विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 4789 1361555 1350135 2026-06-13T05:46:22Z Bishaldev100 28807 1361555 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court | court_name = नेपालको सर्वोच्च अदालत | native_name = <!-- सर्वोच्च अदालत --> | image = Supreme court nepal.gif | imagesize = 250px | caption = सर्वोच्च अदालतको भवन | established = २०१३ जेठ ८ | location = राम शाह पथ, [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | coordinates = {{coord|27.697|85.322 | region:NP_source:googlemaps | display=inline,title}} | type = [[संवैधानिक परिषद्]]को सिफारिसमा [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]बाट नियुक्त | authority = [[नेपालको संविधान]] | appeals = <!--[[नेपालको राष्ट्रपति|Presidential]] for [[Pardon|clemency]]/[[commutation of sentence]]--> | terms = ६५ वर्षको [[उमेरहद|उमेर]] | positions = १ जना प्रधान न्यायाधीस + २० जना स्थायी न्यायाधीश | website = [http://www.supremecourt.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | chiefjudgetitle = प्रधान न्यायाधीश | chiefjudgename = [[सपना प्रधान मल्ल]] | termstart = २२ चैत २०८२ }} [[Image:नेपालको सर्वोच्च अदालत.jpg|thumb|350px|नेपालको सर्वोच्च अदालत]] '''सर्वोच्च अदालत''' नेपालको [[न्यायपालिका]]को सबैभन्दा माथिल्लो तहको [[न्यायालय|अदालत]] हो। सर्वोच्च अदालतमा [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]]का अतिरिक्त बढीमा २० जनासम्म अन्य [[न्यायाधीश]]हरू रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web|title=Supreme Court of Nepal|url=https://supremecourt.gov.np/web/generalinfo|website=supremecourt.gov.np|access-date=2026-02-01}}</ref> २०७२ को संविधान जारी हुनुअघिसम्म कुनै समयमा सर्वोच्च अदालतमा मुद्दाको संख्या बढ्न गई न्यायाधीशहरूको संख्या अपर्याप्त हुन गएमा कुनै निश्चित अवधिको लागि अस्थायी न्यायाधीश पनि नियुक्त गर्न सकिने व्यवस्था थियो। मौजुदा संविधानमा कुनै पनि तहका अदालतमा अस्थायी न्यायाधीशको व्यवस्था राखिएको छैन। सर्वोच्च अदालतको प्रधानन्यायाधीशको पदाअवधि ६ वर्षको हुन्छ। नेपालको वर्तमान प्रधान न्यायाधीश श्री विश्वम्भरप्रसाद श्रेष्ठ हुन्।<ref>{{Cite web|author=|title=विश्वम्भरप्रसाद श्रेष्ठ प्रधानन्यायाधीश नियुक्त|url=https://www.himalkhabar.com/news/137638|access-date=२५ माघ २०८०|website=हिमाल खबर|language=नेपाली}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231130035405/https://www.himalkhabar.com/news/137638 |date=2023-11-30 }}</ref> सर्वप्रथम वि.स.१९९७ साउन १ गते प्रधान न्यायालयको स्थापना गरी न्यायपालिकालाई प्रशासनिक निकायबाट अलग गरी छुट्टै सरचनाको रूपमा विकास गरिएको थियो। वि.स. २०१३ सल जेठमा तत्कालीन प्रधान न्यायालय खारेज गरी सर्वोच्च अदालतको स्थापना पश्चात् केन्द्रीय तहमा सर्वोच्च अदालत यथावत् रहे तापनि विभिन्न सवंधानिक तथा कानूनी व्यवस्थाको परिवर्तनसग यस अन्तर्गतका अदालत तथा न्यायिक निकायहरूको नाम, तह, क्षेत् राधिकारलगायतका सरचनाहरूमा परिवर्तन हुदँ आएको छ । ==प्रधानन्यायाधीश र न्यायाधीशहरूको नियुक्ति== महामहिम राष्ट्रपतिबाट [[संवैधानिक परिषद्]]को सिफारिसमा नेपालको प्रधान न्यायाधीश र न्यायपरिषद्को सिफारिसमा सर्वोच्च अदालतका अन्य न्यायायाधीशहरूको नियुक्ति गरिने व्यवस्था छ। कुनै निश्चित अवधिको लागि सर्वोच्च अदालतको अस्थायी न्यायाधीश पदमा नियुक्ति गर्नु परेमा राष्ट्रपतिको अनुमति प्राप्त गरी न्याय परिषद्को सिफारिसमा प्रधान न्यायाधीशले नियुक्ति गर्न सक्ने व्यवस्था छ। ==जनशक्ति== सर्वोच्च अदालतमा कार्यरत जनशक्ति तर्फ आर्थिक वर्ष २०६२ को अन्तमा प्रधान न्यायाधीशका अतिरिक्त अन्य १७ जना न्यायाधीशहरू कार्यरत थिए। कर्मचारी तर्फ विभिन्न दर्जाका जम्मा ३३२ जना कर्मचारीहरू कार्यरत थिए। यसका अतिरिक्त केही कर्मचारी काजमा थिए। ==न्यायिक कार्य == सर्वोच्च अदालतले आफूलाई प्राप्त विभिन्न क्षेत्राधिकार अन्तर्गत न्यायिक कार्य सम्पन्न गरी आएको छ। यस आर्थिक वर्षा विभिन्न क्षेत्राधिकार अन्तर्गत सम्पादन गरेको न्यायिक कार्यलाई निम्नानुसार उल्लेख गरिएको छ: ===साधारण अधिकारक्षेत्र === सर्वोच्च अदालतको साधारण अधिकार क्षेत्र अन्तर्गत निम्न क्षेत्राधिकारहरू पर्दछन् : #सुरु मुद्दा हेर्ने #पुनरावेदन सुन्ने #पुनरावलोकन गर्ने #मुद्दा दोहोऱ्याइ हेर्ने #साधक जाँच्ने #निवेदन प्रतिवेदन सुन्ने ===असाधारण अधिकारक्षेत्र === सर्वोच्च अदालतको असाधारण अधिकारक्षेत्र अन्तर्गत निम्नानुसारका क्षेत्राधिकारहरू पर्दछन् : #न्यायिक पुनरावलोकनको क्षेत्राधिकार #रिट क्षेत्राधिकार # सार्वजानिक सरोकारको विवाद हेर्ने ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== *[http://www.nba.org.np/ScriptArea/BarSCProcessSearch.asp सर्वोच्च अदालतका निर्णयहरूको सङ्ग्रह] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119143039/http://www.nba.org.np/ScriptArea/BarSCProcessSearch.asp |date=2008-11-19 }} *[http://www.kanunisanchar.com/samachar/ नेपालको कानुनी समाचार वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928215615/http://www.kanunisanchar.com/samachar/ |date=2007-09-28 }} == यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|नेपालका प्रधानन्यायाधीशहरू]] [[श्रेणी:संवैधानिक अङ्गहरू]] [[श्रेणी:नेपालको कानुन]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय सर्वोच्च अदालतहरू]] gv0h74z7shlwr650l0i22my70u6klqe 1361561 1361555 2026-06-13T05:56:38Z Bishaldev100 28807 /* प्रधानन्यायाधीश र न्यायाधीशहरूको नियुक्ति */ 1361561 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court | court_name = नेपालको सर्वोच्च अदालत | native_name = <!-- सर्वोच्च अदालत --> | image = Supreme court nepal.gif | imagesize = 250px | caption = सर्वोच्च अदालतको भवन | established = २०१३ जेठ ८ | location = राम शाह पथ, [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | coordinates = {{coord|27.697|85.322 | region:NP_source:googlemaps | display=inline,title}} | type = [[संवैधानिक परिषद्]]को सिफारिसमा [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]बाट नियुक्त | authority = [[नेपालको संविधान]] | appeals = <!--[[नेपालको राष्ट्रपति|Presidential]] for [[Pardon|clemency]]/[[commutation of sentence]]--> | terms = ६५ वर्षको [[उमेरहद|उमेर]] | positions = १ जना प्रधान न्यायाधीस + २० जना स्थायी न्यायाधीश | website = [http://www.supremecourt.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | chiefjudgetitle = प्रधान न्यायाधीश | chiefjudgename = [[सपना प्रधान मल्ल]] | termstart = २२ चैत २०८२ }} [[Image:नेपालको सर्वोच्च अदालत.jpg|thumb|350px|नेपालको सर्वोच्च अदालत]] '''सर्वोच्च अदालत''' नेपालको [[न्यायपालिका]]को सबैभन्दा माथिल्लो तहको [[न्यायालय|अदालत]] हो। सर्वोच्च अदालतमा [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]]का अतिरिक्त बढीमा २० जनासम्म अन्य [[न्यायाधीश]]हरू रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web|title=Supreme Court of Nepal|url=https://supremecourt.gov.np/web/generalinfo|website=supremecourt.gov.np|access-date=2026-02-01}}</ref> २०७२ को संविधान जारी हुनुअघिसम्म कुनै समयमा सर्वोच्च अदालतमा मुद्दाको संख्या बढ्न गई न्यायाधीशहरूको संख्या अपर्याप्त हुन गएमा कुनै निश्चित अवधिको लागि अस्थायी न्यायाधीश पनि नियुक्त गर्न सकिने व्यवस्था थियो। मौजुदा संविधानमा कुनै पनि तहका अदालतमा अस्थायी न्यायाधीशको व्यवस्था राखिएको छैन। सर्वोच्च अदालतको प्रधानन्यायाधीशको पदाअवधि ६ वर्षको हुन्छ। नेपालको वर्तमान प्रधान न्यायाधीश श्री विश्वम्भरप्रसाद श्रेष्ठ हुन्।<ref>{{Cite web|author=|title=विश्वम्भरप्रसाद श्रेष्ठ प्रधानन्यायाधीश नियुक्त|url=https://www.himalkhabar.com/news/137638|access-date=२५ माघ २०८०|website=हिमाल खबर|language=नेपाली}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231130035405/https://www.himalkhabar.com/news/137638 |date=2023-11-30 }}</ref> सर्वप्रथम वि.स.१९९७ साउन १ गते प्रधान न्यायालयको स्थापना गरी न्यायपालिकालाई प्रशासनिक निकायबाट अलग गरी छुट्टै सरचनाको रूपमा विकास गरिएको थियो। वि.स. २०१३ सल जेठमा तत्कालीन प्रधान न्यायालय खारेज गरी सर्वोच्च अदालतको स्थापना पश्चात् केन्द्रीय तहमा सर्वोच्च अदालत यथावत् रहे तापनि विभिन्न सवंधानिक तथा कानूनी व्यवस्थाको परिवर्तनसग यस अन्तर्गतका अदालत तथा न्यायिक निकायहरूको नाम, तह, क्षेत् राधिकारलगायतका सरचनाहरूमा परिवर्तन हुदँ आएको छ । ==प्रधानन्यायाधीश र न्यायाधीशहरूको नियुक्ति== महामहिम राष्ट्रपतिबाट [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]को सिफारिसमा नेपालको प्रधान न्यायाधीश र न्यायपरिषद्को सिफारिसमा सर्वोच्च अदालतका अन्य न्यायायाधीशहरूको नियुक्ति गरिने व्यवस्था छ। कुनै निश्चित अवधिको लागि सर्वोच्च अदालतको अस्थायी न्यायाधीश पदमा नियुक्ति गर्नु परेमा राष्ट्रपतिको अनुमति प्राप्त गरी न्याय परिषद्को सिफारिसमा प्रधान न्यायाधीशले नियुक्ति गर्न सक्ने व्यवस्था छ। ==जनशक्ति== सर्वोच्च अदालतमा कार्यरत जनशक्ति तर्फ आर्थिक वर्ष २०६२ को अन्तमा प्रधान न्यायाधीशका अतिरिक्त अन्य १७ जना न्यायाधीशहरू कार्यरत थिए। कर्मचारी तर्फ विभिन्न दर्जाका जम्मा ३३२ जना कर्मचारीहरू कार्यरत थिए। यसका अतिरिक्त केही कर्मचारी काजमा थिए। ==न्यायिक कार्य == सर्वोच्च अदालतले आफूलाई प्राप्त विभिन्न क्षेत्राधिकार अन्तर्गत न्यायिक कार्य सम्पन्न गरी आएको छ। यस आर्थिक वर्षा विभिन्न क्षेत्राधिकार अन्तर्गत सम्पादन गरेको न्यायिक कार्यलाई निम्नानुसार उल्लेख गरिएको छ: ===साधारण अधिकारक्षेत्र === सर्वोच्च अदालतको साधारण अधिकार क्षेत्र अन्तर्गत निम्न क्षेत्राधिकारहरू पर्दछन् : #सुरु मुद्दा हेर्ने #पुनरावेदन सुन्ने #पुनरावलोकन गर्ने #मुद्दा दोहोऱ्याइ हेर्ने #साधक जाँच्ने #निवेदन प्रतिवेदन सुन्ने ===असाधारण अधिकारक्षेत्र === सर्वोच्च अदालतको असाधारण अधिकारक्षेत्र अन्तर्गत निम्नानुसारका क्षेत्राधिकारहरू पर्दछन् : #न्यायिक पुनरावलोकनको क्षेत्राधिकार #रिट क्षेत्राधिकार # सार्वजानिक सरोकारको विवाद हेर्ने ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== *[http://www.nba.org.np/ScriptArea/BarSCProcessSearch.asp सर्वोच्च अदालतका निर्णयहरूको सङ्ग्रह] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119143039/http://www.nba.org.np/ScriptArea/BarSCProcessSearch.asp |date=2008-11-19 }} *[http://www.kanunisanchar.com/samachar/ नेपालको कानुनी समाचार वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928215615/http://www.kanunisanchar.com/samachar/ |date=2007-09-28 }} == यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|नेपालका प्रधानन्यायाधीशहरू]] [[श्रेणी:संवैधानिक अङ्गहरू]] [[श्रेणी:नेपालको कानुन]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय सर्वोच्च अदालतहरू]] 8nj43tj9rvgfoozwdwx3vlmeh6c0m71 0 6981 1361551 1093757 2026-06-13T05:22:46Z Bishaldev100 28807 1361551 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Franz Xaver Winterhalter Napoleon III.jpg|thumbnail|नेपोलियन तृतीय]]'''नेपोलियन तृतीय''' (बोनपार्ट्, लुई) (सन् १८०८-१८७३) - सन् १८५२ देखि १८७० सम्म [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सका सम्राट]], [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन प्रथम]]का भतीजा हुन्। सन् [[फ्रान्सको क्रान्ति (१८४८)|१८४८ को क्रान्ति]]को पराजयपछि उनी [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य]] फ्रान्स गणतन्त्रको [[फ्रान्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] निर्वाचित भएका थिए । सन् १८९१ को २ डिसेम्बरको राती राजकीय सत्ता पल्टाएर उनले सिंहासन हत्याएका थिए । <ref>[[भ्ला. इ. लेनिन]]: संकलिन रचना / भाग १-४. [[काठमाडौँ]]: ऐरावती प्रकाशन, २०६३. p. ४८२-४८९</ref> ==जीवनी == लुई नेपोलियनको जन्म २० अप्रिल १८०८ मा पेरिसमा भएको थियो। त्यस समय उनका काका नेपोलियन महान् आफ्नो गौरवको शिखरमा थिए। नेपोलियन सत्ताच्युत हुँदा नेपोलियन आफ्नो आमा सँग स्विजरल्यान्ड पलायन भएका थिए। उनको शिक्षादीक्षा उनको आमाको रेखदेखमा भयो। केही समयसम्म जर्मनी तथा इटलीमा पनि बसे। लुई नेपोलियनको शिक्षा दीक्षा त्यस्तो वातावरणमा जहाँ उनको पारिवारिक परम्परा फ्रेन्च क्रान्ति र राष्ट्रियताको पर्यायवाची बनेका थिए। फ्रान्सबाट भियनाको व्यवस्था समाप्त गरि बोनापार्ट वंशीय शासन स्थापित गर्नु करना लुई नेपोलियनको जीवन लक्ष्य बन्यो। इटलीको क्रान्ति कारी दल कारबोनारीको सदस्यको हैसियतले लुई नेपोलियनले पोप विरूद्ध भएको १८३१ को असफल आन्दोलनमा भाग लिएका थिए। लुई नेपोलियनले स्ट्रासवर्ग (Strasbourg)को दुर्गरक्षक द्वारा एक असफल विद्रोह गराए जसको परिमाणस्वरूप फ्रान्सको शासक लुई फिलिपद्वारा उनलाई अमेरिका पठाइयो। त्यहाँबाट उनले १८३७ मा स्वीजरल्यान्ड फर्किए र १८३८ मा इङ्ल्यान्ड पुगे। सन् १८३९ मा लुई नेपोलियनले एक पुस्तकको रचना गरे जसमा नेपोलियन बोनापर्टको विचारलाई गरि "बोनापर्टवाद", समाजवाद र शान्तिवादको मिश्रणलाई युरोपेली समाजमा परिचित गराए। यस रचनाको परिणाम स्वरूप सम्पूर्ण फ्रान्समा नेपोलियनलाई लिएर केही कुराहरू चल्ब थाल्यो। नेपोलियनलाई अजेय बताइयो र उनको पराजयलाई शत्रुहरूको षड्यन्त्र मात्र लिइयो। तत्कालीन फ्रेन्च शासक लुई फिलिपले पनि औपचारिक रूपमा यस तथ्यलाई संमुख आफ्नो आस्था प्रकट गरे तथा अगस्ट, १८४० ई. मा सेन्ट हेलेनाबाट नेपोलियन महानको अस्तु फिर्ता ल्याएर उनलाई पूर्ण पवित्रताको साथ स्थापित गराए। यस समय लुई नेपोलियन बोलोन (Boulogne) मा सैनिक विद्रोह गराउन असफल भए र बन्दी बनाइएर हेगको किल्लामा कैद भए। कारागारमा लुईले राजनीतिक र सामाजिक विषयहरूमा केही पुस्तक लेखे। ६ वर्ष पछि सन् १८४६ मा कैद बाट मुक्त भएर लन्डनमा शरण लिए। == स्रोतहरू == {{reflist}} {{commons|Napoleon_III|नेपोलियन तृतीय}} {{Commonscat|Napoleon III of France}} {{ढाँचा:Presidents of France}} [[श्रेणी:फ्रान्सको इतिहास]] [[श्रेणी:युरोपको इतिहास]] [[श्रेणी:फ्रान्सेली सम्राटहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:'कु' द्वारा सत्ता हासिल गर्ने नेताहरू]] 3kyclpz5p8kt21wbdb5ion2oo6cuspr 0 14075 1361607 1356971 2026-06-13T09:50:13Z Bishaldev100 28807 /* क्रान्तिपछि */ 1361607 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = कुँवर इन्द्रजीत सिंह (के आई सिंह) | image = File:KI Singh.jpg | image_size = 200px | caption = | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालका २०औँ प्रधानमन्त्री]] | monarch = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | term_start = २०१४ साउन ११<ref name="rajpatra.dop.gov.np">[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104 २०१४ श्रावण ११ को शाही घोषणा]</ref> | term_end = २०१४ कार्तिक २९<ref name=":1"/><ref>नेपाल परिचय प्रकाशक सूचना विभाग २०७४ वैशाख</ref> | predecessor = [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] | successor = [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण सम्शेर राणा]] | office1 = राजसभा स्थायी समितिका सभापति | monarch1 = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | term_start1 = | term_end1 = | predecessor1 = प्रथम | successor1 = [[ऋषिकेश शाह]] | birth_date = वि.सं. १९६३ | birth_place = डोटी | death_date = वि.सं. २०३९ असोज १९ (७६ वर्ष) | death_place = [[बैङ्कक]], थाइल्यान्ड | party = [[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]] | spouse = | alma_mater = | signature = }} '''के.आई. सिंह''' अर्थात् कुँवर इन्द्रजीत सिंह (जन्म:वि.सं. १९६३) नेपाली क्रान्तिकारी तथा विद्रोही नेता हुन्। सिंह नेपालका २० औं प्रधानमन्त्री थिए। यिनी होमियोप्याथी सम्बन्धी डाक्टर थिए। उनी [[सात सालको क्रान्ति]]मा [[नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना|मुक्तिसेना]]को पश्चिम तर्फको कमाण्डर थिए। उनले [[दिल्ली सम्झौता]] लाई मान्न स्वीकार गरेनन् र शसस्त्र आन्दोलन जारी राखे। == कलेज जीवन == [[डोटी जिल्ला|डोटी]]मा वि. सं. १९६३ मा जन्मिएका कुँवर इन्द्रजित सिंह सानै छँदा परिवारसँगै बर्मा पुगेका थिए । उनले त्यहीँ विद्यालयबाट शिक्षा हासिल गरे । बर्मामै उनले आयुर्वेद सम्बन्धी अध्ययन गरेका थिए । चिकित्सक वा विद्यावारिधि नगरेको भए पनि औषधिमूलो गर्ने भएकाले [[डाक्टर]] भनिएको थियो । उनले त्यही आधारमा आफ्नो नाम डा.के.आई. सिंह लेख्न थाले । == २००७ सालको क्रान्ति == {{main|सात सालको क्रान्ति}} [[सात सालको क्रान्ति|२००७ सालको क्रान्ति]]मा [[मातृकाप्रसाद कोइराला]] [[नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना|मुक्ति सेना]]का सभापति सर्वाेच्च कमान्डर थिए । '''के.आई. सिंह''' भैरहावा क्षेत्रका कमान्डर थिए। क्रान्ति सुरु भए लगत्तै २९ कार्तिक वि. सं. २००७ मा सिंहको तर्फबाट बडाहाकिम कार्यलयमाथि पहिलो पटक आक्रमण भयो। चार घण्टा चलेको लडाइँमा सिंहको फौजले गोश्वारा (बडाहाकिम कार्यलय) बाहेक [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]]का अरू सबै कार्यलय माथी नियन्त्रण जमायो । तीन दिनपछि सरकारी फौजले २ मंसिर वि. सं. २००७ (१७ नोभेम्बर १९५०) मा केआई सिंहको अखडामाथि धावा बोल्यो । तर सिंह माथी सरकारी फौजले विजय हासिल गर्न सकेन । ठूलो क्षतिका साथ सरकारी सेना आफै फिर्ता हुनुपर्‍यो । भोलिपल्टै सिंहले फेरि आक्रमण गरे । यसपटक उनले अदालत र कारागार त कब्जामा लिए तर बडाहाकिम कार्यलय माथि कब्जा जमाउने धोको पूरा भएन ।<ref>अतीतको त्यो एल्बम कान्तिपुर कोसेली २०७२ फागुन ८; सीताराम बराल</ref> ===क्रान्तिपछि=== [[सात सालको क्रान्ति|२००७ सालको क्रान्ति]]मा पश्चिम तराईबाट सक्रिय रहेका यिनी [[दिल्ली सम्झौता]] धोका हो भनी आन्दोलन रोक्न तयार थिएनन्। प्रजातन्त्रको घोषणा भएको भोलिपल्टै अर्थात् फागनु ८ गते भैरहवामा आक्रमण गरे। आक्रमणमा नेपाली सेनाका चार र डा. सिंह नेतृत्वको मुक्ति सेनाका नौ जनाले ज्यान गुमाए। फागुन ९ गते डा. सिंहसहित तीन सय ५७ जना उनका समर्थकलाई भारतीय सैनिकले पक्रेर नेपाली सेनालाई बुझायो। त्यसरी पक्राउ परेका डा. सिंह र उनका समर्थकलाई भैरहवा जेलमा राखियो। २००८ असार २५ गते उनी भैरहवा जेल तोडेर भाग्न सफल भए। त्यसरी भागेका डा. सिंहलाई पक्रिन २००८ साल साउनमा भारतीय सैनिक दोस्रो पटक नेपाल आए र डा. सिंह पाल्पाको ठाकुरबारीबाट पक्राउ परे। त्यसपछि उनलाई अड्डासार गर्दै काठमाडौँ जेल चलान गरियो। प्रखर स्वभावका यिनलाई त्यसबेला [[सिंहदरबार|सिंहदरवार]] भित्र रहेको [[बिजुली गारत]]को नियन्त्रणमा कैद गरिएको थियो।। प्रजातान्त्रिक सरकारमा पनि [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]] नै प्रधानमन्त्री हुने भएपछि असन्तुष्ट बनेका कमान्डर केआई सिंह नै [[सिंहदरबार]] विद्रोहमा जोडिए।<ref>[http://annapurnapost.com/news/88759 किन असफल भयो सिंहदरबार विद्रोह ?]</ref> ==सिंहदरबार विद्रोह== उनीहरूले हतियार बुझाउन मानेनन् र सशस्त्र हमला जारी नै राखे। उनलाई भैरहवामा समातियो र [[सिंहदरबार|सिंहदरबारमा]] कैद गरिएको थियो। काठमाडौं ल्याइएका सिंह रक्षा दलमा परिणत भएको [[नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना|मुक्ति सेना]]को सहयोग ८ माघ ०९ मा विद्रोह गरी मुक्त भए। त्यहाँ कार्यरत सिपाहीहरूलाई नै प्रभावमा लिई सिंहदरवार नै नियन्त्रण गरेर बिद्रोह गरे। सिंहदरवार बाहिर रहेको सेना र भित्र रहेको विद्रोही सेनाबीच गोली हानाहान भयो। अन्त्यमा दूत मार्फत यिनले आफूलाई सुरक्षित काठमाडौंं उपत्यका बाहिर जान दिने भए विद्रोह छोड्ने बताएपछि सोही अनुसार यिनलाई छोडियो। त्यसपछि यिनी झण्डै १ वर्ष चीन सरकारको शरणमा गएर बसे। == स्वदेश फिर्ती == २०१२ भाद्र २७ गते उनले आत्मसमर्पण गरी माफी मागेकाले राजा महेन्द्रले उनको आरोपहरु खारेज गरी माफी बक्से ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=598 २०१२ भाद्र २७ गतेको राजपत्र]</ref> == प्रधानमन्त्री == पछि नेपाल फर्केपछि २०१४ सालमा यिनी राजाद्वारा प्रधानमन्त्री बनाइए।