-03-04 |title=Bhutan's love affair with chillies |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4315155.stm |accessdate=4 October 2011 |publisher=BBC News}}</ref> ''Ema'' लाई ''इ-मा'' जस्तै उच्चारण गरिन्छ, जसमा पहिलो अक्षरमा जोड पर्छ। ''Datshi'' लाई ''दा-ची'' जस्तै उच्चारण गरिन्छ। जहाँ ''ची'' भागमा जोड पर्छ र ''ch'' ध्वनि हल्का हुन्छ। ==इतिहास== इमा दत्सीको उत्पत्ति तिबेतियन पाकशैलीबाट भएको मानिन्छ। जसलाई पछि [[भुटान]]मा उपलब्ध स्थानीय उत्पादन अनुसार क्रमशः परिमार्जित र विकसित गरिएको हो। इमा दत्सी भुटान भरका घर देखि रेस्टुरेन्ट सम्म सर्वत्र पाइन्छ। ==विविधता== दत्सी परिकारहरू भिभिन्न तरकारी वा मासुजन्य सामग्री प्रयोग गरेर बनाउन सकिन्छ। यसका लोकप्रिय प्रकारहरूमा केवा दत्सी (आलुको संस्करण), शाकाम दत्सी (सुकुटी-गाईको मासुको प्रकार), सेमचुङ दत्सी (फर्सी-बोडीको प्रकार), सिकाम दत्सी(सुगुरको प्रकार) र सामु दत्सी(च्याउको प्रकार) समावेश गरिएको हुन्छ। केवा दत्सी इमा दत्सीको एक रूप हो, जसमा मुख्य सामग्रीका रूपमा खुर्सानीको सट्टा [[आलु]] प्रयोग गरिन्छ। सेमचुङ दत्सी इमा दत्सीको अर्को शाकाहारी रूप हो, जहाँ खुर्सानीका सट्टा फर्सी र बोडीको प्रयोग गरिएको हुन्छ। सामु दत्सी इमा दत्सीको अर्को संस्करण हो, जसमा च्याउलाई खुर्सानीको स्थानमा प्रयोग गरिन्छ। शाकाम दत्सी इमा दत्सीको मासुजन्य संस्करण हो, जसमा मुख्य सामग्रीका रूपमा गाईको सुकुटी प्रयोग गरिएको हुन्छ त्यस्तै सिकाम दात्शी पनि इमा दत्सीको अर्को मासुयुक्त रूप हो, जसमा मुख्य सामग्रीका रूपमा सुगुरको मासु प्रयोग गरिन्छ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Different Authentic Bhutanese Cuisine – a must-try during Bhutan Group Tour from India |url=https://www.linkedin.com/pulse/different-authentic-bhutanese-cuisine-must-try-during-holidays |access-date=2024-03-27 |website=www.linkedin.com |language=en}}</ref> ==तस्विरहरू== <gallery class="center" caption="बिभिन्न प्रकारका दत्सीहरू" widths="170px" heights="150px"> <gallery> File:Semchung_Datshi_(_Beans_version).jpg|thumb|सेमचुङ दत्सी(फर्सी-बोडीको प्रकार) File:Shakam_Datshi.jpg|thumb|शाकाम दत्सी (सुकुटी-गाईको मासुको प्रकार) File:Kewa_Datshi.jpg|thumb|केवा दत्सी (आलुको प्रकार) File:Semchung_Datshi.jpg|thumb|शामु दत्सी (च्याउको प्रकार) File:Sikam_datshi(Pork_version).jpg|thumb|सिकाम दत्सी (सुगुरको मासुको प्रकार) </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{citation|author=Pommaret, Francoise|title=Bhutan Himalayan Mountains Kingdom (5th edition)|publisher=Odyssey Books and Guides|date=2006|page=296}} [[श्रेणी:भुटानी परिकारहरू]] 3rzaet60ombbwdpmcmn45izfrbw4sj0 0 147738 1357690 1333607 2026-06-03T10:26:38Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357690 wikitext text/x-wiki '''एयावाडी क्षेत्र''' [[म्यानमार]]को [[इरावती नदी|एयावाडी नदी]]मा फैलिएको एउटा प्रशासनिक क्षेत्र हो। यस क्षेत्रको राजधानी सहर पटहेन हो। यो क्षेत्रलाई उत्तर–पश्चिममा [[राखाइन राज्य]], उत्तरमा [[बागो क्षेत्र]], पूर्वमा [[याङ्गोन]], र दक्षिण तथा पश्चिममा [[बङ्गालको खाडी]]ले घेरिएको छ।<ref>{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view|access-date=2015-07-11|archive-date=2019-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507224807/https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view|url-status=live}}</ref> [[चित्र:Ayeyarwady Region in Myanmar 2010.svg|अङ्गुठाकार]] एयावाडी क्षेत्रको १५°४०′ देखि १८°३०′ उत्तर अक्षांश र ९४°१५′ देखि ९६°१५′ पूर्व देशान्तरसम्म फैलिएको छ। क्षेत्रफल करिब ३५,१४० वर्ग किलोमिटर छ। २०१४ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसंख्या ६,१८४,८२९ थियो, र यो क्षेत्र म्यानमारको दोस्रो सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको क्षेत्र हो। == इतिहास == === प्रारम्भिक इतिहास === एयावाडी क्षेत्र प्राचीन समयमा [[मोन साम्राज्य]]को हिस्सा थियो। ११औँ शताब्दीबाट यो क्षेत्र प्रायः बर्मेली शासनमा रह्यो। एयावाडी क्षेत्र चीनको सिचुआन क्षेत्रबाट बंगालसम्म पुग्ने प्राचीन व्यापार मार्गको हिस्सा थियो।<ref>{{cite journal |last1=Vicol |first1=Mark |last2=Pritchard |first2=Bill |title=Rethinking rural development in Myanmar's Ayeyarwady Delta through a historical food regimes frame |journal=Singapore Journal of Tropical Geography |year=2019 |doi=10.1111/sjtg.12315 |url=https://edepot.wur.nl/530814}}</ref> === ब्रिटिश शासन === १८५२ मा दोस्रो अङ्गरेज–बर्मेली युद्धपछि ब्रिटिशहरूले एयावाडी क्षेत्र कब्जा गरे। यस क्षेत्रमा ब्रिटिशहरूले कृषिको विकासलाई प्राथमिकता दिए र धानखेतीको लागि व्यवस्थित बनाए। भूमिकर प्रणाली र पट्टा प्रणालीमार्फत किसानलाई जमिनको अधिकार दिइयो। यसले कृषक वर्गलाई स्थायित्व र आर्थिक अवसर प्रदान गर्‍यो।<ref>{{Cite book |last=Adas |first=Michael |year=1974 |title=The Burma Delta: Economic Development and Social Change on an Asian Rice Frontier, 1852–1941 |publisher=University of Wisconsin Press |location=Madison, WI |isbn=978-0-299-06490-7 | url=https://books.google.com/books?id=1WWvAAAAIAAJ}}</ref> ब्रिटिश शासनको बेलामा भारतचाट आएका चेत्तियार ऋणदाताहरूले कृषकहरूलाई सुलभ ऋण दिए, जसले कृषि विस्तारमा योगदान पुर्‍यायो। तर १९३० को दशकमा ऋणले गर्दा धेरै किसानले आफ्नो जमिन गुमाए र चेत्तियारहरूमा जमिनको नियन्त्रणमा जान पुग्यो। यसले गर्दा भूमिहीनता र सामाजिक असमानता बढ्यो। == प्रशासन == एयावाडी क्षेत्र आठ जिल्लामा विभाजित छ: पटहेन, क्योनप्याव, हिन्थाडा, लाबुट्टा, माउबिन, म्यानाउङ, म्याउङम्या, प्यापोन। २०१९ मा नयाँ जिल्लाहरू क्योनप्याव र म्यानाउङ गठन भएका हुन्। लाबुट्टा जिल्ला नारगिस ताइफूनको तीन महिना पछि २००८ मा स्थापना भएको थियो। यो क्षेत्रमा २६ नगरपालिकाहरू, २९ शहर, २१९ वडाहरू, १,९१२ गाउँ समूह र ११,६५१ गाउँहरू छन्। प्रशासनिक संरचना कार्यपालिका, विधायिका र न्यायपालिकामा विभाजित छ। == जनसांख्यिकी == २०१४ को अनुसार एयावाडी क्षेत्रको जनसंख्या करिब ६.१८ मिलियन थियो। बर्मेली भाषा यहाँको मुख्य भाषा हो। जातीय संरचनामा बर्मेली ७६.७% बहुसंख्यक छन् भने करेन २१.५% र अन्य १.८% छन्। पश्चिमी तटीय क्षेत्रमा थोरै रखाइन समुदाय बसोबास गर्छ।<ref>{{cite book |last1=Jap |first1=Jangai |url=https://doi.org/10.31752/idea.2022.57 |title=Deciphering Myanmar's Ethnic Landscape: A Brief Historical and Ethnic Description of Myanmar's Administrative Units |last2=Courtin |first2=Constant |date=2022-11-22 |publisher=International IDEA |isbn=978-91-7671-577-2 |doi=10.31752/idea.2022.57}}</ref> धार्मिक दृष्टिले बौद्ध धर्म मुख्य धर्म हो र जनसंख्याको ९२.१% बौद्ध धर्मावलम्बी छन्। इसाई धर्म ६.३%, इस्लाम १.४%, हिन्दू धर्म ०.१% र अन्य धर्म ०.१% रहेको छ। == भूगोल र वातावरण == एयावाडी क्षेत्रको पश्चिममा राखाइन योमा पर्वत श्रृंखला छ। यो क्षेत्र समतल र उपजाउ भूमि भएको कारण धानखेतीका लागि उपयुक्त मानिन्छ। यहाँ धेरै ताल, नदी र साना जलाशयहरू पनि छन्। प्रमुख नदीहरू [[इरावती नदी|एयावाडी]], नगावुन, पटहेन र टो हुन्। जलवायु उष्णकटिबन्धीय मानसून मा पर्छ। विशेष गरी मनसुन ऋतुमा वर्षा धेरै हुन्छ। गर्मी महिनामा तापक्रम उच्च रहन्छ। == संस्कृति == एयावाडी क्षेत्रको संस्कृति बौद्ध धर्म र स्थानीय परम्परामा आधारित छ। यहाँका प्रमुख पर्व, मेला र धार्मिक अनुष्ठानले जनजीवनलाई संरचित र समुदायलाई एकताबद्ध बनाएको छ। ऐतिहासिक मन्दिर र स्थलहरू संस्कृति र परम्पराको प्रतिनिधित्व गर्छन्। क्षेत्रीय खानपान, सङ्गीत र नृत्यमा सांस्कृतिक विविधता प्रकट हुन्छ। समुद्र तट र तालहरूको वरिपरि बसोबास गर्ने समुदायले परम्परागत जीवनशैलीलाई अझ बलियो बनाएको छ। == अर्थतन्त्र == एयावाडी क्षेत्र कृषि प्रधान क्षेत्र हो। यहाँ धान मुख्य खेती हो र यसले म्यानमारको “धानको भण्डार”को उपाधि पाएको छ। यसका अतिरिक्त मकै, तिल, बदाम, सूर्यमुखी, दलहन र जूट खेती गरिन्छ। माछा पालन, झिंगे माछा उत्पादन र माछा प्रसंस्करण पनि अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण हिस्सा हो।<ref>{{cite journal |last1=Cho |first1=Ame |last2=Belton |first2=Ben |last3=Boughton |first3=Duncan |date=August 2017 |title=Crop Production and Profitability in Ayeyarwady and Yangon |url=https://www.canr.msu.edu/resources/crop-production-and-profitability-in-ayeyarwady-and-yangon |url-status=live |journal=Feed the Future Innovation Lab for Food Security Policy |issue=66 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108154154/https://www.canr.msu.edu/resources/crop-production-and-profitability-in-ayeyarwady-and-yangon |archive-date=January 8, 2022 |access-date=January 8, 2022 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220108154154/https://www.canr.msu.edu/resources/crop-production-and-profitability-in-ayeyarwady-and-yangon |date=January 8, 2022 }}</ref> हालसालै पर्यटन क्षेत्र पनि विकसित हुँदै गएको छ। पटहेन सहरमा ऐतिहासिक स्थल र मन्दिरहरू छन्। पर्यटनको सम्भावना उच्च भए पनि होटल, सडक र यातायात पूर्वाधार अझै कमजोर छ। ग्रामीण क्षेत्रका किसानहरू प्रायः साना छन् र धेरैको खेत ५ एकडभन्दा कममा सीमित छ। वर्षा ऋतुमा धानखेती हुन्छ। औसत उत्पादन ३.३ टन प्रति हेक्टर छ, जुन अन्य एशियाली देशको तुलनामा कम हो। == यातायात == एयावाडी क्षेत्रको मुख्य विमानस्थल [[पटहेन विमानस्थल]] हो। <ref>{{cite web |title=Development continues on Myanmar logistics corridors and multi-modal transport |url=https://oxfordbusinessgroup.com/reports/myanmar/2019-report/economy/grand-designs-moving-ahead-with-plans-for-logistics-corridors-and-multi-modal-transport-upgrades |year=2019 | website=Oxford Business Group}}</ref> राजमार्गमा धेरै पुलहरू बनेका छन्, जस्तै बो म्यात तुन, डेड़ालु, डाका, देडे, खत्तिया, माउबिन, म्याउङम्या र वाकेमा पुल। यी पुलहरूले नदी र जलमार्ग पार गर्न सहयोग पुर्‍याएका छन्। == शिक्षा == एयावाडी क्षेत्रमा शिक्षा स्तर अत्यन्त सीमित छ। सरकारी तथ्यांक अनुसार प्राथमिक विद्यालयका विद्यार्थीहरू मध्य मात्र १०% उच्च विद्यालयसम्म पुग्छन्। मुख्य विश्वविद्यालय पटहेन विश्वविद्यालय हो। पछिल्ला वर्षहरूमा स्थानीय विश्वविद्यालय र प्राविधिक कलेजहरू पनि सुरु भएका छन्।<ref>{{cite web |url=http://www.etrademyanmar.com/STATS/s1701.htm |title=Education statistics by level and by State and Division |access-date=2009-04-09 |publisher=Myanmar Central Statistical Organization |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710204307/http://www.etrademyanmar.com/STATS/s1701.htm |archive-date=2011-07-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080524012235/http://www.etrademyanmar.com/STATS/s1701.htm |date=2008-05-24 }}</ref> == स्वास्थ्य सेवा == एयावाडी क्षेत्रको स्वास्थ्य सेवा कमजोर छ। प्रथामिक सेवा निःशुल्क भए पनि औषधि र उपचारका लागि शुल्क तिर्नुपर्छ। सरकारी अस्पतालमा आधारभूत सुविधा र उपकरणको कमी छ। याङ्गोन र मण्डलेय बाहेक अन्य क्षेत्रमा स्वास्थ्य पूर्वाधार धेरै कमजोर छ।<ref>{{cite news |url=http://www.ppionline.org/ppi_ci.cfm?knlgAreaID=108&subsecID=900003&contentID=254167 |title=PPI: Almost Half of All World Health Spending is in the United States |date=2007-01-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427103224/http://www.ppionline.org/ppi_ci.cfm?knlgAreaID=108&subsecID=900003&contentID=254167 |archive-date=2011-04-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080205231908/http://www.ppionline.org/ppi_ci.cfm?knlgAreaID=108&subsecID=900003&contentID=254167 |date=2008-02-05 }}</ref> == प्राकृतिक प्रकोप == '''नारगिस ताइफूनः''' मे २००८ मा नारगिस ताईफूनले एयावाडी क्षेत्रमा विनाश मच्चायो। मुख्य रूपमा लाबुट्टा नगरपालिकामा करिब ८०,००० जनाको मृत्यु भयो। यसले भयंकर बाढी र हावाको प्रकोप ल्याएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.hurricanescience.org/history/storms/2000s/cyclonenargis/ |title=2008- Cyclone Nargis |author= |date=2020 |website=Hurricanes: Science and Society |publisher=The University of Rhode Island |access-date=March 5, 2022 |archive-date=March 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307215012/http://www.hurricanescience.org/history/storms/2000s/cyclonenargis/ |url-status=live }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:म्यानमारका क्षेत्रहरू]] skkbwmbacwv18alojde7u4s92vd1rk7 0 147740 1357621 1330867 2026-06-03T09:44:08Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357621 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Irrawaddy watershed.png|अङ्गुठाकार]] '''एयावाडी नदी (वा इरावडी नदी)''' को नाम पानी र दिव्य शक्तिसँग सम्बन्धित पौराणिक हातीको पाली नाम '''इरावती''' बाट आएको [[म्यानमार|म्यान्मार]]को एक नदी हो। समयसँगै यसको उच्चारण र प्रयोग परिवर्तन हुँदै आधुनिक नाम बनेको हो। यो नदीमा रहेको एयावाडीडल्फिनको नाम पनि यसै बाट उत्पति भएको हो। प्राचीन कालमा यो क्षेत्र पेगु भनेर चिनिन्थ्यो, तर अहिले यो नाम प्रचलनबाट हरायो।<ref>{{cite news |last=Fei |first=Yu |date=2011-08-22 |title=中国科学家确定雅鲁藏布江等四条国际河流源头 |trans-title=Chinese Scientists Verify Source of Four International Rivers, Including Yarlung Tsangpo|url=http://news.sciencenet.cn/htmlnews/2011/8/251272.shtm |language=Chinese |work=Xinhua News Agency |access-date=2021-03-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp1999/2-99/aye.htm|title=Irrawaddy etymology|work=myanmar.gov.mm|access-date=17 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20100217041606/http://www.myanmar.gov.mm/Perspective/persp1999/2-99/aye.htm|archive-date=17 February 2010}}</ref> == भौगोलिक स्वरूप == एयावाडी नदीले उत्तरबाट दक्षिणतर्फ बग्दै म्यान्मारलाई दुई भागमा विभाजन गर्छ र अन्ततः [[अन्डमान सागर|अन्डामन]] [[अन्डमान सागर|सागर]]मा मिसिन्छ। यसको उत्पत्ति हिमालयको हिमनदीबाट आउने एन’माइ र माली नदीको सङ्गमवाट हुन्छ। नदीले थुप्रै साँघुरो घाटी काट्दै, ज्वालामुखी क्षेत्र पार गर्दै, मध्य भागमा चौडा मैदानहरू बनाउँदै अगाडि बढ्छ। यसमा चिन्डविन जस्ता महत्वपूर्ण उपनदीहरू पनि जोडिन्छ। नदीको तल्लो भाग समयसँगै धेरै परिवर्तन भएको छ भनेर भूगर्भीय प्रमाणहरूले देखाउँछ।<ref> {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511151717/http://www.pwri.go.jp/eng/activity/pdf/reports/ali.071116.pdf |date=11 May 2011 }} </ref> == एयावाडी नदी वरपरका जमिन == यो नदी वरपरका भूमी सयौँ वर्षदेखि बग्दै आएको पानीको भेलले गर्दा अत्यन्त उपजाऊ क्षेत्र मानिन्छ। मनसुनका भारी वर्षा र बलियो बहावले भू–भागलाई विस्तारै समुद्रतर्फ धकेल्छ। <ref>{{cite journal |author=Liu, J.P. |author2=Kuehl, S.A. |author3=Pierce, A.C. |author4=Williams, J. |author5=Blair, N.E. |author6=Harris, C. |author7=Aung, D.W. |author8=Aye, Y.Y. |year=2020|title=Fate of Ayeyarwady and Thanlwin Rivers Sediments in the Andaman Sea and Bay of Bengal.|journal=Marine Geology|doi=10.1016/j.margeo.2020.106137|doi-access=free|volume=423 }}</ref> कृषिमा, विशेषगरी धान उत्पादनमा, यो क्षे्त्रको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। <ref>{{cite journal | title=The Irrawaddy River| author=L. Dudley Stamp| journal=The Geographical Journal| date=May 1940| volume=95 | issue = 5 | pages=329–352| doi=10.2307/1787471}}</ref> == जल–प्रवाह == मनसुनी वर्षाले नदीको बहावमा ठूलो भूमिका खेल्छ। सुख्खा र झरी दुवै समयमा फरक–फरक जलस्तर रहन्छ। गर्मीमा हिमनदीको पग्लिएको पानीले जल स्तर थप मात्रामा बढाउँछ। बाढीको समय अगस्टमा उच्चतम बहाव र जाडोमा न्यूनतम बहाव रहन्छ। जलस्तरको व्यापक उतार–चढावले गर्दा नदी किनारका बन्दरगाहहरूले छुट्टाछुट्टै पानी–स्तर अनुसारका घाट बनाएका छन्। कम पानीको समयमा नदी यातायातमा चुनौती थपिन्छ। == समुद्रसम्म पुग्ने माटो == एयावाडी र सालविन नदीले संयुक्त रूपमा हरेक वर्ष ६०० मिलियन टनभन्दा बढी माटो समुद्रमा पुर्‍याउँछन्। पछिल्ला अध्ययनहरूले यो माटोको ठूलो हिस्सा मार्ताबान उपसागरतिर जम्मा हुने गरेको देखाएको छ। केही माटो म्यान्मारको तटरेखा हुँदै गहिरा समुद्री खाल्डोतर्फ बग्छ। == पारिस्थितिकी == एयावाडी क्षे्त्रमा धेरै स्थानिए माछा प्रजातिहरू, साथै चर्चित [[एयावाडी डल्फिन]] पाइन्छ। उत्तरी क्षेत्रहरूमा भारी वर्षा र उचाइका कारण सदाबहार वन, सालको वन विकसित भएका छन्। मध्य क्षेत्रको सुक्खा भेगमा टक–प्रभुत्व भएका वनहरू छन्, तर धेरै क्षेत्र कृषि विस्तारका कारण परिवर्तन भइसकेका छन्। यो क्षेत्रमा म्याङ्ग्रोभ र दलदली वन पनि छन्, जहाँ चराचुरुङ्गी, सरीसृप र थुप्रै स्तनधारी बसोबास गर्छन्। मानवीय प्रभावले कयौँ प्रजातिहरू, जस्तै पेलिकन र हात्ती, उल्लेखनीय रूपमा घटेका छन्। == शाखा नदीहरू == एयावाडीका पाँच प्रमुख उपनदीहरू छन्, यसमा यीमा टपिङ, श्वेल्ली, म्यिट्ने, म्यु र सबैभन्दा ठूलो चिन्डविन नदी पर्दछन्। यी उपनदीहरूले नदीको मौसमी बहाव र उर्वरता दुवैमा ठूलो योगदान गर्छन्। चिन्डविन क्षेत्र विशेष गरी पश्चिमी म्यान्मारका बस्तीहरूको मुख्य यातायातको मार्ग पनि हो। नदीको मुखतर्फ पुग्दा विभिन्न शाखानदीहरूले डेल्टा बनाउँदै समुद्रमा मिसिन्छन्।<ref> {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828011909/http://www.drugtext.org/library/books/McCoy/book/20.htm |date=28 August 2009 }}</ref> == अर्थतन्त्र र राजनीति == प्राचीन कालदेखि नै एयावाडी नदी व्यापार र यातायातका लागि म्यान्मारको मुख्य नदी–मार्ग रहँदै आएको छ। ब्रिटिश उपनिवेशकालमा नदी किनारमा महत्त्वपूर्ण बन्दरगाह र बजारहरू विकसित गरिएका थिए। आज पनि धान, सागसब्जी, काठ, पेट्रोलियम र अन्य स्थानीय सामान नदीमार्ग हुँदै पैठारी गरिन्छ। करिब १३०० किलोमिटर लामो मार्ग वर्षभरि चलायमान रहन्छ। यद्यपि, हालको अनियन्त्रित सुन खानीले नदीमा विषाक्त धातु मिसिँदै गम्भीर स्वास्थ्य समस्या निम्त्याएको छ।<ref>{{cite EB1911 |wstitle=Teak |volume=26 |page=485 |first1=Dietrich |last1=Brandis |first2=James Sykes |last2=Gamble}}</ref><ref>{{cite news |title=Gold mining poses growing threat to Ayeyarwady River's water quality: report |author=Aung Naing |date=26 February 2025 |url=https://myanmar-now.org/en/news/gold-mining-poses-growing-threat-to-ayeyarwady-rivers-water-quality-report/ |language=en |work=Myanmar NOW}}</ref> == बाँधहरू == २००७ देखि म्यान्मारको सैन्य सरकारले एयावाडी, माली र एनमाइ नदीमा सातवटा विशाल जलविद्युत् बाँध बनाउने सम्झौता गरेको छ। सबै बाँधले संयुक्त रूपमा १५,००० मेगावाटभन्दा बढी विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्य राख्छन्। सबैभन्दा ठूलो म्यात्सोन बाँधको क्षमता ३,६०० मेगावाट छ। अधिकांश विद्युत् चीनतर्फ निर्यात गर्ने योजना छ। चीन, जापान र म्यान्मारका विभिन्न कम्पनीहरूले यी परियोजनामा वित्तीय तथा प्राविधिक रूपमा भाग लिएका छन्।<ref>{{cite web |url=http://www.internationalrivers.org/en/southeast-asia/burma/myitsone-dam |title=Irrawaddy Myitsone Dam |access-date=2010-02-04 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223135831/http://www.internationalrivers.org/en/southeast-asia/burma/myitsone-dam |archive-date=23 February 2012}}</ref> === विवाद === म्यात्सोन बाँधले ४७ गाउँ डुबाउने, सांस्कृतिक स्थल नष्ट गर्ने र स्थानीय जनजीवन बिथोल्ने भन्दै व्यापक विरोध उत्पन्न भएको छ। वातावरणविद्हरूले तलतिरको कृषि क्षेत्रको उर्वरता घट्ने चेतावनी दिएका छन्। बाँध भूकम्प–संवेदनशील क्षेत्रमा पर्ने भएकाले सुरक्षा जोखिम पनि बढ्ने मानिन्छ। जैविक विविधताको दृष्टिले महत्वपूर्ण क्षेत्रमा जलाशय विस्तारले असंख्य प्रजातिको बासस्थान जोखिममा पार्नेछ। स्थानीय बासिन्दाले माछा, खेती र बसोबासको दीर्घकालीन क्षतिलाई गम्भीर रूपमा चिन्ताजनक मानेका छन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:म्यानमार]] rqtyd05cxgyupd7k1k06a12amhpitdj 0 147799 1357561 1330572 2026-06-03T09:09:08Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357561 wikitext text/x-wiki '''आगमनी''' ([[संस्कृत]]: अगमनि विजया) ([[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]]: আগমনী গান) बङ्गाली लोकगीतहरूको एक श्रेणी हो। जसमा देवी पार्वती(उमा वा दुर्गा)ले [[शरद ऋतु]]मा हुने दुर्गा पूजाको अवसरमा आफ्ना माइतीघर फर्किएको उत्सव मनाइन्छ।<ref name=Datta95>{{Harvnb|Datta|2006|p=95}}</ref><ref name=Islam55>{{Harvnb|Bhowmik|2012}}</ref> आगमनी गीतहरूले पार्वतीलाई देवीको रूपमा नभई छोरीको रूपमा ग्रामीण माइतीघर फर्किएको कथालाई वर्णन गर्छन्। त्यसपछि गाइने विजया गीतले तीन दिनपछि शिवको गृह फर्कँदा हुने बिदाइ र वियोगको पीडा चित्रित गर्ने गर्दछ। यी गीतहरू प्रायः बङ्गालको गाऊको परम्परागत लोक-संगीत शैलीमा आधारित हुन्छन्। जसले उमा वा पार्वती(देवी नभई छोरीको रूपमा) पिताको घर फर्किँदाको भावनालाई वर्णन गर्छन्। प्रचलित कथन अनुसार, धनी गिरीराज हिमालयकी छोरी उमा(पार्वती) पिताको इच्छा विपरीत श्मशानवासी शिवसँग विवाह गर्छिन्। विवाहपछि उमा गरिब शिवको घर पुगेकी थिइन्। छोरी परघर गएको कुरा सम्झँदा माता मेनकाको मन व्याकुल हुन्छ। एउटा शरद्पूर्णिमा जस्तै रातमा छोरी उमालाई सपनामा देखेपछि मेनका हिमालयलाई अनुरोध गर्छिन् कि उमालाई केही दिनका लागि पितृगृहमा ल्याईदिनुपर्छ। बाबुआमाको आग्रहपछि उमा चार दिनका लागि पिताको घर आउने अनुमति दिन्छिन्। यही प्रसङ्गलाई लिएर आगमनी गीतहरूको परम्परा विकसित भएको मानिन्छ। यो गीत परम्पराको उद्भव सम्भवतः अठारौँ शताब्दीमा भएको हो। रामप्रसाद सेन यस विधाका प्रथम तथा उत्कृष्ट गीतकार मानिन्छन्। पछि यस संगीत–परम्परालाई समृद्ध बनाउने प्रमुख कलाकारहरूमा राम बसु, जयनारायण बन्दोपाध्याय, गोपालचन्द्र बन्दोपाध्याय, कृष्णमोहन भट्टाचार्य, दासरथि राय, कामरुल इस्लाम (काजी नजरुल इस्लाम) आदि पर्छन्। केही प्रसिद्ध आगमनी गीतहरू यस प्रकार रहेका छन्; • साधक रामप्रसाद सेनको लोकप्रिय आगमनी गीतः ::एबार आमार उमा एले, आर उमाय पाठाबो ना ::आमार उमा सामान्य मेये नोय • कवियाल राम बसुको गीतः ::गिरि हे, तोमाय बिनय करी आनिते गौरी • [[काजी नजरुल इसलाम]]द्वारा रचित आगमनी गीतः ::सुनौलो प्रकाशका छालहरू खेतका घाँसमा खेल्छन्, हाम्री आमाज्यू आउँदैछिन्। ::उमा कहाँबाट आईन्? • लोक-आगमनी, मिन्टु दासगुप्तको स्वरमा: ::आहा रे हैमवती शिव-सोहागी राजार नन्दिनी जस्तै आगमनी गीत उमाको माइतीघर आगमन विषयक हुन्छ। त्यस्तै उमा (दुर्गा वा पार्वती) को पितृगृहबाट बिदाइ गर्दा गाइने विषादपूर्ण गीत ''विजया'' भनिन्छ। दुवै प्रकारका गीतहरूमा वैष्णव गीतिकाव्यको प्रभाव रहेको मानिन्छ। [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]]ले आगमनी र विजया गीतलाई ''बङ्गाली आमाको मातृ–हृदयको गीत'' भनेर व्याख्या गरेका छन्।<ref name="Diner's">{{cite book |last1=दास |first1=शिरिषकुमा |title=संसद बङ्गाली साहित्यसङ्गी |date=२०१९ |publisher=साहित्य संसद, कोलकाता |isbn=978-81-7555-009-9 |page=२०}}</ref> समय र सामाजिक संरचनाको परिवर्तनसँगै आगमनी गीतको परम्परा केही क्षीण भएको भए पनि, शरद ऋतुमा दुर्गा पूजाको समयमा यी गीतहरूले बङ्गाली भाव-संस्कृतिमा चिरस्थायी आकर्षण कायम गरिरहेका छन्। ==उत्पत्ति र काव्य विशेषता== आगमनी तथा बिजया गीतको प्रेरणा वैष्णव गीति काव्यबाट आएको मानिन्छ। दुवैमा मधुर रस मुख्य भए पनि आगमनी र बिजया गीतमा करुण रस पनि गहिरोसँग व्यक्त भएको हुन्छ। वैष्णव कवितामा जहाँ व्यक्तिगत अनुभूति प्रबल हुन्छ, त्यहाँ आगमनी-बिजया गीतमा सर्वजनका भावनाको सामूहिक अभिव्यक्ति पाइन्छ। मंगलकाव्यका रूद्र-चण्डी यहाँ कहिले कन्याको रूपमै, कहिले मातृ रूपमै प्रकट भएका हुन्छन्। गीतहरूमा वात्सल्य, करुणा र घरेलु जीवनका सुख-दुःखको अनन्य समायोजन पाइन्छ। बंगाली हिन्दू समाजका दैनिक जीवन, कुटुम्बीय सम्बन्ध, पराई घरसँगका सांस्कृतिक तनाव तथा कन्याको माईती फर्कने परम्परागत भावनालाई यी गीतहरूले भावपूर्ण रूपले चित्रित गर्छन्।<ref>[https://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%86%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A7%80-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE#:~:text=%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%81%E0%A6%B0%20%E0%A6%8F%20%E0%A6%86%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%95%E0%A7%87%20%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%B0%20%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%87%20%E0%A6%B0%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%20%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%87,%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%81%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0%20%E0%A6%AE%E0%A6%A7%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%87%20%E0%A6%89%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%AF%E0%A7%8B%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%AF%20%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8%20%E0%A6%95%E0%A6%AE%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%20%E0%A6%AD%E0%A6%9F%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AF%20(%E0%A6%86%E0%A6%A8%E0%A7%81 আগমনী-বিজয়া]</ref> ==सामाजिक पृष्ठभूमि== ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[दुर्गा पूजा]] * [[पार्वती]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:बङ्गाली भाषाका गीतहरू]] [[श्रेणी:बङ्गाली लोकगीतहरू]] 8evg4212q3afkzsi35sfd9e4w6weqvb 0 147858 1357657 1353811 2026-06-03T10:00:33Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357657 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = उपेन्द्रविक्रम शाह | title = | image = Prince Upendra Bir Bikram Shah.jpg | caption = १८७० को दशकमा उपेन्द्र विक्रम शाह | succession = | reign = | predecessor = | successor = | birth_date = <!-- For Gregorian dates: {{birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | birth_place = [[हनुमान ढोका]], [[काठमाडौँ]], [[नेपाल अधिराज्य]] | death_date = | death_place = | full name =श्री माहिला साहेबज्यू उपेन्द्र वीर विक्रम शाह | father = [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] | mother = महारानी साम्राज्य राज्य लक्ष्मी | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | native_lang1 = | native_lang1_name1 = | dynasty = [[शाह वंश]] }} '''उपेन्द्र बिक्रम शाह''' एक नेपाली राजकुमार थिए। उनी [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]का माहिला छोरा तथा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]]का भाइ थिए। उनलाई ''महिला साहेबज्यु''को उपनामले पनि परिचित थिए। == जीवनी == उपेन्द्रविक्रम शाहको जन्म काठमाडौँको [[हनुमान ढोका]]मा राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्रविक्रम शाह]] र महारानी साम्राज्य लक्ष्मी देवीको दोस्रो छोराको रूपमा भएको थियो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FBcoBgAAQBAJ|title=Battles of the New Republic: A Contemporary History of Nepal|date=12 January 2014}}</ref> ===अलौपर्व=== {{मुख्य|अलौ पर्व}} फौजसहित राजा राजेन्द्र नेपालतर्फ आएको थाहा पाउनेबित्तिकै जङ्गबहादुरले बडाकप्तान सनकसिंह टन्डन लाहुरीक्षेत्रीलाई ठुलो फौज सहित त्यसतर्फ पठाएका थिए। जङ्गबहादुरले राजा सुरेन्द्रको प्रतिनिधिको रूपमा माहिला सहेबज्यूलाई पनि अलौ पठाएका थिए। नेपालको सीमा नजिकै अलौ भन्ने ठाउँमा दुई फौजबीच सामान्य भिडन्त हुँदा राजेन्द्रको फौज सजिलै पराजित हुन पुगी राजा राजेन्द्रलाई कैदीको रूपमा काठमाडौँ ल्याइएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २३८</ref> == जङ्गबहादुरको हत्या योजना == वि.सं. १९०७ फागुन ६ गते बेलायत भ्रमण समाप्त गरी फर्किएका [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]को हत्या गर्ने षड्यन्त्र बनेको थियो। सो षड्यन्त्रमा [[बमबहादुर राणा|बमबहादुर]], [[बद्री नरसिंह राणा|बद्री नरसिंह]], जयबहादुर, करवीर खत्री, माहिला साहेबज्यू उपेन्द्रविक्रम सहभागी थिए। जङ्गबहादुरको हत्या गरी उप्रेन्द्र विक्रमलाई श्री ५, बमबहादुरलाई प्रधानमन्त्री र बद्रीनरसिंह [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इनचिफ]] बन्ने षडयन्त्र बनेको थियो। बमबहादुरले सो षड्यन्त्रको भण्डाफोर गरेको कुरा प्रमाणित भएकोले भारत, इलाहावादको कारागार चलान गरी तीन जनालाई सजाय दिइएको थियो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२३९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> राजा सुरेन्द्र तथा प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुर विरुद्ध षड्यन्त्र रचेको अभियोगमा उनी लगायत उनका समूहलाई पक्राउ गरी ब्रिटिस भारतको [[प्रयागराज|इलाहाबाद]] चुनारको किल्लामा नजरबन्दमा राखिएको थियो। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZrcLAAAAIAAJ|title=The History of Ancient and Medieval Nepal in a Nutshell: With Some Comparative Traces of Foreign History|date=1972}}</ref> वि.सं. १९१० भाद्रमा जयबहादुरको मृत्यु प्रयाग किल्लाभित्र भएको थियो। जङ्गबहादुरकी आमा गणेशकुमारी आफ्ना भाइ माथवरसिंह थापाको हत्यारासँग बाचा हुँदाहुँदै पनि थुनामा परेका छोरा बद्रीनरसिंह र माहिला साहेबज्यूलाई छुटाउन आग्रह गर्दै रुँदारुँदै बेहोस भएकी थिइन्। तदनुसार श्री ३ जङ्गले पुस महिनामा निजहरूलाई कडा सुरक्षाका साथ काठमाडौं झिकाएका थिए। बद्रीनरसिंहलाई केदारनरसिंहको रेखदेखमा पाल्पा र माहिला साहेबज्यू उपेन्द्रविक्रमलाई पहिले भक्तपुर दरबार र पछि [[बाग दरबार|बागदरबार]]मा निगरानीसाथ राखिएको थियो। <ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb2.htm</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Poudel |first=Keshab |date=10 September 2017 |title=Demolition of Bagh Durbar Erased History |url=https://www.spotlightnepal.com/2017/09/10/demolition-bagh-durbar-erased-history/ |access-date=26 November 2021 |website=SpotlightNepal |language=en}}</ref> ==तन्त्र== उपेन्द्रविक्रम शाह एक [[तन्त्र|तान्त्रिक]] पनि थिए।<ref>{{Cite web |last=Bhattarai |first=Madan Kumar |date=12 December 2020 |title=Unravelling the life of a forgotten Rana General |url=https://kathmandupost.com/books/2020/12/12/unravelling-the-life-of-a-forgotten-rana-general |access-date=26 November 2021 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजकुमारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] fk9uawo59w6ct5h9fxouohc2qw99wxm 0 147980 1357707 1339839 2026-06-03T10:42:49Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357707 wikitext text/x-wiki {{Infobox politician | name = सरिफ ओस्मान बिन हादी | native_name = {{nobold|শরিফ ওসমান বিন হাদি}} | native_name_lang = बङ्गाली | image = | caption = सन् २०२५ मा हादी | office = इन्किलाब मञ्चका प्रवक्ता | term_start = १३ अगस्ट २०२४ | term_end = १८ डिसेम्बर २०२५ | predecessor = ''कार्यालय स्थापना'' | successor = ''निर्णय हुन बाँकी'' | 2blankname = सदस्य सचिव | 2namedata = अब्दुल्लाह अल जाबेर | birth_name = सरिफ ओस्मान बिन हादी | birth_date = {{birth date|df=yes|1993|6|30}} | birth_place = [[नलछिटी उपजिल्ला|नलछिटी]], [[झालोकाठी जिल्ला|झालोकाठी]], {{झण्डा|बङ्गलादेश}} | death_date = {{death date and age|df=yes|2025|12|18|1993|6|30}} | death_place = बुकित मेराह, केन्द्रीय क्षेत्र, सिङ्गापुर | death_cause = गोली हानी हत्या | nationality = [[बङ्गलादेशी]] | alma_mater = [[ढाका विश्वविद्यालय]] | occupation = {{hlist|लेखक|राजनीतिज्ञ|कार्यकर्ता|शिक्षक}} | party = [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | known_for = [[इन्किलाब मञ्च]]<br> [[जुलाई क्रान्ति (बङ्गलादेश)|जुलाई क्रान्ति]] | resting_place = काजी नजरुल इसलामको समाधिस्थल, [[ढाका]], बङ्गलादेश<br>{{coord|23.7351422|90.3947337|type:landmark|display=inline}} }} '''सरिफ ओस्मान बिन हादी''' ({{भाषा-बङ्गाली|'''শরিফ ওসমান বিন হাদি'''}} (३० जुन १९९३ – १८ डिसेम्बर २०२५)<ref name="জন্মতারিখ">{{वेब स्रोत |शीर्षक=টিনশেডের ঘর থেকে তরুণদের আইকন, কে এই ওসমান হাদি? |युआरएल=https://www.jagonews24.com/politics/news/1077378 |वेबसाइट= জাগোনিউজ২৪.কম |पहुँचमिति=२० डिसेम्बर २०२५}}</ref>, जसलाई प्रायः '''ओस्मान हादी''' नामले चिनिन्छ, एक [[बङ्गलादेशी]] [[कवि]] र राजनीतिक कार्यकर्ता थिए। उनी इन्किलाब मञ्चका सह-संस्थापक र प्रवक्ता थिए।<ref name="auto3">{{वेब स्रोत|मिति=१५ सेप्टेम्बर २०२५|भाषा=बङ्गाली|शीर्षक=ঢাকা-৮ আসন থেকে নির্বাচন করবেন ইনকিলাব মঞ্চের হাদি|युआरएल=https://dailyinqilab.com/politics/news/807974|पहुँचमिति=२० नोभेम्बर २०२५|वेबसाइट=দৈনিক ইনকিলাব}}</ref><ref name=":0">{{वेब स्रोत|मिति=2025-12-12|भाषा=बङ्गाली|शीर्षक=ঢাকা-৮ আসনের সম্ভাব্য প্রার্থী ওসমান হাদি গুলিবিদ্ধ|युआरएल=https://www.prothomalo.com/bangladesh/capital/7lzslwc4s0|पहुँचमिति=2025-12-13|वेबसाइट=দৈনিক প্রথম আলো}}</ref> जुलाई क्रान्तिपछि उनी युवा नेतृत्वकालीन आन्दोलनहरूमा एक प्रमुख व्यक्तित्व बन्नुका साथै [[बङ्गलादेश]]मा भारतीय प्रभुत्वको विरोध, जुलाई क्रान्तिका सहिदहरूको मुद्दालाई वकालत गरी सहतमा ल्याउन र [[बङ्गलादेश अवामी लिग|अवामी लिग]]को प्रतिबन्ध विरोधका आन्दोलनहरूमा आफ्नो सहभागिताका लागि परिचित थिए।<ref name="auto2">{{वेब स्रोत|मिति=१५ नोभेम्बर २०२५|प्रकाशक=দৈনিক ইনকিলাব|भाषा=बङ्गाली|शीर्षक=ইনকিলাব মঞ্চের মুখপাত্র ওসমান হাদিকে হত্যার হুমকি|युआरएल=https://dailyinqilab.com/bangladesh/article/830860|पहुँचमिति=२० नोभेम्बर २०२५|वेबसाइट=দৈনিক ইনকিলাব}}</ref><ref name="auto">{{वेब स्रोत|मिति=१७ नोभेम्बर २०२५|प्रकाशक=ঢাকা পোস্ট|भाषा=बङ्गाली|शीर्षक=আজকের রায় পুরো পৃথিবীর জন্য নজির স্থাপন করেছে : ওসমান হাদি|युआरएल=https://www.dhakapost.com/law-courts/410169|पहुँचमिति=२० नोभेम्बर २०२५|वेबसाइट=ঢাকা পোস্ট}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=সুবিচার না পেলে শহীদ পরিবারকে সঙ্গে নিয়ে আইনি লড়াই করবো|युआरएल=https://mzamin.com/news.php?news=189913|पहुँचमिति=2025-11-20|वेबसाइट=মানবজমিন}}</ref> सन् २०२५ डिसेम्बर १२ का दिन ओस्मान हादीलाई [[ढाका]]को विजयनगर स्थित बक्स कलभर्ट क्षेत्रमा अज्ञात आक्रमणकारीहरूद्वारा गोली प्रहार गरिएको थियो जसकारण उनको १८ डिसेम्बरका दिन उपचारको क्रममा निधन भएको थियो।<ref name=":4">{{वेब स्रोत|शीर्षक=হাদিকে গুলি করে নিষিদ্ধ ছাত্রলীগ নেতা ফয়সাল|युआरएल=https://www.dailyjanakantha.com/bangladesh/news/886138|पहुँचमिति=2025-12-19|वेबसाइट=দৈনিক জনকণ্ঠ}}</ref><ref name="dainikamadershomoy.com">{{वेब स्रोत|शीर्षक=ওসমান হাদী আর নেই |युआरएल=https://www.dainikamadershomoy.com/details/019b32282eed |पहुँचमिति=2025-12-18|वेबसाइट=দৈনিক আমাদের সময়}}</ref> उनको मृत्यु पश्चात् देशव्यापी रूपमा हिंसाका घटनाहरू घटेका थिए जसमा सञ्चार माध्यम, राजनीतिक र सांस्कृतिक स्थल सहित कूटनीतिक मिसनहरू लक्षित आक्रमण भएको थियो। सरिफ ओस्मान हादीलाई २० डिसेम्बर २०२५ मा ढाका स्थित [[ढाका विश्वविद्यालय]]को केन्द्रीय मस्जिद परिसरमा बङ्गलादेशका राष्ट्रिय कवि [[काजी नजरुल इसलाम]]को समाधिस्थल नजिक इस्लामी परम्परा अनुसार अन्त्येष्टि गरिएको थियो। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{Commons-inline|cat:Osman Hadi|ओस्मान हादी}} * {{Wikiquote-inline|Osman Hadi|ओस्मान हादी}} * [https://hadiarchive.online/ हादीका अभिलेखहरू] [[श्रेणी:बङ्गलादेशी राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशी मुसलमानहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०२५ मा मृत्यु]] ffwse3zvoeqbx2dz3bc7elslv1dq88h 0 148091 1357484 1347905 2026-06-03T08:06:26Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357484 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = अनुष्का शङ्कर | image = Anoushka Shankar -3623.jpg | alt = | image_size = | caption = सन् २०१६ मा आयोजित रुडोलस्टाट साङ्गीतिक उत्सवमा शङ्कर | birth_name = अनुष्का हेमाङ्गिनी शङ्कर | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1981|06|09}} | birth_place = [[लन्डन]], इङ्ल्यान्ड | citizenship = {{hlist|[[संयुक्त अधिराज्य]]|[[संयुक्त राज्य अमेरिका]]}} | occupation = {{hlist|सितारवादक|सङ्गीतकार|अभिनेत्री}} | father = [[रवि शङ्कर]] | spouse = {{marriage|जो राइट|2010|2019|end=divorced}} | children = २ | relatives = {{plainlist}} * [[नोरा जोन्स]] (सौतेनी-दिदी) * [[शुभेन्द्र शङ्कर]] (सौतेनी-दाजु) {{endplainlist}} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | origin = लन्डन | genre = {{flatlist| * [[भारतीय शास्त्रीय सङ्गीत]] * विश्व सङ्गीत }} | instrument = {{hlist|स्वर|[[सितार]]|[[पियानो]]|[[तानपुरा]]}} | years_active = सन् १९९५–हाल | label = [[एन्जल रेकर्डस्|एन्जल]], [[डोयच ग्रामोफोन]], [[मर्करी केएक्स]] | website = {{URL|anoushkashankar.com}} }} }} '''अनुष्का हेमाङ्गिनी शङ्कर''' ({{भाषा-बङ्गाली|অনুষ্কা শংকর}}, जन्म: ०९ जुन १९८१) भारतीय मूलकी एक बेलायती अमेरिकी सितार वादक, सङ्गीतकार, लेखिका तथा अभिनेत्री हुन्। अनुष्काले शास्त्रीय र समकालीन, श्रावणिक र इलेक्ट्रोनिक जस्ता विभिन्न साङ्गीतिक विधा तथा शैलीहरू प्रस्तुत गर्ने गर्दछिन्। विभिन्न सङ्गीतकारहरूसँग सहकार्य गरिसकेकी अनुष्काले सन् १९९८ मा ''अनुष्का'' नामक पहिलो साङ्गीतिक सङ्गालो सार्वजनिक गरेकी थिइन् भने सहकार्य गरि सार्वजनिक गरिएको उनको सङ्ग्रहमा [[कर्ष काले]]को साथमा ''ब्रिदिङ अन्डर वाटर'' (सन् २००७) र उनका पिता [[रवि शङ्कर]] पनि समावेश छन्। उनी ग्रामी पुरस्कारमा चौधपटकसम्म नामाङ्कन प्राप्त गरि उक्त समारोहमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिने र प्रस्तोता रूपमा काम गर्ने भारतीय मूलकी प्रथम सङ्गीतकार हुन्। [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]को लन्डनमा जन्मिएकी शङ्करले आफ्नो [बाल्यकाल [[लन्डन]] र [[भारत]]को [[दिल्ली]] बिताएकी थिइन्। उनी तमिल आमा सुकन्या राजन र [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] बुबा तथा वरिष्ठ सितारवादक [[रवि शङ्कर]]की छोरी हुन् जो उनको जन्मको समयमा ६१ वर्षका थिए। उनका बुबाको तर्फबाट उनी अमेरिकी गायिका [[नोरा जोन्स]] (जन्मनाम; गीताली नोरा शङ्कर) र सन् १९९२ मा निधन भएका शुभेन्द्र "शुभो" शङ्करकी सौतेनी बहिनी पनि हुन्। किशोरावस्थामा शङ्करले क्यालिफोर्नियाको एन्किनितासमा बसोबास गरि सान डिगुटो हाई स्कुल एकेडेमीमा अध्ययन गरेकी थिइन्। सन् १९९९ मा स्नातक सम्पन्न गरेकी उनले थप अध्ययन गर्नुको सट्टा सङ्गीत क्षेत्रलाई अङ्गालेकी थिइन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी}} * {{Official website|http://www.anoushkashankar.com}} * [https://web.archive.org/web/20090203011254/http://www.asiasociety.org/resources/090124_anoushka_shankar.html अनुष्का शङ्कर] – सितार र वाद्यमण्डलका लागि रवि शङ्करको साङ्गीतिक कार्यक्रम नं. ३ प्रदर्शनबारे गरिएको एक भिडियो अन्तर्वार्ता। * {{IMDb name|0788154}} [[श्रेणी:सन् १९८१ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी गायिका-गीतकारहरू]] [[श्रेणी:बेलायती चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी गायिका-गीतकारहरू]] j8qdgog86ng5sqa6aa6azmc3agkm83p 0 148117 1357640 1335874 2026-06-03T09:51:33Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357640 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = | native_name = | colorcode = {{party color|Ujyaalo Nepal Party}} | leader = | president = [[कुलमान घिसिङ]] | foundation = कात्तिक २०८२ | ideology = {{ubl| [[भ्रष्टाचार विरोध]]<br>[[आर्थिक उदारवाद]]<br>[[प्रजातान्त्रिक समाजवाद]]}}<ref>https://www.setopati.com/politics/375355</ref> | headquarters = त्रिपुरेश्वर, काठमाडौँ | country = नेपाल | abbreviation = उनेपा | founder = | colours = {{colorbox|{{party color|Ujyaalo Nepal Party}}}} | native_name_lang = ne | merger = | split = | merged = | position = [[केन्द्रवाद|केन्द्र]] | slogan = "उज्यालो भविष्यका लागि, उज्यालो नेपाल" | symbol = [[File:Simple light bulb graphic.png{{!}}skin-invert|center|100px]] | leader1_title = | leader1_name = | leader2_title = | leader2_name = | seats1_title = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश सभा]]मा सिट | seats1 = {{Composition bar|1|53|hex={{party color|Ujyaalo Nepal Party}}}} | website = {{url|www.unp.org.np}} }} '''उज्यालो नेपाल पार्टी''' (छोटो नाम: उनेपा) नेपालमा एक [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|राजनीतिक दल]] हो। [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण|नेपाल विद्युत् प्राधिकरण]]का पूर्व प्रबन्धक तथा पूर्वामन्त्री [[कुलमान घिसिङ]]को पार्टीको अध्यक्ष हुन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] kx3o40ef1gly0qmqkv8yjoi28yxemco 0 148228 1357605 1337319 2026-06-03T09:33:46Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357605 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = इदी अमिन | birth_name = अवोन'गो इदी अमिन दादा | image = Idi Amin at UN (United Nations, New York) gtfy.00132 (cropped).jpg | caption = सन् १९७५ मा इदी अमिन | order = तेस्रो | office = युगान्डाका राष्ट्रपति | termstart = २५ जनवरी १९७१ | termend = ११ अप्रिल १९७९ | vicepresident = | predecessor = | successor = | birth_date = {{birth date|df=y|1928|05|30}}<ref name=":3">{{Cite book |last=Leopold |first=Mark |url=https://yalebooks.co.uk/book/9780300260885/idi-amin/ |title=Idi Amin: The Story of Africa's Icon of Evil |date=2021 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-15439-9 |location=New Haven (Conn.)}}</ref> | birth_place = कम्पाला, [[युगान्डा]] | death_date = {{death date and age |2003|08|16|1928|05|30|df=y}} | death_place = [[जेद्दा]], साउदी अरब | constituency = | party = | spouse = | children = ४३ (दाबि)<ref>{{Cite news |last=Nakajubi |first=Gloria |date=15 July 2015 |title=Ugandan dictator Idi Amin's widow Sarah Kyolaba dies in the UK aged 59 |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/ugandan-dictator-idi-amins-widow-sarah-kyolaba-dies-in-the-uk-aged-59-10322083.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925164429/http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/ugandan-dictator-idi-amins-widow-sarah-kyolaba-dies-in-the-uk-aged-59-10322083.html |archive-date=25 September 2015 |access-date=21 September 2015 |work=The Independent}}</ref> | signature = Idi_Amin_Signature.png | nickname = | allegiance = | branch = | serviceyears = सन् १९४६–१९७९ | rank = | commands = | battles = | resting_place = }} '''इदी अमिन दादा ओउमी''' (३० मे १९२८ – १६ अगस्ट २००३) युगान्डाका एक सैनिक अधिकृत तथा राजनीतिज्ञ थिए। उनले सन् १९७१ देखि १९७९ मा सत्ताच्युत नभएसम्म युगान्डाका तेस्रो राष्ट्रपतिको रूपमा पदभार सम्हालेका थिए। उनी सैनिक दर्जाहरू हुँदै उक्लँदै सन् १९७० मा युगान्डाली सशस्त्र बलका सर्वोच्च सेनापति बनेका थिए। सन् १९७१ मा उनले राष्ट्रपति मिल्टन ओबोटेलाई अपदस्थ गरी त्यसपछि तानाशाहका रूपमा शासन चलाउन सुरु गरेका थिए। उनको शासनकालमा सामूहिक हत्या सहितका गम्भीर मानवअधिकार उल्लङ्घनहरू हुँदा त्यसको फलस्वरूप युगान्डाको अर्थतन्त्र धराशायी बन्न पुगेको थियो। तान्जानियामाथि असफल युद्ध सुरु गरेपछि सन् १९७९ मा उनी सत्ताबाट हटाइए र उनले आफ्नो बाँकी जीवन निर्वासनमा बिताएका थिए।  अमिन काक्वा जातिका बाबु र लुगबारा जातिकी आमाबाट जन्मिएका थिए। सन् १९४६ मा उनले बेलायती औपनिवेशिक सेनाको एक हिस्सा रहेको किङ्स अफ्रिकन राइफल्समा भान्सेका रूपमा प्रवेश गरेका थिए। उनी क्रमशः लेफ्टिनेन्टको पदसम्म उक्लिए र सोमाली विद्रोहीहरूविरुद्धका बेलायती कारबाहीहरू तथा [[केन्या]]मा भएको माउ माउ विद्रोहमा सहभागी भएका थिए। सन् १९६२ मा [[युगान्डा]]ले [[संयुक्त अधिराज्य]]बाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेपछि अमिन सेनामै रहेर सन् १९६४ मा उप–सेनापति बन्दै त्यसको दुई वर्षपछि सेनापति नियुक्त भएका थिए। [[युगान्डा]]का राष्ट्रपति मिल्टन ओबोटेले सेनाको कोष दुरुपयोग गरेको आरोपमा आफूलाई पक्राउ गर्ने योजना बनाइरहेको थाहा पाएपछि, उनले सन् १९७१ मा ओबोटेलाई सत्ताच्युत गरी आफूलाई राष्ट्रपति घोषणा गरेका थिए। सत्तामा रहेका वर्षहरूमा अमिनले इजरायलको उल्लेखनीय समर्थन पाएका थिए र लिबियाका [[कर्णेल मुअम्मर गद्दाफी|मुअम्मर गद्दाफी]], जाइरका मोबुटु सेसे सेको, सोभियत सङ्घ र पूर्वी जर्मनीको समर्थन प्राप्त गर्ने शासकमा रूपान्तरण भएका थिए। सन् १९७२ मा अमिनले एसियालीहरूलाई देशनिकाला गर्दै गर्दा त्यसमा अधिकांश भारतीय–युगान्डालीहरू समावेश थिए भने सोही कारणले [[भारत]]ले उनको शासनसँग कूटनीतिक सम्बन्ध तोडेको थियो। सन् १९७५ मा अमिनले अफ्रिकी राष्ट्रहरूबीच एकता प्रवर्द्धन गर्न स्थापना गरिएको अन्तरसरकारी संस्था अफ्रिकी एकता सङ्गठनको अध्यक्षता सम्हालेका थिए। युगान्डा सन् १९७७ देखि १९७९ सम्म [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]को मानव अधिकार आयोगको सदस्य थियो। सन् १९७७ मा [[संयुक्त अधिराज्य]]ले युगान्डासँग कूटनीतिक सम्बन्ध तोड्दा अमिनले आफूले बेलायतीहरूलाई पराजित गरेको घोषणा गर्दै “ब्रिटिस साम्राज्यका विजेता” को अर्थमा आफ्नो उपाधिमा सिबिई" थपेका थिए।<ref name="Keatley">{{Cite web |last=Keatley |first=Patrick |date=18 August 2003 |title=Idi Amin |url=https://www.theguardian.com/news/2003/aug/18/guardianobituaries |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727231321/http://www.guardian.co.uk/news/2003/aug/18/guardianobituaries |archive-date=27 July 2013 |access-date=16 March 2020 |website=The Guardian}}</ref> सन् १९७० को दशकको उत्तरार्धतिर अमिनको शासन अघि बढ्दै जाँदा [[युगान्डा]]मा अशान्ति झन् बढ्दै गएको थियो। एकातर्फ राजनीतिक विरोधीहरू र केही जातीय समूहहरूमाथि गरिएको दमन र अर्कोतर्फ सन् १९७६ को विमान अपहरणलाई अमिनले समर्थन गरेपछि त्यसबाट [[इजरायल]]को ‘अपरेसन एन्टेब्बे’ सुरु हुनुले देशको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठा अत्यन्त कमजोर बनेको थियो। यसपछि सन् १९७८ मा अमिनले [[तान्जनिया|तान्जानिया]]को कागेरा क्षेत्रलाई गाभ्ने प्रयास गरेका थिए। त्यसको प्रत्युत्तरमा [[तान्जनिया|तान्जानिया]]का राष्ट्रपति जुलियस न्येरेरेले आफ्ना सेनालाई [[युगान्डा]]माथि आक्रमण गर्न आदेश दिएका थिए। तान्जानियाली सेना र विद्रोही बलहरूले सन् १९७९ मा कम्पाला सफलतापूर्वक नियन्त्रणमा लिएपछि अमिनलाई सत्ताबाट हटाइगको थियो। अमिनले त्यसपछि [[लिबिया]], [[इराक]] र अन्ततः [[साउदी अरब]] हुँदै आफ्नो निर्वासित जीवन बिताएका थिए भने उनको २००३ मा निर्वासित अवस्थामै मृत्यु भएको थियो। अमिनको शासन राजनीतिक दमन, कानुनी प्रक्रिया बाहिर गरिएका हत्या सहित व्यापक मानवअधिकार उल्लङ्घन, साथै नातावाद, भ्रष्टाचार र गम्भीर आर्थिक कुप्रबन्धनले चिनिन्थ्यो। अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकहरू र [[मानव अधिकार]] समूहहरूको अनुमानअनुसार उनको शासनकालमा १,००,००० देखि ५,००,००० सम्म मानिसहरू मारिएका थिए। युगान्डालीहरूमाथि गरिएको उनको क्रूरता र अत्याचारका कारण उनलाई “युगान्डाको कसाई” भन्ने उपनाम दिइएको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/3155925.stm|title=Dictator Idi Amin dies|date=16 August 2003|access-date=10 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309152213/http://news.bbc.co.uk/2/hi/3155925.stm|archive-date=9 March 2021|via=news.bbc.co.uk}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू ==   [[श्रेणी:शीत युद्धकालीन व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:'कु' द्वारा सत्ता हासिल गर्ने नेताहरू]] [[श्रेणी:फिल्ड मार्सलहरू]] [[श्रेणी:सन् १९२८ मा जन्म]] b898ynzicvnmszogd2fxlmq7bk26h7w 0 148257 1357473 1343334 2026-06-03T07:58:35Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357473 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = अजित पवार | image = Shri Ajit Anantrao Pawar.jpg | caption = सन् २०२४ मा पवार | birth_date = {{Birth date|1959|07|22|df=y}} | death_date = {{death date and age|2026|1|28|1959|7|22|df=y}} | death_place = बारामती, [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | birth_name = अजित पवार | birth_place = | residence = | office = | termstart = | termend = | alongside = | governor = | predecessor = | office1 = | term_start1 = | term_end1 = | governor1 = | 1blankname1 = | 1namedata1 = | deputy1 = | alongside1 = | 2blankname1 = | 2namedata1 = | predecessor1 = | successor1 = | governor2 = | term_start2 = | term_end2 = | 1blankname2 = | 1namedata2 = | 2blankname2 = | 2namedata2 = | predecessor2 = | successor2 = | term_start3 = | term_end3 = | status3 = | 1blankname3 = | 1namedata3 = | governor3 = | 2blankname3 = | 2namedata3 = | predecessor3 = | successor3 = | term_start4 = | term_end4 = | status4 = | 2blankname4 = | 2namedata4 = | 1blankname4 = | 1namedata4 = | governor4 = | predecessor4 = | successor4 = | party = | otherparty = | occupation = राजनितिज्ञ | spouse = {{marriage|सुनेत्रा पाटिल|1985}} | children = २ | website = {{URL|https://www.ajitpawar.org/}} | footnotes = | date = | year = सन् २०१९ }} '''अजित पवार''' (२२ जुलाई १९५९ – २८ जनवरी २०२६) [[महाराष्ट्र]]का एक भारतीय राजनीतिज्ञ थिए। जनवरी २०२६ मा उनको निधन नहुन्जेलसम्म उनी राज्यका सबैभन्दा लामो समय सेवा गर्ने उपमुख्यमन्त्री थिए, र पृथ्वीराज चौहान, देवेंद्र फडणवीस, उद्धव ठाकरे र एकनाथ शिन्देका मन्त्रिपरिषद्हरू अन्तर्गत ६ कार्यकालसम्म उक्त पद सम्हालेका थिए। उनले सन् २०२२ देखि २०२३ सम्म महाराष्ट्र विधान सभामा प्रतिपक्षका नेताको रूपमा पनि सेवा गरेका थिए र सन् १९९१ मा बारामती लोकसभा निर्वाचन क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गरेका थिए।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ajit-pawar-new-opposition-leader-in-maharashtra-assembly/articleshow/92655380.cms|title=Ajit Pawar new Opposition leader in Maharashtra assembly &#124; India News|date=4 July 2022|work=[[The Times of India]]}}</ref> == परिवार == अजित पवारका हजुरबुबा–हजुरआमा गोविन्दराव र शारदा पवार थिए। गोविन्दराव बारामतीमा कामदार सहकारीहरूसँग आबद्ध भएका थिए भने शारदाले पारिवारिक खेती सम्हाल्ने गर्थिन्। सन् १९३८ मा उनी [[पुणे]] स्थानीय बोर्डमा निर्वाचित भएकी थिइन्। उनीहरूका एघार सन्तान थिए, जसमा सात छोरा र चार छोरी थिए। ती छोरामध्ये एक शरद पवार हुन् उनी राष्ट्रवादी कांग्रेस पार्टी (एनसीपी) का अध्यक्ष बने र चार पटक महाराष्ट्रका मुख्यमन्त्रीसमेत बनेका थिए। == प्रारम्भिक जीवन == अजित पवारको जन्म २२ जुलाई १९५९ मा [[महाराष्ट्र]]को देओलाली प्रवरा क्षेत्रमा अनन्तराव र आशाताई पवारको परिवारमा भएको थियो। उनी अठार वर्षका हुँदा उनका बुबाको निधन भएको थियो। उनका एक भाइ श्रीनिवास र एक बहिनी विजय थिइन्। सन् १९८५ मा उनले [[महाराष्ट्र]]का पूर्व मन्त्री पद्मसिंह बाजीराव पाटिलकी छोरी सुनेत्रा पवार (पूर्व थर पाटिल)सँग विवाह गरेका थिए। [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]मा रहेका आफ्ना काका शरद पवारको पदचिह्न पछ्याउँदै, उनले सन् १९८२ मा सहकारी चिनी कारखानाको बोर्डमा निर्वाचित भएसँगै राजनीतिमा पहिलो पाइला राखेका थिए। सन् १९९१ मा उनी [[पुणे]] जिल्ला केन्द्रीय सहकारी बैंकका अध्यक्षमा निर्वाचित भए र त्यसपछि लगातार १६ वर्षसम्म उक्त पदमा रहेका थिए।