<ref name="rajpatra.dop.gov.np">http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104</ref><ref name=":1">http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1111</ref> यिनको मन्त्रिपरिषदमा शिक्षा मन्त्री [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] थिए जो महाकवि पनि हुन्। कडा स्वभावका यिनले त्यसबेला सचिव लगायत विभिन्न कर्मचारीहरूलाई हातपातसम्म गरेका थिए। अत्यन्तै उद्दण्ड स्वभावका देखिएकाले यिनको सरकार ३ महिनासम्म पनि टिक्न सकेन। पछि यिनलाई हटाएर [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण सम्शेर राणा]]को नेतृत्त्वमा सरकार गठन भयो। === मन्त्रिमण्डल === * १. के.आई. सिंह - प्रधानमन्त्री, गृह र परराष्ट्र * २. [[पुरेन्द्रविक्रम शाह]] - रक्षा मन्त्री * ३. [[परशुरामभक्त माथेमा]] - उद्योग वाणिज्य मन्त्री * ४. [[सी.बी. सिंह]] - अर्थ, मालपोत मन्त्री * ५. [[डम्बरबहादुर सिंह|डम्बर बहादुर सिंह]] - कानुन तथा संसदीय प्रबन्ध मन्त्री * ६. [[रामाधीन महतो]] - वन मन्त्री * ७. [[जीवराज शर्मा]] - योजना विकास मन्त्री * ८. [[कुलबहादुर लिम्बू]] - स्वास्थ्य मन्त्री * ९. [[भूपालमान सिंह कार्की|भुपालमान सिंह कार्की]] - खाद्य कृषि मन्त्री * १०. [[पद्यनरसिंह राणा]] - पब्लिक वर्कस तथा सञ्चार मन्त्री * ११. [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] - शिक्षा, स्वायत्तशासन मन्त्री<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/index.php/news/20368|title=“हिमालयन रविन हुड”|website=गोरखापत्र =|accessdate=2022-12-01}}</ref> <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104०१४ साल श्रावण ११ गतेको नेपाल गजेट]</ref> === बहिर्गमन === यिनको राजा महेन्द्रलाई वि. सं. २००७ साल अघि बाबु-बाजे जस्तै थपनाका राजा बनाई प्राइममिनिस्टर भएर सर्वेसर्वा हुने योजना थियो तर जनरल [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]]ले भोलिपल्टै नारायणहिटी गए र [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा]]लाई बेलिबिस्तार लगाए। सबै कुरा सुनिसकेपछि राजा महेन्द्रले भने, 'बदमास पो रहेछ, तिमी धन्दा नमान, म ओखती गर्छु (हेमन्तशमशेर राणा, जनरल नरशमशेर जंगबहादुर राणाको जीवनी, पृ ८८–९२) ।'<ref name=":0">http://annapurnapost.com/news/60847 महेन्द्रविरुद्ध असफल ‘कु’</ref> त्यत्तिकैमा कार्तिक २९ को दिन प्रधानमन्त्री सिंहलाई दरबारमा बोलाइयो । कुनै अप्रिय अवस्था सिर्जना होला भनेर दरबार भित्रका सेनालाई सतर्क राखियो । दरबारभित्रका कर्मचारीलाई कार्यलय बाहिर ननिस्किन आदेश दिइयो । त्यत्तिकैमा सिंह [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी राजदरबार]] पुगे र राजा महेन्द्रसँग केही बेर 'वान-टु-वान टक' गरेर फर्किए । लगत्तै राजाले केआई सिंह नेतृत्वको मन्त्रिमण्डल विघटन गरेको समाचार सार्वजनिक भयो (माथेमा, पृ. २६९) ।<ref name=":1" /><ref name=":0" /> == पञ्चायती राजनीति == यिनी [[पञ्चायती व्यवस्था]]मा पनि सांसदसम्म भएका थिए। == राजसभा स्थायी समितिका सभापति == कुँवर इन्द्रजीत सिंह प्रथम राजसभा स्थायी समितिका सभापति हुन्। सरकारले सिंहलाई राजसभा स्थायी समितिको सभापतिमा नियुक्त गर्यो तर उनी सपथ ग्रहणमा गएनन् । <ref>[https://echitwanpost.com/15977/ आधा शताब्दीअघिको पत्रकारिता]</ref> == मृत्यु == यिनको सन् १९८२ मा घाँटीको क्यान्सरको उपचार गर्दागर्दै [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]]को बैङ्ककमा निधन भएको थियो। <ref>[http://www.nytimes.com/1982/10/06/obituaries/kunwar-inderjit-singh-former-nepal-premier.html Obituaries] New York Times</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका_प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राजसभा स्थायी समितिका सभापतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:डोटी जिल्लाका मानिसहरू]] 8zn61epay9s0a4005usi67fyd3dn42f 0 16165 1361520 1320007 2026-06-12T14:08:37Z Bishaldev100 28807 1361520 wikitext text/x-wiki [[Image:Cholera rehydration nurses.jpg|right|thumb|250px|हैजाका कारण जलवियोजन भएको बिरामीलाई पुनर्जलीय उपचार गर्दै नर्सहरू]] '''जलवियोजन''' भन्नाले मानव शरीरमा भएको तरल पदार्थको अत्याधिक क्षति भन्ने बुझिन्छ। विभिन्न रोगहरूका कारण मानव शरीरमा भएको [[पानी]], [[नुन]] र [[पोषक तत्त्व]]हरू खेर गई शरीर शिथिल अवस्थामा पुग्नुलाई जलवियोजन भएको भनिन्छ। जलवियोजन भएपछि रोगीहरू झिँजिने, झर्कोमान्ने, बढी मात्रामा तिर्खा लाग्ने, आँखा गड्ने, आँखा र जिभ्रो सुख्खा हुने, पेटको छाला तानेर छोड्दा बिस्तारै फर्किने हुन्छ। यदि अति जलवियोजन भएमा बिरामीले पेयपदार्थ पनि पिउन सक्दैन, सुस्त र बेहोससमेत हुन्छ र अन्त्यमा शरीरमा पानी तथा लवणको कमीले मानिसको मृत्युसमेत हुनपुग्छ। मुख्यतया [[पखाला|झाडापखाला]], [[हैजा]] आदि रोगकाकारण मानिसलाई जलवियोजन हुनेगर्दछ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[पुनर्जलीकरण चिकित्सा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ठुटो}} tgh7vypzhxtc0zb66u1vqcz8gh58mi3 0 25633 1361618 1349613 2026-06-13T11:00:23Z Bishaldev100 28807 1361618 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{सङ्क्षिप्त विवरण|एक नेपाली राजनीतिज्ञ र नेपालको पूर्व प्रधानमन्त्री}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = | native_name = खड्गप्रसाद शर्मा ओली | birth_name = | nickname = | image = The Prime Minister of Nepal, Shri KP Sharma Oli at Bangkok, in Thailand on April 04, 2025 (cropped).jpg | imagesize = | caption = खड्गप्रसाद शर्मा ओली | office1 = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालको ३८औँ प्रधानमन्त्री]] | term_start1 = ३० असार २०८० | term_end1 = २०८२ भाद्र | president1 = [[रामचन्द्र पौडेल]] | predecessor1 = [[शेरबहादुर देउवा]] | successor1 = [[सुशीला कार्की]] | term_start2 = २०७४ फागुन ३ | term_end2 = २०७८ असार २९ | deputy2 = | president2 = [[विद्यादेवी भण्डारी]] | predecessor2 = [[शेरबहादुर देउवा]] | successor2 = [[शेरबहादुर देउवा]] | term_start3 = २०७२ असोज २५ | term_end3 = २०७३ साउन २० | president3 = [[रामवरण यादव]]<br/>[[विद्यादेवी भण्डारी]] | deputy3 = [[विजयकुमार गच्छदार]] | predecessor3 = [[सुशील कोइराला]] | successor3 = [[पुष्पकमल दाहाल]] | office4 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|विपक्षी दलको नेता]] | term_start4 = १५ फागुन २०७९ | term_end4 = २१ फागुन २०८० | president4 = [[रामचन्द्र पौडेल]] | primeminister4 = [[पुष्पकमल दाहाल]] | predecessor4 = [[शेरबहादुर देउवा]] | successor4 = [[शेरबहादुर देउवा]] | term_start5 = २०७८ असार २९ | term_end5 = २०७९ पुष ११ | president5 = [[विद्यादेवी भण्डारी]] | primeminister5 = [[शेरबहादुर देउवा]] | predecessor5 = [[शेरबहादुर देउवा]] | successor5 = [[शेरबहादुर देउवा]] | term_start6 = २०७३ साउन २० | term_end6 = २०७४ फागुन ३ | president6 = [[विद्यादेवी भण्डारी]] | primeminister6 = [[पुष्पकमल दाहाल]]<br/>[[शेरबहादुर देउवा]] | predecessor6 = [[सुशील कोइराला]] | successor6 = [[शेरबहादुर देउवा]] {{Collapsed infobox section begin|मन्त्री पदहरू|titlestyle=background-color:lavender}} | office8 = [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री]] | monarch8 = [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]] | primeminister8 = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | term_start8 = वि.सं २०६२ | term_end8 = वि.सं २०७३ | predecessor8 = | successor8 = | office9 = [[परराष्ट्र मन्त्री (नेपाल)|परराष्ट्रमन्त्री]] | monarch9 = [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]] | primeminister9 = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | term_start9 = वि.सं २०६२ | term_end9 = वि.सं २०६३ | predecessor9 = [[रमेशनाथ पाण्डे]] | successor9 = [[सहाना प्रधान]] | office10 = [[गृह मन्त्री (नेपाल)|गृह मन्त्री]] | primeminister10 = [[मनमोहन अधिकारी]] | monarch10 = [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] | term_start10 = वि.सं २०५० | term_end10 = वि.सं २०५१ | predecessor10 = [[शेरबहादुर देउवा]] | successor10 = खुमबहादुर खड्का {{Collapsed infobox section end|मन्त्री पदहरू|titlestyle=background-color:lavender}} {{Collapsed infobox section begin|पार्टीका वरिष्ठ पदहरू|titlestyle=background-color:lavender}} | office11 = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]]को अध्यक्ष | term_start11 = वि.संं २०७१ | term_end11 = | predecessor11 = [[झलनाथ खनाल]] | term_end7 = वि.सं २०७५ | successor11 = पद खारेज {{small|([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]को अध्यक्षको रूपमा )}}<ref name="NCP formation">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-nepal-politics-idUSKCN1II2BW|title=Nepal's Maoists, liberal communists unite as biggest left party|access-date=31 March 2021|website=रोयटर्स|language=en}}</ref> | office12 = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]को अध्यक्ष | term_start12 = २०७५ जेठ ३ | term_end12 = २०७७ फागुन २४ | alongside12 = [[पुष्पकमल दाहाल]] | predecessor12 = पद स्थापित {{small|(नयाँ दल)}}<ref name="NCP formation" /> | successor12 = पद खारेज {{small|([[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च न्यायालय]]को फैसला अनुसार पार्टी विघटित)}}<ref name="NCP dissolve" /> {{Collapsed infobox section end|पार्टीका वरिष्ठ पदहरू|titlestyle=background-color:lavender}} {{Collapsed infobox section begin|संसदीय कार्यालयहरू|titlestyle=background-color:lavender}} | office13 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य | term_start13 = २०७४ फागुन २० | term_end13 = | predecessor13 = केशवकुमार बुढाथोकी<br>{{small|(प्रतिनिधि सभा सदस्य)}} | successor13 = | constituency13 = झापा–५ | office14 = | term_start14 = वि.सं २०५६ | term_end14 = वि.सं २०६४ | predecessor14 = [[चन्द्रप्रकाश मैनाली|सिपी मैनाली]] | successor14 = गौरीशङ्कर खड्का<br>{{small|(पहिलो संविधानसभा सदस्य)}} | constituency14 = झापा २ | office15 = | term_start15 = वि.सं २०४७ | term_end15 = वि.सं २०५६ | predecessor15 = ''निर्वाचन क्षेत्र स्थापित'' | successor15 = गोपालप्रसाद कोइराला | constituency15 = झापा ६ | office16 = [[नेपालको संविधान|दोस्रो संविधानसभा सदस्य]] | term_start16 = २०७० माघ ७ | term_end16 = २०७४ असोज २८ | predecessor16 = विश्वदीप लिङ्देन लिम्बू | successor16 = ''निर्वाचन क्षेत्र खारेज'' | constituency16 = झापा ७ {{Collapsed infobox section end|संसदीय कार्यालयहरू|titlestyle=background-color:lavender}} | birth_date = {{birth date and age|df=y|1952|2|22}} | birth_place = [[तेह्रथुम जिल्ला]], [[कोशी प्रदेश]], [[नेपाल]]) | death_date = | death_place = | nationality = नेपाली | spouse = [[राधिका शाक्य]] | parents = मोहनप्रसाद ओली (बुबा)<br>मधुमाया ओली (आमा) | party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] {{small|(२०७५ अगाडि, २०७७–वर्तमान)}} | otherparty = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] {{small|(वि.सं २०७५–२०७७)}} | signature = KP Oli Signature.svg | website = {{url|kpsharmaoli.com.np}} | honorific_prefix = }} '''खड्गप्रसाद शर्मा ओली''' (राजनैतिक नाम '''केपी ओली''') (जन्म: विसं २००८ साल फागुन ११, नेपालका राजनीतिज्ञ तथा<ref>{{cite web|title=केपी ओली|url=https://www.opmcm.gov.np/cabinet/|website=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीपरिषद्को सचिवालय|accessdate=15 फेब्रुअरी 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606050946/http://www.opmcm.gov.np/cabinet/ |date=2017-06-06 }}</ref><ref name=":0">{{cite web|title=एमाले अध्यक्ष ओली प्रधानमन्त्री नियुक्त...|url=https://www.kantipurdaily.com/news/2018/02/15/20180215121935.html|website=कान्तिपुर|accessdate=15 February 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=ओली प्रधानमन्त्री भएपछि जन्मघरमा खुशीयाली|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2015-10-11/20151011164028.html|website=इकान्तिपुर|accessdate=11 अक्टोबर 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151012125416/http://kantipur.ekantipur.com/news/2015-10-11/20151011164028.html |date=2015-10-12 }}</ref><ref>{{cite web|title=नयाँ प्रधानमन्त्रीमा केपी ओली निर्वाचित|url=http://www.bbc.com/nepali/news/2015/10/151011_kp_oli_elected|website=बिबिसी नेपाल|accessdate=11 अक्टोबर 2015}}</ref> [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]का वर्तमान अध्यक्ष हुन्। उनी विभिन्न समयमा [[गृह मन्त्री (नेपाल)|नेपालको गृह मन्त्री]], [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] एवम् [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्रमन्त्री]]समेत भएका थिएँ। ओली विक्रम संवत् २०४८ सालमा झापा क्षेत्र नम्बर ६ र २०५९ सालमा झापा क्षेत्र नम्बर २ बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्यमा निर्वाचित भएका थिएँ। त्यस्तै ओलीले विक्रम संवत् २०५१ देखि २०५२ सम्म गृह मन्त्री थिएँ। विक्रम संवत् २०६४ देखि २०६५ सम्म ओली [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] एवम् [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्रमन्त्री]] भएका थिएँ। उनी नेकपा एमालेको प्रतिनिधित्व गर्दै वि.सं २०७२ असोज २४ गते [[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालको ३८औँ प्रधानमन्त्री]]को रूपमा निर्वाचित भएका थिएँ।<ref name='KRS'>{{cite web|title=यस्तो छ ओलीको जीवनचित्रः गरिब पृष्ठभूमी र कम पढेका प्रधानमन्त्री|url=http://web.archive.org/web/20151014114039/http://setopati.com/raajneeti/35060|website=Setopati.com|accessdate=१४ अक्टोबर २०१५}}</ref> पदमा रहँदा ओली बारम्बार छुद्रो बोली , रुखो र टर्रो बोली लगाउने टिप्पणी, आलोचक र मिडियाप्रति शत्रुता, सहकर्मी र व्यापारिक सहयोगीहरूको भ्रष्टाचारमा मौनता, आर्थिक वृद्धिमा असफल हुनु र [[नेपालमा बजेट|बजेट]] खर्चको वाचा नगरेको भन्दै विवादमा तानिएका थिएँ।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/-8547.html|title=ओली आफैले उखान टुक्काको रहस्य यसरी खोले|website=pahilopost.com|access-date=7 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/politics/2019/10/15/oli-now-has-problems-with-the-way-the-media-addresses-individuals|title=Oli now has problems with the way the media addresses individuals|website=Kathmandupost.com|language=English|access-date=7 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-55244757|title=भ्रष्टाचार रोक्ने प्रधानमन्त्री ओलीको दृढता पुरा हुन 'गर्नै पर्ने चार मुख्य काम'|date=9 December 2020|website=BBC News नेपाली|language=ne|access-date=7 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2019/05/17/rights-activists-say-oli-government-heading-towards-authoritarian-rule|title=Rights activists say Oli government heading towards authoritarian rule|website=Kathmandupost.com|language=en|access-date=2 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://therisingnepal.org.np/news/30401|title=The Rising Nepal: Capital expenditure below 35% in nine months|website=Therisingnepal.org.np|access-date=2 September 2020}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==पारिवारिक जीवनी== खड्गप्रसाद ओलीको जन्म बाबु मोहनप्रसाद ओली र मधुमाया ओलीको पुत्रको रूपमा वि सं २००८ साल फागुन ११ गते शनिबार [[तेह्रथुम जिल्ला]]को इवा गाउँमा भएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://www.catchnews.com/international-news/kp-sharma-oli-why-nepal-s-new-pm-isn-t-the-right-man-for-the-job-1444823268.html|title=KP Sharma Oli-why Nepal's new PM isn't the right man for the job|publisher=catchnews.com|access-date=13 December 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2015/10/11/the-original-maoist/|title=The Original Maoist|publisher=Nepali Times|access-date=13 December 2017}}</ref><ref name="site">{{Cite web|url=https://kpsharmaoli.com.np/index.php?/facetoface/detail/power-of-purpose-prime-minister-k-p-sharma-oli|title=Power of Purpose – Prime Minister K P Sharma Oli|website=kpsharmaoli.com.np|access-date=20 December 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616135801/https://kpsharmaoli.com.np/index.php?%2Ffacetoface%2Fdetail%2Fpower-of-purpose-prime-minister-k-p-sharma-oli |date=16 June 2021 }}</ref> झापामा विद्यालय जीवन सुरु गरेर ओलीले कक्षा ४ सम्मको अध्ययन गाउँमा पूरा गरेका थिएँ। ओली झापाको आदर्श माध्यमिक विद्यालयबाट विक्रम संवत्् २०२८ साल [[प्रवेशिका परीक्षा]] (एसएलसी) उत्तिर्ण भएका थिएँ। ओली वर्तमान अनन्तलिङ्गेश्वर नगरपालिका–२, बालकोट, भक्तपुरका स्थायी वासिन्दा हुन्। == प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन == विक्रम संवत् २०२२ सालमा कम्युनिस्ट राजनीतिमा लागेका ओलीले २०२६ सालमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको सदस्यता लिएका थिएँ। वि.सं २०२८ सालको झापा आन्दोलनका प्रमुखहरू मध्येका एक थिएँ, त्यही वर्ष उनी जेल परेका थिएँ।<ref name="Ujjyalo">उज्यालो अनलाइन:संविधान सभा चुनाव २०७० {{cite web|url=http://election.ujyaaloonline.com/np/candidates/221/खड्गप्रसाद(केपी)-ओली/|title=खड्गप्रसाद ओली|accessdate=9 October 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151014002633/http://election.ujyaaloonline.com/np/candidates/221/%E0%A4%96%E0%A4%A1%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6(%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A5%80)-%E0%A4%93%E0%A4%B2%E0%A5%80 |date=14 October 2015 }}</ref> ओली तत्कालिन [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]]को संस्थापक मध्येका एक थिएँ। [[पञ्चायती व्यवस्था]]विरुद्धको सङ्घर्षका क्रममा ओली २०२८ देखि २०४४ सम्म १४ वर्ष जेल जीवन यापन गरेका थिएँ। २०४४ मा जेलमुक्त भएपछि उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]]को केन्द्रीय समिति सदस्य र २०५४ सम्म लुम्बिनी अञ्चलको इन्चार्ज बनेका थिएँ।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2015/10/11/here-is-a-biography-of-newly-elected-pm-oli|title=Read a brief biography on newly elected PM KP Sharma Oli|website=kathmandupost.com|access-date=20 December 2020}}</ref> === बहुदलीय प्रजातन्त्र (वि.सं २०४६-२०६२)=== [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६]] पछि उनी सन् [[आम निर्वाचन २०४८]] मा झापा–६ बाट प्रतिनिधिसभामा निर्वाचित भएका थिएँ। उनी सन् २०४८ मा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को विदेश सम्बन्ध विभागको प्रमुख नियुक्त भएका थिएँ। उनी २०५१ मा पुन: सांसदमा निर्वाचित भएका थिएँ र [[मनमोहन अधिकारी]]को अल्पमतको सरकारमा [[गृह मन्त्री (नेपाल)|गृह मन्त्री]]को रूपमा कार्यरत थिएँ। उनी [[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] मा झापा निर्वाचन क्षेत्र २ र ६ बाट पुन: निर्वाचित भएका थिएँ जसमा उनले झापा–६ को सिट त्यागेका थिएँ। === सङ्क्रमकालीन अवधि === ओली २०६२ सालमा [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] सरकारको अन्तरिम सरकारमा [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] तथा [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्रमन्त्री]] नियुक्त भएका थिएँ।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4969422.stm | title=Nepal calls ceasefire with rebels | publisher=बीबीसी | date=3 May 2006 | access-date=15 July 2012}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Moriarty|first1=James|title=Seven Cabinet Members Formed|url=https://www.wikileaks.org/plusd/cables/06KATHMANDU1090_a.html|website=Wikileaks|publisher=US Embassy, Kathmandu|access-date=21 September 2015|date= 2 May 2006}}</ref> उनी झापा-७ बाट २०६४ सालको संविधानसभा निर्वाचनमा पराजित भएका थिएँ। उनले २०६५ मा भएको नेकपा (एमाले)को आठौँ महाधिवेशन हुँदा [[झलनाथ खनाल]]सँग अध्यक्षको पदका लागि पनि चुनाव हारेका थिएँ। उनी झापा-७ बाट २०७० सालको संविधानसभा निर्वाचनमा निर्वाचित भएका थिएँ। २०७० माघ २१ मा उनी नेकपा (एमाले) संसदीय दलको नेता बनेका थिएँ।<ref>{{cite news|title=Oli elected as UML PP leader|url=http://www.ekantipur.com/2014/02/04/top-story/oli-elected-as-uml-pp-leader/384914.html|access-date=4 February 2014|newspaper=eKantipur|date=4 February 2014|archive-url=https://archive.today/20140204150108/http://www.ekantipur.com/2014/02/04/top-story/oli-elected-as-uml-pp-leader/384914.html|archive-date=4 February 2014|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20140204150108/http://www.ekantipur.com/2014/02/04/top-story/oli-elected-as-uml-pp-leader/384914.html |date=4 February 2014 }}</ref> उनले संसदीय दलको नेताक‍ रूपमा पार्टी अध्यक्ष खनाललाई २३ मतान्तरले पराजित गरेका थिएँ। पार्टीको नवौँ महाधिवेशनको क्रममा ओली २०७१ सालमा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को अध्यक्षको रूपमा निर्वाचित भएका थिएँ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=KP+Oli+elected+as+CPN-UML+chairman&NewsID=421225|title=The Himalayan Times: Oli elected UML chairman mixed results in other posts – Detail News: Nepal News Portal|date=15 July 2014|work=The Himalayan Times|access-date=15 July 2014|archive-date=17 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717234905/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=KP+Oli+elected+as+CPN-UML+chairman&NewsID=421225|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717234905/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=KP+Oli+elected+as+CPN-UML+chairman&NewsID=421225 |date=17 July 2014 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=79047|title=Nepal congratulates Oli for election victory|publisher=Myrepublica.com|date=15 July 2014|access-date=15 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718231441/http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=79047|archive-date=18 July 2014|url-status=dead}}</ref> == प्रधानमन्त्रीकाल == === पहिलो प्रधानमन्त्रीकाल === ओली २०७२ असोज २४ मा संसदीय मतदानमा प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएका थिएँ। व्यवस्थापिका संसदमा ५९७ सदस्यमध्ये ओलीले ३३८ मत प्राप्त गरेका थिएँ। ओलीको उम्मेदवारीलाई एकीकृत नेकपा (माओवादी), [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] नेपाल र [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल|मधेसी जनअधिकार फोरम]]ले अन्य १३ वटा साना दलसँग मिलेर समर्थन गरेका थिएँ। उनले असोज २५ गते शपथ ग्रहण गरेका थिएँ।<ref>[https://news.yahoo.com/nepals-premier-names-protest-group-leaders-deputies-095943171.html "Nepal's new premier names protest group leaders as deputies"], Associated Press, 12 October 2015.</ref> [[नेपालको संविधान २०७२]] जारी गर्ने प्रवन्धमा भारतले लगाएको आर्थिक नाकाबन्दीले उनको पहिलो मुद्धा नै हावी भएको थियो।<ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Bhadra|title=Nepal's Prime Minister, K. P. Sharma Oli, Resigns Ahead of a No-Confidence Vote|url=https://www.nytimes.com/2016/07/25/world/asia/nepal-prime-minister-resigns.html|newspaper=The New York Times|access-date=16 February 2018|date=24 July 2016}}</ref> उनले भारतीय निर्भरताको प्रतिरोध गर्न चीनसँग संविधान संशोधन गर्ने भारतको अडान र चीनसँग व्यापार तथा पारवहन सन्धिहरूमा हस्ताक्षर गर्ने अडान लिएका थिएँ।<ref>{{cite web|title=Oli once more|url=http://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2018/02/15/oli-once-more/|website=Nepali Times|publisher=Himal Media Pvt Ltd.|access-date=17 February 2018}}</ref> [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] बाट २०७३ असार २९ मा विद्यमान गठबन्धन सरकारबाट समर्थन फिर्ता लिएपछि र २०७३ असार ३० मा पार्टीले अविश्वास प्रस्ताव दर्ता गरेपछि नेकपा (एमाले)–नेतृत्वको सरकार र प्रधानमन्त्री ओली अल्पमतमा खुम्चिएका थिएँ जसका कारण उनलाई राजीनामा दिन दबाब पैदा भएको थियो। तथापि, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]ले गृहमा दर्ता गरिएको अविश्वास प्रस्तावबारे छलफल गर्ने निर्णय गरेको थियो जसले गर्दा सम्बन्धित पक्षहरूको तीन दिने संसदीय बैठक बसेको थियो। प्रक्रियाको क्रममा अन्य दुई प्रमुख दल [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] र मधेसी जनअधिकार फोरमले पनि गठबन्धनबाट समर्थन फिर्ता लिएको थियो। तेस्रो दिन २०७३ साउन ९ मा संसदमा विपक्षी दलहरूलाई सम्बोधन गरेपछि ओलीले राजीनामाको घोषणा गरेका गरेका थिएँ। भारतले लगाएको आर्थिक नाकाबन्दी विरुद्ध दृढ अडान राख्दै ओलीलाई तल झार्ने षड्यन्त्र गरेको आरोप भारत सरकारमाथि लागेको थियो। भारतको बाह्य मामिला मन्त्रालयले स्पष्ट रूपमा उक्त आरोपलाई अस्वीकार गरेको थियो।<ref>{{Cite web|last=southasia.com.au|date=15 July 2016|title=India not responsible for no-confidence motion against KP Oli: Vikas Swarup|url=https://www.southasia.com.au/2016/07/15/india-not-responsible-for-no-confidence-motion-against-kp-oli-vikas-swarup/|access-date=28 February 2021|website=southasia.com.au|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517063340/http://www.southasia.com.au/2016/07/15/india-not-responsible-for-no-confidence-motion-against-kp-oli-vikas-swarup/ |date=17 May 2018 }}</ref> === दोस्रो प्रधानमन्त्रीकाल === {{श्रेणी मुख्य|दोस्रो ओली मन्त्रिपरिषद्}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]]को समर्थनमा [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४ सालको प्रतिनिधि सभा निर्वाचन]]पछि नेकपा (एमाले) [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा सबैभन्दा ठुलो दल बनेपछि ओली २०७४ फागुन ३ मा दोस्रो पटक प्रधानमन्त्री नियुक्त भएका थिएँ।<ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Gopal|title=Moderate Nepali communist Oli to 'balance China, India' as new PM|url=https://www.reuters.com/article/us-nepal-politics/moderate-nepali-communist-oli-to-balance-china-india-as-new-pm-idUSKCN1FZ0NS?il=0|newspaper=Reuters|agency=Thomson Reuters|access-date=16 February 2018|date=15 February 2018}}</ref> उनले २०७४ फागुन २७ मा २७५ सदस्यीय प्रतिनिधि सभामा २६८ मतमध्ये २०८ मतसहित विश्वासको प्रस्ताव पारित गरेका थिएँ।<ref>{{cite web |title=प्रधानमन्त्री ओलीका पक्षमा ७५ प्रतिशत सांसद |url=https://setopati.com/politics/140412 |website=सेतोपाटी |access-date=12 November 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330170236/https://setopati.com/politics/140412 |date=30 March 2019 }}</ref> नेकपा (एमाले) र [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]को वाम गठबन्धन ले २०७५ जेठ ३ मा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]] (नेकपा) गठन गरी ओलीको गठबन्धन सरकारलाई बहुमतमा परिणत गर्दै सदनमा दुई तिहाई बहुमत दिलाएको थियो।<ref>{{Cite web|title=Nepal's two biggest leftist forces merge into Nepal Communist Party|url=https://english.onlinekhabar.com/nepals-two-biggest-leftist-forces-merge-into-nepal-communist-party.html|access-date=1 April 2021|website=अनलाइन खबर |language=en}}</ref> जेठ २०७७ मा, ओली सरकारले भारत सरकारद्वारा लिपुलेक पारिको सडकको उद्घाटनको जवाफमा [[कालापानी]], लिपुलेक र [[लिम्पियाधुरा]]का विवादित इलाकाहरू सहित देशका नयाँ नक्साहरू अनावरण गरेको थियो,<ref>{{Cite web|title=Government unveils new political map including Kalapani, Lipulekh and Limpiyadhura inside Nepal borders|url=https://kathmandupost.com/national/2020/05/20/government-unveils-new-political-map-including-kalapani-lipulekh-and-limpiyadhura-inside-nepal-borders|access-date=7 June 2020|website=The Kathmandu Post|language=en}}</ref> जसले गर्दा दुई देशबीच "मनमुटाव" भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=With release of new map, Nepal and India enter a state of 'cartographic war', experts say|url=https://kathmandupost.com/national/2020/05/21/with-release-of-new-map-nepal-and-india-enter-a-state-of-cartographic-war-experts-say|access-date=7 June 2020|website=The Kathmandu Post|language=en}}</ref> सरकारले संसदमा मुलुकको आधिकारिक नक्सा र चिह्नलाई संशोधन गर्न संविधान संशोधन विधेयक तत्काल ल्याएको थियो। राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]ले प्रमाणीकरण गर्नुअघि दुवै सदनमा सर्वसम्मतिले विधेयक पारित भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=Constitution amendment bill to update Nepal map endorsed unanimously at the Lower House|url=https://kathmandupost.com/national/2020/06/13/constitution-amendment-bill-to-update-nepal-map-endorsed-unanimously-at-the-lower-house|access-date=1 April 2021|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref><ref>{{Cite web|last=Adhikari|first=Priyanka|date=13 June 2020|title=Nepal parliament unanimously endorses second amendment, map updated|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/parliament-unanimously-endorses-second-amendment-updating-nepals-map|access-date=1 April 2021|website=The Himalayan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Thapa|first=Richa|date=18 June 2020|title=Nepal's Upper House adopts amendment bill, presidential seal of approval to authenticate amendment|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nepals-upper-house-adopts-amendment-bill-presidential-seal-of-approval-to-authenticate-amendment|access-date=1 April 2021|website=The Himalayan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Thapa|first=Richa|date=18 June 2020|title=President authenticates Constitution amendment bill|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/president-authenticates-constitution-amendment-bill|access-date=1 April 2021|website=द हिमालयन टाइम्स|language=en}}</ref> ५ पुस २०७७ मा ओली सरकारले प्रतिनिधिसभा विघटनको सिफारिस गरेको थियो र २०७८ वैशाख १७ र वैशाख २७ मा, निर्वाचनको आह्वान गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राष्ट्रपतिद्वारा संसद विघटन, वैशाख १७ र २७ गते मध्यावधि चुनाव घोषणा|युआरएल=https://www.setopati.com/politics/224221|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेतोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२९ मार्च २०२२}}</ref> यसलाई [[राष्ट्रपति]]ले सजिलै समर्थन गरेको एउटा कदमको रूपमा लिने गरिन्छ। ओलीले सत्तारुढ नेकपामा एकपछि अर्को सङ्घर्ष गरेपछि यो कदम चालेको बताइएको थियो। यो कदम पार्टीको गुटसँग टुङ्गिएको थियो। त्यसको नेतृत्व पूर्व प्रधानमन्त्री [[पुष्पकमल दाहाल]] र [[माधवकुमार नेपाल]]ले गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रचण्ड र माकुने गुट फेरि सक्रिय हुँदै, ओलीलाई अफ्ठ्यारो पर्ने सङ्केत|युआरएल=https://www.canadanepal.com/content/25243/|कार्य=|प्रकाशक=क्यानडा नेपाल|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> उनले सदनमा ओली विरुद्ध अविश्वासको प्रस्ताव दर्ता गर्ने योजना लिएका थिएँ। विवादास्पद संवैधानिक परिषद् ऐन फिर्ता लिन ओलीको अधैर्यताले सत्तारुढ दलमा थप तनाव उत्पन्न भएको थियो। ओलीको यो निर्णय २०७७ फागुन ११ मा [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च न्यायालय]]ले बदर गरेको थियो। प्रधानन्यायाधीश [[चोलेन्द्रशमशेर ज.ब.रा.|चोलेन्द्रशम्शेर राणा]] नेतृत्वको संवैधानिक इजलासले संसद विघटनलाई असंवैधानिक ठहर गर्दै सदनलाई पुनर्बहाली गर्न र संसदको बैठक १३ दिनभित्र गर्न आह्वान गरेको थियो। ओलीले सर्वोच्च न्यायालयको फैसला स्वीकार गर्दै २०७७ फागुन २३ मा, संसद्को बैठक आह्वान गरेका थिएँ।<ref>{{Cite web|last=Service|first=Himalayan News|date=2 March 2021|title=Reinstated HoR to meet on March 7|url=https://thehimalayantimes.com/home/reinstated-hor-to-meet-on-march-7|access-date=1 April 2021|website=द हिमालयन टाइम्स|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Online|first=T. H. T.|date=7 March 2021|title=First meeting of reinstated House of Representatives begins|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/first-meeting-of-reinstated-house-of-representatives-begins|access-date=1 April 2021|website=द हिमालयन टाइम्स|language=en}}</ref> २३ फागुन २०७७ मा सर्वोच्च न्यायालयले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीलाई ऋषिराम कट्टेललाई प्रदान गर्ने ऐतिहासिक फैसला सुनाएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सर्वाेच्चकाे फैसला : नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी ऋषि कट्टेललाई (पूर्णपाठसहित)|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/122480|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=हिमाल खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> उनले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] र [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] विलय भएपछि गठन भएको नेकपालाई आफ्नो दलको नाम उपलब्ध गराउने निर्वाचन आयोगको फैसलालाई चुनौती दिएको थिएँ। न्यायालयको फैसलाले ओली र दाहालको नेतृत्वमा संयुक्त रूपमा सत्तारुढ दललाई अमान्य बनाएको थियो। यो फैसलाले पूर्व [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] र [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] दलहरूलाई प्रभावकारी ढङ्गले पुनर्बहाली गरेको थियो। यसले ओली सरकारलाई फेरि गठबन्धनमा परिणत गरेको थियो। नेकपा (माओवादी केन्द्र) ले २०७७ फागुन २९ मा आफ्ना मन्त्रीहरूलाई सम्झाएर २०७८ वैशाख २२ मा ओली सरकारबाट दिएको समर्थन फिर्ता लिएको थियो। त्यसलाई प्रभावकारी ढङ्गले अल्पमतको सरकारमा परिणत गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title=Maoist Centre recalls its ministers from government|url=https://kathmandupost.com/politics/2021/03/13/maoist-centre-recalls-its-ministers-from-government|access-date=5 June 2021|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref><ref>{{Cite web|last=Online|first=T. H. T.|date=5 May 2021|title=CPN-Maoist Centre withdraws support to PM Oli-led govt|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/cpn-maoist-centre-withdraws-support-to-pm-oli-led-govt|access-date=10 June 2021|website=द हिमालयन टाइम्स|language=en}}</ref> २०७८ वैशाख २७ मा, [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा खसेको कुल २३२ मतमध्ये ९३ मत मात्र प्राप्त गर्दै ओलीले विश्वासको मत प्राप्त गर्न असमर्थ रहेका थिएँ। विश्वासको मत प्राप्त गर्न आवश्यक १३६ मतको बहुमत पुग्न नसक्दा ओली ४३ मतले कम भएको थियो।<ref>{{Cite web|date=10 May 2021|title=Nepal Prime Minister K P Oli loses vote of confidence|url=https://indianexpress.com/article/world/nepal-prime-minister-k-p-oli-loses-vote-of-confidence-7309667/|access-date=10 May 2021|website=द इन्डियन एक्सप्रेस|language=en}}</ref> [[राष्ट्रपति]]द्वारा अर्को प्रधानमन्त्री नियुक्त नभएसम्म उनको हैसियत पछि सरोकारवाला प्रधानमन्त्रीको दर्जामा परिणत भएको थियो।<ref>{{Cite web|last=ONLINE|first=THT|date=10 May 2021|title=President Bhandari calls on parties to form majority government, allots three days' time|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/president-bhandari-calls-on-parties-to-form-majority-government-allots-three-days-time|access-date=12 May 2021|website=द हिमालयन टाइम्स|language=en}}</ref> === तेस्रो प्रधानमन्त्रीकाल === {{मुख्य|तेस्रो ओली मन्त्रिपरिषद्}} ओलीलाई राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]ले २०७८ वैशाख ३० मा [[नेपालको प्रधानमन्त्री|तेस्रो पटक प्रधानमन्त्री]] नियुक्त गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web|title=ओली तेस्रो पटक प्रधानमन्त्री नियुक्त|url=https://nepaltvonline.com/2021/05/24764/|access-date=13 May 2021|website=नेपाल टेलिभिजन|language=नेपाली}}</ref> अल्पमतको प्रधानमन्त्री भए पनि विपक्षी दलमध्ये कुनै पनि दलले बहुमतको सरकार गठन गर्न वा त्यसका लागि आफ्नो दावी उपलब्ध समय सीमाभित्र राख्न असमर्थ रहेका थिएँ। २०७८ जेठ ८ मा मध्यरातमा [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]द्वारा प्रतिनिधि सभा विघटनपछि ओली सरकार नयाँ निर्वाचन सम्पन्न नभएसम्म अन्तरिम सरकारमा परिणत भएको थियो। मध्यावधि निर्वाचन कात्तिक २६ र २०७८ मङ्सिर ३ का लागि तय गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|title=प्रतिनिधिसभा भंग, कात्तिक २६ र मङ्सिर ३ गते मध्यावधि चुनाव सिफारिस|url=https://ekantipur.com/news/2021/05/22/162162502200046688.html|access-date=10 June 2021|website=कान्तिपुर दैनिक|language=ne}}</ref> २०७८ असार २८ मा विपक्षी गठवन्धनले दायर गरेको प्रतिनिधिसभा विघटन विरुद्धको रिटको सुनुवाइ गर्न गठित सर्वोच्च न्यायालयको संवैधानिक इजलासले राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]ले प्रधानमन्त्री ओलीको सिफारिसमा प्रतिनिधिसभा भङ्ग गर्ने निर्णय गैरकानुनी भएको उल्लेख गर्दै [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]का सभापति [[शेरबहादुर देउवा]]लाई २८ घण्टाभित्र प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्न आदेश दिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=शेरबहादुर देउवा पाँचौँ पटक प्रधानमन्त्री नियुक्त|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/124961|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=हिमाल खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> प्रधानमन्त्रीबाट हटेपछि, २०७८ मङ्सिर १० मा, [[चितवन जिल्ला|चितवन]]मा भएको [[नेकपा (एमाले)को १०औँ महाधिवेशन|नेकपा एमालेको दशौँ राष्ट्रिय महाधिवेशन]]मा उनी अध्यक्षमा पुन:निर्वाचित भएका थिएँ।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/mahadebeshan-bishesh/umlnepal/255464/|title=केपी शर्मा ओली दोस्रो पटक एमाले अध्यक्षमा निर्वाचित|last=Setopati|first=सन्जीव बगाले ::|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2021-11-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211130112331/https://www.setopati.com/mahadebeshan-bishesh/umlnepal/255464/ |date=2021-11-30 }}</ref> जेन–जीको आन्दोलन नियन्त्रण बाहिर पुगेपछि राजनीतिक निकासका लागि प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले २०८२ भदौ २४ गते राजीनामा दिएका हुन्। == निर्वाचनको इतिहास == उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को तर्फबाट टिकट प्राप्त गर्दै [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा [[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]], [[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]], [[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]], र [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] मा निर्वाचित भएका थिएँ।