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ajit-pawar-new-opposition-leader-in-maharashtra-assembly/articleshow/92655380.cms|title=Ajit Pawar new Opposition leader in Maharashtra assembly &#124; India News|date=4 July 2022|work=[[The Times of India]]}}</ref> == राजनीतिक कार्यकाल == उनी सन् १९९१ मा बारामती संसदीय निर्वाचन क्षेत्रबाट पहिलो पटक लोकसभामा निर्वाचित भए। पछि उनले उक्त सिट आफ्ना काकाको लागि खाली गरे, जसपछि उनका काका प्रधानमन्त्री [[पी. वी. नरसिंह राव|पी. वी. नरसिम्हा राव]]को सरकारमा रक्षा मन्त्री बनेका थिए। पवार आफ्नो स्पष्टवक्ता र व्यवहारिक नेतृत्व शैलीका लागि परिचित थिए, र उनलाई “अजित दादा” भन्ने उपनामले पनि चिनिन्थ्यो।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ajit-pawar-new-opposition-leader-in-maharashtra-assembly/articleshow/92655380.cms|title=Ajit Pawar new Opposition leader in Maharashtra assembly &#124; India News|date=4 July 2022|work=[[The Times of India]]}}</ref> पछि उनी बारामती विधानसभा निर्वाचन क्षेत्रबाट सात पटक [[महाराष्ट्र]] विधान सभामा निर्वाचित भएका थिए। उनले पहिलो पटक सन् १९९१ को उपनिर्वाचनमा जित हासिल गरेका थिए र त्यसपछि सन् १९९५, १९९९, २००४, २००९ र २०१४ मा लगातार पाँच कार्यकालसम्म उक्त सिट कायम राखेका थिए। उनले सन् १९९१ देखि १९९२ सम्म मुख्यमन्त्री सुधाकरराव नाइकको सरकारमा कृषि तथा ऊर्जा राज्यमन्त्रीका रूपमा सेवा गरेका थिए।<ref name="auto">{{Cite web |title=Hon'ble Deputy Chief Minister of Maharashtra |url=https://maharashtrasadan.maharashtra.gov.in/Deputy-CM-New.html |access-date=27 January 2022 |website=maharashtrasadan.maharashtra.gov.in }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन् १९९२ मा शरद पवार मुख्यमन्त्री बनेपछि उनी भूमी संरक्षण, ऊर्जा र योजना राज्यमन्त्री बनेका थिए। सन् १९९९ मा, आईएनसी-एनसीपी गठबन्धन सरकारको एक हिस्साको रूपमा, उनी सिँचाइ विभागका लागि जिम्मेवार क्याबिनेट मन्त्री बनेका थिए। उनलाई सुशीलकुमार सिन्देको मन्त्रीमण्डलको भागको रूपमा सन् २००३ मा ग्रामीण विकास विभाग पनि दिइएको थियो। सन् २००४ को विधानसभा चुनावमा काङ्ग्रेस-एनसीपी गठबन्धनले जित हासिल गरेपछि, उनले देशमुख र पछि क्याबिनेटमा जल संसाधन मन्त्रालय कायम राखेका थिए। शरद पवार मुख्यमन्त्री बनेपछि सन् १९९२ मा उनी भूमी संरक्षण, ऊर्जा तथा योजना राज्यमन्त्री बनेका थिए। सन् १९९९ मा भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस–राष्ट्रवादी कांग्रेस पार्टी गठबन्धन सरकारअन्तर्गत उनी सिंचाइ विभागको जिम्मेवारीसहित क्याबिनेट मन्त्री बनेका थिए। सन् २००३ मा सुशीलकुमार शिन्देको मन्त्रिपरिषद्मा उनलाई ग्रामीण विकास विभागको अतिरिक्त जिम्मेवारी पनि दिइएको थियो। सन् २००४ को विधानसभा निर्वाचनमा आईएनसी–एनसीपी गठबन्धनले जित हासिल गरेपछि उनले देशमुखको तथा पछि [[अशोक चव्हाण|अशोक चौहान]]को मन्त्रिपरिषद्मा जलस्रोत मन्त्रालयको जिम्मेवारी कायम राखेका थिए।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ajit-pawar-new-opposition-leader-in-maharashtra-assembly/articleshow/92655380.cms|title=Ajit Pawar new Opposition leader in Maharashtra assembly &#124; India News|date=4 July 2022|work=[[The Times of India]]}}</ref> == मृत्यु == २८ जनवरी २०२६ मा, भारतीय समय अनुसार करिब ०८:४४ बजे (यूटीसी+५:३०), [[मुम्बई]]को छत्रपति शिवाजी महाराज अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट [[महाराष्ट्र]]को बारामती विमानस्थलतर्फ चार्टर उडानमा रहेका पवारलाई बोकेको एक व्यावसायिक जेट बारामती विमानस्थलको रनवे ११ मा दोस्रो पटक अवतरण गर्ने प्रयासका क्रममा दुर्घटनाग्रस्त भएको थियो। विमान धावनमार्गबाट चिप्लिएर बाहिर गई, आगलागी भयो र ठोक्किँदै पूर्ण रूपमा नष्ट भयो, जसका कारण पवारसहित विमानमा सवार अन्य चार जनाको मृत्यु भएको थियो। दुर्घटनामा परेको विमान १६ वर्ष पुरानो लियरजेट ४५ एक्सआर (दर्ता नम्बर VT-SSK) थियो। उक्त घटनाको समयमा पवार आगामी जिल्ला परिषद् निर्वाचनसँग सम्बन्धित रूपमा विभिन्न सार्वजनिक सभाहरूलाई सम्बोधन गर्न बारामती जाँदै थिए।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ajit-pawar-new-opposition-leader-in-maharashtra-assembly/articleshow/92655380.cms|title=Ajit Pawar new Opposition leader in Maharashtra assembly &#124; India News|date=4 July 2022|work=[[The Times of India]]}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:सन् १९५९ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०२६ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:भारतीय राजनीतिज्ञहरू]] 78ovn8no6deh690jl86mgdxfvm4kuaa 0 148270 1357575 1352193 2026-06-03T09:16:36Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357575 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = | native_name = आम जनता पार्टी | logo = | logo_size = 200px | colorcode = #FF4500 | chairperson = [[प्रभु साह]] | foundation = {{Start date and age|df=yes|p=y|2022|12|29}} | ideology = [[समाजवाद]] | headquarters = [[काठमाडौँ]] | student_wing = आम विद्यार्थी मोर्चा | womens_wing = आम महिला मोर्चा | position = [[वामपन्थी राजनीति|वामपन्थी]] | wing1_title = किसान सङ्गठन | wing1 = आम किसान मोर्चा | website = {{URL|https://www.ajp.org.np/}} | country = नेपाल | founder = [[प्रभु साह]] | native_name_lang = ne | split = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | slogan = विश्वभरका आम जनता एक होऔँ! | symbol = [[File:Nepal_election_symbol_mobile_phone.svg|70px]] | seats2_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] | seats2 = {{composition bar|1|275|hex=#FF4500}} | seats5_title = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] | seats5 = {{composition bar|1|753|hex=#FF4500}}<small>प्रमुख/अध्यक्ष</small> }} '''आम जनता पार्टी''' नेपालको एक [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|राजनीतिक दल]] हो।<ref name=":0">{{Cite web |last=सेतोपाटी संवाददाता |title=प्रभु साहले गठन गरे आम जनता पार्टी |url=https://www.setopati.com/politics/290772/ |access-date=2023-04-05 |website=सेतोपाटी |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241113010152/https://www.setopati.com/politics/290772 |date=2024-11-13 }}</ref> यस दलले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] देखि [[नेपालको सङ्घीय संसद]]मा प्रतिनिधित्व गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web |title=प्रभु साहलाई पूर्वमन्त्री रामवीर मानन्धरको साथ |url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1241948 |access-date=2023-04-05 |website=अनलाइन खबर |language=ne}}</ref> पूर्व मन्त्री प्रभु साह यस दलको अध्यक्ष हुन्।<ref name=":1">{{Cite web |title=प्रभु साहले बनाए आम जनता पार्टी, ५१ सदस्यीय तदर्थ समिति घोषणा |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/12/1239833 |access-date=2023-04-05 |website=अनलाइन खबर |language=ne}}</ref> === गठन === यस दलको गठन २०७९ पुस १४ मा पूर्व मन्त्री [[प्रभु साह]]द्वारा गरिएको थियो। २०७९ को प्रनितिधि सभा निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा निर्वाचित भएपछि, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]ले आम जनताका समस्याहरू समाधान गर्न नसक्ने घोषणा गर्दै साहले यस नयाँ दलको स्थापना गरेका थिए।<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=एमाले छाड्दै प्रभु साह! |url=http://nepallive.com/story/258780 |access-date=2023-04-05 |website=नेपाल लाइभ |language=ne}}</ref> साहलाई पूर्व मन्त्री [[रामवीर मानन्धर]] र बद्री न्यौपानेले समर्थन गरेका थिए, जो पहिले नेकपा (एमाले)को पृष्ठभूमिबाट आएका थिए।<ref>{{Cite web |title=प्रभु साहले गठन गरे आम जनता पार्टी, ५१ सदस्यीय तदर्थ समिति गठन |url=http://nepallive.com/story/298380 |access-date=2023-04-05 |website=नेपाल लाइभ |language=ne}}</ref> == नेतृत्व == === अध्यक्ष === * [[प्रभु साह]] (वि.सं २०७९–हाल) == भ्रातृ सङ्गठनहरू == * आइटी आर्मी * आम दलित मोर्चा * आम महिला मोर्चा * आम विद्यार्थी मोर्चा * आम किसान मोर्चा<ref name=":1" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] dymbncs64bitcyiel3qs77f160qegwt 0 148315 1357496 1339104 2026-06-03T08:11:35Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357496 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|खाना र पोषणकी हिन्दु देवी}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | name = अन्नपूर्णा | image = Goddess Annapurna 1.jpeg | deity_of = खाना र पोषणकी देवी | symbol = भाँडो, [[डाडु]] |day=[[शुक्रबार]] | caption = अन्नपूर्णा ([[पार्वती]]), सिंहासनमा बसेर, [[शिव]]लाई दान दिँदै | script_name = संस्कृत | script = अन्नपूर्णा | Sanskrit_transliteration = | affiliation = [[पार्वती]], [[देवी]], [[दुर्गा]] | abode = [[कैलास पर्वत|कैलाश पर्वत]] | member_of = | consort = [[शिव]] | mantra = }} '''अन्नपूर्णा''', '''अन्नपूर्णेश्वरी''' वा '''अन्नदा'''<ref name=MW>{{cite web |url= http://faculty.washington.edu/prem/mw/a.html |title= Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary |last= Williams |first= Monier |website= faculty.washington.edu |quote= annapūrṇa : pūrṇa mfn. filled with or possessed of food; (ā), f. N. of a goddess, a form of Durgā |access-date= 18 November 2017 |archive-date= 26 January 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170126143349/http://faculty.washington.edu/prem/mw/a.html |url-status= dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170126143349/http://faculty.washington.edu/prem/mw/a.html |date=26 January 2017 }}</ref> [[पार्वती]]को एक अवतार हो र यसलाई खाना र खुवाउने [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] देवी भनेर चिनिन्छ। हिन्द धर्ममा पूजा र भोजन अर्पणको अत्यधिक प्रशंसा गरिन्छ, र त्यसैले, देवी अन्नपूर्णालाई एक लोकप्रिय देवीको रूपमा मानिन्छ।<ref>[[#P.|P. 2001]], p. 13</ref> भरतचन्द्र रायद्वारा [[बङ्गाली भाषा]]मा लेखिएको कथा कविता अन्नदा मङ्गलमा उनको प्रशंसा गरिएको छ। अन्नपूर्णा सहस्रनाम देवीको लागि समर्पित छ र उनको एक हजार नामहरूको प्रशंसा गर्दछ, जबकि अन्नपूर्णा शतनाम स्तोत्रम उनको १०८ नामहरूमा समर्पित छ। भारतमा उनी समर्पित केही मन्दिरहरू अवस्थित छन् जसमध्ये [[अगस्त्य ऋषि|अगस्त्य]]द्वारा होरानाडुमा स्थापित अन्नपूर्णेश्वरी मन्दिर र वाराणसीमा अन्नपूर्णा देवी मन्दिर केही सबैभन्दा प्रमुख उदाहरणहरू हुन्। [[अक्षय तृतीया]]लाई अन्नपूर्णाको जन्मदिन मानिने भएकोले, यो दिन सुनका गहनाहरू किन्नको लागि धेरै शुभ मानिन्छ।<ref>{{cite web|title=TOPSHOTS An Indian customer looks at a selection of white gold...|publisher=Getty Images|last=Nanu|first=Narendra|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-192379334.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924175246/http://www.highbeam.com/doc/1P1-192379334.html|url-status=dead|archive-date=24 September 2015|date=6 May 2011|access-date=25 May 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924175246/http://www.highbeam.com/doc/1P1-192379334.html |date=24 September 2015 }}</ref> == प्रतिमा == [[File:Maa Annapurna Statue at Gokarneshwor Mahadev Temple Premises, Gokarna, Kathmandu.jpg|thumb|डाडु र भाँडो लिएकी अन्नपूर्णा।]] आगम (धार्मिक ग्रन्थहरू)ले अन्नपूर्णाको प्रतिमालाई रातो रङ्ग भएको, पूर्णिमा जस्तै गोलो अनुहार, तीन आँखा, उच्च स्तन र चार हात भएकी देवीका रूपमा वर्णन गर्दछ। तल्लो बायाँ हातमा स्वादिष्ट खानाले भरिएको भाँडो बोकेको चित्रण गरिएको छ। दायाँ हातमा विभिन्न रत्नहरूले सजाइएको सुनौलो डाडु छ। अन्य दुई हातमा अभय र वरद मुद्राहरू चित्रण गरिएको छ। उनको नाडी र छातीमा सुनौलो गहनाहरू लगाएको चित्रण गरिएको छ।<ref name=P19>[[#P.|P. 2001]], p. 19</ref> उनी शिरमा अर्धचन्द्रले सजिएको सिंहासनमा विराजमान छिन्।<ref name=p20>[[#P.|P. 2001]], p. 20</ref> == किंवदन्ती == [[File:Annapurnashiva.jpg|thumb|शिवलाई खाना खुवाउँदै अन्नपूर्णा]] एक दिन, भगवान [[शिव]] र उनकी पत्नी [[पार्वती]] भौतिक संसारको बारेमा वादविवादमा परेका थिए। शिवले सबै भौतिकवादी कुराहरू केवल एक भ्रम हो, जसमा मानिसहरूले खाएको खाना पनि समावेश भएको बताएका थिए। यसले भौतिकवादी पक्षहरूलाई शासन गर्ने पार्वतीलाई रिस उठेको थियो। शिव र संसारलाई आफ्नो महत्त्व देखाउन, उनी गायब हुन्छिन् र उनी बिना संसार कसरी बाँच्नेछ भनेर हेर्न चाहेको बताउँछिन्। पार्वती गायब भएसँगै, संसारमा खानाको अभाव हुन पुग्यो र अनिकाल देखा पर्दै गयो। शिवका अनुयायीहरूले उहाँसँग खानाको लागि भिक्षा माग्न पुगे। देवताहरू पनि खानाको लागि भिक्षा माग्न बाध्य भए, तर कुनै खाना पाएनन्। अन्ततः, शिव र उनका अनुयायीहरूले पृथ्वीमा वाराणसी (काशी) सहरमा एउटा मात्र भान्छा छ, जहाँ अझै पनि खाना उपलब्ध छ भन्ने सहसुस गर्न थाले। शिव खाना माग्न काशी गए। उनलाई भान्साकोठा उनकी पत्नी पार्वतीको स्वामित्वमा रहेकाले उनी आश्चर्यमा परे र त्यहाँ पार्वती अन्नपूर्णाको बसेकी थिइन्। उनले आकाशीय बैजनी र खैरो वस्त्र लगाएकी थिइन्, जुन हल्का रूपमा गहनाहरूले सजाइएको थियो। उनी सिंहासनमा बसेकी थिइन्, भोका देवताहरू र पृथ्वीका भोका बासिन्दाहरूलाई खाना बाँड्दै र सेवा गर्दै थिइन्। अन्नपूर्णाले शिवलाई आफ्नो खाना भिक्षाको रूपमा चढाएकी थिइन्।<ref name=p17>[[#P.|P. 2001, p. 17]]</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20100114222928/http://boloji.com/hinduism/153.htm अन्नपूर्णा सम्बन्धित कथा] [[श्रेणी:हिन्दु देवीहरू]] [[श्रेणी:पार्वतीका रूपहरू]] 0nfu8zp2f66g9e5sy9gej8vxpwvmbxv 0 148330 1357643 1340505 2026-06-03T09:52:34Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357643 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = उत्तर अमेरिकामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोल | subtitle = | partof = [[महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन]] | image = Women! Free our sisters LCCN2015648047.jpg | alt = | caption = नियमन्टिक राज्य महिला कारागारबाट ब्ल्याक प्यान्थर पार्टीका छ जना सदस्यहरूको रिहाइको माग गर्दै प्रदर्शन गरिरहेको चार महिलाहरू देखाउने पोस्टर, सन् १९७२ [[कनेक्टिकट]] | date = सन् १९६० - १९८० को दशक | place = [[उत्तर अमेरिका]] | coordinates = | causes = संस्थागत लैङ्गिक भेदभाव | goals = महिलाहरूका लागि समान अधिकार | methods = * जनचेतनामूलक कार्यक्रम * प्रदर्शन * सुधार | status = | result = | side1 = | side2 = | side3 = | leadfigures1 = | leadfigures2 = | leadfigures3 = | howmany1 = | howmany2 = | howmany3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | fatalities = | injuries = | arrests = | detentions = | charged = | fined = | casualties_label = | notes = | sidebox = }} '''उत्तर अमेरिकामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन'''ले सन् १९६० को दशकको अन्त्यदेखि सन् १९८० को दशकसम्मको [[नारीवादी आन्दोलन]]लाई जनाउँदछ।<ref>{{cite web|url=https://www.thoughtco.com/womens-liberation-movement-3528926|title=The Women's Liberation Movement- A Profile of Feminism in the 1960s and 1970s|date=२०२५ अप्रिल २९|publisher=thoughtco.com|language=अङ्ग्रेजी}}</ref>नागरिक अधिकार आन्दोलन, विद्यार्थी आन्दोलन र युद्ध-विरोधी आन्दोलनबाट प्रेरित महिला स्वतन्त्रता आन्दोलनले नागरिक अधिकारको विचारलाई अँगाल्दै भेदभावको शिकार भएकाहरूलाई दमनबाट छुटकारा दिलाउन आफ्नो दृष्टिकोण तयार गरेको थियो। यस आन्दोलन विद्यमान सामाजिक संरचनामा सुधार ल्याउनमा केन्द्रीय नभई समाज र परिवारमा महिलाको स्थान र महिलाको स्वायत्ततासम्बन्धी धारणामा परिवर्तन ल्याउनमा केन्द्रीत थियो। सबै महिलाहरूले समान रूपमा भाग लिन सक्ने गरी गठन भएका अधिकांश समूहहरूले सहकार्यात्मक ढाँचामा काम गर्दा उनीहरूले पदानुक्रमात्मक संरचनालाई अस्वीकार गरेका थिए। सामान्यतया, महिलाको स्वतन्त्रताका निम्ति आन्दोलन गरिरहेका सम्बन्धित समूहहरूले जनचेतना बृद्धि गराउनका लागि बैठकहरूको आयोजना गर्दथे जहाँ महिलाहरले आफ्ना चिन्ता र अनुभवहरू व्यक्त गर्दै आफ्ना मुद्दाहरूलाई राजनीतिक रूपमा अघि बढाउन सिक्दथे। लैङ्गीक भेदभावको अन्त्य गरि महिलालाई दिइएको दोस्रो दर्जाका नागरिकको स्थिति हटाउनु महिला स्वतन्त्रता आन्दोलनका सदस्यहरूका लागि सबैभन्दा महत्वपूर्ण लक्ष्य थियो। उत्तर अमेरिकी देश [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] र [[क्यानडा]]मा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन लगभग एकैसाथ सुरु भएको र यसका उद्देश्यहरू व्यक्त गर्ने पहिलो लेखहरू सन् १०६५ मा प्रकाशित भएका थिए। सन् १९६७ सम्म अमेरिकी र क्यानडेली प्रमुख सहरहरूमा महिला सङ्गठनहरू गठन भइ त्यसको एकवर्ष भित्र दुवै देशभर व्यापक रूपमा त्यसमा सञ्जालहरू फैलाइसकेका थिए। सन् १९७१ बाट अर्को देश मेक्सिकोमा पनि आन्दोलनले लय लिन पुग्दा त्यहाँ विभिन्न सङ्गठनहरू गठन हुने प्रक्रियामा पुगेका थिए। पुरुषद्वेषी र कट्टरवादी भनेर वर्णन गरिएको उत्तर अमेरिकाकी महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन सन् १९७० को मध्यसम्म संयुक्त राज्य अमेरिका र क्यानडामा र सन् १९८० को सुरुमै मेक्सिकोमा बढी उदार सुधारकहरूको दिशामा अगाडि बढेको देखिन्छ। दासप्रथा उन्मूलनबाट महिला मताधिकार आन्दोलन सुरु भएजसरी नै महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन नागरिक अधिकारको सङ्घर्षबाट सुरु भएको थियो।{{sfn|Wiegers|1970|p=50}} महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन अन्तर्गत पितृसत्तालाई चुनौती दिनु र पितृसत्ताविरोधी सन्देश फैलाउनुलाई उदारवादी मानिन्थ्यो तर यो नारीवादको प्रारम्भिक समयमा एक मात्र वा पहिलो उदारवादी आन्दोलन भने थिएन।{{sfn|Thompson|2002|pp=344–345}} संयुक्त राज्य अमेरिकामा महिलाहरूलाई कानुनी समानताको सट्टामा नैतिक र सामाजिक वातावरण परिवर्तन हुनु अत्यावश्यक रहेको महिला अधिकारकर्मीहरूले भनाइ थियो। कुनै राष्ट्रिय छत्र सङ्गठन सदस्यता नलिई अधिकांश समूहहरू स्वतन्त्र रूपमा सञ्चालन भएका थिए। आन्दोलनमा सहभागी महिलाहरूलाई एकता दिने समान दर्शनहरू थिए। पितृसत्तालाई चुनौती दिन र समाजको यस्तो पदानुक्रमात्मक संरचनालाई चुनौती दिन जसले महिलालाई अधीनस्थको रूपमा परिभाषित गर्छ, आन्दोलनमा सहभागीहरूले विश्वास गरे कि महिलाहरूले आफ्नै व्यक्तिगत पहिचान मानव समाजको भागको रूपमा स्वतन्त्र रूपमा परिभाषित गर्न सक्नुपर्छ। महिलालाई अधीनस्थको रूपमा परिभाषित गर्ने पदानुक्रमात्मक संरचना र पितृसत्तालाई चुनौती दिन महिलाहरूले मानव समाज अन्तर्गत रहेर आफ्नै व्यक्तिगत पहिचानलाई स्वतन्त्र रूपमा परिभाषित गर्न सक्नुपर्छ भन्ने विश्वास आन्दोलनमा सहभागिता जनाएकाहरूको थियो।{{sfn|Wiegers|1970|p=50}} सन् १९७० को जुन महिनामा स्थापित महिला स्वतन्त्रता आन्दोलनको विचारसँग सम्बन्धित पहिलो मेक्सिकी समूह ''मुहेर एन आक्टियोन सोलिदारिया'' थियो जसको गठन मेक्सिको सहरमा अनौपचारिक रूपमा गरिएको थियो।{{sfn|Lau|2003|p=69}}{{sfn|González Alvarado|2002|p=58}} संयुक्त राज्य अमेरिकामा भएको विद्यार्थी आन्दोलन र महिला आन्दोलनले आवश्यक शैक्षिक सुधार र सामाजिक असमानता जस्ता विषयहरूमा आवश्यक सुधार ल्याउनुका साथै यसले राजनीतिक प्रणाली र शक्ति संरचनाहरू अधिनायकवादी र दमनकारी रहेको र पुनर्संरचना आवश्यक रहेको बुझ्न पनि मद्दत गरेको थियो। सुरुमा यस संस्थाका सदस्यहरूले अनौपचारिक रूपमा भेटघाट गर्दै मेक्सिकी समाजमा महिलाको भूमिकाबारे प्रश्न उठाउँदथे।{{sfn|González Alvarado|2002|p=56}} सन् १९७१ अप्रिल मा माग्दालेना सापियनले मातृ स्मारकमा विरोध प्रदर्शन गर्न अनुमति लिने प्रयास असफल भएको थियो। विरोध प्रदर्शन अघि बढाउने निर्णय गर्दै यस संस्थाको पहिलो सार्वजनिक कदम सन् १९७१ को मातृ दिवसमा विरोध प्रदर्शन आयोजना गर्दै चालेको थियो। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नारीवादी आन्दोलन]] * [[ओसिनियामा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन]] * [[युरोपमा महिला स्वतन्त्रता आन्दोलन]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नारीवादी आन्दोलन]] 82wlawty3ld98589swg3vnwnyhyg57e 0 148344 1357497 1339662 2026-06-03T08:14:13Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357497 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु र बौद्ध संस्कृतिमा बादल र पानीको महिला आत्माको प्रकार}} {{हिन्दु धर्म}} {{Buddhism}} '''अप्सरा''' (संस्कृत: अप्सरस्, पाली: अच्छरा)<ref>American Oriental Society. (1849). "Memoir on The History of Buddhism, read before the Society May 24, 1844, by [[Edward E. Salisbury]], Professor in Yale College", in ''JOURNAL OF THE AMERICAN ORIENTAL SOCIETY VOL. I''. Boston, MA: The American Oriental Society. p. 116.</ref> [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] संस्कृतिमा पाइने एक प्रकारका स्वर्गीय प्राणी हुन्।<ref>Kumar, Ajit et al. (2020). ''Apsara Sadhana (Evocation Magic of Ancient Hindu Celestial Beauties): Ramba, Urvasi, Tilotama, Sasi Devi, Kanchanamala, Kulaharini, Ratnamala, Bhusani and Many More Information Regarding Attraction''. N.p.: Amazon Digital Services LLC - KDP. 44 pp. {{ISBN|979-865-8-82171-9}}</ref> सुरुवाती समयमा यिनीहरूलाई बादल र जलसँग सम्बन्धित आत्मिक शक्तिको रूपमा चिनिन्थ्यो, तर पछि यिनीहरूले "[[परी]]" वा "सुन्दरी"को भूमिका खेल्छन्। धेरै [[भारत|भारतीय]] र [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्वी एसियाली]] संस्कृतिहरूका मूर्तिकला, नृत्य, साहित्य र चित्रकलामा अप्सराहरूको प्रमुख स्थान रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/apsara|title=Apsara {{!}} Indian religion and mythology|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-04-15}}</ref> अप्सराहरूलाई अत्यन्त सुन्दरी, युवती र मनमोहक रूपमा वर्णन गरिएको छ। उनीहरू आफ्नो इच्छा अनुसार रूप परिवर्तन गर्न सक्ने क्षमता राख्छन् र जो कसैलाई पनि आफ्नो सौन्दर्यले मोहित पार्न सक्छन्। अप्सराहरू लौकिक र दैविक गरि दुई प्रकारका हुन्छन्। उनीहरू नृत्य कलामा निपुण हुन्छन् र प्रायः [[इन्द्र]]को दरबारका सङ्गीतकारहरू, [[गन्धर्व]]हरूका पत्नी मानिन्छन्। अप्सराहरू देवताहरूको महलमा बस्छन् र गन्धर्वहरूको सङ्गीतमा नृत्य गरेर उनीहरूको मनोरञ्जन प्रदान गर्दछन्। इन्द्रको दरबारका २६ अप्सराहरूले प्रदर्शनकारी कलाका विभिन्न पक्षहरूको प्रतिनिधित्व गर्छन्, जसलाई प्राचीन [[ग्रिस|युनान]]का 'म्युजेज'सँग तुलना गरिन्छ। उनीहरू ऋषिमुनिहरूको तपस्या भङ्ग गर्न र उनीहरूलाई दिव्य शक्ति प्राप्त गर्नबाट रोक्नका लागि मोहित पार्ने कार्यमा पनि प्रख्यात छन्। प्रसिद्ध अप्सराहरूमा [[उर्वशी]], [[मेनका]], [[रम्भा]], [[तिलोत्तमा]] र [[घृताची]] पर्दछन्।<ref>{{Cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/68 68]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref><ref name="EB1911">{{Cite EB1911|wstitle=Apsaras|volume=2|page=231}}</ref> == साहित्य == [[File:13. Khajuraho Devi Jgadambi apsara.jpg|thumb|अप्सरा, [[मध्य प्रदेश]]], भारतको खजुराहोमा देवी जगदम्बी मन्दिर]] अप्सराहरूको सबैभन्दा प्राचीन वर्णनले उनीहरूलाई "जलपरी" जस्ता प्राणीहरूको रूपमा चित्रण गरेको छ।<ref name=":3">{{Cite web |last=Stefon |first=Matt |date=2009-10-20 |title=apsara |url=https://www.britannica.com/topic/apsara |access-date=2023-06-07 |publisher=[[Encyclopedia Britannica]] |language=en}}</ref> [[ऋग्वेद]]मा एक अप्सराको उल्लेख छ जो [[गन्धर्व]]की पत्नी हुन्; यद्यपि, ऋग्वेदले एकभन्दा बढी अप्सराहरूको अस्तित्वलाई पनि स्वीकार गरेको देखिन्छ। ऋग्वेदमा नामै तोकेर उल्लेख गरिएको एक मात्र अप्सरा [[उर्वशी]] हुन्। एउटा पूर्ण सूक्तले उर्वशी र उनका मर्त्य प्रेमी [[पुरूरवा|पुरुरवा]] बीचको संवादलाई प्रस्तुत गर्दछ। पछिल्ला हिन्दु धर्मग्रन्थहरूले धेरै अप्सराहरूको अस्तित्वलाई स्वीकार गरेका छन्, जसले [[इन्द्र]]को सेविका वा उनको स्वर्गीय दरबारमा नर्तकीको रूपमा कार्य गर्दछन् र गन्धर्वहरू ("स्वर्गीय सङ्गीतकार") सँगै कलाकारको रूपमा रहन्छन्। [[कौषीतकि उपनिषद्]]मा अप्सराहरूलाई अत्तर (लेप), माला, वस्त्र र सुगन्धित चूर्णहरूसँग सम्बन्धित देवताहरूको एक वर्गको रूपमा उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{Cite journal |last=Cohen |first=Simona |date=2021 |title=The Indian Hair-Wringing Apsaras and her Discriminating Goose: Meanings and Migrations |url=https://journal.equinoxpub.com/ROSA/article/view/20975 |journal=Religions of South Asia |language=en |volume=15 |issue=2 |pages=156–157 |doi=10.1558/rosa.20975 |issn=1751-2697|url-access=subscription }}</ref> अप्सराहरूको उत्पत्तिको वर्णन [[रामायण]] र [[पुराण]]हरूमा गरिएको छ। अप्सराहरूलाई [[समुद्र मन्थन]], जलक्रिडा, र [[नाग]] जस्ता समूहहरूसँग जोडेर उनीहरूको सम्बन्ध पानी (जल) सँग रहेको थप स्पष्ट पारिएको छ।<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Simona |date=2021 |title=The Indian Hair-Wringing Apsaras and her Discriminating Goose: Meanings and Migrations |url=https://journal.equinoxpub.com/ROSA/article/view/20975 |journal=Religions of South Asia |language=en |volume=15 |issue=2 |pages=157 |doi=10.1558/rosa.20975 |issn=1751-2697|url-access=subscription }}</ref> [[महाभारत]]मा विभिन्न अप्सराहरूका साहसिक कार्यहरूको विवरण पाइन्छ; जस्तै [[तिलोत्तमा]], जसले संसारलाई आतङ्क मच्चाउने सुन्द र उपसुन्द नाम गरेका [[असुर]] दाजुभाइबाट बचाएकी थिइन्; र [[उर्वशी]], जसले नायक [[अर्जुन]]लाई मोहित पार्ने प्रयास गरेकी थिइन्। == चित्र दीर्घा == <gallery mode="packed" heights="160"> File:Fronton Guimet 240907 3.jpg|कम्बोडियाको [[अङ्कोर]] स्थित १२औँ शताब्दीको बायोन मन्दिरबाट लिइएको अप्सरा नृत्य File:Apsara Gandharva Dancer Pedestal Tra Kieu.jpg|१०औं शताब्दीको चाम कलाको कृति, ट्रा किउ पेडेस्टलको आधारमा कुँदिएको अप्सरा। File:Apsara yulin cave.jpg|चीनको डुनहुवाङ नजिकै रहेको [[युलिन गुफा]]को अप्सरा File:Apsara playing a Phoenix-headed konghou - Yulin Cave 15.jpg|फिनिक्स टाउको भएको कोङ्घौ बजाउँदै गरेकी अप्सरा – युलिन गुफा १५ File:Tara Borobudur 2.jpg|[[बोरोबुदुर]]मा अप्सरा सुरसुन्दरी File:Sigiriya ladies 01.jpg|[[श्रीलङ्का]]को [[सिगिरिया]]मा रहेको अप्सराको चित्र File:Cambodia-2366 - More Cold Women, still no date.. (3591127397).jpg|अङ्कोर वाटमा रहेको अप्सराको मूर्ति File:Princess Bhuppa Devi Dance at CIS Phnom Penh Nov 2021 09.jpg|कम्बोडियाको अप्सरा नृत्य File:Princess Bhuppa Devi Dance at CIS Phnom Penh Nov 2021 01.jpg|कम्बोडियाली अप्सरा नर्तकी </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons category|Apsara|अप्सरा}} {{HinduMythology}} {{Portal bar|India|Cambodia|Religion|Hinduism|Buddhism}} [[श्रेणी:अप्सरा| ]] [[श्रेणी:हिन्दु देवीहरू]] iy5due4yitcab3s09pfuvpzusf4dm95 0 148351 1357662 1340224 2026-06-03T10:03:40Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357662 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धर्मकी एक अप्सरा}} {{Infobox deity | Devanagari = उर्वशी | image = File:Urvashi.jpg | alt = उर्वशी | caption = आफ्नो पति [[पुरूरवा]]लाई छोडेर जाँदै गरेकी उर्वशी, [[राजा रवि वर्मा]]द्वारा चित्रित | abode = [[स्वर्ग]] | children = {{bulleted list|[[आयु]], धीमत, अमावासु र दृढायु, वनायु र शतायु ([[पुरूरवा|पुरुरवा]]बाट){{efn|नामहरूको वैकल्पिक सूची—आयु, श्रुतायु, सत्यायु, रय, विजय र जय}}|[[वशिष्ठ]] र [[अगस्त्य]] ([[मित्र (देवता)|मित्र]]-[[वरुण]]बाट)}} | type = हिन्दू | gender = महिला | affiliation = [[अप्सरा]] | spouse = [[पुरूरवा|पुरुरवा]] | dynasty = }} '''उर्वशी''' हिन्दु धर्मशास्त्रहरू जस्तै [[वेद]], महाकाव्य [[रामायण]] र [[महाभारत]]का साथै [[पुराण]]हरूमा उल्लेख गरिएकी सबैभन्दा प्रमुख [[अप्सरा]] हुन्। उनलाई सबै अप्सराहरूमध्ये सबैभन्दा सुन्दरी र एक कुशल नर्तकीको रूपमा मानिन्छ। उर्वशी धेरै [[हिन्दु पौराणिक कथा]]का घटनाहरूमा चित्रित छिन्। उनी ऋषि [[नारायण]]को तिघ्राबाट प्रकट भएकी थिइन् र देवताहरूका राजा तथा [[स्वर्ग]]का शासक [[इन्द्र]]को दरबारमा एक विशेष स्थान ओगटेकी थिइन्। उनी पौराणिक [[चन्द्रवंश]]का प्रथम राजा [[पुरूरवा|पुरुरवा]]सँगको विवाहका लागि प्रसिद्ध छिन्, जसलाई उनले पछि त्यागिदिएकी थिइन्। [[हिन्दु धर्म]]का दुई अत्यन्त पूजनीय ऋषिहरू [[वशिष्ठ]] र [[अगस्त्य]]को जन्ममा पनि उनको महत्त्वपूर्ण भूमिका छ। उर्वशीको कथा विभिन्न कला, प्रदर्शन र साहित्यका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ। कवि [[कालिदास]] (चौथो-पाँचौँ शताब्दी ईस्वी)ले आफ्नो नाटक ''[[विक्रमोर्वशीयम्]]'' मा उर्वशी र पुरूरवालाई मुख्य पात्रको रूपमा रूपान्तरण गरेका छन्।<ref>{{Cite book |last=Eck |first=Diana L. |url=https://books.google.com/books?id=rNlJOSf__xYC&dq=urvashi+most+beautiful&pg=PA337 |title=India: A Sacred Geography |date=2012-03-27 |publisher=Harmony/Rodale |isbn=978-0-385-53191-7 |pages=337 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Gupta |first=Shakti M. |url=https://books.google.com/books?id=6AMRAQAAIAAJ&q=urvashi+most+beautiful+apsara |title=Indian Mythology: Myths and Legends |date=2002 |publisher=B.R. Publishing Corporation |isbn=978-81-7646-276-1 |pages=133 |language=en}}</ref> == शाब्दिक अर्थ == संस्कृत नाम "उर्वशी" जरा - उरु र अश - बाट लिइएको हो। यसको धेरै अर्थ हुन सक्छन्।<ref name = "M" /> भारतविद् मोनियर मोनियर-विलियम्सका अनुसार यस नामको अर्थ 'व्यापक रूपमा व्यापक' हो र उनी वैदिक धर्मग्रन्थहरूमा यसको पहिलो उपस्थितिमा उर्वशी प्रभातको मानवीकरणको रूपमा भएको सुझाव दिएका छन्।<ref name = "M" >{{Cite book|last1=Monier-Williams|first1=Sir Monier|url=https://books.google.com/books?id=zUezTfym7CAC&q=dawn+urvasi|title=A Sanskrit-English Dictionary: Etymologically and Philologically Arranged with Special Reference to Cognate Indo-European Languages|last2=Leumann|first2=Ernst|last3=Cappeller|first3=Carl|date=1899|publisher=Motilal Banarsidass Publishing House|pages=218, 637 |isbn=978-81-208-3105-6|language=en}}</ref> दिव्य-ऋषि नारायणको उरु - 'तिघ्रा' - बाट जन्मेकाले [[देवीभागवत पुराण]] अनुसार, अप्सरालाई उर्वशी भनेर चिनिन्छ।<ref name="Lavanya">{{cite book |doi=10.1007/978-3-030-73165-6_12 |chapter=Urvashi: Celestial Women and Earthly Heroes |title=Feminine Journeys of the Mahabharata |year=2021 |last1=Vemsani |first1=Lavanya |pages=229–241 |isbn=978-3-030-73164-9 |s2cid=236730753 }}</ref> केही विद्वानहरू भने यो नाम आर्य-इतर मूलको भएको विश्वास गर्छन्।<ref name="Devdasi">{{Cite book|last=Jamanadas|first=K.|url=https://books.google.com/books?id=-GYwAAAAYAAJ&q=urvashi+uru+thigh+heart|title=Devadasis: Ancient to Modern|date=2007|publisher=Kalpaz Publications|isbn=978-81-7835-547-4|language=en}}</ref> == साहित्यिक पृष्ठभूमि == लगभग १९००-१२०० ईसा पूर्वमा रचना गरिएको सबैभन्दा पुरानो हिन्दु धर्मशास्त्र [[ऋग्वेद]]मा विशेष रूपमा उनको नाम उल्लेख गरिउको छ। ऋग्वेदको १०औँ मण्डलको ९५औँ सूक्त उनी र उनका पति [[पुरूरवा|पुरुरवा]] बीचको संवादमा समर्पित छ।<ref name="AW">{{Cite book|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|url=https://books.google.com/books?id=IsE5KAja3jAC&q=Urvashi|title=Woman in Indian Sculpture|date=2006|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-474-5|language=en}}</ref><ref name = "Gaur" >{{cite journal |last1=Gaur |first1=R. C. |title=The Legend of Purūravas and Urvaśī: An Interpretation |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |date=1974 |volume=106 |issue=2 |pages=142–152 |doi=10.1017/S0035869X00131983 |jstor=25203565 |s2cid=162234818 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Pattanaik |first1=Devdutt |title=Three Vedic women |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/three-vedic-women/articleshow/67606150.cms |work=Mumbai Mirror |date=20 January 2019 }}</ref> उर्वशी पछिल्ला ग्रन्थहरूमा पनि एक प्रमुख पात्रको रूपमा रहिरहिन्। उनको पौराणिक कथालाई [[शतपथ ब्राह्मण]], [[बृहद्देवता]], [[महाभारत]], [[रामायण]], [[हरिवंश पर्व|हरिवंश]], [[वायु पुराण]], [[विष्णु पुराण]], [[मत्स्य पुराण]], [[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]], [[देवीभागवत पुराण]], [[पद्म पुराण]] र [[स्कन्द पुराण]] जस्ता धेरै पछिल्ला हिन्दु शास्त्रहरूमा पुन: व्याख्या र विस्तार गरिएको छ।<ref name = "Lavanya" /><ref name="UP">{{cite journal |last1=Kantawala |first1=S. G. |title=Purūravas-Urvaśī Episode: A Study in Vedico-Purāṇic Correlates |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |date=1976 |volume=57 |issue=1/4 |pages=49–58 |jstor=41692233 }}</ref><ref name="P">{{Cite book |last=Doniger |first=Wendy |url=https://books.google.com/books?id=KI5D5aexThoC&dq=Urvasi+Pur%C5%ABravas&pg=PA8 |title=Purana Perennis: Reciprocity and Transformation in Hindu and Jaina Texts |date=1993-02-23 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-1382-1 |language=en}}</ref> उर्वशीलाई धेरै कवि र लेखकहरूले नाटकीय रूप दिएका छन् र रूपान्तरण गरेका छन्। तीमध्ये सबैभन्दा लोकप्रिय संस्कृत कवि [[कालिदास]]को नाटक ''[[विक्रमोर्वशीयम्]]'' हो। यस नाटकले उर्वशी र पुरुरवाको प्रेमलाई चित्रण गर्दछ, तर यसको कथावस्तु शास्त्रहरूमा बताइएको भन्दा धेरै फरक छ। भारतीय कवि [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] (सन् १८६१–१९४१) ले पनि उर्वशीको बारेमा एक कविता लेखेका छन्।<ref name="Dalal">{{Cite book|last=Dalal|first=Roshen|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC&q=urvashi&pg=PA433|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|date=2010|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-341421-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=George|first=K. M.|url=https://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&q=urvashi&pg=PA481|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and poems|date=1992|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-7201-324-0|language=en}}</ref> == टिप्पणीहरू == {{टिप्पणीसूची}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Wikiquote|Urvashi|उर्वशी}} {{Commons category|Urvashi|उर्वशी}} {{Hindu apsaras}} {{HinduMythology}} [[श्रेणी:अप्सरा]] [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] di90vtmb9lgvxocjum08mrtj69091dp 0 148470 1357491 1344592 2026-06-03T08:10:15Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357491 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | affiliation = [[असुर]] | gender = पुरुष | type = हिन्दु | image = Shiva kills the demon Andhaka.jpg | alt = अन्धक | caption = शिवद्वारा अन्धकको वध, सन् १५९० तिर [[अकबर]]द्वारा निर्देशित ''[[हरिवंश पर्व]]''को एक अनुवाद | parents = [[हिरण्याक्ष]] (केही [[पुराण]]हरूमा धर्मपुत्रका रूपमा)<br> [[शिव]] र [[पार्वती]] (केही [[पुराण]]हरूमा वास्तविक माता-पिता) | children = आडी<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=N7LOZfwCDpEC&q=adi+andhaka&pg=PA45 | title=Handbook of Hindu Mythology | isbn=978-0-19-533261-2 | last1=Williams | first1=George M. | date=27 March 2008 }}</ref> }} '''अन्धक''' वा '''अन्धकासुर'''; शाब्दिक अर्थ: ("''जसले अन्धकार फैलाउँछ''") हिन्दु पौराणिक ग्रन्थहरूका एक दानवी [[असुर]] हुन् जसको अहंकारलाई [[शिव|भगवान शिव]] र [[पार्वती|माता पार्वती]]ले परास्त पारेका हुन्।<ref name="Kramrisch1994">.{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Presence of Siva|url=https://books.google.com/books?id=O5BanndcIgUC&pg=PA375|date=January 1994|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-01930-7|page=375}}</ref> अन्धक सम्बन्धि कथाको उल्लेख विभिन्न हिन्दु धर्मग्रन्थहरूमा पाइन्छ जसमा ''[[मत्स्य पुराण]]'', ''[[कूर्म पुराण|कुर्म पुराण]]'', ''[[लिङ्ग पुराण]]'', ''[[पद्म पुराण]]'' र ''[[शिव पुराण]]'' प्रमुख छन्।<ref name="Chaturvedi2004">{{cite book|author=B. K. Chaturvedi|title=Shiva Purana|url=https://books.google.com/books?id=bchgql0em9YC&pg=PA106|year=2004|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn=978-81-7182-721-3|page=106}}</ref> उनलाई एक हजार टाउको, एक हजार हात र दुई हजार आँखा भएको मानिन्छ। अर्को एक संस्करण अनुसार, उनका दुई हजार हात र दुई हजार खुट्टा भएको मानिन्छ।<ref>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madn|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/67 67]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> उनको कथाको कतिपय संस्करणहरूमा अन्धकलाई शिव र पार्वतीको पुत्रको रूपमा पनि वर्णन गरिएको छ।<ref name="Collins1988">{{cite book|author=Charles Dillard Collins|title=The Iconography and Ritual of Siva at Elephanta|url=https://books.google.com/books?id=pQNi6kAGJQ4C&pg=PA58|year=1988|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-9953-5|page=58}}</ref><ref name="Williams2008">{{cite book|author=George M. Williams|title=Handbook of Hindu Mythology|url=https://books.google.com/books?id=N7LOZfwCDpEC&pg=PA54|year=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-533261-2|page=54}}</ref> [[रामायण]]को [[अरण्य काण्ड]]को ३०औँ अध्यायमा, [[रावण]]का भाइ [[खर]]को [[राम]]द्वारा वध भएको सन्दर्भमा कालीले अन्धकको वध गरेको संक्षिप्त चर्चा गरिएको छ। उक्त धर्मग्रन्थका अनुसार, अन्धकको मृत्यु श्वेत ऋषिको वनमा शिवको तेस्रो आँखाद्वारा हुन्छ। [[महाभारत]]मा पनि अन्धक कालीद्वारा मारिएको उल्लेख छ यद्यपि त्यहाँ रामायणमा जस्तो तेस्रो आँखाले मारिएको वर्णन भने गरिएको छैन। == शिव पुराणमा अन्धक == [[शिव पुराण]]का अनुसार, शिव मन्दार पर्वतमा ध्यान गरिरहेका बेला पार्वतीले ठट्टा गर्दै शिवका आँखाहरू छोपिदिन्छिन् जसकारण सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड अन्धकार बन्न पुग्छ। शिवको शक्तिशाली तेस्रो आँखालाई स्पर्श गरेका कारण पार्वतीको हातबाट निस्किएको पसिना भुइँमा खस्छ र त्यसबाट एउटा भयानक अन्धो बालकको जन्म हुन्छ। उसलाई देखेर पार्वती डराउँछिन् तर शिवले उनीहरू दुवैको स्पर्शबाट जन्मिएकाले ऊ उनीहरूकै सन्तान हो भनी पार्वतीलाई सम्झाउँछन्। जब असुरहरूका राजा [[हिरण्याक्ष]]ले सन्तान प्राप्तिको इच्छाले शिवलाई प्रसन्न पार्न तपस्या गर्छन् तब शिवले सोही बालक उनलाई उपहार स्वरूप दिन्छ र अन्धो भएकाले उनको नाम 'अन्धक' राखिन्छ। [[वराह अवतार|वराह]]द्वारा (भगवान [[विष्णु]]को अवतार) हिरण्याक्षको वध भएपछि अन्धक नयाँ राजा बन्छन् तर उनी देवताहरूबाट जन्मिएका हुनाले अधिकांश असुर कूलले उनलाई असुरको रूपमा स्वीकार गर्दैनन्। आफ्नो कूलबाट तिरस्कृत भएपछि उनले [[ब्रह्मा]]लाई प्रसन्न पार्न घोर तपस्या गर्छन्। ब्रह्मा उनीसामु प्रकट भई उनलाई वरदान माग्न भन्छन्। अन्धकले आफूलाई दिव्य दृष्टि र अमरता प्रदान गर्न प्रार्थना गर्छन् तर यसको बाबजुद पनस शिवसँग उनलाई मार्न सक्ने सामर्थ्य भएको कुरा सुनाउँदै चेतावनीका साथ ब्रह्माले ती इच्छाहरू पूरा गरिदिन्छन्। त्यसपछि अन्धक आफ्नो राज्यमा फर्कन्छन् र आफ्ना सबै विरोधीहरूका साथै [[देवता]]हरूलाई पनि पराजित गरिदिन्छन्।<ref name="DrVinay">{{cite book|author= Dr. Vinay|title= Shiv Puran|url= https://books.google.com/books?id=B-BoZNvbc0QC&q=%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%A7%E0%A4%95|year= 2004|publisher= Diamond Pocket Books Ltd.|isbn= 978-81-7182-207-2|pages=76, 77}}</ref> अन्धकले आफ्ना मन्त्रीलाई आफूसँग शक्ति, ऐश्वर्य र धनमा बराबरी गर्न सक्ने कोही छ कि भनेर सोध्छन्। मन्त्रीले उनलाई एक सुन्दर स्त्री उनीसँग नभएको जानकारी दिन्छन्। संसारकी सबैभन्दा सुन्दर स्त्री [[पार्वती]] हुन् र उनी [[कैलास पर्वत|कैलाश पर्वत]]मा बस्ने एक जटाधारी तपस्वीकी श्रीमती हुन् भनेर मन्त्रीहरूले व्याख्या गर्छन्। यदि अन्धक वास्तवमै अद्वितीय बन्न चाहन्छन् भने उनले पार्वतीलाई प्राप्त गर्नुपर्छ भन्ने सल्लाह अन्धकलाई दिइन्छ। अन्धकले शिवकहाँ एउटा दूत पठाएर पार्वती सुम्पिन माग राख्छन्। अन्धकले आफ्ना महान योद्धाहरूसँगै शिवमाथि आक्रमण गरेतापनि शिवको सेनाले उनीहरूलाई पराजित गरिदिन्छन्। शिव वनमा ध्यान गरिरहेका बेला अन्धकले मन्दार पर्वतमा आक्रमण गर्ने सोचे बनाउँछन्। त्यसपछि देवता र दानवहरूबीच भयानक युद्ध सुरु हुन्छ। [[File:Andakasuramardana.jpg|thumb|शिवले अन्धकलाई त्रिशूलले प्रहार गर्दै गर्दाको दृश्य, [[एलोरा गुफाहरू|एलोरा गुफा]]]] अन्धकका विश्वसनीय सेनापति [[बलि राजा]]ले एक्लै सबै देवताहरूलाई पराजित गरेर निल्छन्। शिवले बलीमाथि शक्तिशाली अस्त्रहरू प्रहार गरेपछि बली सबै देवताहरूलाई ओकल्न बाध्य बन्छन्। बदलामा, शिवले असुरहरूका गुरु शुक्रलाई निल्छन्। त्यसपछि अन्धकले इन्द्रमाथि आक्रमण गर्छन्। शिवले इन्द्रलाई बचाउन हस्तक्षेप गर्दै दैत्यलाई आफ्नो त्रिशूलले प्रहार गर्छन्। तर जब अन्धकको रगत जमिनमा खस्छ उतिनैबेला अर्को अन्धकको जन्म हुन्छ। [[विष्णु]]ले धेरै [[मातृका]]हरू सिर्जना गर्छन् जसले दैत्यलाई चोट लाग्दा हरेक पटक रगत पिउँछन् जसकारण नयाँ राक्षसहरूको फैलावट रोकिन पुग्छ। अन्ततः, शिवले अन्धकको शिर छेदन गर्छन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] 4avep3lui9gbebpmk2fwr4b2y3q5ntl 0 148519 1357641 1341194 2026-06-03T09:52:03Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357641 wikitext text/x-wiki [[File:The sage Uttanka in a river.jpg|thumb|तक्षकले उत्तङ्कको कानका कुण्डलहरू चोर्दै। रज्मनामाको एक पत्रे कागजमा असीद्वारा चित्रित।]] '''उत्तङ्क''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दू साहित्यमा]] उल्लेखित एक प्रसिद्ध [[ऋषि]] हुन्। उनी मारु मरुभूमिमा बस्ने गरेको वर्णन गरिएको छ। यस विवरणको मुख्य स्रोत हिन्दु धर्मग्रन्थ ''[[महाभारत]]'' मा पाइन्छ। प्रारम्भिक संस्करण अनुसार, उत्तङ्कलाई ऋषि वेदका शिष्यको रूपमा वर्णन गरिएको छ। दोस्रो संस्करणमा, उनका गुरु [[गौतम ऋषि|गौतम]] भएको जानकारी गराइन्छ। दुवै किंवदन्तीहरूमा उनी एक विद्वान ऋषिको रूपमा परिचित छन् जसले आफ्नी गुरुआमाले गुरुदक्षिणा स्वरूप मागेका कुण्डलहरू प्राप्त गर्न धेरै बाधाहरू पार गरेका छन्। उत्तङ्कले [[वशिष्ठ ऋषि]]द्वारा नरभक्षी राक्षस बन्ने श्राप पाएका राजा सौदाससँग बिना कुनै डर कुण्डल माग्छन्। उनले राजाकी श्रीमती मदयन्तीबाट ती कुण्डल प्राप्त गर्छन् जसले कुण्डल दिनुअघि यो स्वर्गसँग सम्बन्धित भएको र यसलाई लापरवाहीपूर्वक नराख्न चेतावनी दिन्छिन्। यदि त्यसो गरेमा सधैँ मौका खोजिरहने उच्च शक्ति भएका प्राणीहरूले यसलाई चोर्न सक्ने खतरा बन्छ। फर्कने क्रममा, भोक लागेर रुखबाट फल टिप्न खोज्दा उनले ती कुण्डलहरू खसाल्दा [[नाग|नागहरू]]ले ती कुण्डलहरू चोर्छन्। पछि [[देवता]]हरू [[इन्द्र]] र [[अग्नि]]ले उत्तङ्कलाई पातालबाट कुण्डल फिर्ता ल्याउन सहयोग गर्छन्। उत्तङ्कले नै राजा [[जनमेजय]]लाई नागराज [[तक्षक]]सँग बदला लिन सल्लाह दिएका हुन्छन् किनकि तक्षकको सर्पदंशको कारण उनका पिता [[परिक्षित]]को मृत्यु भएको थियो। उत्तङ्क ती थोरै व्यक्तिहरूमध्ये एक हुन् जसले भगवान [[कृष्ण]]को [[विश्वरूप]] दर्शन गर्ने सौभाग्य पाएका थिए। कृष्णले उत्तङ्कलाई उनले सम्झिएको बेला तिर्खा मेटिने वरदान दिन्छन्। त्यसै बेलादेखि, मरुभूमिमा वर्षा गराउने दुर्लभ बादलहरूलाई "उत्तङ्कका बादलहरू" भन्न थालिएको हो। == भगवान कृष्णसँगको साक्षात्कार == [[चित्र:Avatars of Vishnu.jpg|thumb|अर्जुनले देखेको कृष्णको विश्वरूप, कृष्णले उत्तङ्कलाई पनि यो रूप देखाएको वर्णन गरिएको छ।]] ''अश्वमेधिका पर्व''ले उत्तङ्कको भगवान [[कृष्ण]] सँगको भेटको वर्णन गर्दछ। कृष्ण आफ्नो राज्य [[द्वारका]] फर्किदै गर्दा उनले घुमन्ते तपस्वी उत्तङ्कलाई देख्छन्। उत्तङ्कले कृष्णसँग भेट गरि उनीसँग समाचार सोध्छन्। कृष्णले [[कुरुक्षेत्र युद्ध]]मा भएको विनाशको बारेमा उत्तङ्कलाई बताउँछन्। यो सुनेर उत्तङ्क उत्तेजित बन्छन् युद्धरत दाजुभाइ [[पाण्डव]] र [[कौरव]] बीच मेलमिलाप नगराएको भन्दै कृष्णलाई श्राप दिन थाल्छन्।<ref>{{Cite news |date=2022-03-07 |title=Krishna answers Udanga |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/society/faith/krishna-answers-udanga/article65201070.ece |access-date=2022-07-27 |issn=0971-751X}}</ref> कृष्णले [[धर्म]] स्थापनाका लागि युद्धको आवश्यकता स्पष्ट पारी उत्तङ्कलाई आफ्नो विश्वरूप दर्शन गराउँछन्।<ref>{{Cite news |date=2022-03-24 |title=Udanga sees Visvaroopa |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/society/faith/udanga-sees-visvaroopa/article65255579.ece |access-date=2022-07-27 |issn=0971-751X}}</ref> ऋषिले कृष्णको अगाडि शिर झुकाउँछन् र यतिकैमा कृष्णले उत्तङ्कलाई वरदान माग्न भन्छन्। उत्तङ्कले आफू तिर्खाएको बेला जहाँसुकै पानी पाउन सकूँ भन्ने वरदान कृष्णसँग माग्छन्। कृष्णले उत्तङ्कलाई उक्त वरदान तथास्तु गरिदिन्छन्।<ref name="mani">{{cite book | last = Mani | first = Vettam | title = Puranic Encyclopaedia: a Comprehensive Dictionary with Special Reference to the Epic and Puranic Literature | url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft | publisher = Motilal Banarsidass Publishers | year = 1975 | isbn = 978-0-8426-0822-0 | author-link = Vettam Mani |pages = [https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/240 240], 815–6}}</ref><ref name="ht">{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/comment/columnsothers/the-epic-tale-of-utanka-s-error/article1-688934.aspx | archive-url=https://archive.today/20141230111844/http://www.hindustantimes.com/comment/columnsothers/the-epic-tale-of-utanka-s-error/article1-688934.aspx | url-status=dead | archive-date=December 30, 2014 | title=The epic tale of Utanka's error | work=Hindustan Times | date=April 23, 2011 | access-date=30 December 2014 | author=Renuka Narayanan }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20141230111844/http://www.hindustantimes.com/comment/columnsothers/the-epic-tale-of-utanka-s-error/article1-688934.aspx |date=December 30, 2014 }}</ref> श्री कृष्णको 'विश्वरूप' देख्ने अवसर पाउने व्यक्तिहरूमध्ये उत्तङ्क एक हुन्। यो सौभाग्य पाउने अन्य व्यक्तिहरूमा [[अक्रूर]], [[अर्जुन]], [[धृतराष्ट्र]], [[सञ्जय]], [[यशोदा]] र [[व्यास|वेद व्यास]] पर्दछन्। [[File:Disguised Indra and a Brahman, Folio from a Razmnama,.jpg|thumb|रज्मनामाको एक पत्रे कागज चित्र: ब्राह्मण उत्तङ्कले चण्डालको भेषमा आएका [[इन्द्र]]लाई भेट्दै।]] मरुभूमिमा घुम्दै गर्दा ऋषि तिर्खाउँछन् पानीको लागि कृष्णलाई सम्झन्छन्। कृष्णले [[इन्द्र]]लाई उत्तङ्कलाई अमृत दिन आदेश दिएतापनि इन्द्र मर्त्यलोकका मानवलाई अमृत दिन इच्छुक थिएनन्। अन्ततः, इन्द्रले कृष्णसँग चण्डालको भेषमा उत्तङ्कलाई अमृत दिने सर्त राख्छन्। कृष्णले इन्द्रको सर्त स्वीकार गर्छन् र इन्द्र 'चण्डाल' चनिने शिकारीको धारण गर्छन्। उत्तङ्कले उनीबाट पानी लिन अस्वीकार गरेपछि इन्द्र अदृश्य हुन्छन्। यस्तो विशाल मरुभूमिमा साधारण मानिस देखा पर्न सक्दैन, उक्त व्यक्ति देव थिए वा कृष्णका दूत भनेर उत्तङ्कले आफ्नो गल्ती महसुस गर्छन्। पश्चातापमा परेर उत्तङ्कले आफ्नो शरीर त्याग्न लाग्दा कृष्ण प्रकट हुन्छन् र उनलाई रोक्छन्। उनले इन्द्रलाई अमृत दिन पठाएको तथम चण्डालबाट पानी नलिएर उनले गल्ती गरेको भनी कृष्णले उत्तङ्कलाई सम्झाउँछन्। अन्त्यमा, कृष्णले ऋषिलाई पानी दिने आफ्नो प्रतिज्ञा पूरा गर्ने वचन दिन्छन्। उनले उत्तङ्कलाई आशीर्वाद दिन्छन् जसले उनको इच्छा अनुरूप मरुभूमिमा [[बादल]]हरू लाग्नेछन् र वर्षा हुनेछ। मरुभूमिमा यस्ता दुर्लभ वर्षा गराउने बादलहरूलाई अझै पनि "उत्तङ्क मेघ" भनिन्छ।{{Sfn|Heinrich|2002|p=21}}<ref name="mani" /><ref name="ht" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] 5t790rdwnxkqouevbxjswy155bdmqis 0 148535 1357597 1341149 2026-06-03T09:29:13Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357597 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दू धर्मका एक ऋषि}} {{infobox character | name = आस्तिक | image = Snakesacrifice.jpg | caption = राजा जनमेजयद्वारा एक विशाल "सर्प-बलि" | family = [[जरत्कारु]] (पिता)<br/>[[मनसा]] (माता) | info-hdr = जानकारी }} '''आस्तिक''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्मग्रन्थ]]हरूमा उल्लिखित एक पौराणिक पात्र हुन् जसलाई एक प्रसिद्ध [[ऋषि]]को रूपमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ। उनी ऋषि [[जरत्कारु]] र नागदेवी [[मनसा]]का पुत्र हुन्। उनले राजा जनमेजयले आयोजना गरेको सर्प विनाश यज्ञलाई रोकेर नाग वंशको रक्षा गर्दछन्। == जन्म == [[देवीभागवत पुराण]]का अनुसार, जरत्कारु नामका एक ऋषि वनमा घुमिरहेका बेला आफ्ना पितृहरूलाई घाँसको पातको सहारामा भीरमा झुन्डिरहेको अवस्थामा भेट्छन्। जरत्कारुको कुनै सन्तान नभएको र उनी आफ्नो वंशका अन्तिम व्यक्ति भएकाले उनीहरूले यस्तो कष्ट भोग्नुपरेको कुरा पितृहरू बताउँछन्। आफ्ना पितृहरूलाई यो कष्टबाट बचाउन जरत्कारुले आफूसँग मिल्दोजुल्दो नाम भएकी स्त्रीसँग विवाह गर्ने निर्णय गरी नागराज [[वासुकी]]कहाँ जान्छन् र उनकी बहिनी [[मनसा]]सँग विवाह गर्छन्। एक साँझ, [[पुष्कर]] क्षेत्रमा जरत्कारु सन्ध्याकालीन प्रार्थना नगरी आफ्नी श्रीमतीको काखमा सुतिरहेका हुन्छन् आफ्नो श्रीमानलाई कर्तव्य पालनाका लागि निद्राबाट जगाउने वा सुत्न दिने भन्ने दुविधामा परेपछि मनसाले उनलाई जगाउने विकल्प रोज्छिन्। यस कार्यबाट क्रुद्ध भई जरत्कारुले आफ्नी श्रीमतीलाई छोड्ने निर्णय गर्छन्। मनसाले उनीसँग क्षमा मागेपछि जरत्कारुले उनलाई उनी गर्भवती भएको जानकारी दिन्छन् र जन्मिने बालक अत्यन्त तेजस्वी र भक्त हुने भविष्यवाणी गर्छन्। यसरी ती बालकको नाम आस्तिक राखिन्छ।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Āstīka |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241440.html |access-date=2022-11-19 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> आस्तिकले भृगुपुत्र ऋषि च्यवनको मातहतमा आफ्नो शिक्षा पूरा गर्छन्। देवी भागवत पुराणका अनुसार, उनकी आमा [[शिव]]की शिष्या भएकाले आस्तिक पनि भगवान शिवकै भक्त बन्छन्। === सर्प यज्ञ === ''[[महाभारत]]''का अनुसार, आस्तिकले नाग [[तक्षक]]को ज्यान बचाएका हुन्छन्। राजा [[जनमेजय]]ले आफ्नो पिता [[परिक्षित]]को मृत्युको बदला लिन सर्प सत्र नामक विशाल नाग यज्ञको आयोजना गरेपछि यो घटना घटेको हुन्छ। परिक्षितको मृत्यु तक्षक नागको टोकाइबाट भएको हुन्छ। अन्ततः, आस्तिकले राजालाई मनाएर नाग जातिमाथि भइरहेको यो विनाशकारी यज्ञ अन्त्य गराउन सफल हुन्छन्। आस्तिकको जन्म हुनुअघि नै उनका पिताले उनलाई छोडेर गइसकेका हुन्छन्।<ref>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/72 72]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> जनश्रुति अनुसार, यी नागहरूको ज्यान जोगिएको दिनलाई [[साउन|श्रावण]] महिनाको [[शुक्ल पक्ष]]को [[पञ्चमी]] मानिन्छ र यसैलाई [[नागपञ्चमी|नाग पञ्चमी]] पर्वको रूपमा मनाइन्छ।