<ref>[http://www.election-commission.org.np/toptwo.php निर्वाचन आयोग] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=12 October 2006 }}</ref> उनले [[आम निर्वाचन २०५६]]मा दुईवटा निर्वाचन क्षेत्रबाट चुनाव जितेका थिएँ। [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधानसभा निर्वाचन, २०६४]]मा उनले पराजय बेहोरेका थिएँ। यस तालिकामा शीर्ष प्रतिस्पर्धीहरू मात्र समेटिएको छ। === [[आम निर्वाचन २०४८]] === {| class="wikitable" ! colspan="4" |झापा ६ |- ! दल !! उम्मेदवार !! मत !! स्थिति |- | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] || खड्गप्रसाद ओली || – || निर्वाचित |} === [[आम निर्वाचन २०५१]] === {| class="wikitable" ! colspan="4" |झापा ६ |- ! दल !! उम्मेदवार !! मत !! स्थिति |- |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|| खड्गप्रसाद ओली|| १८,८६१ || निर्वाचित |- | [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] || केशवकुमार बुढाथोकी || १४,२०२ || पराजित |} === [[आम निर्वाचन २०५६]] === {| class="wikitable" ! colspan="4" |झापा २ |- ! दफ !! उम्मेदवार !! मत !! स्थिति |- |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|| खड्गप्रसाद ओली|| १८,९०९ || निर्वाचित |- | [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] || गिरिराजकुमारी प्रसाईँ|| १८,८९२ || पराजित |} {| class="wikitable" ! colspan="4" |झापा ६ |- ! दल !! उम्मेदवार !! मत !! स्थिति |- |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|| खड्गप्रसाद ओली || २३,७४९ || निर्वाचित |- | [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] || कासीलाला ताजपुरिया || १९,७१३ || पराजित |} === [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधानसभा निर्वाचन, २०६४]] === {| class="wikitable" ! colspan="4" |झापा ७ |- ! दल !! उम्मेदवार !! मत !! स्थिति |- |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]]||विश्वदीप लिङ्देन लिम्बू|| १६,०९९ || निर्वाचित |- |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|| खड्गप्रसाद ओली || १४,९५९ || पराजित |} === [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधानसभा निर्वाचन २०७०]] === {| class="wikitable" ! colspan="4" |झापा ७ |- ! दल !! उम्मेदवार !! मत !! स्थिति |- |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|| खड्गप्रसाद ओली || १९,२८७ || निर्वाचित |- | [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] || सुरेशकुमार योङ्या|| ११,०४१ || पराजित |} === २०७२ को संसदीय प्रधानमन्त्री पदको निर्वाचन === {| class="wikitable" |- ! दल !! उम्मेदवार !! मत !! स्थिति |- |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|| खड्गप्रसाद ओली || ३३८ || निर्वाचित |- | [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] || [[सुशील कोइराला]] || २४९ || पराजित |} === [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन, २०७४]] === {| class="wikitable" ! colspan="4" |[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]]<ref>{{cite news|title=Jhapa : Province 1 – Nepal Election Latest Updates and Result for Federal Parliament|publisher=The Kathmandu Post|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-1/district-jhapa?lng=eng|access-date=10 December 2017}}</ref> |- ! दल !! उम्मेदवार !! मत !! स्थिति |- |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|| खड्गप्रसाद ओली || ५७,१३९ || निर्वाचित |- | [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] || खगेन्द्र अधिकारी|| २८,२९७ || पराजित |} == व्यक्तिगत जीवन == जेलबाट छुटेपछि ओलीले राधिका शाक्यसँग विवाह गरेका थिएँ। उनीहरूको पहिलो भेट पार्टीका एक कार्यक्रममा भएको थियो।<ref>{{cite web|title=Jeevan saathi with Mr & Mrs. K.P. Oli|url=https://www.youtube.com/watch?v=E3a0ZUquya4|access-date=8 December 2017|website=[[युट्युब]]|publisher=[[हिमालय टेलिभिजन]]}}</ref> === स्वास्थ समस्य === ओलीले दुई पटक मिर्गौला प्रत्यारोपण गरेका छन्। पहिलो पटक २०६३ मा नयाँ दिल्लीको अपोलो अस्पतालमा प्रत्यारोपण गरिएको थियो।<ref>{{Cite web| title = Nepal Prime Minister Oli in hospital for 2nd kidney transplant| work = The New Indian Express| access-date = 17 February 2021| url = https://www.newindianexpress.com/world/2020/mar/03/nepal-prime-minister-oli-in-hospital-for-2nd-kidney-transplant-2111604.html}}</ref> २०७६ सालमा त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल, [[काठमाडौँ]]मा दोस्रो पटक उनको मृगौला प्रत्यारोपण गरिएको थियो। दोस्रो प्रत्यारोपणका लागि उनले ३२ वर्षीया समिक्षा सङ्ग्रौलाबाट मिर्गौला पाएका थिएँ<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रधानमन्त्रीकी मृगौला दाता समिक्षा भइन् डिस्चार्ज|युआरएल=https://www.bikashnews.com/2020/03/11/200365.html|कार्य=|प्रकाशक=विकास न्युज|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref>। समिक्षा सङ्गौला ओलीको भान्जी रहेको जनाइएको थियो। २०६३ मा मृगौला प्रत्यारोपण गरेका नयाँ दिल्लीका एक वरिष्ठ प्रत्यारोपण चिकित्सक पनि काठमाडौँमा यस प्रक्रियालाई सहयोग गर्न उपस्थित भएका थिएँ। == विवादास्पद दावीहरू == केपी शर्मा ओलीले विभिन्न कार्यक्रमहरूमा विवादास्पद दावी तथा टीकाटिप्पणी गरेका छन्। उनले आफ्ना भनाइहरूमा विभिन्न किसिमका उखान टुक्काको पनि प्रयोग गर्ने गरेका छन्। यस्ता केही दावीहरूले दोहोर अर्थ दिनुका साथै आलोचना पनि भएको थियो। उनका केही विवादास्पद दाबीहरू यस प्रकार छन्:<ref>{{Cite web| title = ओलीको उखान नियोजन| access-date = 14 July 2020| url = https://nepalmag.com.np/joke/2017/10/17/20171017092118}}</ref><ref name=":०">{{Cite web| title = ओलीको नेतृत्वमा नयाँ सरकार : एमाले| work = SouryaOnline| access-date = 14 July 2020| url = https://www.souryaonline.com/2015/10/118324.html}}</ref> १) '''सुपर कम्प्युटर''', माघ २०७५: ओलीले नेपालले निर्माण गरिरहेको सुपरकम्प्युटर देखेर संसार नै चकित भएको दावी गरेका थिएँ। उनले बनेपा आइटी पार्कमा निर्माण भइरहेको कम्प्युटरलाई सङ्केत गर्दै आएका थिएँ। कम्पुटिङ पावरको कमी भए पनि निर्माताहरूले सुपर कम्प्युटर भएको दावी गरेका छन्।<ref>{{Cite web| title = प्रधानमन्त्रीको सुपर तुक्का| work = शुक्रबार| access-date = 14 July 2020| url = https://shukrabar.nagariknetwork.com/news/4413}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714082737/https://shukrabar.nagariknetwork.com/news/4413 |date=14 July 2020 }}</ref> २) '''गैँडा र सगरमाथा''', भदौ २०७६: ओलीले गैँडाको लागि प्रयोग गरिने अङ्ग्रेजी शब्द राइनो र सगरमाथालाई जनाउने माउन्ट एभरेस्टलाई नेपाली शब्द गैँडा र सगरमाथा प्रयोग गर्नुपर्ने बताएका थिएँ।<ref>{{Cite news|title=केपी शर्मा ओली: प्रधानमन्त्रीले गैँडा र सगरमाथाबारे गरेको अभिव्यक्तिलाई सामाजिक सञ्जालमा चुनौती र कटाक्ष|language=ne|work=BBC|url=https://www.bbc.com/nepali/news-49405079}}</ref> ३) '''भारतीय कोरोनाभाइरस''', २०७७ बैशाख : नेपालमा कोभिड–१९ महामारीका बेला ओलीले 'चिनियाँ वा इटालेेेली भाइरस' भन्दा पनि 'भारतीय भाइरस' बढी खतरनाक भएको भन्दै आक्रोश पोखेका थिएँ। उनले यो कुरा संसदलाई सम्बोधन गर्दै गर्दा भनेका थिएँ जहाँ उनले राष्ट्रव्यापी बन्दाबन्दी उल्लङ्घन गर्ने व्यक्तिहरूमा कोरोनाभाइरसको बढ्दो सङ्ख्यालाई दोषी ठहर्‍याएका थिएँ।<ref>{{Cite web|title=Observers worry Oli's statements about an Indian conspiracy could further damage bilateral ties|url=https://kathmandupost.com/politics/2020/06/30/observers-worry-oli-s-statements-about-an-indian-conspiracy-could-further-damage-bilateral-ties|access-date=8 August 2020|website=kathmandupost.com|language=en}}</ref> उनले विशेष गरी भारतबाट नेपालमा सुटुक्क छिर्नेहरूलाई निसाना बनाएका थिएँ। भारतबाट अवैध माध्यमबाट आउने मानिसहरूले देशमा भाइरस फैलाउँदैछन् भनेर दावी गरेका थिएँ जसले गर्दा भारतका सञ्चार माध्यमहरूको ध्यानाकर्षण गरेको थियो।<ref>{{cite news |title=Indian coronavirus more lethal than Chinese: Nepal PM K P Sharma Oli |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/coronavirus-coming-from-india-more-lethal-than-those-from-china-italy-oli/articleshow/75850117.cms?from=mdr |access-date=14 July 2020}}</ref><ref>{{Cite news| title = 85% of people tested positive for coronavirus in Nepal are those who returned from India: PM Oli| work = The Hindu| location = Kathmandu| access-date = 1 August 2020| date = 10 June 2020| url = https://www.thehindu.com/news/international/85-of-people-tested-positive-for-coronavirus-in-nepal-are-those-who-returned-from-india-pm-oli/article31796112.ece}}</ref> ३) '''हाच्छ्युँ सम्बन्धित भनाइ''', २०७७ असार : राष्ट्रियसभालाई सम्बोधन गर्दै ओलीले कोरोना ज्वरोजस्तै हो, यदि यो रोग लाग्यो भने, कसैले हाच्छ्युँ गर्ने र तातोपानी र बेसार सेवन गरेर भाइरसलाई धपाउनुपर्ने दावी गरेका थिएँ जसले राष्ट्रिय सञ्चार माध्यम र सामाजिक सञ्जालमा बहस उत्पन्न गरेको थियो। उनले लसुन र बेसारले कोरोनाभाइरस विरुद्ध लड्न रोग प्रतिरोधात्मक प्रणालीलाई बढाउन मदत गर्ने बताएका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = Oli continues to downplay Covid-19 and propagate home remedies, earning ridicule on social media| access-date = 14 July 2020| url = https://kathmandupost.com/national/2020/06/19/oli-continues-to-downplay-covid-19-and-propagate-home-remedies-earning-ridicule-on-social-media}}</ref> ४) '''भगवान राम एक नेपाली हुन् भन्ने भनाइ''': असार २०७७: कवि [[भानुभक्त आचार्य]]को २०७औँ जन्म जयन्ती मनाउने कार्यलाई सम्बोधन गर्दै ओलीले भगवान रामको जन्म नेपालमा भएको दावी गरेका थिएँ<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राम भारतीय हुँदै होइनन्, अयोध्या ठोरीमै छ : प्रधानमन्त्री|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2020/07/881495|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> भने उनले भारतले नक्कली अयोध्या सिर्जना गरेको बताएका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = Nepal's PM KP Sharma Oli 'claims' real Ayodhya is in Nepal| work = The Himalayan Times| access-date = 14 July 2020| date = 13 July 2020| url = http://thehimalayantimes.com/nepal/nepals-pm-kp-sharma-oli-claims-real-ayodhya-is-in-nepal/}}</ref><ref>{{Cite web| title = Lord Rama is Nepali, not Indian, real Ayodhya in Nepal, claims PM KP Sharma Oli| work = Zee News| access-date = 14 July 2020| date = 14 July 2020| url = https://zeenews.india.com/world/lord-rama-is-nepali-not-indian-real-ayodhya-in-nepal-claims-pm-kp-sharma-oli-2295606.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Editorial {{!}} Has Oli crossed Laxman Rekha?|url=https://kathmandupost.com/editorial/2020/07/14/has-oli-crossed-laxman-rekha|access-date=8 August 2020|website=kathmandupost.com|language=en}}</ref> उनले दक्षिण नेपालको ठोरीलाई रामको जन्मस्थल भएको दावी गरेका थिएँ भने भारतको अयोध्याबाट सीतासँग विवाह गर्न पूर्वी नेपालको जनकपुर पुग्नु रामका लागि असम्भव रहेको बताएका थिएँ। पछि उनले यस विषयमा छानबिन गर्न आदेश दिएका थिएँ।<ref name=":1">{{Cite web|last=Setopati|first=सेतोपाटी|title=ठोरीको अयोध्यापुरीमा बढ्यो प्रम ओलीको चासो, आउँदो रामनवमीमा पूजा गरी काम सुरू गर्ने|url=https://www.setopati.com/politics/213294/|access-date=8 August 2020|website=सेतोपाटी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928060425/https://setopati.com/politics/213294 |date=28 September 2020 }}</ref> उनले त्यस क्षेत्रका अधिकारीहरूलाई अयोध्यापुरी कहाँ छ भन्ने विषयमा अध्ययन गर्न आग्रह गरेका थिएँ। उनले वास्तविक अयोध्याको बलियो प्रमाण पनि भेट्टाएको दावी गरेका थिएँ। यसमा सोमेश्वर गढी र वाल्मीकि आश्रमका भग्नावशेषहरू पनि समावेश भएको र यी दुवै भगवान रामसँग सम्बन्धित रहेको उनले बताएका थिएँ।<ref name=":1" /> ५) '''योगको उत्पत्ति नेपाल''': असार २०७७ मा, ओलीले योगको उत्पत्ति नेपालबाट भएको दावी गरेका थिएँ।<ref>{{Cite web| title = PM KP Sharma Oli claims Yoga originated in Nepal, not in India| work = The Indian Express| accessdate = 29 June 2021| date = 23 June 2021| url = https://indianexpress.com/article/india/pm-oli-claims-yoga-originated-in-nepal-not-in-india-7372280/}}</ref> २०७८ असार ७ मा अन्तर्राष्ट्रिय योग दिवसको अवसरमा ओलीले योगको उत्पत्ति उत्तराखण्ड र विशेष गरी नेपालमा भएको दावी गरेका थिएँ। उनका अनुसार योग विज्ञानको स्थापना भएको समयमा भारत एक देशको रूपमा अस्तित्वमा थिएँन।<ref>{{Cite web| title = 'Yoga originated in Nepal': KP Sharma Oli's latest startling claim| work = Hindustan Times| accessdate = 29 June 2021| date = 22 June 2021| url = https://www.hindustantimes.com/world-news/yoga-originated-in-nepal-kp-sharma-oli-s-latest-startling-claim-101624338203200.html}}</ref><ref>{{Cite web|title="Yoga Originated In Nepal, Not India": Prime Minister KP Sharma Oli|url=https://www.ndtv.com/india-news/international-yoga-day-2021-nepal-prime-minister-kp-sharma-oli-claims-yoga-originated-in-nepal-not-india-2469109|work=NDTV.com|accessdate=29 June 2021}}</ref><ref>{{Cite web| title = Yoga originated in Nepal, not India, claims Nepal PM| work = The Independent| accessdate = 29 June 2021| date = 22 June 2021| url = https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/nepal-yoga-india-kp-oli-b1870506.html}}</ref> यसले गर्दा नेपाली र भारतीय सामाजिक सञ्जालहरूबाट एकपछि अर्को प्रतिक्रिया प्राप्त भएको थियो।<ref>{{Cite web| title = 'Yoga Not Originated in India': Nepal PM Oli Roasted With Memes After Bizarre Claim| work = News18| accessdate = 29 June 2021| date = 22 June 2021| url = https://www.news18.com/news/buzz/yoga-not-originated-in-india-nepal-pm-oli-roasted-with-memes-after-bizarre-claim-3876782.html}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.cpnuml.org नेकपा एमालेको आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110100953/http://www.cpnuml.org/ |date=2006-01-10 }} {{s-start}} {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[झलनाथ खनाल]]}} {{s-ttl|title=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]]को अध्यक्ष|years=२०७१–२०७५}} {{s-aft|after=''दल विघटित''}} {{s-bef|before=''नयाँ दल स्थापित''}} {{s-ttl|title=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]को अध्यक्ष|years=२०७५–२०७७}} {{s-aft|after=''दल विघटित''}} {{s-bef|before=''दल स्थापित''}} {{s-ttl|title=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]]को अध्यक्ष|years=२०७८–वर्तमान}} {{s-inc}} |- {{s-off}} {{s-bef|before=[[सुशील कोइराला]]}} {{s-ttl|title=[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]|years=२०७२–२०७३}} {{s-aft|after=[[पुष्पकमल दाहाल]]}} {{s-bef|before=[[शेरबहादुर देउवा]]}} {{s-ttl|title=[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]|years=२०७४–२०७८}} {{s-aft|after=[[शेरबहादुर देउवा]]}} {{s-end}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका उप-प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५२ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:तेह्रथुम जिल्लाका मानिसहरू]] 5455z2wh82p4jl8afxa3ocrkm73vpp0 0 29768 1361621 1322540 2026-06-13T11:03:44Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361621 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | Name = शकिरा | Img = Shakira.JPG | Img_capt = शकिरा सेप्टेम्बर २०११मा प्रश्तुति गर्दै | Img_size = | Landscape = | Background = solo_singer | Birth_name = शकिरा इसाबेल मेबारक रिपोल | Born = {{birth date|mf=yes|1977 |2|2 }} <br /> [[ब्यारेन्क्विला]], कोलम्बिया | Instrument = भोकल्स, गितार, [[हार्मोनिका]],<ref>Baltin, Steve [http://www.rollingstone.com/artists/shakira/articles/story/5935651/shakira_trots_out_mongoose "Shakira Trots Out 'Mongoose'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201184551/http://www.rollingstone.com/artists/shakira/articles/story/5935651/shakira_trots_out_mongoose |date=2009-02-01 }}. ''[[Rolling Stone]]''. November 11, 2002. Retrieved January 6, 2007.</ref> ड्रम्स, पर्क्यूसियन | Genre = [[ल्याटिन पप]], [[पप सङ्गीत|पप]] , [[पप रक]], [[डान्स म्यूजिक|डान्स]], [[वल्ड म्यूजिक|वल्ड]], [[इलेक्ट्रोनिक म्यूजिक|इलेक्ट्रोनिक]] | Occupation = गायिका-लेखीका, संगितकार, रेकर्ड निर्माता, परोपकारी, नर्तकी | Years_active = १९९०–अहिलेसम्म | Label = [[सोनी म्यूजिक इन्टरटेन्टमेन्ट|सोनी म्यूजिक कोलम्बिया]], [[सोनी म्यूजिक ल्याटिन]], [[इपिक रेकर्ड|इपिक]], [[लाईभ नेशन आर्टिस्ट]] | URL = {{url|shakira.com}} }} '''शकिरा इसाबेल मेबारक रिपोल''' (जन्म २ फेब्रुअरी १९७७)<ref name="Origin">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4406486.stm |title=Shakira proud of Arab background |date=November 4, 2005 |work=BBC News Online |accessdate=2009-02-10 }}</ref> वा '''शकिरा'''({{pron-en|ʃəˈkɪərə}}, {{IPA-es|tʃaˈkiɾa|lang}} or {{IPA-es|ʃaˈkiɾa|}})<ref>See [http://inogolo.com/pronunciation/d1107/Shakira Inogolo: pronunciation of Shakira] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421021818/http://inogolo.com/pronunciation/d1107/Shakira |date=2015-04-21 }}</ref> एक कोलम्बियन गायिका, गीतकार, संगीतकार, रेकर्ड निर्माता, नर्तक, र परोपकारी हुन । उनी १९९० को दशकमा कोलम्बिया र ल्याटिन अमेरिकाको सांगितिक क्षेत्रमा उदाएकी थिईन । कोलम्बियाको ब्यारेन्क्विलामा जन्मिएर त्यहींबाट उदायकी शकीराले स्कूलमा एक लाईभ कलाकारको रूपमा, उनको बेल्लीडान्सको लच्काई सहित रक एन्ड रोल, ल्याटिन र मध्य पूर्वी संगितमा आफ्नो आवाजको क्षमताको प्रदर्शन गर्दै आफ्नो प्रतिभा सार्वजनिक गरेकि छन् । शकिराको मातृभषा स्पेनिश भएता पनि उनी स्पष्ट अङ्ग्रेजी र पोर्चुगिजका साथै केही इटालियन, फ्रेन्च र अरबी भाषा पनि बोल्छिन् ।<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=BwfJhEb05aE Entrevista em português com Shakira! (ano 1997)]. YouTube (2009-12-30). Retrieved on 2011-01-08.</ref> स्थानीय निर्माताहरू सँग गरेको आफ्नो पहिलो दुई एल्बमहरूमा विज्ञापनिक असफलता पछि र जुन कोलम्बिया बाहिर केही परिचित भए पश्चात, शकिराले आफ्नो ब्राण्डको संगीतको निर्माण गर्नको निर्णय गरिन। १९९५मा उनले ''[[पीएस देस्काल्जोस]]'' लोकार्पण गरिन, जसले उनलाई [[ल्याटिन अमेरिका]] र [[स्पेन]]मा खूब प्रसिद्धि दिलायो। उनको १९९८को एल्बम ''[[¿दोंदे एस्तन लोस लाद्रोनेस?]]''ले विश्वभरीमा ७० लाख भन्दाबढि प्रति बिक्रि गरेर एक महत्त्वपूर्ण सफलता हासिल गर्‍यो।<ref name="ticket4-you1">{{cite web |url=http://www.ticket4-you.com/acatalog/Shakira.html |title=Shakira Tickets, Wembley Arena |publisher=Ticket4-you.com |accessdate=May 6, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503070656/http://www.ticket4-you.com/acatalog/Shakira.html |date=May 3, 2007 }}</ref> सन् २००१मा ''[[लण्ड्री सर्भिस]]'' एल्बमको लोकार्पण गरेर उनी [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]-बोल्ने संसारमा प्रवेश गरिन। यस एल्बमले १ करोड ३ लाख भन्दा बढि प्रतिहरू बिक्रि गर्‍यो। यसको एकल [[संगीत भिडियो]] "[[ह्वेनेवर, ह्वेयरेवर]]"ले २००२को सर्वाधिक चर्चित गित बन्यो। <ref name="Shakira biography">{{cite web |url=http://www.shakira.com/biography/ |title=Shakira's Biography |publisher=Shakira.com |date=2008-05-14 |accessdate=2009-10-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421031452/http://www.shakira.com/biography |date=2012-04-21 }}</ref><ref name="BMI report">[http://www.bmi.com/musicworld/entry/535199 शकीराको गित उनको सफलताको मुटु (केन्द्र) हो], ''BMI.com''</ref> चार वर्ष पछि शकीराले दुई एल्बम परियोजनाहरू ''[[फिजासिओं ओरल भोल. १]]'' र ''[[ओरल फिक्सेशन भोल. २]]'' लोकार्पण गरिन। दुवै एल्बमले, विशेष रूपमा २०००को सबैभन्दा सफल गीत "[[हिप्स डन्ट लाई]]"का साथ उनको सफलतालाई बल दिए।<ref name="singles">{{cite web |url=http://bestuff.com/stuff/hips-dont-lie |title=Hips Don't Lie |publisher=Bestuff }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819143521/http://bestuff.com/stuff/hips-dont-lie |date=2009-08-19 }}</ref> १९९५मा शकिराले पीएस देस्काल्जोस फाउन्डेसनको स्थापना गरिन। यो कोलम्बिया वरीपरी गरीब विद्यार्थीहरूको लागि विशेष विद्यालय निर्माण गरिदिने कोलम्बियन संस्था हो। आफ्नो क्यारियरको क्रममा शकिराले धेरै संख्यामा परोपकारी जलसाहरूमा प्रस्तुति गरिसकेकि छन। यस मध्य जुलाई २००५को लाई भ एट कन्सर्ट, पेरिस र लाई भ अर्थ कन्सर्ट, ह्याम्बर्ग प्रसिद्ध हुन। यि कन्सर्टमा उनले तत्कालिन संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति बिल क्लिन्टन द्वारा स्थापित क्लिन्टन फाउन्डेसनको साथ साथै शोलाई चर्चामा ल्याईन। शकिरा फेब्रुअरी २०१०मा राष्ट्रपति बाराक ओबामा द्वारा बाल्यकालको विकासको बारेमा छलफलको लागि ओभल अफिसमा आमन्त्रित भईन।<ref>{{cite news| url=http://www.cbsnews.com/stories/2010/02/22/entertainment/main6231984.shtml | work=CBS News | title=Obama, Shakira Meet at White House | date=2010-02-22}}</ref> उनले दुईवटा [[ग्रेमी अवार्ड]]<ref name="Shakira biography"/>, सातवटा [[ल्याटिन ग्रेमी अवार्ड]]<ref name="Shakira biography"/> र एघारवटा बिलबोर्ड ल्याटिन म्यूजिक अवार्ड<ref name="Shakira biography"/> जीत्नुका साथै [[गोल्डन ग्लोब पुरस्कार|गोल्डन ग्लोब]]को लागि मनोनयनमा पनि परेकि थिईन।<ref name="Shakira biography"/> बिएमआइको अनुसार उनी आज सम्मको सर्वाधिक-बिक्री वाला कोलम्बियन कलाकार र ग्लोरिया स्टेफन पछि दोस्रो सबैभन्दा सफल महिला ल्याटिन गायिका हुन, जसको विश्वमा ५ करोड भन्दा अधिक एल्बम बिक्रि भएका छन्।<ref name="Sales of Shakira">{{cite web|url=http://www.bmi.com/news/entry/535199 |title=Shakira’s songs are the heart of her success |date=July 30, 2007 |publisher=BMI |accessdate=2007-07-30 }}</ref> २००९को शुरुवात सँगै शकिराले आफ्नो छैठौ एल्बम ''सि वल्फ''को लोकार्पण गरिन। शकिराको गित "वाका वाका (दिस टाइम फर अफ्रिका)" २०१०को फिफा विश्वकपको आधिकारीक गानको रूपमा छनौट भयो।<ref>{{cite news|first=Sara D|last=Anderson|date=2010-04-27|title=Shakira Records Official Song for 2010 FIFA World Cup|url=http://www.aolradioblog.com/2010/04/27/shakira-records-official-song-2010-fifa-world-cup/|publisher=Aolradioblog|accessdate=2010-04-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630081136/http://www.aolradioblog.com/2010/04/27/shakira-records-official-song-2010-fifa-world-cup/ |date=2018-06-30 }}</ref> यो गीतले विशवमा अहिले सम्म कै सबैभन्दा उत्कृष्ट विश्वकप गानको रूपमा चर्चा पायो।<ref name="FIFA">{{cite web |title=Shakira scoops prestigious MTV award|url=http://www.fifa.com/aboutfifa/worldwideprograms/news/newsid=1330342.html#shakira+scoops+prestigious+mtv+award|publisher=FIFA|accessdate=2010-11-09}}</ref><ref name="FIFA"/> यसको अङ्ग्रेजी भाषाको गित यूट्युबमा ३० करोड भन्दा बढि दर्शकले हेरेपछि सबैभन्दा बढि हेरिएको तेस्रो गित बन्यो।<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/charts/videos_views?t=a |title=Broadcast Yourself |publisher=YouTube |accessdate=2010-10-22}}</ref> उनको सातें स्टुडियो एल्बम साले एल सोल अक्टुबर २०१०मा लोकार्पण भयो।<ref>{{cite web|author=Maribel Martínez | Bilbao. |url=http://www.elcorreo.com/alava/v/20110302/cultura/shakira-contra-bisbal-bilbao-20110302.html |title=Shakira contra Bisbal en Bilbao. El Correo |publisher=Elcorreo.com |date= |accessdate=2011-05-06}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == शकिराको जन्म २ फेब्रुअरी १९७७को [[ब्यारेन्क्विला]], [[कोलम्बिया]]मा भएको थियो। उनी [[लेबनानी]](अरब) ([[फोएनिसियन]]), [[स्पेनिश]] ([[काटालान]]) र [[इटालीयन]] मूलका निदया डेल कारमेन रिनपोल तोर्रदो र विलियम मेबारक क्यानडिडको एक्लो सन्तान हुन।<ref name="Origin"/><ref>[http://numberonestars.com/shakira/shakira_interviews_5.htm शकीरा: डेलिअस (dELIAs) अन्तर्वार्ता]: "मेरो नसाहरूमा स्पेनी, लेबनानी र इटाली रगत बग्छ"</ref><ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=fshzEmNXBM8 |title=Shakira's Catalan Blood |work=[[YouTube]] |date=2006-09-02 |accessdate=2009-10-31}}</ref> उनको बुबाको अघिल्लो श्रीमती तर्फका आठ जना सौतेनि दाजु र दिदीहरू छन।<ref name="ShakiraTimes200903">{{cite web |url= http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5802815.ece |title= Shakira: Every little thing she does is magic |accessdate= 2009-02-28 |author= Amy Turner |date= 2009-03-01 |work= [[The Times]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615172908/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5802815.ece |date=2011-06-15 }}</ref> शकिराको अर्थ अरबी भाषामा "आभारी" हुन्छ। <ref name="NameShakira">{{cite web |url=http://www.babynames.com/name/SHAKIRA |title=Origin and Meaning of the name Shakira has also been referred to as the feminine form of the name Shakir}}</ref><ref name="Etymology">{{cite web |url=http://www.behindthename.com/php/view.php?name=shakira |title=Behind the Name: Meaning, Origin and History of the Name Shakira |last=Campbell |first=Mike |date=2009 |work=Babynames.com |publisher=Mike Campbell |accessdate=2009-02-10}}</ref> यो नाम ''शाकिर'' नामको स्त्री रूप हो। उनको दोस्रो नाम, इसाबेल पनि उनको हजुरआमाको नाम हो र उनको दोस्रो उपनाम [[रिपोल]], [[काटालन]] शब्द हो। [[चित्र:EsculturaShakira.jpg|thumb|left|कोलम्बियाको ब्यारेन्क्विलामा शकीराको प्रतिमा]] उनले आफ्नो बाल्यकालको ज्यादातर समय उत्तरी कोलम्बियामा स्थित एक शहर [[ब्यारेन्क्विला]]मा बिताईन। शकिराले चार वर्षको उमेरमा आफ्नो पहिलो "रोजा डे ला क्रिस्टल" ("द क्रिस्टल रोज") [[कविता]] लेखिन। जब उनी ठूली हुँदै गईन तब उनी आफ्नो बुबालाई [[टाइपराइटर]]मा कथा लेख्दै गरको हेरेर मोहित हुन्थिन र उनले बुबा सँग क्रिसमस उपहारको रूपमा एक टाइपराइटरको माग गरिन। सात वर्षको हुँदा उनको इच्छा पुरा भयो र उनले कविता लेख्न शुरु गरिन। यि कविताहरू गीतको रूपमा विकसित भए। दुई वर्षको उमेरमा शकिराका एक सौतेनि दाजुको [[भटभटे|मोटरसाइकल]] दुर्घटनामा मृत्यु भयो। यो दु:खलाई लुकाउन उनको बुबाले वर्षौं सम्म [[कालो चश्मा]] लगाएको कुराबाट प्रभावित भई आठ वर्षको उमेरमा उनले "टस गफास ओस्कुरस" ("योर डार्क ग्लासेस") शीर्षकको आफ्नो पहिलो गीत लेखेकि थिईन। शकिरा चार वर्षकि हुँदा उनको बुबाले उनलाई एक स्थानीय [[मिडिल इस्टर्न]] रेस्टुरेन्टमा लिएर गए, जहाँ शकिराले पहिलो पल्ट [[बेली डान्स]]को साथमा [[अरबी संगीत]]मा बजाईने [[डम्बेक]] नामक एक पारम्परिक [[ढोल]]को आवाजको सुनिन।<ref name="rollingstone"/> यसलाई सम्झनु भन्दा पहिले नै शकीरा टेबलमा नाच्न लागिन र त्यसपछि मात्र उनले उनलाई एक कलाकार बन्नु छ भन्ने कुरा महशुस गरिन। उनलाई आफ्नो क्याथोलिक स्कूलमा आफ्नो सहपाठिहरू र अध्यापकहरू लागि (र भक्तिनीहरूको लागि पनि) गायन गरेर मजा लिन्थिन तर दोस्रो तहमा स्कूलको गायक-समूहको लागि हुने चुनावमा उनको [[कण्ठ-स्वर]] धेरै कडा भएकोले उनलाई लिइएन। संगीत शिक्षकले उनलाई उनको आवाज बाख्राको जस्तो छ भने।<ref name="rollingstone">{{cite web |url=http://www.rollingstone.com/artists/shakira/articles/story/5937750/shakira |title=Shakira |accessdate=2007-04-24 |last=Wright |first=Evan |date=2002-04-11 |work=[[Rolling Stone]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429094152/http://www.rollingstone.com/artists/shakira/articles/story/5937750/shakira |date=2009-04-29 }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/music/newsid_1890000/1890956.stm शकिरा: 'म ब्रिटनीलाई घृणा गर्दिन।]' ''[[BBC न्यूज अनलाईन]]'' , २४ मार्च २००२। २२ जनवरी २००७।</ref> उनी भन्छिन कि "प्रत्येक शुक्रवार उनी स्कूलमा आफुले सिकेको नृत्य प्रश्तुत गर्ने हुनाले उनी स्कूलमा "[[बेली डान्सर]] गर्ल"को रूपमा चर्चित थिईन।<ref name="rollingstone"/> त्यहि तरिकाबाट मैले आफ्नो भित्र लाई व प्रश्तुति गर्ने साहसको प्राप्त गरे।"<ref name="usaweekend">कत्ज, ग्रेगरी. "[http://www.usaweekend.com/05_issues/051211/051211cover_shakira.html शकिरा इट अप विथ शकिरा]". ''[[USA Weekend.]]'' . ११ डिसेम्बर २००५.</ref> शकिरा आठ वर्षको हुँदा उनका बुबा टाट पल्टिए। यसबेला उनी [[लसएन्जल्स]]मा आफन्तकोमा बस्दै आएकि थिईन्। ब्यारेन्क्विला फर्किंदा आफ्नो अभिभाकको सम्पूर्ण धन-सम्पत्ति बेचिई सकेको देखेर उनलाई जोडदार झट्का लाग्यो; पछि उनले भनेकी थिईन, "मेरो बाल-बुद्धिमा यो नै दुनियाँको अन्त्य जस्तै लागेको थियो।"<ref name="ShakiraTimes200903"/> उनलाई अवस्था कति सम्म खराब हुन सक्छ भन्ने देखाउनको लागि उनको बुबाले अनाथहरू बस्ने एक स्थानीय पार्कमा लगे। यसको तस्बीर उनको मनमा गढयो र उनले मनमनै सोचिन कि "जबमा एक प्रख्यात कलाकार बन्छु तब यिनीहरूलाई सहयोग गर्नेछु।"<ref name="ShakiraTimes200903"/> दश देखि तेह्र वर्षको उमेरको बीचमा शकिरालाई ब्यारेन्क्विलामा विभिन्न कार्यक्रमहरूमा आमन्त्रित गरियो र यस क्षेत्रमा उनलाई आफ्नो परिचय दिने अवसर मिल्यो।<ref name="Gale">"[http://www.gale.com/free_resources/chh/bio/shakira.htm शकिरा]". ''समकालीन संगीतकार'' , 33. 2002. 5 फेब्रुअरी 2007 .</ref> यसै समयमा उनले स्थानीय थियेटर निर्माता मोनिका अरिजालाई भेटिन, जो उनी सँग प्रभावित भएर उनलको क्यारियरमा मद्दत गर्ने कोसिस गरिन। ब्यारेन्क्विला देखि [[बोगोटा]]को लागि उडानको क्रममा अरिजाले [[सोनी]]कोलम्बिया (Sony Colombia)का कार्यकारी कीरो वर्गासलाई एउटा होटेलको लबीमा शकिराको अडिसन लिन सहमत गराईन। वर्गासले शकीरालाई धेरै सम्मान गरे र सोनीको कार्यालयमा फर्किएर उनले एक गीत र कलाकार निर्देशकलाई उनको क्यासेट दिए। तथापी, निर्देशक धेरै ज्यादा उत्साहित भएनन र शकिरालाई बेकामकि भन्ने सोचे। वर्गास हतोत्साहित भएनन, उनले फेरि शकिरामा प्रतिभा छ भन्ने विश्वास दिलाउदै बोगोटामा एउटा अडिसन गराए। उनले शकीराको प्रदर्शनले आश्चर्यमा पारोस भन्ने सोचेर सोनी कोलम्बियाका अधिकारीहरूलाई उक्त अडिसनमा आउने व्यवस्था मिलाए। शकिराले अधिकारीहरू समक्ष तीन वटा गीतहरू प्रश्तुत गरिन र यसबाट प्रभावित भएर उनीहरूले शकिरालाई तीनवटा एल्बमहरू रेकर्ड गर्नको लागि सम्झौता गरे।<ref name="driven">{{cite web|url=http://www.vh1.com/shows/dyn/driven/96614/episode_about.jhtml|title=Driven: Shakira|accessdate=2007-04-24|publisher=VH1}}</ref> ==<span class="goog-gtc-fnr-highlight">सांगीतिक जीवन-यात्रा</span>== === १९९०-१९९४: जीवन-यात्राको शुरुवात === शकिरा तेर्ह वर्षकि मात्र हुँदा [[सोनी म्यूजिक]] कोलम्बियाको सहयोगमा उनको [[पहिलो एल्बम]], ''[[म्याजिया]]'' १९९०मा रेकर्ड गरियो। यसमा उनले आठ वर्षको उमेरमा लेखेका गितहरूको सङ्ग्रह समावेश छन। यि गितहरू [[पप रक]] [[गीत]] र इलेक्ट्रनिक संगित वाला [[डिस्को]]को मिश्रण थियो तर यो रेकर्डिङग र प्रोडक्शनमा सामन्जस्यको कमीको कारण यसको एकदम नोक्सानी भयो। "[[म्याजिया]]" र तीन अन्य एकलहरू गितहरू समावेश यो एल्बम १९९१मा लोकार्पण गरियो। हुनत कोलम्बिया रेडियोमा यसको प्रदर्शन एकदम राम्रो थियो र यसले युवा शकिरालाई धेरै चर्चित बनायो, तर विश्वभरीमा केवल १,२००प्रति मात्र बिक्रि गर्न सफल भएकोले यो एल्बम व्यावसायिक रूपमा राम्रो साबित भएन।<ref name="rollingstone"/> म्याजियाको खराब प्रदर्शन पछि शकिराको लेबलले उनलाई स्टूडियोमा फिर्ता गएर दोस्रो फलि-अप रेकर्ड लोकार्पण गर्न आग्रह गरे। शकिरा आफ्नो देश कोलम्बिया बाहिर कम चर्चित भएता पनि उनलाई फेब्रुअरी १९९३मा चिलीको [[विना डेल मार इन्टरनेशनल सङ्ग फेस्टिवल]]मा प्रश्तुति गर्नको लागि आमन्त्रित गरियो। यस फेस्टिवलमा इच्छुक ल्याटिन अमेरिकी गायकहरूलाई आफ्नो गितहरू प्रस्तुत गर्ने मौका दिइएको थियो र पछि निर्णयकर्ताको एक समूहद्वारा यसको विजेता चुनियो। शकिराले गाथागीत (ब्यालड) "[[एरेस]]" प्रस्तुत गरेर तेस्रो स्थानको ट्रफी जितिन। उनको पक्षमा मत दिने न्यायाधीशहरू मध्य एक त्यसबेलाका २० वर्षिय [[रिकी मार्टिन]] थिए।<ref name="Shakira biography"/> शकिराको दोस्रो स्टूडियो एल्बम ''[[पेलिग्रो]]'' त्यहि शैलीमा नै १९९३मा लोकार्पण गरियो, तर उनी यसको अन्तिम परिणाम, मुख्य रूपले प्रोडक्शनको मामलामा सन्तुष्ट भईनन्। शकिराले यस एल्बमको प्रचारमा अस्वीकार गरेपछि यो पनि व्यावसायिक रूपमा असफल मानिएता पनि यस एल्बमलाई ''म्याजिया'' भन्दा राम्रो तरिकाले लिईयो। यसपछि शकिराले [[हाई स्कूल]] स्नातक गर्नको लागि रेकर्डिङगबाट केही समयको छुट्टि लिने फैसला गरिन। त्यसै वर्ष शकिराले कोलम्बियन टिभी शृङ्खला "द ओएसिस"मा अभिनय गरिन जुन केही हद सम्म १९८५को [[अरमेरो बियोग]]मा आधारित थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/music/artist/shakira/artist.jhtml#biographyEnd|title=Shakira – Full Biography|accessdate=2010-03-20|last=Huey|first=Steve|publisher=MTV}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100425032429/http://www.mtv.com/music/artist/shakira/artist.jhtml#biographyEnd |date=2010-04-25 }}</ref> === १९९५-१९९७: ''पीएस देस्काल्जोस'' र ''रिमिक्सहरू'' === शकिराले १९९५मा एल्बम सङ्कलन "नुएस्त्रो रक"को लागि मूल: [[¿दोन्दे एस्तस कोराजोन?]] गीतको रेकर्ड गरेकि थिईन (पछि उनको एल्बम पीएस देस्काल्जोसमा जारी भयो), जुन विशेष रूपले कोलम्बियामा लोकार्पण गरियो।<ref>{{cite web |url=http://www.songfacts.com/detail.php?id=1751|title=Donde Estas Corazon? by Shakira |accessdate =2010-03-20|first=|work=SongFacts }}</ref> उत्कृष्ट एकल गितहरू "एस्टोइ एक्वी", "पीएस देस्काल्जोस, सुएनोस ब्लान्कोस", ¿दोन्दे एस्तस कोराजोन? जस्ता गितहरूले गर्दा पीएस देस्काल्जोस एल्बमले उनलाई ल्याटिन अमेरिकामा अत्याधिक चर्चित बनायो।<ref name="Shakira biography"/> शकिराले पोर्चुगिज शीर्षकमा "एस्टोउ एक्वी", "अम पाउको दे आमोर" र "पेस देस्काल्कोस" जस्ता तीनवटा ट्र्याकहरू पनि रेकर्ड गरिन। शकिरा १९९५मा विभिन्न देशहरूको संगीतको प्रभावको र [[ऐलानिस मोरिसेट]]-उन्मुख व्यक्तित्व उपयोग गर्दै लुई एफ. ओचोया सँग सोनी म्यूजिक अन्तर्गत रेकर्डिङ्गमा फिर्ता भईन। यसले उनको अर्को केही एल्बमहरूलाई सम्म प्रभावित गर्‍यो।<ref>{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/30/AR2006083003265.html|title=In Any Language, a Whole Lotta Shakira Goin' On|accessdate =2007-01-22|last= Freedom du Lac|first=Josh.|date=2006-08-31 |work=The Washington Post }}</ref> यस रेकर्डिङले उनको तेस्रो स्टूडियो एल्बम तथा पहिलो आधिकारिक एल्बम ''[[पीएस देस्काल्जोस]]''({{lang-en|Bare feet}}) जन्म दियो। उनको एकल ''¿दोन्दे एस्तस कोराजोन?''को सफलता पछि एल्बमको रेकर्डिङ्ग फेब्रुअरी १९९५मा शुरू भयो। सोनीले १००,००० भन्दा बढि बिक्रि हुने अनुमान गरी एल्बम तैयार गर्नको लागि शकिरालाई १००,००० डलर दियो। यस एल्बमको शुरूवात सँगै शकीराले आफ्नो गायनमा सुधार गरेर तथा सबैभन्दा मुख्य आफ्नो संगीतमा रचनात्मक नियन्त्रणको अभ्यास गरेर आफ्नो संगीत तैयार गर्न शुरू गरिन। अमेरिकाको वैकल्पिक बजार र ब्रिटिश समूहहरू जस्तै ''[[द प्रिटेंडर्स]]''बाट प्रभावित यो एल्बम ६ अक्टूबर १९९५मा [[बोगोटा]]मा ला केस्टेलियन थियेटरको साना हलमा देखाइयो। एल्बमको धुन मधुर, संगीत विस्मित गर्ने र टटका तथा गीत बौद्धिक र एक इलेक्ट्रनिक/ध्वनिक मिश्रण छ जसमा प्रभावी ढङ्गले ल्याटिन पपको ढर्रेको एक प्रामाणिक ध्वनि देखि तोडाइएको छ, जुन पहिले हैन सुना गएको थियो। पीएस देस्काल्जोस एल्बम अक्टुबर १९९५मा दक्षिण अमेरिकामा र १३ फेब्रुअरी १९९६मा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा लोकार्पण भयो। यसले विभिन्न आठ देशहरूमा #१मा शुरुवात गरे पनि अमेरिकि [[बिलबोर्ड २००]]मा एल्बम १८० नं.मा पुगयो र अमेरीकि [[बिलबोर्ड टप ल्याटिन एल्बम्स]]मा ५औं स्थान सम्म पुग्यो। एल्बममा अमेरिकि ल्याटिन चार्टमा दोस्रो स्थानमा पुगेको [[इस्टोइ एक्वी]], अमेरिकि ल्याटिन चार्टमा पाँचौ स्थानमा पुगेको [[¿दोंदे एस्तस कोराजोन?]], अमेरिकि ल्याटिन चार्टमा छैटौँ स्थानमा पुगेको [[अन पोको डे अमोर]], अमेरिकि ल्याटिन चार्टमा एघारौँ स्थानमा पुगेको [[पीएस देस्काल्जोस]], सुएनोस ब्लान्कोस, अमेरिकि ल्याटिन चार्टमा पन्ध्रौ स्थानमा पुगेको [[एन्टोलोजिया]] र अमेरिकि ल्याटिन चार्टमा आठौ स्थानमा पुगेको [[से क्वैरी, देखि माटा]]लगायतका गितहरू समावेश छन।.<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?JSESSIONID=sjhsKvtT0JYD6rn7bhnDzxtp5QczYLncTwD94JyBbRgv6J4VMrFD!-909219567&model.vnuArtistId=147604&model.vnuAlbumId=1106634|title=Billboard&nbsp;— Artist Chart History: Shakira|publisher=[[Billboard]]|archiveurl=http://web.archive.org/20091008234735/www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?JSESSIONID=sjhsKvtT0JYD6rn7bhnDzxtp5QczYLncTwD94JyBbRgv6J4VMrFD!-909219567&model.vnuArtistId=147604&model.vnuAlbumId=1106634|archivedate=2009-10-08}}</ref> अगस्ट १९९६मा [[RIAA]]ले एल्बमलाई प्लाटिनम स्तरको एल्बमको रूपमा प्रमाणित गर्‍यो।<ref>{{cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=Pies Descalzos&artist=&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|title=RIAA: Gold & Platinum. Search results for Pies Descalzos|publisher=[[RIAA]]}}</ref> मार्च १९९६मा शकीरा "[[टूर पीएस देस्काल्जोस]]" नामको आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय यात्रामा निस्किईन। यस यात्रामा २० वटा शोहरू संलग्न थिए र यो शो १९९७मा समाप्त भयो। यसै वर्ष शकिरालाई पीएस देस्काल्जोसको लागि तीनवटा वर्षको सर्वोत्कृष्ट एल्बमको लागि [[बिलबोर्ड ल्याटिन म्यूजिक अवार्ड]], "इस्टोइ एक्वी"को लागि वर्षको सर्वोत्कृष्ट भिडियो र [[बेस्ट न्यू आर्टिस्ट]] प्राप्त भयो।<ref>{{cite web|url=http://www.europanas.com/shakira-en.htm|title=Europanas-Musica-Shakira}}</ref>''पीएस देस्काल्जोस''को ५० लाख भन्दा धेरै प्रतिहरू बिक्रि भयो,<ref>{{cite web|url=http://www.ssmusic.tv/artist_profile.php?Opt=2&Language=&artId=20070600001|title=SS Music|publisher=SS Music}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015223508/http://ssmusic.tv/artist_profile.php?Opt=2&Language=&artId=20070600001 |date=2007-10-15 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://shakira.com/discography/index/album/albumId/1/tagName/Albums|title=PIES DESCALZOS: Description|publisher=Shakira.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223181308/http://www.shakira.com/discography/index/album/albumId/1/tagName/Albums |date=2010-02-23 }}</ref> जसबाट प्रोत्साहित भएर ''द रीमिक्सेस'' शीर्षकको एक रीमिक्स एल्बम जारी गरियो। ''द रीमिक्सेस''मा पनि उनको केही प्रसिद्ध गीतहरूको [[पोर्चुगिज]] संस्करण समावेश छन, जुन ब्राजिलको बजारमा ''पीएस देस्काल्जोस''को लगभग १० लाख प्रतिहरूको बिक्रिका साथ उनको सफलताको कारण रेकर्ड गरिएको थिए।<ref name="Gale"/> === १९९८-२०००: ''¿दोन्दे एस्तन लोस लाद्रोनेस?'' र "एमटिभी अनप्लग्ड" === शकिरा आफै र [[इमिलियो इस्टीफन]] [[कार्यकारी निर्माता]] भएको उनको दोस्रो स्टुडियो एल्बम थियो - ''[[¿दोन्दे एस्तन लोस लाद्रोनेस?]]'' (अङ्ग्रेजी:''व्हेयर आर द थिभ्स?'' ) २८ सेप्टेम्बर १९९८मा लोकारपण भयो। यो एल्बम एक विमानस्थलमा उनको आफुले लेखेको गितहरूले भरिएको सुटकेस चोरी भएको घटनाबाट प्रभावित छ। यो एल्बम ''पीएस देस्काल्सोस'' भन्दा अत्यधुक हिट साबित भयो। [[अल म्यूजिक]] र [[रोलिङ स्टोन]]ले एल्बमलाई पाँचमा तारे रेटिङ चार तारा दिए। यो एल्बम ''अमेरिकी बिलबोर्ड २००''मा # १३१को शिर्ष स्थान सम्म पुग्यो र ''बिलबोर्ड टप ल्याटिन एल्बम''को चार्टमा ११ हप्तासम्म शीर्ष स्थानमा रहिरह्यो। यो एल्बम अमेरिकामा १,५००,००० भन्दा धेरै प्रतिहरू बिक्रि भएर यो अमेरिकाको सर्वाधिक बिक्रि भएको स्पेनिश एल्बम मध्य एक बन्यो। एल्बमको एघार ट्र्याकहरूमा आठवटा एकलहरू थिए, आठवटा एकलहरू [[सिएगा, सोर्दोमुदा]], [[मोस्कास एन ला कासा]] र [[नो क्रेओ]], [[इनएविटेबल]], [[तु]], [[सी ते वास]], [[ओक्टावो डिया]] र विश्वप्रसिद्ध अरबी धुनयुक्त [[ओजोस असी]] मध्य छवटा अमेरिकी [[बिलबोर्ड हट १००]]को सूचीमा परेका थिए। पछिका दुई गितहरूको लागि शकीराले प्रत्येकको लागि एक-एक [[ल्याटिन ग्रेमी]] अवार्ड जितिन। ''¿दोन्दे एस्तन लोस लाद्रोनेस?''