{{sfn|Garg|1992|p=743}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] fsfua7ke6pwtol6hv8xfa6iyjnm0mef 0 148540 1357639 1341209 2026-06-03T09:50:49Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357639 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|महाभारतमा मथुराका राजा}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = | caption = उग्रसेन (दायाँ) कृष्णसँग कुराकानी गर्दै | deity_of = मथुरा तथा यादवहरूका राजा<ref>{{cite web | url=https://www.wisdomlib.org/definition/ugrasena#purana | title=Ugrasena, Ugrasenā, Ugra-sena: 18 definitions | date=29 June 2012 }}</ref> | texts = [[महाभारत]] | dynasty = [[यादव (पौराणिक जाति)|यदुवंश]] | father = आहुक | child = | children = [[कंस|कंश]] }} [[File:Rama and Krishna being received at the Court of the King Ugrasena at Mathura.jpg|thumb|[[बलराम]] र [[कृष्ण]]लाई मथुरामा राजा उग्रसेनको दरबारमा स्वागत गरिँदै]] '''उग्रसेन''' हिन्दु धर्मग्रन्थ [[महाभारत]]मा उल्लेखित एक पात्र हुन्। [[यादव (पौराणिक जाति)|यदुवंश]] कुलको [[वृष्णि]] जनजातिहरूद्वारा स्थापना गरिएको राज्य [[मथुरा]]का राजा हुन्। उनका छोरा [[कंस|कंश]], [[कृष्ण]]की आमा [[देवकी]]का दाजु (काकाका छोरा) हुन्। राजा उग्रसेनलाई उनकै छोरा कंशले पदच्युत गरेका हुन्छन् र कंशकी बहिनी देवकी र उनका श्रीमान [[वसुदेव]]का साथै उग्रसेनलाई पनि आजीवन कारावासको सजाय दिइएको हुन्छ। कृष्णले आफ्ना दुष्ट मामा कंशलाई पराजित गरेपछि उग्रसेनलाई पुन: मथुराको शासकको रूपमा अभिषेक गर्छन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Ugrasena |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc242022.html |access-date=2022-08-02 |website=www.wisdomlib.org |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> सामान्यतया कंसलाई उग्रसेनको छोरा मानिएपनि [[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत]] र अन्य केही पौराणिक स्रोतहरूले कंसको वास्तविक जन्मका बारेमा एउटा भिन्न कथा उल्लेख गरेका छन् जसअनुसार कंस उग्रसेनकी पत्नी र द्रमिल नामक गन्धर्वको सन्तान हुन्। आफ्नो छोरा कंसको विपरित, उग्रसेनलाई एक कर्तव्यनिष्ठ र सक्षम शासकका साथै भगवान विष्णुका महान् भक्तको रूपमा वर्णन गरिएको छ। [[विष्णु पुराण]]का अनुसार मथुरा नगरी "उग्रसेनद्वारा कुशल ढङ्गले शासित थियो र त्यहाँका मानिसहरू सुखी र समृद्ध थिए"।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2014-08-30 |title=Ugrasena's coronation [Chapter XXI] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/vishnu-purana-wilson/d/doc116043.html |access-date=2022-08-02 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> == पुराण == [[पुराण]]हरूका अनुसार, मथुरामा कृष्ण र बलरामको पराक्रम र उनीहरूको हत्याका लागि छाडिएका जङ्गली हात्तीहरूलाई कृष्ण र बलरामले मारेको थाहा पाएपछि कंस अत्यन्तै त्रसित र शङ्कालु बन्छन्। त्यसपछि उनले आफ्नै पितालाई मृत्युदण्ड दिने आदेश दिई पिताका हातखुट्टा बाँधेर कालिन्दी नदीमा फाल्ने आदेश दिएका हुन्छन्। यो र योसँग सम्बन्धित घटनाहरू कृष्णद्वारा आफ्नो मामा कंसको वध गरिनुको प्रमुख कारणहरू बनेका हुन्छन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Kaṃsa |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241678.html |access-date=2022-08-02 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> मथुरामा भव्य स्वागत र सत्कारका साथ कृष्णले उग्रसेनलाई सम्मानपूर्वक व्यवहार गर्छन्<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2020-11-14 |title=Ugrasena Receives Krishna [Chapter 56] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/harivamsha-purana-dutt/d/doc485597.html |access-date=2022-08-02 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> कृष्णका पुत्र र उग्रसेनका पनाति [[साम्ब]]ले गर्भवती महिलाको भेष धारण गरी ऋषिहरूलाई बच्चाको लिङ्ग पत्ता लगाउन सोधेर उनीहरूको अपमान गर्छन्। ऋषिहरूले उनलाई एउटा फलामको मुसल (छड) जन्माउने श्राप दिन्छन् जुन उनको सम्पूर्ण कुलको विनाशको कारण बन्छ। यादवहरूले यो खबर उग्रसेनलाई सुनाएपछि उग्रसेनले सो मुसललाई धुलो पारेर समुन्द्रमा फाल्न लगाउँछन्। उनले आफ्नो राज्यमा मदिरा सेवनमा पनि प्रतिबन्ध लगाउँछन्। यस घटनाको केही समयपछि उनको मृत्यु भई स्वर्गवास पनि हुन्छ। उनी भूरिश्रवा, शल्य, [[उत्तर (महाभारत)|उत्तर]] र उनका भाइ शङ्ख, वसुदेव, भूरी र कंससँगै स्वर्गमा [[देवता]]हरूको साथमा सामेल हुन्छन्।<ref name="google">{{cite book|title=Encyclopaedic Dictionary of Puranas|date=2001|volume=1|publisher=Sarup & Sons|isbn=9788176252263|url=https://books.google.com/books?id=FdIkaccgneAC|page=1315|access-date=2015-06-23}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] not6f9a8ytskp4ww4ei9gcfaagwenft 0 148544 1357693 1349317 2026-06-03T10:27:33Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357693 wikitext text/x-wiki {{short description|भारतीय लोक नृत्य}} {{Rough translation|date=मार्च २०२६}} {{Infobox dance |name=एरुतुकली |image=Eruthukali.jpg |alt= |caption= सांस्कृतिक कार्यक्रममा प्रस्तुत एरुतुकली |native_name= എരുതുകളി ([[मलयालम भाषा|मलयालम]]) |etymology= |genre= अनुष्ठानात्मक लोक कला |signature= |instruments=चेंडा, चेम्पिला |inventor= |year= |origin= उत्तर मलाबार, [[केरल]], [[भारत]] }} '''एरुतुकली''' (जसलाई '''एरुथु कली''' पनि भनिन्छ) भारतको [[केरल]] राज्यको उत्तर मलाबार क्षेत्रको एक प्रसिद्ध लोक कला हो। यो लोक नृत्य मुख्यतः माविलर समुदायद्वारा प्रस्तुत गरिन्छ। ==परिचय== एरुतुकली केरलको उत्तर मलाबार क्षेत्रको एक पारम्परिक लोक कला हो। यो कला [[कासरगोड ज़िला|कासरगोड]] र [[कन्नूर ज़िला|कन्नूर]] जिल्लाका पहाडी क्षेत्रहरूमा बस्ने माविलन समुदायद्वारा प्रस्तुत गरिन्छ। यो लोक नृत्य [[मलयालम पंचांग]]को [[तुलम]] महिनाको दसौं दिन गाउँहरूमा आयोजना गरिन्छ।<ref name="Keralakaumudi">{{Cite web |title=ഗോത്ര സ്മൃതികളുണർത്തി എരുതുകളി.. |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=670779&u=local-news-kannur |access-date=2023-04-07 |website=keralakaumudi.com |publisher=[[Kerala Kaumudi]] |language=ml |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407063446/https://keralakaumudi.com/news/news-amp.php?id=670779&u=local-news-kannur |url-status=live }}</ref> एरुतुकली नृत्य भविष्यमा कृषि समृद्धिको कामना स्वरूप गरिन्छ।<ref name="Keralakaumudi"/> ==शब्दोत्पत्ति== ‘एरुतु’ शब्दको अर्थ ठूलो बैल हो र ‘कली’को अर्थ खेल वा नृत्य हो।<ref name="Keralakaumudi"/> एरुतुकलीको मुख्य पात्र '''एडुपुकला''' (कृत्रिम बैल) हो, जुन बाँसको छड, घाँस, कपडा र काठको टाउकोबाट बनाइन्छ।<ref name="Keralakaumudi"/> ==पौराणिक कथा== भन्नु हुन्छ कि माविलर समुदायका पूर्वजहरू जब ज़मींदारहरू (जनमी)को लागि पहाडी क्षेत्रमा धान खेती (पोनम) गरिरहेका थिए, तब दुई व्यक्तिलाई [[सुब्रह्मण्य मंदिर]]बाट बैल किन्न पठाइएको थियो।<ref name="Keralakaumudi"/> फिर्तीको क्रममा थकाइका कारण उनीहरू बाटोमा सुत्न पुगे र बिउँझदा बैल हराइरहेको थियो। धेरै खोजपछि पनि बैल भेटिएन, तब उनीहरूले वाचा गरे कि हरेक वर्ष एरुतुकली आयोजना गर्नेछन्।<ref name="Keralakaumudi"/> पछि बैल फिर्ता आयो र उनीहरूले आफ्नो वाचा पूरा गरे। ==प्रदर्शन== एरुतुको पोशाक लगाउनुअघि कलाकारले आफ्ना पूर्वजहरूलाई ताजा धानबाट बनेको [[पोहे]] र [[मुरमुरे]] तथा फल अर्पित गरी प्रार्थना गर्छन्।<ref>{{Cite web |title=പാരമ്പര്യത്തിന്റെ നേർക്കാഴ്ചയായി എരുതുകളി |url=https://www.manoramaonline.com/district-news/kasargod/2020/10/27/kasargod-vellarikkundu-festival.html |access-date=2023-04-07 |website=ManoramaOnline |publisher=[[Malayala Manorama]] |language=ml |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407064949/https://www.manoramaonline.com/district-news/kasargod/2020/10/27/kasargod-vellarikkundu-festival.html |url-status=live }}</ref> कलाकार बाँस, घाँस, कपडा र काठबाट बनेको ठूलो कृत्रिम बैल उठाएर तालबद्ध तरिकाले घर-घरमा जान्छन्।<ref name="Deshabhimani">{{Cite web |title=എരുതുകളി നിറഞ്ഞാടി |url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-27-10-2021/978386 |access-date=2023-04-07 |website=[[Deshabhimani]] |language=ml |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407064953/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-27-10-2021/978386 |url-status=live }}</ref> यस नृत्यमा [[चेंडा]] र चेम्पिला जस्ता पारम्परिक वाद्ययंत्र प्रयोग गरिन्छ।<ref name="Keralakaumudi"/> कृषिको आरम्भसँग सम्बन्धित गीतहरूसँग नृत्य गरिन्छ।<ref name="Keralakaumudi"/> यो लोक कला तुलम महिनाको दसौं दिन सुरु भएर तेस्रो दिन बाघले बैल समाउने दृश्यसँग समाप्त हुन्छ।<ref name="Deshabhimani"/> बैल ती सबै घरहरूमा लैजान्छ जसको कृषि कार्यसँग सम्बन्ध छ।<ref>{{Cite web |title=പത്താമുദയത്തിനെത്തി 'എരുതും മരമീടനും' |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=420986&u=local-news--kasargod |access-date=2023-04-07 |website=keralakaumudi.com |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407063447/https://keralakaumudi.com/news/news-amp.php?id=420986&u=local-news--kasargod |url-status=live }}</ref> परिवारतर्फबाट कलाकारहरूलाई उपहार पनि दिइन्छ।<ref name="Keralakaumudi"/> ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:भारतीय लोकनृत्य]] [[श्रेणी:केरल]] ak6ra2azqc58oq6h7uvu2qbntzvncqj 0 148708 1357475 1342873 2026-06-03T07:58:55Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357475 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धर्ममा हनुमानकी आमा}} {{Infobox deity | image = [[चित्र:Anjani with Child Hanuman - Bronze - Pallava Period - ACCN 15-524 - Government Museum - Mathura 2013-02-24 6603.JPG|150px]] | alt = अञ्जना | caption = बालक हनुमानका साथमा अञ्जना (कांस्य मूर्ति – पल्लव काल) | spouse = [[केसरी (रामायण)|केसरी]] | children = [[हनुमान]] | type = हिन्दु | affiliation = [[अप्सरा]], [[वानर]] | texts = [[रामायण]] र यसका अन्य संस्करणहरू }} '''अञ्जना''' (जसलाई '''अञ्जनी''' र '''अञ्जली''' पनि भनिन्छ), हिन्दु धर्मग्रन्थ ''[[रामायण]]'' का प्रमुख पात्रहरूमध्ये एक [[हनुमान]]की आमा हुन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2009-04-11 |title=Anjana, Añjana, Anjanā, Añjanā, Āñjana, Amjana: 48 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/anjana |access-date=2022-11-23 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> उक्त ग्रन्थका अनुसार उनी [[किष्किन्धा]]की निवासी हुन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Añjanā |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241398.html |access-date=2022-11-23 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> अञ्जना वानर राजा केसरीकी पत्नीका साथै हनुमान , मतिमान , श्रुतिमान , गतिमान , धृतिमान र केतुमान की माता हुन्। उनी पूर्वजन्ममा देवराज इन्द्रको एक अप्सरा पुञ्जिकथला थिइन् जसले श्राप पाएर वानर जातिमा जन्म लिएर वानरसँगै विवाह गर्नु परेको थियो। अञ्जनालाई महादेवको भक्त मानिन्छ। ==पौराणिक कथा== एक पौराणिक कथा अनुसार, अञ्जना पुञ्जिकस्थला नामकी एक [[अप्सरा]] हुन् जो [[बृहस्पति (ज्योतिष)|वृहस्पति]]को श्रापका कारण पृथ्वीमा [[वानर]] राजकुमारीको रूपमा जन्मिएकी हुन्छिन्।<ref>{{Cite book|last=Saran|first=Renu|url=https://books.google.com/books?id=GSwbBQAAQBAJ&q=anjana+curse&pg=PT3|title=Veer Hanuman: Gods & Goddesses in India|date=2014-10-29|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|isbn=9798128819628|language=en}} </ref> अञ्जनाको विवाह [[केसरी (रामायण)|केसरी]]सँग हुन्छ जो एक शक्तिशाली वानर, वृहस्पतिका पुत्र र [[मेरु पर्वत]]का शासक हुन्।<ref>{{Cite book |last=Bahadur |first=K. P. |title=Selections from Ramacandrika of Kesavadasa |publisher=Motilal Banarsidass |year=1976 |location=Delhi |pages=22}}</ref> अञ्जना [[हनुमान]]की आमा हुन्। अञ्जनाको पुत्र भएकाले हनुमानलाई ''अञ्जनेय'' वा ''अञ्जनायर'' पनि भनिन्छ। हनुमानको जन्मका बारेमा धेरै पौराणिक कथाहरू प्रचलित छन्। एकनाथको 'भावार्थ रामायण'का (१६औँ शताब्दी) अनुसार, अञ्जनाले भगवान शिवको आराधना गर्दै गर्दा [[अयोध्या]]का राजा [[दशरथ]] सन्तान प्राप्तिका लागि [[पुत्रकामेष्टि]] [[यज्ञ]] गरिरहेका हन्छन्। फलस्वरूप, उनले आफ्ना तीन रानीहरूलाई बाँड्नका लागि केही पवित्र खीर (पायसम) प्राप्त गर्छन् जसबाट [[राम]], [[लक्ष्मण]], [[भरत (रामायण)|भरत]] र [[शत्रुघ्न]]को जन्म हुन्छ। दैवी विधान अनुसार, एउटा चीलले खीरको एक अंश खोसेर लगी अञ्जना शिवको पूजामा मग्न रहेको जङ्गलमा उड्दै गर्दा त्यसलाई खसालिदिन्छ। [[हिन्दु]] देवता [[हावा|वायु]]ले उक्त खसिरहेको खीरलाई अञ्जनाको फैलाइएको हातमा पुर्‍याइदिन्छन् र अञ्जनाले उक्त त्यसलाई खान्छिन्। यसकै फलस्वरूप हनुमानको जन्म हुन्छ।<ref>{{Cite web|last=Malagi|first=Shivakumar G.|date=2018-12-20|title=At Hampi, fervour peaks at Hanuman's birthplace|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/201218/at-hampi-fervour-peaks-at-hanumans-birthplace.html|access-date=2020-08-06|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> अञ्जना र केसरीले वायुलाई आफ्नो सन्तानको रूपमा प्राप्त गर्न घोर तपस्या गरेका हुन्छन्। उनीहरूको भक्तिबाट प्रसन्न भई वायुले उनीहरूले मागेको वरदान दिन्छन्।<ref>{{cite book | last =Pollet | first =Gilbert | title =Indian Epic Values: Ramayana and Its Impact: Proceedings of the 8th International Ramayana Conference, Leuven, 6–8 July 1991 (Orientalia Lovaniensia Analecta) | publisher =Peeters | date =January 1995 | isbn =978-90-6831-701-5 }}</ref><ref>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/68 68]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> == पूजा अर्चना == [[File: Anjani Mata temple Choumu.JPG|thumb|upright|left|राजस्थानको चोमुस्थित अञ्जनी हनुमान धाम मन्दिरमा आफ्नो काखमा छोरा हनुमानलाई लिएकी अञ्जनाको मूर्ति]] [[हिमाचल प्रदेश]]मा देवी अञ्जनालाई कुलदेवीको रूपमा पूजा गरिन्छ। [[धर्मशाला]] नजिकै 'मसरर'मा उनको एउटा मन्दिर छ। श्री अञ्जना कुनै समय त्यहाँ आएर केही समय बसेकी थिइन् भन्ने जनविश्वास रहेको छ। उनको इच्छा विपरीत, एक स्थानीय व्यक्तिले उनको वास्तविक पहिचान अन्य गाउँलेहरूलाई बताइदिन्छन्। उनले चाँडै सो ठाउँ छोडिन्, तर जानुअघि उनले ती गाउँलेलाई ढुङ्गामा परिणत गराएको मानिन्छ जुन आज पनि उनको मन्दिर बाहिर अवस्थित छ। उनको [[वाहन]] बिच्छी भएकाले बिच्छीले टोकेका भक्तजनहरूले अञ्जनाको पूजा गर्ने गर्दछन्।<ref>{{Cite web|date=2020-03-18|title=Anjana Devi {{!}} Devi|url=https://www.hinduscriptures.com/gods/devi/anjana-devi/36044/|access-date=2020-08-06|website=Hindu Scriptures {{!}} Vedic lifestyle, Scriptures, Vedas, Upanishads, Itihaas, Smrutis, Sanskrit.|language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू]] 8fqfr5ntq0ujiukianoepxfji5h3phf 0 148753 1357530 1343608 2026-06-03T08:42:48Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357530 wikitext text/x-wiki {{Infobox military operation | partof = [[सन् २०२६ को इरान युद्ध|इरानमाथि इजरायल–संयुक्त राज्य अमेरिकाको आक्रमण]] | title = अली खामेनेईको हत्या | image = File:Ali Khamenei 2026.02.12 (cropped).jpg | caption = हत्या हुनुभन्दा १६ दिनअघि अर्थात् १२ फेब्रुअरी २०२६ मा लिइएको खामेनेईको तस्वीर | location = [[तेहरान]], इरान | date = {{start date and age|2026|02|28|df=y}} | target = [[अली खामेनेई]] | type = [[हवाई आक्रमण]], [[निर्णायक प्रहार]] लक्षित हत्या | fatalities = ५ (खामेनेई सहित)<ref name=":O">{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/daughter-grandchild-irans-khamenei-killed-us-israeli-strikes-state-media-says-2026-03-01/ |title=Daughter and grandchild of Iran's Khamenei killed in US-Israeli strikes, state media says |date=1 March 2026 |work=Reuters}}</ref> | executed_by = | organisers = | casualties1 = | casualties2 = }} सन् २०२६ फेब्रुअरी २८ का दिन [[इरान]]का द्वितीय [[इरानको सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]] [[अली खामेनेई]]को इजरायली अमेरिकी हवाई हमलामा परि मृत्यु भएको थियो। यो घटना उच्च पदस्थ इरानी अधिकारीहरूलाई लक्षित गरी तेहरान वरपर इजरायलले गरेको क्षेप्यास्त्र आक्रमण शृङ्खला एक अंश थियो। खामेनेईको मृत्यु [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[इजरायल]]को [[सन् २०२६ को इरान युद्ध|संयुक्त हवाई आक्रमण]]मा भएको थियो। यस अभियानमा [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था|अमेरिकी गुप्तचर निकाय]]ले धेरै नेताहरूको स्थानबारे रणनीतिक जानकारी उपलब्ध गराएको थियो।<ref>{{Cite news |last=Barnes |first=Julian E. |date=2026-03-01 |title=The C.I.A. Helped Pinpoint a Gathering of Iranian Leaders. Then Israel Struck. |url=https://www.nytimes.com/2026/03/01/us/politics/cia-israel-ayatollah-compound.html |work=The New York Times |language=en}}</ref> भू-उपग्रहबाट प्राप्त तस्वीरहरूका अनुसार उक्त आक्रमणमा सहरमा रहेको खामेनेईको निवासमा ठूलो क्षति पुगेको देखिएको छ। इजरायली हवाई हमलामा खामेनेईको मृत्यु भएको भनी अधिकारीहरूले प्रारम्भिक प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेपछि अमेरिकी राष्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]] र इजरायली प्रधानमन्त्री [[बेन्जामिन नेतन्याहु]]ले खामेनेईको मृत्यु भएको पुष्टि गरेका थिए। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले भोलिपल्ट बिहान उनको सर्वोच्च नेताको मृत्युको पुष्टि गरेको र सरकारले ४० दिनको शोक र सात दिनको सार्वजनिक बिदा घोषणा गरेको थियो। सोही आक्रमणमा खामेनेईका परिवारका चार सदस्यको पनि मृत्यु भएको थियो। उनको मृत्युको खबर पुष्टि भएपछि धेरै इरानी नागरिकहरू सडकमा निस्किएर उत्सव मनाइरहेका देखिएका थिए।<ref name="nytimes">{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Iranians Take to the Streets to Celebrate Khamenei's Death |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/iran-khameni-celebrations.html |work=The New York Times}}</ref><ref name="iranintl2">{{Cite web |last=Sinaiee |first=Maryam |date=2026-03-01 |title=Iranians react with joy and disbelief to Khamenei's death |url=https://www.iranintl.com/en/202602288551 |website=Iran International}}</ref> उनको मृत्युको शोकमा विभिन्न देशहरूमा विरोध प्रदर्शन र दङ्गाहरू पनि भएका छन्। खामनेईको मृत्युको पुष्टि भएपछि, धेरै इरानी नागरिकहरू उत्सव मनाउन सडकमा उत्रिएका देखिएको थियो।<ref name="nytimes"/><ref name="iranintl2"/><ref name="Iranians hope freedom is near">{{Cite news |date=2026-03-01 |title=Iranians hope freedom is near after supreme leader's death |url=https://www.abc.net.au/news/2026-03-01/amid-mixed-feelings-iranians-celebrate-death-of-khamenei/106401952 |access-date=2026-03-01 |work=ABC News |language=en|quote=मानिसहरूमा यस अवस्थाप्रति मिश्रित भावनाहरू देखिएका छन् — उनीहरू इस्लामी गणतन्त्र अन्तर्गतको ४७ वर्षको क्रूरता समाप्त हुन सक्नेमा खुसी भएतापनि तर लामो युद्ध र नागरिक हताहतीको सम्भावनाबाट त्रसित पनि देखिन्छन्।}}</ref><ref name="live coverage from wsj">{{Cite web |title=Iranians Celebrate Strikes That Killed the Country's Leaders |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-strikes-2026/card/watch-iranians-celebrate-news-of-khamenei-s-death-UEFU9h7b4dsRT1xmEanE |last1=Solomon |first1=Feliz |last2=Moussavi |first2=Henna |access-date=2026-03-01 |website=The Wall Street Journal |date=2026-03-01|quote=धेरै इरानीहरूले उत्सव मनाइरहेको देखिन्छ}}</ref> इरानका अन्य स्थानहरूमा भने हजारौँ मानिसहरू शोक मनाउन सडकमा भेला हुँदै<ref>{{cite news|date=1 March 2026|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2026/3/1/thousands-in-iran-mourn-khameneis-killing|title=Israel-Iran conflict - Tens of thousands in Iran mourn Khamenei’s killing|publisher=aljazeera|quote=सर्वोच्च नेता अयतोल्लाह अली खामनेईको हत्यापछि इरानको राजधानीको केन्द्रमा हजारौँ शोकाकुल व्यक्तिहरू भेला भएका छन् - उनीहरू मुख्यतया कालो लुगा लगाएर क्रान्ति चोकमा उपस्थित भएका छन्।}}</ref> सामाजिक सञ्जालमा उनीहरूले नेताको मृत्युमा शोक व्यक्त गरिरहेको बताएका थिए। <ref name="nytimes"/> धेरै देशहरूमा यस घटनापछि प्रदर्शन र दङ्गाहरू भड्किएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/feb/28/khamenei-killing-protests-us|title=Protesters rally across US after strikes on Iran that killed Khamenei|date=28 February 2026|website=The Guardian|access-date=1 March 2026}}</ref> नाम नखुलाइएका अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार, १५ जुन २०२५ मा, [[बाह्र दिने युद्ध]] को अंशको रूपमा इजरायली हत्याको योजनालाई ट्रम्पले भिटो अस्वीकार गरेका थिए।<ref>{{Cite news |last1=Holland |first1=Steve |last2=Nichols |first2=Michelle |last3=Craft |first3=Diane |date=15 June 2025 |title=Trump vetoed Israeli plan to kill Iran's supreme leader, US officials say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-vetoed-an-israeli-plan-kill-irans-supreme-leader-us-officials-say-2025-06-15/ |access-date=28 February 2026 |work=Reuters}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:अली खामेनेई]] ei0aetehp8fhzunwwrnqyd92zklq6iz 0 148761 1357620 1343739 2026-06-03T09:43:57Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357620 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = सर्वोच्च नेतृत्व अधिकारी | body = इरानको इस्लामी गणतन्त्र | native_name = {{native name|fa|رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران }}<br>{{lang|fa|رهبر جمهوری اسلامی ایران }} | insignia = Emblem of Iran.svg{{!}}class=skin-invert | insigniasize = | insigniacaption = [[इरानको प्रतीक चिन्ह]] | insigniaalt = | flag = Flag of Iran.svg | flagsize = 144 | flagalt = | flagborder = yes | flagcaption = [[इरानको झण्डा]] | image = | imagesize = 200px | alt = | imagecaption = | incumbent = ''[[अन्तरिम नेतृत्व परिषद्]]''{{px2}}{{small|<ref>{{Cite web |date=2026-03-01 |title=Why has the US attacked Iran? What we know about the attack and Tehran response |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx2dyz6p3weo |access-date=2026-03-01 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>}}{{efn|राष्ट्रपति [[मसुद पेजेस्कियान]], सर्वोच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीश [[गोलम-होसेन मोहसेनी-एजेई]] र आयतोल्लाह [[अलिरोजा अराफी]] सम्मिलित [[अन्तरिम नेतृत्व परिषद्]]ले नयाँ सर्वोच्च नेता [[२०२६ इरानी सर्वोच्च नेताको निर्वाचन|निर्वाचित]] नभएसम्म अस्थायी रूपमा कार्यभार सम्हाल्नेछ।{{refn|<ref>{{Cite web |last=Motamedi|first=Maziar|date=2026-03-01|title=खामेनीको हत्यापछि संक्रमणकालको रेखदेख गर्न इरानले अन्तरिम परिषद् गठन गर्यो|url=https://www.aljazeera.com/amp/news/2026/3/1/iran-to-form-interim-council-to-oversee-transition-after-khameneis-killing|access-date=2026-03-01|website=Al Jazeera}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Reals|first=Tucker|date=2026-03-01|title=इरानले अर्को सर्वोच्च नेता छनोट गर्न अन्तरिम नेतृत्व परिषद्का लागि तीन जनाको नाम तोक्यो|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|access-date=2026-03-01|website=CBS News|language=en}}</ref>}}}} | acting = | incumbentsince = [[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|२८ फेब्रुअरी २०२६]] | department = [[इरानको सर्वोच्च नेताको कार्यालय|सर्वोच्च नेताको कार्यालय]] | style = महामहिम | type = [[राष्ट्रप्रमुख|राष्ट्राध्यक्ष]]<ref>{{cite web |url= https://www.un.org/dgacm/sites/www.un.org.dgacm/files/Documents_Protocol/hspmfmlist.pdf |title=Heads of State, Heads of Government, and Ministers for Foreign Affairs |publisher=United Nations|access-date=8 April 2023}}</ref><br />[[इरानको इस्लामी गणतन्त्र सशस्त्र बल]]को [[कमान्डर-इन-चिफ|सेनापति]]<br />राज्यका तीन अङ्गहरूको ([[न्यायपालिका]], [[व्यवस्थापिका]] र [[कार्यपालिका]]) अस्थायी प्रमुख | status = | abbreviation = | member_of = | reports_to = | residence = [[जामरान हुसेनिया]] (''पूर्व'')<br />[[इरानको सर्वोच्च नेताको कार्यालय|नेतृत्व निवास]] (''वर्तमान'') | seat = [[तेहरान]] | nominator = | appointer = विशेषज्ञहरूको सभा | appointer_qualified = | termlength = आजीवन कार्यकाल<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213|title=इरानको सम्भावित अर्को सर्वोच्च नेताको परीक्षण गरिँदै|date=13 December 2015|access-date=1 July 2016|newspaper=Reuters}}</ref> | termlength_qualified = | constituting_instrument = [[इरानको संविधान]] | precursor = [[इरानको शाह]] | formation = ५ फेब्रुअरी १९७९ (क्रान्तिकारी नेताको रूपमा)<br />३ डिसेम्बर १९७९ (सर्वोच्च नेताको रूपमा) | first = [[रुहुल्लाह खोमेनी]] | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = क्रान्तिकारी नेता (५ फेब्रुअरी १९७९ – ३ डिसेम्बर १९७९) | deputy = ग्रान्ड आयतोल्लाह (मरज) [[हुसेन-अली मोन्ताजेरी]] (१५ जुलाई १९८५ – २५ अप्रिल १९८९) | salary = | website = {{URL|https://www.leader.ir/en|www.leader.ir}} | footnotes = }} '''इरानको सर्वोच्च नेता''' ({{भाषा-फारसी|رهبر معظم ایران}}), जसलाई '''इस्लामी क्रान्तिको सर्वोच्च नेता''' पनि भनिन्छ,<ref> इरानको संविधानको धारा ८९-९१</ref> आधिकारिक रूपमा '''सर्वोच्च नेतृत्व अधिकारी''' ({{langx|fa|مقام معظم رهبری}}) [[इरान]]को [[राष्ट्रप्रमुख|राष्ट्राध्यक्ष]] र सर्वोच्च राजनीतिक तथा धार्मिक अधिकारीको लागि समर्पित एक इरानी सर्वोच्च पद हो। यो पदमा पदासिन व्यक्ति राष्ट्रपति भन्दा माथि रहन्छ। सशस्त्र बल, न्यायपालिका, राज्य रेडियो तथा टेलिभिजन सहित अभिभावक परिषद् र द्रुत निर्णय परिषद् जस्ता अन्य प्रमुख सरकारी निकायहरू सर्वोच्च नेताको अधीनमा हुन्छन्।<ref name="who">"Who's in Charge?" by Ervand Abrahamian ''London Review of Books'', ६ नोभेम्बर २००८</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/10/iran-science-minister-rouhani-administration-mansour-gholami.html|title=Did Khamenei block Rouhani's science minister?|last=mshabani|date=२३ अक्टोबर २०१७|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024043116/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/10/iran-science-minister-rouhani-administration-mansour-gholami.html|archive-date=२४ अक्टोबर २०१७}}</ref> संविधान अनुसार, सर्वोच्च नेताले इस्लामी गणतन्त्रका सामान्य नीतिहरू निर्धारण गरी (धारा ११०) व्यवस्थापिका, न्यायपालिका र कार्यपालिका शाखाहरूको निरीक्षण (धारा ५७) गर्दछन्।<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran (full text) |url=https://www.shora-gc.ir/en/news/87/constitution-of-the-islamic-republic-of-iran-full-text |access-date=13 October 2022 |website= |date=2 June 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405114944/https://www.shora-gc.ir/en/news/87/constitution-of-the-islamic-republic-of-iran-full-text |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628191100/https://www.shora-gc.ir/en/news/87/constitution-of-the-islamic-republic-of-iran-full-text |date=28 June 2021 }}</ref> अघिल्ला सर्वोच्च नेता, [[अली खामेनेई]]ले इरानको अर्थतन्त्र, वातावरण, परराष्ट्र नीति, शिक्षा, राष्ट्रिय योजना र शासनका अन्य पक्षहरूमा आदेश जारी गर्ने र अन्तिम निर्णय लिने गर्दथे।{{efn|धेरै स्रोतहरूलाई श्रेय दिइएको: <ref name="Middle East Eye">{{cite web|url=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|title=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|work=Middle East Eye|access-date=15 February 2017|archive-date=4 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|url-status=live}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|title=Khamenei says Iran must go green - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|work=Al-Monitor|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|archive-date=22 December 2015}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|title=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|author=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|date=16 May 2014|work=Reuters|access-date=2 July 2017|archive-date=31 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|url-status=live}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{cite web|url=https://en.iranwire.com/features/5272/|title=IranWire - Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|access-date=6 March 2016|archive-date=7 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|title=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|last=kjenson|date=22 May 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|archive-date=1 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|title=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatisation plan|website=|access-date=15 February 2017|archive-date=5 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html |date=5 January 2017 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thebaghdadpost.com/en/story/10259/Khamenei-slams-Rouhani-as-Iran-s-regime-adopted-UN-education-agenda|title=Khamenei slams Rouhani as Iran's regime adopted UN education agenda|work=Iraq News - Local News - Baghdadpost|date=8 May 2017|access-date=3 June 2017|archive-date=31 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170531015311/http://www.thebaghdadpost.com/en/story/10259/Khamenei-slams-Rouhani-as-Iran-s-regime-adopted-UN-education-agenda|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170531015311/http://www.thebaghdadpost.com/en/story/10259/Khamenei-slams-Rouhani-as-Iran-s-regime-adopted-UN-education-agenda |date=31 May 2017 }}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=https://english.aawsat.com/amir-taheri/features/khamenei-orders-new-supervisory-body-curtail-government|title=Khamenei Orders New Supervisory Body to Curtail Government - ASHARQ AL-AWSAT English Archive|first=Asharq|last=Al-awsat|date=25 September 2017|access-date=26 September 2017|archive-date=10 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010083335/https://english.aawsat.com/amir-taheri/features/khamenei-orders-new-supervisory-body-curtail-government|url-status=live}}</ref>}} खामेनेईले चुनावको पारदर्शिताको मात्रामा पनि अन्तिम निर्णय लिई आफ्नो शासनकालमा उनले राष्ट्रपतिका मन्त्रीपरिषद्का नियुक्त सदस्यहरूलाई बर्खास्त गर्ने र पुनर्वहाली गर्ने काम पनि गरेका थिए।<ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8168202.stm|title=Iranian vice-president 'sacked'|work=BBC News|date=25 July 2009|access-date=15 February 2017|archive-date=3 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003041952/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8168202.stm|url-status=live}}</ref> ==सर्वोच्च नेताहरूको सूची== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |क्र.सं. ! rowspan="2" |तस्वीर ! rowspan="2" |नाम<br />{{small|(जन्म–मृत्यु)}} ! colspan="3" |पदावधि ! rowspan="2" |राष्ट्रपतिहरू ! rowspan="2" |राजनीतिक दल ! rowspan="2" |कैफियत |- ! style="width:15%;" | पदभार ग्रहण ! पदत्याग ! कार्यकाल |- ! १ | [[File:Ruhollah Khomeini by Jamaran 1.jpg|100px]] | {{small|[[सैयद]]}} '''[[रुहुल्लाह खोमेनी]]''' <span style="font-size:125%;">{{small|{{nastaliq|{{lang|fa|سیدروح‌الله خمینی}}}}}}</span> {{small|(सन् १९००–१९८९)}} | ३ डिसेम्बर १९७९ | ३ जुन १९८९ {{small|(पदमा बहाल रहँदै मृत्यु)}} | ९ वर्ष, ६ महिना र २ दिन | {{Collapsible list | title = {{nobold|{{small|''सूची'':}}}}|[[अबुलहसन बनिसद्र]]|[[मोहम्मद-अली रजई]]|अली खामेनेई}} | {{N/A}} | सन् १९७९ को इरानी क्रान्तिका नेता र इरानको इस्लामी गणतन्त्रका संस्थापक। |- ! २ | [[File:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|100px]] | {{small|सैयद}} '''[[अली खामेनेई]]''' <span style="font-size:125%;">{{small|{{nastaliq|{{lang|fa|سیدعلی خامنه‌ای}}}}}}</span> {{small|(सन् १९३९–२०२६)}} | ६ अगस्ट १९८९ | २८ फेब्रुअरी २०२६ {{small|([[अली खामेनेईको हत्याकाण्ड|पदमा बहाल रहँदै हत्या]])}} | ३६ वर्ष, ८ महिना र २४ दिन | {{Collapsible list | title = {{nobold|{{small|''सूची'':}}}}|स्वयम्|[[अकबर हासेमी रफसन्जानी]]|[[मोहम्मद खातमी]]|[[महमुद अहमदिनेजाद]]|[[हसन रुहानी]]|[[इब्राहिम रायसी]]|[[मोहम्मद मोखबर]] (कार्यवाहक)|[[मसुद पेजेस्कियान]]}} | {{small|[[इस्लामिक रिपब्लिकन पार्टी]] (सन् १९७९–१९८७) लडाकू धर्मगुरु सङ्घ (सन् १९७७–१९८९)}} | सर्वोच्च नेता बन्नुअघि सन् १९८१ देखि खोमेनीको मृत्यु नभएसम्म इरानको राष्ट्रपतिका रूपमा पदभार सम्हालेको। |} == टिप्पणीहरू == {{टिप्पणीसूची}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} g31s9exhrxqmpqm3anv5mr0his2hpmc 0 148783 1357540 1345969 2026-06-03T08:52:39Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357540 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु देवता कृष्णका आठ मुख्य रानीहरू}} [[File:Mysore painting.jpg|right|thumb|250px|कृष्णका साथमा '''अष्टभार्या''' - १९औँ शताब्दीको मैसूर चित्रकलामा कृष्ण आफ्ना आठ मुख्य रानीहरूसँग देखिएका छन्।]] '''अष्टभार्या''' वा '''अष्ट-भार्या(हरू)''' [[द्वापर युग]]मा [[सौराष्ट्र राज्य]]को<ref>{{Cite book |last=Khorana |first=Meena |url=https://books.google.com/books?id=GSjcQ7Sm5E4C&dq=Krishna+king+dvaraka&pg=PA97 |title=The Indian Subcontinent in Literature for Children and Young Adults: An Annotated Bibliography of English-language Books |date=1991 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-25489-5 |language=en}}</ref> [[द्वारका]]का राजा तथा [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] देवता [[कृष्ण]]का आठ मुख्य रानीहरूको समूह हो। ''[[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]'' मा उल्लेखित सबैभन्दा लोकप्रिय सूचीमा: [[रुक्मिणी]], [[जाम्बवती]], [[सत्यभामा]], [[यमुना (देवी)|कालिन्दी]], [[नग्नजिती]], [[मित्रविन्दा]], [[लक्ष्मणा (कृष्णकी पत्नी)|लक्ष्मणा]] र [[भद्र (कृष्णकी पत्नी)|भद्र]] समावेश छन्। ''[[विष्णु पुराण]]'' र ''[[हरिवंश पर्व|हरिवंश]]'' मा केही भिन्नताहरू पाइन्छन्, जसमा भद्रको सट्टा माद्री वा [[रोहिणी (कृष्णकी पत्नी)|रोहिणी]] नामका रानीहरू उल्लेख गरिएका छन्। उनीहरूमध्ये अधिकांश राजकुमारीहरू थिए। [[हिन्दु धर्म]]मा, [[राधा]] लगायत कृष्णका सबै मुख्य रानीहरूलाई देवी [[लक्ष्मी]]का [[अवतार]]का रूपमा पूजा गरिन्छ<ref>{{Cite book |last=Thakur |first=Pradeep |url=https://books.google.com/books?id=KVRwDwAAQBAJ&dq=Wives+krishna+lakshmi&pg=PR98 |title=Vikram & the Vampire |date=6 January 2012 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-105-42303-1 |edition=Improvised |pages=xcviii (98) |language=en}}</ref> भने [[ब्रज]]का [[गोपी]]हरूलाई राधाकै अभिव्यक्ति मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Jestice |first=Phyllis G. |url=https://books.google.com/books?id=H5cQH17-HnMC&dq=Gopis+incarnations+radha&pg=PA316 |title=Holy People of the World: A Cross-cultural Encyclopedia |date=2004 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-355-1 |pages=316 |language=en}}</ref> [[विदर्भ]]की राजकुमारी [[रुक्मिणी]] कृष्णकी पहिलो पत्नी र द्वारकाकी मुख्य रानी (''पटरानी'') हुन्। उनलाई समृद्धिकी देवी [[लक्ष्मी|श्रीदेवी]]को अवतार मानिन्छ। दोस्रो पत्नी [[सत्यभामा]], जो यादव राजकुमारी हुन्, उनलाई लक्ष्मीको पृथ्वी-देवी [[भूमि (देवी)|भूदेवी]] स्वरूप मानिन्छ। [[जाम्बवती]]लाई लक्ष्मीको तेस्रो स्वरूप, [[नीलादेवी]]को अवतार मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Books |first=Kausiki |url=https://books.google.com/books?id=Y8s3EAAAQBAJ&dq=Lakshmi+jambavati&pg=PT182 |title=Garuda Purana: Brahma Khanda: English Translation only without Slokas: English Translation only without Slokas |date=2021-07-11 |publisher=Kausiki Books |language=en}}</ref> [[यमुना नदी|यमुना]] नदीकी देवी [[यमुना (देवी)|कालिन्दी]]लाई स्वतन्त्र रूपमा पूजा गरिन्छ। अष्टभार्या बाहेक, कृष्णका १६,१०० औपचारिक पत्नीहरू छन्। धर्मशास्त्रहरूमा अष्टभार्याबाट जन्मिएका कृष्णका धेरै सन्तानहरूको पनि उल्लेख गरिएको छ, जसमा सबैभन्दा प्रमुख युवराज [[प्रद्युम्न]]<ref>{{Cite book|last=Austin|first=Christopher R.|url=https://books.google.com/books?id=4jCoDwAAQBAJ|title=Pradyumna: Lover, Magician, and Son of the Avatara|date=2019-10-04|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-005411-3|language=en}}</ref> हुन्। उनी रुक्मिणीका छोरा र प्रेमका देवता [[कामदेव]]का पुनर्जन्म मानिन्छन्। == किंवदन्ती == [[File: Vitthal - Rakhumai.jpg|right|thumb|कृष्णको क्षेत्रीय स्वरूप [[विठोबा]]की मुख्य अर्धाङ्गिनीको रूपमा रुक्मिणी।]] कृष्णकी मुख्य रानी रुक्मिणीले कृष्णका वीरताका कथाहरू सुनेर उनीसँग प्रेम गर्न थालेकी हुन्छिन्। उनका मातापिताले आफ्नो रोजाइको वरसँग विवाह गर्न अनुमति दिए पनि, रुक्मिणीका दाजु [[रुक्मी]]ले उनको विवाह आफ्ना मित्र [[शिशुपाल]]सँग तय गरिदिन्छन्। रुक्मिणीले कृष्णलाई आफ्नो नियतिबाट बचाउन र विवाह गर्न सन्देश पठाउँछिन्। कृष्णले उनको दाजु रुक्मीसँग युद्ध गरेपछि उनको [[स्वयम्वर]]को समयमा रुक्मिणीलाई हरण गर्छन्। कृष्णका दाजु [[बलराम]]को नेतृत्वमा रहेको सेनाले रुक्मी र कृष्ण र रुक्मिणीलाई पछ्याउने अन्य राजाहरूलाई पराजित गर्छ।<ref>{{cite book | last = Mani | first = Vettam | title = Puranic Encyclopaedia: a Comprehensive Dictionary with Special Reference to the Epic and Puranic Literature | url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft | publisher = Motilal Banarsidass Publishers | year = 1975 | isbn = 978-0-8426-0822-0 |page = [https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/657 657]}}</ref><ref name=Vedantha>{{Cite web|url=http://vedabase.net/sb/10/53/en1|title=Chapter 53: Krishna Kidnaps Rukmini|accessdate=7 January 2013|publisher=Bhaktivedanta VedaBase: Srimad Bhagavatam|archive-url=https://web.archive.org/web/20130118062846/http://vedabase.net/sb/10/53/en1|archive-date=18 January 2013|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130118062846/http://vedabase.net/sb/10/53/en1 |date=18 January 2013 }}</ref> रुक्मिणीलाई परम्परागत रूपमा कृष्णकी सबैभन्दा प्रिय र प्राथमिक पत्नी मानिन्छ, जसका कारण कृष्णको उनीप्रतिको आशक्तिले गर्दा उनकी दोस्रो रानी सत्यभामा प्रायः क्रोधित हुने गर्दछिन्। [[सत्यभामा]] र [[जाम्बवती]]को कृष्णसँगको विवाह [[स्यमन्तक]] मणिको कथासँग नजिकबाट जोडिएको छ। यो बहुमूल्य हीरा सूर्यदेवले आफ्ना भक्त [[सत्राजित]] (सत्यभामाका पिता) लाई दिएका हुन्छन्। कृष्णले सत्राजितलाई सो मणि यादव प्रमुख [[उग्रसेन]]लाई उपहार दिन अनुरोध गर्छन् जसलाई सत्राजितले अस्वीकार गरी आफ्ना भाइ प्रसेनलाई दिन्छन्। प्रसेनले सो मणि लगाएर शिकार खेल्न जाँदा एउटा सिंहले उनलाई मार्छ र पछि सो सिंहलाई भालुराज [[जाम्बवान]]ले बध गर्छन्। सत्राजितले कृष्णमाथि मणि चोरेको आरोप लगाएपछि, कृष्ण त्यसको खोजीमा निस्किए र प्रसेन तथा सिंहको शव पछ्याउँदै अन्ततः जाम्बवानसँग लडाइँ गर्छन्। २७/२८ दिनको युद्धपछि, [[राम]] (विष्णुका अघिल्लो अवतार) का भक्त जाम्बवानले कृष्ण नै विष्णु हुन् भन्ने महसुस गरी आत्मसमर्पण गर्छन्। उनले मणि फिर्ता गरी आफ्नी छोरी जाम्बवतीलाई कृष्णसँग विवाह गरिदिन्छन्। जब मृत मानिएका कृष्ण द्वारका फर्किन्छन्, अपमानित महसुस गरेका सत्राजितले उनीसँग माफी माग्दै मणिका साथै सत्यभामालाई विवाहको लागि प्रस्ताव गर्छन्।<ref name="Satya">{{cite book | last = Mani | first = Vettam | title = Puranic Encyclopaedia: a Comprehensive Dictionary with Special Reference to the Epic and Puranic Literature | url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft | publisher = Motilal Banarsidass Publishers | year = 1975 | isbn = 978-0-8426-0822-0 |pages = [https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/704 704-5]}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://srimadbhagavatam.com/sb/10/56/en |title=Chapter 56: The Syamantaka Jewel |accessdate=27 February 2013 |publisher=Bhaktivedanta VedaBase: Śrīmad Bhāgavatam |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928211736/http://srimadbhagavatam.com/sb/10/56/en |archivedate=28 September 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928211736/http://srimadbhagavatam.com/sb/10/56/en |date=28 September 2011 }}</ref> == प्रतीकात्मकता == कृष्णका पत्नीहरूको पदानुक्रमलाई उनीहरूको राजकीय स्थिति अनुसार तीन समूहमा विभाजन गरिएको छ, जसले कृष्णको सार्वभौमसत्तालाई सङ्केत गर्दछ। पहिलो समूहमा, भौतिक प्रकृतिको अवतार (श्री) [[रुक्मिणी]]ले कृष्णको ऐश्वर्य र धनको प्रतिनिधित्व गर्दछिन्; तात्विक प्रकृतिकी अवतार ([[भूमि (देवी)|भूदेवी]]) [[सत्यभामा]]ले राज्य र भगवानको क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्दछिन्। [[जाम्बवती]]लाई विजय (''विजया'') को प्रतीक मानिन्छ, जसलाई कृष्णले उनका पितालाई पराजित गरेर प्राप्त गरेका थिए। दोस्रो समूहका पत्नीहरू [[आर्यावर्त]]का (कुलीन वर्ग) प्रतिनिधि हुन्, जसमा [[यमुना (देवी)|कालिन्दी]]ले मध्य राज्यहरू, [[नग्नजिती]]ले पूर्वी राज्यहरू (सूर्यवंश सहित) र [[लक्ष्मणा (कृष्णकी पत्नी)|लक्ष्मणा]]ले पश्चिमी क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्दथे। तेस्रो समूहका पत्नीहरूमा [[मित्रविन्दा]] र [[भद्र (कृष्णकी पत्नी)|भद्र]] पर्दछन् जो उनका पितृसत्तात्मक भतिजीहरू हुन् र उनीहरूले [[यादव]]हरूको सात्वत कुलको प्रतिनिधित्व गर्दथे।<ref name="Hudson2008">{{cite book|author=D Dennis Hudson|title=The Body of God : An Emperor's Palace for Krishna in Eighth-Century Kanchipuram: An Emperor's Palace for Krishna in Eighth-Century Kanchipuram|url=https://books.google.com/books?id=IMCxbOezDi4C&pg=PA264|access-date=28 March 2013|date=27 August 2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-970902-1|pages=263–4}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भागवत पुराणका पात्रहरू]] [[श्रेणी:कृष्णका पत्नीहरू]] [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] dkqe6t09am7pu73cdm6rmlymwva2dg6 0 148832 1357479 1344879 2026-06-03T08:02:09Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357479 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|पाठकीय व्याख्याको हिन्दु परम्परा}} {{हिन्दु धर्म}} [[चित्र:Raja Ravi Varma - Sankaracharya.jpg|right|thumb|[[आदि शङ्कराचार्य]], अद्वैत वेदान्त परम्पराका सबैभन्दा प्रमुख प्रतिपादक हुन्। "म नाम, रूप र क्रियाभन्दा भिन्न छु।<br>मेरो स्वभाव सदैव मुक्त छ! <br>म आत्मा हुँ, सर्वोच्च निरुपाधिक ब्रह्म।<br>म शुद्ध चेतना हुँ, सधैँ अद्वैत।" आदि शङ्कराचार्य, [[उपदेशसाहस्री]] ११.७{{sfn|Comans|2000|p=183}}]] '''अद्वैत वेदान्त''' हिन्दु धर्मको ब्राह्मणवादी पाठकीय व्याख्या र [[दर्शन]]को एउटा परम्परा हो। यो एक संन्यासी संस्थागत परम्परा पनि हो जुन नाममात्रको रूपमा [[दशनामी सम्प्रदाय]]सँग सम्बन्धित छ भने यो [[स्मार्त परम्परा]]द्वारा प्रचारित छ। ''[[जीवात्मा]]'' (अनुभव गर्ने व्यक्तिगत स्व), अन्ततः शुद्ध चेतना हो जसलाई गल्तीवश शरीर, यसका इन्द्रियहरू<ref>''Tattvabodha'' 33, International Vedanta Mission</ref> र विचार-निर्मितिहरूसँग पहिचान गरिन्छ भन्नु यसको प्रमुख सिद्धान्त हो। {{sfn|Volker|2023|p=52, 57}} यो ''[[आत्मन्]]/[[ब्रह्म]]'' वा ''[[सत्य]]'' (सर्वोच्च स्व वा [[परम सत्य]]) भन्दा भिन्न छैन।{{sfn|Menon|2012}}{{sfn|Deutsch|1973|p=3, note 2; p.54}}{{sfn|Koller|2013|pp=100–101}} 'अद्वैत' शब्दको शाब्दिक अर्थ "दुई नभएको"{{sfn|Grimes|1996|p=15}}{{sfn|Katz|2007}} वा "दोस्रो नभएको एक"{{sfn|Katz|2007}} भन्ने हुन्छ जसलाई थप रूपमा [[ब्रह्म]] (त्यो 'एक') मात्र अन्ततः सत्य हो भने ''[[प्रपञ्च]]'' (त्यो 'दोस्रो', 'संसार' वा विचार-निर्मितिहरूको बहुलता) पूर्ण रूपमा सत्य होइन भनेर व्याख्या गरिन्छ। {{sfn|Volker|2023|p=52}} यसलाई सामान्यतया "[[अद्वैतवाद]]"को रूपमा अनुवाद गरी {{sfn|Deutsch|1988|p=3}}{{sfn|Milne|1997}} र लोकप्रिय रूपमा आत्मा ब्रह्मभन्दा भिन्न छैन भन्ने अर्थमा व्याख्या गरिन्छ भने यसलाई प्रायः यसलाई [[एकात्मवाद]]सँग तुलना गरिन्छ। अद्वैत वेदान्त एक [[हिन्दु]] [[साधना]], आध्यात्मिक अनुशासन र अनुभवको मार्ग पनि हो। ब्रह्मको ज्ञान प्राप्त गरेर दृश्य संसारको भ्रमलाई पहिचान गरि शरीर-मन तथा 'कर्तापन' को धारणाबाट अलग भएपछि ''[[मोक्ष]]'' प्राप्ति हुन्छ भनेर यस सिद्धान्तले भनेको छ।{{sfn|Sharma|1995|pp=8–14, 31–34, 44–45, 176–178}}{{sfn|Fost|1998|pp=387–405}} यस प्रक्रियामा आफ्नो साँचो पहिचान ''आत्मन्/ब्रह्म'', स्वयं-प्रकाशित जागरूकता वा [[साक्षी-चेतना]] हो भन्ने ज्ञान प्राप्त गरिन्छ।{{sfn|Lipner|2000|p=60}} यो ज्ञान ''[[तत्त्वमसि]]'' ("तिमी त्यही हौ") जस्ता [[उपनिषद्]]का महावाक्यहरू मार्फत प्राप्त हुन्छ, जसले जीवात्मा र अमर ब्रह्म बीचको अभेदता प्रकट गरी आफ्नो साँचो पहिचान सम्बन्धी अज्ञानता (''अविद्या'') लाई नष्ट गर्दछ। अद्वैत वेदान्त परम्पराले अस्तित्वका दुई समान आधारभूत सिद्धान्तका रूपमा रहेका 'पुरुष' (शुद्ध चेतना) र 'प्रकृति' (प्रकृति, जसमा पदार्थका साथै सङ्ज्ञान र भावना पनि समावेश हुन्छन्) बीचको साङ्ख्य-द्वैतवादलाई परिमार्जन गर्दछ।{{sfn|Deutsch|Dalvi|2004|p=8}}{{sfn|King|1995|p=77}} यसको सट्टा यसले केवल ''आत्मन्/ब्रह्म'' (चेतना, ''पुरुष'') मात्र अन्ततः [[सत्य]] हो र यो अपरिवर्तनीय भएतापनि{{sfn|King|1995|p=78}} यो नै क्षणभङ्गुर [[दृश्य जगत्]]को (''प्रकृति'') कारण र उत्पत्ति हो भन्ने प्रस्ताव गर्दछ। यस दृष्टिकोणमा ''जीवात्मा'' भनेको अनेकौँ आभासी व्यक्तिगत शरीरहरूमा अद्वितीय ''आत्मन्''को एउटा प्रतिबिम्ब वा सीमा मात्र हो।{{sfn|Indich|2000|p=50}} यसले भौतिक संसारलाई एक भ्रमपूर्ण उपस्थिति (''[[माया (दर्शन)|माया]]'') वा "ब्रह्मको एक असत्य अभिव्यक्ति (''[[विवर्त]]'')"को रूपमा मान्दछ।{{sfn|Nicholson|2010|p=27}} पछिल्लो धारणा १३औँ शताब्दीका विवरण सम्प्रदायका विद्वान् [[प्रकाशात्मन्]]द्वारा प्रस्तावित गरिएको थियो।{{sfn|Mayeda|2006|pp=25–27}} पारम्परिक हिन्दु मूल्य-मान्यता र आध्यात्मिकताको एक आदर्श रक्षकको रूपमा [[आदि शङ्कराचार्य|शङ्कराचार्य]]को प्रमुखता शताब्दीयौँ पछि मात्र देखिन थालेको थियो। यसको सुरुवात १४औँ शताब्दीमा विजयनगर साम्राज्यको समयमा शृङ्गेरी मठ र त्यसका जगद्गुरु [[विद्यारण्य]] (माधव, १४ औँ शताब्दी) को उदयसँगै भएको थियो। आदि शङ्कराचार्यले स्वयम् ''योग'' लाई अङ्गीकार नगरेतापनि,{{sfn|Fiordalis|2021|p=24, note 12}} त्यस समयसम्म अद्वैत परम्पराले मनलाई शान्त पार्न र ज्ञान प्राप्त गर्नका लागि योगिक समाधिलाई एक माध्यमका रूपमा स्वीकार गरिसकेको थियो। यसले स्पष्ट रूपमा योगिक परम्परा र ''[[योग वासिष्ठ]]'' तथा ''[[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]'' जस्ता ग्रन्थहरूका तत्वहरूलाई आत्मसात् गरेको थियो।{{sfn|Madaio|2017|pp=4–5}} यसको चरमोत्कर्ष [[स्वामी विवेकानन्द]]को समयमा भएको थियो जसले योगिक समाधिलाई अद्वैत ज्ञान र मुक्तिको माध्यमको रूपमा पूर्ण रूपमा अपनाए र यसको प्रचार गरेका थिए।{{sfn|Rambachan|1994}}{{sfn|Nicholson|2010}} १९औँ शताब्दीमा विद्यारण्यको ''[[सर्वदर्शनसङ्ग्रह]]''को प्रभावका कारण,{{sfn|Nicholson|2010|pp=160}} पाश्चात्य विद्वानहरूद्वारा अद्वैत वेदान्तको महत्त्वलाई अत्यधिक जोड दिइएको थियो।{{sfn|Suthren Hirst|2005|p=3}} सङ्ख्यात्मक रूपमा [[ईश्वर (हिन्दु दर्शन)|ईश्वरवादी]] [[भक्ति]]-उन्मुख धार्मिकताको प्रधानता भएतापनि अद्वैत वेदान्तलाई हिन्दु आध्यात्मिकताको प्रमुख उदाहरणका रूपमा हेरिन थालिएको थियो।{{sfn|Sharma|2006|p=38–43, 68–75}}{{sfn|King|2013|p=128–132}}{{sfn|Suthren Hirst|2005|p=3}} आधुनिक समयमा, अद्वैतका विचारहरू विभिन्न [[नव-वेदान्त]] आन्दोलनहरूमा देखा पर्दछन्।{{sfn|King|2002|pp=119–133}} == टिप्पणीहरू == <references group="note"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु दर्शन]] q94baui1di47osi5kshjo8p8mdqgbbs 0 148834 1357635 1344894 2026-06-03T09:49:26Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357635 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु विशेषण वा उपाधि}} [[चित्र:Vishnu and Lakshmi on an elephant meeting Shiva, Parvati and Wellcome V0045027.jpg|thumb|[[विष्णु]] र [[शिव]], 'ईश्वर' उपाधिका मुख्य वाहकहरू, आफ्ना अर्धाङ्गिनीहरू [[लक्ष्मी]] र [[पार्वती]]का साथ वाहनमा सवार हुँदाको चित्र जसको साथमा [[गणेश|विनायक]] छन्]] {{हिन्दु धर्म}} '''ईश्वर''' [[हिन्दु धर्म]]को एक अवधारणा हो जसका अर्थहरू हिन्दु धर्मका विभिन्न कालखण्ड र सम्प्रदायहरू अनुसार फरक-फरक पाइन्छन्।<ref name="mmwizvara">Monier Monier Williams, Sanskrit-English dictionary, [http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/mwquery/ Search for Izvara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190804120637/https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/mwquery/ |date=4 August 2019 }}, University of Cologne, Germany</ref> [[हिन्दु दर्शन]]का प्राचीन ग्रन्थहरूको सन्दर्भ अनुसार ''ईश्वर'' को अर्थ स्वामी, शासक, राजा, पति, रानी, आत्मा वा परम स्व ([[परमात्मा]]) हुन सक्छ।<ref name=mmwizvara/> मध्यकालीन हिन्दु ग्रन्थहरूमा भने हिन्दु धर्मका सम्प्रदाय अनुसार ''ईश्वर'' भन्नाले [[भगवान]], सर्वोच्च सत्ता, [[इष्टदेव]] वा विशेष आत्मा भन्ने बुझिन्छ। [[शैव सम्प्रदाय|शैव धर्म]]मा, ''ईश्वर'' [[शिव]]को एक उपाधि हो।<ref name=":0">{{Cite web|title=Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary|url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=MW&page=171|url-status=live|website=IITS Koeln|page=171|access-date=13 January 2021|archive-date=9 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309015920/https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/csl-apidev/servepdf.php?dict=MW&page=171}}</ref><ref name=":1">James Lochtefeld, "Ishvara", The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1: A–M, Rosen Publishing. {{ISBN|0-8239-2287-1}}, page 306</ref> [[वैष्णव सम्प्रदाय|वैष्णव धर्म]]मा, यो [[विष्णु]]को पर्यायवाची हो। परम्परागत [[भक्ति]] आन्दोलनहरूमा ''ईश्वर'' हिन्दु धर्मका धेरै देवीदेवताहरू मध्येबाट व्यक्तिको आफ्नो रोजाइको एक वा बढी देवता (इष्टदेवता) हुन सक्छन्। [[आर्य समाज]] र [[ब्रह्मवाद]] जस्ता आधुनिक सम्प्रदायहरूमा ''ईश्वर''ले एकेश्वरवादी भगवानको रूप लिन्छ।<ref name=rkpr>RK Pruthi (2004), Arya Samaj and Indian Civilization, {{ISBN|978-81-7141-780-3}}, pages 5–6, 48–49</ref> हिन्दु धर्मको योग दर्शनमा यसलाई कुनै पनि "इष्ट देवता" वा "आध्यात्मिक प्रेरणा" रूपमा लिइएको छ। [[अद्वैत वेदान्त]]मा ईश्वर [[ब्रह्म]]को सगुण रूप ([[सगुण ब्रह्म]]) हो।<ref>{{Cite book |last=Bahm |first=Archie J. |url=https://books.google.com/books?id=1Su-SQNfNqgC&dq=ishvara+saguna+brahman&pg=PA140 |title=The World's Living Religions |date=1992 |publisher=Jain Publishing Company |isbn=978-0-87573-000-4 |language=en}}</ref> == व्युत्पत्ति == 'ईश्वर' शब्दको मूल संस्कृत धातु '''ईश्'''बाट आएको हो जसको अर्थ "सक्षम हुनु" र "स्वामी, शासक वा प्रमुख" भन्ने हुन्छ।