ले विश्वभरीमा ७० लाख भन्दा बढी प्रतिहरू बिक्रि गर्‍यो।<ref name="wwsales">{{cite web| title=¿DÓNDE ESTÁN LOS LADRONES?: Description| url=http://shakira.com/discography/index/album/albumId/5/tagName/Albums}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223181358/http://www.shakira.com/discography/index/album/albumId/5/tagName/Albums |date=2010-02-23 }}</ref> शकिराले १९९९मा [[बेस्ट ल्याटिन रक/अल्टरनेटिभ एल्बम]]को लागि पहिलो पटक [[ग्रेमी अवार्ड]]मा मनोनित भईन।<ref>{{cite web |url=http://product.half.ebay.com/Donde-Estan-Los-Ladrones_W0QQtgZinfoQQprZ3295362 |title=Half.com / Music / ¿Donde Están Los Ladrones? |publisher=Product.half.ebay.com |date=2009-10-26 |accessdate=2009-10-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215134039/http://product.half.ebay.com/Donde-Estan-Los-Ladrones_W0QQtgZinfoQQprZ3295362 |date=2006-12-15 }}</ref> शकिराको पहिलो लाई भ एल्बम ''[[एमटिभी अनप्लग्ड]]'' न्यु योर्क सहरमा १२ अगस्ट १९९९मा रेकर्ड गरियो। यसलाई अमेरिकी आलोचकहरूद्वारा अत्यधिक प्रसंसित यस एल्बमलाई अहिलेसम्मको सर्वोत्कृष्ट लाई भ प्रश्तुतिको दर्जा दिईयो।<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/r467215|title=Shakira&nbsp;— MTV Unplugged: Review|publisher=[[All Music Guide]]}}</ref> यसको श्रव्य एल्बमले २००१मा [[सर्वोत्कृष्ट ल्याटिन पप एल्बमको लागि ग्रेमी अवार्ड]] प्राप्त गर्‍यो र विश्व भरीमा ५० लाख सीडी बिक्री भयो।<ref>{{cite web|url=http://www.ciao.com/MTV_Unplugged_Shakira__Review_10368254|title=MTV Unplugged&nbsp;— Review|publisher=Ciao}}</ref> मार्च २०००मा शकिराले [[ल्याटिन अमेरिका]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को आफ्नो [[टूर अन्फिबियो]] नामको दुई महिनाको यात्रा शुरू गरिन। अगस्ट २०००मा उनले ''ओजोस असी''को लागि हाल-निष्क्रिय श्रेणीको पिपुल च्वाइस अवार्ड - मनपर्ने अन्तर्राष्ट्रिय कलाकारमा [[एमटिभी भिडियो म्यूजिक अवार्ड]] जितिन। ९ सेप्टेम्बर २०००मा शकिराले [[ल्याटिन ग्रेमी अवार्ड]] समारोहमा ''ओजोस असी''को प्रश्तुति गर्‍यो, जहाँ उनी पाँच श्रेणिहरू: ''एमटिभी अनप्लग्ड''को लागि [[वर्षको एल्बम]] (एल्बम अफ द एयर) र [[सर्वोत्कृष्ट पप गायन एल्बम]] (बेस्ट पप भोकल एल्बम), ''ओक्टावो डिया''को लागि [[सर्वोत्कृष्ट स्त्री रक गायन]] (बेस्ट फिमेल पप भोकल पर्फर्मेन्स) र "ओजोस असी"को लागि [[सर्वोत्कृष्ट लघु-संगीत भिडियो]] (बेस्ट शर्ट फर्म म्यूजिक भिडियो)को लागि मनोनित भईन, तर उनले यिमध्ये दुईमा मात्र जीत हासिल गरिन।<ref>{{cite web|url=http://www.bmi.com/news/entry/232776|title=Emilio Estefan Tops Latin Grammy Noms List|publisher=[[Broadcast Music Incorporated|BMI]]|accessdate=2000-08-08}}</ref> शकिराको ''ओजोस असी''को प्रश्तुतिको लागि अहिले सम्मको सबैभन्दा ठूलो ल्यटिन ग्रेमी प्रश्तुति (ग्रेटेस्ट ल्यटिन ग्रेमी पर्फर्मेन्स अफ अल टाइम)को रूपमा मत प्राप्त गरिन। === २००१-२००४: ''लन्ड्री सर्भिस'' र अन्तराष्ट्रिय सफलता === ''¿दोंदे एस्तन लोस लाद्रोनेस?'' र एमटिभी अनप्लग्डको सफलता पछि शकिराले अङ्ग्रेजीमा एक अन्तर्राष्ट्रिय एल्बममा काम गर्न शुरू गरिन। अङ्ग्रेजी बजारमा स्पेनी कलाकारहरू [[रिकी मार्टिन]] र [[एनरिक इग्लेसिअस]]को अन्तर्राष्ट्रिय संगीतको [[मुख्य धारा]]मा लोकप्रियता जस्तै अन्य सफल अन्तर्राष्ट्रिय गतिविधिहरूको सहायताले एक ठूलो फट्को मारिन, जुन शकिराको करियरमा अर्को तार्किक कदम थियो र उनको लेबल थियो।<ref>{{cite web|url=http://articles.latimes.com/1999/apr/18/entertainment/ca-28407|title=Queen of Crossover?|publisher=[[Los Angeles Times]]|accessdate=1999-04-18}}</ref> शकिराले एल्बमको लागि नयाँ सामग्रीमा एक वर्ष भन्दा ज्यादा काम गरिन। "[[ह्वेनेवर, ह्वेयरेवर]]" (स्पेनिश देशहरूमा "[[सुएरते]]") शकीराको पहिलो प्रमुख एकल अङ्ग्रेजी एल्बम थियो, जुन अक्टोबर २००१मा लोकर्पण भयो। यस गीतमा [[चरङ्गो]] र [[प्यानपाइपस]]को उपकरणहरूको प्रभाव समावेस [[एन्डियन म्यूजिक]] (Andean music)को एकदम प्रभाव थियो। यस ट्र्याकको निर्माता शकिरा नै थिईन र यो प्राय सबै देशमा पहिलो स्थानमा पुग्दै अन्तर्राष्ट्रिय सफलता प्राप्त गर्‍यो। शकिराको तेस्रो अन्तर्राष्ट्रिय स्टूडियो र पहिलो अङ्ग्रेजी-स्पेनिश भाषाको एल्बम ''[[लन्ड्री सर्भिस]]'' (ल्याटिन अमेरिका र स्पेनमा ''सेर्भिचियो डी लाभन्देरिया'' ), १३ नोभेम्बर २००१मा लोकार्पण भयो। एल्बमले अमेरिका बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टमा तीन नम्बरमा शुरूवात गर्‍यो। सात ट्र्याकहरू: "ह्वेनेवर, ह्वेयरेवर"/"सुएरते", [[अन्डरनिथ योर क्लोथ्स]], [[अब्जेक्शन (ट्याङगो)]], [[ते अविसो, ते अनुन्चियो (ट्याङगो)]], [[द वन]], [[ते देजो म्याड्रिड]], [[क्यू मी कुएदेस टू]] र [[पोयम टू ए हार्स]] अन्तर्राष्ट्रिय एकल बने र यि मध्य चारवटा एकल सर्वाधिक सफल रहे। एल्बम अङ्ग्रेजी भाषाको बजारको लागि मात्र बनाइएकोले रक र स्पेनिश नृत्य प्रभावित एल्बमले ''रोलिङ्स्टोन''को " उनी एकदम मुर्ख लाग्छिन" वा " अङ्ग्रेजी अनुवादमा शकिराको जादु हरायो" भन्ने टिप्पणीका साथ गीत लेख्नमा उनको अङ्ग्रेजी कमजोर रहेको आलोचनाका साथै हल्का महत्त्वपूर्ण सफलता प्राप्त गर्‍यो। शकिरा समकालीन [[अमेरिकी पप]] संगीतको पक्षमा लोक र रक मुलहरूलाई छोडेकोले उनको ल्याटिन प्रशंसकहरूद्वारा पनि आलोचित हुनुपर्‍यो। यस तथ्यको बावजूद एल्बम विश्वमा २ करोड भन्दा बढि प्रतिहरू बिक्रि गर्दै २००२को सर्वाधिक बिक्री हुने एल्बम बन्यो।<ref name="Shakira biography"/><ref name="PR Newswire">[http://sev.prnewswire.com/entertainment/20070622/LAF02922062007-1.html शकीरा एन्ड एनरिक इग्लेसिअस जोइन लाई न-अप फर लाई भ अर्थ ह्याम्बर्ग] ''PR न्यूजवाइयर''</ref> र यस समयमा उनको करियरको सबैभन्दा सफल एल्बम बन्यो। त्यहि समयको आसपास शकिराले अङ्ग्रेजी बजारहरूमा आफ्नो प्रचारको उद्देश्यले [[पेप्सी]]को लागि पनि चार गीतहरू: "आस्क फर मोर", "पीड मास", "नक अन माई डोर" र "पाइड एल सोल" बनाईन, जुन [[एक्सटेन्डेड]], [[पेप्सी सिडी]]मा समावेश छन। नोभेम्बर २००२ देखि मे २००३ सम्म ६१ वटा शोहरूका साथ [[टूर अफ द मन्गूज]] नामक यात्रा शुरु गरिन। यो यात्रा विश्वभरीको लागि उनको पहिलो यात्रा थियो, जसमा उनले उत्तर र दक्षिण अमेरिकाका साथै युरोप र एसियामा समेत प्रश्तुति गरिन। अप्रिल २००२मा [[एरोस्मिथ]]को [[एमटिभी आइकोन]]मा शकीराले "[[डूड (लुक्स लाई क अ लेडी)]]"को प्रश्तुति गरिन। साथै २००२मा शकीरा ''[[भिएचवान डिभास लाई भ लस भेगास]]''को लागि [[चेर]], [[व्हाइट्नी हस्टन]], [[सेलिन डियोन]], [[मेरी जे ब्लिज]], [[अनास्तासिया]] र [[डिक्सी चिक्स]]का साथ समावेश भईन। सेप्टेम्बर २००२मा शकिराले हाल-मृत इन्टरनेशनल भ्यूअर्स च्वाइस अवार्डमा "ह्वेनेवर ह्वेयरेवर"को लागि एमटिभी भिडियो म्यूजिक अवार्ड जितिन। शकिराले यसै भिडियोको स्पेनिश संस्करणको लागि [[सर्वोत्कृष्ट लघु संगीत भिडियो]] (बेस्ट शर्ट फर्म म्यूजिक भिडियो) श्रेणीमा [[ल्याटिन ग्रेमी अवार्ड]] पनि जितिन। त्यसै वर्ष अक्टोबरमा उनले "सर्वोत्कृष्ट महिला कलाकार", "सर्वोत्कृष्ट पप कलाकार", "सर्वोत्कृष्ट कलाकार-उत्तर(क्षेत्र)", "वर्षको भिडियो"( "सुएरते"को लागि) र "वर्षको कलाकार"को लागि पाँच [[एमटिभी भिडियो म्यूजिक अवार्ड्स ल्याटिन अमेरिका]] जितिन। नोभेम्बर २००२मा शकिराको लेबल सोनी बिएमजी (Sony BMG)ले उनको सबैभन्दा ठूलो हिट स्पेनी सङ्कलन ''[[ग्रन्देस एक्सितोस]]'' लोकार्पण गर्‍यो। सन २००४मा एक डिभिडि र दस-ट्र्याकहरूको ''[[लाईभ एन्ड अफ द रेकर्ड]]'' नामक एक लाई भ एल्बम पनि लोकार्पण गरियो, जसले विश्वभरीमा ३० लाख सिडिको बिक्री कीर्तिमान स्थापित गर्‍यो र [[टूर अफ द मन्गूज]]लाई एक यादगार यात्रा बनायो। === २००५-०८: ''फिजासियन ओरल भोल. १'' र ''ओरल फिक्जासन भोल. २'' === [[चित्र:Shakira - La Coruña (Oral Fixation Tour).JPG|thumb|ओरल फिक्जासन यात्राको क्रममा प्रश्तुति गर्दै शकिरा]] शकिराको तेस्रो एल्बमको प्रचार २००३मा समाप्त भएपछि उनले नयाँ संगित रेकर्ड गर्नको लागि स्पटलाईटबाट बाहिरिने विचार गरिन। उनको चौँथो एल्बमको लागि अनेकौ संभावित दिनहरूको घोषणा भएपनि उनले २००५को शुरूमा एल्बमको शीर्षक "ओरल फिक्सेशन" र यसको ''कार्यकारी निर्माता'' [[रिक रुबिन]] हुने घोषणा गरिन। शकिराको चौँथो एल्बम ''[[फिजासियन ओरल भोल. १]]'' जून २००५मा लोकार्पण गरियो। एल्बमको प्रमूख एकलको रूपमा अप्रिलमा रिलिज भएको [[ला तोर्तुरा]] हट १००मा ४० औँ स्थानमा पुग्नाका साथै विभिन्न रेडियोमा ठूलो सफलता हासिल गर्‍यो। यस गितमा स्पेनिश गीतकार [[एलेक्जेन्ड्रो स्यान्ज]]लाई लिइएको थियो। यसले ''युएस हट ल्याटिन चार्ट''मा एक नम्बरमा पच्चीस हप्ता सम्म रहेर रेकर्ड राख्यो। २००५मा शकिरा ''एमटिभी भिडियो म्यूजिक रेकर्ड्स''मा स्पेनिश भाषामा गित गाउँने पहिलो कलाकार बनिन। कम आशाहरूको विपरीत ''फिजासियन ओरल भोल. १''लाई जनताहरूले धेरै मन पराए। पहिलो हप्तामा नै १५७,००० प्रति बिक्रि गर्दै यो एल्बम बिलबोर्ड २००मा १५ जूनको हप्तामा चार्टमा चार नम्बरमा शुरू गर्‍यो। यो एल्बम पहिलो हप्ताको बिक्रिमा हाल सम्मको सर्वाधिक बिक्रि हुने [[स्पेनी भाषा|स्पेनिश भाषा]]को एल्बम बन्यो। ल्याटिन अमेरिकाको आफ्नो आधिकारिक रिलीजको पहिलो दिन यो एल्बमले भेनेजुएलामा प्लेटिनम प्रमाणपत्र, कोलम्बियामा ट्रिपल प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नुका साथै मेक्सिकोमा यो पूरा बिक्रि भयो। तीन दिनमा एल्बमले विश्वभरीमा एक लाख भन्दा बढि प्रतिहरू बिक्रि गर्‍यो। "ला तोर्तुरा"का साथै चार अन्य एकलहरू [[नो]], [[डिया डे एनेरो]], "[[ला परेड]]"र [[लास डी ला इनट्यूशन]] रिलिज भए, जुन विश्वका विभिन्न देशहरूमा एक नम्बरमा रह्यो। ८ फेब्रुअरी २००६मा शकिराले फिजासियन ओरल भोल. १को लागि ''सर्वश्रेष्ठ ल्याटिन रक/ वैकल्पिक एल्बम''को श्रेणीमा आफ्नो दोस्रो ग्रेमी अवार्ड जितिन।<ref>{{cite web|url=http://grammy.com/GRAMMY_Awards/Winners/Results.aspx|title=Search results for Shakira|publisher=[[Grammy Award|Grammy.com]]}}</ref> शकिराले २ नोभेम्बर २००६मा "ला तोर्तुरा"को लागि [[वर्षको रेकर्ड]] र [[वर्षको गित]] तथा फिजासियन ओरल भोल. १को लागि [[वर्षको एल्बम]] र [[सर्वोत्कृष्ट पप आवाज एल्बम]] गरी चार ल्याटिन ग्रेमी अवार्ड प्राप्त गरिन।<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/11/02/entertainment/main2147901.shtml|title=Shakira Wins Big At Latin Grammys&nbsp;— CBS News|publisher=[[CBS|CBS News]]|accessdate=2006-11-02}}</ref> विश्वभरीमा ''फिजासियन ओरल भोल. १''को ४० लाख भन्दा अधिक प्रतिहरू बिक्रि भयो।<ref name="ticket4-you1"/> ''[[ओरल फिक्जासन भोल. २]]''को लोकार्पण पूर्व शकिरा [[लिस्बन]], [[पोर्चुगल]]मा [[एमटिभी यूरोप म्यूजिक अवार्ड २००५]]मा देखापरिन। यहाँ उनले एल्बमको एकल [[डन्ट बोदर]]को प्रश्तुति गर्नुका साथै सर्वोत्कृष्ट महिला कलाकारको श्रेणीमा अवार्ड जितिन। ''डन्ट बोदर''ले "अमेरिकी हट १००"को चार्टमा शीर्ष ४०मा पर्नबाट बञ्चित हुनुपरे तापनि विश्वका प्राय देशहरूमा टप २०को सूचीमा पर्‍यो। ''ओरल फिक्जासन भोल. २'' २९ नोभेम्बर २००५मा लोकर्पण गरियो। यो एल्बमले १२८,००० प्रतिहरू बिक्रि गर्दै "अमेरिकी बिलबोर्ड २००"को चार्टमा नम्बर पाँचमा शुरुवात गर्‍यो। यो एल्बमले आरआईएएबाट प्लाटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नुका साथै संयुक्त राज्यमा १८ लाख रेकर्ड बिक्रि गर्‍यो। यस एल्बमके विश्वभरी ८० लाख भन्दा बढि प्रति बिक्रि गर्‍यो।<ref>{{cite web|url=http://shakira.com/discography/index/album/albumId/4/tagName/Albums|title=Oral Fixation vol. 2: Description}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223181930/http://www.shakira.com/discography/index/album/albumId/4/tagName/Albums |date=2010-02-23 }}</ref> एल्बमको मुख्यपृष्ठमा शकिरालाई निशेधित फल (स्याउ)को साथमा ईभको रूपमा दर्साईएकोले यो विवादास्पद हुन पुग्यो र धेरै देशहरूमा बिक्रि नभएकोले यो मुख्यपृष्ठलाई बदलिएको थियो। २००६को शुरूमा [[वाईक्लेफ जीन]]को साथमा "[[हिप्स डन्ट लाई]]" एल्बमको दोस्रो एकलको रूपमा लोकार्पण भयो। "हिप्स डन्ट लाई " विश्वका ५५ देशहरूमा पहिलो स्थानमा पुग्नाका साथै "बिलबोर्ड हट १००"मा शकिराको पहिलो एल्बमको रूपमा स्थापित हुँदै २१औं शताब्दीको सबैभन्दा चर्चित गित बन्यो। शकिरा र वाईक्लेफ जीनले यस गीतको [[फिफा विश्व कप २००६]]को आधिकारिक धुनको लागि यस गीतको ''बम्बू भर्जन'' तैयार गरे। "हिप्स डन्ट लाई "को लागि शकिरा [[२००६ एमटिभी भिडियो म्यूजिक अवार्ड्स]]मा [[रेड हट चिली पिपर्स]] सँग सबैभन्दा ज्यादा संख्यामा मनोनयनमा परिन तर उनले केवल [[बेस्ट कोरियोग्राफी]]को अवार्ड मात्र जित्न सफल भईन। नोभेम्बर २००६मा शकिराले [[कार्लोस स्यान्टाना]]को साथमा आफ्नो तेस्रो र अन्तिम सिंगल "[[इललीगल]]" लोकार्पण गरिन। यो एल्बम हट १००मा पुग्न नसकेपनि केही यूरोपेली देशहरूमा र अमरीकामा नृत्य चार्टमा शीर्ष स्थानमा पुग्यो। १० फेब्रुअरी २००७मा शकिराले [[४९औं ग्रेमी अवार्ड्स]]मा पहिलो पल्ट प्रश्तुति गरिन र वीक्लिफ जीन "हिप्स डन्ट लाई "मा [[सर्वोत्कृष्ट सहयोगी पप गायन]]को लागि मनोनयन प्राप्त गरे। शकिराले जून २००६मा आफ्नो चौथो लामो यात्रा [[ओरल फिक्जासन टूर]] शुरू गरिन। यस यात्राको क्रममा १४ जून २००६ देखि ९ जुलाई २००७को बीच १२५ शोहरू भए। उनले पाँचै महाद्धीपहरू: एसिया, यूरोप, उत्तरी अमेरिका, ल्याटिन अमेरिका र अफ्रीकामा प्रश्तुति गरिन। यस यात्राको क्रममा शकिराले २७ मे २००७मा [[मेक्सिको शहर]]मा एक सांगीतिक कार्यक्रम सित्तैमा प्रश्तुति गरिन जहाँ २१०,००० भन्दा धेरै दर्शकहरूको उपस्थिति थियो। यस संगीत समारोहले मेक्सिकोमा आयोजना भएका शोको इतिहासमा सर्वाधिक दर्शकको उपस्थितिको रेकर्ड कायम गर्‍यो। शकिराले ९ जुलाई २००६ म जर्मनीमा [[फिफा विश्वकप]]को फाइनलमा प्रस्तुति गरिन। १२ नोभेम्बर २००७मा "[[ओरल फिक्जासन टूर डिभिडि]] लोकार्पण गरियो। यो उच्च परिभाषित [[ब्लू-रे]] ढाँचामा पनि उपलब्ध छ।<ref>[http://www.sonybmg.no/nye_utgivelser/kommende_utgivelser/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402210539/http://www.sonybmg.no/nye_utgivelser/kommende_utgivelser/ |date=2009-04-02 }} ''Sonybmg.no''</ref> यस डिभिडिका २ भर्जनहरूले विश्वभरीमा १,६००,००० भन्दा धेरै प्रति बिक्रि गर्‍यो। === २००८-हाल: ''शी वूल्फ'' र ''शाले एल शोल'' === फेब्रुअरी २००८ म ''एल हेराल्डो''मा उनले आफ्ना प्रशंसकहरूसँग अनलाईन च्याटमा आफ्नो नयाँ एल्बमको थालनी गर्न लागेको कुरा खुलासा गरिन।<ref>[http://www.elheraldo.com.co/ELHERALDO/BancoConocimiento/S/soforo/soforo.asp?CodSeccion=16 http://www.elheraldo.com.co/ELHERALDO/BancoConocimiento/S/soforo/soforo.asp?CodSeccion=16 El Heraldo.com]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Elherado.com''</ref> यसका साथै, [[कोलम्बिया]]मा शकिराको गीतकार भाइ ईसा मेबारकको सिडी लोकार्पण पार्टीमा शकीराका बुवा विलियम मेबारकले शकिराले आफ्नो आगामी एल्बमको लागि नयाँ गितहरू लेखन र निर्माणको कार्य शुरू गरिरहेको बताए। यो कार्य "उनको आफ्नो स्टूडियो"मा भईरहेको भनियो , जसले उनका धेरै प्रशंसकहरूलाई यसको मतलब उनको घर [[बहामस]]मा स्टूडियो भएको लाग्यो।<ref>{{cite web |url=http://www.elheraldo.com.co/ELHERALDO/BancoConocimiento/S/soforo/soforo.asp?CodSeccion=16 |title=http://www.elheraldo.com.co/ELHERALDO/BancoConocimiento/S/soforo/soforo.asp?CodSeccion=16 |publisher=Elheraldo.com.co |date= |accessdate=2009-10-31 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जहाँ शकिराले २००५मा ''[[फिजासियन ओरल भोल. १]]'' र २००६मा ''[[ओरल फिक्जासन भोल. २]]'' रेकर्ड गरेकि थिईन। लन्डनमा दुइ हप्ता बिताएपछि, [[कार्लोस विवेस]] सँग [[कोलम्बिया]], [[पेरू]] र [[ब्राजिल]]को सीमामा अवस्थित [[लेतिसिया]]मा एक शान्ति सांगितिक कार्यक्रममा भाग लिनको लागि शकिरा कोलम्बियाको लागि प्रस्थान गरिन। सयौं हजार कोलम्बियनका साथमा शकीराले कोलम्बियामा विद्रोहीहरूले बन्दी बनाएका मानिसहरूको रिहाई र उक्त क्षेत्रमा यस्ता अन्य अपहरण बन्द गर्नको लागि अपील गरिन।{{Citation needed|date=September 2009}} त्यस पछि, यो नोटिसिअस क्याराकोलले कोलम्बियामा भनेकि शकिरा [[बहामस]]मा आफ्नो घरको स्टूडियोमा फर्किएर भाईवस ब्याण्डको सदस्यहरू सँग "अ लिटिल समथिङ्ग"को रेकर्डिङ्गको कार्य शुरु गरिन। कोलम्बियामा एलेन्को पत्रिकासँग एक विशेष अन्तरबार्तामा शकिराले पुष्टि गरिन कि उनले नयाँ एल्बमको लागि पहिले नै लगभग ३० वटा गीतहरू लेखिसकिन र उनले अझै पनि लेख्न जारी राखेकि छन।<ref>{{cite web|url=http://forums.shakiramedia.com/forums/index.php?showtopic=22703|title=Shakira talks with Elenco|accessdate=2007-07-16|author=|date=2007-07-13|publisher=Shakira Media}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201071548/http://forums.shakiramedia.com/forums/index.php?showtopic=22703 |date=2009-02-01 }}</ref> पछि यो पुष्टि भयोकि शकिरा आफ्नो छैठौं एल्बमको लागि [[रेडवान]], [[वाइक्लेफ जीन]] र लुइस एफ ओचोआसँग काम गरिरहिकि छन। रेडवानले पछि भने कि शकिरा प्रायोगिक चरणमा छिन र उनी एल्बमको लागि लसएन्जलस, मियामी, भ्यानकुभर, लन्डन, उरुग्वे र बहामसमा काम गर्दैछिन। २००८को शुरुवातमा फोर्बसले शकिरालाई संगीतको क्षेत्रमा सर्वाधिक कमाई गर्ने चौथो महिलाको स्थानमा राख्यो।<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/2008/01/28/music-madonna-hollywood-biz-cz_dp_0129musicwomen.html|title=The Top-Earning Women In Music|accessdate=2008-01-29|publisher=[[Forbes]]|archiveurl=http://archive.is/w2Eec|archivedate=2013-01-02}}</ref> २ जुलाई २००८मा शकिराले विशाल अन्तर्राष्ट्रिय यात्रासँग सम्बद्ध [[लाईभ नेशन]] सँग १० वर्षको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरिन।<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/07/02/arts/music/02shakira-brief.html|title=Shakira Leaves Record Company for Live Nation|accessdate=2008-07-02|publisher=New York Times}}</ref> यात्रा समुह एक रेकर्ड लेबल हो जसले संगितलाई बढावा दिनुका साथै आफ्ना कलाकारहरूको संगीत लोकार्पणमा पनि नियन्त्रण गर्दछ। शकिराको अनुबन्धनलाई उद्ध्रित गर्दै लाई भ नेशनक ग्लोबल म्यूजिक प्रमुख जेसन गार्नरले भने "शकिरा वास्तवमा वैश्विक स्तरको कलाकारहरू मध्य एक हुन। उनी विश्वको हरेक कुनामा आफ्नो संगित र टिकट बिक्रि गर्न सक्छिन।"<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/2009/03/31/celebrities-clothing-rich-women-power-deals.html|title=Savvy Celebrity Businesswomen|accessdate=2009-01-04|publisher=[[Forbes]]|archiveurl=http://archive.is/hwvLI|archivedate=2013-01-02}}</ref> शकिराका प्रतिनिधि तथा लाई भ नेशनले सम्झौताको मुल्य पुष्टि नगरेता पनि यस बातचीतको निकटस्थ मानिसहरूका अनुसार शकिरामा आधारित १० वर्षको प्रदर्शनहरूको अनुरूप $ ७०,०००,०००देखि $ १००,०००,०००को बीचको मुल्याङ्कन गरिएको अनुमान छ। शकिरा एक अङ्ग्रेजी, एक स्पेनिश र एक सङ्कलन गरी तीन एल्बमहरूको लागि [[एपिक रेकर्ड्स]]सँग अनुबन्धन भएकी छन तर लाई भ नेशनसँग भएका सम्झौताको यात्रा र अन्य अधिकार तत्काल लागू हुने छन। शकिराको छैठौ स्टूडियो एल्बमको शीर्ष एकल "शी वूल्फ" १३ जुलाई २००९मा प्रीमियर भयो।<ref>{{cite web |url=http://z100.elvisduran.com/cc-common/mediaplayer/player.html?redir=yes&mps=ZooFiles.php&mid=http://a1135.g.akamai.net/f/1135/18227/1h/cchannel.download.akamai.com/18227/podcast/NEWYORK-NY/EDUR-IP/Shakira_1.wmv?CPROG=PCAST?CCOMRRMID&CPROG=RICHMEDIA&MARKET=NEWYORK-NY&NG_FORMAT=personality&NG_ID=EDURIP&OR_NEWSFORMAT=&OWNER=&SERVER_NAME=www.elvisduran.com&SITE_ID=3831&STATION_ID=EDUR-IP&TRACK= |title=Media Player |publisher=Z100.elvisduran.com |accessdate=October 31, 2009 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://a1135.g.akamai.net/f/1135/18227/1h/cchannel.download.akamai.com/18227/podcast/LOSANGELES-CA/KIIS-FM/shakira071309.mp3?CPROG=PCAST&MARKET=LOSANGELES-CA&NG_FORMAT=chrrhythmic&SITE_ID=842&STATION_ID=KIIS-FM&PCAST_AUTHOR=102.7_KIIS-FM&PCAST_CAT=morning_shows&PCAST_TITLE=On-Air_with_Ryan_Seacrest |title=Akamai.net |accessdate=October 22, 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.edisonresearch.com/home/archives/2009/05/handicapping_the_summer_song_of_2009.php |title=Handicapping The Summer Song Of 2009 |publisher=Edisonresearch.com |accessdate=October 31, 2009 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005061414/http://www.edisonresearch.com/home/archives/2009/05/handicapping_the_summer_song_of_2009.php |date=October 5, 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://new.e1.music.yahoo.com/blogs/el_playlist/11775/shakira-la-herona-de-la-educacin/ |title=Shakira la heroína de la educación&nbsp;— El Playlist |publisher=New.e1.music.yahoo.com |date=June 5, 2009 |accessdate=October 31, 2009 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721203018/http://new.e1.music.yahoo.com/blogs/el_playlist/11775/shakira-la-herona-de-la-educacin/ |date=July 21, 2009 }}</ref> शकिराले यो गित जोन हिल र द ब्रेभरीका शीर्ष गायक तथा लेखक स्याम एन्डिकटसँग मिलेर लेखन तथा उत्पादन गरेकी थिईन।<ref>{{cite web|url=http://www.rap-up.com/2009/07/12/new-music-shakira-she-wolf/ |title=New Music: Shakira&nbsp;– ‘She Wolf’ |publisher=Rap-Up.com |accessdate=October 31, 2009}}</ref> यसको स्पेनी संस्करण, लोबा पनि त्यसै दिन प्रीमियर भयो। केही दिन पछि "शी वूल्फ" र "लोबा" डिजिटल डाउनलोडमा पनि उपलब्ध भयो।<ref name="shakira.com">{{cite web|url=http://www.shakira.com/ |title= Shakira's Official Website. Sign up for email updates! |publisher=Shakira.com |accessdate=October 31, 2009}}</ref> "शी वूल्फ"को भिडियो ३० जुलाई २००९को एमटिभीमा प्रीमियर भयो।<ref name="shakira.com"/> यो एकल ल्याटिन अमेरिकामा एक नम्बर, जर्मनीमा, आयरल्यान्ड, इटली, एस्टोनिया र स्पेनमा दुइ नम्बर, स्विट्जरल्याण्ड र अस्ट्रियामा तीन नम्बर, संयूक्त अधिराज्य, फ्रान्स र ग्रीसमा चार नम्बर, क्यानाडा र बेल्जियममा पाँच नम्बर, फिनल्यान्डमा छ नम्बर, जापानमा नौ नम्बर र अमेरिकामा एघार नम्बरमा रहि विश्व भरीमा सफल भए थियो। २००९मा नै शकिराको आधिकारिक वेबसाइटले घोषणा गर्‍यो कि ''[[शी वूल्फ]]''को पूर्ण एल्बम अक्टूबर २००९मा निस्कनेछ" र यसले "मुख्य रूपमा अङ्ग्रेजी ट्र्याक सूची प्रश्तुत गरेको छ।" उक्त साइटले एउटा स्पेनिश एल्बम २०१०मा लोकार्पण गरिने कुरा पनि घोषणा गरेकोछ।<ref>{{cite web|author=Europa Press |url=http://www.abc.es/20090630/cultura-musica/shakira-estrena-loba-primer-200906300249.html |title='Loba' es el primer single del nuevo disco de Shakira&nbsp;— Espectaculos_Musica&nbsp;— Espectaculos |publisher=ABC.es |date= |accessdate=2009-10-31}}</ref> ''[[शी वूल्फ]]'' अक्टूबर २००९मा अन्तराष्ट्रिय रूपमा र २३ नोभेम्बर २००९मा संयूक्त राज्य अमेरिकामा लोकार्पण भयो। यस एल्बमले विश्व भरीमा १५ लाख प्रति बिक्रि गर्दै सफल एल्बमको रूपमा स्थापित भयो। मुलत: अमेरिकी लोकार्पणको लागि योग्य एल्बमको दोस्रो एकल "डिड इट अगेन" अक्टूबर २००९मा लोकर्पण भयो तर पछि यो रद्द भयो। शकिराले [[दक्षिण अफ्रिका|दक्षिण अफ्रिकी]] समूह [[फ्रेस्लिग्राउण्ड]]सँग मिलेर [[फिफा विश्वकप २०१०]]को आधिकारिक गित निर्माण तथा प्रश्तुति गरिन।<ref>{{cite web|author=|url=http://www.shakira.com/stream/article/display/id/400|title=Shakira records official FIFA World Cup 2010 song|publisher=www.shakira.com|date=|accessdate=April 26, 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110105021738/http://www.shakira.com/stream/article/display/id/400 |date=January 5, 2011 }}</ref> यो गित ज्याङ्गालेवा वा गोल्डेन साउन्ड्स समूहको [[फ्यान्ग भाषा]]को परम्परागत क्यामारुनी सैन्य गित [[ज्याङ्गालेवा]]मा आधारित थियो । यो गित १९८७मा उनको जन्मथलो कोलम्बियामा दक्षिण अफ्रिकीको माध्यमबाट चर्चित भईसकेको थियो ।<ref>{{cite news|last=Mackey |first=Robert |url=http://thelede.blogs.nytimes.com/2010/05/24/shakira-remixes-african-hit-for-world-cup/ |title=Shakira Remixes African Hit for World Cup – The Lede Blog |publisher=Thelede.blogs.nytimes.com |date=May 24, 2010 |accessdate=August 10, 2010}}</ref> जुन २००१०मा बिलबोर्ड पत्रिकासँगको अन्तरवार्ताको क्रममा शकिराले आफ्नो नयाँ एल्बम सेप्टेम्बरमा लोकर्पण हुने घोषणा गरिन ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/content_display/industry/e3i16591aef144b2465932113958dc953e4 |title=Shakira's World Cup Anthem Makes Global Impact |publisher=Billboard.biz |date=June 17, 2010 |accessdate=August 10, 2010}}</ref> १९ अक्टूबर २००१०मा [[शाले एल शोल]] शकिराको सातौँ स्टुडियो एल्बमको रूपमा लोकार्पण भयो। एल्बमको शीर्ष एकल गित ''[[लोका]]'' विश्वका धेरै देशहरूमा शिर्षस्थानमा रह्यो । उनले अगस्टमा बार्सिलोनामा "लोका"को भिडियो खिचाईन ।<ref>[http://defpenradio.com/shakira-on-set-of-new-music-video/ Shakira On Set Of New Music Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727145500/http://defpenradio.com/shakira-on-set-of-new-music-video/ |date=2011-07-27 }}. Def Pen Radio (August 20, 2010). Retrieved on January 8, 2011.</ref> र सेप्टेम्बर १मा एल्बमको आधिकारिक आबरण अनाबरण गरिन।<ref>[http://defpenradio.com/official-album-cover-shakira-sale-el-sol/ Official Album Cover: Shakira – Sale El Sol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727145516/http://defpenradio.com/official-album-cover-shakira-sale-el-sol/ |date=2011-07-27 }}. Def Pen Radio (September 1, 2010). Retrieved on January 8, 2011.</ref> == अन्य कार्य == २००३मा शकिराले दक्षिण अफ्रीकी अभिनेत्री [[शार्लिज थेरोन|चार्लिज थेरोन]] र [[मार्क वलबर्ग]] अभिनीत [[हलिउड|हलिवुड]] चलचित्र "[[द इटालियन जब]]"को लागि संगीतकार [[टिम मिशेल]] सँग मिलेर "कम डाउन लव" बोलको एउट गीत लेखेकि थिईन तर त्यो गीत अंततः साउण्डट्र्याकमा समावेश गरिएन। २००६को अन्त्य तिर शकिरा र [[ऐलेज्यान्ड्रो सन्ज]]ले फेरि एक साथ "[[ते लो अग्रदेज्को, पेरो नो]]" गितमा काम गरे, जुन सन्जको एल्बम ''[[अल ट्रेन डे लस मोमेन्टोज]]''मा समावेश छ। यो गीत ल्याटिन अमेरिकामा शीर्ष दस हिट गीतहरूमा समावेश भयो र र ''बिलबोर्ड'' हट ल्याटिन ट्र्याक चार्टमा शीर्ष स्थानमा पुग्यो। शकिरा [[मिगुएल बोस]] सँग युगल "[[सी टू नो भ्युल्भस]]"मा काम गरिन, जसलाई बोसको एल्बम [[पपितो]]मा उनको ३० वर्षको करियरको उत्सवको समय लोकार्पण गरियो। २००७ को आरम्भमा शकिराले अमेरिकन [[आर एन्ड बि]] गायिका [[बियोन्से|बेयोन्से]] सँग "[[ब्यूटीफुल लायर]]" गितमा काम गरिन, जुन बेयोन्सेको ''[[बी'डे]]''को डिलक्स संस्करणमा दोस्रो एकलको रूपमा लोकार्पण भयो। ७ अप्रिल २००७ मा, ''बिलबोर्ड'' हट १००को चार्टमा यो गीत ९४औं स्थानबाट ३ स्थान पार गर्दै ९१ औँ स्थानमा पुग्यो जुन यस चार्टको इतिहासमा सबैभन्दा अधिक माथिल्लो स्थानमा चढ्ने गीतको एउटा नयाँ कीर्तिमान थियो। यो [[ब्रिटेन सिंगल्स चार्ट]]मा पनि नं.१मा रह्यो। यो गीतले [[गायन साथै सर्वोत्कृष्ट पप सहयोग]] (बेस्ट पप कोलाबोरेशन विद भोकल्स)को लागि एक [[ग्रेमी अवार्ड]]मा मनोनयन आर्जन गर्‍यो । यो गीत बेयोन्सेको विश्वमा सबैभन्दा सफल गीतहरूमा मध्य एक थियो। यो गीत विशेष रूपले [[अर्जेन्टिना]] र [[स्पेन]] जस्तै स्पेनिश भाषी देशहरूमा पहिलो स्थानमा रहदै सर्वाधिक लोकप्रिय भयो । ''बिलबोर्ड''को अनुसार शकिराले [[लील वाईने]]सँग [[कार्लोस संताना]]को ''[[कार्लोस सान्ताना]]'' शीर्षक वाला सबै भन्दा अधिक हिट सीडीको नयाँ ट्रैकमा सहयोग दिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1003611472|title=Santana Rocks With Shakira, Tina, Kroeger|accessdate=2007-07-16|author=Jonathan Cohen|date=2007-07-13|publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> बहरहेल यो सहयोग देखि रद्द गर्‍यो गएको छ र शकीरा र लील वेनको ठाउँ [[जेनिफर लोपेज]] र बेबी बाशले ली छ।<ref>[http://biz.yahoo.com/prnews/070920/nyth124.html?.v=101 http://biz.yahoo.com/prnews/070920/nyth124.html?.v=101] ''Biz.yahoo.com''</ref> शकिराको [[एनी लेन्नोक्स]]को एल्बम ''[[सङ्गस अफ महिना डिस्ट्रक्शन]]''को रेकर्ड "[[सिंग]]"मा लिईएको थियो, जसमा अन्य तेईस गायिकाहरू; [[म्याडोना]], [[केटि टनस्टाल]], [[फेथ हिल]], [[डिडो]], [[सेलीन डियान]], [[मेलिसा एथरिज]], [[जोस स्टोन]], [[फर्गिए]], [[अनास्तागर्‍यो]] र [[पिंक]] आदि पनि थिए।<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/fascinating%20fact%203595_1037950 |title=Contactmusic.com |publisher=Contactmusic.com |date= |accessdate=2009-10-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330010553/http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/fascinating%20fact%203595_1037950 |date=2009-03-30 }}</ref><ref name="autogenerated1"/> २००७ को अन्तिम सांगितिक यात्रामा शकिरा र [[विक्लिफ जीन]]ले आफ्नो दोस्रो युगल "किङ्ग एन्ड क्वीन" रेकर्ड गरे । यो गित विक्लिफ जीनको २००७को एल्बम ''कमर्सियल भोल २: मेमोरज अफ एन इमिग्रान्ट''मा समावेश छ । [[चित्र:Usher and Shakira at the Obama inauguration, 2009.jpg|thumb|अशर र स्टीव वंडर सँग [135]मा शकीराको प्रदर्शन]] शकिराले १८ जनवरी २००९मा [[लिंकन मेमोरियल]]मा [[राष्ट्रपति]] [[बाराक ओबामा|बराक ओबामा]]को सम्मान समारोह "[[:en:We Are One: The Obama Inaugural Celebration at the Lincoln Memorial|वी आर वन]]"को उद्घाटनको अवसरमा प्रश्तुति गरिन । उनले [[स्टीभ वन्डर]] र [[उसर]] सँग "[[हाइयर ग्राउण्ड]]"को प्रस्तुति गरिन। उनले २० जनवरी २००९को साँझ "नेबरहुड बल"मा राष्ट्रपतिको उद्घाटन कार्यक्रमको समयमा पनि प्रश्तुति गरिन । उनले [[भान मोर्रिसन]]को गीत [[ब्राइट साइड अफ द रोड]]को प्रस्तुति गरिन । यस गीतमा शकिरालाई [[हारमोनिका]]मा दर्शाईएको छ । मार्च २००९मा शकिरा अर्जेन्टिनाको लोक गायक [[मर्सिडीज सोसा]]सँग [[क्यानतोरा १]] एल्बमको गीत '''ला माजा'''मा देखापरिन, यि दुवै गायकहरूले मे २००८मा ब्यूनस आयर्सको "अलाज"(ALAS) संगीत समारोहमा गित गाएका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=Yp3YgdyllvA|title=Mercedes Sosa y Shakira graban 'La Maza'}}</ref> == डिस्कोग्राफी == {{Main|Shakira discography}} * ''पीएस देस्काल्जोस'' (१९९५) * ''[[¿दोंदे एस्तन लोस लाद्रोनेस?]]'' (१९९८) * ''[[लण्ड्री सर्भिस]]'' (२००१) * ''[[फिजासिओं ओरल भोल्. १]]'' (२००५) * ''[[ओरल फिक्सेशन भोल्. १]]'' (२००५८) * ''शी वूल्फ'' (२००५) <gallery perrow="5"> File:Shakira-01.JPG File:Shakira-02.JPG File:Shakira-03.JPG File:Shakira-06.JPG File:Shakira-07.JPG File:Shakira-08.JPG File:Shakira-11.JPG File:Shakira-12.JPG File:Shakira-13.JPG File:Shakira-15.JPG </gallery> == सन्दर्भ सूची == {{reflist}} {{Commonscat|Shakira}} [[श्रेणी:गायिका]] [[श्रेणी:ग्रामी पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७७ मा जन्म]] f1vw8ohm80txfwlrepmwavdsitc0gbv 0 33949 1361533 1343007 2026-06-12T22:52:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361533 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = संयुक्त गणतन्त्र तान्जानिया | common_name = तान्जानिया | native_name = {{native name|sw|Jamhuri ya Muungano wa Tanzania}} | image_flag = Flag of Tanzania.svg | image_coat = Coat of arms of Tanzania.svg | national_motto = "उहुरु ना उमोजा" | englishmotto = "स्वतन्त्रता र एकता" | national_anthem = "[[मुन्गु इबारिकी अफ्रिका]]"<br />"भगवानले अफ्रिकाको कल्याण गरून्"<ref>{{cite web |url=http://www.nationalanthems.info/znz.htm |access-date=29 January 2015 |date=2014 |title=Zanzibar |first=David |last=Kendall |work=nationalanthems.info |archive-date=4 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191004074956/http://www.nationalanthems.info/znz.htm |url-status=live }}</ref>{{parabr}}{{center|[[चित्र:National Anthem of Tanzania by US Navy Band.ogg]]}} | image_map = {{Switcher|[[चित्र:Tanzania on the globe (Africa centered).svg|frameless]]|विश्व नक्सा देखाउनुहोस्|[[चित्र:Location Tanzania AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|अफ्रिकाको नक्सा देखाउनुहोस्|default=1}} | capital = [[डोडोमा]] | coordinates = {{Coord|6|10|S|35|44|E|type:city|display=inline}} | largest_city = [[दार एस सलाम]]<br />{{Coord|06|48|S|39|16|E|region:TZ-02_type:city(6,400,000)|display=inline}} | official_languages = {{hlist|[[स्वाहिली भाषा|स्वाहिली]]|[[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]{{efn|[[स्वाहिली भाषा|स्वाहिली]] र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] वास्तविक आधिकारिक भाषाहरूको रूपमा सेवा गर्छन्।<ref name=Mugoti>{{cite book |title=Africa (a-z) |author=Godfrey Mugoti |page=152 |publisher= Godfrey books |date=12 June 2009 |isbn=9781435728905 |url=https://books.google.com/books?id=Plvuddy_4NYC&pg=PA512}}</ref><ref name=expogr>{{cite web|url=https://www.expogr.com/tanzania_country_information.php|title=Tanzania Country Information – All about Tanzania|website=expogr.com|access-date=26 April 2020}}</ref>}}}} | languages = | languages2_type = अन्य भाषाहरू | languages2 = १०० भन्दा बढी अन्य भाषाहरू | religion_year = सन् २०२२ | religion_ref = <ref name="x053">{{cite web | title=Summary of results: Afrobarometer Round 9 survey in Tanzania, 2022 | url=https://www.afrobarometer.org/wp-content/uploads/2023/07/Summary-of-results-Tanzania-Afrobarometer-R9-28july23.pdf | page=6 | access-date=2025-07-16}}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |५७% [[इसाई धर्म|ईसाई धर्म]] |३७% [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] |६% अन्य }} | demonym = तान्जानियाली | government_type = एकात्मक प्रमुख दल [[राष्ट्रपतीय प्रणाली|राष्ट्रपति गणतन्त्र]] | legislature = [[राष्ट्रिय सभा (तान्जानिया)|राष्ट्रिय सभा]] | sovereignty_type = [[संयुक्त अधिराज्य]]बाट स्वतन्त्रता | established_event1 = [[टाङ्गानिका (१९६१–१९६४)|टाङ्गानिका]] | established_date1 = ९ डिसेम्बर १९६१ | established_event2 = {{nowrap|[[जान्जिबार]]}} | established_date2 = १० डिसेम्बर १९६३ | established_event3 = टाङ्गानिका र जान्जिबारको एकीकरण | established_date3 = २६ अप्रिल १९६४ | established_event4 = वर्तमान संविधान | established_date4 = २५ अप्रिल १९७७ | area_km2 = ९४७,३०३ | area_rank = ३०औँ | area_sq_mi = ३६५,७५६ | percent_water = ६.४ | population_estimate = ६७,४६२,१२१<ref name=CIA2024>{{Cite CIA World Factbook|country=Tanzania|access-date=3 June 2024|year=2024}}</ref> | population_estimate_year = सन् २०२४ | population_census = {{IncreaseNeutral}} ६१,७४१,१२०<ref>{{cite web |url=https://sensa.nbs.go.tz |title=Population Size in Tanzania |publisher=Tanzania Sensa |access-date=14 July 2023 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031164518/https://sensa.nbs.go.tz/ |date=31 October 2022 }}</ref> | population_census_year = सन् २०२२ | population_estimate_rank = २३औँ | population_density_km2 = ६५.२ | population_density_sq_mi = १६८.८<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = १४७औँ | GDP_PPP = {{increase}} $२९३.५९ अर्ब<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database, April 2025 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april |language=en}}</ref> | GDP_PPP_rank = ६९औँ | GDP_PPP_year = सन् २०२५ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $४,३७०<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database, April 2025 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april |language=en}}</ref> | GDP_PPP_per_capita_rank = १५८औँ | GDP_nominal = {{increase}} $८५.९८० अर्ब<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database, April 2025 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april |language=en}}</ref> | GDP_nominal_rank = ८०औँ | GDP_nominal_year = सन् २०२५ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $१,२८०<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database, April 2025 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april |language=en}}</ref> | GDP_nominal_per_capita_rank = १६२औँ | Gini = ४०.५ | Gini_year = २०१७ | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|title=Gini Index coefficient|publisher=CIA Factbook|access-date=16 July 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210630032239/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |date=30 June 2021 }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ०.५५५<!--number only, between 0 and 1--> | HDI_year = २०२३<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">[https://hdr.undp.org/data-center/country-insights#/ranks Human Development Insights] Human Development Reports</ref> | HDI_rank = १६५औँ | currency = [[तान्जानियाली सिलिङ्ग]] | currency_code = | time_zone = [[पूर्वी अफ्रिका समय]] | utc_offset = +३ | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | drives_on = बायाँ | calling_code = [[+२५५]]{{efn|केन्या र युगान्डाबाट +००७}} | cctld = [[.tz]] }} '''तान्जानिया''', आधिकारिक रूपमा '''संयुक्त गणतन्त्र तान्जानिया''', [[अफ्रिका|पूर्वी अफ्रिका]]मा अफ्रिकी महान ताल क्षेत्र भित्र रहेको एक [[देश]] हो। यसको उत्तरपश्चिममा [[युगान्डा]]; उत्तरपूर्वमा [[केन्या]]; पूर्वमा [[हिन्द महासागर]]; दक्षिणमा [[मोजाम्बिक]] र [[मलावी]]; दक्षिणपश्चिममा [[जाम्बिया]]; र [[रुवान्डा|रुवाण्डा]], [[बुरुन्डी]] र पश्चिममा [[प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो]]। २०२४ को अनुमान अनुसार, तान्जानियाको जनसङ्ख्या लगभग ६ करोड ७५ लाख छ, जसले यसलाई [[भूमध्यरेखा|भूमध्य रेखा]]को पूर्ण दक्षिणमा अवस्थित सबैभन्दा जनसङ्ख्या भएको देश बनाउँछ।<ref name="auto1">{{cite web |date=15 August 2013 |title=United Republic of Tanzania &#124; The Commonwealth |url=https://thecommonwealth.org/our-member-countries/united-republic-tanzania |website=thecommonwealth.org}}</ref> तान्जानियाको जनसङ्ख्या लगभग १२० जातीय, भाषिक र धार्मिक समूहहरू मिलेर बनेको छ। तान्जानियामा [[इसाई धर्म|ईसाई धर्म]] सबैभन्दा ठुलो धर्म हो, जहाँ [[मुसलमान|मुस्लिम]] र जीववाद अल्पसङ्ख्यकहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति छ। तान्जानियामा १०० भन्दा बढी भाषाहरू बोलिन्छन्, जसले यसलाई पूर्वी अफ्रिकाको सबैभन्दा भाषिक रूपमा विविध देश बनाउँछ; देशको कुनै पनि आधिकारिक भाषा छैन, यद्यपि राष्ट्रिय भाषा [[स्वाहिली भाषा|स्वाहिली]] हो। विदेशी व्यापार, कूटनीति, उच्च न्यायालयहरूमा र माध्यमिक र उच्च शिक्षामा शिक्षाको माध्यमको रूपमा [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] प्रयोग गरिन्छ, जबकि जान्जिबारमा [[अरबी भाषा|अरबी]] बोलिन्छ। तान्जानिया उत्तर-पूर्वमा पहाडी र घना जङ्गलले भरिएको छ, जहाँ अफ्रिकाको सबैभन्दा अग्लो पहाड र विश्वको समुद्री सतहभन्दा माथिको सबैभन्दा अग्लो एकल स्वतन्त्र पहाड, [[किलिमन्जारो हिमाल]] अवस्थित छ। अफ्रिकी महान तालहरू मध्ये तीन आंशिक रूपमा तान्जानिया भित्र छन्। उत्तर र पश्चिममा अफ्रिकाको सबैभन्दा ठुलो ताल [[भिक्टोरिया ताल]] र महाद्वीपको सबैभन्दा गहिरो ताल, माछाको अनौठो प्रजातिका लागि प्रख्यात ताल ताङ्गानीका छ। दक्षिणमा मलावी ताल छ। पूर्वी किनार तातो र आर्द्र छ, [[जान्जिबार|जन्जीवार द्वीपसमूह]] केवल अपतटीय छ।