<ref>Arthur Anthony Macdonell (2004), A Practical Sanskrit Dictionary, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-81-208-2000-5}}, page 47</ref> 'ईश्वर' शब्दको दोस्रो भाग '''वर''' हो जसको अर्थ सन्दर्भ अनुसार "उत्तम, उत्कृष्ट, सुन्दर", "छनोट, इच्छा, आशीर्वाद, वरदान, उपहार" र "वर वा प्रेमी" भन्ने हुन्छ।<ref>Arthur Anthony Macdonell (2004), A Practical Sanskrit Dictionary, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-81-208-2000-5}}, page 270</ref> यसरी व्युत्पत्तिका आधारमा 'ईश्वर' को शाब्दिक अर्थ "उत्तम वा सुन्दरको स्वामी", "छनोट वा वरदानहरूको शासक" वा "प्रेमीहरूको प्रमुख" भन्ने लाग्दछ। एउटा अवधारणाको रूपमा प्राचीन र मध्यकालीन संस्कृत ग्रन्थहरूमा 'ईश्वर' शब्दले शासक वा राजा, पति, भगवान्, सर्वोच्च सत्ता, परमात्मा, शिव, कामदेव, रुद्रहरू मध्ये एक र सङ्ख्या 'एघार' लाई जनाउँदछ।<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>Apte Sanskrit-English dictionary, [http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/AP90Scan/2014/web/webtc2/index.php Search for Izvara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106133053/https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/AP90Scan/2014/web/webtc2/index.php |date=6 November 2022 }}, University of Cologne, Germany</ref> 'ईश्वर' शब्द [[ऋग्वेद]]मा नभेटिएपनि<ref name=madhav/> ऋग्वेदमा ''ईश्-'' धातुको प्रयोग भएको छ जहाँ यसको अर्थ "सक्षम वा समर्थ हुनु" भन्ने बुझिन्छ।<ref name=madhav>Madhav Deshpande (1991), Sense and Syntax in Vedic (Editors: Joel Brereton and Stephenie Jamison), Volumes 4–5, Brill, {{ISBN|978-90-04-09356-0}}, pages 23–27</ref> यो शब्द [[सामवेद]]मा अनुपस्थित रहेको र [[अथर्ववेद]]मा यसलाई विरलै पाइन्छ तर [[यजुर्वेद]]का संहिताहरूमा यो शब्द देखा पर्दछ। प्राचीन भारतीय व्याकरणविद् [[पाणिनि|पाणिनी]]का अनुसार त्यहाँ यसको सन्दर्भगत अर्थ न त भगवान् हो न त सर्वोच्च सत्ता नै।<ref name=madhav/> 'ईश्वर' शब्द धेरै प्राचीन धर्मसूत्रहरूमा पनि प्रयोग भएको छ। तर, त्यहाँ 'ईश्वर'को अर्थ भगवान् नभई [[वेद]] भन्ने हुन्छ।<ref name=patrick/> धर्मसूत्रहरूमा 'ईश्वर'को अर्को अर्थ राजा पनि हुन सक्छ जहाँ सन्दर्भले "सार्वजनिक महत्त्वका विषयमा धर्मसूत्रहरू ईश्वर (राजा) जत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्" भन्ने पुष्टि गर्दछ।<ref name=patrick>Patrick Olivelle (2006), Between the Empires : Society in India 300 BCE to 400 CE: Society in India, Oxford University Press, {{ISBN|978-0-19-530532-6}}, page 176</ref> यो शब्द [[शिव|महेश्वर]] ("महान् ईश्वर") र [[ईश्वर|परमेश्वर]] ("सर्वोच्च ईश्वर") जस्ता समस्त पदहरूमा [[विष्णु]] र [[शिव]]का नामका रूपमा प्रयोग गरिन्छ। [[महायान|महायान बौद्ध धर्म]]मा यो "[[अवलोकितेश्वर]]" शब्दको अंशको रूपमा आउँछ जुन करुणाका लागि पुजिने एक बोधिसत्वको नाम हो। ईश्वरलाई स्त्रीलिङ्गी रूपमा सम्बोधन गर्दा विशेषगरी [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त धर्म]]मा, 'ईश्वरी' शब्दको प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{cite book|author=Roshen Dalal|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC |year=2010|publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-341421-6|page=376}}</ref> [[अद्वैत वेदान्त]] सम्प्रदायमा ईश्वर एक अद्वैत ब्रह्माण्डीय परम् तत्व हो जसले सबैलाई जोड्दछ भने यो सबै कुरामा विद्यमान एकताको स्वरूप हो।<ref name=lance>Lance Nelson (1996), Living liberation in Shankara and classical Advaita, in Living Liberation in Hindu Thought (Editors: Andrew O. Fort, Patricia Y. Mumme), State University of New York Press, {{ISBN|978-0-7914-2706-4}}, pages 38–39, 59 (footnote 105)</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु दर्शन]] gmswwcvolme2w6tpo9gi5gcrd45ajs1 0 148865 1357544 1345977 2026-06-03T08:53:19Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357544 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|राधाकृष्णका आठ निकटतम सखीहरूको समूह}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | name = अष्टसखी | other_names = अष्टगोपी | image = RadhaKrishna with Ashtasakhi2.jpg | caption = बीचमा [[राधाकृष्ण]]का साथमा अष्टसखीहरू | Devanagari = अष्टसखी | affiliation = {{bulleted list|[[गोपी]]|[[राधा]]को [[अवतार]]|[[कृष्णवाद]]}} | abode = [[गोलोक]], [[वृन्दावन]], [[बरसाना]] | consort = [[कृष्ण]] | festivals = [[होली]], [[कोजाग्रत पूर्णिमा]], [[कार्तिक पूर्णिमा]], [[लठमार होली]] | gender = महिला | dynasty = [[यादव (पौराणिक जाति)|यदुवंश]]-[[चन्द्रवंश]] | member_of = [[गोपी]]हरू | venerated_in = [[राधावल्लभ सम्प्रदाय]], [[निम्बार्क सम्प्रदाय]], [[गौडीय वैष्णव धर्म]], [[पुष्टिमार्ग]], हरिदासी सम्प्रदाय | temple = श्री राधा रासबिहारी अष्टसखी मन्दिर, वृन्दावन | region = [[ब्रज क्षेत्र]] }} '''अष्टसखी''' [[ब्रज क्षेत्र]]का [[देवता|हिन्दु देवताहरू]] [[राधाकृष्ण|राधाकृष्ण]]का आठ प्रमुख [[गोपी]] र निकट सहयोगीहरूको समूह हो।<ref>{{Cite book |last=Vemsani |first=Lavanya |url=https://books.google.com/books?id=4fw2DAAAQBAJ&dq=ashtasakhi+tungavidya&pg=PA107 |title=Krishna in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names: An Encyclopedia of the Hindu Lord of Many Names |date=2016-06-13 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-61069-211-3 |pages=107 |language=en}}</ref> [[कृष्णवाद]]का धेरै उपपरम्पराहरूमा, उनीहरूलाई देवी र कृष्णको [[शक्ति (देवी)|शक्ति]]को रूपमा पुजिन्छ। [[पद्म पुराण]]का अनुसार, अष्टसखीहरू [[द्वापर युग]]मा राधा र कृष्णका शाश्वत महिला साथीहरू हुन् जो उनीहरूसँगै आफ्नो दिव्य निवास [[गोलोक]]बाट पृथ्वीमा अवतरण भएका थिए।<ref name=":0">{{Cite book |last1=Callewaert |first1=Winand M. |url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC&q=sakhi&pg=PA43 |title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India |last2=Snell |first2=Rupert |date=1994 |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |isbn=978-3-447-03524-8 |pages=59–62 |language=en}}</ref> अष्टसखीहरूको लोकप्रिय सूचीमा [[ललिता सखी|ललिता]], विशाखा, चम्पकलता, चित्रा, तुङ्गविद्या, इन्दुलेखा, रङ्गदेवी र सुदेवी समावेश छन्।<ref name=":1">{{Citation |title=Tantra and some Śaiva Thinkers |date=2015 |url=http://dx.doi.org/10.5040/9781474243063.0022 |work=An Introduction to Indian Philosophy |access-date=2023-07-06 |publisher=Bloomsbury Academic|doi=10.5040/9781474243063.0022 |isbn=978-1-4725-2476-8 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |last=gaudiya |date=2021-08-07 |title=Ashta Sakhi of Radha - 8 Principal Gopis of Vrindavan |url=https://thegaudiyatreasuresofbengal.com/2021/08/07/ashta-sakhi-of-sri-radha-eight-gopis-of-vrindavan/ |access-date=2023-07-06 |website=The Gaudiya Treasures of Bengal |language=en}}</ref> यी आठै जना प्रमुख गोपीहरूलाई कृष्णकी मुख्य रानी [[राधा]]कै विस्तार रूप मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Gita Press |url=http://archive.org/details/padma-puran-gita-press |title=Padma Purana (पद्म पुराण) - Gita Press |pages=570–572}}</ref> == विवरण == [[File:RadhaKrishna&Ashtasakhis.jpg|thumb|श्री राधा रासबिहारी अष्टसखी मन्दिर, वृन्दावनमा राधाकृष्णसँग अष्टसखीहरू]] '''[[ललिता सखी|ललिता]]''': आठ प्रमुख सखीहरूमध्ये ललिता सबैभन्दा प्रमुख सखी हुन्। उनी अष्टसखीहरूमा सबैभन्दा जेठी र राधाभन्दा २७ दिन जेठी छन्। उनको जन्म उन्चागाउँ (बारसनाको नजिक) मा पिता विशोक र माता शारदीबाट भएको हो।<ref>{{Cite web |date=2019-09-05 |title=Lalita Sakhi- The Guru of Gopis! |url=https://www.mayapur.com/2019/lalita-sakhi-the-guru-of-gopis/ |access-date=2023-07-06 |website=Mayapur.com }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनको जन्मस्थल उन्चागाउँमा ''श्री ललिता सखी मन्दिर, उन्चागाउँ'' नामक मन्दिर अवस्थित छ जुन उनलाई समर्पित छ। राधाकृष्णको लीलामा, ललिताको कर्तव्य राधालाई कृष्णबाट वियोग हुँदा शान्त पार्ने र राधा-कृष्णको मिलनको व्यवस्था गर्ने हुन्छ। [[कलियुग]]मा वृन्दावनका प्रसिद्ध सन्त तथा सङ्गीतज्ञ [[स्वामी हरिदास]] ललिताको अवतार मानिन्छन्। उनले निधिवन, वृन्दावनमा बाँके बिहारीको मूर्ति प्रकट गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Unchagaon |url=https://iskcondesiretree.com/page/unchagaon |access-date=2023-07-06 |website=iskcondesiretree.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sri Lalita Sakhi |url=https://iskcondesiretree.com/page/sri-lalita-sakhi |access-date=2023-07-06 |website=iskcondesiretree.com}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Q1cvAAAAYAAJ |title=The Color Guide to Vr̥ndāvana: India's Most Holy City of Over 5,000 Temples |date=2000 |publisher=Vedanta Vision Publication |language=en}}</ref> '''विशाखा''': दोस्रो प्रमुख गोपी विशाखा हुन्। विशाखाले प्रदान गर्ने सेवा ''वस्त्रालङ्कार'' हो अर्थात् दिव्य जोडीको वस्त्र र आभूषणको व्यवस्था गर्ने उनको प्रमुख जिम्मेवारी हो। उनी राधासँग ठ्याक्कै उही उमेरकी छन्।<ref name=":2">{{Cite web |last=Mataji |first=Padmavati |date=2010 |title=Sri Vishaka devi. |url=https://iskcondesiretree.com/groups/shriashtasakhiji/forum/sri-vishaka-devi |access-date=2023-07-06 |website=ISKCON Desire Tree}}</ref> विशाखाको जन्म कमाई गाउँमा पिता पवन र माता वहिका (वा सम्बन्धित) बाट भएको विश्वास गरिन्छ।<ref>{{Cite web |last=Institute |first=Mayapur |date=2016-09-10 |title=Appearance of Srimati Vishakha Devi |url=https://iskcondesiretree.com/profiles/blogs/appearance-of-srimati-vishakha-devi |access-date=2023-07-06 |website=ISKCON Desire Tree {{!}} IDT}}</ref> कलियुगमा, [[हरिराम व्यास|स्वामी हरिराम व्यास]] विशाखाको अवतार मानिन्छन्। उनको गाउँ कमाई, [[उत्तर प्रदेश]]मा ''श्री विशाखा राधा रमण बिहारीजी मन्दिर'' नामक मन्दिर अवस्थित छ जुन विशाखालाई समर्पित छ।<ref name=":2" /> '''चम्पकलता''': चम्पकलता अष्टसखीको समूहमा तेस्रो सबैभन्दा ज्येष्ठ गोपी हुन्। उनको जन्म ब्रज क्षेत्रको करहला गाउँमा माता वाटिका देवी र पिता आरामको कोखबाट भएको थियो। चम्पकलता राधाभन्दा एक दिन कान्छी छिन् र उनको मुख्य सेवामा वनबाट फलफूल र तरकारी सङ्कलन गर्ने र त्यसपछि दिव्य दम्पती राधाकृष्णका लागि भोजन पकाउने कार्य पर्दछ। चम्पकलतालाई समर्पित एक मन्दिर, ''श्री चम्पकलता सखी मन्दिर'', उत्तर प्रदेशको करहलामा अवस्थित छ।<ref>{{Cite web |last=Institute |first=Mayapur |date=2016-09-10 |title=Appearance of Srimati Champakalata Sakhi |url=https://iskcondesiretree.com/profiles/blogs/appearance-of-srimati-champakalata-sakhi |access-date=2023-07-06 |website=ISKCON Desire Tree}}</ref><ref>{{Cite web |last=Desire Tree |first=Iskcon |date=2018-09-20 |title=Campakalata Devi- The Expert Debater |url=https://iskcondesiretree.com/profiles/blogs/campakalata-devi-the-expert-debater-4 |access-date=2023-07-06 |website=ISKCON Desire Tree {{!}} IDT}}</ref> [[पुष्टिमार्ग]] परम्परामा, [[वल्लभाचार्य]]का शिष्य पद्मनाभदासलाई चम्पकलताको अवतार मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last1=Callewaert |first1=Winand M. |url=https://books.google.com/books?id=GrMwdEqHLzEC&q=sakhi&pg=PA43 |title=According to Tradition: Hagiographical Writing in India |last2=Snell |first2=Rupert |date=1994 |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |isbn=978-3-447-03524-8 |pages=58 |language=en}}</ref> == प्रतीकात्मकता == [[चित्र:RadhaKrishna with Ashtasakhi.jpg|thumb|upright|अष्टसखीका साथमा राधाकृष्ण]] [[वैष्णव सम्प्रदाय|वैष्णव धर्म]]मा, गोपीहरू कृष्णप्रतिको निःस्वार्थ प्रेम र समर्पणका लागि परिचित छन्। उनीहरूले कहिलेकाहीँ भगवानप्रतिको मानव आत्माको तिर्सनालाई सङ्केत गर्दछन्। [[स्कन्द पुराण]]का अनुसार, राधाकृष्णका लाखौँ गोपीहरूमध्ये अष्टसखीहरू सबैभन्दा प्रमुख आठ गोपीहरू हुन्। उनीहरू [[रासलीला]]का अभिन्न अङ्ग पनि हुन्।<ref>{{Cite book |last1=Meitei |first1=Sanjenbam Yaiphaba |url=https://books.google.com/books?id=c276DwAAQBAJ&dq=Ashta+Sakhi&pg=PT73 |title=The Cultural Heritage of Manipur |last2=Chaudhuri |first2=Sarit K. |last3=Arunkumar |first3=M. C. |date=2020-11-25 |publisher=Routledge |isbn=978-1-000-29637-2 |language=en}}</ref> [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त धर्म]]मा, अष्टसखीहरूलाई कहिलेकाहीँ ''[[अष्ट सिद्धि]]'' (अणिमा, महिमा, गरिमा, लघिमा, प्राप्ति, प्राकाम्य, ईशित्व र वशित्व) को अवतारको रूपमा लिइन्छ।<ref name=":1" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पौराणिक पात्रहरू]] [[श्रेणी:कृष्णका पत्नीहरू]] tehznkbd16cb4iewzm7p3odtp3ud5io 0 148914 1357712 1346489 2026-06-03T10:45:42Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357712 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु देवता शिवको एक स्वरूप}} [[File:Kankalamurti.jpg|thumb|upright|कङ्कालमूर्ति, [[दरासुरम]] (१२औँ शताब्दी), हाल तन्जावुर मराठा दरबार सङ्ग्रहालय]] '''कङ्कालमूर्ति''' वा '''कङ्काल-भैरव''', हिन्दु देवता [[शिव]]को एउटा प्रतिमागत स्वरूप हो। उनलाई प्रायः शिवको डरलाग्दो स्वरूप [[काल भैरव|भैरव]]सँग जोडिन्छ र भैरवकै एक पक्षको रूपमा पनि मानिन्छ। कङ्कालमूर्ति दक्षिण भारतीय शिव मन्दिरहरूमा लोकप्रिय छ तर उत्तर भारतमा भने यो लगभग अपरिचित जस्तै छ। पौराणिक कथाहरूमा उनले [[विष्णु]]का सेनापति र द्वारपाल [[विष्वक्सेन]] वा विष्णुको [[अवतार]] [[वामन अवतार|वामन]]लाई पराजित गरी वध गरेको वर्णन गरिएको छ। उनलाई हातमा 'कङ्काल-दण्ड' (हाडखोरको लौरो) लिएको [[चतुर्भुज]] पुरुषको रूपमा चित्रण गरिन्छ जसको पछि-पछि 'भूतगण' र प्रेम-विह्वल महिलाहरू लागेका हुन्छन्। == पौराणिक कथा == [[File:Kankalamurthi.JPG|thumb|upright|कङ्कालमूर्तिको एक चित्रण, सन् १८४२।]] कङ्कालमूर्ति भैरवका तीन सबैभन्दा लोकप्रिय स्वरूपहरूमध्ये एक हो; अन्य दुई स्वरूपहरू ब्रह्मशिरश्छेदक-मूर्ति र [[भिक्षानत]]-मूर्ति हुन्।<ref>von Stietencron p. 105</ref> शिवले भयानक भैरवको रूपमा सृष्टिकर्ता देवता [[ब्रह्मा]]को पाँचौँ टाउको काट्छन् (यो कार्यलाई प्रतिमागत रूपमा ब्रह्मशिरश्छेदक-मूर्तिका रूपमा चित्रण गरिन्छ)। ब्रह्माको टाउको काटेको पाप ([[ब्रह्महत्या]]) का कारण त्यो टाउको/खप्पर भैरवको देब्रे हत्केलामा खप्पर कचौराको रूपमा टाँसिन्छ। यस पापको प्रायश्चित गर्न भैरवले [[कापालिक]]को व्रत लिनुपर्ने हुन्छ: जसमा उनी काटिएको खप्परलाई भिक्षा पात्र बनाएर संसारभर नग्न भिक्षुको रूपमा भौँतारिनु पर्छ। यो सौम्य भिखारी स्वरूप नै भिक्षाटन-मूर्ति हो।<ref>von Stietencron pp. 105-6</ref> ''[[कूर्म पुराण|कुर्म पुराण]]'' मा वर्णन गरिएअनुसार, देवदारु वनका ऋषिहरूसँगको भेटपछि भैरव विभिन्न देव र दानवका देशहरू घुम्दै अन्ततः भगवान [[विष्णु]]को निवास स्थानमा पुग्छन्। विष्णुका द्वारपाल [[विष्वक्सेन]]ले उनलाई भित्र पस्न दिएनन्। क्रोधित भैरवले विष्वक्सेनको वध गरी उनको शवलाई आफ्नो [[त्रिशूल]]मा उनेर काँधमा बोक्छज् जसले गर्दा उनको पाप झनै बढ्न जान्छ। यसरी भिक्षाटन-मूर्ति 'कङ्काल-मूर्ति' (कङ्काल बोक्ने) मा परिणत हुन्छ। भैरवले त्यसपछि कङ्काल-मूर्तिको रूपमा विष्णुको निवासमा प्रवेश गरी भोजनको भिक्षा माग्छन्। एउटा संस्करण अनुसार विष्णुले भोजनको रूपमा आफ्नै रगत अर्पण गर्छन्। अर्को संस्करण अनुसार, विष्णुले भैरवको निधारको एउटा धमनी काटिदिन्छन् जसकारण रगतका धारा उनको भिक्षा पात्रमा भोजनको रूपमा खस्छ। त्यसपछि विष्णुले भैरवलाई पवित्र सहर [[बनारस|वाराणसी]] जान निर्देशन दिन्छन् जहाँ उनको पाप मोचन हुने बताइन्छ।<ref name = "Rao295ff">Rao pp. 295–7</ref><ref name = "Kramrisch">Kramrisch pp. 293–4</ref> विष्णुका द्वारपालसँगको घम्साघम्सीको कथा केही भिन्नताका साथ ''[[वामन पुराण]]'' र ''[[मत्स्य पुराण]]'' मा पनि पाइन्छ।<ref>Kramrisch pp. 297–8</ref> कङ्काल-मूर्ति हातमा भिक्षा पात्र र काँधमा शव वा कङ्काल बोकेर भौँतारिरहे।<ref>von Stietencron p. 106</ref> सबै पुराणहरूले सहमत जनाएअनुसार वाराणसी पुगेपछि ब्रह्माको खप्पर भैरवको हत्केलाबाट खस्छ र विष्वक्सेनको शव लोप हुन्छ। विष्वक्सेन पुनर्जीवित हुन्छन् र पवित्र भएका भैरव शिवले कङ्काल-मूर्तिको स्वरूप त्याग गरी आफ्नो निवासमा फर्किन्छन्।<ref name = "Rao295ff"/><ref name = "Kramrisch"/> कङ्कालमूर्तिको बारेमा अर्को पौराणिक कथामा शिवले विष्णुको [[वामन अवतार|वामन]] अवतारको वध गर्दा यो रूप धारण गरेका हुन्छन्। दानव [[बलि राजा|महाबली]]लाई पाठ सिकाउन विष्णुले वामनको विशाल रूप धारण गरेका थिए जसले ब्रह्माण्डलाई ढाकेको थियो। बलि राजाको घमण्ड शान्त भएपछि, वामन स्वरूप संसार र देवताहरूका लागि समस्या बन्न पुग्छ। उनीहरूको अनुरोधमा, शिवले वामनको विनाश गर्छन् र उनको मेरुदण्डलाई हतियारको रूपमा प्रयोग गर्छन्। यसरी शिवले वामनको 'कङ्काल' (हाडखोर) धारण गरेकाले उनलाई कङ्कालमूर्ति भनिन थालिन्छ।<ref name="FilliozatFilliozat1995">{{cite book|author1=Vasundhara Filliozat|author2=Pierre Sylvain Filliozat|author3=Indira Gandhi National Centre for the Arts|title=The Temple of Muktēśvara at Cauḍadānapura: Little-known 12th–13th Century Temple in Dharwar District, Karṇāṭaka|url=https://books.google.com/books?id=HaQWof50aY4C&pg=PA59|accessdate=10 January 2013|date=1 January 1995|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-327-4|page=59}}</ref><ref name="Rodrigues1842">{{cite book|author=E. A. Rodrigues|title=The complete Hindoo Pantheon, comprising the principal deities worshipped by the natives of British India throughout Hindoostan: being a collection of the gods and goddesses accompanied by a succinct history and descriptive of the idols|page=91|year=1842}}</ref> अर्को व्याख्या अनुसार कङ्कालमूर्ति ब्रह्माण्डको संहारकको रूपमा शिवको स्वरूप हो र यसलाई हड्डीहरूले विनाशको प्रतीक मानिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शिवका रूपहरू]] ax9cgf3biusgcqkyx4fuycp85xqjnx0 0 148928 1357543 1346493 2026-06-03T08:53:08Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357543 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु देवी लक्ष्मीका आठ रूपहरू}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = | caption = अष्टलक्ष्मी - [[लक्ष्मी]]का आठ रूपहरू | name = अष्टलक्ष्मी | affiliation = [[लक्ष्मी]], [[श्रीवैष्णव सम्प्रदाय|श्री वैष्णव]], [[महादेवी]] | god_of = समृद्धि र धनकी देवी, [[वैष्णव सम्प्रदाय|वैष्णव धर्म]]मा सर्वोच्च देवी | abode = [[वैकुण्ठ]], [[मणिद्वीप]] | mantra = [[अष्टलक्ष्मी स्तोत्र]] | weapon = [[खड्ग]] (तरवार), धनुष र बाण, [[त्रिशूल]], चक्र, [[गदा]], [[अङ्कुश]] र ढाल (रक्षाकवच) | consort = [[विष्णु]] | mount = कमल, लाटोकोसेरो, गरुड, सिंह, हात्ती | planet = | offspring = }} '''अष्टलक्ष्मी''' समृद्धि र धनकी हिन्दु देवी [[लक्ष्मी]]का आठ विशेष रूपहरूको समूह हो। उनले धनका आठवटा स्रोतहरूको प्रतिनिधित्व गर्दछिन् जसमा; अध्यात्म, भौतिक धन, कृषि, राजकीय सत्ता, ज्ञान, साहस, सन्तान र विजय समावेश छन्।<ref name="parashakthi temple">{{cite web|url=http://parashakthitemple.org/pages/ashta_lakshmi.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20070212060836/http://www.parashakthitemple.org/pages/ashta_lakshmi.aspx |url-status=dead |archive-date=2007-02-12 |title=Ashta Lakshmi |author=Parashakthi temple, Michigan }}</ref><ref name = "narayanan">Vasudha Narayanan in: John Stratton Hawley, Donna Marie Wulff p.104</ref> मन्दिरहरूमा अष्टलक्ष्मीलाई सधैँ आठै रूपको समूहमा चित्रण र पूजा गरिन्छ।<ref name = "MKV">Flipside of Hindu Symbolism (Sociological and Scientific Linkages in Hinduism) by M. K. V. Narayan; published 2007 by Fultus Corporation; 200 pages; {{ISBN|1-59682-117-5}}; p.93</ref> == प्रतिमा चित्रण == === आदि लक्ष्मी === {{multiple image | width = 150 | image1 = NarayanaTirumala18.JPG | footer = आदि लक्ष्मी }} आदि लक्ष्मी (आदिम लक्ष्मी) लाई लक्ष्मीको सबैभन्दा प्रारम्भिक रूप मानिन्छ।<ref name = "MKV"/><ref name = "parashakthi temple"/> आदि लक्ष्मीले साधकलाई आफ्नो मूल स्रोत वा आत्मन् सम्म पुग्न मद्दत गर्छिन्। उनले ध्यान, पूर्ण मौनता, आनन्द र शान्तिको अवस्था प्रदान गर्ने विश्वास गरिन्छ। देवीको यो पक्ष आध्यात्मिक धनको खोजी र वृद्धिका लागि उत्तरदायी छ। उनलाई [[चतुर्भुज|चार हात]] भएकी, एउटा हातमा कमल र अर्कोमा रातो झण्डा लिएकी र बाँकी दुई हातले अभयमुद्रा र वरदमुद्रा प्रदर्शन गरिरहेकी रूपमा चित्रण गरिन्छ। {{Clear}} === धन लक्ष्मी === {{multiple image | width = 150 | image1 = NarayanaTirumala26.JPG | footer = धन लक्ष्मी }} धन लक्ष्मी भौतिक सम्पत्ति र धनकी देवीको रूपमा लक्ष्मीको स्वरूप हो।<ref name = "MKV"/> धन लक्ष्मीलाई रातो वस्त्रमा छ वटा हात भएकी देवीको रूपमा चित्रण गरिन्छ। उनले [[सुदर्शन चक्र]], [[शङ्ख]], [[कलश]] (आँपको पात र नरिवल सहितको घैँटो) वा [[अमृत]] कलश (अमृत भएको घैँटो), धनुष र बाण, [[कमल]] बोकेकी हुन्छिन् र एउटा हात अभयमुद्रमा हुन्छ जसबाट सुनका सिक्काहरू झरिरहेका हुन्छन्। {{Clear}} === धान्य लक्ष्मी === {{multiple image | width = 150 | image1 = NarayanaTirumala24.JPG | footer = धान्य लक्ष्मी }} धान्य लक्ष्मी (अन्न लक्ष्मी) [[कृषि]]को धनको प्रतिनिधित्व गर्ने लक्ष्मीको स्वरूप हो।<ref name = "MKV"/> धान्य लक्ष्मीले भक्तहरूलाई उनीहरूको जीविकोपार्जन र कल्याणका लागि आवश्यक संसाधनहरू प्रदान गर्दछिन्। उनलाई हरियो वस्त्र लगाएकी, आठ हात भएकी, दुईवटा कमल, गदा ([[कौमोदकी]]), धानको बाला, उखु र केरा बोकेकी रूपमा चित्रण गरिन्छ। उनका हातहरूले ''अभय मुद्रा'' र ''वरद मुद्रा'' प्रदर्शन गर्दछन्। === गज लक्ष्मी === {{multiple image | width = 150 | image2 = NarayanaTirumala21.JPG | footer = गज लक्ष्मी }} गजलक्ष्मी (हात्ती लक्ष्मी) पशुधन (जस्तै गाईवस्तु) प्रदान गर्ने देवी <ref name = "MKV"/> र [[नारायण पञ्चरात्र]]का अनुसार राजकीय वैभव प्रदान गर्ने [[शक्ति (देवी)|शक्ति]] हुन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2015-11-22 |title=Gajalakshmi, Gajalakṣmī, Gaja-lakshmi: 4 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/gajalakshmi |access-date=2022-08-13 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> [[हिन्दु धर्म]]का अनुसार, [[समुद्र मन्थन]]को समयमा [[इन्द्र]] (देवताका राजा) ले गुमाएको शक्ति र वैभव गज लक्ष्मीले पुन: प्राप्त गराएकी थिइन्।<ref name = "parashakthi temple"/> वसुधा नारायणनले यस नामलाई "हात्तीहरूद्वारा पूजा गरिने देवी" भनेर व्याख्या गरेकी छिन्।<ref name = "narayanan"/> उनलाई रातो वस्त्र लगाएकी, चार हात भएकी, दुईवटा कमल बोकेकी, दुई हातले ''अभय मुद्रा'' र ''वरद मुद्रा'' प्रदर्शन गरिरहेकी र दुईवटा हात्तीले जलको घैँटोबाट स्नान गराइरहेको रूपमा चित्रण गरिन्छ। {{Clear}} === सन्तान लक्ष्मी === {{multiple image | width = 150 | image1 = NarayanaTirumala23.JPG | footer = सन्तान लक्ष्मी }} सन्तान लक्ष्मी सन्तान र वंश प्रदान गर्ने देवीको अभिव्यक्ति हो।<ref name="MKV" /> उनलाई छ वटा हात भएकी, दुईवटा ''[[कलश]]'' (आँपको पात र नरिवल सहितको घैँटो), तरवार र ढाल बोकेकी, काखमा बालक लिएकी, एउटा हात ''अभय मुद्रा''मा र अर्को हातले कमल समातेको बालकको रूपमा [[हावा|प्राण]]लाई धारण गरेकी (स्कन्द पुराणमा परोक्ष रूपमा उल्लेख गरिएको) रूपमा चित्रण गरिन्छ।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2020-02-29 |title=The Curse of Wind-god [Chapter 19] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-skanda-purana/d/doc371721.html#note-e-139615 |access-date=2024-05-07 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2015-11-22 |title=Santanalakshmi, Santānalakṣmī, Santana-lakshmi, Samtanalakshmi: 2 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/santanalakshmi |access-date=2022-08-13 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> === धैर्य लक्ष्मी === {{multiple image | width = 150 | image2 = NarayanaTirumala20.JPG | footer = वीर/धैर्य लक्ष्मी | image1 = }} धैर्य लक्ष्मी (साहस लक्ष्मी) वा वीर लक्ष्मी (पराक्रमी लक्ष्मी), [[दुर्गा]]बाट प्रेरित लक्ष्मीको एक रूप हो। उनी युद्धका बेला वीरता<ref name="MKV" /> र जीवनका कठिनाइहरू पार गर्न साहस एवं शक्ति प्रदान गर्ने देवीको स्वरूप हुन्।<ref name="parashakthi temple" /> उनलाई आठ हात भएकी, सिंहमा सवार, रातो वस्त्र लगाएकी, चक्र, [[शङ्ख]], धनुष, बाण, [[त्रिशूल]] (वा तरवार), ताडपत्रको पाण्डुलिपिको मुठा बोकेकी र अन्य दुई हात ''अभय मुद्रा'' र ''वरद मुद्रा''मा रहेकी रूपमा चित्रण गरिन्छ। {{Clear}} === विजय लक्ष्मी === {{multiple image | width = 150 | image1 = NarayanaTirumala19.JPG | footer = विजय लक्ष्मी }} विजय लक्ष्मी वा जय लक्ष्मी (विजयी लक्ष्मी) पनि [[दुर्गा]]बाट साभार गरिएको एक अभिव्यक्ति हो। उनी युद्धमा मात्र नभई,<ref name="MKV" /> सफलता प्राप्त गर्नका लागि बाधाहरू जित्न विजय प्रदान गर्ने देवीको स्वरूप हुन्।<ref name="swami chidananda">{{cite web |author=Swami Chidananda |title=The Eightfold Lakshmi |url=https://www.divyajivan.org/ashtalakshmi/ashtalakshmi_chida.htm}}</ref><ref name="parashakthi temple" /> उनलाई आठ हात भएकी, नीलो वस्त्र लगाएकी, चक्र, शङ्ख, तरवार, ढाल, कमल, पाश बोकेकी र अन्य दुई हातले ''अभयमुद्रा'' र ''वरदमुद्रा'' प्रदर्शन गरिरहेकी रूपमा चित्रण गरिन्छ। {{Clear}} === विद्या लक्ष्मी === {{multiple image | width = 150 | image2 = NarayanaTirumala25.JPG | footer = विद्या लक्ष्मी | image1 = }} विद्या लक्ष्मी (ज्ञान लक्ष्मी) कला र विज्ञानको ज्ञान प्रदान गर्ने देवी हुन्। उनी सेतो साडीमा सजिएकी हुन्छिन् र देवी [[सरस्वती]]सँग मिल्दोजुल्दो देखिन्छिन्। उनले [[वेद]]को पुस्तक, कलमको रूपमा [[मयूर|मयुर]]को प्वाँख समातेकी हुन्छिन् र हातहरू ''वरदमुद्रा'' र ''अभयमुद्रा''मा हुन्छन्।<ref name="swami chidananda" /> {{Clear}} === अन्य स्वरूपहरू === अष्टलक्ष्मीका केही सूचीहरूमा लक्ष्मीका अन्य स्वरूपहरू पनि समावेश गरिएका छन्: '''ऐश्वर्य लक्ष्मी''': शुभ फल र ऐश्वर्य प्रदान गर्ने देवी,<ref name = "MKV"/> र घोडामा सवार हुने [[लक्ष्मी]]को एक मात्र रूप। उनले सामान्यतया अष्टलक्ष्मीको सूचीमा विद्या लक्ष्मीलाई प्रतिस्थापन गर्छिन्। '''सौभाग्य लक्ष्मी''': सौभाग्य प्रदान गर्ने अभिव्यक्ति।<ref name = "swami chidananda"/> '''राज्य लक्ष्मी''': राजकीय वैभव र प्रभुत्व प्रदान गर्ने लक्ष्मीको रूप, जसलाई शासकहरूले विशेष पूजा गर्दछन्।<ref name="M34">Studies in Hindu and Buddhist Art By P. K. Mishra, p. 34</ref> '''वर लक्ष्मी''': वरदान प्रदान गर्ने देवीको स्वरूप।<ref name ="M34"/> लक्ष्मीको यस रूपलाई [[वरलक्ष्मी व्रतम]]को अवसरमा पूजा गरिन्छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु देवीहरू]] [[श्रेणी:लक्ष्मीका रूपहरू]] sddi1q2mowroquwov6tq1rowb0g9w6k 0 148932 1357541 1348764 2026-06-03T08:52:49Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357541 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भैरवका आठ स्वरूपहरू}} [[चित्र:Shiva as Bhairava LACMA M.70.42.4 (1 of 7).jpg|thumb|भैरवको मूर्ति, तमिलनाडु, १३औँ शताब्दीको सुरुतिर]] '''अष्टभैरव''' (अर्थ; आठ भैरवहरू) हिन्दु देवता [[काल भैरव|भैरव]]का आठ स्वरूपहरू हुन्<ref>{{Cite book |last1=Payne |first1=Richard K. |url=https://books.google.com/books?id=j4ShCgAAQBAJ&pg=PA330 |title=Homa Variations: The Study of Ritual Change across the Longue Durée |last2=Witzel |first2=Michael |date=2015-10-22 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-935159-6 |pages=330 |language=en}}</ref> जसलाई [[शिव]]का एक उग्र रूप मानिन्छ। उनीहरूलाई आठ मुख्य दिशाको रक्षा र नियन्त्रण गर्ने रक्षकको रूपमा लिइन्छ। प्रत्येक अष्ट भैरवले अन्य आठ अधीनस्थ भैरवहरूको अध्यक्षता गर्ने मानिन्छ जसले गर्दा कुल ६४ भैरवहरू हुन्छन्।<ref>{{Cite book |last=Saravanan |first=V. Hari |url=https://books.google.com/books?id=y2noBgAAQBAJ&pg=PT391 |title=Gods, Heroes and their Story Tellers: Intangible cultural heritage of South India |date=2014-01-01 |publisher=Notion Press |isbn=978-93-84391-49-2 |language=en}}</ref> अष्ट भैरवहरूलाई कालभैरवका अधीनस्थ मानिन्छ जसलाई ब्रह्माण्डमा समयको सर्वोच्च शासक र भैरवको मुख्य स्वरूप मानिन्छ। [[शिव पुराण]] र अन्य पौराणिक ग्रन्थहरूका अनुसार, अष्ट भैरवको उत्पत्ति भगवान [[शिव]]को क्रोधबाट भएको हो। जब [[ब्रह्मा]] र [[विष्णु]] बीच को श्रेष्ठ भन्ने विवाद हुन्छ तब [[ब्रह्मा]]को अहङ्कारलाई शान्त पार्न शिवले [[काल भैरव]]को सृष्टि गर्छन्। कालभैरवले आफ्नो हातको नङले ब्रह्माको निन्दा गर्ने पाँचौँ टाउको काटिदिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Acharya |first=Ram Sharma |title=Shiva Purana |publisher=Motilal Banarsidass |year=2002 |language=en}}</ref> [[ब्रह्महत्या]]को पाप मोचनका लागि कालभैरव विभिन्न तीर्थस्थलहरूमा भ्रमण गर्छन् र अन्त्यमा [[बनारस|वाराणसी]] (काशी) पुगेर पाप मुक्त हुन्छन्। नकारात्मक शक्तिहरूबाट सृष्टिको रक्षा गर्न सक्ने हिसाबले प्रत्येक भैरवलाई एक-एक दिशाको अधिपति बनाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.shaivam.org/ashtha-bhairava |title=The Eight Manifestations of Bhairava |website=Shaivam.org |access-date=2024}}</ref> कालभैरवबाट नै आठ दिशाको रक्षाका लागि आठ स्वरूपहरू अर्थात् अष्ट भैरव प्रकट भएका हुन्। तान्त्रिक परम्परामा यी आठ भैरवहरूलाई ब्रह्माण्डको संरक्षक र [[मातृका|अष्टमातृका]] (आठ शक्तिहरू) का पूरक मानिन्छ। [[देवी माहात्म्य]]मा मातृकाहरूको उत्पत्तिको कथा र उनीहरूको भैरवसँगको सहकार्यका बारेमा उल्लेख छ।<ref>{{Cite book |last=Pargiter |first=F. E. |title=The Markandeya Purana |publisher=Indological Book House |year=1969 |language=en}}</ref> == विवरण == 'भैरव' शब्दले 'भयानक' वा 'भय उत्पन्न गर्ने' अर्थ दिएतापनि, दार्शनिक रूपमा यसको अर्थ "भयलाई भगाउने" (भय-हर) भन्ने हुन्छ। अष्टभैरवका मूर्तिहरूमा हातमा कपाल (खप्पर) र साथमा कुकुर (वा अन्य वाहन) हुनुले संसारको नश्वरता र मृत्युपछिको स्थितिलाई सङ्केत गर्दछ। संहार भैरवका १० हात हुनुले उनलाई पूर्ण शक्तिशाली र सृष्टिको अन्त्य गर्ने शक्तिको रूपमा चित्रण गर्छ।<ref>{{Cite book |last=Gopinatha Rao |first=T. A. |title=Elements of Hindu Iconography |volume=2 |year=1914 |publisher=Law Printing House |pages=176-180}}</ref> भैरवका प्रत्येक रूपले मानिसका काम, क्रोध, लोभ जस्ता शत्रुहरूलाई संहार गर्छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ। प्रत्येक भैरवको सम्बन्ध विशेष ग्रह र नक्षत्रसँग हुन्छ। त्यसैले, ज्योतिष शास्त्रमा प्रतिकूल ग्रह दशाको शान्तिका लागि सम्बन्धित भैरवको उपासना गर्ने विधान छ।<ref>{{Cite book |last=Svoboda |first=Robert |title=Aghora: At the Left Hand of God |publisher=Brotherhood of Life |year=1986 |isbn=978-0-914732-21-1 |pages=160-165}}</ref> तल भैरवको सूची दिइएको छ जसमा त्यससँग सम्बन्धि मातृका, मन्दिर र नक्षत्रलाई पनि जोडिएको छ। {| class="wikitable" |+ !रूप !विशेषताहरू !शक्ति !दिशा ![[ग्रह]] ![[वाहन]] !मन्दिर ![[नक्षत्र]] !देवता |- |असिताङ्ग<ref>{{Cite book |url=http://archive.org/details/vdocuments.mx_the-kubjika-upanishad-egbert-forsten-56885839dd6b9 |title=vdocuments.mx_the-kubjika-upanishad-egbert-forsten-56885839dd6b9 |pages=7}}</ref> |श्वेत वर्ण; [[चतुर्भुज|चार हात]]; ''[[जपमाला]]'', ''[[कमण्डलु]]'', [[तरबार]] र कपाल पात्र (खप्पर) |[[ब्रह्माणी]]<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Rana |url=https://books.google.com/books?id=YQoaBwAAQBAJ&pg=PA143 |title=Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India |date=2009-10-02 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-4438-1607-6 |pages=143 |language=en}}</ref> |पूर्व |[[बृहस्पति (ज्योतिष)|बृहस्पति]] |[[हाँस]] |[[सत्तैनाथर मन्दिर, शिरकाली]],<ref>{{cite web |author=Kanniks Kannikeswaran |date= |title=Sirkali Bhramapureeswarar -Thoniappar Temple - Shivastalam |url=http://templenet.com/Tamilnadu/s088.html |accessdate=2012-09-01 |publisher=Templenet.com}}</ref> [[Kandeeswarar Temple, Kandiyur|कन्दिश्वरर मन्दिर, कन्दियुर]]<ref>{{cite web |date=30 April 2010 |title=Thiru Kandiyur |url=http://templesoftamilnadu.co.in/2010/04/thiru-kandiyur/ |accessdate=2012-09-01 |publisher=Temples of Tamilnadu}}</ref> |[[पुष्य]] |[[विष्णु]]<ref>{{Cite book |last=Gopinatha Rao |first=T. A. |url=http://archive.org/details/cu31924071128841 |title=Elements of Hindu iconography |date=1914 |publisher=Madras : Law Printing House |others=Cornell University Library |pages=28}}</ref> |- |रुरु |हल्का नीलो वर्ण; चार हात; [[हरिण|मृग]], [[बञ्चरो]], तरबार र पात्र |[[माहेश्वरी]] |आग्नेय |[[शुक्राचार्य|शुक्र]] |[[साँढे]] |[[रत्नगिरिश्वरर मन्दिर]], [[थिरुमरुगल]] |[[कृत्तिका]], [[उत्तराषाढा]], [[उत्तराफाल्गुनी]] |[[ब्रह्मा]] |- |चण्ड |श्वेत वर्ण; चार हात; [[धनुष]], [[बाण]], तरबार र पात्र |[[कौमारी]] |दक्षिण |[[मङ्गल (ज्योतिष)|मङ्गल]] |[[मयूर|मयुर]] |[[वैदेश्वरन कोइल]] |[[मृगशिरा]], [[चित्रा]], [[धनिष्ठा]] |[[सूर्य (देवता)|सूर्य]] |- |क्रोध |गाढा नीलो वर्ण; चार हात; [[शङ्ख]], [[चक्र]], [[गदा]] र पात्र |[[वैष्णवी]] |नैऋत्य |[[शनि ग्रह (ज्योतिषशास्त्र)|शनि]] |[[गरुड]] |[[थिरुविसनल्लुर]], [[थिरुनारैयुर]]<ref>{{cite web |date= |title=Navagraha Temples|Tamilnadu Temples Information website| |url=http://kumbakonam-temples.blogspot.sg/2009/12/ramanathaswami-temple-thirunaraiyur.html |accessdate=2012-09-01 |publisher=Kumbakonam-temples.blogspot.sg}}</ref> |[[रोहिणी नक्षत्र]], [[हस्त (नक्षत्र)|हस्त]], [[श्रवण]] |[[शिव]] |- |उन्मत्त |स्वर्ण वर्ण; चार हात; तरबार, कपाल पात्र, मुसल र ढाल (रक्षाकवच) |[[वाराही]] |पश्चिम |[[बुध (देवता)|बुध]] |[[घोडा]] |[[थिरुवीझिमिझलाई]] |[[पुनर्वसु]], [[विशाखा]], [[अनुराधा (नक्षत्र)|अनुराधा]], [[पूर्वाभाद्रपदा]], [[उत्तराभाद्रपदा]] |[[इन्द्र]] |- |कपाल |चम्किलो पहेँलो वर्ण; चार हात; वज्र, पाश, तरबार र पात्र |[[शची|इन्द्राणी]] |वायव्य |[[चन्द्र]] |[[हात्ती]] |[[थिरुविर्कुडी]], [[पुष्पवनेश्वरर मन्दिर]] |[[भरणी]], [[पूर्वाषाढा]], [[पूर्वाफाल्गुनी]] |[[चन्द्र]] |- |भीषण |रक्त रातो वर्ण; चार हात; तरबार, कपाल पात्र, [[त्रिशूल]] र मुसल |[[चामुण्डा]] |उत्तर |[[केतु]] |[[प्रेत]] |[[रामेश्वरम (बहुविकल्पी)|रामेश्वरम]], [[पिरानमलै]] |[[आद्रा]], [[स्वाती]], [[शतभिषा]], [[अश्विनी]], [[मघा (नक्षत्र)|मघा]], [[मूल (नक्षत्र)|मूल]] |[[यमग्रह|यम]] |- |संहार |बिजुली जस्तै पहेँलो-सुन्तला वर्ण; दस हात; त्रिशूल, [[डमरू|डमरु]], शङ्ख, गदा, चक्र, तरबार, पात्र, [[खट्वाङ्ग]], पाश र [[अङ्कुश]] |[[प्रत्यङ्गिरा|नारसिंही]] |[[ईशान]] |[[राहु]] |[[सिंह]] |[[थिरुवेन्काडु]], [[कोल्ली पहाड]], [[वैरवनपट्टी]],<ref>{{cite web |last=Krishnan |first=Shamala |date=2009-02-10 |title=Ancient Temples of India: kundrakudi and Vairavan temple, Thirupathore, Madurai |url=http://ancientindiantemple.blogspot.sg/2009/02/kundrakudi-and-vairavan-temple.html |accessdate=2012-09-01 |publisher=Ancientindiantemple.blogspot.sg}}</ref> होसुर |[[अश्लेषा (नक्षत्र)|अश्लेषा]], [[ज्यष्ठा (नक्षत्र)|ज्येष्ठा]], [[रेवती (नक्षत्र)|रेवती]] |[[हिन्दु देवी देवता]] |} == सामूहिक उपस्थिति == अष्ट भैरवका आठवटै स्वरूपहरू निम्नलिखित मन्दिरहरूमा विशेष रूपमा स्थापित छन्: *काशी विश्वनाथ मन्दिर, वाराणसी (उत्तर प्रदेश) *सत्तैनाथर मन्दिर, सिरकाली (तमिलनाडु)<ref>{{cite web |author=Kanniks Kannikeswaran |title=Sirkali Bhramapureeswarar -Thoniappar Temple - Shivastalam |url=http://templenet.com/Tamilnadu/s088.html |publisher=Templenet.com}}</ref> *श्री कामनद ईश्वरर मन्दिर, अरगालुर (तमिलनाडु)<ref>{{cite web |title=Sri Kamanada Ishwarar Temple - Aragalur |url=http://temple.dinamalar.com/en/new_en.php?id=1073 |publisher=Dinamalar Temples}}</ref> *श्री महाभैरवर रुद्र आलयम, चेङ्गलपट्टु (तमिलनाडु)<ref>{{cite web |title=Sri Mahabhairavar Rudra Alayam |url=http://www.mahabhairavar.com |publisher=Official Website }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू]] [[श्रेणी:शिवका रूपहरू]] qr7gtxy1bf4adrtueqtvixi4wkfebnz 0 148952 1357664 1348005 2026-06-03T10:04:27Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357664 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धर्ममा बाणासुरकी छोरी र अनिरुद्धकी पत्नी}} {{Infobox deity | texts = [[श्रीमद्भागवत् पुराण]], [[विष्णु पुराण]], [[शिव पुराण]], [[महाभारत]] | image = File:Raja Ravi Varma, Usha's Dream (oleographic print).jpg | alt = | caption = अनिरुद्धको सपना देख्दै गरेकी उषा, [[राजा रवि वर्मा]]को चित्र | family = | spouse = [[अनिरुद्ध]] | children = [[बज्र|वज्र]] | type = हिन्दु | father = [[बाणासुर]] | birth_place = शोणितपुर | mother = अम्बावती | dynasty = [[यादव|यदुवंश]] (विवाह पश्चात) }} '''उषा''' [[हिन्दु]] पौराणिक कथाकी एक पात्र हुन्। उनी [[असुर]] राजा [[बाणासुर]]की छोरी र [[कृष्ण]]का नाति [[अनिरुद्ध]]की पत्नी हुन्।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L5iBAAAAMAAJ&q=banasur+Usha|title=Fables and Folk-tales of Assam|date=1998|publisher=Firma KLM|isbn=9788171020751|language=en}}</ref> उनको अनिरुद्धसँगको प्रेम र विवाहको कथा [[श्रीमद्भागवत् पुराण]]मा विस्तृत रूपमा वर्णन गरिएको छ। == पौराणिक कथा == शोणितपुर (वर्तमान [[तेजपुर]]) बाट राज्य गर्ने बाणासुर बलि राजाका छोरा र [[प्रह्लाद]]का नाति थिए। बाणासुर शिवका परम भक्त थिए र शिवको वरदानस्वरूप उनले १००० हातहरू प्राप्त गरेका थिए। आफ्नो शक्तिले उन्मत्त भएका उनले एक पटक शिवसँग आफू उनी समान भएको र आफूसँग लड्न हात्तीहरू समेत डराउने गरेको घमण्ड गर्छन्। बाणासुरको अहङ्कार देखेर शिवले क्रुद्ध हुँदै, "हे मूर्ख! जब तिम्रो घमण्ड म जस्तै शक्तिशाली योद्धासँगको युद्धमा तोडिनेछ।" भनि बताउँछन् एक दिन, उषाले सपनामा एक युवकलाई देख्छिन् र उनीसँग प्रेममा पर्छिन्। <ref>{{Cite web |title=The Story of Usha and Aniruddha |url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2014/aug/01/the-story-of-usha-and-aniruddha-642616.html |access-date=2021-10-16 |website=The New Indian Express}}</ref> उषाकी साथी चित्रलेखा, जो एक प्रतिभाशाली कलाकार थिइन्, उनले विभिन्न यादव र [[वृष्णि]] वीरहरूको चित्र बनाएर उषालाई सपनाको युवक चिन्न मद्दत गर्छिन्। उषाले ती युवक [[कृष्ण]]का नाति [[अनिरुद्ध]] भएको पहिचान गर्छिन्। चित्रलेखाले आफ्नो योगशक्ति प्रयोग गरी अनिरुद्धलाई पुतली जत्रो सानो आकारमा खुम्च्याउँछिन् र कृष्णको दरबारबाट उनलाई अपहरण गरी शोणितपुर ल्याउँछिन्।<ref name="CompetitionShankar2004">{{cite book |author=M. Padmanabhan |url=https://books.google.com/books?id=39TA4-XyaQkC&pg=PT56 |title=Tales of Krishna from Mahabharatha |author2=Meera Ravi Shankar |date=1 August 2004 |publisher=Sura Books |isbn=978-81-7478-417-9 |pages=56–57}}</ref> [[File:Union of Usha and Aniruddha.jpg|thumb|left|''उषा र अनिरुद्धको मिलन'', एम. भी. धुरन्धरको चित्र, लगभग सन् १९३४]] उषाले अनिरुद्धलाई आफ्नोलुकाएर राख्दै उनलाई विभिन्न बहुमूल्य वस्त्र, माला र सुगन्धित द्रव्यहरूले सेवा गर्छिन्। बाणासुरले आफ्नी छोरीको गतिविधि थाहा पाएर उनको कोठामा जाँदा उषा र अनिरुद्धलाई पासा खेलिरहेको भेट्छन्। अनिरुद्धले सैनिकहरूसँग लड्ने प्रयास गरे तापनि सानो आकारमा रहेका कारण बाणासुरले उनलाई [[वरुण]]को नागपाशले बाँधेर बन्दी बनाउँछन्। यो घटनाबाट उषा अत्यन्तै दुखी हुन्छिन्। अनिरुद्ध एक महिनासम्म बाणासुरको कैदमा रहन्छन्।<ref>{{Cite web |title=Srimad Bhagavatam: Canto 10 - Chapter 62 |url=http://bhagavata.org/canto10/chapter62.html |access-date=2022-07-11 |website=bhagavata.org}}</ref> यादवहरूको विशाल सेनाले बाणासुरको राज्य घेराउ गर्छन्। बाणासुरको रक्षाका लागि भगवान शिव स्वयं नन्दीमा सवार भई युद्धमैदानमा प्रकट हुन्छन्। कृष्ण र शिवबीच भीषण युद्ध हुन्छ। कृष्णले शिवको ब्रह्मास्त्र विरुद्ध ब्रह्मास्त्र, वायव्यास्त्र विरुद्ध पर्वतास्त्र र शिवको पाशुपतास्त्र विरुद्ध आफ्नो नारायणास्त्र प्रयोग गर्छन्। [[कार्तिकेय]] प्रद्युम्नका वाणहरूबाट पराजित भई मयूरमा सवार भएर भाग्छन्। कृष्णले आफ्नो शङ्ख फुकेर बाणासुरको रथ र सारथीलाई ध्वस्त पारिदिन्छन्। शिवका सेनाहरू पराजित भएपछि, शिवको ज्वर (ज्वरासुर), जसका तीन टाउका र तीन खुट्टा थिए, उसले कृष्णमाथि आक्रमण गर्छ। कृष्णले आफ्नो वैष्णव ज्वर उत्पन्न गर्छन् र दुवैबीच युद्ध हुन्छ। अन्ततः शिवको ज्वरले कृष्णसँग माफी माग्छ। त्यसपछि कृष्णले बाणासुरका हातहरू काट्न सुरु गर्छन्। शिवले कृष्णको स्तुति गर्दै बाणासुरलाई नमार्न प्रार्थना गर्छन्। कृष्णले बलि राजा र प्रह्लादको वंशज भएकाले आफूले बाणासुरलाई नमार्ने वचन दिएको बताउँछन्। तर बाणासुरको अहङ्कार तोड्नका लागि कृष्णले उनका अतिरिक्त हातहरू काटेर चारवटा मात्र बाँकी राखिदिन्छन्। बाणासुरले आफ्नो गल्ती महसुस गर्दै कृष्णको शरणमा पर्छन्। उनले अनिरुद्ध र उषाको भव्य विवाह गराई रथमा राखेर द्वारका पठाउँछन्।<ref>{{Cite web |title=Srimad Bhagavatam: Canto 10 - Chapter 63 |url=http://bhagavata.org/canto10/chapter63.html |access-date=2022-07-11 |website=bhagavata.org}}</ref> === पुनर्जन्म === बङ्गाली ग्रन्थ 'मनसामङ्गल काव्य'का अनुसार, उषा र अनिरुद्ध अर्को जन्ममा बेहुला र लखिन्दरका रूपमा जन्मिएका थिए र उनीहरूले पुनः विवाह गरेका थिए।<ref>{{Cite book|last=McDaniel|first=June|url=https://books.google.com/books?id=d21MCAAAQBAJ&q=behula+lakhindar+usha&pg=PT51|title=Offering Flowers, Feeding Skulls: Popular Goddess Worship in West Bengal|date=2004-08-05|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-029056-6|language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कृष्णसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरू]] [[श्रेणी:पौराणिक राजकुमारीहरू]] [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] [[श्रेणी:भागवत पुराणका पात्रहरू]] 1wteg1gto4qzwe3ntn5r7ys1abfl06n 0 148972 1357723 1346298 2026-06-03T10:52:17Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357723 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धर्ममा नागहरूको आमा}} {{Infobox deity | god_of = | image = | caption = | Devanagari = | spouse = [[कश्यप]] | parents = [[दक्ष गोत्र|दक्ष]] (पिता), [[पञ्चजनी]] (माता) | siblings = [[अदिति]], [[दिति]], [[कालिका (स्पष्टता)|कालिका]], [[कपिला]], [[सुरसा]], [[सिंहिका]], विश्वा, [[विनता]] | children = [[नाग]]हरू: '''छोराहरू''': [[शेषनाग|शेष]], [[वासुकी]], [[कर्कोटक]], [[कालिया]], [[तक्षक]], आदि। '''छोरीहरू''': [[मनसा]], इरावती | type = हिन्दु | deity_of = }} '''कद्रु''' <ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2012-06-15 |title=Kadru, Kadrū: 18 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/kadru |access-date=2022-11-11 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> लाई हिन्दु धर्मशास्त्रहरूमा सामान्यतया [[दक्ष प्रजापति]]की छोरी र ऋषि [[कश्यप]]की पत्नीको रूपमा मानिन्छ।<ref>{{Cite web|title=Daksha's Offspring - Brahma_purana - Glorious India|url=http://www.gloriousindia.com/scriptures/puranas/brahma_purana/dakshas_offspring.html|access-date=2020-08-09|website=www.gloriousindia.com}}</ref> [[मरिचि]]का पुत्र कश्यप [[ब्रह्मा]]का [[मानसपुत्र]] हुन्। कद्रुलाई विशेषगरी सर्पहरूको जाति, [[नाग]]हरूको माताको रूपमा चिनिन्छ। कद्रुका पौराणिक कथाहरूले उनकी दिदी [[विनता]]सँगको सम्बन्धलाई विस्तृत रूपमा वर्णन गर्दछन् जो कश्यपका धेरै पत्नीहरूमध्ये एक थिइन्। एउटा कथामा, कद्रु र विनताबीच कश्यपबाट एक-अर्काभन्दा बढी शक्तिशाली सन्तान जन्माउने प्रतिस्पर्धा हुन्छ। कद्रुले एक हजार नागहरूलाई जन्म दिन्छिन् भने विनताले दुई छोराहरू, [[अरुण (पौराणिक पात्र)|अरुण]] र [[गरुड]]लाई जन्म दिइन्। कद्रुलाई विनताभन्दा बढी चतुर र कपटी पात्रको रूपमा चित्रण गरिएको छ। उनले विनतालाई दिव्य सेतो घोडा [[उच्चैःश्रवा]]को पुच्छरको रङ्ग अनुमान गर्न चुनौती दिन्छिन्। विनताले पुच्छर सेतो भएको बताएपछि, कद्रुले आफ्ना छोराहरूलाई घोडाको पुच्छरमा बेरिन लगाएर त्यसलाई कालो देखाउँदै विनतालाई छक्काउँछिन्। फलस्वरूप, विनताले बाजी हारेपछि उनी र उनका छोराहरू कद्रु र उनका छोराहरूको दास बन्न बाध्य बन्छन्। अर्को एउटा कथा अनुसार, जब कद्रुले गरुडलाई आफ्ना छोराहरूलाई घामको दर्शन गराउन आफ्नो ढाडमा बोकेर सूर्यको लोकमा लैजान भनिन्, त्यहाँ नागहरू सूर्यको तापले डढ्छन्। त्यसपछि विनताले गरुडलाई पातालबाट [[गङ्गा (देवी)|गङ्गा]]को जल ल्याएर नागहरूमाथि छर्कन भन्छिन्। अर्को कथामा, कद्रु र कश्यपकी अर्की पत्नी सुपर्णाले कश्यपको आज्ञा उल्लंघन गर्दै गङ्गा किनारमा अनुष्ठान गरिरहेका केही ऋषिहरूलाई बाधा पुर्‍याउँछन्। यसको फलस्वरूप, उनीहरू नदीमा परिणत हुन्छन्। कश्यपले [[शिव]]को तपस्या गरेपछि मात्र उनीहरूलाई पुन: पुरानै रूपमा फर्काउन सफल भएका थिए। == परिवार == सामान्यतया, कद्रुलाई [[दक्ष प्रजापति]]की छोरी र महर्षि कश्यपकी पत्नीको रूपमा वर्णन गरिएको छ। हिन्दु धर्मग्रन्थ ''[[महाभारत]]'', जसले उनको बारेमा विस्तृत कथा प्रस्तुत गर्दछ, उनलाई कश्यपका धेरै पत्नीहरूमध्ये एकको रूपमा मान्यता दिन्छ।{{Sfn|Mani|1975|pp=363–64}}{{Sfn|Banker|2012|p=173}} उनी दक्षकी छोरी थिइन् भन्ने अर्को मत पनि छ, तर [[पुराण|पौराणिक साहित्य]]बाट यो पूर्ण रूपमा स्थापित भइसकेको छैन। [[वाल्मीकि]] [[रामायण]]को ''[[अरण्यकाण्ड]]'' मा दक्ष प्रजापतिका ६० छोरीहरू थिए भनी उल्लेख गरिएको छ, जसमध्ये उनले [[अदिति]], [[दिति]], [[दनु]], ताम्रा, क्रोधवसा, मुनि र [[सुरसा]]को विवाह कश्यपसँग गरिदिएका थिए। क्रोधवसाका आठ छोरीहरू थिए जसमध्ये कद्रु एक थिइन्। यसरी, कद्रुलाई वैकल्पिक रूपमा दक्षकी नातिनी पनि मान्न सकिन्छ। कद्रुकी बहिनी [[विनता]] पनि कश्यपकी अर्की पत्नी हुन्।{{Sfn|Mani|1975|pp=363–64}}{{Sfn|Banker|2012|p=173}} ''महाभारत'' को ''[[सभा पर्व]]'' अनुसार, कद्रु ब्रह्माको निवास स्थान [[ब्रह्मलोक]]मा बस्थिन्। ''महाभारत'' कै ''[[अरण्यक पर्व|वन पर्व]]'' मा के उल्लेख गरिएको छ भने, महिलाको गर्भ नष्ट गर्नका लागि कद्रु "स्कन्द ग्रह" नामक अत्यन्त सूक्ष्म रूप धारण गरेर गर्भमा प्रवेश गर्छिन्।{{Sfn|Mani|1975|pp=363–64}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पौराणिक पात्रहरू]] 9nys6twtiz5uszauoll2z8uaii1l2hp 0 148995 1357630 1353345 2026-06-03T09:46:50Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357630 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धर्ममा उपासकको मनपर्ने देवता}} {{हिन्दु धर्म}} '''''इष्टदेवता''''' वा '''''इष्टदेव''''' (शाब्दिक अर्थ "पूजित [[देवता]]", संस्कृत शब्द ''इष्ट'' अर्थात् "व्यक्तिगत, मनपर्ने, प्रिय" र ''[[देवता]]'' अर्थात् "दैवीय शक्ति, [[कुलदेवता]]" वा ''[[देवता|देव]]'' अर्थात् "देवता" बाट बनेको), [[हिन्दु धर्म]]मा उपासकको सबैभन्दा प्रिय वा मनपर्ने देवतालाई बुझाउन प्रयोग गरिने शब्द हो।<ref>V. S. Apte, ''A Practical Sanskrit Dictionary'', p. 250.</ref><ref>{{cite journal|title= The Hindu Festival of Divali in the Caribbean |doi=10.1080/00086495.1976.11829270|journal= Caribbean Quarterly|volume=22|year=1976|issue=1|page=57|last1=Jha|first1=J.C.}}</ref> यो विशेष गरी [[स्मार्त]] र [[भक्ति]] परम्पराहरूमा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ, जहाँ साधकहरूले आफूलाई प्रेरित गर्ने ईश्वरको रूपलाई छनोट गरेर उपासना गर्छन्। स्मार्तवाद अन्तर्गत, पाँच प्रमुख देवताहरू मध्ये एकलाई चयन गरिन्छ। ईश्वरको एउटै अवधारणामा केन्द्रित हुने [[वैष्णव सम्प्रदाय|वैष्णव धर्म]] जस्ता सम्प्रदायहरूमा पनि इष्टदेवताको अवधारणा विद्यमान छ। उदाहरणका लागि, वैष्णव धर्ममा [[विष्णु|भगवान विष्णु]] वा उनका [[दशावतार|अवतार]]हरू (जस्तै [[कृष्ण]] वा [[राम]]) को कुनै एक विशिष्ट रूपमा विशेष ध्यान दिइन्छ। त्यसैगरी [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त धर्म]]मा, भगवतीका विभिन्न रूपहरू जस्तै [[पार्वती]] वा [[लक्ष्मी]] मध्ये एकलाई इष्टदेवता मानिन्छ। वैष्णव धर्मको [[स्वामीनारायण सम्प्रदाय|स्वामीनारायण]] सम्प्रदायमा पनि यस्तै अवधारणा रहेतापनि यसले मुख्य रूपमा विष्णु र [[शिव]]लाई एउटै ईश्वरका फरक-फरक पक्षहरू मान्दछ।<ref>{{cite web |url=http://www.swaminarayansatsang.com/library/scriptures/scriptureexplanation.asp?IDProduct%3D726%26idcategory%3D2 |access-date=25 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317164651/http://www.swaminarayansatsang.com/library/scriptures/scriptureexplanation.asp?IDProduct=726&idcategory=2 |archivedate=17 March 2012 |title=Swaminarayan Satsang - Scriptures - Shikshapatri English - Shlok 47 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317164651/http://www.swaminarayansatsang.com/library/scriptures/scriptureexplanation.asp?IDProduct=726&idcategory=2 |date=17 March 2012 }}</ref> == स्मार्त उपासना == [[आदि शङ्कराचार्य]]ले [[स्मार्त]] परम्पराका कट्टर ब्राह्मणहरूमाझ लोकप्रिय बनाएका "पाँच रूपहरूको पूजा" ([[पञ्चायतन पूजा]]) प्रणालीमा [[गणेश]], [[विष्णु]], [[शिव]], [[शक्ति (देवी)|शक्ति]] र [[सूर्य (देवता)|सूर्य]] गरी पाँच देवताहरूको आह्वान गरिन्छ।<ref>Grimes, John A. Ganapati: Song of the Self. (State University of New York Press: Albany, 1995) p. 162.</ref><ref>Dating for the pañcāyatana pūjā and its connection with Smārta Brahmins is from p. 163, Courtright, Paul B. {{IAST|Gaṇeśa}}: Lord of Obstacles, Lord of Beginnings. (Oxford University Press: New York, 1985). {{ISBN|0-19-505742-2}}</ref> यो प्रणाली आदि शङ्कराचार्यले मुख्यतया पाँच प्रमुख सम्प्रदायहरू (गाणपत्य, शैव, वैष्णव, शाक्त र सौर) का प्रमुख देवताहरूलाई समान स्तरमा ल्याई एकता कायम गर्न स्थापना गरेका थिए। आदि शङ्कराचार्यद्वारा प्रचारित [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] दर्शनले यी मध्ये कुनै एकलाई आफ्नो प्रमुख वा इष्टदेवताको रूपमा रोज्न र साथै अन्य चार देवताहरूलाई एउटै सर्वव्यापी [[परब्रह्म|ब्रह्म]]का विभिन्न रूपहरूको रूपमा पूजा गर्न सम्भव बनाएको छ।<ref>{{Cite book |title=Krishna: a sourcebook |date=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-514892-3 |editor-last=Bryant |editor-first=Edwin F. |location=Oxford New York |pages=313}}</ref> == उपासनाका स्वरूपहरू == सामान्यतया, एक साधकले आफ्नो इष्टदेवताको उपासना [[मूर्ति]]को माध्यमबाट गर्दछन्। यस उपासना अन्तर्गत आफ्नो रोजिएको दिव्यतालाई [[धूप]] वा फूलहरू अर्पण गर्ने, [[मन्त्र]]हरू उच्चारण गर्ने, [[भजन]] गाउने र [[प्रार्थना]] गर्ने कार्यहरू समावेश हुन सक्छन्।<ref>Fuller, C. J. (2004). ''The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India''. Princeton University Press. pp. 67-70.</ref> देवताको स्मरण गर्नु र उनीसँग (वा उनीमार्फत) आन्तरिक सम्बन्ध बनाउनु यस अभ्यासको अनिवार्य पक्ष मानिन्छ। [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] परम्पराको विश्वास अनुसार [[मानिस|मानव]] [[मस्तिष्क]]लाई त्यो ईश्वरीय तत्व बुझ्नका लागि एउटा ठोस स्वरूपको आवश्यकता पर्दछ, जसलाई अन्ततः परिभाषित गर्न सकिँदैन।<ref>Indich, William M. (1995). '' अद्वैत वेदान्त सिद्धान्त (Advaita Vedānta Theory of Consciousness)''. Motilal Banarsidass. p. 94.</ref> जसरी कुनै ठोस वस्तु नदेखिकन [[रङ]]को अमूर्त अवधारणा बुझ्न कठिन हुन्छ, त्यसरी नै मूर्ति स्वरूपमार्फत मात्र देवताको साक्षात्कार गर्न सकिन्छ। यसको विपरित, [[द्वैत]] परम्पराहरूले सर्वोच्च सत्ताको आफ्नै दिव्य स्वरूप हुन्छ भन्ने विश्वास गर्छन् र आफ्ना इष्टदेवतालाई सर्वोच्च पुरुषको प्रतिनिधित्व वा प्रत्यक्ष विस्तारको रूपमा पूजा गर्छन्। उदाहरणका लागि, [[वैष्णव सम्प्रदाय|वैष्णव]] सम्प्रदायहरूले विशेष रूपमा विष्णु वा उनका अवतारहरू जस्तै [[कृष्ण]] वा [[राम]]का मूर्तिहरूको उपासना गर्दछन्।<ref>Gupta, Ravi M. (2007). ''The Caitanya Vaisnava Vedanta of Jiva Gosvami''. Routledge. pp. 45-48.</ref> [[शिववाद|शैवमार्गी]]हरूले शिवको उपासना प्रतीकात्मक रूपमा वा उनको [[शिवलिङ्ग|लिङ्ग]] मूर्तिमार्फत गर्छन्। शैव धर्ममा अद्वैत र द्वैत दुवै परम्पराहरू भएकाले माथि उल्लेखित दुवै (वा कुनै एक) दृष्टिकोणहरू लागू हुन सक्छन्।<ref>Flood, Gavin D. (1996). ''An Introduction to Hinduism''. Cambridge University Press. pp. 154-158.</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु धर्म]] 5kiy64cpfs4o0ijhzxyppxatgx7g2ad 0 149011 1357506 1346767 2026-06-03T08:22:55Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357506 wikitext text/x-wiki {{Short description|हिन्दु धर्ममा अमरताको पीयूष र बौद्ध धर्ममा एक रूपकको रूपमा प्रयोग गरिएको पदार्थ}} [[चित्र:Mohini with amrit.jpg|thumb|[[विष्णु]]को [[मोहिनी]]ले अमृतको पात्र समातेकी छिन् जसलाई उनले सबै [[देवता]]हरूलाई बाँड्छिन् भने [[असुर]]हरूलाई यसबाट वञ्चित राखिन्छ। [[दारासुरम]], [[तमिलनाडु]], भारत|alt=ढुङ्गामा कुँदिएको एक उभिएकी महिलाको मूर्ति जसको देब्रे हातमा एउटा पात्र र दाहिने हातमा कमल छ]] '''''अमृत''''' (जसलाई ''सुधा'', ''अमिय'', ''अमी'' पनि भनिन्छ) एक [[संस्कृत]] शब्द हो जसको अर्थ "अमरता" भन्ने हुन्छ। यो भारतीय धर्महरू भित्रको एक केन्द्रीय अवधारणा हो र यसलाई प्राचीन [[भारत|भारतीय]] ग्रन्थहरूमा प्रायः जीवनको अमृतको रूपमा उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{Cite web|title=amrita {{!}} Hindu mythology {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/amrita-Hindu-mythology|access-date=2021-11-13|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> यसको पहिलो उल्लेख [[ऋग्वेद]]मा पाइन्छ, जहाँ यसलाई ''[[सोमरस]]'' (देवताहरूको पेय) का विभिन्न पर्यायवाची शब्दहरू मध्ये एक मानिएको छ।<ref>{{Cite web|title=Soma: The Nectar of the Gods|url=https://www.historyofayurveda.org/library/soma|access-date=2021-11-13|website=History of Ayurveda|date=20 April 2018 |language=en}}</ref> अमृतले [[समुद्र मन्थन]]मा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ र यो अमरता प्राप्त गर्न प्रतिस्पर्धा गरिरहेका देवता र [[असुर]]हरू बीचको द्वन्द्वको मुख्य कारण पनि हो।<ref>{{Cite web|date=February 27, 2016|first=Devdutt|last=Pattanaik|title=Good deva-bad asura divide misleading |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/good-deva-bad-asura-divide-meting/articleshow/51162479.cms|access-date=2021-11-13|website=The Times of India|language=en}}</ref> विभिन्न भारतीय धर्महरूमा अमृतको फरक-फरक महत्त्व रहेको छ। 'अमृत' शब्द [[सिख धर्म|सिख]] र [[हिन्दु]] धर्ममा एक साझा नाम पनि हो, जबकि यसको स्त्रीलिङ्गी रूप 'अमृता' हो।<ref>{{Cite web|title=BBC - Religions - Sikhism: Amrit ceremony|url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ritesrituals/amrit.shtml|access-date=2021-11-13|website=www.bbc.co.uk|language=en}}</ref> अमृत शब्द ग्रीक शब्द 'एम्ब्रोसिया'सँग व्युत्पत्तिगत रूपमा सम्बन्धित छ र यी दुवैमा धेरै समानताहरू छन्; दुवैको उत्पत्ति एक साझा [[आदिम-भारोपेली पौराणिक कथा|आदिम-भारोपेली स्रोत]]बाट भएको हो।<ref>Walter W. Skeat, ''Etymological English Dictionary''</ref><ref name=Chambers>"Ambrosia" in ''Chambers's Encyclopædia''. London: George Newnes Ltd, 1961, Vol. 1, p. 315.</ref> == हिन्दु धर्म == [[File:Lord Vishnu took the form of Beauty Mohini and distributed the Amrita (Ambrosia, Elixir) to Devas. When Rahu (snake dragon) tried to steal the Amrita, his head was cut off.jpg|thumb|[[विष्णु]]ले सुन्दरी [[मोहिनी]]को रूप धारण गरी [[देवता|देवताहरू]]लाई अमृत वितरण गर्दछन्। जब [[स्वर्भानु|स्वर्भानु]]ले अमृत चोर्ने प्रयास गरे तब उनको शिर काटिन्छ।]] अमृतलाई देवताहरूको पेय पदार्थको रूपमा धेरैपटक उल्लेख गरिएको छ जसले उनीहरूलाई अमरता प्रदान गर्दछ। तर अमृतले वास्तवमा पूर्ण अमरता भने प्रदान गर्दैन। ऋषि [[दुर्वासा]]को श्रापका कारण गुमेको ज्ञान र शक्तिलाई देवताहरूले अमृत सेवन गरेर पुनर्प्राप्त गरेका थिए भने यससम्बन्धी कथा [[समुद्र मन्थन]]मा वर्णन गरिएको छ। यसले श्रापपछि देवताहरूले कसरी आफ्नो अमरत्व गुमाउन थाले भन्ने बताउँछ। आफ्ना प्रतिद्वन्द्वी [[असुर]]हरूको सहयोगमा, देवताहरूले समुद्र मन्थन सुरु गर्छन् जसबाट अन्य असाधारण वस्तु र जीवहरूका साथै देवता [[धन्वन्तरी]]ले हातमा लिएको अमृतको कलश पनि प्रकट हुन्छ।<ref>{{cite book|title=India through the ages|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= 66|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> [[ब्रह्मा]]ले यस पदार्थको अस्तित्वको बारेमा देवताहरूलाई अवगत गराएका छन्:<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2020-11-14 |title=Brahma Instructs the Devas to Go to Vishnu [Chapter 43] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/harivamsha-purana-dutt/d/doc485716.html |access-date=2022-08-03 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> {{Blockquote|text=हे देवताहरू, क्षीर सागरको उत्तरी भाग र उत्तरी किनारमा अमृत नामक एक अत्यन्त उत्कृष्ट स्थान छ: यस्तो ज्ञानीहरू भन्छन्। त्यहाँ जानुहोस् र आत्म-नियन्त्रित भई कठोर तपस्या गर्नुहोस्। त्यहाँ तपाईहरूले ब्रह्मसँग सम्बन्धित अत्यन्त पवित्र र शुद्ध शब्दहरू सुन्नुहुनेछ, जुन वर्षा ऋतुमा पानीले भरिएका बादलहरूको गर्जन जस्तै गम्भीर हुनेछन्। त्यो दिव्य वाणी सबै पापहरूको विनाशक हो र शुद्ध आत्माका देवाधिदेवद्वारा बोलिएको हो। जबसम्म तपाईको व्रत समाप्त हुँदैन तबसम्म तपाईले त्यो महान् विश्वव्यापी वाणी सुन्नुहुनेछ। हे देवताहरू, तपाईहरू मकहाँ आउनुभएको छ र म तपाईहरूलाई वरदान दिन तयार छु। मलाई भन्नुहोस् तपाईहरू कस्तो वरदान चाहनुहुन्छ।|title=[[हरिवंश पुराण]]|source=अध्याय ४३}} जब असुरहरूले अमृतमा आफ्नो अधिकार दाबी गर्छन् तब [[विष्णु]]ले मोहिनी नामकी सुन्दरीको रूप धारण गर्छन् र उनको सुन्दरताले असुरहरूलाई मोहित पार्दै अमृत वितरण गर्ने जिम्मा उनीलाई नै दिने निर्णयमा पुर्‍याउँछन्:<ref name="www.wisdomlib.org">{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2020-03-05 |title=Gods Drink the Nectar [Chapter 13] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-skanda-purana/d/doc371752.html |access-date=2022-08-03 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> {{Blockquote|text=त्यो सुन्दर रूप देखेर उनी मोहित हुँदै प्रेमको आवेगले अभिभूत भएका छन्। उनीहरूले आफ्नो आपसी सङ्घर्ष छोडेर नजिक आए र भने: “हे धन्य नारी! यो अमृतको कलश लिनुहोस् र हामीमाझ वितरण गर्नुहोस्। हामी कश्यपका पुत्र हौँ; हे सुन्दरी, हामी सबैलाई यो (अमृत) पिउन दिनुहोस्।” यसरी अनुरोध गर्दै, उनीहरूले हिचकिचाइरहेकी ती महिलालाई कलश सुम्पिन्छन्। उनले भनिन्, “ममाथि कुनै विश्वास राख्नु हुँदैन, किनकि म स्वेच्छाचारी (अर्थात् चञ्चल) स्त्री हुँ। तिमीहरूले अनुचित कार्य गरेका छौ। तथापि, म यसलाई मेरो इच्छा अनुसार वितरण गर्नेछु।” उनले त्यसो भन्दाभन्दै पनि ती मूर्खहरूले भने, “तपाईलाई जस्तो मन लाग्छ त्यस्तै गर्नुहोस्”।|title=[[स्कन्द पुराण]]|source=अध्याय १३}} जब [[दानव]] [[राहु]]ले देवताको भेष धारण गरी अमृत सेवन गर्न देवताहरूको लहरमा बस्छन तब [[सूर्य (देवता)|सूर्य]] र [[चन्द्र]]ले मोहिनीलाई उनको उपस्थितिको बारेमा सचेत गराउँछन्। मोहिनीले आफ्नो [[सुदर्शन चक्र]]ले राहुको टाउको काटिदिन्छिन् र प्रत्येक देवतालाई अमृत वितरण गर्न जारी राख्छिन्। त्यसपछि उनले आफ्नो वास्तविक [[नारायण]] रूप धारण गरी युद्धमा असुरहरूलाई पराजित गर्छन्।<ref name="www.wisdomlib.org"/> == सिख धर्म == [[चित्र:Guru Gobind Singh preparing amrit.jpg|thumb|[[अमृतसर]]को [[अकाल तख्त]]मा रहेको पुरानो सिख भित्तेचित्र, जसमा [[गुरु गोविन्द सिंह]]ले 'अमृत' तयार गरिरहेको देखाइएको छ।]] सिख धर्ममा, अमृत ({{langx|pa|ਅੰਮ੍ਰਿਤ}}) अमृत सञ्चारमा प्रयोग गरिने पवित्र जलको नाम हो, जुन समारोह [[बप्तिस्मा]]सँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ। यो समारोह सिखहरूलाई [[खालसा]]मा दीक्षित गर्नका लागि मनाइन्छ र यसमा अमृत पिउनु अनिवार्य हुन्छ।<ref>{{Cite web|title=Taking Amrit: Initiation|url=https://pluralism.org/taking-amrit-initiation|access-date=2021-11-13|website=pluralism.org|language=en}}</ref> चिनी लगायतका धेरै घुलनशील सामग्रीहरू मिसाएर यो तयार गरिन्छ र त्यसपछि पाँचवटा पवित्र पदहरूको पाठ गर्दै खड्गले घोलेर बनाइन्छ। रूपकका रूपमा, भगवानको नामलाई पनि अमृतको रूपमा उल्लेख गरिन्छ: <poem>ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਬਦੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਰਿ ਬਾਣੀ ॥ शब्द अमृत हो; प्रभुको 'बाणी' अमृत हो। ਸਤਿਗੁਰਿ ਸੇਵਿਐ ਰਿਦੈ ਸਮਾਣੀ ॥ सच्चा गुरुको सेवा गर्नाले, यो हृदयमा व्याप्त हुन्छ। ਨਾਨਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਸਦਾ ਸੁਖਦਾਤਾ ਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਸਭ ਭੁਖ ਲਹਿ ਜਾਵਣਿਆ ॥ हे नानक, यो अमृत नाम सदा सुखदाता छ; यो अमृत पिउनाले सबै भोक मेटिन्छ।<ref>[[गुरु ग्रन्थ साहिब]], पृष्ठ ११९</ref></poem> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु धर्म]] 1gz59jiuldlxucoehzk1f6l7jdofl1i 0 149076 1357516 1347058 2026-06-03T08:29:18Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357516 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु देवता}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | name = अय्यप्पन | birthname = मणिकण्ठन | image = Ayyappa Swamy bazaar art, c.1950's.jpg | caption = बाघमाथि सवार अय्यप्पन | script_name = | script = | affiliation = [[हिन्दु धर्म]] | god_of = सत्य, धर्म, आत्म-अनुशासन र ब्रह्मचर्यका देवता | abode = [[सबरीमाला]] | mantra = ''स्वामीये शरणम् अय्यप्पा''{{sfn|Younger|2002|p=21}} | weapon = [[धनुष र वाण]], [[तरवार]] | mount = [[बाघ]], [[घोडा]] | symbols = [[घन्टी|घण्टी]], [[धनुष र वाण]] | day = [[शनिबार]] | gender = पुरुष | father = [[शिव]] | mother = [[मोहिनी]] | texts = ''[[ब्रह्माण्ड पुराण]]'' | festivals = [[मकरविलक्कु]] }} '''अय्यप्पन''' (जसलाई '''धर्मशास्ता''' र '''मणिकण्ठन''' नामले पनि चिनिन्छ) सत्य र धर्मका [[हिन्दु]] देवता हुन्। हिन्दु धर्मशास्त्र अनुसार, उनी [[शिव]] र [[मोहिनी]] ([[विष्णु]]को स्त्री अवतार) का पुत्र हुन् जसले गर्दा उनलाई [[शैव सम्प्रदाय|शैव]] र [[वैष्णव सम्प्रदाय|वैष्णव]] बीचको सेतु मानिन्छ। अय्यप्पन एक योद्धा देवता हुन् र [[धर्म]] (बाँच्ने नैतिक र सही तरिका) प्रतिको उनको तपस्वी भक्तिको लागि पूजनीय छन्। उनलाई सामान्यतया [[पाटे बाघ]]माथि सवार भएको वा बाघको नजिक धनुष र वाण समातेको युवाको रूपमा चित्रण गरिन्छ। केही चित्रणहरूमा, उनलाई तरवार समातेर [[हात्ती]] वा [[घोडा]] चढेको पनि देखाइन्छ। अन्य प्रतिमाहरूमा उनलाई घाँटीमा घण्टी लगाएर योग मुद्रामा बसेको देखाइन्छ। अय्यप्पनको किंवदन्ती र पौराणिक कथाहरू क्षेत्र अनुसार फरक-फरक छन्, जसले समयसँगै विकसित भएको परम्परालाई झल्काउँछ। मलायलम लोककथा अनुसार, अय्यप्पनलाई [[पण्डलम राजवंश|पण्डलम राज्य]]का एक योद्धा राजकुमारको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा, अय्यप्पनका कथाहरू विस्तार भएपछि यसले उनलाई दुष्टहरूबाट मानिसहरूको रक्षा गर्ने र धार्मिक प्रथाहरू पुन: स्थापना गर्न मद्दत गर्ने योद्धाको रूपमा वर्णन गरेको छ भने उनी एक देवताको रूपमा विकसित भएका छन्। केही क्षेत्रहरूमा, अय्यप्पन र तमिल लोक देवता [[अय्यनार]]लाई समान विशेषता भएका एकै देवता मानिन्छ। अय्यप्पनको पूजा पहिलेदेखि नै [[केरल|केरला]]मा प्रचलित भएतापनि २०औँ शताब्दीमा उनको लोकप्रियता [[दक्षिण भारत]]का अधिकांश भागमा फैलिएको थियो। यस क्षेत्रमा उनलाई समर्पित धेरै मन्दिरहरू छन्, जसमध्ये प्रमुख [[सबरीमाला]] हो। सबरीमाला [[पश्चिम घाट]]को जङ्गलमा [[पम्पा नदी]]को किनारमा अवस्थित छ र यो एक प्रमुख तीर्थस्थल हो जहाँ वार्षिक रूपमा लाखौँ भक्तजनहरू आउने गर्छन्। तीर्थयात्रीहरू प्रायः हप्तौँ अघिदेखि नै सादा जीवन बिताउने, ब्रह्मचर्य पालन गर्ने र टाउकोमा 'इरुमुडी' (भेटीसहितको झोला) बोकेर खाली खुट्टा पहाडको पदयात्रा गरेर तयारी गर्छन्। == नाम र व्युत्पत्ति == अय्यप्पन नाम दुई शब्दहरू 'अय्यन' र 'अप्पन' को संयोजनबाट बनेको हो।<ref name=Srikant>{{cite book |last=Srikant |first=C.V. Manoj |year=1998 |title=Sabarimala: Its timeless message |isbn=978-8-186-10712-6 |publisher=Integral Books |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=HjXAAAAMAAJ }}</ref>{{sfn |Younger |2002 |p=[https://books.google.com/books?id=VqPmCwAAQBAJ&pg=PA166 166] }} [[तमिल भाषा|तमिल]]मा 'अय्यन' र मलायलम शब्द 'अच्चन' को अर्थ "बुबा" भन्ने हुन्छ।<ref>{{cite book |first=Mikhail Sergeevich |last=Andronov |year=1996 |title=A Grammar of the Malayalam Language in Historical Treatment |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |isbn=978-3-447-03811-9 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=H422cDV5qX4C&pg=PA49 }}</ref><ref name="Bronkhorst">{{cite conference |first1=Johannes |last1=Bronkhorst |first2=Madhav |last2=Deshpande |publication-date=1999 |date=25-27 October 1996 |title=Aryan and non-Aryan in south Asia: Evidence, interpretation, and ideology |conference=International Seminar on Aryan and Non-Aryan in South Asia |place=University of Michigan, Ann Arbor, MI |volume=3 |edition=reprint |publisher=Harvard University |series=Harvard oriental series: ''Opera minora'' |isbn=978-1-888-78904-1 |pages=177–178 |url=https://books.google.com/books?id=EOdtAAAAMAAJ&q=appan }}</ref> तमिलमा 'अप्पन' को अर्थ पनि "बुबा" नै हुन्छ र यी दुवै शब्दहरूलाई आदरार्थी पदवीका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ।<ref name="Srikant"/><ref>{{cite book |first=Iravatham |last=Mahadevan |year=2003 |title=Early Tamil Epigraphy from the Earliest Times to the Sixth Century&nbsp;A.D. |author-link=Iravatham Mahadevan |publisher=University of Michigan |page=106 |isbn=978-0-674-01227-1 |url=https://books.google.com/books?id=DZBkAAAAMAAJ }}</ref> हिन्दु धर्मग्रन्थहरूमा, उनलाई [[मोहिनी]] ([[विष्णु]]को स्त्री रूप) र [[शिव]]का पुत्रका रूपमा वर्णन गरिएको छ, जहाँ 'अय्यप्पन' नामले "प्रभु-पिता" भन्ने बुझाउँछ।<ref>{{cite journal |last=Kittel |first=F., Rev. |date=June 1872 |title=Coorg superstitions |journal=Indian Antiquary: A Journal of Oriental Research in Archaeology, History, Literature, Languages, Folklore |publisher=Austrian National Library |page=168 |quote=Ayyappa (Ayya-Appa)† ''i.e.'' Lord father&nbsp;... †&nbsp;Ay, Ayya, is an honorific title among the Dravidians, frequently affixed to proper names,&nbsp;... |url=https://books.google.com/books?id=aPCLDaWvJ7UC&pg=RA2-PA168 |access-date=22 August 2024 }}</ref><ref name=Encyclopedia>{{cite encyclopedia |first1=Constance |last1=Jones |first2=James D. |last2=Ryan |year=2006 |title=Ayyappan |encyclopedia=Encyclopedia of Hinduism |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0-816-07564-5 |page=58 |url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PA58 |access-date=22 August 2024 }}</ref> यो नाम 'आर्यन' र 'अप्पन' को संयोजनबाट पनि बनेको हुन सक्छ जहाँ 'आर्यन' को अर्थ "पूजनीय" भन्ने हुन्छ।<ref name="Dubey">{{cite book |first=D.P. |last=Dubey |year=1995 |title=Pilgrimage Studies: Sacred places, sacred traditions |publisher=Society of Pilgrimage Studies |isbn=978-8-190-05201-6 |pages=136–137 |url=https://books.google.com/books?id=BHLXAAAAMAAJ&pg=PA136 }}</ref> ''[[विष्णु पुराण]]'' र ''[[श्रीमद्भागवत् पुराण|श्रीमद्भागवतम्]]'' जस्ता हिन्दु ग्रन्थहरूमा उनलाई 'धर्मशास्ता' र 'शास्ता' को रूपमा उल्लेख गरिएको छ, जसको अर्थ "जगतका शासक" भन्ने हुन्छ।<ref name=Encyclopedia/>{{sfn|Dalal|2010|p=[https://books.google.com/books?id=pNmfdAKFpkQC&pg=PA44 44]}}{{sfn|Sekar|1992|p=[https://books.google.com/books?id=6DOuEAAAQBAJ&pg=PA19 19]}} 'शास्ता' शब्द [[बौद्ध धर्म]]बाट पनि आएको हुन सक्छ, किनभने अय्यप्पनलाई [[गौतम बुद्ध|बुद्ध]]को अवतारका रूपमा पनि हेरिन्छ र बुद्धलाई सोही नामले चिनिन्थ्यो, जसको अर्थ "गुरु" वा "शिक्षक" हुन्छ।<ref name=Encyclopedia/>{{sfn|Sekar|1992|p=[https://books.google.com/books?id=6DOuEAAAQBAJ&pg=PA19 19]}}<ref>{{cite book |first=Paul J. |last=Griffiths |year=1994 |title=On Being Buddha: The classical doctrine of Buddhahood |isbn=978-0-791-42127-7 |publisher=State University of New York Press |page=13 |url=https://books.google.com/books?id=m69C7a6v6r8C&pg=PA13 }}</ref> == प्रतिमा र चित्रण == [[File:Lord Ayyappa old painting.jpg|thumb|भगवान अय्यप्पनको एक पुरानो चित्र, जसमा उनलाई एक पवित्र योग मुद्रा 'योगपट्टासन' मा देखाइएको छ।]] अय्यप्पन एक योद्धा देवता हुन् र धर्म प्रतिको उनको तपस्वी भक्ति, सैन्य कौशल र शक्तिशाली तर अनैतिक, अपमानजनक र स्वेच्छाचारीहरूलाई नष्ट गर्न सक्ने उनको योगयुद्ध क्षमताका लागि पूजनीय छन्।{{sfn|Younger|2002|pp=21–25}} उनलाई सामान्यतया [[धनुष र वाण]] समातेको र [[पाटे बाघ]]मा सवार एक [[ब्रह्मचर्य|ब्रह्मचारी]] युवकको रूपमा चित्रण गरिन्छ।<ref>{{cite book|author=Mysore Narasimhachar Srinivas|title=Collected Essays|url=https://books.google.com/books?id=2e_ZAAAAMAAJ|year=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-195-65174-4|page=352}}</ref> केही चित्रणहरूमा, उनले आफ्नो देब्रे हातमा धनुष उठाएको र दाहिने हातमा वाण वा तरवार समातेर देब्रे तिघ्रामा छड्के पारेर राखेको देखिन्छ।<ref>{{cite book|last=Williams|first=Joanna Gottfried|year=1981|isbn=9004064982|page=72|url=https://books.google.com/books?id=-qoeAAAAIAAJ|title=Kalādarśana: American Studies in the Art of India|publisher=Brill Publishers}}</ref> अन्य प्रतिमाहरूमा उनलाई सामान्यतया घाँटीमा घण्टी लगाएर योग मुद्रामा बसेको देखाइन्छ।{{sfn|Laser|2014|p=[https://books.google.com/books?id=ho0gBAAAQBAJ&pg=PT63 63]}} श्रीलंका जस्ता केही स्थानका चित्रणहरूमा उनलाई [[हात्ती]] वा [[घोडा]] चढेको पनि देखाइन्छ।<ref name="Dubey"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू]] q4zavilyon0dfi6ylqnqj15ixhnmu2l 0 149078 1357538 1347063 2026-06-03T08:50:47Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357538 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|शिव र पार्वतीकी पुत्री तथा एक हिन्दु देवी}} {{Infobox deity | name = अशोकसुन्दरी | type = हिन्दु | image = Ashokasundari 1 245CMR.jpg | caption = अशोकसुन्दरीको डिजिटल चित्रण | Devanagari = अशोकसुन्दरी | affiliation = [[देवी]] | god_of = | day = सोमबार<ref>{{Cite news |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/astro/religion-rituals/festivals-and-fasts/ashok-sundari-kaun-hai-bhagwan-shiv-aur-parvati-ki-beti-ashok-sundari-birth-story-according-to-padam-puran/amp_articleshow/108924307.cms |title=भगवान शिव और पार्वती की पुत्री अशोक सुंदरी की पूजा सोमवार को क्यों की जाती है, जानें पद्मपुराण में लिखी इनके जन्म की अद्भुत कहानी |accessdate=11 September 2024 |work=Navbharat Times}}</ref> | consort = [[नहुष]] | other_names = बाला त्रिपुरसुन्दरी, ओखा, लावण्या, अन्वी, विरजा<ref>{{Cite book |last=Rupenaguntla |first=Satya Narayana Sarma |url=https://books.google.com/books?id=PT0fEAAAQBAJ&dq=daughter+Lalita+Bhandasura&pg=PT60 |title=Hidden meanings of Lalita Sahasranama |date=2018-05-29 |publisher=Panchawati Spiritual Foundation |pages=60 |language=en}}</ref> | abode = [[कैलास पर्वत|कैलाश पर्वत]] | mother = [[पार्वती]] | father = [[शिव]] | siblings = [[गणेश]] (दाजु), [[कार्तिकेय]] (दाजु) | children = [[ययाति]] र सय छोरीहरू | texts = [[पद्म पुराण]] }} '''अशोकसुन्दरी''' एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] [[देवी]] हुन्। उनी भगवान [[शिव]] र [[पार्वती]]की छोरी तथा [[नहुष]]की पत्नी हुन्। ''[[पद्म पुराण]]'' बाहेक अन्य प्रमुख हिन्दु धर्मग्रन्थहरूमा उनको उल्लेख खासै पाइँदैन। 'अशोक' को शाब्दिक अर्थ 'शोक' वा दुःख नभएको, र 'सुन्दरी' को अर्थ अत्यन्तै राम्री युवती भन्ने हुन्छ। माता पार्वतीले आफ्नो एक्लोपन र शोक मेटाउन उनलाई पुत्रीका रूपमा प्राप्त गरेकाले उनको नाम 'अशोकसुन्दरी' राखिएको हो। == पौराणिक कथा == अशोकसुन्दरीको जन्मको विवरण ''[[पद्म पुराण]]'' मा लिपिबद्ध गरिएको छ। [[नहुष]]को कथाको एक संस्करण अनुसार, एकपटक पार्वतीले शिवलाई संसारको सबैभन्दा सुन्दर बगैँचामा लैजान अनुरोध गर्छिन्। उनको इच्छा अनुसार शिवले उनलाई नन्दनवन लैजान्छन् जहाँ पार्वतीले कुनै पनि इच्छा पूरा गर्न सक्ने [[कल्पवृक्ष]] नामक रूख देख्छिन्। पार्वतीका पुत्र कार्तिकेय हुर्किसकेपछि कैलाश छोडेर गएकाले एक आमाको रूपमा उनलाई अत्यधिक पीडा र एक्लोपन महसुस हुन थाल्छ। आफ्नो एक्लोपन अन्त्य गर्न उनले त्यस इच्छापूर्ती गर्ने रूखसँग एक छोरी माग्छिन्। उनको इच्छा पूरा हुन्छ र अशोकसुन्दरीको जन्म हुन्छ। पार्वतीले अशोकसुन्दरीको विवाह चन्द्रवंशका [[नहुष]]सँग हुनेछ, जो स्वर्गका राजा [[इन्द्र]] समान हुनेछन् भनेर भविष्यवाणी गर्छिन्। {{sfn|Mani|1975}} एकपटक, अशोकसुन्दरी आफ्ना सुसारेहरूसँग नन्दनवनमा घुमिरहेको बेला हुण्ड नामको एक [[राक्षस]]ले उनलाई देख्छ र उनको प्रेममा पर्छ। तर, देवीले राक्षसको प्रस्तावलाई अस्वीकार गर्छिन् र नहुषसँग विवाह गर्ने आफ्नो नियतिबारे उसलाई जानकारी दिन्छिन्। हुण्डले आफूलाई एक विधवाको रूपमा भेष बदल्छ (जसको पति ऊ आफैँद्वारा मारिएको थियो) र अशोकसुन्दरीलाई आफ्नो आश्रममा साथ दिन अनुरोध गर्छ। देवी भेष बदलेको राक्षससँगै जान्छिन् र उसको दरबारमा पुग्छिन्। त्यहाँ पुगेपछि उनले उसको छल थाहा पाउँछन् र उसलाई नहुषद्वारा मारिने श्राप दिँदै आफ्ना आमाबुबाको निवास [[कैलास पर्वत|कैलाश पर्वत]] तर्फ भाग्छिन्।{{sfn|Mani|1975|page=[https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/62 62]}} हुण्डले शिशु नहुषलाई उसको दरबारबाट अपहरण गर्छ, तर हुण्डकी एक सुसारेले उनलाई बचाउँछिन् र ऋषि [[वशिष्ठ]]को रेखदेखमा सुम्पिन्छिन्। केही वर्षपछि, नहुष हुर्कन्छन् र हुण्डलाई मार्ने आफ्नो नियतिबारे थाहा पाउँछन्। हुण्डले अशोकसुन्दरीलाई अपहरण गर्छ र उनलाई नहुष मारिएको झूटो जानकारी दिन्छ। एक [[किन्नर]] दम्पतीले देवीलाई नहुष सुरक्षित रहेको जानकारी दिँदै सान्त्वना दिन्छन् र उनले [[ययाति]] नामक शक्तिशाली छोरा र सय जना सुन्दरी छोरीहरूलाई जन्म दिने भविष्यवाणि गर्छन्। नहुषले हुण्डसँग युद्ध गरे र भीषण लडाइँपछि उसलाई पराजित गरी अशोकसुन्दरीलाई मुक्त गरे, जससँग पछि उनले विवाह पनि गर्छन्। समयको अन्तरालमा, इन्द्रको अनुपस्थितिमा नहुषलाई अस्थायी रूपमा स्वर्गको शासक बनाइएको थियो।<ref name="Garg1992">{{cite book|author=Gaṅgā Rām Garg|title=Encyclopaedia of the Hindu World Vol. 3|url=https://books.google.com/books?id=uGbXAAAAMAAJ|year=1992|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7022-376-4|page=712}}</ref>{{sfn|Mani|1975|pages= [https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/62 62], 515–516}}<ref name="Williams2008">{{cite book|author=George M. Williams|title=Handbook of Hindu Mythology|url=https://books.google.com/books?id=N7LOZfwCDpEC&pg=PA345|date=27 March 2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-5332-61-2|pages=217–8, 230}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू]] f3bf0z3nh5yvu837bzrdqt3a56e05fm 0 149087 1357668 1347136 2026-06-03T10:06:27Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357668 wikitext text/x-wiki {{short description|हिन्दू देवी र रामायणका लक्ष्मणकी पत्नी}} {{Infobox deity | name = ऊर्मिला | image = Urmila and lakshmana marriage.webp | caption = ऊर्मिला र लक्ष्मणको विवाह समारोह | devanagari = ऊर्मिला | affiliation = [[नागलक्ष्मी]]को [[अवतार]] | texts = [[रामायण]] र [[रामायणका संस्करणहरू|यसका अन्य संस्करणहरू]] | abode = [[अयोध्या (रामायण)|अयोध्या]], [[वैकुण्ठ]], [[क्षीर सागर]] | gender = महिला | type = हिन्दु | spouse = [[लक्ष्मण]] | children = [[अङ्गद (लक्ष्मणका छोरा)|अङ्गद]], [[चन्द्रकेतु]] | father = [[जनक]] | mother = [[सुनयना (रामायण)|सुनयना]] | siblings = [[सीता]] (धर्म दिदी) [[माण्डवी]] (काकाकी छोरी) [[श्रुतकीर्ति]] (काकाकी छोरी) | dynasty = [[विदेह राज्य|विदेह]] ''(जन्मद्वारा)''<br />[[रघुवंश]]-[[सूर्यवंश]] ''(विवाहद्वारा)'' | birth_place = [[मिथिला (प्राचीन सहर)|मिथिला]], [[विदेह राज्य|विदेह]] | death_place = [[अयोध्या (रामायण)|अयोध्या]] }} '''ऊर्मिला''' एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] [[देवी]] तथा हिन्दु धर्मग्रन्थ ''[[रामायण]]'' मा वर्णित [[विदेह राज्य|विदेह]]की राजकुमारी हुन्। उनलाई नागदेवी [[नागलक्ष्मी]]को अवतार मानिन्छ। ऊर्मिलाको विवाह [[लक्ष्मण]]सँग भएको हुन्छ भने उनी आफ्नो श्रीमान् प्रतिको समर्पण र त्यागका लागि चिनिन्छिन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2012-06-24 |title=Urmila, Urmilā, Ūrmilā: 9 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/urmila |access-date=2022-09-10 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=SOZsEAAAQBAJ&dq=gomati+the+chakra+of+lakshmi+and+wife+of+sudarshan&pg=PT16 | title=LakshmiLa : The Eternal Love Story | isbn=978-93-92834-21-9 | last1=Agarwal | first1=Shubhi | date=20 April 2022 | publisher=Om Books International }}</ref> ऊर्मिलाको जन्म मिथिलाका राजा [[जनक]] र रानी [[सुनयना (रामायण)|सुनयना]]की छोरीको रूपमा भएको थियो। यस धर्मग्रन्थकी मुख्य पात्र [[सीता]] उनकी दिदी हुन्। आफ्नी दिदीको ''[[स्वयम्वर]]'' पछि उनको विवाह लक्ष्मणसँग भएको थियो। एक किंवदन्ती अनुसार, उनका श्रीमान् वनवासको समयमा राम र सीताको रक्षा गर्न ती वर्षहरूभरि जागा रहन सकून् भन्ने उद्देशले ऊर्मिला लगातार चौध वर्षसम्म सुतेकी थिइन्। उनी यो अतुलनीय बलिदानका लागि उल्लेखनीय छिन्, जसलाई 'ऊर्मिला निद्रा' भनिन्छ। हिन्दु धर्ममा [[भारत]]का विभिन्न स्थानहरूमा आफ्ना श्रीमानसँगै ऊर्मिलाको पूजा गरिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Moor |first=Edward |url=https://books.google.com/books?id=5kJDAAAAYAAJ&pg=PA316 |title=The Hindu Pantheon |date=1810 |publisher=J. Johnson |pages=316 |language=en}}</ref> == व्युत्पत्ति == ऊर्मिला नाम [[संस्कृत]] मूलको हो, जसलाई 'ऊर्मि' अर्थात् लहर वा तरङ्ग र 'मिला अर्थात् मिलन हुनु वा जोडिनु गरी दुई भागमा बाँड्न सकिन्छ। यसरी उनको नामको अर्थ 'दम्पतीलाई जोड्ने प्रेमको लहर' भन्ने हुन्छ। उनको नामको अन्य अर्थ 'विनम्र' वा 'जादुमयी स्त्री' पनि हुन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Ramayana-Indian-epic|title=Ramayana {{!}} Summary, Characters, & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-02-18|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412065621/https://www.britannica.com/topic/Ramayana-Indian-epic|url-status=live}}</ref> == पौराणिक कथा == === जन्म र प्रारम्भिक जीवन === ऊर्मिलाको जन्म मिथिलाका राजा [[जनक]] र रानी [[सुनयना (रामायण)|सुनयना]]की छोरीको रूपमा भएको थियो।<ref>{{cite book |author=Mishra, V. |year=1979 |publisher=Mithila Prakasana |location=Allahabad |url=https://books.google.com/books?id=8FBuAAAAMAAJ&q=area+of+mithila |title=Cultural Heritage of Mithila | access-date=28 December 2016 | pages=13}}</ref> ऊर्मिलालाई [[शेषनाग]]की पत्नी [[नागलक्ष्मी]]को अवतार मानिन्छ। [[गर्ग संहिता]]मा नागलक्ष्मीलाई [[क्षीर सागर]] भनिने दिव्य सागरको मानवीकरण मानिएको छ र उनलाई 'क्षीरा' भनिएको छ।<ref>{{cite book |title=Garga Saṁhita |date=2006 |publisher=Rasbihari Lal & Sons |isbn=978-81-87812-98-2 |url=https://books.google.com/books?id=nkv9PgAACAAJ&q=naga+lakshmi+garg+samhita |language=en}}</ref><ref name="c">{{cite book |last1=Raj |first1=Selva J. |last2=Dempsey |first2=Corinne G. |title=Sacred Play: Ritual Levity and Humor in South Asian Religions |date=12 January 2010 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-1-4384-2981-6 |url=https://books.google.com/books?id=hEJ-vMgbSlwC&q=%C2%A0Nagalakshmi&pg=PA43 |language=en}}</ref> आफ्नी दिदी [[सीता]]लाई उनका आमाबुबाले धर्मपुत्रीको रूपमा स्वीकार गरेपछि जया एकादशीका दिन ऊर्मिलाको जन्म भएको थियो।<ref>''Dictionary of Hindu Lord and Legend'' ({{ISBN|0-500-51088-1}}) by Anna Dhallapiccola</ref> [[माण्डवी]] र [[श्रुतिकीर्ति]] उनका काकाका छोरीहरू हुन् जो उनका बुबाका भाइ [[कुशध्वज]] र उनकी पत्नी [[चन्द्रभागा (रामायण)|चन्द्रभागा]]बाट जन्मेका थिए।<ref>{{cite book|last=Raychaudhuri |first=Hemchandra|author-link=Hem Chandra Raychaudhuri|title=''Political History of Ancient India'' |url=https://books.google.com/books?id=h1KObc_qaXYC|year=2006|publisher=Cosmo Publications|isbn=81-307-0291-6}}</ref> पौराणिक कथाहरूका अनुसार उनी एक विदुषी (विद्वान्) र कलाकार थिइन्।<ref>{{cite web|author-link=Kavita Kane|title=Sita's Sisters: Conversations On Sisterhood Between Women Of Ramayana |url=https://www.outlookindia.com/national/sita-sisters-conversations-on-sisterhood-between-women-of-ramayana-magazine-325515|work=Outlook India |accessdate=26 October 2023}}</ref> === लक्ष्मणसँगको विवाह === [[चित्र:The marriage ceremony of Rama and Sita.jpg|thumb|अन्य तीन दाजुभाइ र दिदीबहिनीहरूसँगै ऊर्मिला र लक्ष्मणको विवाह समारोह। १८औँ शताब्दीको प्रारम्भिक साङ्ग्री रामायणको चित्र। राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, नयाँ दिल्ली]] [[राम]]ले सीताको [[स्वयम्वर]] जितेपछि उनीहरूको विवाह तय हुनेछ। राजा [[दशरथ]] आफ्ना छोराको विवाहका लागि मिथिला आएका बेला [[लक्ष्मण]]को ऊर्मिलाप्रति आकर्षण रहेको कुरा थाहा पाएउँछन् तर परम्परा अनुसार जेठो दाजु [[भरत (रामायण)|भरत]] र माण्डवीको विवाह पहिले हुनुपर्ने थियो।<ref>{{cite book|author=Praśānta Guptā|url=https://books.google.com/books?id=RazqpUWg3KYC&pg=PA32|title=Vālmīkī Rāmāyaṇa|publisher=Dreamland Publications|year=1998|isbn=9788173012549|pages=32}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2012-06-29 |title=Lakshmana, Lakṣmaṇa, Lakṣmaṇā: 34 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/lakshmana |access-date=2022-12-23 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> त्यसपछि राजा दशरथले भरतको माण्डवी र [[शत्रुघ्न]]को श्रुतकीर्तिसँग विवाहको व्यवस्था मिलाएपछस लक्ष्मण र ऊर्मिलाको विवाह सम्भव हुन पुग्छ। अन्ततः चारै दिदीबहिनीको चारै दाजुभाइसँग विवाह हुन्छ र यसरी यी दुई राज्यबीचको सम्बन्ध प्रगाढ बन्छ।<ref>{{Cite book|last=Debroy|first=Bibek|url=https://books.google.com/books?id=6oQlAQAAIAAJ&q=Urmila+|title=The History of Puranas|date=2005|publisher=Bharatiya Kala Prakashan|isbn=978-81-8090-062-4|language=en}}</ref> विवाह समारोह शतानन्दको मार्गनिर्देशनमा सम्पन्न भएको थियो। अयोध्या फर्कने क्रममा [[विष्णु]]का अर्का अवतार [[परशुराम]]ले रामलाई विष्णुको धनुष [[शार्ङ्ग]]मा ताँदो चढाउने सर्तमा युद्धका लागि चुनौती दिए। रामले सफलतापूर्वक ताँदो चढाएपछि परशुरामले रामलाई विष्णुको रूपमा स्वीकार गरे र तपस्याका लागि [[महेन्द्र पर्वत]]तर्फ प्रस्थान गर्छन्।<ref>{{cite book |last=Bhalla |first=Prem P. |title=The Story Of Sri Ram |url=https://books.google.com/books?id=xiv9_Cp3OtQC&pg=PA24 |date=1 January 2009 |publisher=Peacock Books |isbn=978-81-248-0191-8 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Valmiki |url=http://archive.org/details/TheRamayan |title=The Ramayana |date= |pages=126–145}}</ref> त्यसपछि विवाह टोली भव्य उत्सवका साथ अयोध्या प्रवेश गर्छ।<ref name="Parmeshwaranand">{{cite book |author=Swami Parmeshwaranand |url=https://books.google.com/books?id=FdIkaccgneAC&pg=PA1210 |title=Encyclopaedic Dictionaries of Puranas |date=2001-01-01 |publisher=Sarup & Sons |isbn=978-81-7625-226-3 |pages=1210–1220 |access-date=31 July 2012}}</ref> [[विश्वामित्र ऋषि|विश्वामित्र]]का अनुसार ऊर्मिला र लक्ष्मण "शालीनता र विरासत" मा एकअर्काका लागि योग्य थिए।<ref>{{cite news|title=Book 1 (Bala-kanda): Chapter 72 - The marriage of the four sons of King Dasaratha|url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-ramayana-of-valmiki/d/doc423941.html|work=www.wisdomlib.org|accessdate=21 December 2023}}</ref> ऊर्मिला र लक्ष्मणका [[अङ्गद (लक्ष्मणका छोरा)|अङ्गद]] र [[चन्द्रकेतु]] नामका दुई छोराहरू थिए। लक्ष्मण रामप्रति समर्पित रहेजस्तै ऊर्मिला पनि सीताप्रति समर्पित रहेको वर्णन गरिएको छ।<ref>{{Cite book|last=Dawar|first=Sonalini Chaudhry|url=https://books.google.com/books?id=NxFPAQAAMAAJ&q=Urmila+|title=Ramayana, the Sacred Epic of Gods and Demons|date=2006|publisher=Om Books International|isbn=9788187107675|language=en}}</ref> == मृत्यु == [[तुलसीदास]]को ''[[रामचरितमानस]]''मा आधारित एक किंवदन्ती अनुसार, सीता र लक्ष्मणको मृत्यु तथा राम, भरत र शत्रुघ्नको समाधिपछि, माण्डवी र श्रुतकीर्ति आफ्ना पतिहरूको समाधिपछि सती गएका थिए।<ref>{{cite book |last=MacFie |first=J. M. |title=The Ramayan Of Tulsidas Or The Bible Of Northern India |url=https://books.google.com/books?id=AbG4yfdE1b4C&pg=PA115 |date=1 May 2004 |publisher=Kessinger Publishing |isbn=978-1-4179-1498-2}}</ref> आफ्नी दिदी सीतालाई दिएको वचन अनुसार, ऊर्मिला आफ्ना छोराहरू अङ्गद र चन्द्रकेतु, तथा सीताका छोराहरू [[लव (रामायण)|लव]] र [[कुश (रामायण)|कुश]]को हेरचाह गर्न अयोध्यामै बसिन्। केही वर्षपछि, ऊर्मिलाले [[सरयू|सरयू नदी]]मा समाधि लिएकी थिइन्।<ref>{{cite book |last=Richman |first=Paula |title=Questioning Ramayanas: A South Asian Tradition |url=https://books.google.com/books?id=7RW6MrAiJ-0C&pg=PA9 |date=1 January 2001 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-22074-4}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:रामायणका पात्रहरू]] 0plt43cco3bzgt2yb5800xf8z1g9cuz 0 149173 1357453 1347998 2026-06-03T07:47:17Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357453 wikitext text/x-wiki {{Short description|हिन्दु धर्ममा कृष्णका काका}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | name = अक्रूर | image = Krishna and Balarama Being Driven by Akrura to Mathura, Folio from a Bhagavata Purana (Ancient Stories of the Lord) LACMA M.71.49.1.jpg | caption = अक्रूर (दायाँ) [[कृष्ण]] र [[बलराम]]लाई मथुरा लैजाँदै। भागवत पुराणको एक पाना। | parents = श्वफल्क (पिता), गन्दिनी वा नन्दिनी (माता) | texts = [[पुराण]], [[महाभारत]] | dynasty = [[यादव (पौराणिक जाति)|यदुवंश]] | spouse = उग्रसेनी | children = सुदेव र उपदेव (छोराहरू) | siblings = उपसन्ज, मङ्गु, मृदुर, अरिमेजय, गिरिक्क्षिप, उपिक्ष, शत्रुह, अरिमर्दन, धर्मभृत्, यतिधर्म, गृध्र, भोज, अन्धक, सुबाहु र प्रतिबाहु (दाजुभाइहरू), सुन्दरी (बहिनी)<br><ref>{{cite web | url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/harivamsha-purana-dutt/d/doc485515.html | title=An Account of Svyamantaka Jewel &#91;Chapter 38&#93; | date=14 November 2020 }}</ref> }} '''अक्रूर''' ({{Langx|sa|अक्रूर|lit=क्रुर नभएको}}) [[हिन्दु धर्म]]का एक [[यादव (पौराणिक जाति)|यादव]] राजकुमार हुन् जसलाई भगवान [[कृष्ण]]का काकाको रूपमा चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Akrūra |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241369.html |access-date=2022-11-26 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> श्वफल्क र काशीका राजाकी छोरी गन्दिनीका छोरा अक्रूरलाई [[कंस]]ले आफ्ना भतिजाहरू कृष्ण र [[बलराम]]लाई मथुरामा आयोजना गरिएको 'धनुर्याग' (अस्त्रहरूको उत्सव) मा ल्याउन निर्देशन दिएका थिए जहाँ उनीहरूको हत्या गर्ने योजना बनाइएको थियो।<ref>{{Cite book |last=Iyengar |first=T. R. R. |url=https://books.google.com/books?id=MmURAQAAIAAJ&q=dhanuryaga |title=Hindu Mythology |date=2004 |publisher=Intellectual Book Corner |isbn=978-81-7076-104-4 |pages=314 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Walker |first=Benjamin |url=https://books.google.com/books?id=6zj3DwAAQBAJ&dq=akrura+uncle+krishna&pg=PA562 |title=Hindu World: An Encyclopedic Survey of Hinduism. In Two Volumes. Volume I A-L |date=2019-04-09 |publisher=Routledge |isbn=978-0-429-62465-0 |pages=562 |language=en}}</ref> यसै यात्राका क्रममा उनले कृष्णको [[विश्वरूप]] दर्शन गर्ने सौभाग्य पाएका थिए। [[सत्राजित]]को मृत्युपछि अक्रूर प्रसिद्ध [[स्यमन्तक]] मणिका मालिक बनेका थिए। प्रभासमा भएको यादवहरूको आपसी कलह ([[मौसुल पर्व|मौसल पर्व]]) मा उनको मृत्यु भएको थियो।<ref>{{Cite book |last=Books |first=Kausiki |url=https://books.google.com/books?id=fPdJEAAAQBAJ&dq=dhanuryaga&pg=PT154 |title=Bhagavatha Maha Purana 1st Skanda : English translation only without Slokas |date=2021-07-12 |publisher=Kausiki Books |pages=154 |language=en}}</ref> == पौराणिक कथा == [[हरिवंश पर्व|हरिवंश]]का अनुसार, अक्रूरले [[उग्रसेन]]की छोरी उग्रसेनीसँग विवाह गर्छन् जसबाट सुदेव र उपदेव नामक दुई छोराहरू जन्मिन्छन्। [[एफई पार्जिटर]]का अनुसार भने अक्रूरले आहुककी छोरी सुतनुसँग विवाह गरेका थिए र उनीबाट देवक र उपदेवक गरी दुई छोराहरू थिए। उनले [[द्वारका]]मा शासन गरेको भनिन्छ र पार्जिटरको विश्वास अनुसमर उनको परिवारको आधिपत्य [[वृष्णि]] सम्म फैलिएको थियो। === कृष्ण र बलरामका सारथी === [[चित्र:AMBASSADOR AKRURA MEETING KRISHNA AT GOKULAM WITH A MESSAGE FROM KAMSA.jpg|thumb|दूत अक्रूर कंसको सन्देश लिएर गोकुलमा कृष्णलाई भेट्दै]] अक्रूरका दाजुभाइ पर्ने [[कंस]]ले [[मथुरा]]लाई राजधानी बनाएर [[यादव (पौराणिक जाति)|यदुवंश]]को राजाका रूपमा शासन गर्दथे। [[विष्णु पुराण]]का अनुसार, आफ्नै भाञ्जा कृष्णद्वारा मारिने भविष्यवाणी भएपछि, कंसले अक्रूरलाई आफ्नो रथमा कृष्ण र बलरामलाई मथुरा बोलाउन आदेश दिन्छन्। चन्द्र महिनाको चौधौँ दिनमा आयोजना हुने 'धनुर्याग' उत्सवमा निमन्त्रणा दिने बहानामा उनीहरूलाई बोलाएर हत्या गर्ने षड्यन्त्र बुनिएको थियो। कंसले अक्रूरलाई आफ्ना भाञ्जाहरूको मृत्युपछि गोठालाहरूको सबै सम्पत्ति कब्जा गर्ने र उनीसँगै मिलेर शासन गर्ने योजना सुनाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2014-08-30 |title=Kansa sent Akrura to invite Krishna [Chapter XV] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/vishnu-purana-wilson/d/doc116037.html#note-e-59929 |access-date=2022-11-26 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> [[विष्णु]]का भक्त भएकाले अक्रूर कृष्णलाई भेट्ने कुराले निकै उत्साहित थिए। [[गोकुल]] पुगेपछि उनले गाईवस्तुहरूको बीचमा कृष्ण र उनका दाजुलाई देख्छन् र कंससँगको आफ्नो सम्बन्धका कारण उनीहरूले आफूलाई घृणा गर्ने हुन् कि भन्ने चिन्ता गर्छन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2014-08-30 |title=Journey of Akrura to Gokula [Chapter XVII] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/vishnu-purana-wilson/d/doc116039.html |access-date=2022-11-26 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> यद्यपि, दाजुभाइले आफ्ना काकालाई आतिथ्य सत्कार गर्छन् र अक्रूरले उनीहरूलाई कंसको अत्याचार अन्तर्गत [[वसुदेव]], [[देवकी]] र उग्रसेनमाथि भएको दुर्व्यवहार र आफू पठाइनुको कारण बताउँछन्। दाजुभाइ भोलिपल्टै अक्रूरसँग मथुरा जान सहमत हुन्छन्। [[गोपी|गोपिनी]]हरूले कृष्णलाई [[ब्रज]]बाट लैजान लागेकोमा अक्रूरलाई 'क्रुर' भन्दै विलाप गर्छन्। यात्राका क्रममा अक्रूरले [[यमुना नदी|यमुना]]को जलमा स्नान गर्छन् जहाँ उनले बलरामलाई [[शेषनाग]] र कृष्णलाई विष्णुको दिव्य रूपमा देखेपछि उनीहरूको स्तुति गर्छन्। मथुरा पुगेपछि उनले कृष्ण र बलरामलाई त्यहाँबाट अगाडि शाही सडकमा हिँडेर जानुपर्ने जानकारी दिन्छन् र उनी एक्लै आफ्नो रथमा अघि बढ्छन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2014-08-30 |title=Krishna depart for Mathura [Chapter XVIII] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/vishnu-purana-wilson/d/doc116040.html |access-date=2022-11-26 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2014-08-30 |title=Slaughter of a washerman, the servant of Kansa [Chapter XIX] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/vishnu-purana-wilson/d/doc116041.html |access-date=2022-11-26 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> [[File:Brooklyn Museum - Akrura Speaks to the Cowherds Page from an Unidentified Hindu Manuscript.jpg|thumb|अक्रूर गोपिनीहरूसँग कुरा गर्दै]] === स्यमन्तक मणिको अधिकार === [[हरिवंश पर्व|हरिवंश]]का अनुसार, शतधन्वाले स्यमन्तक मणि संरक्षणका लागि दिएपछि अक्रूरले उक्त पौराणिक मणि प्राप्त गरेका थिए। शतधन्वाले मणिका अघिल्ला मालिक सत्राजितको हत्या गरेका थिए र अक्रूरले विगतमा उक्त मणि प्राप्त गर्ने इच्छा व्यक्त गरेका हुनाले उनलाई सुम्पिएका थिए। अक्रूरले शतधन्वासँग आफूले सो मणि कहिल्यै नत्याग्ने वाचा गरेका थिए। शतधन्वाले अक्रूरलाई कृष्णले आक्रमण गरेमा आफ्नो सुरक्षाको आश्वासन दिएका थिए। कृष्णद्वारा शतधन्वा मारिएपछि पनि अक्रूरले 'अक्रूर यज्ञ' नामक एक विशाल यज्ञ सुरु गर्छन् जहाँ उनले सो मणिबाट उत्पन्न भएको धन र आभूषणहरू ६० हजार वर्षसम्म पुग्ने गरी दान गरिदिन्छन्। कृष्णले यी घटनाहरूबारे थाहा पाउँछन् र अक्रूरलाई [[द्वारका]]मा स्यमन्तक मणि फिर्ता गर्न आग्रह गर्छन्। अक्रूरले कृष्णलाई स्यमन्तक मणिका साथै आफ्नी बहिनी सुशीलाको हात पनि विवाहका लागि प्रस्ताव गर्छन्। यसबाट प्रसन्न भई कृष्णले अक्रूरलाई नै सो मणि राख्न अनुमति दिन्छन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2020-11-14 |title=An Account of Akrura [Chapter 39] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/harivamsha-purana-dutt/d/doc485516.html |access-date=2022-11-26 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Coulter |first1=Charles Russell |url=https://books.google.com/books?id=62hnEAAAQBAJ&dq=akrura+uncle+krishna&pg=PA447 |title=Encyclopedia of Ancient Deities |last2=Turner |first2=Patricia |date=2020-11-12 |publisher=McFarland |isbn=978-1-4766-8556-4 |pages=447 |language=en}}</ref> === धृतराष्ट्रसँगको भेट === [[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]का अनुसार, कृष्णले अक्रूरलाई कुरु राजा [[धृतराष्ट्र]]लाई भेट्न र उनलाई आफ्ना छोरा [[दुर्योधन]]ले कत्तिको प्रभावमा पारेका छन् भन्ने बुझ्नका लागि [[हस्तिनापुर]] पठाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2022-09-02 |title=Visit to the Houses of Trivakrā and Akrūra [Chapter 48] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-bhagavata-purana/d/doc1128916.html |access-date=2022-11-26 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> हस्तिनापुर पुगेपछि अक्रूरले आफ्नी दिदी/बहिनी पर्ने [[कुन्ती]]लाई भेट्छन् जसले आँशु झार्दै कृष्णले अझै पनि आफूलाई सम्झन्छन् कि सम्झिदैनन् भनी सोध्छिन् र आफूले भगवान कृष्णमै शरण लिएको बताउँछिन्। त्यसपछि अक्रूरले कुरु राजालाई भेट्छन् र [[कौरव]]हरूप्रति उनको पक्षपातपूर्ण व्यवहारका साथै [[युधिष्ठिर]]लाई न्यायोचित राजाका रूपमा स्थापना गर्नुको साटो आफैँले सिंहासन ओगटेको विषयमा कुरा गर्छन्। धृतराष्ट्रले आफू छोराहरूप्रति पक्षपाती भएको कुरा स्वीकार गर्छन् यद्यपि उनले कृष्णलाई अझै पनि भगवान नै मान्दथे। राजाका विचारहरू सङ्कलन गरिसकेपछि अक्रूर आफ्नो भ्रमणको बारेमा कृष्णलाई जानकारी गराउन हस्तिनापुरबाट प्रस्थान गर्छन्।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2022-09-02 |title=Akrūra's Mission to Hastinapura [Chapter 49] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-bhagavata-purana/d/doc1128917.html |access-date=2022-11-26 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी}} [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] 61eaf5s0z3gtlsgbesyltxia35e4v5d 0 149204 1357462 1348153 2026-06-03T07:53:51Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357462 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हात्तीलाई तालिम दिन प्रयोग गरिने उपकरण}} [[File:Indian - Elephant Goad - Walters 5161.jpg|upright|thumb|दक्षिण भारतको १७औँ शताब्दीको एउटा ''अङ्कुश'']] '''अङ्कुश''' वा '''हात्ती धपाउने शङ्कुश'''<ref>{{Cite book |last=Dalal |first=Roshen |url=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ&pg=PT559 |title=Hinduism: An Alphabetical Guide |date=2014-04-18 |publisher=Penguin UK |isbn=978-81-8475-277-9 |pages=559 |language=en}}</ref> हात्तीको व्यवस्थापन र तालिममा [[माहुते]]द्वारा प्रयोग गरिने एउटा औजार हो। यदि हात्तीले नजिकैका मानिसहरूलाई आक्रमण गर्न खोजेमा, सवार वा आसपासका मानिसहरूको ज्यान जोगाउन यसको तिखो चुच्चोले हात्तीको टाउकोमा प्रहार गर्ने गरिन्छ। अङ्कुशमा एउटा अङ्कुसे (सामान्यतया काँस वा स्टिलको) हुन्छ जुन {{convert|60|-|90|cm|ft|abbr=on}} लामो बिँडमा जोडिएको हुन्छ र यसको अन्तिम भाग तिखो पारिएको हुन्छ। [[साँचीको स्तूप|साँची]]को एउटा नक्काशी र [[अजन्ता गुफाहरू|अजन्ता गुफा]]को भित्तेचित्रमा युद्ध-हात्तीमा तीन जनाको टोली देखाइएको छ: जसमा हात्ती चालकको हातमा अङ्कुश छ, चालकको पछाडि एक कुलीन योद्धा र हात्तीको पछिल्लो भागमा अर्का एक सहयोगी देखिन्छन्।<ref name="books.google.com.au">Nossov, Konstantin & Dennis, Peter (2008). ''War Elephants''. illustrated by Peter Dennis. Edition: illustrated. Osprey Publishing. {{ISBN|1-84603-268-7}} [https://books.google.com/books?id=7j1nZ-9Rdl4C&dq=ankusha&pg=PA18] (accessed: Monday April 13, 2009), p.18</ref> नोसोभ र डेनिस (२००८: पृष्ठ १९) का अनुसार, [[तक्षशिला]]को एक पुरातात्विक स्थलबाट दुईवटा पूर्ण रूपमा सुरक्षित अङ्कुशहरू फेला परेका थिए जसलाई जोन मार्सलले ईसापूर्व तेस्रो शताब्दीदेखि ईस्वी सम्वत् पहिलो शताब्दीको बीचको भएको बताएका छन्। तीमध्ये ठूलो अङ्कुश {{convert|65|cm|abbr=on}} लामो छ।<ref name="books.google.com.au"/> नोसोभ र डेनिस (२००८: पृष्ठ १६) उल्लेख यस प्रकार छ: <blockquote> तिखो र अङ्कुसे भएको 'अङ्कुश' हात्ती व्यवस्थापनको मुख्य औजार थियो। अङ्कुश पहिलोपटक ईसापूर्व ६-५औँ शताब्दीमा भारतमा देखा परेको र त्यसपछि जहाँ-जहाँ मानिसले हात्तीको सेवा लिए त्यहाँसम्म यसको प्रयोग हुँदै आएको छ।<ref>Nossov, Konstantin & Dennis, Peter (2008). ''War Elephants''. illustrated by Peter Dennis. Edition: illustrated. Osprey Publishing. {{ISBN|1-84603-268-7}} [https://books.google.com/books?id=7j1nZ-9Rdl4C&dq=ankusha&pg=PA16] (accessed: Monday April 13, 2009), p.16</ref> </blockquote> ==निर्माण र संरचना== अङ्कुशको बिँड मालिकको सम्पत्ति र वैभवको आधारमा काठदेखि हात्तीको दाँतसम्म जुनसुकै सामग्रीबाट बनाउन सकिन्छ। पशु व्यवस्थापनका लागि प्रयोग गरिने आधुनिक अङ्कुशहरूमा सामान्यतया फाइबरग्लास, धातु, प्लास्टिक वा काठका बिँडहरू हुन्छन्। हात्ती धपाउने यस्ता अङ्कुशहरू भारतभरका शस्त्रगृह र मन्दिरहरूमा पाइन्छन् जहाँ हात्तीहरू धार्मिक जुलुसमा हिँड्ने र विभिन्न नागरिक कार्यहरूमा सहभागी हुने गर्दछन्। यिनीहरू प्रायः निकै अलङ्कृत हुन्छन् र समारोहको गरिमा अनुसार बहुमूल्य रत्नहरूद्वारा सजाइएका हुन्छन्। ===हिन्दु धर्ममा अङ्कुश === हिन्दु धर्म र [[भारतीय उपमहाद्वीप]]का अन्य केही धर्महरूमा अङ्कुशलाई [[अष्टमङ्गल]] (आठ शुभ वस्तुहरू) मध्ये एक मानिन्छ। अङ्कुश धेरै हिन्दु देवी-देवताहरूको हतियार पनि हो जसमा विशेषगरी [[ललिता|त्रिपुरसुन्दरी]] र [[गणेश]] पर्दछन्। यो भगवान [[कृष्ण]]को दाहिने खुट्टाकध पैतालामा रहेको [[कमल|कमलको फूल]]को छेउमा रहने एक चिन्हको रूपमा पनि विद्यमान छ। [[File:Ganesha Nurpur miniature circa 1810 Dubost p64.jpg|thumb|[[हिन्दु]] देवता [[गणेश]]ले आफ्नो माथिल्लो दाहिने हातमा अङ्कुश समातेको चित्र]] हात्ती संसारभरका विभिन्न संस्कृतिहरूमा देखा परेको छ। एसियाली संस्कृतिमा हात्तीलाई बुद्धिको प्रतीक मानिन्छ र यिनीहरू आफ्नो स्मरणशक्ति र बुद्धिमत्ताका लागि प्रसिद्ध छन् जसलाई<ref name="fusukt">{{cite web|url=http://tursiops.org/dolfin/guide/smart.html |title=What Makes Dolphins So Smart? |publisher=Discovery Communications |access-date=2007-07-31 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215000000/http://tursiops.org/dolfin/guide/smart.html |archive-date=2012-02-15 }}</ref><ref name = "hfezyk">{{cite web|url=http://www.ingentaconnect.com/content/ap/ar/2001/00000062/00000005/art01815|title=Cognitive behaviour in Asian elephants: use and modification of branches for fly switching |publisher=BBC|access-date = 2007-07-31}}</ref> मानव सदृश प्रजाति सरह मानिन्छ। [[अरस्तु]]ले एक पटक हात्तीलाई "बुद्धि र दिमागमा अन्य सबैलाई उछिन्न सक्ने जनावर" भनेका थिए।<ref name=O>{{cite book | last = O'Connell | first = Caitlin | title = The Elephant's Secret Sense: The Hidden Lives of the Wild Herds of Africa | publisher = Simon & Schuster | year = 2007 | location = New York City | pages = [https://archive.org/details/elephantssecrets0000ocon/page/174 174, 184] | isbn = 978-0-7432-8441-7 | url = https://archive.org/details/elephantssecrets0000ocon/page/174 }}</ref> प्रतिमा लक्षण र औपचारिक अनुष्ठानका औजारहरूमा, अङ्कुशलाई प्रायः एक मिश्रित औजारको रूपमा समावेश गरिन्छ। उदाहरणका लागि, यसमा वज्रकिला, 'अङ्कुस भएको चक्कु' वा 'छाला काढ्ने औजार', [[बज्र|वज्र]] र [[बन्चरो]]का तत्वहरू सँगै अङ्कुशको कार्यक्षमता पनि जोडिएको हुन्छ। अनुष्ठानमा प्रयोग हुने अङ्कुशहरू बहुमूल्य धातुहरू र हात्तीको दाँतबाट समेत कलात्मक रूपमा निर्माण गरिएका हुन्छन् र प्रायः रत्नहरूले जडिएका हुन्छन्। भारतीय धर्महरूमा, अङ्कुश र 'पाश' (डोरीको पासो) लाई परम्परागत रूपमा कसैलाई वशमा पार्ने औजारको जोडीको रूपमा लिइन्छ।<ref name="Beer, Robert 2003 p.146">Beer, Robert (2003). ''The handbook of Tibetan Buddhist symbols.'' Serindia Publications, Inc. Source: [https://books.google.com/books?id=-3804Ud9-4IC&dq=ankusha+goad+symbol+metaphor&pg=PA146] (accessed: Sunday April 12, 2009), p.146</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:औजार]] s5mxap0uhdcm482h9mu10q5tvo7c2np 0 149278 1357438 1351780 2026-06-02T17:15:41Z HomeofIR 74704 1357438 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ र मन्त्री}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[माननीय]] | name = सीता बादी | office = [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री]] | term_start = १३ चैत २०८२ | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | prime_minister = [[बालेन्द्र शाह]] | predecessor = श्रद्धा श्रेष्ठ | office1 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start1 = १२ चैत २०८२ | constituency1 = [[समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली|समानुपातिक सूची]] | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | citizenship = [[नेपाल|नेपाली]] | image = File:Sita Badi RSP.png | caption = २०८२ मा सीता बादी }} '''सीता बादी''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। उनी हाल प्रधानमन्त्री [[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]]मा [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री]]का रूपमा कार्यरत छिन्।<ref>{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=Sita Badi becomes first minister from Badi community |url=https://english.khabarhub.com/2026/27/541214/ |access-date=2026-03-27 |website=खबरहब |language=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=15 ministers in Balendra Shah Cabinet finalised |url=https://kathmandupost.com/national/2026/03/27/15-ministers-in-balendra-shah-cabinet-finalised |access-date=2026-03-27 |website=काठमाडौँ पोस्ट |language=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=Meet the five women ministers in Balen-led cabinet |url=https://english.onlinekhabar.com/five-women-ministers.html |website=अनलाइनखबर |access-date=2026-03-27 |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> उनी [[बादी समुदाय]]बाट मन्त्री बन्ने पहिलो व्यक्ति हुन्। उनी [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को तर्फबाट निर्वाचित [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य हुन्।<ref>{{Cite web |last=Shahi |first=Tripti |date=2026-03-21 |title=खोला किनारमा संघर्ष गर्दै संसद् यात्रा तय गरेकी सीता बादी |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/21/sita-badi-who-made-her-way-to-parliament-by-struggling-on-the-banks-of-a-river-06-52.html |access-date=2026-03-27 |website=इकान्तिपुर |language=नेपाली}}</ref> == राजनीतिक जीवन == बादी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]मा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी [[दलित]] महिला क्लस्टर अन्तर्गत [[समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली|समानुपातिक सूची]]बाट निर्वाचित भएकी थिइन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:सुर्खेत जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू]] b6l3gqcg1joraznxdegcgsz7mme02kg 0 149290 1357585 1348963 2026-06-03T09:20:39Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357585 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु कलामा मानवीकरण गरिएका दैवी अस्त्रहरू}} [[चित्र:Kashmir, vaikuntha vishnu, VII sec.JPG|thumb|[[विष्णु]]को [[वैकुण्ठ चतुर्मूर्ति]] स्वरूप, जसमा उनले आफ्नो हातमा गदादेवी (दायाँ हात) र चक्रपुरुष लिएका छन्।]] '''आयुधपुरुष''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] कलामा दैवी अस्त्रहरूको मानवरूपी चित्रण हो। आयुधपुरुषहरूलाई कहिलेकाहीँ उनीहरूका दैवी मालिकहरूको आंशिक अवतारका रूपमा पनि मानिन्छ।<ref name="anna">Anna L. Dallapiccola, [http://www.credoreference.com/entry/thhll/ayudhapurusha_or_shastradevata ayudhapurusha or shastradevata]. (2002). In ''Dictionary of Hindu Lore and Legend, Thames & Hudson''.</ref> यी मानवीकरण गरिएका अस्त्रहरूको लिङ्ग [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा उक्त अस्त्रको व्याकरणिक लिङ्गद्वारा निर्धारण गरिन्छ।<ref name="anna"/><ref name="Rao288">Rao p. 288</ref> पुलिङ्गी अस्त्रहरूको नाममा "पुरुष" र स्त्रीलिङ्गी अस्त्रहरूको नाममा "देवी" प्रत्यय थपिन्छ।<ref name="anna"/> [[शक्ति (देवी)|शक्ति]], हेति (बन्चरो जस्तो अस्त्र), [[गदा]] (विशेषगरी विष्णुको गदा [[कौमोदकी]]), र धनुषलाई स्त्रीका रूपमा चित्रण गरिन्छ। [[चक्र]] (विशेषगरी विष्णुको [[सुदर्शन चक्र]]), [[शङ्ख]], [[पद्म (विष्णु)|पद्म]] (कमल), [[अङ्कुश]], [[पाश (हिन्दु धर्म)|पाश]], [[त्रिशूल]], [[बज्र|वज्र]], खड्ग (तलवार), [[दण्ड]] (राजदण्ड वा लठ्ठी), बाण/शर र गोलीगँठोलाई पुरुषका रूपमा चित्रण गरिन्छ। [[रामायण]] र [[महाभारत]] जस्ता प्राचीन हिन्दु धर्मग्रन्थहरूमा अस्त्रहरूको मानवीकरण गरिएको भए तापनि, मूर्तिकलामा आयुधपुरुषहरूको चित्रण [[गुप्त साम्राज्य|गुप्त]] कालदेखि सुरु भएको थियो। उनीहरूलाई अस्त्रसँगै उभिएका मानवका रूपमा, अस्त्र समातेका रूपमा, वा शिरमा अस्त्र बोकेका वा अस्त्रबाटै प्रकट भइरहेका रूपमा चित्रण गर्न सकिन्छ। सबैभन्दा लोकप्रिय आयुधपुरुषहरू भगवान् [[विष्णु]]सँग सम्बन्धित छन् र उनी उनकै प्रतिमा लक्षणमा देखा पर्दछन्। == मूर्तिकला चित्रण == {{multiple image | align = right | image1 = Lakshmi Deogarh Dasavatara Temple.jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = सुदर्शन चक्रलाई चक्रको अगाडि (दायाँ) र कौमोदकीलाई गदा समातेको (बायाँ) अवस्थामा चित्रण गरिएको छ, भने भगवान् [[विष्णु]]की पत्नी देवी [[लक्ष्मी]] उनको गोडा मिचिरहेकी देखिन्छिन्। | image2 = Chakrapurusha shankhapurusha with other attendants.jpg | width2 = 150 | alt2 = | caption2 = चक्र (बीचमा) र शङ्ख (दायाँ) को शिरमा अस्त्रहरू देखिन्छन्। | footer = }} सामान्यतया आयुधपुरुषलाई दुईवटा हात भएको आकृतिको रूपमा चित्रण गरिन्छ र उनलाई 'करन्द मुकुट' (शङ्क्वाकार मुकुट) पहिराइन्छ।<ref name="anna"/><ref name="Rao288"/> कालिदासको ''रघुवंश'' मा गरिएको वर्णनअनुसार आयुधपुरुषलाई पुड्के (होचो) व्यक्तिको रूपमा पनि चित्रण गर्न सकिन्छ। यस्ता मूर्तिहरू [[राजगिर]], [[महाबलीपुरम्]] र [[बादामी]]मा पाइन्छन्। [[उदयगिरी गुफा]]हरू र [[गुप्त साम्राज्य|गुप्त]] काल (३२०–५५० ईस्वी) को देवगढ मन्दिरको 'शेषशायी विष्णु' प्यानलमा उनीहरूलाई सामान्य मानवका रूपमा चित्रण गरिएको छ। देवगढमा सुदर्शन चक्रलाई चक्र/पाङ्ग्राको अगाडि र कौमोदकीलाई गदा समातेको अवस्थामा देखाइएको छ। कतिपय अवस्थामा आयुधपुरुषहरूलाई उनीहरूको अस्त्रविना नै चित्रण गरिएको छ, यद्यपि सि. शिवराममूर्तिका अनुसार उनीहरूलाई आयुधपुरुषका रूपमा चिन्न पर्याप्त प्रमाणहरू छन्। चक्रको पृष्ठभूमिमा देखिने मानव रूपी चक्रपुरुषलाई गुप्त शासक [[चन्द्रगुप्त दोस्रो]]को 'चक्र-विक्रम' सिक्कामा पनि देख्न सकिन्छ, जहाँ चक्रपुरुषले (यहाँ सार्वभौमिकताको प्रतीकका रूपमा) राजालाई सार्वभौमिकताका तीनवटा ससाना गोलाहरू प्रदान गरिरहेको देखिन्छ। गुप्त काल र मध्यकालीन मूर्तिहरूले प्रायः आयुधपुरुषहरूलाई सामान्य मानव आकारमा चित्रण गरेका छन्। [[चोल वंश|चोल]] र [[चालुक्य वंश|चालुक्य]] मूर्तिकारहरूले पनि यही क्रमलाई जारी राखे, जसमा उनीहरूले मुख्यतया सुदर्शन चक्रलाई उग्र र बहु-हस्तयुक्त मानव स्वरूपमा चित्रण गर्नमा ध्यान केन्द्रित गरे।<ref>C. Sivaramamurti pp. 128–30</ref> कहिलेकाहीँ, आयुधपुरुष सम्बन्धित अस्त्रबाटै प्रकट भइरहेको देखाइन्छ।<ref name="anna"/><ref name = "Rao288ff"/> अर्को भिन्नतामा, आयुधपुरुष देवताको छेउमा हात जोडेर ([[मुद्रा (भावभङ्गी)|अञ्जली मुद्रा]]मा) उभिन्छन् र उनको अस्त्र मुकुटको भागको रूपमा शिरमा वा निधारमा अस्त्रको चिन्हको रूपमा देखाइन्छ। देवगढमा शिरमा चक्र भएको सुदर्शन चक्र र चोल कालका कास्य मूर्तिहरूमा चक्र र गदालाई यसै गरी प्रस्तुत गरिएको केही उदाहरणहरू हुन्।<ref name="anna"/><ref name = "Rao288ff">Rao pp. 288–9</ref><ref name="Sivaramamurti130ff">C. Sivaramamurti pp. 130–1</ref> आयुधपुरुष प्रतिमा लक्षणको अन्तिम भिन्नतामा, उनले सम्बन्धित अस्त्र हातमा समातेका हुन्छन्। यसका सामान्य उदाहरणहरू सुदर्शन चक्र, शङ्ख-पुरुष र कौमोदकी हुन्, जुन प्रायः [[उत्तर प्रदेश]] र [[बङ्गाल]]को कलामा पाइन्छन्। हातमा धनुष लिएका शारङ्ग र देवगढमा झैँ तरवार लिएका नन्दक यसका अन्य उदाहरणहरू हुन्।<ref name="anna"/><ref name = "Rao288ff"/><ref name="Sivaramamurti130ff"/> केही अवस्थामा, अस्त्रलाई मानवरूपी र यसको वास्तविक स्वरूप दुवैमा चित्रण गर्न सकिन्छ। विष्णुको मुख्य मूर्तिले हातमा अस्त्रहरू समातिरहेका बेला, सोही अस्त्रका आयुधपुरुषहरू मुख्य मूर्तिको पाउमा उभिएका हुन सक्छन्।<ref>C. Sivaramamurti p. 136</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:विष्णु]] 6fdp3mucmupway3ht813t1vgqsvibot 0 149319 1357456 1349197 2026-06-03T07:49:35Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357456 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|एक हिन्दु देवी}} [[File:Goddess_Akilandeswari.jpg|thumb|तिरुवनैकावल स्थित जम्बुकेश्वर मन्दिरमा रहेको देवी अखिलाण्डेश्वरीको मूर्ति।]] {{हिन्दु धर्म}} {{शाक्त सम्प्रदाय}} '''अखिलाण्डेश्वरी''' हिन्दु देवी [[महादेवी|आदि पराशक्ति]]को प्रमुख रूपहरू मध्ये एक हुन्। उनलाई [[पार्वती]]को अवतारका रूपमा पूजा गरिन्छ। अखिलाण्डेश्वरीको प्रसिद्ध निवास स्थान [[तिरुवनैकावल]]मा रहेको जम्बुकेश्वर मन्दिर हो। उनलाई [[मीनाक्षी]] र [[कामाक्षी]] देवीहरूसँगै सामूहिक रूपमा पूजा गरिन्छ, जसले [[शाक्त सम्प्रदाय]]मा सबैभन्दा शक्तिशाली देवीहरूको 'त्रिशक्ति' समूह बनाउँछन्। देवीको नामलाई तीन भागमा विभाजन गरिएको छ। "अखिला" को अर्थ ब्रह्माण्ड, "अण्ड" को अर्थ ब्रह्माण्डीय अण्डा, र "ईश्वरी" को अर्थ ईश्वरीय माता हुन्छ। त्यसैले, आफ्नो गर्भमा (ब्रह्माण्डीय अण्डा) सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको रक्षा गर्ने ईश्वरीय मातालाई "अखिलाण्डेश्वरी" भनिन्छ। तिरुवनैकावलको जम्बुकेश्वर मन्दिरमा अखिलाण्डेश्वरी प्रमुख देवीको रूपमा छिन् र उनका साथमा उनका पति जम्बुकेश्वर पनि छन् जसलाई [[शिव]]का अवतार मानिन्छ। ==पौराणिक कथा== एकपटक [[पार्वती]]ले विश्वको कल्याणका लागि [[शिव]]ले गरिरहेको तपस्याको उपहास गर्छिन्। शिवले उनको यस कार्यको निन्दा गर्न चाहिर उनलाई तपस्या गर्नका लागि [[कैलास पर्वत|कैलाश पर्वत]] (शिवको निवास) बाट [[पृथ्वी]]मा जान निर्देशन दिन्छन्। शिवको इच्छा अनुसार पार्वतीले अखिलाण्डेश्वरीको रूपमा तपस्या गर्न जम्बु वन भेट्छिन्। उनले भेन नावलको रूखमुनि (सन्त जम्बुको माथि रहेको भेन नावलको रूख) कावेरी नदी (जसलाई पोन्नी नदी पनि भनिन्छ) को पानीबाट एउटा ''[[शिवलिङ्ग|लिङ्ग]]'' बनाएर पूजा सुरु गर्छिन्। उक्त ''लिङ्ग''लाई अप्पु लिङ्ग (जल लिङ्ग) भनिन्छ।<ref name="Hastings">[[#Hastings|Hastings 1916]], pp. 475–476</ref> अन्ततः शिव अखिलाण्डेश्वरीको अगाडि प्रकट हुन्छन् र उनलाई शिव ज्ञान सिकाउँछन्। अखिलाण्डेश्वरीले पूर्वतर्फ फर्केर शिवबाट 'उपदेश' (पाठ) लिन्छन् जबकि शिव पश्चिमतर्फ फर्केर उभिएका हुन्छन्। यसै कारणले गर्दा आजसम्म पनि उचिकाला पूजा (मध्यान्हको समय) मा, अखिलाण्डेश्वरी मन्दिरका पुजारीले महिलाको भेष धारण गरी जम्बुकेश्वर शिवको गर्भगृहमा गएर प्रार्थना गर्छन् र शिव तथा [[कामधेनु]] (गाई देवी) को पूजा गर्छन्। यो विश्वास गरिन्छ कि अखिलाण्डेश्वरी स्वयम् पुजारीको रूपमा शिव र मन्दिरको गाईलाई कामधेनुको रूपमा पूजा गर्न आउँछिन्। तिरुवनैकावल ती मन्दिरहरू मध्ये एक हो जहाँ अखिलाण्डेश्वरीलाई [[महादेवी|आदि पराशक्ति]]को रूपमा पूजा गरिन्छ। जम्बुकेश्वर मन्दिरसँग अर्को पौराणिक कथा पनि जोडिएको छ। शिवका दुई सेवकहरू, माल्यवान र पुष्पदान्त सधैँ कुनै न कुनै कुरामा एकअर्कासँग झगडा गरिरहन्थे। एउटा झगडाको क्रममा माल्यवानले पुष्पदान्तलाई अर्को जन्ममा हात्ती बन्न श्राप दिन्छन् भने पुष्पदान्तले माल्यवानलाई माकुरा बन्न श्राप दिन्छन्। हात्ती र माकुरा तिरुवनैकावल आइपुग्छन् र जम्बु वनको भेन नावलको रूखमुनि अप्पु लिङ्ग फेला पार्छन्। यसरी ती जनावरहरूले शिवको पूजा गर्न थाल्छन्। हात्तीले नजिकैको कावेरी नदीबाट पानी जम्मा गर्थ्यो र लिङ्गमा अभिषेक गर्थ्यो। माकुराले लिङ्गमा धुलो, सुकेका पात र प्रत्यक्ष घाम पर्न नदिन जालो बनाउँथ्यो। एक दिन हात्तीले लिङ्गमा जालो देख्छ। लिङ्गमा धुलो लागेको ठानेर उसले जालो नष्ट गरिदिन्छ। पछि फेरि पानी ल्याएर अभिषेक गर्छ। यो क्रम दिनहुँ चलिरहन्छ। एक दिन आफ्नो जालो बारम्बार नष्ट भएकोमा रिसले चूर भएको माकुरा हात्तीको सुँढभित्र पस्छ र हात्तीलाई टोकेर मारिदिन्छ। यस क्रममा माकुराको पनि मृत्यु हुन्छ। दुवैको गहिरो भक्तिबाट प्रभावित भई शिव प्रकट हुन्छन् र हात्ती र माकुरा दुवैलाई [[मोक्ष]] प्रदान गर्छन्, जो पहिलेका जन्ममा उनका सेवकहरू थिए। त्यहाँ अर्को कथा पनि छ। स्वर्ग, पृथ्वी र आकाशको सृष्टि पछि, [[ब्रह्मा]]ले एक स्त्रीको सृष्टि गर्छन् (कहिलेकाहीँ [[सरस्वती]]को रूपमा चिनिन्छ)। दुर्भाग्यवश, ब्रह्मा ती स्त्रीको प्रेममा पर्छन्।। कामवासनाका कारण ब्रह्माले आफ्नो कर्तव्य राम्ररी निभाउन सकेनन्। ती स्त्री ब्रह्माको कामवासनाबाट टाढा जान खोजिन्, तर उनी जहाँ गए पनि ब्रह्माको एउटा टाउको पलाउँथ्यो। अब ब्रह्माका ५ वटा टाउका भए। ती स्त्री मद्दतका लागि शिवकहाँ गइन्। शिव सहमत हुँदै र ब्रह्माकहाँ जान्छन्। शिवले [[काल भैवर|भैरव]]को रूप लिएर आफ्नो त्रिशूल प्रहार गरी ब्रह्माको पाँचौँ टाउको काटिदिन्छन् जसकारण ४ वटा टाउका मात्र बाँकी रहन्छन्। त्यसपछि ब्रह्माले आफ्नो कार्यप्रति पश्चात्ताप गरे र तपस्या गर्ने निर्णय गर्छन्। उनको गहिरो भक्तिबाट प्रसन्न भई शिव र पार्वती क्रमशः पार्वती र शिवको भेषमा प्रकट हुन्छन्। जब ब्रह्माले आँखा खोल्छन् तब उनीहरूलाई चिन्न सक्दैनन्। पछि ब्रह्माले क्षमा माग्छन् र शिवपार्वती फेरि आफ्नो वास्तविक रूपमा प्रकट भएपछि शिव सहमत हुन्छन्। तसर्थ, वर्तमान समयसम्म पनि यो घटनालाई एउटा जुलुसको रूपमा पुनर्जीवित गरिन्छ जहाँ शिव र पार्वतीका मूर्तिहरूलाई एकअर्काको भेषमा सजाएर मन्दिरका पाँचवटै बाहिरी भाग (प्राकार) मा घुमाइन्छ, जसलाई 'पञ्च-प्राकार विझा' को रूपमा मनाइन्छ। अर्को कथा अनुसार शिवले विभूति सीथर नामक सन्तको रूपमा आएर त्यस क्षेत्रमा शासन गर्ने राजाको इच्छा अनुसार पर्खाल बनाएएको थियो। जनविश्वास अनुसार [[राम]]ले यहाँ शिवको पूजा गरेकाले यसको प्रमाण स्वरूप यहाँ राम तीर्थम (रामको पोखरी) अवस्थित छ। अर्को जनविश्वास अनुसार, [[ब्रह्मा]] र [[इन्द्र]]ले यहाँ अखिलाण्डेश्वरीको पूजा गरेका थिए र स्तोत्रहरू रचना गरेका थिए, जस्तै: ''ब्रह्म कृत अखिलाण्डेश्वरी स्तोत्रम्'' ''इन्द्र कृत अखिलाण्डेश्वरी स्तोत्रम्''।<ref name="Ayyar">Ayyar 1991, pp. 439–441</ref><ref name=Giri>{{cite book|title=108 Thennaga Shivasthalangal|language=तमिल|publisher=Giri Trading Agency Private Limited|isbn=978-81-7950-707-0|last=R.|first=Ponnammal|pages=15–23}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू]] 9g7xgl33j2mecxbvi2y6h0eu8vuaapo 0 149333 1357510 1349226 2026-06-03T08:26:18Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357510 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु ग्रन्थका एक राजा}} {{Infobox character | series = | image = [[File:Ambarisa offers the youth Sunahsepha in sacrifice.jpg|180px|]] | caption = राजा अम्बरीषद्वारा युवा [[शुनःशेप]]लाई यज्ञमा अर्पण गरिँदै | family = [[मान्धातृ|मान्धाता]] (पिता)<br>युवनाश्व (छोरा)<br>[[हरित (हिन्दु धर्म)|हरित]] (नाति) }} [[हिन्दु धर्म|हिन्दु ग्रन्थ]]हरूका अनुसार, '''अम्बरीष''' एक [[इक्ष्वाकु वंश]]का राजा हुन्। यो त्यही [[सूर्यवंश]] हो जसमा भगवान् [[राम]]को पनि जन्म भएको थियो। अम्बरीष मथुराका राजा [[मान्धातृ|मान्धाता]]का छोरा थिए।<ref name="p1">Pargiter, F.E. (1972) [1922]. ''Ancient Indian Historical Tradition'', Delhi: Motilal Banarsidass, p.92.</ref> उनले एक हप्तामै सम्पूर्ण विश्वमा विजय प्राप्त गरेको मानिन्छ।<ref>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= 66|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> उनी चार युगहरूमध्ये दोस्रो युग [[त्रेता युग]]मा जीवित थिए। [[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]का अनुसार अम्बरीष आफ्ना सम्पूर्ण इन्द्रियहरूलाई भगवानको सेवा र अनन्य [[भक्ति]]मा लगाउनका लागि प्रसिद्ध छन्। == पौराणिक कथा == === रामायण === [[रामायण]]मा राजा [[हरिश्चन्द्र]]का बारेमा ''[[ऐतरेय ब्राह्मण]]''मा पाइने पौराणिक कथाको एक भिन्न संस्करण उल्लेख गरिएको छ। रामायणको संस्करणमा राजाको नाम हरिश्चन्द्रको सट्टा अम्बरीष राखिएको छ। यस कथा अनुसार, अम्बरीषले एक पटक आफ्नो राजधानी [[अयोध्या (रामायण)|अयोध्या]]मा [[अश्वमेध यज्ञ|अश्वमेध]] यज्ञ गरिरहेका थिए। सो समारोहका क्रममा अश्वमेधको घोडा [[इन्द्र]]द्वारा चोरी हुन्छ। यज्ञ गराइरहेका पुरोहितले राजालाई हराएको जनावर खोज्न वा त्यस स्थितिबाट उत्पन्न हुने दुर्भाग्यबाट बच्न नरबलि (मानव बलि) दिनुपर्ने बताउँछन्। हराएको घोडा फेला पार्न नसकेपछि राजाले बलिको लागि एक ऋषिका छोरा [[शुनःशेप]]लाई किनेका थिए। शुनःशेपले ऋषि [[विश्वामित्र ऋषि|विश्वामित्र]]ले दिएका दुईवटा मन्त्रहरू (सूक्त) जप गरेर आफ्नो ज्यान बचाएका थिए।<ref name="Wendy_1993">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=r4I-FsZCzJEC&pg=PA54 |title= Asian Mythologies |author= Yves Bonnefoy |author2= Wendy Doniger |page=54 |publisher= University of Chicago Press |year=1993 |isbn=9780226064567 }}</ref><ref name="David_1993">{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=eOgnapMK3PwC&pg=PA87 |title=The Hungry God: Hindu Tales of Filicide and Devotion |author=David Shulman |publisher=University of Chicago Press |year=1993 |isbn= 9780226755717 |pages=87–105 }}</ref> === श्रीमद्भागवत पुराण === [[File:Durvasa falls at the feet of Ambarish and asks for pardon.jpg|thumb|left|दूर्वासा ऋषि राजा अम्बरीषको खुट्टामा परेर माफी माग्दै]] [[File:Ambarisha and Durvasa.jpg|thumb|दूर्वासा (निलो वर्णका) र राजा अम्बरीष मुख्य पात्रका रूपमा; बीचमा सुदर्शन चक्र।]] [[श्रीमद्भागवत् पुराण|भागवत पुराण]]का अनुसार, राजा अम्बरीष भगवान् [[विष्णु]]का परम भक्त र सत्यका अटल अनुयायी थिए। उनको भक्तिबाट प्रसन्न भएर विष्णुले उनलाई आफ्नो [[सुदर्शन चक्र]] प्रदान गरेका थिए, जसलाई अम्बरीषले ठूलो श्रद्धाका साथ पूजा गर्थे। एक पटक, [[वैकुण्ठ एकादशी]]को अवसरमा अम्बरीषले [[वृन्दावन]]मा 'द्वादशी व्रत' अनुष्ठान गरेका थिए। यस व्रतको नियम अनुसार राजाले एकादशीमा उपवास बस्नुपर्ने र द्वादशीको सुरुमा व्रत तोडेर (पारणा गरेर) आफ्ना प्रजालाई भोजन गराउनुपर्ने थियो। जब व्रत तोड्ने समय नजिकै आइरहेको थियो, शक्तिशाली ऋषि [[दुर्वासा|दूर्वासा]] त्यहाँ आइपुग्छन्। अम्बरीषले उनलाई पूर्ण सम्मानका साथ स्वागत गर्छन्। दूर्वासाले राजाको आतिथ्य स्वीकार गरेता पनि भोजन गर्नुअघि [[यमुना नदी|यमसना]] नदीमा स्नान गरेर फर्किने बताउँछन्। व्रतको नियम पूरा गर्न राजाले निश्चित शुभ मुहूर्तमा उपवास तोड्नुपर्ने हुन्थ्यो, तर दूर्वासा समयमै फर्किएनन्। आफ्ना पुरोहितहरूको सल्लाहमा राजाले अलिकति जल ग्रहण गरेर आफ्नो उपवास तोड्छन् र ऋषिको आगमनको प्रतीक्षा गर्दै भोजनका साथ बस्छन्। दूर्वासा ऋषि, जो आफ्नो छिटो रिसाउने (क्रोधित हुने) स्वभावका लागि परिचित थिए, उनले पाहुना (अतिथि) ले भोजन गर्नुअघि नै राजाले जल ग्रहण गरेर पाहुनाको अपमान गरेको महसुस गरे। क्रोधको झोँकमा उनले आफ्नो जटाको एक रौँबाट अम्बरीषलाई मार्नका लागि एउटा [[असुर]] (कृत्या) उत्पन्न गरे। अम्बरीष भगवानका परम भक्त भएकाले सुदर्शन चक्र तुरुन्तै प्रकट भयो, सो असुरलाई नष्ट गर्‍यो र स्वयं दूर्वासालाई लखेट्न थाल्यो। आफ्नो ज्यान जोगाउन दूर्वासा [[ब्रह्मा]] र [[शिव]]कहाँ जान्छन्, तर दुवैले उनलाई बचाउन असमर्थता प्रकट गर्छन्। अन्ततः उनी भगवान् विष्णु कहाँ पुग्छन्। विष्णुले पनि आफू भक्तको प्रेम र भक्तिमा बाँधिएको हुनाले केही गर्न नसक्ने बताउँछन् र ऋषिलाई राजा अम्बरीषसँगै माफी माग्न सल्लाह दिन्छन्। दूर्वासा राजा अम्बरीषकहाँ फर्किन्छन् र उनीसँग क्षमा माग्छन्। अम्बरीषले सुदर्शन चक्रलाई शान्त हुन प्रार्थना गरेपछि दूर्वासाको ज्यान बच्छ।<ref>Vettam Mani (1975). "Puranic Encyclopedia". Motilal Banarsidass, Delhi. [https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241377.html Ambarīṣa]</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{Hinduism}} [[श्रेणी:रामायणका पात्रहरू]] r90l3geiqnqy98wnc1o9b53fza30hn0 0 149342 1357674 1349242 2026-06-03T10:09:24Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357674 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|प्राचीन भारतीय शास्त्रहरूमा उल्लेखित ऋषि}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | name = ऋष्यशृङ्ग | other_names = शृङ्गी ऋषि, एकशृङ्ग | image = Rishyashringa_Lured_into_Anga_Desha_by_Dancing_Girls.jpg | alt = ऋष्यशृङ्ग | caption = नर्तकीहरूद्वारा ऋष्यशृङ्गलाई लोभ्याउँदै गरिएको चित्र, बालासाहेब पण्डित पन्त प्रतिनिधिद्वारा खिचिएको पेन्टिङ | father = [[विभाण्डक]] | spouse = [[शान्ता]] }} '''ऋष्यशृङ्ग''' ईसा पूर्व पहिलो सहस्राब्दीको उत्तरार्धका [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] शास्त्रहरूमा उल्लेख गरिएका एक [[ऋषि]] हुन्। हिन्दु महाकाव्यहरू ''[[रामायण]]'' र ''[[महाभारत]]'' का अनुसार, उनी मृगको जस्तो सिङ लिएर जन्मिएका एक बालक थिए जो पछि ऋषि बनेका थिए। उनलाई राजकीय नर्तकीहरूले लोभ्याएर अङ्ग देश ल्याएका थिए, जसको फलस्वरूप राजा [[दशरथ]]को [[पुत्रेष्टि यज्ञ]] सम्पन्न भएको थियो। उनको कथा [[जातक कथा|बौद्ध जातक]]हरूमा पनि पाइन्छ, जहाँ उनलाई [[बोधिसत्त्व|बोधिसत्व]]को छोरा र राजकीय नर्तकीहरूद्वारा प्रलोभनमा पारिएका पात्रका रूपमा उल्लेख गरिएको छ। पौराणिक कथा अनुसार ऋष्यशृङ्ग ऋषि विभाण्डकका छोरा थिए। उनी सानैदेखि बाह्य संसार र विशेषगरी महिलाहरूको सम्पर्कबाट टाढा जंगलमा हुर्किएका थिए। अङ्ग देशमा लामो समयसम्म अनिकाल परेपछि राजा लोमपादले उनलाई आफ्नो राज्यमा ल्याउन नर्तकीहरू पठाएका थिए। ऋष्यशृङ्गको आगमनसँगै अङ्ग देशमा वर्षा भएको मानिन्छ। पछि उनको विवाह राजा दशरथकी छोरी (लोमपादकी धर्मपुत्री) [[शान्ता]]सँग भएको थियो। उनकै नेतृत्वमा राजा दशरथले सन्तान प्राप्तिका लागि पुत्रकामेष्टि यज्ञ गरेका थिए। == पौराणिक कथाहरू == [[File: Dasaratha sets out toward Angada to invite Rsyasrnga to his abode,C.1597-1605.jpg|thumb|150px|दशरथ ऋष्यशृङ्गलाई आफ्नो निवासमा निमन्त्रणा दिन अङ्ग देशतर्फ प्रस्थान गर्दै – वाल्मीकि रामायणको एक अंश]] ऋष्यशृङ्गको कथा ''[[रामायण]]'' मा संक्षिप्त रूपमा देखा पर्छ भने ''[[महाभारत]]'' मा यसको विस्तृत विवरण पाइन्छ। === जन्म === ''[[महाभारत]]''का अनुसार, [[कश्यप ऋषि|कश्यप]]का छोरा तथा प्रसिद्ध ऋषि [[विभाण्डक]] महाह्रदमा सञ्चरण गरिरहेका बेला उनले अत्यन्त सुन्दरी [[अप्सरा]] [[उर्वशी]]लाई देख्छन्। कामवासना जागृत भएपछि उनको वीर्य स्खलित भई नदीमा खस्छ। श्रापका कारण मृग बनेकी एक अप्सराले सो वीर्य निल्छिन् र ऋषिको चमत्कारिक शक्तिका कारण उनी गर्भवती हुन्छिन्। बालकलाई जन्म दिएपछि ती मृग श्रापबाट मुक्त भई स्वर्ग फर्किन्छिन्। ती बालकको टाउकोमा सिङ भएकाले उनको नाम ऋष्यशृङ्ग राखिन्छ। विभाण्डकले उनलाई समाजबाट अलग राखेर हुर्काउने निर्णय गर्छन्। ऋष्यशृङ्ग जङ्गलमा आफ्नो पिताको [[आश्रम]]मा कुनै पनि महिलाको अस्तित्वबारे अनभिज्ञ भई हुर्किन्छन्। उनले कठोर [[ब्रह्मचर्य]] पालन गर्दै आफ्नो पवित्रताका कारण चमत्कारिक शक्तिहरू प्राप्त गर्छन्।<ref name="M">{{Cite book|last=Mani|first=Vettam|title=Puranic encyclopaedia|date=1975|pages=652|isbn=9780842608220}}</ref><ref name="V">{{Cite journal|last=Verma|first=C D|date=2010|title=The Myth of Rishyashringa|journal=Indian Literature|volume=54|issue=2|pages=151–161}}</ref> === प्रलोभन === [[File:A group of women visiting the sage Rishyashringa.jpg|thumb|राजा लोमपादले पठाएका युवतीहरूद्वारा ऋष्यशृङ्गलाई प्रलोभनमा पार्दै]] [[File:Rsyasrnga travels to Ayodhya with Santa.jpg|thumb|left|150px|ऋष्यशृङ्ग शान्तासँग अयोध्या यात्रा गर्दै]] यसैबीच, अङ्ग देशका राजा [[लोमपाद]]ले एक [[ब्राह्मण]]को अपमान गर्छन् जसका कारण अन्य कुनै पनि ब्राह्मणले उनको राज्यमा [[यज्ञ]] गर्न मान्दैनन्। यसबाट देवराज [[इन्द्र]] क्रुद्ध हुन्छन् र अङ्ग देशमा वर्षा हुन छाड्छ। फलस्वरूप, राज्यमा खडेरी र अनिकाल निक्तिन्छ। राजा लोमपादलाई पूर्ण ब्रह्मचर्य पालन गरेको व्यक्तिलाई राज्यमा भित्र्याए मात्र वर्षा हुने कुरा बताइएको हुन्छ। लोमपादले ऋष्यशृङ्गको बारेमा थाहा पाएर विभाण्डक ऋषिको क्रोधको डर हुँदाहुँदै पनि ऋष्यशृङ्गलाई आफ्नो राज्यमा ल्याउन केही नर्तकीहरू पठाउँछन्। विभाण्डकको अनुपस्थितिमा ती महिलाहरू आश्रममा पुग्छन् र ऋष्यशृङ्गलाई भेट्छन्। उनीहरूले आफूलाई तपस्वी भएको बताउँछन्। ऋष्यशृङ्ग उनीहरूको रूप देखेर छक्क पर्दै उनीहरूलाई आफूसँगै [[तपस्या]] गर्न आमन्त्रित गर्छन्। विभाण्डक आइपुग्नु अघि नै ती महिलाहरू त्यहाँबाट निस्किन्छन्। ऋष्यशृङ्ग उनीहरूको सम्झनामा व्याकुल हुन्छन् र आफ्नो दैनिक कर्तव्यहरू बिर्सन थाल्छन्। अर्को दिन ती नर्तकीहरू फेरि आउँछन् र ऋष्यशृङ्गलाई अङ्ग देश लिएर जान्छन्। उनको आगमनसँगै राज्यमा प्रशस्त वर्षा हुन्छ र ऋष्यशृङ्गको विवाह [[शान्ता]]सँग हुन्छ। यो कथा रामायण र महाभारत दुवैमा पाइन्छ। ''[[रामायण]]'' का अनुसार, जब राजा [[दशरथ]]ले सन्तान प्राप्तिका लागि [[पुत्रेष्टि यज्ञ]] गर्छन् तब ऋष्यशृङ्ग मुख्य पुरोहित थिए। सोही यज्ञको फलस्वरूप [[राम]], [[भरत (रामायण)|भरत]], [[लक्ष्मण]] र [[शत्रुघ्न]]को जन्म भएको थियो।<ref name=".B. Kanuga">{{cite book|author=Kanuga, G.B.|title=The Immortal Love of Rama|year=1993|pages=48–52}}</ref> [[File: God emerge from fire give food to Dasratha.jpg |thumb|ऋष्यशृङ्गले दशरथका लागि यज्ञ सम्पन्न गर्दै]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{Commons category}} {{रामायण}} {{Rishis of Hindu mythology}} [[श्रेणी:रामायणका ऋषिहरू]] [[श्रेणी:महाभारतका पात्रहरू]] [[श्रेणी:ऋषिहरू]] 7leo1jlgn630tdog2blhvw353apsah2 0 149933 1357525 1353016 2026-06-03T08:34:59Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357525 wikitext text/x-wiki {{Infobox social media personality | name = अर्चना पुरन सिंह | image = Archana Puran Singh 2024.jpg | image_size = | caption = सन् २०२४ मा सिंह | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1962|09|26}} | birth_place = [[देहरादुन|देहरादून]], [[उत्तराखण्ड]], भारत | nationality = | education = [[लेडी श्रीराम कलेज]] ([[कला स्नातक|बी.ए]])<ref name="archu91"" /> | occupation = {{hlist|अभिनेत्री|टेलिभिजन व्यक्तित्व|युट्युबर}} | yearsactive = १९८२–हालसम्म | spouse = {{marriage|[[परमीत सेठी]]|१९९२}} | children = {{Flatlist| *आर्यमान सेठी *आयुष्मान सेठी }} | youtube_handle = @ArchanaPuranSingh_Official | youtube_display_name = Archana Puran Singh | youtube_years_active = १२ डिसेम्बर २०२४–हालसम्म | youtube_genre = | youtube_subscribers = ९९१ हजार<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | youtube_views = २७६ मिलियन<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | stats_update = २४ अक्टोबर २०२५ }} '''अर्चना पुरन सिंह'''<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hnglhLpx3FA |title=How I Broke My Hand! {{!}} Accident at Shoot and Surgery Update {{!}} @ArchanaPuranSingh_Official |date=2025-01-27 |last=Archana Puran Singh |access-date=2025-09-17 |via=YouTube}}</ref> (जन्म २६ सेप्टेम्बर १९६२)<ref>{{cite web |url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19980707/18850714.html |title=Face Off&nbsp;– Archana Puran Singh |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224022915/http://www.indianexpress.com/ie/daily/19980707/18850714.html |archive-date=24 February 2011 |work=[[The Indian Express]] |date=7 July 1998}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 September 2021 |title=Archana Puran Singh: I don't believe in hiding my age, if kids are 25, will people think you're 16? |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/archana-puran-singh-i-don-t-believe-in-hiding-my-age-if-kids-are-25-will-people-think-you-re-16-101632566476754.html |url-status=live |access-date=30 October 2021 |website=[[Hindustan Times]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925104259/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/archana-puran-singh-i-don-t-believe-in-hiding-my-age-if-kids-are-25-will-people-think-you-re-16-101632566476754.html |archive-date=25 September 2021}}</ref> एक भारतीय अभिनेत्री तथा टेलिभिजन व्यक्तित्व हुन्। उनी हिन्दी चलचित्रहरूमा हास्य भूमिकाका लागि तथा हास्य कार्यक्रमहरू ''द कपिल शर्मा शो'' र ''कमेडी सर्कस'' मा निर्णायकका रूपमा परिचित छिन्। उनी विभिन्न चलचित्रहरूमा सहायक भूमिकाका लागि व्यापक रूपमा सम्झिइन्छिन्, विशेषतः रोमान्टिक चलचित्र ''[[कुछ कुछ होता है]]'' (सन् १९९८) मा मिस ब्रागान्जाको भूमिकाका लागि। अर्चना पुरन सिंह १०० भन्दा बढी चलचित्र तथा टेलिभिजन श्रृंखलामा देखिएकी छिन्।<ref>{{cite news |author=<!-- not stated --> |date=10 October 2012 |title=Archana Puran Singh&nbsp;– filmography |url=http://movies.nytimes.com/person/470099/Archana-Puran-Singh |work=Nytimes.com |publisher=[[The New York Times]] |access-date=9 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010113557/http://movies.nytimes.com/person/470099/Archana-Puran-Singh |archive-date=10 October 2012 |url-status=dead}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == अर्चना पुरन सिंह एक [[राजपुत|राजपूत]] हुन्।<ref>{{cite web |title="I AM SINDHI!" Clarifies Tamanna Bhatia in the Kapil Sharma Show |date=17 November 2024 |url=https://www.youtube.com/watch?v=K454IuDPmQY&t=80s |via=YouTube |quote=At 1:22, Archana Puran Singh clarifies in Hindi that she is not Punjabi, she is a Rajput.}}</ref> उनी [[देहरादुन|देहरादून]] मा चौधरी पुरन सिंहका घरमा जन्मिएकी थिइन्, जो एक सम्पन्न वकिल थिए। उनीसँग Chevrolet Impala कार थियो र उनले सञ्जय गान्धी लाई सन् १९७५–१९७७ को भारतको आपतकाल सम्बन्धी मुद्दाहरूमा प्रतिनिधित्व गरेका थिए। तर उनले आफ्ना सन्तानहरूलाई वकिल बन्न चाहँदैनथे, किनकि उनको विश्वासमा यस पेशामा कहिलेकाहीँ ग्राहकको प्रतिनिधित्व गर्दा आफ्नै अन्तरात्मासँग सम्झौता गर्नुपर्ने हुन्छ।<ref name=purch1>[https://www.msn.com/hi-in/entertainment/other/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A4%A8-%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A4%A8-%E0%A4%B8-%E0%A4%82%E0%A4%B9-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AA-%E0%A4%A4-%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%95-%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B2%E0%A4%A1%E0%A4%BC-%E0%A4%A5-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%AF-%E0%A4%97-%E0%A4%82%E0%A4%A7-%E0%A4%95-%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%B8-%E0%A4%A8-%E0%A4%9F-%E0%A4%82-%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%AD%E0%A4%B0-%E0%A4%AC-%E0%A4%B0-%E0%A4%B2-%E0%A4%8F-%E0%A4%98%E0%A5%82%E0%A4%B8-%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%9A-%E0%A4%97%E0%A4%8F-%E0%A4%A5%E0%A5%87-%E0%A4%B2-%E0%A4%97/ar-AA1LnlrK?ocid=msedgntp&pc=U531&cvid=d2789cc95df947ff81d85feee22e91d2&ei=13 अर्चना पूरन सिंह के पिता ने कोर्ट में लड़ा था संजय गांधी का केस, नोटों से भरी बोरी लिए घूस देने पहुंच गए थे लोग], MSN, 28 Aug 2025.</ref> उनी चार सन्तानमध्ये तेस्रो सन्तान हुन्। उनले कक्षा १ देखि ११ सम्म देहरादूनस्थित Convent of Jesus and Mary मा अध्ययन गरिन्। त्यसपछि उनले दिल्लीस्थित [[लेडी श्रीराम कलेज]] मा साहित्य अध्ययन गर्न भर्ना भइन्, जहाँ उनी कलेजको छात्रावासमा बसिन्। कलेज समाप्त गरेपछि उनका बुबाले संयोगवश मुम्बईमा रहेका आफ्ना पुराना साथीहरूसँग सम्पर्क गरेका थिए, जसको चलचित्रसँग कुनै सम्बन्ध थिएन। तर घटनाक्रमले अर्चनालाई मुम्बई सार्‍यो, जहाँ उनी [[Guest house|पेयिङ गेस्ट आवास]] मा बसिन् र चार वर्षसम्म [[Mitali Mukherjee (singer)|मिताली मुखर्जी]] — गायक [[Bhupinder Singh (musician)|भूपिन्दर सिंह]]की पत्नी — सँग बसिन्।<ref name="archu91">[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/114368165.cms Doon is my favorite city in the world], Times of India, 19 Oct 2024.</ref> == करियर == === चलचित्रहरूमा === उनले सन् १९८२ मा २० वर्षको उमेरमा ''[[Nikaah (film)|निकाह]]'' चलचित्रबाट अभिनय यात्रा सुरु गरिन्।<ref name=APSDebut/><ref name=purch1/> सन् १९८७ मा उनले ''[[Jalwa]]'' मा [[नसीरुद्दीन शाह]]सँग अभिनय गरिन्। त्यसपछि उनले ''[[Agneepath (1990 film)|अग्निपथ]]'' (१९९०), ''[[Saudagar (1991 film)|सौदागर]]'' (१९९१), ''[[Shola Aur Shabnam (1992 film)|शोला और शबनम]]'' (१९९२), ''[[Aashik Awara|आशिक आवारा]]'' (१९९३) र ''[[Raja Hindustani]]'' (१९९६) जस्ता चलचित्रहरूमा अभिनय गरिन्। उनले [[Govinda (actor)|गोविन्दा]] अभिनित थ्रिलर ''[[Baaz (1992 film)|बाज]]'' र [[Suniel Shetty]] अभिनित ''[[Judge Mujrim]]'' जस्ता चलचित्रहरूमा आइटम गीतहरूमा पनि अभिनय गरिन्। यसपछि उनलाई हिन्दी चलचित्रहरूमा प्रायः सहायक भूमिकामा सीमित गरियो, विशेषगरी हास्य चलचित्रहरूमा। उनका केही चर्चित चलचित्रहरूमा ''[[Love Story 2050]]'', ''[[Mohabbatein]]'', ''[[Krrish]]'',<ref>[http://www.tribuneindia.com/2006/20060506/ttlife.htm#6 Alive and kicking] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513083543/http://www.tribuneindia.com/2006/20060506/ttlife.htm#6 |date=13 May 2008 }} ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 6 May 2006.</ref> ''[[Kuch Kuch Hota Hai]]'', ''[[Masti (2004 film)|मस्ती]]'', ''[[De Dana Dan]]'' र ''[[Bol Bachchan]]'' पर्दछन्। === टेलिभिजनमा === अर्चनाको पहिलो टेलिभिजन कार्यक्रम साप्ताहिक सिटकम ''Mr Ya Mrs'' थियो, जुन सन् १९८५ मा सरकारी च्यानल दूरदर्शनमा प्रसारण हुन्थ्यो। यसमा उनले एक कामकाजी महिलाको भूमिका निर्वाह गरिन् भने जयन्त कृपलानीले घरमै बस्ने गृहपति (हाउस-हजबेन्ड) को भूमिका निभाएका थिए। उनले सन् १९९३ मा [[Zee TV]] मा ''Wah, Kya Scene Hai'' कार्यक्रममार्फत टेलिभिजन प्रस्तोता (एंकर) का रूपमा काम गर्न थालिन्, जसपछि ''Uncensored'' आयो। पछि उनले ''[[Shrimaan Shrimati (TV series)|श्रीमान् श्रीमती]]'', ''[[Junoon (1994 TV series)|जुनून]]'' मा अभिनय गरिन् र [[Sony Entertainment Television]] मा ''Archana Talkies'' सञ्चालन गरिन्।<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/Archana-uncensored/articleshow/14297528.cms |title=Archana uncensored |website=The Times of India |access-date=1 April 2020 |archive-date=26 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626073451/https://timesofindia.indiatimes.com/Archana-uncensored/articleshow/14297528.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Rashami-Shilpa-to-reprise-Reema-and-Archanas-roles-from-Shriman-Shrimati/articleshow/43241090.cms |work=The Times of India |title=Rashami-Shilpa to reprise Reema and Archana's roles from Shriman Shrimati |access-date=2 July 2016 |archive-date=26 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151226092018/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Rashami-Shilpa-to-reprise-Reema-and-Archanas-roles-from-Shriman-Shrimati/articleshow/43241090.cms |url-status=live}}</ref> उनले टेलिभिजन कार्यक्रम [[Zee Horror Show]] मा पनि अभिनय गरिन्। उनले ''Jaane Bhi Do Paaro'' र ''Nehle Pe Dehla'' जस्ता सिटकमहरूको निर्देशन गरिन् र ''Samne Wali Khidki'' निर्माण गरिन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/1998/98aug09/sunday/filmtv.htm |title=Tribuneindia... Film and tv |website=The Tribune |access-date=1 April 2020 |archive-date=11 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120911064652/http://www.tribuneindia.com/1998/98aug09/sunday/filmtv.htm |url-status=live}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/1999/99jan31/sunday/filmtv.htm |title=Tribuneindia... Film and tv |website=The Tribune |access-date=1 April 2020 |archive-date=23 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161023020419/http://www.tribuneindia.com/1999/99jan31/sunday/filmtv.htm |url-status=live}}</ref> सन् २००५ मा उनले नृत्य रियालिटी शो ''[[Nach Baliye#Season 1|नच बलिए १]]'' मा आफ्ना पति [[परमीत सेठी]]सँग प्रतिस्पर्धीका रूपमा भाग लिइन्; उनीहरू छैटौं एपिसोडमा बाहिरिए। सन् २००६ मा उनले आफ्ना पतिसँगै ''[[Jhalak Dikhhla Jaa]]'' (सिजन १) कार्यक्रम सञ्चालन गरिन्। त्यसपछि उनले हास्य कार्यक्रमहरूमा निर्णायकका रूपमा काम गरिन्, जसमा [[Sony Entertainment Television]] को ''[[Comedy Circus]]'' समावेश छ। सन् २०१५ मा उनले [[SAB TV]] को ''[[The Great Indian Family Drama]]'' मा बेगम पारोको भूमिका निभाइन्। सन् २०१९ मा उनले ''[[The Kapil Sharma Show]]'' मा [[नवजोत सिंह सिद्धू]]लाई प्रतिस्थापन गर्दै निर्णायक/स्थायी अतिथिका रूपमा प्रवेश गरिन् र सन् २०२४ मा [[Netflix]] मा प्रसारित ''[[The Great Indian Kapil Show]]'' मा आफ्नो भूमिका पुनः निर्वाह गरिन्।<ref>{{Cite web |date=29 March 2024 |title=The Great Indian Kapil Show: Comedy King Calls Archana Puran Singh His 'Lucky Charm' |url=https://www.news18.com/television/the-great-indian-kapil-show-comedy-king-calls-archana-puran-singh-his-lucky-charm-8832837.html |access-date=29 March 2024 |website=News18 |language=en}}</ref> यही वर्ष उनले [[SAB TV]] को धारावाहिक ''[[My Name Ijj Lakhan]]'' मा लक्ष्मणकी आमा परमजीतको भूमिका आफ्नै वास्तविक जीवनका पति परमीत सेठीसँगै निभाइन्। === डबिङ करियर === सन् २०१० मा उनले एनिमेटेड चलचित्र ''Pangaa Gang'' मार्फत डबिङ क्षेत्रमा प्रवेश गरिन् र यस चलचित्रमा प्रतिनायकको स्वर दिइन्। ९ वर्षपछि उनले ''[[The Angry Birds Movie 2]]'' को हिन्दी संस्करणमा ईगल आइल्याण्डकी नेतृ जेटाको स्वर दिँदै यस क्षेत्रमा पुनः फर्किइन्। == व्यक्तिगत जीवन == उनको पहिलो विवाह मोडल गुरिन्दर सिंह (Sunny Reya का रूपमा परिचित) सँग भएको थियो, जसको सन् १९९१ मा दुर्घटनामा मृत्यु भयो। यो वैवाहिक सम्बन्ध सफल हुन सकेन र अन्ततः सम्बन्धविच्छेदमा समाप्त भयो।<ref>{{cite web |url=https://www.abplive.com/photo-gallery/entertainment/after-a-failed-marriage-archana-never-wanted-any-man-in-her-life-till-she-met-parmeet-at-a-party-1976293 |title=After a failed marriage Archana never wanted any man in her life till she met Parmeet at a party |website=ABP Live |date=1 October 2021 |author=ABP News |access-date=19 October 2021 |archive-date=19 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019064009/https://www.abplive.com/photo-gallery/entertainment/after-a-failed-marriage-archana-never-wanted-any-man-in-her-life-till-she-met-parmeet-at-a-party-1976293 |url-status=live}}</ref> त्यसपछि उनले अभिनेता [[परमीत सेठी]]सँग ३० जुन १९९२ मा विवाह गरिन्, जुन विवाहअघि उनीहरू चार वर्षसम्म सहवासमा बसेका थिए। उनीहरूका दुई छोरा छन्—आर्यमान र आयुष्मान।<ref>{{Cite web |date=30 June 2021 |title=Archana Puran Singh says her elder son has given 'many auditions': 'He is struggling to get good work' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/archana-puran-singh-says-her-elder-son-has-given-many-auditions-he-is-struggling-to-get-good-work-101625041722213.html |url-status=live |access-date=14 August 2021 |website=Hindustan Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630084355/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/archana-puran-singh-says-her-elder-son-has-given-many-auditions-he-is-struggling-to-get-good-work-101625041722213.html |archive-date=30 June 2021}}</ref> उनका छोरा आर्यमानले अगस्ट २०२५ मा अभिनेत्री [[Yogita Bihani]] सँग इन्गेजमेन्ट गरेका थिए।<ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/archana-puran-singh-cries-happy-tears-as-son-aaryamann-gets-engaged-to-girlfriend-yogita-to-move-in-together-puts-key-ring-of-their-new-house-on-her-finger-10188672/</ref> ==सन्दर्भ== j21d1c34i5uvdqii15i0cldgjjyg6in 0 150073 1357650 1355038 2026-06-03T09:56:03Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357650 wikitext text/x-wiki '''उत्प्रेरण''' (Catalysis) भनेको कुनै पदार्थ थप गर्दा [[रासायनिक प्रतिक्रिया|रासायनिक प्रतिक्रियाको]] गति बढ्ने प्रक्रिया हो। रासायनिक प्रतिक्रियाको गति परिवर्तन गर्न थपिने पदार्थलाई '''[[उत्प्रेरण|उत्प्रेरक]]''' (catalyst) भनिन्छ। यी पदार्थले रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने वा घटाउने काम मात्र गर्छन् तर रासायनिक प्रतिक्रियामा आफू परिवर्तन हुँदैनन्। रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई बढाउने उत्प्रेरक पदार्थलाई सकारात्मक उत्प्रेरक  भनिन्छ,  त्यसैगरी रासायनिक प्रतिक्रियाको दरलाई घटाउने पदार्थलाई नकारात्मक उत्प्रेरक भनिन्छ औद्योगिक रूपमा महत्त्वपूर्ण रसायनहरूको उत्पादनमा उत्प्रेरकहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका छ।<ref>{{cite journal |last1=Carroll |first1=Gregory T. |last2=Kirschman |first2=David L. |date=2023-01-23 |title=Catalytic Surgical Smoke Filtration Unit Reduces Formaldehyde Levels in a Simulated Operating Room Environment |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.chas.2c00071 |journal=ACS Chemical Health & Safety |language=en |volume=30 |issue=1 |pages=21–28 |doi=10.1021/acs.chas.2c00071 |issn=1871-5532 |s2cid=255047115 |url-access=subscription}}</ref> त्यसकारण, उत्प्रेरकको क्षेत्रमा अनुसन्धानमा पर्याप्त कोष र मानव श्रम लगानी गरिन्छ। अनुमान अनुसार, व्यावसायिक रूपमा उत्पादित सबै रासायनिक उत्पादनहरूको ९०% मा उत्पादन प्रक्रियाको कुनै न कुनै चरणमा उत्प्रेरकहरू समावेश हुन्छन्।<ref>{{cite web |title=Catalysis |url=https://www.chem.ox.ac.uk/catalysis |access-date=29 January 2025 |website=The Chemistry Department at the University of Oxford}}</ref> == सिद्धान्त == === उदाहरण === हाइड्रोजन पर अक्साइसको विच्छेदनबाट पानी र अक्सीजनको निर्माण : : 2 H{{sub|2}}O{{sub|2}} → 2 H{{sub|2}}O + O{{sub|2}} यो प्रतिक्रिया अगाडि बढ्छ किनभने प्रतिक्रिया उत्पादनहरू सुरुवाती यौगिक भन्दा बढी स्थिर हुन्छन्, तर यो प्रतिक्रिया निकै ढिलो हुन्छ। म्यांगनीज डाइअक्साइड जस्ता उत्प्रेरकको उपस्थितिमा, यो प्रतिक्रिया धेरै छिटो अगाडि बढ्छ। :2 H{{sub|2}}O{{sub|2}} <chem>->[\ce{MnO{{sub|2}}}]</chem> 2 H{{sub|2}}O + O{{sub|2}} === मध्यवर्ती यौगिक सिद्धान्त === यस सिद्धान्त अनुसार उत्प्रेरक पहिले एक प्रतिक्रियारत पदार्थसँग क्रिया गरी एक मध्यवर्ती अस्थायी यौगिक बनाउँछ्; फेरी उक्त मध्यवर्ती अस्थायी यौगिक अर्को प्रतिक्रियारत पदार्थसँग क्रिया गरी अन्तिम उत्पादित पदार्थ बनाउँछ । र उत्प्रेरक पुन: आफ्नो पूर्वावस्थामा आउँछ। यस अनुसार प्रतिक्रियारत पदार्थ "क" तथा "ख" की संयोजनक्रिया उत्प्रेरक "ग"को उपस्थितिमा निम्नलिखित प्रकारसँग प्रकट गर्न सकिन्छ: : क + ग = क ग (अस्थायी मध्यवर्ती यौगिक); : क ग + ख = क ख + ग; : क + ग = क ग यो क्रम प्रतिक्रियाको अन्तिमसम्म निरन्तर कायम हुन्छ। मध्यवर्ती यौगिक सिद्धान्तबाट केही प्रतिक्रियाको उत्प्रेरणको व्याख्या सरल सकिन्छ। परन्तु अधिकांश प्रतिक्रियामाअ उत्प्रेरकको खेल व्याख्या गर्न कठिन या असम्भव जस्तै हुन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Galvanic cells}} [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] 79fgkeb2p15qpkpf05wnnxwuo1ubnko 0 150107 1357594 1354803 2026-06-03T09:26:22Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357594 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएको चित्र}} {{Infobox artwork | image_file = Van-willem-vincent-gogh-die-kartoffelesser-03850.jpg | image_upright = 1.35 | title = आलु भक्षक | artist = [[भिन्सेन्त फन गोख]] | year = सन् १८८५ | medium = [[तेलचित्र|क्यानभासमा तेल चित्र]] | height_metric = 82 | width_metric = 114 | height_imperial = 32.3 | width_imperial = 44.9 | metric_unit = cm | imperial_unit = in | city = [[आम्स्टर्डम]] | museum = [[फन गोख सङ्ग्रहालय]] }} '''आलु भक्षक''' ({{langx|nl|De Aardappeleters}}) डच चित्रकार [[भिन्सेन्त फन गोख]]द्वारा अप्रिल १८८५ मा [[नेदरल्यान्ड|नेदरल्यान्ड्स]]को [[नुनेन]]मा तयार पारिएको एक तेलचित्र हो।<ref>{{cite web|url=http://www.vggallery.com/visitors/004.htm|title=The Potato Eaters by Vincent van Gogh|last=van Tilborgh|first=Louis |year=2009|work=The Vincent van Gogh Gallery|access-date=11 September 2009}}</ref> यो हाल आम्स्टर्डमस्थित [[फन गोख सङ्ग्रहालय]]मा रहेको छ। यसको मौलिक तेल स्केच ओटर्लोको [[क्रोलर-मुलर सङ्ग्रहालय]]मा छ। उनले यस चित्रको मुद्रणकला पनि बनाएका थिए, जुन न्युयोर्क सहरको [[म्युजियम अफ मोडर्न आर्ट]] लगायतका सङ्ग्रहहरूमा राखिएका छन्। यो चित्रकलालाई फन गोखको उत्कृष्ट कृतिहरूमध्ये एक मानिन्छ।{{sfn|Crispino|2008|p=1885}} फन गोखले ''आलु भक्षक''लाई आफ्नो सबैभन्दा सफल कार्यको रूपमा हेरेका थिए। उनले यो चित्र बनाउनु अघि नुनेनका किसानहरूको धेरै अध्ययन र स्केचहरू गरेका थिए। उनले विशेषगरी ती मानिसहरूको हात र अनुहारको बनावटमा जोड दिएका थिए जसले कडा परिश्रम र माटोको कामलाई झल्काउँथ्यो। उनले आफ्ना भाइ [[तेओ फन गोख|तेओ]]लाई लेखेको पत्रमा किसानहरूलाई "बत्तीको धमिलो प्रकाशमा आफूले उब्जाएको आलु खाइरहेको" देखाउन चाहेको भनी लेखेका थिए जसले गर्दा उनले दर्शकहरूलाई "जुन हातले किसानहरूले खाना खाइरहेका छन् तिनै हातले उनीहरूले जमिन खनेका हुन् भन्ने कुरालाई पनि प्रष्ट पारेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0005V1962|title=The Potato Eaters|work=Van Gogh Museum|access-date=10 May 2026}}</ref> == संरचना == [[चित्र:WLANL - artanonymous - De hut.jpg|thumb|''कुटी'', सन् १८८५, [[फन गोख सङ्ग्रहालय]], आम्स्टर्डम। यो कुटी दुई परिवारहरूको घर थियो, जसमध्ये एक 'डि ग्रुट' परिवार थियो जो ''आलु भक्षक''का पात्रहरू हुन्।<ref>{{cite web |url=http://www.Vangoghmuseum.nl/vgm/index.jsp?page=1513&collection=1294&lang=en |title=The Cottage, 1885 |year=2005–2011 |work=Permanent Collection |publisher=Van Gogh Museum |access-date=15 May 2011}}</ref>]] सन् १८८५ मार्च र अप्रिलको सुरुतिर, फन गोखले यस चित्रकलाका लागि अध्ययन स्केचहरू तयार पारे र आफ्ना भाइ [[तेओ फन गोख]]सँग यस विषयलाई लिएर पत्राचार गरेको भएतापनि तेओ उनका तत्कालीन कामबाट र फन गोखले पेरिस पठाएका स्केचहरूबाट सन्तुष्ट थिएनन्।<ref>{{harvnb|Naifeh|Smith|2011|pp=439-40}}</ref> उनले नुनेनमा आफ्ना आमाबुबासँग बस्ने क्रममा ''आलु भक्षक''मा काम गर्न थालेका थिए, जुन धेरै किसान, मजदुर र दर्जीहरूको बसोबास भएको एक ग्रामीण क्षेत्र थियो।<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=Smithsonian |last2=Katz |first2=Brigit |title=The Untold Story of van Gogh's Once-Maligned Masterpiece, 'The Potato Eaters' |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/the-untold-story-of-the-potato-eaters-a-van-gogh-masterpiece-once-maligned-by-critics-180978833/ |access-date=2023-07-29 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> उनले १३ अप्रिलदेखि मे महिनाको सुरुसम्म यस चित्रमा काम गरे, जब यो प्रायः सम्पन्न भइसकेको थियो र सोही वर्षको अन्त्यतिर उनले एउटा सानो ब्रसले केही सामान्य परिवर्तनहरू गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Vincent van Gogh - The Potato Eaters |url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0005v1962 |access-date=2023-07-29 |website=Van Gogh Museum |language=en}}</ref> फन ग‍खले आफ्नो भाइलाई लेखेको पत्रमा ''आलु भक्षक''को बारेमा चर्चा गरेका छन्। उनले यो चित्र हेर्ने मानिसहरूले यस्तो महसुस गरुन् भन्ने चाहेको बताएका थिए: <blockquote>…यी मानिसहरू सानो बत्तीको उज्यालोमा आलु खाँदै छन् जसले आफैले ती हातहरूले जमिन खनेका हुन् भने अहिले उनीहरूले आफ्नो हात भाँडामा हालिरहेका छन्। यसमा उनीहरूले शारीरिक श्रमको कुरा जोडिएकोछ र उनीहरूले यसरी इमानदारीपूर्वक आफ्नो खाना कमाएका छन्। म यसले हाम्रो जीवनशैलीभन्दा पूर्णतया फरक जीवनशैलीको भावना दिन चाहन्थेँ।</blockquote> <blockquote>…जो कोही साधारण सुन्दर किसानहरू देख्न रुचाउँछन् उनीहरूले त्यस्तै हेरुन्। मेरो तर्फबाट, म विश्वस्त छु कि लामो समयमा उनीहरूलाई तिनीहरूको रुखोपनमा चित्रित गर्दा परम्परागत मिठास देखाउनुभन्दा राम्रो परिणाम आउँछ।</blockquote> यसै छलफलको सन्दर्भमा फन गोखले किसानका चित्रहरूको बारेमा आफ्ना विचार थपेका थिए: <blockquote>एक किसान केटी एक कुलीन महिलाभन्दा बढी सुन्दर छिन्– मेरो विचारमा– उसको धुलो र धब्बा लागेको निलो स्कर्ट र ज्याकेटमा, जसमा मौसम, हावा र घामले सबैभन्दा कोमल विविधताहरू ल्याइदिएका हुन्छन्। तर– यदि उसले– एक कुलीन महिलाको पोशाक लगाउँछिन् भने, त्यसपछि यसको प्रामाणिकता हराउँछ। एक किसान आफ्नो मोटो लागेको लुगा लगाएर खेतमा जति राम्रो देखिन्छ, त्यो भन्दा धेरै कम राम्रो जब ऊ आइतबार चर्च जानको लागि कुनै सज्जन व्यक्तिको कोट लगाउँछ। …यदि एउटा किसानको चित्रबाट बेकन, धुवाँ, आलुको बाफको गन्ध आउँछ– राम्रो छ– त्यो अस्वस्थकर होइन– यदि एउटा गोठबाट मलको गन्ध आउँछ– धेरै राम्रो, गोठ त्यसैको लागि हो– यदि खेतबाट पाकेको गहुँ, आलु वा मलको सुगन्ध आउँछ– त्यो साँच्चै स्वस्थकर हुन्छ … तर एउटा किसान चित्र सुगन्धित हुनु हुँदैन।<ref>{{cite web|url=http://vangoghletters.org/vg/letters/let497/letter.html |title=Letter 497 |work=Vincent Van Gogh. The Letters |publisher=Van Gogh Museum |location=Amsterdam}}</ref></blockquote> दुई वर्षपछि पेरिसमा आफ्नी बहिनी [[विल फोन गोख|विलेमिना]]लाई लेख्दै, फन गोखले अझै पनि ''आलु भक्षक''लाई आफ्नो सबैभन्दा सफल चित्र ठान्दथे: "म आफ्नो कामको बारेमा के सोच्छु भने, नुनेनमा मैले बनाएको आलु खाने किसानहरूको चित्र नै अन्ततः मैले गरेको सबैभन्दा राम्रो काम हो।"<ref>{{harvnb|McQuillan|1989|p=38}}</ref> तर, यो चित्र बनाएको केही समयपछि नै उनका मित्र [[आन्तोन फन रापार्द]]ले यसको आलोचना गरेका थिए। उदीयमान कलाकारको रूपमा फन गोखको आत्मविश्वासमा यो गम्भीर आघात थियो र उनले आफ्नो मित्रलाई जवाफ लेखे, "तिमीले ... मेरो कामलाई त्यसरी आलोचना गर्ने कुनै अधिकार थिएन" (जुलाई १८८५) र पछि, "म सधैँ त्यो गरिरहेको हुन्छु ''जुन म अहिलेसम्म गर्न सक्दिनँ'' ताकि त्यो कसरी गर्ने भनेर सिक्न सकूँ।" (अगस्ट १८८५)।<ref>{{harvnb|McQuillan|1989|p=20}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons-inline}} *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/167899 ''फन गोख, चित्रकला र रेखाचित्रहरू: एक विशेष ऋण प्रदर्शनी''], मेट्रोपोलिटन म्युजियम अफ आर्ट लाइब्रेरीबाट पूर्ण रूपमा डिजिटलाइज गरिएको प्रदर्शनी क्याटलग, जसमा यस चित्रकलाको बारेमा सामग्रीहरू समावेश छन् (अनुक्रमणिका हेर्नुहोस्) *''आलु भक्षक'' (सन् १८८५), क्यानभासमा तेल रङ, [http://www.vangoghmuseum.nl/vgm/index.jsp?page=1303&collection=1294&lang=en फन गोख सङ्ग्रहालय, आम्स्टर्डम] *''आलु भक्षक'' (सन् १८८५), क्यानभासमा तेल रङ, [https://web.archive.org/web/20120309044045/http://www.kmm.nl/object/KM%20109.982/The-potato-eaters?artist=Vincent%20van%20Gogh%20(1853%20-%201890)&characteristic=&characteristic_type=Painting&van=0&tot=0&start=0&fromsearch=1 क्रोलर-मुलर सङ्ग्रहालय, ओटर्लो] [[श्रेणी:भिन्सेन्त फन गोखद्वारा बनाइएका चित्रहरू]] oqsk7no3j4g6ic031euvjp17iixpkby 0 150154 1357685 1355136 2026-06-03T10:18:58Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357685 wikitext text/x-wiki '''एन्टोनी लौरेनेट लेभोइजर''', ({{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|w|ɑː|z|i|eɪ}} {{respell|lə|VWAH|zee|ay}};<ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.lexico.com/definition/Lavoisier,+Antoine+Laurent|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423180950/https://www.lexico.com/definition/lavoisier,_antoine_laurent?s=t|url-status=dead|archive-date=2021-04-23|title=Lavoisier, Antoine Laurent|dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Lavoisier |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/lavoisier |access-date=30 July 2019 |work=[[Collins English Dictionary]] |publisher=[[HarperCollins]]}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Lavoisier|access-date=30 July 2019}}</ref> {{IPA-fr|ɑ̃twan lɔʁɑ̃ də lavwazje}} ; २६ अगस्ट १७४३{{spaced ndash}}८ मे १७९४),<ref name="cnrs">{{in lang|fr}} [http://www.cnrs.fr/cw/dossiers/doslavoisier/contenu/alternative/alter2_textes.html Lavoisier, le parcours d'un scientifique révolutionnaire] CNRS ([[Centre National de la Recherche Scientifique]])</ref> एक [[फ्रान्स|फ्रान्सेली]] कुलीन र रसायनज्ञ थिए । उनी १८ औं शताब्दीको रासायनिक क्रान्तिको केन्द्रमा थिए र रसायन विज्ञानको इतिहास र जीवविज्ञानको इतिहास दुवैमा उनको ठूलो प्रभाव थियो।<ref name="Schwinger">{{cite book|last=Schwinger|first=Julian|author-link=Julian Schwinger|title=Einstein's Legacy|year=1986|publisher=Scientific American Library|location=New York|isbn=978-0-7167-5011-6|page=[https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93 93]|url=https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93}}</ref> रसायन विज्ञानमा लाभोइसियरको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मुख्यतया विज्ञानलाई गुणात्मकबाट [[हाइड्रोजन|मात्रात्मकमा]] रूपान्तरण गर्नु हो। लाभोइसियरलाई दहनमा [[प्राणवायु|अक्सिजनको]] भूमिकाको खोजको लागि सबैभन्दा धेरै प्रख्यात छन्। उनले [[प्राणवायु|अक्सिजन]] (१७७८) र [[हाइड्रोजन]] (१७८३) को पहिचान गरी नामकरण गरेका थिए। लेभोइसियरले मेट्रिक प्रणाली बनाउन मद्दत गरे, तत्वहरूको पहिलो विस्तृत सूची तयार गरे, र रासायनिक नामकरण सुधार गर्न मद्दत गरे। उनले [[सिलिकन|सिलिकनको]] अस्तित्वको भविष्यवाणी गरे (१७८७) र , [[पदार्थ|पदार्थले]] रूप वा आकार परिवर्तन गरे पनि यसको द्रव्यमान सधैं उस्तै रहन्छ भन्ने सिद्ध गरेका थिए। == परिचय == लेभोइजरको जन्म [[पेरिस|पेरिसको]] एक धनी व्यापारी परिवारमा भएको थियो र उनले कलेज मजारिनमा कानून, साथै [[गणित]], [[खगोल शास्त्र|खगोल विज्ञान]], [[वनस्पति विज्ञान]] र [[रसायन शास्त्र|रसायन विज्ञानको]] अध्ययन गरेका थिए। रसायन विज्ञानप्रतिको लेभोइजरको ठूलो आकर्षण को कारण, उनले आफ्नो कानुनी पेशा त्यागे र [[अनुसन्धान|वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई]] आफ्नो जीवनको लक्ष्य बनाए। १७६५ मा, उनले [[फ्रान्स|फ्रान्सको]] वैज्ञानिक परिषद्मा आफ्नो पहिलो लेख प्रस्तुत गरे। १७६६ मा, उनले ठूलो शहरको सडकहरू उज्यालो पार्ने उत्तम विधिमा लेख लेखेकोमा यस परिषदबाट स्वर्ण पदक प्राप्त गरे। यसपछि, उनी दुई वर्षसम्म फ्रान्सको भूगर्भीय सर्वेक्षणमा संलग्न रहे र १७६८ मा फ्रान्सको पहिलो भूगर्भीय [[नक्सा]] तयार गरे। सोही वर्ष, उनलाई वैज्ञानिक परिषद्को सह-सदस्यको रूपमा मनोनीत गरिएको थियो। लेभोइजरलाई आधुनिक रसायन विज्ञानका पिता मानिन्छ। रसायन [[भौतिक शास्त्र|विज्ञानको]] क्षेत्रमा उनको स्थान [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनको]] जस्तै थियो। दुई हजार वर्षसम्म, पानीलाई माटोमा परिणत गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कायम थियो। १७७० मा, लेभोइजरले आफ्ना प्रयोगहरू र तिनीहरूको नतिजाहरू वर्णन गरे, जसले यो विश्वासलाई गलत साबित गर्यो। पाँच वर्षको निरन्तर प्रयोग पछि, उनले पत्ता लगाए कि हावा दुई ग्यासहरूको मिश्रण हो। उनले यी ग्यासहरू मध्ये एकको लागि "अक्सिजन" नाम दिए। उनले दहनको लागि [[प्राणवायु|अक्सिजन]] आवश्यक छ र सास फेर्न पनि यही ग्याँस प्रयोग गरिन्छ भनेर प्रदर्शन गरे। यसरी, उनले दहन र श्वासप्रश्वास अनिवार्य रूपमा समान प्रक्रियाहरू हुन् र [[धातु|धातुहरू]] हावामा अक्सिजनसँग मिलेर धातुको खरानी बनाउँछन् भन्ने प्रमाणित गरे। [[चित्र:Laboratoire-de-Lavoisier.jpg|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रयोगशाला (Musée des arts et métiers / कला र शिल्प संग्रहालय)]] [[चित्र:Lavoisier_decomposition_air.png|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|लेभोइजरको प्रसिद्ध 'फ्लोजिस्टन प्रयोग' : हावाको विघटन]] १७८३ मा, उनले [[पानी]] हाइड्रोजन र अक्सिजनको यौगिक हो भन्ने पत्ता लगाए। तत्वहरूलाई त्यस्तो पदार्थ मानिन्थ्यो जसबाट संसारका अन्य सबै पदार्थहरू बनेका थिए, तर तिनीहरू आफैं कुनै अन्य पदार्थबाट बनेका थिएनन्। यसरी, पानी एक तत्व हो भन्ने परम्परागत विश्वासको अन्त्य भयो। लेभोइजर [[रासायनिक तत्व|रासायनिक तत्वहरू]]को सूची संकलन गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए। अन्य वैज्ञानिकहरूसँगको सहकार्यमा, उनले पदार्थहरूलाई रासायनिक रूपमा नामकरण गर्ने प्रणाली पनि बनाए, जुन अझै पनि प्रयोगमा छ। लेभोइजरले आफू र ब्ल्याक, प्रिस्टली, [[हेनरी केभेन्डिस|क्याभेन्डिस]], आदि जस्ता अन्य रसायनशास्त्रीहरूले गरेका प्रयोगहरूबाट प्राप्त ज्ञान संकलन गरेर, नयाँ रसायन विज्ञानको सूत्र तयार गरे, जसले बिस्तारै आधुनिक रसायन विज्ञानको रूप लियो। उनले रसायन विज्ञान र अन्य विषयहरूमा धेरै उत्कृष्ट ग्रन्थहरू लेखे। पेरिसको सार्वजनिक जीवनमा पनि लेभोइजरले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। राजनीतिमा उनको विचार उदार थियो। उनले आफ्नो समयको फ्रान्समा सामाजिक सुधारको आवश्यकतालाई बुझे, तर उनी यो उद्देश्य प्राप्त गर्न अवैध माध्यमहरू प्रयोग गर्ने पक्षमा थिएनन्। सरकारलाई सहयोग गर्न, उनले अस्पताल, जेल र अन्य मामिलाहरूसँग सम्बन्धित धेरै मुद्दाहरूमा विस्तृत अनुसन्धान गरे। उनी महान वैज्ञानिकहरूमध्ये पहिलो थिए जसले आफ्नो जीवनको ठूलो हिस्सा राष्ट्रको सेवामा समर्पित गरे। यद्यपि, यी [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]]का दिनहरू थिए, र यो क्रान्तिकारी विचारहरूको परिणाम थियो कि, १७६८ मा प्रमुख पदमा नियुक्त भए तापनि र भाडा करमा महत्त्वपूर्ण सुधारहरू लागू गरे तापनि, यही पदले १७९३ मा [[गियोतिन|गिलोटिन]]मा उनको मृत्यु निम्त्यायो। यस दुखद घटनाको भोलिपल्ट, प्रसिद्ध गणितज्ञ र खगोलशास्त्री, जोसेफ-लुइस लाग्रान्जले भने, <nowiki>''</nowiki>"Il ne leur a fallu qu'un moment pour faire tomber cette tête, et cent années peut-être ne suffiront pas pour en reproduire une semblable."<nowiki>''</nowiki> ("सय वर्षमा जन्मिने छैन भन्ने व्यक्तिको टाउको काट्न एक क्षण मात्र लाग्यो।")<ref>{{cite wikisource|title=Œuvres de Lagrange|wslink=Notice_sur_la_vie_et_les_ouvrages_de_M._le_Comte_J.-L._Lagrange|wslanguage=fr|last=Delambre|first=Jean-Baptiste|author-link=Jean-Baptiste_Joseph_Delambre|year=1867|publisher=Gauthier-Villars|pages=15–57|no-pp=y}}</ref><ref>{{cite book|last=Guerlac|first=Henry|title=Antoine-Laurent Lavoisier – Chemist and Revolutionary|publisher=Charles Scribner's Sons|year=1973|location=New York|page=130}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिको समयमा गियोतिनद्वारा हत्या गरिएका फ्रान्सेली मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १७९४ मा मृत्यु]] o78i0imwlbhl7vpdh1jnqxliauzlcwr 0 150204 1357587 1356250 2026-06-03T09:22:32Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357587 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|अमेरिकी अभिनेता (जन्म १९७९)}} {{Infobox person | name = आरोन पल | image = Aaron Paul - AMC The Grove - Ash.jpg | caption = २०२५ मा पल | birth_name = आरोन पल स्टर्टेभ्यान्ट | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1979|8|27}} | birth_place = [[एमेट, आइडाहो]], संयुक्त राज्य अमेरिका | occupation = अभिनेता | years_active = १९९८–वर्तमान | spouse = {{marriage|[[लरेन पार्सेकियान]]|2013}} | children = २ }} '''आरोन पल''' (जन्म '''आरोन पल स्टर्टेभ्यान्ट'''; अगस्ट २७, १९७९) एक अमेरिकी अभिनेता हुन्। उनी [[एएमसी (टिभी च्यानल)|एएमसी]] शृङ्खला ''[[ब्रेकिङ ब्याड]]'' (सन् २००८–२०१३) मा [[जेसी पिङ्कम्यान]]को भूमिकाका लागि सबैभन्दा बढी परिचित छन्। उनले [[नेटफ्लिक्स]]को उत्तरकथा चलचित्र ''[[एल कामिनो: ए ब्रेकिङ ब्याड मुभी]]'' (सन् २०१९) र स्पिन-अफ शृङ्खला ''[[बेटर कल साउल]]'' (सन् २०२२) को [[बेटर कल साउल सिजन ६|अन्तिम सिजन]]का क्रममा सोही भूमिका पुनः दोहोर्‍याएका थिए।<ref>{{cite web |last1=Shanfeld |first1=Ethan |title='Better Call Saul': Bryan Cranston and Aaron Paul Will Guest Star in Final Season |url=https://variety.com/2022/tv/news/bryan-cranston-aaron-paul-better-call-saul-1235229217/ |website=Variety |access-date=April 10, 2022 |date=April 10, 2022 |archive-date=April 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410040314/https://variety.com/2022/tv/news/bryan-cranston-aaron-paul-better-call-saul-1235229217/ |url-status=live }}</ref> पलले आफ्नो करियरको सुरुवात थुप्रै सङ्गीत भिडियोहरू, टेलिभिजनमा अतिथि भूमिका र चलचित्रहरूमा साना भूमिकाहरूबाट गरेका थिए। सन् २००७ मा, उनले [[एचबिओ|एचबीओ]] शृङ्खला ''[[बिग लभ]]'' (सन् २००६–२०११) मा स्कट क्विटम्यानको रूपमा पुनरावर्ती भूमिका पाएका थिए र सन् २००९ मा, उनले ''[[द लास्ट हाउस अन द लेफ्ट (२००९ चलचित्र)|द लास्ट हाउस अन द लेफ्ट]]''मा अभिनय गरेका थिए। ''ब्रेकिङ ब्याड'' पछि, उनले ''[[निड फर स्पिड (चलचित्र)|निड फर स्पिड]]'' (सन् २०१४), ''[[हेलियन (चलचित्र)|हेलियन]]'' (सन् २०१४), ''[[एक्सोडस: गड्स एन्ड किङ्स]]'' (सन् २०१४), ''[[आई इन द स्काई (२०१५ चलचित्र)|आई इन द स्काई]]'' (सन् २०१५), र ''[[सेन्ट्रल इन्टेलिजेन्स]]'' (सन् २०१६) जस्ता चलचित्रहरूमा अभिनय गरेका थिए। उनले नेटफ्लिक्सको एनिमेटेड शृङ्खला ''[[बोज्याक हर्सम्यान]]'' (सन् २०१४–२०२०) मा [[टोड चाभेज]]को भूमिकाका लागि आवाज समेत दिएका थिए, जसमा उनी कार्यकारी निर्माता पनि थिए। यसका साथै उनले [[हुलु]] नाटक शृङ्खला ''[[द पाथ (टिभी शृङ्खला)|द पाथ]]'' (सन् २०१६–२०१८) मा एडी लेन र एचबीओ विज्ञान कल्पित नाटक शृङ्खला ''[[वेस्टवर्ल्ड (टिभी शृङ्खला)|वेस्टवर्ल्ड]]'' (सन् २०२०–२०२२) मा कालेब निकोल्सको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। सन् २०२५ मा, उनले भिडियो गेम ''[[डिस्प्याच (भिडियो गेम)|डिस्प्याच]]'' मा मुख्य पात्र रोबर्ट रोबर्टसन तृतीयको रूपमा आफ्नो आवाज दिएका थिए। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category|Aaron Paul|आरोन पल}} * {{IMDb name|0666739|आरोन पल}} * {{Rotten-tomatoes-person|aaron_paul|आरोन पल}} * {{Twitter}} [[श्रेणी:सन् १९७९ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी टेलिभिजन अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी आवाज अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:प्राइमटाइम एमी पुरस्कार विजेताहरू]] 6larmj9vmod5wqxuyhat9wryjan6f85 0 150210 1357724 1355831 2026-06-03T10:54:57Z IvanScrooge98 27223 /* */ image 1357724 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = सारा तोस्कानो | image = Sarah Toscano (Mondovì - August 2025 - 1) (cropped).webp | caption = सन् २०२५ मा तोस्कानो | birth_date = {{birth date and age|2006|1|9|df=yes}} | birth_place = [[भिजेभानो]], लोम्बार्दिया, इटाली | genre = {{hlist|[[पप सङ्गीत|पप]]<ref>{{AllMusic}}</ref>|[[डान्स-पप]]<ref>{{Cite web |title=''Amici 2023'' Sarah Toscano: "Sogno di portare lo stile di Dua Lipa" |url=https://www.tgcom24.mediaset.it/televisione/amici-2023-sarah-toscano-sogno-stile-dua-lipa_82475489-202402k.shtml |website=[[TGcom24]] |language=it}}</ref>}} | occupation = {{hlist|गायिका|गीतकार}} | instrument = {{hlist|स्वर|पियानो}} | years_active = सन् २०२२–हालसम्म | works = [[सारा तोस्कानो डिस्कोग्राफी|डिस्कोग्राफी]] | label = {{plainlist| * [[युनिभर्सल म्युजिक ग्रुप|युनिभर्सल]] <small>(सन् २०२२–२०२३)</small> * [[वार्नर म्युजिक ग्रुप|वार्नर]] <small>(सन् २०२३–हालसम्म)</small> }} | module = {{Infobox person | embed = yes | signature = Sarah Toscano firma.svg }} }} '''सारा तोस्कानो''' (जन्म ९ जनवरी २००६) एक इटालेली गायिका-गीतकार हुन्। उनले सन् २०२४ मा ट्यालेन्ट सो ''अमिची दी मारिया दे फिलिप्पी'' को तेइसौँ संस्करण जितेपछि व्यापक प्रसिद्धि हासिल गरिन्।<ref>{{Cite web |title=Sarah Toscano, chi è la cantante di ''Amici'' |url=https://mediasetinfinity.mediaset.it/news/mediasetinfinity/verissimo/sarah-toscano-storia-biografia-chi-e-amici_SE000000000023_t14pzpTYCydeALsRSQQMJAS |website=[[Mediaset Infinity (Italy)|Mediaset Infinity]] |language=it}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category}} * {{YouTube|channel=UCc7kBvUjEnPjKVm7p5XVtUw|सारा तोस्कानो}} * {{IMDb name|16360762|Sarah Toscano}} * {{AllMusic}} [[श्रेणी:सन् २००६ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:इटालेली पप गायिकाहरू]] [[श्रेणी:इटालेली चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:इटालेली टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:युनिभर्सल म्युजिक ग्रुपका कलाकारहरू]] [[श्रेणी:वार्नर म्युजिक ग्रुपका कलाकारहरू]] {{ठुटो}} fstopoqiaamav1499mo4arav904sh8a 0 150219 1357498 1355890 2026-06-03T08:14:23Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357498 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Off Campus logo.webp | genre = [[रोमान्टिक ड्रामा]] | creator = लुइसा लेवी | based_on = {{based on|''अफ-क्याम्पस'' शृङ्खला|[[एल केनेडी]]}} | showrunner = {{Plainlist| * लुइसा लेवी * जिना फाटोरे }} | starring = {{Plainlist| * [[एला ब्राइट]] * [[बेलमोन्ट क्यामेली]] * [[मिका अब्दाला]] * स्टिफन क्यालिन * [[जेलेन थोमस ब्रुक्स]] * [[एन्टोनियो चिप्रियानो]] * [[जोस ह्युस्टन]] * [[स्टिभ हाउइ (अभिनेता)|स्टिभ हाउइ]] }} | music = [[किगन डेविट]] | country = संयुक्त राज्य अमेरिका | language = अङ्ग्रेजी | num_seasons = १ | num_episodes = ८ | list_episodes = | executive_producer = {{Plainlist| * जिना फाटोरे * लुइसा लेवी * [[सिल्भर ट्री]] * मार्टी बोवेन * [[वाइक गडफ्रे]] * जेम्स साइडम्यान * नील फ्लाहर्टी * लिआना बिलिङ्स }} | producer = रायन सिल्भा | location = [[भ्यानकुभर]] | cinematography = {{Plainlist| * कोलिन हौल्ट * निक थोमस }} | editor = {{Plainlist| * निकोल ब्रिक * गर्डन रेम्पेल * लिसा रोबिसन * नेथन इस्टरलिङ }} | camera = | runtime = ४६–५६ मिनेट | company = {{Plainlist| * २८ इन ब्लु * ड्राउनिङ गर्ल प्रोडक्सन्स * [[टेम्पल हिल इन्टरटेन्मेन्ट]] * बिलिङ्स प्रोडक्सन्स * [[अमेजन एमजीएम स्टुडियोज]] }} | network = [[प्राइम भिडियो|अमेजन प्राइम भिडियो]] | first_aired = {{Start date|2026|5|13}} | last_aired = वर्तमान }} '''''अफ क्याम्पस''''' लुइसा लेवीद्वारा अमेजन प्राइम भिडियोका लागि सिर्जना गरिएको एक अमेरिकी रोमान्टिक ड्रामा टेलिभिजन शृङ्खला हो। यो [[एल केनेडी]]को ''अफ-क्याम्पस'' पुस्तक शृङ्खलामा आधारित छ।<ref name="Series order">{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/10/off-campus-tv-series-elle-kennedys-books-prime-video-1236103731/|title='Off Campus' TV Series Based On Elle Kennedy's Books Ordered By Prime Video|work=[[Deadline Hollywood]]|first=Nellie|last=Andreeva|date=October 1, 2024|access-date=October 4, 2024}}</ref> ''अफ क्याम्पस'' को प्रिमियर १३ मे २०२६ मा भएको थियो। फेब्रुअरी २०२६ मा, शृङ्खलाको प्रिमियर हुनु अघि नै, यसलाई दोस्रो सिजनका लागि नवीकरण गरिएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title}} [[श्रेणी:अमेरिकी नाटक टेलिभिजन शृङ्खलाहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषाका टेलिभिजन कार्यक्रमहरू]] {{ठुटो}} 72rrlxd4g3nukjo0mr9u2t4m6v4obju 0 150260 1357710 1356521 2026-06-03T10:44:36Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357710 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian political party | abbreviation = CJP | logo = | colorcode = #690A22 | president = [[अभिजीत दिप्के]] | founder = अभिजीत दिप्के | foundation = {{Start date and age|2026|05|16|df=y}} | position = [[केन्द्र-वाम राजनीति|केन्द्र-वाम]] | ideology = {{ubl|[[राजनीतिक व्यंग्य]]|[[युवा अधिकार]]|[[सत्ताविरोधी आन्दोलन|सत्ताविरोधी]]|[[धर्म निरपेक्षता|धर्मनिरपेक्षता]]|[[समाजवाद]]}} | slogan = ''आलसी तथा बेरोजगारहरूको आवाज'' | colours = {{color box|#690A22}} प्लम चिज | website = {{URL|https://cockroachjantaparty.org}} }} '''ककरोच जनता पार्टी''' ('''CJP'''; {{lit|साङ्ला जनताको पार्टी}}) भारतको एक [[राजनीतिक व्यंग्य|व्यंग्यात्मक राजनीतिक आन्दोलन]] हो, जसको स्थापना १६ मे २०२६ मा [[अभिजीत दिप्के]]द्वारा गरिएको थियो। दिप्के यसअघि [[आम आदमी पार्टी]]सँग राजनीतिक सञ्चार रणनीतिकारका रूपमा आबद्ध थिए।<ref name="bt_dipke">{{cite web |title=Who is Abhijeet Dipke? Founder of Cockroach Janta Party |url=https://www.businesstoday.in |website=Business Today |date=18 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref><ref name="telegraph">{{cite web |title=CJI may clarify but Cockroach Janta Party is ready for dissent, one laugh at a time |url=https://www.telegraphindia.com/india/cji-surya-kant-may-clarify-but-cockroach-janta-party-is-ready-for-dissent-one-laugh-at-a-time/cid/2161212 |website=The Telegraph India |date=18 May 2026 |access-date=19 May 2026}}</ref><ref name="indiatoday">{{cite web |title=Cockroach Janta Party debuts, admits two TMC MPs within 2 days |url=https://www.indiatoday.in/india/story/cockroach-janta-party-40000-members-mahua-moitra-kirti-azad-gen-z-convention-2913347-2026-05-18 |website=India Today |date=18 May 2026 |access-date=19 May 2026}}</ref><ref name="bbc_news">{{cite news |title=Indian politics has acquired an unusual mascot: the cockroach |url=https://www.bbc.com/news/articles/cz72y11jjq1o |work=BBC News |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> यो आन्दोलन १५ मे २०२६ मा [[भारतका प्रधान न्यायाधीश]] [[सूर्यकान्त]]ले बेरोजगार युवाहरूलाई “ककरोच” तथा “समाजका परजीवी” सँग तुलना गरेको भनिएको टिप्पणीको व्यंग्यात्मक प्रतिक्रियाका रूपमा उदाएको थियो।<ref name="boom">{{cite web |title=The Cockroach Janta Party: How A CJI Comment Became A Movement |url=https://www.boomlive.in/explainers/the-cockroach-janta-party-how-a-cji-comment-became-a-movement-31586 |website=BOOM Fact Check |date=18 May 2026 |access-date=19 May 2026}}</ref> समाचारहरूका अनुसार, ककरोच जनता पार्टीका समर्थकहरूले [[बिहार]]को आगामी [[बाँकिपुर विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र|बाँकिपुर विधानसभा]] उपनिर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्ने सम्भावना विचार गरिरहेका थिए।<ref name="boom" /> स्थापनाको केही दिनभित्रै यस आन्दोलनले ३ लाख ५० हजारभन्दा बढी सदस्यता दर्ता तथा सामाजिक सञ्जालमा १ करोड ८० लाख अनुयायी प्राप्त गरेको बताइएको थियो।<ref>{{cite news |title=Cockroach Janta Party explodes online after top judge's remark; CJP gains 3.7 million followers in 24 hours |url=https://www.tribuneindia.com/news/india/cockroach-janta-party-top-judges-comment-sparks-viral-satire-protest/ |work=The Tribune |date=20 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> यस आन्दोलनले अफलाइन गतिविधिहरूमा पनि सहभागिता जनाएको थियो, जहाँ स्वयंसेवकहरूले ककरोचको पोशाक लगाएर प्रदर्शन तथा सरसफाइ अभियानहरू सञ्चालन गरेका थिए।<ref name="bbc_news" /> यो आन्दोलन [[भारत निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता गरिएको छैन। == उत्पत्ति == १५ मे २०२६ मा [[भारतको सर्वोच्च न्यायालय|सर्वोच्च अदालत]]मा भएको सुनुवाइका क्रममा प्रधान न्यायाधीश [[सूर्यकान्त]]ले टिप्पणी गर्दै भनेका थिए: “ककरोचजस्ता युवाहरू छन्, जसले कुनै रोजगारी पाउँदैनन् वा पेशागत क्षेत्रमा कुनै स्थान बनाउँदैनन्। तीमध्ये केही मिडियामा जान्छन्, केही सामाजिक सञ्जालतर्फ जान्छन्, [[सूचनाको अधिकार ऐन, २००५|आरटीआई]] कार्यकर्ता वा अन्य अभियन्ता बन्छन्, अनि सबैमाथि आक्रमण गर्न थाल्छन्।”<ref name="boom" /> त्यसको भोलिपल्ट अभिजीत दिप्केले [[एक्स (सामाजिक सञ्जाल)|एक्स]] (पूर्व ट्विटर) मा “सबै ‘ककरोच’ हरूका लागि एउटा मञ्च” सुरु गरिएको घोषणा गरेका थिए। उनले सदस्य बन्नका लागि बेरोजगार, आलसी, अत्यधिक अनलाइन रहने, तथा व्यावसायिक रूपमा गुनासो गर्न सक्ने क्षमता हुनुपर्ने मापदण्ड उल्लेख गरेका थिए।<ref name="nationalherald">{{cite web |title=Laugh if you like but cockroaches uniting, joining 'Cockroach Janta Party' in droves |url=https://www.nationalheraldindia.com/national/laugh-if-you-want-but-cockroaches-uniting-joining-cockroach-janata-party-in-droves |website=National Herald |date=18 May 2026 |access-date=19 May 2026}}</ref> पार्टीको वेबसाइट ‘Cockroach Janta Party’<ref>{{cite web |title=Cockroach Janta Party |url=http://cockroachjantaparty.org}}</ref> १६ मे २०२६ मा “आलसी तथा बेरोजगारहरूको आवाज” भन्ने नारासहित सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="telegraph" /> ४८ घण्टाभित्रै यस आन्दोलनले ४० हजारभन्दा बढी दर्ता सदस्य भएको दाबी गरेको थियो, जबकि पछिल्ला प्रतिवेदनहरूले यो सङ्ख्या ७० हजार नाघेको उल्लेख गरेका थिए।<ref name="timesnow">{{cite web |title=What Is Cockroach Janta Party? Manifesto Creates Buzz |url=https://www.timesnownews.com/viral/cockroach-janta-party-5-point-manifesto-creates-buzz-mahua-moitra-kirti-azad-reacts-abhijeet-dipke-article-154349051 |website=Times Now |date=19 May 2026 |access-date=19 May 2026}}</ref> {{As of|2026|5|22|df=yes|post=,}} आन्दोलनको इन्स्टाग्राम खातामा १ करोड ९५ लाखभन्दा बढी अनुयायी देखिएका थिए।<ref>{{cite web |title=Cockroach Janta Party |url=https://www.instagram.com/cockroachjantaparty |website=Instagram}}</ref> त्यस दिनको प्रारम्भमै उक्त खाताले १ करोड ८० लाख अनुयायी पार गर्दै भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) तथा [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस|भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस]]का आधिकारिक खाताहरूलाई उछिनेको थियो।<ref>{{cite web |title=14 million followers and counting: Cockroach Janta Party beats BJP, Congress on Instagram |url=https://www.deccanherald.com/india/14-million-followers-and-counting-cockroach-janta-party-beats-bjp-congress-on-instagram-4011060 |website=Deccan Herald |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> यस आन्दोलनको एक्स खातामा पनि २ लाखभन्दा बढी अनुयायी रहेका थिए।<ref name="bbc_news" /><ref>{{cite web |title=Cockroach Janta Party |url=https://x.com/CJP_2029 |website=X}}</ref> सुरुवात भएको ७८ घण्टाभित्रै इन्स्टाग्राम खाताले ३० लाख अनुयायी पार गरेको बताइएको थियो भने पाँच दिनभन्दा कम अवधिमा १ करोड अनुयायी पार गर्दै सत्तारुढ [[भारतीय जनता पार्टी]]को आधिकारिक इन्स्टाग्राम खातालाई समेत उछिनेको थियो।<ref name="it_celebs">{{cite web |last=Kateel |first=Avinash |title=Cockroach party beats BJP on the 'gram with 10 million followers in 5 days |url=https://www.indiatoday.in/india/story/cockroach-janta-party-10-million-followers-on-instagram-bjp-followers-cji-remarks-genz-youth-2914805-2026-05-21 |website=India Today |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> यस आन्दोलनले अनलाइन फाराममार्फत ३ लाख ५० हजारभन्दा बढी सदस्य दर्ता गरेको पनि बताइएको थियो।<ref name="theprint_bhatia">{{cite web |title=Hotmail co-founder Sabeer Bhatia backs Cockroach Janta Party, says supports movement '100 per cent' |url=https://theprint.in/feature/sabeer-bhatia-hotmail-cockroach-janta-party/2936233/ |website=ThePrint |date=20 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> यस आन्दोलनले अफलाइन गतिविधिहरूमा पनि विस्तार गरेको थियो, जहाँ स्वयंसेवकहरूले ककरोचको पोशाक लगाएर सरसफाइ अभियान तथा विरोध प्रदर्शनहरूमा सहभागिता जनाएका थिए।<ref name="bbc_news" /> पछि यो आन्दोलन [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बंगाल]], [[बिहार]], [[मध्य प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[जम्मु र कश्मीर|जम्मू र कश्मीर]], तथा [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]] लगायतका विभिन्न राज्यहरूमा फैलिएको बताइएको थियो।<ref name="aljazeera">{{cite news |title=Cockroach Janata Party: Top Indian judge's comment sparks satire protest |url=https://www.aljazeera.com/features/2026/5/20/cockroach-janata-party-top-indian-judges-comment-sparks-satire-protest |work=Al Jazeera |date=20 May 2026 |access-date=20 May 2026}}</ref> == सूर्यकान्तको प्रतिक्रिया == विवाद बढेपछि प्रधान न्यायाधीश [[सूर्यकान्त]]ले १६ मे २०२६ मा स्पष्टीकरण जारी गर्दै आफ्ना टिप्पणीहरूलाई गलत रूपमा उद्धृत गरिएको बताएका थिए। उनले आफ्नो आलोचना विशेष रूपमा [[नक्कली डिग्री|नक्कली तथा फर्जी डिग्री]] प्रयोग गरेर कानुनी पेशामा प्रवेश गरेका व्यक्तिहरूतर्फ लक्षित रहेको र सामान्य बेरोजगार युवाहरूप्रति नभएको स्पष्ट पारे। उनले भने, “म वर्तमान तथा भविष्यका हाम्रो मानव स्रोतप्रति मात्र होइन, भारतका प्रत्येक युवाप्रति गर्व गर्छु। म उनीहरूलाई विकसित भारतका स्तम्भका रूपमा देख्छु।”<ref name="boom" /> दिप्केले [[एक्स (सामाजिक सञ्जाल)|एक्स]]मा उक्त स्पष्टीकरणप्रति प्रतिक्रिया जनाउँदै लेखेका थिए, “मेरो प्रधानमन्त्रीसँग वैचारिक मतभेद हुन सक्छ, तर प्रधान न्यायाधीशलाई उहाँको अपमान गर्ने अधिकार छैन। वैध डिग्री नभएको आधारमा कसैलाई आफ्नै नागरिकलाई ‘परजीवी’ भन्न अधिकार प्राप्त हुँदैन।”<ref name="boom" /> ''India Today'' सँगको अन्तर्वार्तामा दिप्केले प्रधान न्यायाधीशको टिप्पणी विशेष रूपमा पीडादायी भएको बताएका थिए, किनभने ती टिप्पणी संविधानका संरक्षकबाट आएका थिए, जसको जिम्मेवारी अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको रक्षा गर्नु हो। उनले भने, “हाम्रो अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको रक्षा गर्न बसेको व्यक्ति केवल आफ्नो विचार राखेकै कारण हामीलाई ककरोच र परजीवीसँग तुलना गरिरहेको छ। यदि यस्तो टिप्पणी सत्तारूढ दलका अरू कसैले गरेको भए... यति ठूलो विवाद सिर्जना हुने थिएन।”<ref name="it_celebs" /> == अन्तर्निहित मुद्दाहरू == ककरोच जनता पार्टीको सुरुआत प्रधान न्यायाधीश [[सूर्यकान्त]]को टिप्पणीप्रतिको व्यंग्यात्मक प्रतिक्रियाका रूपमा भएको थियो, तर भारतीय युवामाझ यसको तीव्र विस्तारले विश्लेषक तथा टिप्पणीकारहरूले औँल्याएका गहिरा संरचनात्मक समस्याहरूलाई पनि प्रतिबिम्बित गरेको छ।<ref name="newsaz">{{cite web |title='Cockroach Janta Party': Indian judge's remark sparks massive movement |url=https://news.az/news/cockroach-janta-party-indian-judges-remark-sparks-massive-movement |website=News.az |date=19 May 2026 |access-date=20 May 2026}}</ref> === बेरोजगारी === भारतमा स्नातक तहको बेरोजगारी दर २९.१ प्रतिशत रहेको छ, जुन विद्यालय नपढेका व्यक्तिहरूको तुलनामा नौ गुणा बढी हो। देशले हरेक वर्ष ८० लाखभन्दा बढी स्नातक उत्पादन गरे पनि अर्थतन्त्रले उनीहरूलाई समेट्न पर्याप्त रोजगारी सिर्जना गर्न सकेको छैन।<ref name="newsaz"/> CJP को सदस्यता मापदण्डमा पनि बेरोजगारीलाई उल्लेख गरिएको छ, जसमा आवेदक “बलपूर्वक, इच्छाअनुसार वा सिद्धान्तका आधारमा बेरोजगार” हुनुपर्ने भनिएको छ।<ref name="dailyjagran">{{cite web |title=Cockroach Janta Party: Millions Of 'Parasites' Unite For Satirical Movement Of The 'Democratic And Lazy' |url=https://www.magzter.com/stories/dhnews/Jagran+English/Cockroach+Janta+Party-Millions-Of-Parasites-Unite-For-Satirical-Movement-Of-The-Democratic-And-Lazy-newsid-n712959262 |website=The Daily Jagran |date=20 May 2026 |access-date=20 May 2026}}</ref> === परीक्षाको प्रश्नपत्र चुहावट === CJP को स्थापना हुनुभन्दा अघिल्लो सातामा [[National Eligibility cum Entrance Test (Undergraduate)|नेशनल एलिजिबिलिटी कम इन्ट्रान्स टेस्ट]] (NEET-UG) को [[NEET 2026 Paper leak|प्रश्नपत्र चुहावट]]पछि परीक्षा रद्द गरिएसँगै देशव्यापी प्रदर्शनहरू भएका थिए। उक्त परीक्षा पुनः २१ जुन २०२६ मा सञ्चालन गर्ने तय गरिएको थियो।<ref name="mathrubhumi">{{cite web |title='Haan Main Hoon Cockroach': Viral NEET paper leak protest song sparks buzz as 'CJP' trends |url=https://english.mathrubhumi.com/news/india/cockroach-janta-party-neet-2026-protest-song-wdolda0z |website=Mathrubhumi English |date=19 May 2026 |access-date=20 May 2026}}</ref> CJP ले “Haan Main Hoon Cockroach” शीर्षकको विरोध गीत सार्वजनिक गरेको थियो, जसमा NEET प्रश्नपत्र चुहावट, विद्यार्थीमाथिको दबाब तथा परीक्षा प्रणालीप्रतिको आक्रोशलाई प्रत्यक्ष रूपमा उल्लेख गरिएको थियो।<ref name="mathrubhumi"/> पार्टीको घोषणापत्रमा “NEET तथा [[केन्द्रीय माध्यमिक शिक्षा बोर्ड|CBSE]] जस्ता परीक्षा घोटालाका पीडित प्रत्येक विद्यार्थी” सँग ऐक्यबद्धता जनाएको उल्लेख छ।<ref name="nationalherald"/> === सम्पत्ति असमानता तथा पक्षपोषी पूँजीवाद === भारतमा सम्पत्तिको अत्यधिक केन्द्रीकरण रहेको छ, जहाँ आलोचकहरूले पछिल्लो दशकमा निर्माण गरिएको आर्थिक संरचनाले मुख्यतः [[गौतम अडानी]] तथा [[मुकेस अम्बानी|मुकेश अम्बानी]] जस्ता उद्योगपतिहरूलाई फाइदा पुर्‍याएको आरोप लगाएका छन्।<ref name="rahul">{{cite web |title=A ferocious economic storm will hit ordinary people, small biz: Rahul Gandhi |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/a-ferocious-economic-storm-will-hit-ordinary-people-small-biz-rahul-gandhi/articleshow/131209132.cms |website=The Economic Times |date=19 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> CJP लाई समर्थन गरेका अभियन्ता-वकिल [[प्रशान्त भूषण]]ले भारतको “अर्थतन्त्र तथा समाज अम्बानी र अडानीजस्ता पक्षपोषी पूँजीपतिहरूको फाइदाका लागि रगत बगाइरहेको” बताएका थिए।<ref name="newsaz"/> CJP को घोषणापत्रले अडानी समूह तथा रिलायन्स इन्डस्ट्रिजको स्वामित्वमा रहेका सञ्चार संस्थाहरूको लाइसेन्स रद्द गर्न तथा “गोदी मिडिया”का प्रस्तोताहरूको बैंक खातामाथि अनुसन्धान गर्न माग गरेको थियो। पार्टीले गुमनाम चन्दा वा निर्वाचन बन्ड स्वीकार नगर्ने पनि उल्लेख गरेको थियो।<ref name="nationalherald"/> === न्यायिक अवकाशपछिका नियुक्ति तथा संस्थागत विश्वास === भारतका पूर्व प्रधान न्यायाधीशहरूले अवकाशपछि सरकारी पद स्वीकार गर्ने अभ्यासप्रति व्यापक आलोचना भएको छ। पूर्व प्रधान न्यायाधीश रञ्जन गोगोईले अवकाशपछि १६ हप्तामै राज्यसभाको सिट स्वीकार गरेका थिए भने पूर्व प्रधान न्यायाधीश पी. सतासिवम केरला राज्यका राज्यपाल बनेका थिए।<ref name="gavai">{{cite web |title=Indian CJ, colleagues publicly pledge to refuse post-retirement jobs |url=https://www.dailymirror.lk/front-page/Indian-CJ-colleagues-publicly-pledge-to-refuse-post-retirement-jobs/238-310954 |website=Daily Mirror |date=7 June 2025 |access-date=21 May 2026}}</ref> हालका प्रधान न्यायाधीश बी.आर. गवईले यस्ता अवकाशपछिका नियुक्तिहरूले “गम्भीर नैतिक प्रश्नहरू उठाउने” तथा “भविष्यका सरकारी नियुक्तिको सम्भावनाले न्यायिक निर्णय प्रभावित भएको आभास दिन सक्ने” बताएका थिए।<ref name="telegraphgavai">{{cite web |title=CJI Gavai flags ethical concerns over judges taking government jobs after retirement |url=https://www.telegraphindia.com/india/chief-justice-of-india-gavai-flags-ethical-concerns-over-judges-taking-government-jobs-after-retirement-prnt/cid/2106180 |website=The Telegraph India |date=5 June 2025 |access-date=21 May 2026}}</ref> CJP को पहिलो घोषणापत्र मागले यही विषयलाई सम्बोधन गर्दै अवकाशप्राप्त प्रधान न्यायाधीशहरूलाई राज्यसभा सिट दिन प्रतिबन्ध लगाउन माग गरेको थियो।<ref name="nationalherald"/> यसले भारतका उच्च न्यायिक अधिकारीहरूलाई राजनीतिक पदद्वारा पुरस्कृत गरिने व्यापक धारणालाई प्रतिबिम्बित गरेको थियो, जसले न्यायपालिका र कार्यपालिकाबीचको सीमालाई अस्पष्ट बनाउने भनिएको छ।<ref name="sinarharian">{{cite web |title='Parti Lipas' cetus gelombang sindiran politik di India |url=https://www.sinarharian.com.my/article/780770/global/parti-lipas-cetus-gelombang-sindiran-politik-di-india |website=Sinar Harian |date=19 May 2026 |access-date=20 May 2026}}</ref> प्रशान्त भूषणले प्रधान न्यायाधीश कान्तको टिप्पणीले “अभियन्ता तथा युवाहरूप्रतिको गहिरो पूर्वाग्रह र वैमनस्यता” झल्काएको बताएका थिए। उनले थपे, “यो वर्तमान सरकारको मानसिकता पनि ठ्याक्कै यही हो।”<ref name="sinarharian"/> === युवा प्रतिनिधित्व तथा राजनीतिक विमुखता === टिप्पणीकारहरूले यो आन्दोलनले अनलाइन संसारमा निरन्तर सक्रिय भए पनि औपचारिक राजनीतिमा आफूलाई अप्रतिनिधित्वित महसुस गर्ने भारतीय युवाहरूको पुस्तागत थकानलाई प्रतिबिम्बित गरेको बताएका छन्।<ref name="bbc_news"/> भारत विश्वकै सबैभन्दा युवा जनसङ्ख्या भएका देशहरूमध्ये एक हो, जहाँ १.४ अर्ब जनसङ्ख्याको करिब आधा हिस्सा ३० वर्षमुनिका छन्, तर औपचारिक राजनीतिक सहभागिता सीमित रहेको बताइन्छ।<ref name="bbc_news"/> BBC News ले उद्धृत गरेको एक सर्वेक्षणअनुसार २९ प्रतिशत भारतीय युवाहरू राजनीतिक सहभागिताबाट पूर्ण रूपमा टाढा रहन्छन् भने केवल ११ प्रतिशत मात्र कुनै राजनीतिक दलका सदस्य छन्।<ref name="bbc_news"/> दिप्केले यो समूह परम्परागत राजनीतिक प्रणालीमा आफूलाई नसुनिएको तथा अप्रतिनिधित्वित महसुस गर्ने युवाहरूको निराशाको अभिव्यक्ति भएको बताएका थिए।<ref name="bbc_news"/> === असहमतिको स्थान === CJP मा आबद्ध भएका अवकाशप्राप्त भारतीय प्रशासक आशिष जोशीले [[अल जजिरा]]सँग भनेका थिए: “पछिल्लो दशकमा देशमा धेरै डरको वातावरण बनेको छ। मानिसहरू बोल्न डराउँछन्। भारत यति घृणायुक्त बनेको छ कि ककरोच जनता पार्टी ताजा हावाको सासजस्तै भएको छ।”<ref name="newsaz"/> टिप्पणीकारहरूले CJP द्वारा व्यंग्य तथा मिमहरूको प्रयोगलाई “मानिसहरू जहाँ छन् त्यहीँ पुग्ने” रणनीतिका रूपमा व्याख्या गरेका छन्, विशेषतः यस्तो वातावरणमा जहाँ प्रत्यक्ष असहमतिले जोखिम निम्त्याउन सक्छ।<ref name="slguardian">{{cite web |title=India's 'Cockroach Janta Party' Goes Viral as Meme Politics Challenges Establishment |url=https://slguardian.org/indias-cockroach-janta-party-goes-viral-as-meme-politics-challenges-establishment/ |website=Sri Lanka Guardian |date=19 May 2026 |access-date=20 May 2026}}</ref> === अन्तर्निहित मुद्दाहरूको प्रतिक्रिया === सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरू CJP को दृष्टिकोणबारे विभाजित देखिएका छन्। केहीले यसलाई “सिर्फ मिम राजनीति” भनेका छन् भने अरूले “भारतको जेन जेड राजनीतिको नयाँ स्वरूप” तथा “कम्तीमा युवाहरूको पीडा बुझ्ने देशकै पहिलो पार्टी” भनेर वर्णन गरेका छन्।<ref name="nationalherald"/> युट्युबर मेघनाद एसले भनेका थिए: “ककरोच जनता पार्टी एउटा व्यंग्यात्मक, वास्तविक रूपमा अस्तित्वमा नभएको पार्टी हो, तर मानिसहरूले यसलाई यथार्थ राजनीतिभन्दा राम्रो विकल्प ठानिरहेका छन्। यो भारतका राजनीतिक दलहरूमाथिको विशाल टिप्पणी हो।”<ref name="slguardian"/> सार्थक गोस्वामीले आन्दोलनको व्याख्या गर्दै भने: “यो केवल ट्रेन्ड मात्र होइन। यो त्यस १ करोड युवाको प्रतिबिम्ब हो जसले यस आन्दोलनलाई समर्थन गरेका छन्। उनीहरू कुनै अशिक्षित भीड होइनन् जसलाई र्‍यालीमा ५००–५०० रुपैयाँ दिएर ल्याइन्छ (फिल्म ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Nayak:_The_Real_Hero?wprov=srpw1_1 Nayak: The Real Hero]'' को सन्दर्भमा)। उनीहरू शिक्षित युवा हुन्, जसले रोजगारी पाइरहेका छैनन्, जसका प्रश्नपत्रहरू चुहावट भइरहेका छन्, र जसले प्रश्न उठाउँदा ‘ककरोच’ भनिनुपरेको छ। त्यसैले उनीहरूले यही पहिचानलाई अपनाएका छन्। यसमा समुदायको भावना छ। त्यसपछि के हुन्छ वा हुँदैन भन्नेभन्दा पनि महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने पहिले अदृश्य रहेका क्रोधित युवाहरू अब अनुयायी सङ्ख्या वा प्रोफाइलमार्फत देखिन थालेका छन्। यही नै ककरोच जनता पार्टी हो।”<ref>{{Cite web |last=Sarthak |first=Goswami |date=21 May 2026 |title=POV of Sarthak Goswami on CJP |url=https://www.youtube.com/shorts/80ScR2_vZUg |access-date=2026-05-22 |website=www.youtube.com}}</ref> == विचारधारा तथा धारणा == CJP ले आफूलाई “युवाहरूको, युवाहरूद्वारा, युवाहरूका लागि स्थापित: [[धर्म निरपेक्षता|धर्मनिरपेक्ष]], [[समाजवाद|समाजवादी]], [[लोकतन्त्र|लोकतान्त्रिक]], तथा आलसी राजनीतिक मोर्चा” का रूपमा वर्णन गरेको छ।<ref name="boom"/> दिप्केले यो अभियान परम्परागत राजनीतिक दल बन्न इच्छुक नभएको तथा स्थापित राजनीतिज्ञहरूलाई यस मञ्चमा समावेश गर्ने कुनै रुचि नरहेको बताएका छन्। उनले “हालका राजनीतिज्ञहरू CJP मा सामेल भए जेन जेडलाई मन नपर्ने” उल्लेख गरेका थिए।<ref name="it_celebs"/> व्यंग्यात्मक स्वरूप भए तापनि पार्टीले औपचारिक पाँचबुँदे घोषणापत्र सार्वजनिक गरेको छ।<ref name="telegraph"/><ref name="boom"/><ref name="indiatoday"/> * कुनै पनि प्रधान न्यायाधीशलाई अवकाशपछिको पुरस्कारस्वरूप राज्यसभा सिट प्रदान गरिनु हुँदैन।<ref name=":0">{{Cite web |title=CJP |url=https://cockroachjantaparty.org/#manifesto |url-status=live}}</ref> * कुनै वैध मत हटाइएमा, मतदान अधिकार खोसिनु “आतंकवादभन्दा कम नभएको” भन्दै [[भारतका प्रमुख निर्वाचन आयुक्त|प्रमुख निर्वाचन आयुक्त]]लाई [[गैरकानुनी गतिविधि (रोकथाम) ऐन, १९६७|UAPA]] अन्तर्गत गिरफ्तार गरिनुपर्नेछ।<ref name=":0" /> * संसद्को कुल सदस्य सङ्ख्या नबढाई महिलाहरूलाई ३३ प्रतिशतको सट्टा ५० प्रतिशत आरक्षण प्रदान गरिनेछ; मन्त्रिपरिषद्का ५० प्रतिशत पदहरू पनि महिलाका लागि आरक्षित गरिनेछन्।<ref name=":0" /> * [[अडानी समूह]] तथा [[रिलायन्स इन्डस्ट्रिज]] (“अम्बानी”) को स्वामित्वमा रहेका सबै सञ्चार संस्थाहरूको लाइसेन्स रद्द गरिनेछ, ताकि स्वतन्त्र सञ्चारमाध्यमका लागि स्थान खुला होस्। “[[गोदी मिडिया]]” का प्रस्तोताहरूको बैंक खातामाथि अनुसन्धान गरिनेछ।<ref name=":0" /> * [[दल परिवर्तन|एक दलबाट अर्को दलमा प्रवेश गर्ने कुनै पनि विधायक वा सांसद]]लाई २० वर्षसम्म निर्वाचन लड्न तथा सार्वजनिक पद धारण गर्न प्रतिबन्ध लगाइनेछ।<ref name=":0" /> अभियन्ता अञ्जली भारद्वाजले प्रस्ताव गरेका तथा पार्टीले स्वीकार गरेका थप बुँदाहरू यसप्रकार छन्:<ref name="indiatoday"/> * पार्टी [[सूचनाको अधिकार ऐन, २००५|सूचनाको अधिकार ऐन (RTI Act)]] अन्तर्गत उत्तरदायी हुनेछ। * पार्टीले “गोप्य Cockroach CARES Fund” स्थापना गर्नेछैन (यो [[PM CARES Fund]]प्रतिको सन्दर्भ हो)। == सदस्यता == CJP मा सहभागी हुनका लागि तय गरिएका योग्यता मापदण्डहरू जानाजानी व्यंग्यात्मक स्वरूपका छन्:<ref name="boom" /> * बेरोजगार (“बलपूर्वक, आफ्नै इच्छाले, वा सिद्धान्तका आधारमा”) * आलसी (“यसले केवल शारीरिक गतिविधिलाई जनाउँछ”) * [[अत्यधिक अनलाइन|दीर्घ समयसम्म अनलाइन रहने]] (“शौचालय विश्रामसहित दैनिक कम्तीमा ११ घण्टा”) * व्यावसायिक रूपमा गुनासो गर्न सक्ने क्षमता (“सामग्री तीक्ष्ण, इमानदार तथा अर्थपूर्ण विषयतर्फ लक्षित हुनुपर्छ”) पार्टीले सदस्यता प्रक्रियामा धर्म, [[जाति]], तथा लिङ्गलाई आधार नबनाइने जनाएको छ।<ref name="boom" /> == उल्लेखनीय समर्थक तथा प्रतिक्रियाहरू == यस आन्दोलनले विभिन्न राज्यका सार्वजनिक व्यक्तित्व तथा राजनीतिज्ञहरूको ध्यान र समर्थन प्राप्त गरेको छ।<ref name="bbc_news" /> स्थापनाको केही दिनभित्रै [[अखिल भारतीय तृणमूल कांग्रेस]]का दुई सांसद [[महुआ मोइत्रा]] तथा [[कीर्ति आजाद]]ले पार्टीमा सामेल हुने इच्छा व्यक्त गरेका थिए, जसलाई CJP को सामाजिक सञ्जाल खाताले स्वागत गरेको थियो।<ref name="indiatoday"/> मोइत्राले “राष्ट्रविरोधी पार्टीको कार्ड बोक्ने सदस्य हुनुका साथै” आफू पनि यसमा सहभागी हुन चाहेको बताएकी थिइन्।<ref name="outlook">{{cite web |title=Mahua Moitra, Kirti Azad Join Cockroach Janta Party After CJI Remarks Row |url=https://www.outlookindia.com/national/mahua-moitra-kirti-azad-join-cockroach-janta-party-after-cji-remarks-row |website=Outlook India |date=18 May 2026 |access-date=19 May 2026}}</ref> समाजवादी पार्टीका अध्यक्ष [[अखिलेश यादव]]ले सामाजिक सञ्जालमा “BJP बनाम CJP” भन्ने छोटो टिप्पणी पोस्ट गर्दै यो अभियानलाई थप चर्चामा ल्याएका थिए। उक्त टिप्पणीले सत्तारूढ दल र युवा विरोध आन्दोलनबीच राजनीतिक तुलना प्रस्तुत गरेको मानिएको थियो।<ref name="ht_akhilesh">{{cite web |title=BJP vs CJP: Akhilesh takes jibe as Cockroach Janta Party takes internet by storm |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-vs-cjp-akhilesh-takes-jibe-as-cockroach-janta-party-takes-internet-by-storm-101779288974991.html |website=Hindustan Times |date=19 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> भारतीय-अमेरिकी उद्यमी तथा [[Hotmail]]का सह-संस्थापक [[साबिर भाटिया]]ले पनि आन्दोलनप्रति समर्थन व्यक्त गरेका थिए। इन्स्टाग्राममा पोस्ट गरिएको भिडियोमा उनले आफू “शतप्रतिशत” आन्दोलनको पक्षमा रहेको बताएका थिए। उनले युवाहरूलाई ककरोच भनिएकोमा निराशा व्यक्त गर्दै भनेका थिए, “कसैले पनि तपाईंहरूलाई ककरोच भन्नु हुँदैन... आफ्ना अधिकारका लागि लड्नुहोस्।”<ref name="theprint_bhatia"/> अभियन्ता-वकिल [[प्रशान्त भूषण]]ले पनि आन्दोलनलाई समर्थन गर्दै प्रधान न्यायाधीश कान्तको टिप्पणीले “अभियन्ता तथा युवाहरूप्रतिको गहिरो पूर्वाग्रह र वैमनस्यता” प्रतिबिम्बित गरेको बताएका थिए।<ref name="aljazeera"/> भूषणले CJP लाई आफ्नो मञ्च प्रयोग गरेर NEET प्रश्नपत्र चुहावटको मुद्दा उठाउन, केन्द्रीय मन्त्री [[धर्मेन्द्र प्रधान]]सँग जवाफदेहिता माग गर्न, तथा २१ देखि ६० वर्ष उमेर समूहका नागरिकलाई रोजगारी वा बेरोजगारी भत्ता सुनिश्चित गर्ने “रोजगारको अधिकार” सम्बन्धी कानुनको माग गर्न आग्रह गरेका थिए।<ref name="it_celebs"/> युट्युबर [[ध्रुव राठी]]ले पनि युट्युब सर्टमार्फत आफू चाँडै यस समूहमा सामेल हुने बताउँदै समर्थन जनाएका थिए।<ref name="it_celebs"/><ref>{{cite web |url=https://youtube.com/shorts/xK8-i8zHFHw |title=Dhruv Rathee YouTube Short |website=YouTube |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> यस आन्दोलनलाई समर्थन वा सहभागिता जनाउने अन्य प्रमुख व्यक्तित्वहरूमा सामाजिक अभियन्ता [[अञ्जली भारद्वाज]] तथा पूर्व निजामती कर्मचारी आशिष जोशी पनि रहेका थिए।<ref name="indiatoday"/> भारतीय चलचित्र तथा हास्यव्यंग्य क्षेत्रमा आबद्ध केही व्यक्तित्वहरूले पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत आन्दोलनलाई समर्थन गरेका थिए। चलचित्र निर्देशक [[अनुराग कश्यप]], हास्य कलाकार [[कुनाल कामरा]], तथा अभिनेत्रीहरू [[कोंकणा सेन शर्मा]], [[फातिमा सना शेख]], [[दिया मिर्जा]], र [[ईशा गुप्ता]]ले पार्टीका आधिकारिक सामाजिक सञ्जाल खाताहरूलाई पछ्याउँदै तथा सामग्री साझा गर्दै समर्थन जनाएका थिए।<ref name="midday_celebs">{{cite web |title=Cockroach Janata Party: Bollywood celebrities join the viral satirical political outfit |url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/cockroach-janata-party-bollywood-celebrities-join-the-viral-satirical-political-outfit-23631405 |website=Mid-day |date=20 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref><ref name="it_celebs"/> == प्रभाव == === युवाहरूको राजनीतिक सहभागिता === टिप्पणीकारहरूले ककरोच जनता पार्टीलाई बेरोजगारी, परीक्षा सम्बन्धी समस्या, महँगी तथा संस्थाप्रतिको अविश्वासका कारण भारतीय युवाहरूमा बढ्दो निराशाको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Saurabh |title=India's 'Cockroach' group goes viral, spotlights Gen Z worries |url=https://www.reuters.com/world/india/indias-cockroach-group-goes-viral-spotlights-gen-z-worries-2026-05-21/ |website=Reuters |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=A parody 'cockroach' party in India becomes major outlet for youth anger and protest |url=https://apnews.com/article/india-cockroach-janta-party-9e8be82b182e32feda4fee42d52de75b |website=AP News |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |language=en}}</ref> रायटर्सका अनुसार, यो आन्दोलन व्यंग्य तथा मिम संस्कृतिमार्फत जेनरेशन जेड प्रयोगकर्ताहरूमाझ तीव्र रूपमा फैलिएको थियो। दर्ता भएका समर्थकमध्ये ७० प्रतिशतभन्दा बढीको उमेर १९ देखि २५ वर्षबीच रहेको बताइएको थियो।<ref>{{cite web |last=Das |first=Krishna N. |title=India's 'Cockroach' group goes viral, spotlights Gen Z worries |url=https://www.reuters.com/world/india/indias-cockroach-group-goes-viral-spotlights-gen-z-worries-2026-05-21/ |website=Reuters |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> रायटर्सले यो आन्दोलनलाई सामाजिक सञ्जाल तथा इन्टरनेट संस्कृतिमार्फत परम्परागत दलगत संरचनाभन्दा बाहिर राजनीतिक धारणा व्यक्त गर्ने युवा भारतीयहरूको अभिव्यक्तिका रूपमा वर्णन गरेको थियो।<ref>{{cite news |title=Cockroach Janta Party to Parasitic Front: How political memes are taking over the internet |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/cockroach-janta-party-to-parasitic-front-how-political-memes-are-taking-over-the-internet/articleshow/131243533.cms |work=The Economic Times |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |issn=0013-0389}}</ref> === मिम राजनीति तथा डिजिटल सक्रियता === CJP लाई भारतमा “मिम राजनीति” तथा इन्टरनेट-आधारित राजनीतिक सक्रियताको नयाँ प्रवृत्तिको हिस्सा मानिएको छ। ''[[The Economic Times]]'' ले व्यंग्य, मिम तथा प्यारेडी खाताहरूलाई अनलाइन राजनीतिक सहभागिता र असहमतिका माध्यमका रूपमा प्रयोग गरिएको उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite news |title=Cockroach Janta Party to Parasitic Front: How political memes are taking over the internet |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/cockroach-janta-party-to-parasitic-front-how-political-memes-are-taking-over-the-internet/articleshow/131243533.cms |work=The Economic Times |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |issn=0013-0389}}</ref> [[India Today]] तथा [[Hindustan Times]]का अनुसार आन्दोलनको इन्स्टाग्राम वृद्धिदरमा भारतका प्रमुख राजनीतिक दलहरूको तुलनामा उच्च स्तरको सहभागिता देखिएको थियो।<ref>{{cite web |last=Kateel |first=Avinash |title=Cockroach party beats BJP on the 'gram with 10 million followers in 5 days |url=https://www.indiatoday.in/india/story/cockroach-janta-party-10-million-followers-on-instagram-bjp-followers-cji-remarks-genz-youth-2914805-2026-05-21 |website=India Today |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Kulkarni |first=Abhimanyu |title=Cockroach Janta Party >>> Bharatiya Janata Party. At least on Instagram |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/cockroach-janata-party-bharatiya-janata-party-at-least-on-instagram-10-million-101779335502195.html |website=Hindustan Times |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |language=en}}</ref> केही विश्लेषकहरूले यस आन्दोलनलाई डिजिटल माध्यमद्वारा सञ्चालित जनवादी वा सत्ताविरोधी अभियानहरूसँग तुलना गरेका छन् तथा यसले युवा इन्टरनेट प्रयोगकर्तामाझ राजनीतिक सञ्चारको शैली परिवर्तन भइरहेको संकेत गरेको बताएका छन्।<ref>{{cite web |title=A parody 'cockroach' party in India becomes major outlet for youth anger and protest |url=https://apnews.com/article/india-cockroach-janta-party-9e8be82b182e32feda4fee42d52de75b |website=AP News |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Millennials had hope and AAP. Gen Z has the Cockroach Janta Party |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/millennials-aap-gen-z-cockroach-janta-party-cji-meme-10701131/ |website=The Indian Express |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026 |language=en}}</ref> === राजनीतिक अपमानजनक शब्दको पुनःस्वीकरण === यस आन्दोलनले “ककरोच” शब्दलाई राजनीतिक विरोध तथा दृढताको प्रतीकका रूपमा पुनःस्वीकार गर्ने प्रयास गरेको थियो। [[Associated Press]]का अनुसार समर्थकहरूले मिम, व्यंग्य, पोशाक तथा प्रदर्शनमार्फत उक्त शब्दलाई राजनीतिक पहिचानका रूपमा पुनःअर्थ प्रदान गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2026-05-21 |title=A parody ‘cockroach’ party in India becomes major outlet for youth anger and protest |url=https://apnews.com/article/india-cockroach-janta-party-9e8be82b182e32feda4fee42d52de75b |access-date=2026-05-21 |website=AP News |language=en}}</ref> [[Reuters]] तथा [[Forbes]]ले यस प्रवृत्तिलाई भारतमा आर्थिक असुरक्षा तथा राजनीतिक विमुखतासँग सम्बन्धित युवाहरूको असन्तुष्टिको व्यापक प्रवृत्तिको हिस्सा भनेर वर्णन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Ray |first=Siladitya |title=Why A Viral ‘Cockroach' Protest Party Is Growing Among India’s Youth |url=https://www.forbes.com/sites/siladityaray/2026/05/20/indias-own-affordability-and-jobs-crisis-drives-a-growing-cockroach-protest/ |access-date=2026-05-21 |website=Forbes |language=en}}</ref> === अनलाइन व्यंग्यबाट विकसित अफलाइन सक्रियता === यो आन्दोलन सुरुमा अनलाइन व्यंग्यात्मक अभियानका रूपमा आरम्भ भएको थियो र पछि अफलाइन गतिविधितर्फ विस्तार भएको थियो। यसअन्तर्गत ककरोचको पोशाक लगाएका स्वयंसेवकहरूले विरोध प्रदर्शन तथा सार्वजनिक सरसफाइ अभियानहरू सञ्चालन गरेका थिए।<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Gaurav |title='Cockroach Janta Party' Goes Viral After Youth Clean Yamuna In Insect Costumes |url=https://www.oneindia.com/india/cockroach-janta-party-goes-viral-after-youth-clean-yamuna-in-insect-costumes-8092303.html |website=Oneindia |date=19 May 2026 |access-date=21 May 2026 |language=en}}</ref> == अन्तर्राष्ट्रिय चर्चा == रोयटर्स, एसोसिएटेड प्रेस, ड्यूश वेले, ''[[फोर्ब्स]]'', तथा [[अल जजिरा टिभी|अल जजिरा]] लगायतका अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले यस आन्दोलनलाई भारतमा बेरोजगारी, महँगी, शिक्षा तथा राजनीतिक विमुखताप्रति युवाहरूको बढ्दो असन्तुष्टिको प्रतिबिम्बका रूपमा वर्णन गरेका छन्।<ref>{{cite web |last=Ray |first=Siladitya |title=Why A Viral 'Cockroach' Protest Party Is Growing Among India's Youth |url=https://www.forbes.com/sites/siladityaray/2026/05/20/indias-own-affordability-and-jobs-crisis-drives-a-growing-cockroach-protest/ |website=Forbes |date=20 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=A parody 'cockroach' party in India becomes major outlet for youth anger and protest |url=https://apnews.com/article/india-cockroach-janta-party-9e8be82b182e32feda4fee42d52de75b |website=AP News |date=21 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> रायटर्सका अनुसार, आन्दोलनले स्थापना भएको केही दिनभित्रै [[भारतीय जनता पार्टी]]को इन्स्टाग्राम अनुयायी सङ्ख्यालाई समेत उछिनेको थियो।<ref>{{cite web |last=Sharma |first=Yashraj |title='Cockroach Janta Party': Top Indian judge's comment sparks satire, protest |url=https://www.aljazeera.com/features/2026/5/20/cockroach-janata-party-top-indian-judges-comment-sparks-satire-protest |website=Al Jazeera |date=20 May 2026 |access-date=21 May 2026}}</ref> ==सन्दर्भ== db37p4puf07o37to6cfbnv1ly2miviu 0 150342 1357628 1357156 2026-06-03T09:45:52Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357628 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Hofmann_voltameter_fr.svg|अङ्गुठाकार|एक स्कूल प्रयोगशाला मा प्रयोग एक Hofmann इलेक्ट्रोलिसिस उपoकरण को चित्रण]] {{Electromagnetism|Network}}[[रसायन शास्त्र|रसायन विज्ञान]] र [[म्यानुफ्याकचरिङ]]मा, इलेक्ट्रोलिसिस एक प्रविधि हो जसले [[डिसी करेन्ट]] (डीसी) प्रयोग गरी यौगिकबाट तत्व अलग गर्ने बिधी हो। इलेक्ट्रोलिसिस प्राकृतिक रूपमा हुने स्रोतहरूबाट तत्वहरू अलग गर्ने चरणको रूपमा व्यावसायिक रूपमा महत्त्वपूर्ण छ। इलेक्ट्रोलिसिस हुन आवश्यक [[भोल्टेज]]लाई "डिकम्पोजिसन पोटेन्सियल" भनिन्छ भनिन्छ। "लिसिस" शब्दको अर्थ अलग वा टुट्ने हो, त्यसैले शब्दहरूमा, इलेक्ट्रोलिसिसको अर्थ "बिजुलीको माध्यमबाट टुक्राउनु" भन्ने हुन्छ। == शब्द व्युत्पत्ति == "इलेक्ट्रोलिसिस" शब्द [[माइकल फराडे]] १९३४ मा चलाएका थिए।<ref>{{cite journal |last1=Oesper |first1=Ralph |last2=Speter |first2=Max |title=The Faraday-Whewell correspondence concerning electro-chemical terms |journal=The Scientific Monthly |date=1937 |volume=45 |issue=6 |pages=535–546|bibcode=1937SciMo..45..535O }}</ref> == संक्षिप्त इतिहास == * १८०० - विलियम निकल्सनौर जोहान रिटरले पानीको इलेक्ट्रोलाइसिस गरी [[हाइड्रोजन]] एवं [[प्राणवायु|अक्सिजन]] ग्याँस अलग गरे। * १८०७ - [[हम्फ्री डेभी|हम्फ्री डेभी]]ले इलेक्ट्रोलाइसिसको उपयोग गरी [[पोटासियम]], [[सोडियम]], [[बेरियम]], एवं [[म्याग्नेसियम|मैगनीसियम]]को खोज गरे। * 1834 – [[माइकल फराडे|माइकल फाराडे]]ले इलेक्ट्रोलिसिसका दुई नियमहरू प्रकाशित गरे र यसको लागि गणितीय व्याख्या प्रस्तुत गरे, र इलेक्ट्रोड, इलेक्ट्रोलाइट, एनोड, क्याथोड, आयन र क्याटाअन जस्ता शब्दावलीहरू प्रस्तुत गरे। * १८८६ - हेनरी मोइसन (Henri Moissan)ले इलेक्ट्रोलाइसिसबाट [[फ्लोरिन]] का खोज गरे। * १८८६ - [[एल्मुनियम|अलमुनियम]]को निष्कर्षण (extraction)को लागि हल-हेरोल्ट (Hall-Héroult) प्रक्रियाको आविष्कार * १८९० - कास्टनर-केल्नर प्रक्रिया (Castner-Kellner process) द्वारा सोडियम हाइड्राक्साइड का निर्माण * १९०२ – पोलिश इन्जिनियर र आविष्कारक स्टानिस्लाव लास्ज्स्कीन्स्कीले तामा र जस्ताको इलेक्ट्रोलाइसिसको लागि पोलिश पेटेन्ट फाइल गरे र पेटेन्ट हासिल गरे।<ref name=":2">{{Cite web |date=2019-09-18 |title=Bohaterski naukowiec upamiętniony na kieleckim deptaku |url=https://radiokielce.pl/496240/post-91395/ |access-date=2024-06-03 |language=pl-PL}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=De Verbno Łaszczyńscy » Stanisław Ignacy Łaszczyński |url=https://laszczynski.pl/biografie/stanislaw-ignacy-laszczynski/ |access-date=2024-06-03 |language=pl-PL}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=Wyborcza.pl |url=https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,30793703,polak-wynalazl-alternatywe-dla-dynamitu-robil-interesy-od.html |access-date=2024-06-03 |website=wyborcza.pl}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} qwup8gg864c2c115u81bmu6pd4drgbc 0 150352 1357666 1357072 2026-06-03T10:05:59Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357666 wikitext text/x-wiki '''ऊर्जा संरक्षणको नियम''' [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्रको]] एक अनुभवजन्य नियम हो। यस अनुसार<ref name=Feynman2Ch1S2>{{cite book |author=Richard Feynman |title=The Feynman Lectures on Physics Vol I |publisher=Addison Wesley |year=1970 |isbn=978-0-201-02115-8 |url=https://feynmanlectures.caltech.edu/I_04.html}}</ref> : ''पृथक प्रणालीको कुल ऊर्जा समयसँगै स्थिर रहन्छ। यसको अर्थ ऊर्जा न त सिर्जना गर्न सकिन्छ न त नष्ट गर्न सकिन्छ; केवल यसको रूप परिवर्तन गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]लाई [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जामा]] रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; विद्युत ऊर्जालाई तापीय ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ; र यान्त्रिक कार्यले ताप उत्पन्न गर्न सक्छ। यसको अर्थ ऊर्जा अविनाशी छ।'' तापगतिकी विज्ञानको पहिलो नियम पनि वास्तवमा ऊर्जा संरक्षणको नियमको परिमार्जित रूप हो। == इतिहास == ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्ततर्फ पहिलो अवधारणा [[आइज्याक न्युटन|न्युटन]]का समकालीन डच वैज्ञानिक [[क्रिस्टियन ह्युजेन्स|क्रिस्चियन ह्युजेन्स]]ले १६६९ मा दिएका थिए। आफ्नो एउटा पुस्तकमा ह्युजेन्सले भनेका छन् कि जब दुई पूर्ण रूपमा इलास्टिक पिण्डहरू ठोक्किन्छन्, तिनीहरूको द्रव्यमान र तिनीहरूको वेगको गुणनफलको योगफल टक्कर पछि पहिले जस्तै रहन्छ। कतिपयको अनुमान अनुसार [[न्युटन (एकाई)|न्यूटनलाई]] यान्त्रिक ऊर्जाको अविनाशीताको सिद्धान्त थाहा थियो। यद्यपि, १७८८ मा यसलाई स्पष्ट रूपमा बताउने पहिलो व्यक्ति [[लाग्राँज़|लाग्रान्ज]] थिए। लाग्रान्जका अनुसार, कुनै पनि बाह्य बलबाट प्रभावित नभएको प्रणालीमा, [[यान्त्रिक शक्ति|यान्त्रिक ऊर्जा]], अर्थात्, [[स्थिति शक्ति|स्थिति ऊर्जा]] र [[चाल शक्ति|गतिज ऊर्जा]]को योगफल सधैं उस्तै रहन्छ। [[File:Gottfried Wilhelm Leibniz.jpg|thumb|150px|[[गोटफ्राइड लेबनिज]]]] १६७६ र १६८९ को बीचमा, गोटफ्राइड लेबनिजले पहिलो पटक गति (गति ऊर्जा) सँग सम्बन्धित ऊर्जाको गणितीय सूत्रीकरण गर्ने प्रयास गरे। ह्युजेन्सको टक्कर सम्बन्धी अवधारणाको प्रयोग गर्दै, लेबनिजले धेरै यान्त्रिक प्रणालीहरूमा ( द्रव्यमान mi, प्रत्येकको वेग vi सहित),, जबसम्म द्रव्यमानहरू अन्तर्क्रिया गर्दैनन् तबसम्म :<math>\sum_{i} m_i v_i^2</math> संरक्षित हुन्छ भन्ने पत्ता लगाए। == ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम== {{मुख्य|ऊष्मागतिकीको नियम|ऊष्मागतिकीको प्रथम नियम}} [[जेम्स प्रेस्कट जुल|जूल]]को नियमानुसार ऊष्मागतिकी को प्रथम नियम [[ऊर्जा संरक्षणको नियम]] नै हो। निकायमा दिइएको [[ताप]] (ऊष्मा) सम्पूर्ण रूपमा कार्यमा परिवर्तित हुदैन। यसको केही भाग आन्तरिक ऊर्जा वृद्धिको लागि खर्च हुन्छ र बाँकी कार्यमा परिवर्तन हुन्छ। अत: प्रथम नियम यस प्रकार हुन्छ। : ∆Q = ∆U + ∆W (जहाँ, ∆Q = प्रणालीमा प्रवाहित ऊर्जा, ΔU = आन्तरिक ऊर्जा परिवर्तन, ∆W = प्रणालीद्वारा गरिने [[कार्य (भौतिकशास्त्र)|कार्य]]) ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[थर्मोडायनामिक्स|तापक्रम विज्ञान]] * [[ऊर्जा]] * [[ऊष्मागतिकीको नियम]] * तापको यान्त्रिक समतुल्य * तापगतिकीको पहिलो नियम * गतिको संरक्षण * द्रव्यमान संरक्षणको नियम * चार्ज संरक्षण ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Energy}} [[श्रेणी:ऊर्जा]] s49p64vz3s65gw0sq4nnf3b4qcjlhiy 0 150365 1357604 1357155 2026-06-03T09:33:36Z Sarojbot 7671 रोबोट: अनुप्रेषणहरू मिलाउँदै 1357604 wikitext text/x-wiki इथेन ({{IPAc-en|US|ˈ|ɛ|θ|eɪ|n}} {{Respell|ETH|ayn}}, {{IPAc-en|US|ˈ|ɛ|θ|eɪ|n}}/{{respell|EE|thayn}}) प्राकृतिक रूपमा हुने कार्बनिक [[रासायनिक यौगिक]] हो जसको [[रासायनिक सूत्र]] {{Chem|C|2|H|6}} हो। मानक तापमान र दबावमा, इथेन एक रंगहीन, गन्धहीन [[ग्यास]] हो। धेरै [[हाइड्रोकार्बन]] जस्तै, इथेनलाई औद्योगिक स्तरमा [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] र पेट्रोलियम रिफाइनिंग पेट्रोकेमिकल उप-उत्पादनको रूपमा अलग गरिन्छ। यसको मुख्य प्रयोग इथिलीन उत्पादनका लागि [[काँचो पदार्थ|कच्चा पदार्थ]] रूपमा हुन्छ। == इतिहास == १८३४ मा [[माइकल फराडे|माइकल फ्याराडे]]ले इथेन पहिलो पटक बनाएका थिए। उनले पोटासियम एसीटेट घोलको [[इलेक्ट्रोलाइसिस]] प्रयोग गरेर बनाएका थिए। उनले यस प्रतिक्रियाको हाइड्रोकार्बन उत्पादनलाई [[मिथेन]] भनेर गलत बुझे र यसको थप अनुसन्धान गरेनन्। यस प्रक्रियालाई अहिले कोल्बे इलेक्ट्रोलिसिस भनिन्छ। : CH₃COO-→CH₃ • + [[कार्बनडाइअक्साइड|CO₂]] + [[इलेक्ट्रोन|e⁻]] : CH₃ + CH₃ → C2H₆ == उत्पादन == [[मिथेन]]पछि, [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]]को दोस्रो ठुलो घटक इथेन हो। == स्वास्थ्य र सुरक्षा == कोठाको तापक्रममा, इथेन एक अत्यन्त ज्वलनशील ग्यास हो। जब हावासँग मिसाइन्छ, यसले विस्फोटक मिश्रण बनाउँछ। इथान कार्सिनोजेन होइन ।<ref>{{Cite book|title=Environmental Biotechnology: A Biosystems Approach|date=June 7, 2010|page=641}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बायोग्याँस]] : प्राकृतिक ग्यासको कार्बन-तटस्थ विकल्प ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:अल्केन]] gcckmzrp1op4g5ul5uhmoisaey66y6y 1 150392 1357446 1357431 2026-06-03T05:12:27Z Saroj 31493 /* Orphan Tag Removal */ टिप्पणी 1357446 wikitext text/x-wiki == Orphan Tag Removal == यो पृष्ठ अरू धेरै लेखसँग जोडिएको हुँदा Orpahan Tag हटाउनु उचित हुन्छ। [[User:Ganesh Paudel|Ganesh Paudel]] ([[User talk:Ganesh Paudel|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:५८, २ जुन २०२६ (नेपाली समय) :{{Done}} [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:५७, ३ जुन २०२६ (नेपाली समय) 4sbnmup0dhypvd3lurjujqxuw73ggoc 0 150394 1357725 2026-06-03T11:35:13Z Ramesh Deuba 37151 नयाँ लेख 1357725 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal | name = रहमान बलोच | image = Rehman Dakait.png | birth_date = १९७५ | birth_place = [[लियारी]], कराँची, पाकिस्तान | death_date = {{death date and age|९ अगस्ट २००९|१९७५}} | death_place = [[स्टिल टाउन (कराँची)|स्टिल टाउन, कराँची]], पाकिस्तान | death_cause = [[प्रहरी मुठभेड]] | successor = [[उजैर बलोच]] | organization = [[पिपुल्स अमन कमिटी]] | opponents = अरशद पप्पु | other_names = रहमान डकैत<br/>खान भाई<br/>खान साहेब<br/>सरदार बलोच | reward_amount = [[पाकिस्तानी रुपैयाँ|PKR]] ५० लाख | known_for = * लियारी ग्याङ युद्धमा संलग्नता * [[पिपुल्स अमन कमिटी]] को स्थापना | political_party = [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] | birth_name = अब्दुल रहमान बलोच | relatives = [[उजैर बलोच]] <small>(कजिन)</small> }} '''अब्दुल रहमान बलोच''' ({{langx|ur|{{Nastaliq|عبدالرحمن بلوچ}}}}, १९७५ – ९ अगस्ट २००९), '''रहमान डकैत''' ({{langx|ur|{{Nastaliq|رحمان ڈکیت}}}}) को नामले परिचित, [[पाकिस्तान]]का एक ग्याङ्गस्टर थिए, जो [[कराँची]]को [[लियारी]] क्षेत्रमा सक्रिय थिए। उनले [[पिपुल्स अमन कमिटी]]को स्थापना गरेका थिए, जुन [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]]सँग आबद्ध रहेको मानिन्थ्यो।<ref name=":02">{{Cite web |date=18 July 2010 |title=Kingdom of fear |url=http://tribune.com.pk/story/27844/kingdom-of-fear |access-date=25 May 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> [[सिन्ध सरकार]]ले उनको पक्राउका लागि {{PKR|5 million|link=yes}} को पुरस्कार घोषणा गरेको थियो। रहमानमाथि एक सयभन्दा बढी अपराधमा संलग्न रहेको आरोप लगाइएको थियो। उनी [[डकैती]], [[हत्या]], [[हत्या प्रयास]], लागूऔषध तस्करी, फिरौतीका लागि अपहरण तथा अवैध हतियार तस्करीजस्ता गम्भीर अपराधका आरोपमा खोजी सूचीमा रहेका थिए।<ref name=":4" /><ref>{{cite web |title=Dhurandhar: Real-life Uzair Baloch inherited Rehman Dakait's gang after his encounter; played football with gangster Arshad Pappu's severed head |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-real-life-uzair-baloch-inherited-rehman-dakait-gang-revenge-after-encounter-10426686/ |website=The Indian Express |access-date=19 December 2025 |language=en |date=19 December 2025}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन तथा पृष्ठभूमि == <!-- भरपर्दो स्रोत उद्धृत नगरी परिवर्तन नगर्नुहोस् -->रहमानको जन्म सन् १९८० मा पाकिस्तानको [[सिन्ध]] प्रान्तस्थित [[कराँची]]को [[लियारी]] क्षेत्रमा [[बलोच मानिस|इरानी बलोची]] मूलका [[हाजी अबु दाद मुहम्मद]] (''दादल'' नामले परिचित) र उनकी तेस्रो पत्नी खदिजा बीबीका सन्तानका रूपमा भएको थियो।<ref name=":4">{{Cite web |date=2009-08-10 |title=سردار، ڈکیت یا سیاستدان |trans-title=Chieftain, dacoit or politician |url=https://www.bbc.com/urdu/pakistan/2009/08/090810_rehman_dacoit_profile_zee |access-date=2025-12-18 |website=[[BBC Urdu]] |language=ur}}</ref> इक़बाल "बाबु" डकैतले पछि आफू रहमानका जैविक पिता भएको दाबी गरेका थिए।<ref name=":1" /> लियारी कराँचीका सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएका, सबैभन्दा पुराना तथा कम विकसित क्षेत्रहरूमध्ये एक हो। यहाँको अधिकांश जनसङ्ख्या बलोच मूलको छ भने अन्य समुदायहरूमा [[कच्छी मानिस|कच्छी]], [[गुजराती]], [[सिन्धी]] तथा [[उर्दूभाषी मुहाजिर]]हरू पर्दछन्। [[भारतको विभाजन|सन् १९४७ मा पाकिस्तान स्वतन्त्र भएपछि]] लियारी क्रमशः अपराध गतिविधिको केन्द्रका रूपमा परिचित हुन थालेको थियो।<ref name=":1" /> दादल र उनका भाइ शेर मुहम्मद {{Aka}} शेरु सन् १९६४ देखि लागूऔषध तस्करीमा संलग्न [[सामान्य अपराधी]]हरू थिए।<ref name=":02"/> उनीहरूको सामना लियारीको लागूऔषध व्यापार तथा आपराधिक संसारमा प्रभुत्व जमाएका काला नागसँग भएको थियो।<ref name=":1" /> काला नागको सन् १९७० को दशकमा [[प्रहरी पीछा]]का क्रममा मृत्यु भएको थियो (प्रहरीबाट भाग्ने क्रममा उनी भवनबाट हाम फालेका थिए)। त्यसपछि दादल र शेरुले ठूलो प्रतिस्पर्धाविना पुनः लागूऔषध कारोबार सुरु गरे र अन्ततः प्राकृतिक कारणले मृत्यु भए।<ref>{{Cite web |title=Life comes full circle for Lyari's mafiosi |url=https://newslab.tribune.com.pk/life-comes-full-circle-for-lyaris-mafiosi/ |access-date=25 May 2022 |website=The Express Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Daily News |url=http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=94707 |website=[[The News International]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=20 November 2008 |title=The Legend of Rahman Dakait & Lyari Gang War |url=http://www.sindhtimes.com/news/121/ARTICLE/2091/2008-11-20.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325220702/http://www.sindhtimes.com/news/121/ARTICLE/2091/2008-11-20.html |archive-date=2009-03-25 |access-date=2025-12-18 |website=Sindh Times}}</ref> == आपराधिक गतिविधिहरू == === ग्याङ युद्धहरू === हाजी लाल मोहम्मद {{Aka}} हाजी लालु र इक़बाल "बाबु" डकैतले अन्ततः लियारीका विभिन्न क्षेत्रमा आपराधिक संसारमाथि नियन्त्रण स्थापित गरेका थिए (उनीहरूले स्थानीय बासिन्दाहरूलाई आफ्नो पक्षमा रहन दबाब दिने गरेको बताइन्छ)। काला नागका छोरा अल्लाह बख्श {{Aka}} काला नाग द्वितीय बाबु डकैत ग्याङमा सामेल भएका थिए र दुवैले हाजी लालुको विरुद्ध सहकार्य गरेका थिए। काला नाग द्वितीयलाई सन् १९९१ मा पक्राउ गरिएको थियो र उनी हालसम्म कारागारमा रहेको बताइन्छ।<ref name=":1" /> सन् १९८० को दशकमा [[अफगान जिहाद]]का क्रममा अवैध हतियारहरू लियारी र कराँचीमा प्रवेश गर्न थाले। यससँगै पहिले लागूऔषध बेचबिखनमा संलग्न साना अपराधीहरू हतियारसहित सक्रिय भए र ग्याङ युद्ध चर्किंदै जाँदा उनीहरूले आम्दानीको अर्को माध्यमका रूपमा फिरौती तथा जबरजस्ती असुली गर्न थाले।<ref name=":1" /> यही अवधिमा रहमान हाजी लालुको ग्याङमा सामेल भएका थिए। उनले कम उमेरदेखि नै लागूऔषध बेचबिखन सुरु गरेको र १३ वर्षको उमेरमा एक व्यक्तिमाथि छुरा प्रहार गराएको आरोपसमेत लगाइएको छ।<ref name=":02"/> हाजी लालु र बाबु डकैतबीच एकअर्काविरुद्ध लक्षित आक्रमणहरू हुन थाले। बाबु डकैतले हनिफ बजोला नामका एक [[सुपारी हत्यारा]]लाई हाजी लालुको हत्या गर्न नियुक्त गरेका थिए भने हाजी लालुले रहमानलाई बाबु डकैतको हत्या गर्न प्रशिक्षण दिएका थिए।<ref name=":1" /> [[सिन्ध प्रहरी]]का अनुसार, रहमानले १८ सेप्टेम्बर १९९५ मा आफ्नी आमाको हत्या गरेका थिए, र स्थानीय सञ्चारमाध्यमहरूले यसलाई उनको पहिलो हत्या घटना भएको बताएका थिए। केही अपुष्ट दाबीहरूका अनुसार, बाबु डकैतमाथि आक्रमण गर्न जाँदा बाबु डकैतले रहमानलाई आफ्नी आमासँग सम्बन्ध रहेको र आफू नै उनका वास्तविक पिता भएको बताएका थिए, जसपछि क्रोधित भएर उनले आमाको हत्या गरेको भनाइ छ।<ref name=":1" /><ref name=":2" /> पछि भएको ग्याङ युद्धमा बाबु डकैतले आफ्ना चार छोराहरू गुमाएका थिए। सन् १९९६ मा उनलाई पक्षघात (प्यारालाइसिस) भएको थियो र त्यसपछि पक्राउ गरिएको थियो। सोही वर्ष रहमान डकैत र यासिर अराफात (हाजी लालुका छोरा) पनि पक्राउ परेका थिए। हाजी लालुका अर्का छोरा अरशद पप्पु पनि लालु ग्याङका सदस्य थिए, तर उनी अपेक्षाकृत कम चर्चामा रहने गर्दथे।<ref name=":1" /> === लागूऔषध कारोबार तथा अन्य अपराधहरू === सन् १९९७ मा रहमान अदालतको सुनुवाइका लागि लगिँदै गर्दा प्रहरी हिरासतबाट फरार भएका थिए। फरार भएपछि लालु ग्याङले आफ्नो आपराधिक गतिविधि लागूऔषध कारोबारबाट विस्तार गर्दै जबरजस्ती असुली, सुपारी हत्या तथा [[अपहरण]]सम्म पुर्‍यायो। अवैध कारोबारहरूमा सदस्यहरूबीच एकअर्कालाई धोका दिन थालिएपछि लालु ग्याङ विभाजित हुन थाल्यो। हाजी लालुले [[खारादार]]का सलीम मेमनको अपहरणबाट प्राप्त फिरौती रकममा रहमानलाई हिस्सा दिएनन्। अर्को घटनामा, रहमानका साथी तथा यातायात व्यवसायी फैज मोहम्मद {{Aka}} फैजु लाई हाजी लालुका छोरा अरशद पप्पुले जबरजस्ती असुली रकम दिन अस्वीकार गरेपछि हत्या गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=20 December 2006 |title=Story |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\12\20\story_20-12-2006_pg12_1 |website=[[Daily Pakistan]]}}</ref> सन् २००१ मा हाजी लालु पक्राउ परेपछि लालु ग्याङ दुई भागमा विभाजित भयो। एक पक्ष रहमान डकैतको नेतृत्वमा रहेको बलोच ग्याङ थियो भने अर्को पक्ष अरशद पप्पुको नेतृत्वमा रहेको पठान ग्याङ थियो।<ref name=":02"/><ref>{{Cite web |title=Rehman Dakait and Arshad Pappu : Lyari Gang War |url=http://www.pakspectator.com:80/rehman-dakait-and-arshad-pappu-lyari-gang-war/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20100506021649/http://www.pakspectator.com:80/rehman-dakait-and-arshad-pappu-lyari-gang-war/ |archive-date=2010-05-06 |access-date=2025-12-18 |website=The Pakistani Spectator |language=en-US}}</ref> विभाजनपछि रहमानले लियारी बाहिर [[मलिर]] र [[कोराङ्गी]]तर्फ आफ्नो प्रभाव तीव्र रूपमा विस्तार गरे। यस क्रममा उनी सहरका अन्य आपराधिक समूहहरूसँग प्रतिस्पर्धामा थिए, जसमा [[MQM violence (1994–2016)|एमक्यूएमसँग सम्बन्धित]] समूहहरू पनि समावेश थिए।<ref name=":4" /> रहमान ८० भन्दा बढी आपराधिक मुद्दाहरूमा संलग्न रहेको बताइन्छ, जसमध्ये धेरै मुद्दामा उनका मार्गदर्शक हाजी लालुले जमानत गराइदिएको उल्लेख गरिएको छ।<ref name=":1" /> == राजनीति == सन् २००८ तिर रहमानले आफूलाई [[सरदार]] अब्दुल रहमान बलोचका रूपमा परिचित गराउन थाले र लियारीमा एक राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा उदाए। उनले [[पिपुल्स अमन कमिटी]] को स्थापना गरेका थिए र त्यसका प्रमुख पर्यवेक्षक पनि थिए। उक्त समितिको घोषित उद्देश्य दशकौँदेखि चलिरहेको ग्याङ युद्धलाई नियन्त्रण गर्नु तथा क्षेत्रमा "शान्ति कायम" गर्नु रहेको बताइन्थ्यो। यद्यपि, विभिन्न स्रोतहरूका अनुसार उक्त समिति रहमानको ग्याङका लागि क्षेत्रीय नियन्त्रण कायम गर्ने, जबरजस्ती असुली लगायतका आपराधिक गतिविधिहरूमा पनि संलग्न रहेको आरोप लगाइएको थियो।<ref name=":4" /> रहमानले त्यस समय सत्तामा रहेको [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] (PPP) सँग निकट सम्बन्ध स्थापित गरेका थिए।<ref name=":4" /> लियारीमा उनको बढ्दो प्रभावका कारण उनी स्थानीय [[कराँचीको राजनीति|कराँचीको राजनीति]], व्यापारिक क्षेत्र तथा कराँचीस्थित पीपीपीको राजनीतिक संरचनामा प्रभावशाली व्यक्तिका रूपमा स्थापित भएका थिए। अमन कमिटीले पीपीपीबाट राजनीतिक संरक्षण पाएको बताइए पनि पार्टी नेतृत्वले आधिकारिक रूपमा कुनै सम्बन्ध रहेको स्वीकार गरेको थिएन।<ref name=":4" /> रहमानको मृत्युपछि अमन कमिटी तथा बलोच ग्याङको नेतृत्व उनका कजिन [[उजैर बलोच]]ले सम्हालेका थिए।<ref name=":4" /> == गिरफ्तारी तथा मृत्यु == [[सिन्ध प्रहरी]] लियारीमा बढ्दो ग्याङ युद्ध र अपराध नियन्त्रण गर्न असफल भएपछि सन् २००४ मा "इन्डस्ट्रियल क्राइम युनिट" नामक विशेष इकाइ गठन गरिएको थियो। तर उक्त इकाइले आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्न नसकेपछि नोभेम्बर २००५ मा विघटन गरियो। त्यसको स्थानमा "[[अपरेशन लियारी|लियारी टास्क फोर्स]]" गठन गरिएको थियो।<ref name=":1" /> रहमानलाई नोभेम्बर २००८ मा [[क्वेट्टा]]को जिन्नाह टाउनबाट पक्राउ गरिएको थियो। उनको पक्राउपछि [[कराँची प्रेस क्लब]] बाहिर विरोध प्रदर्शनहरू भएका थिए।<ref name=":1" /> पछि उनी प्रहरी हिरासतबाट फरार भएका थिए।<ref name=":3" /> ९ अगस्ट २००९ मा रहमान तथा उनका सहयोगीहरू अकिल बलोच, औरंगजेब बाबा र नाजिर बाला लाई [[पुलिस अधीक्षक|एसपी]] [[चौधरी असलम खान]] र उनको प्रहरी टोलीले पुनः रोकेको थियो। त्यसपछि राति दोहोरो गोली हानाहान भएको थियो, जसमा रहमान र उनका सहयोगीहरू गम्भीर रूपमा घाइते भएका थिए। उनीहरूलाई अस्पताल लैजाँदै गर्दा मृत्यु भएको थियो।<ref name=":3">{{Cite web |date=2009-08-11 |title=Question mark over killing of Lyari 'gangster' |url=https://www.dawn.com/news/879926/question-mark-over-killing-of-lyari-gangster |access-date=2025-12-13 |website=Dawn |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2009-08-10 |title=Rehman Dakait, three others killed in Karachi: police |url=https://www.dawn.com/news/880192/rehman-dakait-three-others-killed-in-karachi-police |access-date=2025-12-13 |website=Dawn |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Radhika |date=16 December 2025 |title=Dhurandhar: How Rehman Dakait Was Killed By Chaudhry Aslam After A Years-Long Chase Through Lyari |url=https://www.ndtv.com/entertainment/dhurandhar-how-rehman-dakait-was-killed-by-chaudhry-aslam-after-a-years-long-chase-through-lyari-9824521 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rehman Dakait, three others killed in Karachi: police |url=http://www.dawn.com:80/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/metropolitan/07-rehman-dakait-three-others-killed-in-karachi-police-ha-02 |archive-url=http://web.archive.org/web/20090917030354/http://www.dawn.com:80/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/metropolitan/07-rehman-dakait-three-others-killed-in-karachi-police-ha-02 |archive-date=2009-09-17 |access-date=2025-12-18 |website=Dawn}}</ref> उनको मृत्युलाई लिएर यो [[नक्कली प्रहरी मुठभेड]] ({{lang-en|fake police encounter}}) अथवा [[न्यायिक प्रक्रियाबाहिर गरिएको हत्या]] ({{lang-en|extrajudicial killing}}) भएको आरोप समेत लगाइएको थियो।<ref name=":3" /><ref name=":4" /> पाकिस्तानी राजनीतिज्ञ [[जुल्फिकार मिर्जा]]ले रहमानको हत्या गराउन आफू जिम्मेवार रहेको बताएका थिए र पछि त्यसप्रति पछुतो व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2011-09-04 |title=Mirza interview: The hits just keep on coming |url=https://tribune.com.pk/story/244537/mirza-interview-the-hits-just-keep-on-coming |access-date=2025-12-18 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> चौधरी असलम खान सन् १९९० को दशकको [[अपरेशन क्लिनअप]] अन्तर्गत [[मुत्ताहिदा कौमी मुभमेन्ट – लन्डन|मुहाजिर कौमी मुभमेन्ट]] विरुद्ध सञ्चालन गरिएको अपराध नियन्त्रण अभियानमा सहभागी प्रहरी अधिकृतहरूमध्ये जीवित रहेका एकमात्र अधिकारीका रूपमा परिचित थिए। उक्त अभियानमा संलग्न अन्य धेरै प्रहरी अधिकारीहरू पछि [[पाकिस्तानमा लक्षित हत्या|लक्षित हत्याहरू]]मा एमक्यूएमसँग सम्बन्धित उग्रवादीहरूद्वारा मारिएको बताइन्छ।<ref name=":4" /><ref name="CA22">{{cite news |title=Profile: Chaudhry Aslam |url=http://www.dawn.com/news/1079408/profile-chaudhry-aslam |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109135602/http://www.dawn.com/news/1079408/profile-chaudhry-aslam |url-status=dead |archive-date=9 January 2014 |access-date=9 January 2014 |newspaper=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}</ref> == विरासत == रहमानको मृत्युपछि लियारीको अवस्था तनावपूर्ण बनेको थियो। उनको अन्त्येष्टिमा लियारीमा हजारौँ मानिस सहभागी भएका थिए। लियारीका केही बासिन्दाहरूले उनलाई अपराधीभन्दा पनि [[रोबिन हुड]] जस्तै व्यक्तित्वका रूपमा हेर्ने गरेका थिए, किनभने उनले आफ्ना आपराधिक गतिविधिबाट प्राप्त सम्पत्तिको केही हिस्सा गरिबहरूलाई वितरण गर्ने गरेको भनाइ रहेको छ।<ref name=":3" /> रहमानका कजिन [[उजैर बलोच]]को नेतृत्वमा [[पिपुल्स अमन कमिटी]]ले राजनीतिक तथा आपराधिक दुवै क्षेत्रमा आफ्नो प्रभावलाई अझ विस्तार गरेको थियो। सन् २०१५ मा उजैर बलोच पक्राउ नपरेसम्म उक्त संगठन प्रभावशाली रहेको बताइन्छ।<ref name=":4" /> मार्च २०२४ मा रहमानका छोरामध्ये एक सरबान बलोच तथा उनका सहयोगी मकसूद दक्षिण कराँचीको पुरानो सहर क्षेत्रमा, नबी बक्स प्रहरी चौकी नजिकै, गोली हानी मारिएका थिए। प्रहरीका अनुसार सरबान हत्या, लागूऔषध कारोबार, फिरौतीका लागि अपहरण तथा जबरजस्ती असुली लगायतका विभिन्न आपराधिक मुद्दामा खोजी सूचीमा रहेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Ali |first=Imtiaz |date=2024-03-12 |title=Son of slain gangster Rehman Dakait shot dead in 'encounter' in Karachi |url=https://www.dawn.com/news/1820885 |access-date=2026-05-19 |website=Dawn |language=en}}</ref> सरबान रहमानकी दोस्रो पत्नीबाट जन्मिएका सन्तान थिए। उक्त पत्नीबाट रहमानका अन्य तीन छोराहरू पनि रहेका थिए। रहमानको मृत्युपछि उनले स्थानीय निर्माण मजदुरसँग पुनः विवाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=Ali |first=Imtiaz |date=2024-03-12 |title=Son of slain gangster Rehman Dakait shot dead in 'encounter' in Karachi |url=https://www.dawn.com/news/1820885 |access-date=2026-05-19 |website=Dawn |language=en}}</ref> २ फेब्रुअरी २०२६ मा रहमानका अर्का छोरा जिब्रान बलोचलाई कराँचीको कालाकोट क्षेत्रमा कालाकोट प्रहरी थानाका प्रहरीहरूले पक्राउ गरेका थिए। पक्राउका क्रममा उनीबाट दुईवटा पेस्तोल तथा ठूलो मात्रामा गोली–बारुद बरामद गरिएको प्रहरीले जनाएको थियो। प्रहरीका अनुसार उनी विभिन्न मुद्दामा पटक–पटक पक्राउ परिसकेका एक पेशेवर तथा अभ्यस्त अपराधी थिए।<ref>{{Cite web |date=2026-02-02 |title=Rehman Dakait's son arrested in Karachi with illegal weapons |url=https://dunyanews.tv/en/Crime/933133-rehman-dakait's-son-arrested-in-karachi-with-illegal-weapons |access-date=2026-05-19 |website=dunyanews.tv |language=en}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == आफ्ना पिता दादलजस्तै रहमानले पनि तीन पटक विवाह गरेका थिए। विभिन्न स्रोतहरूका अनुसार उनका सन्तानहरूको संख्या करिब सत्र रहेको बताइन्छ।<ref name=":4" /> यहाँ विकिपिडिया कोड शैलीमा व्यावसायिक नेपाली अनुवाद प्रस्तुत गरिएको छ: == लोकप्रिय संस्कृतिमा == रहमान सन् २०२५ को [[बलिउड]] चलचित्र ''[[धुरन्धर]]'' तथा यसको सिक्वेल ''[[धुरन्धर: द रिभेन्ज]]'' का प्रमुख पात्रहरूमध्ये एक हुन्, जसमा उनको विशेष (क्यामियो) उपस्थिति रहेको छ। चलचित्रमा उनको पात्रलाई [[अक्षय खन्ना]]ले निर्वाह गरेका छन्।<ref>{{cite web |date=7 December 2025 |title=Ranveer Singh shares Akshaye Khanna's viral entry song from Dhurandhar, fans call it a 'banger' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranveer-singh-shares-akshaye-khannas-viral-entry-song-from-dhurandhar-fans-call-it-a-banger-101765094188770.html |access-date=9 December 2025 |website=Hindustan Times |language=en-in}}</ref><ref name=":2">{{cite web |title=Dhurandhar: Real-life Rehman Dakait killed mother at 15, was Lyari's 'king' at 21, this is what happened after his encounter |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-rehman-dakait-real-story-death-what-happened-after-encounter-akshaye-khanna-10419945/ |website=The Indian Express |access-date=17 December 2025 |language=en |date=16 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |author1=Sonika Nitin Nimje |title=How Akshaye Khanna's Rehman Dakait emerged as Dhurandhar's surprise hero |url=https://www.business-standard.com/entertainment/how-akshaye-khanna-s-role-in-dhurandhar-as-rehman-dakait-became-a-big-hit-nc-125121700879_1.html |website=Business Standard |access-date=17 December 2025 |language=en-in}}</ref> ''धुरन्धर'' मा रहमान डकैतको चरित्र चित्रणले विभिन्न वर्ग तथा समुदायहरूमा मिश्रित प्रतिक्रिया उत्पन्न गरेको थियो। कतिपयले उनलाई कुख्यात अपराधीका रूपमा हेरे भने अन्यले उनको वास्तविक व्यक्तित्व र सामाजिक प्रभावबारे फरक दृष्टिकोण व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=True story of Rehman Dakait: Villain in 'Dhurandhar' who killed mother, turned severed heads into football |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/who-was-rehman-dakait-karachi-gangster-dhurandhar-akshaye-khanna-jkj5dmcv |access-date=2026-04-02 |website=Mathrubhumi |language=en-in}}</ref><ref>{{cite web |title=Dhurandhar: Real-life Rehman Dakait killed mother at 15, was Lyari's 'king' at 21, this is what happened after his encounter |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-rehman-dakait-real-story-death-what-happened-after-encounter-akshaye-khanna-10419945/ |access-date=2026-04-02 |website=Indian Express |language=en-in}}</ref><ref>{{cite web |title=Who was the real 'Rehman Dakait' and what role did he play in 26/11 Mumbai terror attack? |url=https://www.wionews.com/photos/who-was-the-real-rehman-dakait-and-what-role-did-he-play-in-26-11-mumbai-terror-attack-1766826155105 |access-date=2026-04-02 |website=WION News |language=en-in}}</ref><ref>{{cite web |title=The Real-Life Rehman Dakait And The Pak Town That Spawned Him |url=https://www.ndtv.com/world-news/dhurandhar-akshaye-khanna-rehman-dakait-the-real-life-rahman-dakait-and-the-pak-town-that-spawned-him-9785851 |access-date=2026-04-02 |website=NDTV |language=en-in}}</ref> == सन्दर्भ == {{Reflist}} brecduwyfkvhiq6o5n7nnfz9z2vdk77 1357726 1357725 2026-06-03T11:38:31Z Ramesh Deuba 37151 /* प्रारम्भिक जीवन तथा पृष्ठभूमि */ टाइपो सुधार गरियो 1357726 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal | name = रहमान बलोच | image = Rehman Dakait.png | birth_date = १९७५ | birth_place = [[लियारी]], कराँची, पाकिस्तान | death_date = {{death date and age|९ अगस्ट २००९|१९७५}} | death_place = [[स्टिल टाउन (कराँची)|स्टिल टाउन, कराँची]], पाकिस्तान | death_cause = [[प्रहरी मुठभेड]] | successor = [[उजैर बलोच]] | organization = [[पिपुल्स अमन कमिटी]] | opponents = अरशद पप्पु | other_names = रहमान डकैत<br/>खान भाई<br/>खान साहेब<br/>सरदार बलोच | reward_amount = [[पाकिस्तानी रुपैयाँ|PKR]] ५० लाख | known_for = * लियारी ग्याङ युद्धमा संलग्नता * [[पिपुल्स अमन कमिटी]] को स्थापना | political_party = [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] | birth_name = अब्दुल रहमान बलोच | relatives = [[उजैर बलोच]] <small>(कजिन)</small> }} '''अब्दुल रहमान बलोच''' ({{langx|ur|{{Nastaliq|عبدالرحمن بلوچ}}}}, १९७५ – ९ अगस्ट २००९), '''रहमान डकैत''' ({{langx|ur|{{Nastaliq|رحمان ڈکیت}}}}) को नामले परिचित, [[पाकिस्तान]]का एक ग्याङ्गस्टर थिए, जो [[कराँची]]को [[लियारी]] क्षेत्रमा सक्रिय थिए। उनले [[पिपुल्स अमन कमिटी]]को स्थापना गरेका थिए, जुन [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]]सँग आबद्ध रहेको मानिन्थ्यो।<ref name=":02">{{Cite web |date=18 July 2010 |title=Kingdom of fear |url=http://tribune.com.pk/story/27844/kingdom-of-fear |access-date=25 May 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> [[सिन्ध सरकार]]ले उनको पक्राउका लागि {{PKR|5 million|link=yes}} को पुरस्कार घोषणा गरेको थियो। रहमानमाथि एक सयभन्दा बढी अपराधमा संलग्न रहेको आरोप लगाइएको थियो। उनी [[डकैती]], [[हत्या]], [[हत्या प्रयास]], लागूऔषध तस्करी, फिरौतीका लागि अपहरण तथा अवैध हतियार तस्करीजस्ता गम्भीर अपराधका आरोपमा खोजी सूचीमा रहेका थिए।<ref name=":4" /><ref>{{cite web |title=Dhurandhar: Real-life Uzair Baloch inherited Rehman Dakait's gang after his encounter; played football with gangster Arshad Pappu's severed head |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-real-life-uzair-baloch-inherited-rehman-dakait-gang-revenge-after-encounter-10426686/ |website=The Indian Express |access-date=19 December 2025 |language=en |date=19 December 2025}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन तथा पृष्ठभूमि == <!-- भरपर्दो स्रोत उद्धृत नगरी परिवर्तन नगर्नुहोस् -->रहमानको जन्म सन् १९८० मा पाकिस्तानको [[सिन्ध]] प्रान्तस्थित [[कराँची]]को [[लियारी]] क्षेत्रमा [[बलोच मानिस|इरानी बलोची]] मूलका [[हाजी अबु दाद मुहम्मद]] (''दादल'' नामले परिचित) र उनकी तेस्रो पत्नी खदिजा बीबीका सन्तानका रूपमा भएको थियो।<ref name=":4">{{Cite web |date=2009-08-10 |title=سردار، ڈکیت یا سیاستدان |trans-title=Chieftain, dacoit or politician |url=https://www.bbc.com/urdu/pakistan/2009/08/090810_rehman_dacoit_profile_zee |access-date=2025-12-18 |website=[[BBC Urdu]] |language=ur}}</ref> इक़बाल "बाबु" डकैतले पछि आफू रहमानका जैविक पिता भएको दाबी गरेका थिए।<ref name=":1" /> लियारी कराँचीका सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएका, सबैभन्दा पुराना तथा कम विकसित क्षेत्रहरूमध्ये एक हो। यहाँको अधिकांश जनसङ्ख्या बलोच मूलको छ भने अन्य समुदायहरूमा [[कच्छी मानिस|कच्छी]], [[गुजराती]], [[सिन्धी]] तथा [[उर्दूभाषी मुहाजिर]]हरू पर्दछन्। [[भारतको विभाजन|सन् १९४७ मा पाकिस्तान स्वतन्त्र भएपछि]] लियारी क्रमशः अपराध गतिविधिको केन्द्रका रूपमा परिचित हुन थालेको थियो।<ref name=":1" /> दादल र उनका भाइ शेर मुहम्मद शेरु सन् १९६४ देखि लागूऔषध तस्करीमा संलग्न [[सामान्य अपराधी]]हरू थिए।<ref name=":02"/> उनीहरूको सामना लियारीको लागूऔषध व्यापार तथा आपराधिक संसारमा प्रभुत्व जमाएका काला नागसँग भएको थियो।<ref name=":1" /> काला नागको सन् १९७० को दशकमा [[प्रहरी पीछा]]का क्रममा मृत्यु भएको थियो (प्रहरीबाट भाग्ने क्रममा उनी भवनबाट हाम फालेका थिए)। त्यसपछि दादल र शेरुले ठूलो प्रतिस्पर्धाविना पुनः लागूऔषध कारोबार सुरु गरे र अन्ततः प्राकृतिक कारणले मृत्यु भए।<ref>{{Cite web |title=Life comes full circle for Lyari's mafiosi |url=https://newslab.tribune.com.pk/life-comes-full-circle-for-lyaris-mafiosi/ |access-date=25 May 2022 |website=The Express Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Daily News |url=http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=94707 |website=[[The News International]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=20 November 2008 |title=The Legend of Rahman Dakait & Lyari Gang War |url=http://www.sindhtimes.com/news/121/ARTICLE/2091/2008-11-20.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325220702/http://www.sindhtimes.com/news/121/ARTICLE/2091/2008-11-20.html |archive-date=2009-03-25 |access-date=2025-12-18 |website=Sindh Times}}</ref> == आपराधिक गतिविधिहरू == === ग्याङ युद्धहरू === हाजी लाल मोहम्मद {{Aka}} हाजी लालु र इक़बाल "बाबु" डकैतले अन्ततः लियारीका विभिन्न क्षेत्रमा आपराधिक संसारमाथि नियन्त्रण स्थापित गरेका थिए (उनीहरूले स्थानीय बासिन्दाहरूलाई आफ्नो पक्षमा रहन दबाब दिने गरेको बताइन्छ)। काला नागका छोरा अल्लाह बख्श {{Aka}} काला नाग द्वितीय बाबु डकैत ग्याङमा सामेल भएका थिए र दुवैले हाजी लालुको विरुद्ध सहकार्य गरेका थिए। काला नाग द्वितीयलाई सन् १९९१ मा पक्राउ गरिएको थियो र उनी हालसम्म कारागारमा रहेको बताइन्छ।<ref name=":1" /> सन् १९८० को दशकमा [[अफगान जिहाद]]का क्रममा अवैध हतियारहरू लियारी र कराँचीमा प्रवेश गर्न थाले। यससँगै पहिले लागूऔषध बेचबिखनमा संलग्न साना अपराधीहरू हतियारसहित सक्रिय भए र ग्याङ युद्ध चर्किंदै जाँदा उनीहरूले आम्दानीको अर्को माध्यमका रूपमा फिरौती तथा जबरजस्ती असुली गर्न थाले।<ref name=":1" /> यही अवधिमा रहमान हाजी लालुको ग्याङमा सामेल भएका थिए। उनले कम उमेरदेखि नै लागूऔषध बेचबिखन सुरु गरेको र १३ वर्षको उमेरमा एक व्यक्तिमाथि छुरा प्रहार गराएको आरोपसमेत लगाइएको छ।<ref name=":02"/> हाजी लालु र बाबु डकैतबीच एकअर्काविरुद्ध लक्षित आक्रमणहरू हुन थाले। बाबु डकैतले हनिफ बजोला नामका एक [[सुपारी हत्यारा]]लाई हाजी लालुको हत्या गर्न नियुक्त गरेका थिए भने हाजी लालुले रहमानलाई बाबु डकैतको हत्या गर्न प्रशिक्षण दिएका थिए।<ref name=":1" /> [[सिन्ध प्रहरी]]का अनुसार, रहमानले १८ सेप्टेम्बर १९९५ मा आफ्नी आमाको हत्या गरेका थिए, र स्थानीय सञ्चारमाध्यमहरूले यसलाई उनको पहिलो हत्या घटना भएको बताएका थिए। केही अपुष्ट दाबीहरूका अनुसार, बाबु डकैतमाथि आक्रमण गर्न जाँदा बाबु डकैतले रहमानलाई आफ्नी आमासँग सम्बन्ध रहेको र आफू नै उनका वास्तविक पिता भएको बताएका थिए, जसपछि क्रोधित भएर उनले आमाको हत्या गरेको भनाइ छ।<ref name=":1" /><ref name=":2" /> पछि भएको ग्याङ युद्धमा बाबु डकैतले आफ्ना चार छोराहरू गुमाएका थिए। सन् १९९६ मा उनलाई पक्षघात (प्यारालाइसिस) भएको थियो र त्यसपछि पक्राउ गरिएको थियो। सोही वर्ष रहमान डकैत र यासिर अराफात (हाजी लालुका छोरा) पनि पक्राउ परेका थिए। हाजी लालुका अर्का छोरा अरशद पप्पु पनि लालु ग्याङका सदस्य थिए, तर उनी अपेक्षाकृत कम चर्चामा रहने गर्दथे।<ref name=":1" /> === लागूऔषध कारोबार तथा अन्य अपराधहरू === सन् १९९७ मा रहमान अदालतको सुनुवाइका लागि लगिँदै गर्दा प्रहरी हिरासतबाट फरार भएका थिए। फरार भएपछि लालु ग्याङले आफ्नो आपराधिक गतिविधि लागूऔषध कारोबारबाट विस्तार गर्दै जबरजस्ती असुली, सुपारी हत्या तथा [[अपहरण]]सम्म पुर्‍यायो। अवैध कारोबारहरूमा सदस्यहरूबीच एकअर्कालाई धोका दिन थालिएपछि लालु ग्याङ विभाजित हुन थाल्यो। हाजी लालुले [[खारादार]]का सलीम मेमनको अपहरणबाट प्राप्त फिरौती रकममा रहमानलाई हिस्सा दिएनन्। अर्को घटनामा, रहमानका साथी तथा यातायात व्यवसायी फैज मोहम्मद {{Aka}} फैजु लाई हाजी लालुका छोरा अरशद पप्पुले जबरजस्ती असुली रकम दिन अस्वीकार गरेपछि हत्या गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=20 December 2006 |title=Story |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\12\20\story_20-12-2006_pg12_1 |website=[[Daily Pakistan]]}}</ref> सन् २००१ मा हाजी लालु पक्राउ परेपछि लालु ग्याङ दुई भागमा विभाजित भयो। एक पक्ष रहमान डकैतको नेतृत्वमा रहेको बलोच ग्याङ थियो भने अर्को पक्ष अरशद पप्पुको नेतृत्वमा रहेको पठान ग्याङ थियो।<ref name=":02"/><ref>{{Cite web |title=Rehman Dakait and Arshad Pappu : Lyari Gang War |url=http://www.pakspectator.com:80/rehman-dakait-and-arshad-pappu-lyari-gang-war/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20100506021649/http://www.pakspectator.com:80/rehman-dakait-and-arshad-pappu-lyari-gang-war/ |archive-date=2010-05-06 |access-date=2025-12-18 |website=The Pakistani Spectator |language=en-US}}</ref> विभाजनपछि रहमानले लियारी बाहिर [[मलिर]] र [[कोराङ्गी]]तर्फ आफ्नो प्रभाव तीव्र रूपमा विस्तार गरे। यस क्रममा उनी सहरका अन्य आपराधिक समूहहरूसँग प्रतिस्पर्धामा थिए, जसमा [[MQM violence (1994–2016)|एमक्यूएमसँग सम्बन्धित]] समूहहरू पनि समावेश थिए।<ref name=":4" /> रहमान ८० भन्दा बढी आपराधिक मुद्दाहरूमा संलग्न रहेको बताइन्छ, जसमध्ये धेरै मुद्दामा उनका मार्गदर्शक हाजी लालुले जमानत गराइदिएको उल्लेख गरिएको छ।<ref name=":1" /> == राजनीति == सन् २००८ तिर रहमानले आफूलाई [[सरदार]] अब्दुल रहमान बलोचका रूपमा परिचित गराउन थाले र लियारीमा एक राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा उदाए। उनले [[पिपुल्स अमन कमिटी]] को स्थापना गरेका थिए र त्यसका प्रमुख पर्यवेक्षक पनि थिए। उक्त समितिको घोषित उद्देश्य दशकौँदेखि चलिरहेको ग्याङ युद्धलाई नियन्त्रण गर्नु तथा क्षेत्रमा "शान्ति कायम" गर्नु रहेको बताइन्थ्यो। यद्यपि, विभिन्न स्रोतहरूका अनुसार उक्त समिति रहमानको ग्याङका लागि क्षेत्रीय नियन्त्रण कायम गर्ने, जबरजस्ती असुली लगायतका आपराधिक गतिविधिहरूमा पनि संलग्न रहेको आरोप लगाइएको थियो।<ref name=":4" /> रहमानले त्यस समय सत्तामा रहेको [[पाकिस्तान पिपुल्स पार्टी]] (PPP) सँग निकट सम्बन्ध स्थापित गरेका थिए।<ref name=":4" /> लियारीमा उनको बढ्दो प्रभावका कारण उनी स्थानीय [[कराँचीको राजनीति|कराँचीको राजनीति]], व्यापारिक क्षेत्र तथा कराँचीस्थित पीपीपीको राजनीतिक संरचनामा प्रभावशाली व्यक्तिका रूपमा स्थापित भएका थिए। अमन कमिटीले पीपीपीबाट राजनीतिक संरक्षण पाएको बताइए पनि पार्टी नेतृत्वले आधिकारिक रूपमा कुनै सम्बन्ध रहेको स्वीकार गरेको थिएन।<ref name=":4" /> रहमानको मृत्युपछि अमन कमिटी तथा बलोच ग्याङको नेतृत्व उनका कजिन [[उजैर बलोच]]ले सम्हालेका थिए।<ref name=":4" /> == गिरफ्तारी तथा मृत्यु == [[सिन्ध प्रहरी]] लियारीमा बढ्दो ग्याङ युद्ध र अपराध नियन्त्रण गर्न असफल भएपछि सन् २००४ मा "इन्डस्ट्रियल क्राइम युनिट" नामक विशेष इकाइ गठन गरिएको थियो। तर उक्त इकाइले आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्न नसकेपछि नोभेम्बर २००५ मा विघटन गरियो। त्यसको स्थानमा "[[अपरेशन लियारी|लियारी टास्क फोर्स]]" गठन गरिएको थियो।<ref name=":1" /> रहमानलाई नोभेम्बर २००८ मा [[क्वेट्टा]]को जिन्नाह टाउनबाट पक्राउ गरिएको थियो। उनको पक्राउपछि [[कराँची प्रेस क्लब]] बाहिर विरोध प्रदर्शनहरू भएका थिए।<ref name=":1" /> पछि उनी प्रहरी हिरासतबाट फरार भएका थिए।<ref name=":3" /> ९ अगस्ट २००९ मा रहमान तथा उनका सहयोगीहरू अकिल बलोच, औरंगजेब बाबा र नाजिर बाला लाई [[पुलिस अधीक्षक|एसपी]] [[चौधरी असलम खान]] र उनको प्रहरी टोलीले पुनः रोकेको थियो। त्यसपछि राति दोहोरो गोली हानाहान भएको थियो, जसमा रहमान र उनका सहयोगीहरू गम्भीर रूपमा घाइते भएका थिए। उनीहरूलाई अस्पताल लैजाँदै गर्दा मृत्यु भएको थियो।<ref name=":3">{{Cite web |date=2009-08-11 |title=Question mark over killing of Lyari 'gangster' |url=https://www.dawn.com/news/879926/question-mark-over-killing-of-lyari-gangster |access-date=2025-12-13 |website=Dawn |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2009-08-10 |title=Rehman Dakait, three others killed in Karachi: police |url=https://www.dawn.com/news/880192/rehman-dakait-three-others-killed-in-karachi-police |access-date=2025-12-13 |website=Dawn |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Radhika |date=16 December 2025 |title=Dhurandhar: How Rehman Dakait Was Killed By Chaudhry Aslam After A Years-Long Chase Through Lyari |url=https://www.ndtv.com/entertainment/dhurandhar-how-rehman-dakait-was-killed-by-chaudhry-aslam-after-a-years-long-chase-through-lyari-9824521 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rehman Dakait, three others killed in Karachi: police |url=http://www.dawn.com:80/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/metropolitan/07-rehman-dakait-three-others-killed-in-karachi-police-ha-02 |archive-url=http://web.archive.org/web/20090917030354/http://www.dawn.com:80/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/metropolitan/07-rehman-dakait-three-others-killed-in-karachi-police-ha-02 |archive-date=2009-09-17 |access-date=2025-12-18 |website=Dawn}}</ref> उनको मृत्युलाई लिएर यो [[नक्कली प्रहरी मुठभेड]] ({{lang-en|fake police encounter}}) अथवा [[न्यायिक प्रक्रियाबाहिर गरिएको हत्या]] ({{lang-en|extrajudicial killing}}) भएको आरोप समेत लगाइएको थियो।<ref name=":3" /><ref name=":4" /> पाकिस्तानी राजनीतिज्ञ [[जुल्फिकार मिर्जा]]ले रहमानको हत्या गराउन आफू जिम्मेवार रहेको बताएका थिए र पछि त्यसप्रति पछुतो व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2011-09-04 |title=Mirza interview: The hits just keep on coming |url=https://tribune.com.pk/story/244537/mirza-interview-the-hits-just-keep-on-coming |access-date=2025-12-18 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> चौधरी असलम खान सन् १९९० को दशकको [[अपरेशन क्लिनअप]] अन्तर्गत [[मुत्ताहिदा कौमी मुभमेन्ट – लन्डन|मुहाजिर कौमी मुभमेन्ट]] विरुद्ध सञ्चालन गरिएको अपराध नियन्त्रण अभियानमा सहभागी प्रहरी अधिकृतहरूमध्ये जीवित रहेका एकमात्र अधिकारीका रूपमा परिचित थिए। उक्त अभियानमा संलग्न अन्य धेरै प्रहरी अधिकारीहरू पछि [[पाकिस्तानमा लक्षित हत्या|लक्षित हत्याहरू]]मा एमक्यूएमसँग सम्बन्धित उग्रवादीहरूद्वारा मारिएको बताइन्छ।<ref name=":4" /><ref name="CA22">{{cite news |title=Profile: Chaudhry Aslam |url=http://www.dawn.com/news/1079408/profile-chaudhry-aslam |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109135602/http://www.dawn.com/news/1079408/profile-chaudhry-aslam |url-status=dead |archive-date=9 January 2014 |access-date=9 January 2014 |newspaper=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}</ref> == विरासत == रहमानको मृत्युपछि लियारीको अवस्था तनावपूर्ण बनेको थियो। उनको अन्त्येष्टिमा लियारीमा हजारौँ मानिस सहभागी भएका थिए। लियारीका केही बासिन्दाहरूले उनलाई अपराधीभन्दा पनि [[रोबिन हुड]] जस्तै व्यक्तित्वका रूपमा हेर्ने गरेका थिए, किनभने उनले आफ्ना आपराधिक गतिविधिबाट प्राप्त सम्पत्तिको केही हिस्सा गरिबहरूलाई वितरण गर्ने गरेको भनाइ रहेको छ।<ref name=":3" /> रहमानका कजिन [[उजैर बलोच]]को नेतृत्वमा [[पिपुल्स अमन कमिटी]]ले राजनीतिक तथा आपराधिक दुवै क्षेत्रमा आफ्नो प्रभावलाई अझ विस्तार गरेको थियो। सन् २०१५ मा उजैर बलोच पक्राउ नपरेसम्म उक्त संगठन प्रभावशाली रहेको बताइन्छ।<ref name=":4" /> मार्च २०२४ मा रहमानका छोरामध्ये एक सरबान बलोच तथा उनका सहयोगी मकसूद दक्षिण कराँचीको पुरानो सहर क्षेत्रमा, नबी बक्स प्रहरी चौकी नजिकै, गोली हानी मारिएका थिए। प्रहरीका अनुसार सरबान हत्या, लागूऔषध कारोबार, फिरौतीका लागि अपहरण तथा जबरजस्ती असुली लगायतका विभिन्न आपराधिक मुद्दामा खोजी सूचीमा रहेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Ali |first=Imtiaz |date=2024-03-12 |title=Son of slain gangster Rehman Dakait shot dead in 'encounter' in Karachi |url=https://www.dawn.com/news/1820885 |access-date=2026-05-19 |website=Dawn |language=en}}</ref> सरबान रहमानकी दोस्रो पत्नीबाट जन्मिएका सन्तान थिए। उक्त पत्नीबाट रहमानका अन्य तीन छोराहरू पनि रहेका थिए। रहमानको मृत्युपछि उनले स्थानीय निर्माण मजदुरसँग पुनः विवाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=Ali |first=Imtiaz |date=2024-03-12 |title=Son of slain gangster Rehman Dakait shot dead in 'encounter' in Karachi |url=https://www.dawn.com/news/1820885 |access-date=2026-05-19 |website=Dawn |language=en}}</ref> २ फेब्रुअरी २०२६ मा रहमानका अर्का छोरा जिब्रान बलोचलाई कराँचीको कालाकोट क्षेत्रमा कालाकोट प्रहरी थानाका प्रहरीहरूले पक्राउ गरेका थिए। पक्राउका क्रममा उनीबाट दुईवटा पेस्तोल तथा ठूलो मात्रामा गोली–बारुद बरामद गरिएको प्रहरीले जनाएको थियो। प्रहरीका अनुसार उनी विभिन्न मुद्दामा पटक–पटक पक्राउ परिसकेका एक पेशेवर तथा अभ्यस्त अपराधी थिए।<ref>{{Cite web |date=2026-02-02 |title=Rehman Dakait's son arrested in Karachi with illegal weapons |url=https://dunyanews.tv/en/Crime/933133-rehman-dakait's-son-arrested-in-karachi-with-illegal-weapons |access-date=2026-05-19 |website=dunyanews.tv |language=en}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == आफ्ना पिता दादलजस्तै रहमानले पनि तीन पटक विवाह गरेका थिए। विभिन्न स्रोतहरूका अनुसार उनका सन्तानहरूको संख्या करिब सत्र रहेको बताइन्छ।<ref name=":4" /> यहाँ विकिपिडिया कोड शैलीमा व्यावसायिक नेपाली अनुवाद प्रस्तुत गरिएको छ: == लोकप्रिय संस्कृतिमा == रहमान सन् २०२५ को [[बलिउड]] चलचित्र ''[[धुरन्धर]]'' तथा यसको सिक्वेल ''[[धुरन्धर: द रिभेन्ज]]'' का प्रमुख पात्रहरूमध्ये एक हुन्, जसमा उनको विशेष (क्यामियो) उपस्थिति रहेको छ। चलचित्रमा उनको पात्रलाई [[अक्षय खन्ना]]ले निर्वाह गरेका छन्।<ref>{{cite web |date=7 December 2025 |title=Ranveer Singh shares Akshaye Khanna's viral entry song from Dhurandhar, fans call it a 'banger' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranveer-singh-shares-akshaye-khannas-viral-entry-song-from-dhurandhar-fans-call-it-a-banger-101765094188770.html |access-date=9 December 2025 |website=Hindustan Times |language=en-in}}</ref><ref name=":2">{{cite web |title=Dhurandhar: Real-life Rehman Dakait killed mother at 15, was Lyari's 'king' at 21, this is what happened after his encounter |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-rehman-dakait-real-story-death-what-happened-after-encounter-akshaye-khanna-10419945/ |website=The Indian Express |access-date=17 December 2025 |language=en |date=16 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |author1=Sonika Nitin Nimje |title=How Akshaye Khanna's Rehman Dakait emerged as Dhurandhar's surprise hero |url=https://www.business-standard.com/entertainment/how-akshaye-khanna-s-role-in-dhurandhar-as-rehman-dakait-became-a-big-hit-nc-125121700879_1.html |website=Business Standard |access-date=17 December 2025 |language=en-in}}</ref> ''धुरन्धर'' मा रहमान डकैतको चरित्र चित्रणले विभिन्न वर्ग तथा समुदायहरूमा मिश्रित प्रतिक्रिया उत्पन्न गरेको थियो। कतिपयले उनलाई कुख्यात अपराधीका रूपमा हेरे भने अन्यले उनको वास्तविक व्यक्तित्व र सामाजिक प्रभावबारे फरक दृष्टिकोण व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=True story of Rehman Dakait: Villain in 'Dhurandhar' who killed mother, turned severed heads into football |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/who-was-rehman-dakait-karachi-gangster-dhurandhar-akshaye-khanna-jkj5dmcv |access-date=2026-04-02 |website=Mathrubhumi |language=en-in}}</ref><ref>{{cite web |title=Dhurandhar: Real-life Rehman Dakait killed mother at 15, was Lyari's 'king' at 21, this is what happened after his encounter |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dhurandhar-rehman-dakait-real-story-death-what-happened-after-encounter-akshaye-khanna-10419945/ |access-date=2026-04-02 |website=Indian Express |language=en-in}}</ref><ref>{{cite web |title=Who was the real 'Rehman Dakait' and what role did he play in 26/11 Mumbai terror attack? |url=https://www.wionews.com/photos/who-was-the-real-rehman-dakait-and-what-role-did-he-play-in-26-11-mumbai-terror-attack-1766826155105 |access-date=2026-04-02 |website=WION News |language=en-in}}</ref><ref>{{cite web |title=The Real-Life Rehman Dakait And The Pak Town That Spawned Him |url=https://www.ndtv.com/world-news/dhurandhar-akshaye-khanna-rehman-dakait-the-real-life-rahman-dakait-and-the-pak-town-that-spawned-him-9785851 |access-date=2026-04-02 |website=NDTV |language=en-in}}</ref> == सन्दर्भ == {{Reflist}} 18zwiy5m25ifvlgu7kqo3ba24bh5lk8