<ref>{{cite web |title=TIC &#124; Peace and Political Stability |url=https://www.tic.go.tz/reasons/peace-and-political-stability }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250715225326/https://www.tic.go.tz/reasons/peace-and-political-stability |date=2025-07-15 }}</ref><ref name="Kalambo Falls">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/310022/Kalambo-Falls "Kalambo Falls"]. ''Encyclopædia Britannica''.</ref> == भूगोल == ९४७,४०३ वर्ग किलोमिटर (३६५,७९४ वर्ग माइल) मा, तान्जानिया [[अफ्रिका]]को १३औँ ठुलो र विश्वको ३१औँ ठुलो देश हो, जुन ठुलो [[इजिप्ट]] र सानो [[नाइजेरिया]]को बीचमा पर्छ। यसको उत्तरमा [[केन्या]] र [[युगान्डा]]; पश्चिममा [[रुवान्डा]], [[बुरुन्डी]] र [[प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो]]; र दक्षिणमा [[जाम्बिया]], [[मलावी]] र [[मोजाम्बिक]] छ। तान्जानिया अफ्रिकाको पूर्वी तटमा अवस्थित छ र लगभग १,४२४ किलोमिटर (८८५ माइल) लामो [[हिन्द महासागर]] तटरेखा छ।<ref>{{cite web |date=December 2003 |title=Country review: United Republic of Tanzania |url=http://www.fao.org/docrep/009/a0477e/a0477e13.htm |website=Fisheries and Aquaculture Depart, United Nations. (FAO)}}</ref> रुक्वाको दक्षिणपश्चिमी क्षेत्रमा रहेको कालाम्बो झरना अफ्रिकाको दोस्रो अग्लो अविरल झरना हो, र जाम्बियाको सिमानामा रहेको ताङ्गानीका तालको दक्षिणपूर्वी किनारमा अवस्थित छ। मेनाई खाडी संरक्षण क्षेत्र जान्जिबारको सबैभन्दा ठुलो समुद्री संरक्षित क्षेत्र हो।<ref name="frame">Joseph Lake (2013) "Economy" in ''Africa South of the Sahara'', edited by Europa Publications and Iain Frame, Routledge. {{ISBN|1-85743-659-8}}</ref> तान्जानिया भित्रको हावापानी धेरै फरक हुन्छ। उच्च पहाडी क्षेत्रमा, चिसो र तातो मौसममा क्रमशः तापक्रम १० देखि २० डिग्री सेल्सियस (५० देखि ६८ डिग्री फारेनहाइट) सम्म हुन्छ। देशको बाँकी भागमा तापक्रम विरलै २० डिग्री सेल्सियस (६८ डिग्री फारेनहाइट) भन्दा कम हुन्छ। सबैभन्दा तातो अवधि नोभेम्बर र फेब्रुअरी (२५–३१ डिग्री सेल्सियस वा ७७.०–८७.८ डिग्री फारेनहाइट) बीचमा हुन्छ भने सबैभन्दा चिसो अवधि मे र अगस्ट (१५–२० डिग्री सेल्सियस वा ५९–६८ डिग्री फारेनहाइट) बीचमा हुन्छ। वार्षिक तापक्रम २० डिग्री सेल्सियस (६८.० डिग्री फारेनहाइट) हुन्छ। उच्च पहाडी क्षेत्रहरूमा हावापानी चिसो हुन्छ। == अर्थतन्त्र == सन् २०११ सम्म, [[अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष]]का अनुसार, तान्जानियाको [[कुल ग्राहस्थ उत्पादन|कुल गार्हस्थ उत्पादन]] अनुमानित $७१ अर्ब (नाममात्र), वा [[क्रय शक्ति समता|क्रय शक्ति समानता]]को आधारमा $२१८.५ अर्ब थियो। प्रतिव्यक्ति कुल गार्हस्थ्य उत्पादन $३,५७४ थियो।<ref>{{cite web |title=GDP per capita growth (annual %) |url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.KD.ZG |access-date=9 August 2024 |publisher=[[World Bank]]}}</ref> सन् २००९ देखि २०१३ सम्म, तान्जानियाको प्रतिव्यक्ति कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (स्थिर स्थानीय मुद्रामा आधारित) प्रति वर्ष औसत ३.५% ले बढ्यो, जुन पूर्वी अफ्रिकी समुदायको कुनै पनि अन्य सदस्य भन्दा बढी हो र उप-सहारा अफ्रिकाका केवल नौ देशहरूले यसलाई पार गर्यो: [[प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो]], [[इथियोपिया]], [[घाना]], [[लेसोथो]], [[लाइबेरिया]], [[मोजाम्बिक]], [[सिएरा लियोन|सियरा लियोन]], [[जाम्बिया]] र [[जिम्बाब्वे]]।<ref name="UND">{{cite web |title=Tanzania (TZA) Exports, Imports, and Trade Partners |url=https://atlas.media.mit.edu/en/profile/country/tza/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424230123/https://atlas.media.mit.edu/en/profile/country/tza/ |archive-date=24 April 2019 |access-date=9 April 2019 |publisher=The Observatory of Economic Complexity}}</ref> तान्जानियाले सन् २००८ को अन्त्यमा वा २००९ को प्रारम्भमा सुरु भएको ठुलो मन्दीलाई अपेक्षाकृत राम्रोसँग सामना गर्यो। सुनको बलियो मूल्य, देशको खानी उद्योगलाई बलियो बनाउनु र विश्वव्यापी बजारमा तान्जानियाको कमजोर एकीकरणले देशलाई मन्दीबाट बचाउन मद्दत गर्‍यो। मन्दी समाप्त भएदेखि, बलियो पर्यटन, दूरसञ्चार र बैङ्किङ क्षेत्रहरूको कारण तान्जानियाको अर्थतन्त्र द्रुत गतिमा विस्तार भएको छ। == टिप्पणीहरू == <references group="टिप्पणीहरू"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{अफ्रिका}} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिकाका देशहरू]] [[श्रेणी:अल्पविकसित देशहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:पूर्वी अफ्रिकाका देशहरू]] [[श्रेणी:दक्षिणपूर्वी अफ्रिकी देशहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] 8hy3smwz63k144qgz2mq4m2ixxr3cso 0 42632 1361584 863977 2026-06-13T07:12:33Z Bishaldev100 28807 1361584 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = हेनरी फोर्ड | image = Henry ford 1919.jpg | image_size = 250px | caption = हेनरी फोर्ड, c. 1919 | birth_date = {{Birth date|mf=yes|1863|07|30}} | birth_place = [[Greenfield Township, Michigan|Greenfield Township]], [[Dearborn, Michigan|Dearborn]], Michigan, U.S. | death_date = {{death date and age|mf=yes|1947|04|07|1863|07|30}} | death_place = [[Fair Lane]], [[Dearborn, Michigan|Dearborn]], Michigan, U.S. | occupation = Business, Engineering | spouse = क्लार जेन ब्र्यान्ट | parents = विलियम फोर्ड र म्यारी फोर्ड | children = [[एड्सल फोर्ड]] | religion = [[ECUSA|Protestant Episcopal]] | networth = {{profit}}'''$188.1&nbsp;billion''', based on information from [[Forbes]], February 2008. | signature = Henry Ford Signature.svg }} '''हेनरी फोर्ड''' (३० जुलाई १८६३ – ७ अप्रिल १९४७), एक अमेरिकी उद्योगपति तथा [[फोर्ड मोटर कम्पनी]]का संस्थापक हुन । फोर्ड मोटर कम्पनीको संस्थापकको रूपमा, उनलाई मध्यमवर्गीय अमेरिकीहरूका लागि अटोमोबाइलहरू किफायती बनाउने अग्रणीको रूपमा श्रेय दिइन्छ। यसको लागि उनले बनाएको प्रणालीलाई फोर्डवाद भनेर चिनिन्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2014/01/27/267145552/the-middle-class-took-off-100-years-ago-thanks-to-henry-ford|title=The Middle Class Took Off 100 Years Ago ... Thanks To Henry Ford?|last=Cwiek|first=Sarah|date=2014-01-27|work=[[National Public Radio]]|access-date=2024-02-11}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/06/10/business/henry-ford-supply-chain.html|title=Lessons From Henry Ford About Today's Supply Chain Mess|last=Goodman|first=Peter|date=2024-06-10|work=[[The New York Times]]|access-date=2024-02-11}}</ref> {{Commonscat|Henry Ford}} [[श्रेणी:उद्योगपतिहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी आविष्कारकहरू]] 4nwa8ye0hkhbn7p6o8zzub7sfbfewcz 1361585 1361584 2026-06-13T07:13:37Z Bishaldev100 28807 1361585 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = हेनरी फोर्ड | image = Henry ford 1919.jpg | image_size = 250px | caption = हेनरी फोर्ड, c. 1919 | birth_date = {{Birth date|mf=yes|1863|07|30}} | birth_place = [[Greenfield Township, Michigan|Greenfield Township]], [[Dearborn, Michigan|Dearborn]], Michigan, U.S. | death_date = {{death date and age|mf=yes|1947|04|07|1863|07|30}} | death_place = [[Fair Lane]], [[Dearborn, Michigan|Dearborn]], Michigan, U.S. | occupation = Business, Engineering | spouse = क्लार जेन ब्र्यान्ट | parents = विलियम फोर्ड र म्यारी फोर्ड | children = [[एड्सल फोर्ड]] | religion = [[ECUSA|Protestant Episcopal]] | networth = {{profit}}'''$188.1&nbsp;billion''', based on information from [[Forbes]], February 2008. | signature = Henry Ford Signature.svg }} '''हेनरी फोर्ड''' (३० जुलाई १८६३ – ७ अप्रिल १९४७), एक अमेरिकी उद्योगपति तथा [[फोर्ड मोटर कम्पनी]]का संस्थापक हुन । फोर्ड मोटर कम्पनीको संस्थापकको रूपमा, उनलाई मध्यमवर्गीय अमेरिकीहरूका लागि अटोमोबाइलहरू किफायती बनाउने अग्रणीको रूपमा श्रेय दिइन्छ। यसको लागि उनले बनाएको प्रणालीलाई फोर्डवाद भनेर चिनिन्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2014/01/27/267145552/the-middle-class-took-off-100-years-ago-thanks-to-henry-ford|title=The Middle Class Took Off 100 Years Ago ... Thanks To Henry Ford?|last=Cwiek|first=Sarah|date=2014-01-27|work=[[National Public Radio]]|access-date=2024-02-11}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/06/10/business/henry-ford-supply-chain.html|title=Lessons From Henry Ford About Today's Supply Chain Mess|last=Goodman|first=Peter|date=2024-06-10|work=[[The New York Times]]|access-date=2024-02-11}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Commonscat|Henry Ford}} [[श्रेणी:उद्योगपतिहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी आविष्कारकहरू]] 0sdr8oesq6rpvr767wppsozrhhgh4un 0 43155 1361537 1349190 2026-06-13T02:13:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361537 wikitext text/x-wiki '''फुयाल''' नेपाल, भारत, भुटान तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दु सनातन धर्मावलम्बी विशेषतया नेपाली ब्राह्मणहरुको थर हो । पूर्वज फुयालहरूको वंशावली अनुसार कौशिक गोत्रिय फुयाल, र रिमाल एकै वंशका हुन् । फुयाललाई कतै (फुयल, फुएल, फुयाँल) समेत भन्ने गरिएको छ । दुई सहोदर भाइ रिमाल र फुयालहरूको मुल थलो जुम्ला जिल्ला हो । जुम्लामा करिव १२०० घरधुरी फुयालहरूको एउटै गाउंमा बसोवास छ भने यहाका अन्य क्षेत्रमा पनि फुयालहरु छरिएर रहेका छन् । फुयालको ऐतिहासिक पृष्ठभूमी हेर्दा कुनै समयमा दुई भाइ छुट्टिएर एक जना हावा चल्ने डाँडामा बसे र फुयाल कहलिए । यिनीहरुका कुल देवता बाजुरा जिल्लामा अवस्थित वढीमालिका साथै कालिका,जालपादेवी समेत रहेकोलाई आधार मान्दा फुयालहरु पश्चिम नेपालका हिन्दु सनातनी धर्मावलम्बी हुन भनेर अनुमान लगाउन सकिन्छ । संख्या करिव १००००० को संख्यामा नेपालका ७० जिल्ला, भुटान,भारत तथा अन्य हिन्दु नेपालीहरु बसोवास गरेका क्षेत्रहरूमा पनि फुयाल थरका नेपालीहरु रहेका छन् । काठमाडौंको आलापोट,गोलढुंगा,जीतपुर र काभ्रेस्थलीमा ठूलो संख्यामा फुयालहरु बसोबास गर्दछन् । यसै गरी कोशी प्रदेशको झापा, मोरङ, भोजपुर, खोटाङ्ग लगायतका जिल्लामा पनि फुयालहरूको ठूलो संख्यामा बसोबास छ । खोटाङ्गको रतन्छा, मबु भन्ने एउटा गाउँमा २०६० सालसम्म करिब २४० घर रहेको प्रमाण विभिन्न अभिलेखहरुबाट प्रष्ट हुन्छ । त्यो क्षेत्र निक्कै बिकट रहेको हुनाले त्यहाँबाट मानिसहरु बसाईं सरेर जाने अवस्था चरम बिन्दुमा पुगेको पाइन्छ । त्यहाँबाट भोजपुरको सिक्तेल (दधिपुर) भन्ने ठाउँमा पनि करिब १०० घर मानिस आएको पाइन्छ । कवी तथा साहित्यकार श्रीहरि फुयाल मदन पुरस्कार समेत विजेता हुन् । भने अधिवक्ता हरि फुयाल नेपाल सरकारको महान्यायाधिवक्ता समेत हुनुभएको थियो । फिल्म निर्माता तथा निर्देशक भानुभक्त फुयाल युवा पत्रकार राजेन्द्र फुयाल, काठमाडौ क्षेत्र नं २ का सांसद रामेश्वर फुयाल लगायत धेरै फुयालहरु राज्यको उच्च निकायमा समेत पुगेका छन् । त्यसैगरी '''बिआरपी माइलो [https://brpmailo.baburamphuyal.com.np/ बाबुराम फुयल]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''' डिआर फुयाल लगायात नयाँ युवा साहित्यकारहरु समेत यस बंशमा उदाउदै गरेको पाइन्छ । पूर्वज फुइकेली, रिमाल, फुयल, फुयाल ===संख्या=== १५०००० ===फुयालले मान्ने विशेष पर्वहरू===देबाली गोठ धुप देविपूजा {{ठूटो}} [[श्रेणी:थरहरू]] {{stub}} 432bx6cj1eg7e40hgcd3vr86dtfid0t 0 43189 1361593 1306892 2026-06-13T07:54:46Z ~2026-34804-53 79328 /* सुवेदी थर भएका उल्लेखनीय मानिसहरु */ 1361593 wikitext text/x-wiki {{Infobox surname | name = सुवेदी | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | language = [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[डोटेली भाषा|डोटेली]], [[कुमाउँनी भाषा|कुमाउँनी]] | languageorigin = [[नेपाली भाषा|खस]] | origin = [[नेपाल]] | derivation = | meaning = | variant = सुभेदी/सुबेरी/सुवेडी/रखाल/चुवाँइ /सुबेदी | cognate = | derivative = सुवेदी खत्री, सुवेदी क्षेत्री | family = }} '''सुवेदी''' नेपाल, भारत, म्यान्मार(बर्मा) तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। सुवेदीहरू आफूहरू भारद्वाज ऋषिका सन्तान ठान्दछन्। सुमधुर स्वरमा वेदको वाचन गर्ने भएर सुवेदी थर रहन गएको भन्ने मान्यता रहेको छ। ===सुवेदी थर भएका उल्लेखनीय मानिसहरु=== *देवेन्द्र सुवेदी, अतिरिक्त प्रहरी महानिरिक्षक(पूर्व) *[[ऋषि प्रसाद सुवेदी]], समाजसेवी, व्यवसायी, सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठानका पूर्व कुलाधिपति, भारद्वाज संस्कृती संबर्धन तथा प्रबर्धन केन्द्रका अध्यक्ष, तुँदी कन्स्ट्रक्सन प्रा.लि. का अध्यक्ष *[[नवराज सुवेदी]], नेपाली राजनितिज्ञ । राष्ट्रिय पञ्चायतका पूर्व अध्यक्ष । संस्थापक संरक्षक एवं वर्तमान संरक्षक सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल * [[अभि सुवेदी|अभि सुबेदी]], राष्ट्रिय स्तरका कवि *[[झक्कु प्रसाद सुबेदी]], नेपाली राजनितिज्ञ *[[राम हरि सुबेदी]], नेपाली राजनितिज्ञ *[[सीता सुबेदी]], नेपाली राजनितिज्ञ * [[पुर्णा कुमारी सुबेदी]], संविधान सभा नेपालकी उपाध्यक्ष, २०६४ * [[सुर्य सुबेदी]], ओबिइ, एक बार्सिस्टर र अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको प्रोफेसर *[[राम हरि सुबेदी]], दोस्रो नेपाली [[संविधान सभा]]को सदस्य। *प्राध्यापक डाक्टर [[राजाराम सुवेदी]] : [[:श्रेणी:नेपालका इतिहासकारहरू|इतिहासकार]] । एवं प्रमूख लेखन तथाखोजकर्ता सुवेदी वंशावली एवं ईतिहास । संथापक महासचिव सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल । *सोमलाल सुवेदी : नेपाल सरकारका पूर्व मूख्यसचिव । *धिरेन्द्र राज सुवेदी।समाजसेवी, संस्थापक नेपाल परोपकार समाज कुवेत। अध्यक्ष गैर आवसिय नेपालीसंघ राष्ट्रिय समन्नवय परिषद कुवेत।President NRNA NCC Kuwait. *दीपक सुवेदी, भयवाद अध्ययन प्रतिष्ठान नेपालका संस्थापक महासचिव, समीक्षक एवम् समालोचक *परशुराम सुवेदी : राजनीतिज्ञ , केन्द्रीय सदस्य सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल । *रमेश प्रसाद सुवेदी : निर्माण व्यवसायी । कुलाधिपती (अध्यक्ष) सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल । *विनोद सुवेदी : लेक्चर । सचिव सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल । प्रमूख लेखन एवं खोजकर्ता पर्वतको सुवेदी वंशावली लेखन दोस्रो प्रयास । [[श्रेणी:खस जातिका थरहरू]] [[श्रेणी: भारद्वाज गोत्र]] {{भारद्वाज गोत्र}} 59fc5copg9qzyz54hhm5nv9i1zc65hk 1361596 1361593 2026-06-13T08:23:46Z ~2026-34804-53 79328 /* सुवेदी थर भएका उल्लेखनीय मानिसहरु */ 1361596 wikitext text/x-wiki {{Infobox surname | name = सुवेदी | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | language = [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[डोटेली भाषा|डोटेली]], [[कुमाउँनी भाषा|कुमाउँनी]] | languageorigin = [[नेपाली भाषा|खस]] | origin = [[नेपाल]] | derivation = | meaning = | variant = सुभेदी/सुबेरी/सुवेडी/रखाल/चुवाँइ /सुबेदी | cognate = | derivative = सुवेदी खत्री, सुवेदी क्षेत्री | family = }} '''सुवेदी''' नेपाल, भारत, म्यान्मार(बर्मा) तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। सुवेदीहरू आफूहरू भारद्वाज ऋषिका सन्तान ठान्दछन्। सुमधुर स्वरमा वेदको वाचन गर्ने भएर सुवेदी थर रहन गएको भन्ने मान्यता रहेको छ। ===सुवेदी थर भएका उल्लेखनीय मानिसहरु=== *देवेन्द्र सुवेदी, अतिरिक्त प्रहरी महानिरिक्षक(पूर्व) *[[ऋषि प्रसाद सुवेदी]], समाजसेवी, व्यवसायी, सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठानका पूर्व कुलाधिपति, भारद्वाज संस्कृती संबर्धन तथा प्रबर्धन केन्द्रका अध्यक्ष, तुँदी कन्स्ट्रक्सन प्रा.लि. का अध्यक्ष *[[नवराज सुवेदी]], नेपाली राजनितिज्ञ । राष्ट्रिय पञ्चायतका पूर्व अध्यक्ष । संस्थापक संरक्षक एवं वर्तमान संरक्षक सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल * [[अभि सुवेदी|अभि सुबेदी]], राष्ट्रिय स्तरका कवि *[[झक्कु प्रसाद सुबेदी]], नेपाली राजनितिज्ञ *[[राम हरि सुबेदी]], नेपाली राजनितिज्ञ *[[सीता सुबेदी]], नेपाली राजनितिज्ञ * [[पुर्णा कुमारी सुबेदी]], संविधान सभा नेपालकी उपाध्यक्ष, २०६४ * [[सुर्य सुबेदी]], ओबिइ, एक बार्सिस्टर र अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको प्रोफेसर *[[राम हरि सुबेदी]], दोस्रो नेपाली [[संविधान सभा]]को सदस्य। *प्राध्यापक डाक्टर [[राजाराम सुवेदी]] : [[:श्रेणी:नेपालका इतिहासकारहरू|इतिहासकार]] । एवं प्रमूख लेखन तथाखोजकर्ता सुवेदी वंशावली एवं ईतिहास । संथापक महासचिव सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल । 984-1299029 *सोमलाल सुवेदी : नेपाल सरकारका पूर्व मूख्यसचिव । *देवीप्रसाद सुवेदी : खेलाडी । पूर्व कुलाधिपती (अध्यक्ष) सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल । 9856038567 *धिरेन्द्र राज सुवेदी।समाजसेवी, संस्थापक नेपाल परोपकार समाज कुवेत। अध्यक्ष गैर आवसिय नेपालीसंघ राष्ट्रिय समन्नवय परिषद कुवेत।President NRNA NCC Kuwait. *दीपक सुवेदी, भयवाद अध्ययन प्रतिष्ठान नेपालका संस्थापक महासचिव, समीक्षक एवम् समालोचक *परशुराम सुवेदी : राजनीतिज्ञ , केन्द्रीय सदस्य सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल ।9857645526 *रमेश प्रसाद सुवेदी : निर्माण व्यवसायी । कुलाधिपती (अध्यक्ष) सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल । 9851020478 *विनोद सुवेदी : लेक्चर । सचिव सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल । प्रमूख लेखन एवं खोजकर्ता पर्वतको सुवेदी वंशावली लेखन दोस्रो प्रयास । 9847621665 *मनरुपा शर्मा सुवेदी (विमला) राजनीतिकर्मी । राष्ट्रिय सभा सदस्य पर्वत । कुलकोषरक्षक (कोषाध्यक्ष) सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल गण्डकी प्रदेश । 9857631658 *स्व. वावुराम सुवेदी : निवृत्त शिक्षक । संस्थापक अध्यक्ष निवृत्त शिक्षक समाज पर्वत । संस्थापक कुलाध्याक्ष (अध्यक्ष) सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल , पर्वत । *कुलप्रसाद उपाध्याय सुवेदी : निवृत्त शिक्षक । कुलाध्यक्ष (अध्यक्ष) सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल पर्वत । 9847772666 *वालकृष्ण सुवेदी : राजनीतिज्ञ । अध्यक्ष एमाले म्याग्दी । कुलाध्यक्ष (अध्यक्ष) सुवेदी कल्याण प्रतिष्ठान (सुकल्प) नेपाल गण्डकी प्रदेश । 985-7640217 [[श्रेणी:खस जातिका थरहरू]] [[श्रेणी: भारद्वाज गोत्र]] {{भारद्वाज गोत्र}} ef0lddti7ixzgx25crwakfzu37ippyx 0 43493 1361546 1324420 2026-06-13T04:55:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361546 wikitext text/x-wiki '''मनोरोग विज्ञान''' वा '''मनोरोग विद्या''' (Psychiatry) चिकित्सा क्षेत्रको एक विशेषज्ञता (specialty) छ जो [[मानसिक रोग|मनोविकारहरू]]को अध्ययन गर्दछ। == परिचय == मनोविकार विज्ञान आधुनिक युगको एक नवीन विज्ञान छ। २०ौं शताव्दीमा नैं यस विज्ञानका विभिन्न अंगहरूमा महत्त्वको खोजहरू भएका हुन्। १९ौं शताब्दीसम्म विभिन्न प्रकारका मनोविकार यस्ता रोग माने जान्थे जसको साधारण चिकित्सकदेखि कुनै सम्बन्ध थिएन। जटिल मनोविकारको अवस्थामा रोगिलोई मानसिक चिकित्सालहरूमा रख दिइन्थ्यो, ताकि त्यो समाजका अर्का मानिसेको कुनै नुकसान न गर्न सके। यी चिकित्सालहरूमा पनि त्यसका कुनै विशेष उपचार हुँदैन थियो। चिकित्सकुन्लाई वास्तवमा त्यसको चिकित्साका विषयमा स्पष्ट ज्ञान नैं न थियो कि चिकित्सा कसरी गरिन्छ। अब परिस्थिति बदल गई छ। मनोविकार विज्ञानलाई एक अँधियारी कोठरी छैन मान लिइएको छ, जसको सम्बन्ध केहीदेखि [[मनोविक्षिप्ति|मनोविक्षिप्त]] मानिसहरूदेखि छ, वरन् यो विज्ञान यति महत्त्वको विषय मानिएको छ कि यसको समुचित ज्ञान न केवल कुशल शारीरिक चिकित्सक को, वरन् समाजका प्रत्येक सेवक र कार्यकर्ता, शिक्षक, समाजसुधारक तथा राजनीतिक नेतालाई पनि हुनु आवश्यक हुन्छ। यति मात्र होइन, यसका ज्ञानको आवश्यकता प्रत्येक सुशिक्षित नागरिकलाई पनि छ। यदि कुनै प्रबल मनोविकार मनमा आए र हामीलाई त्यसका ज्ञान छैन भयो, त हामी त्यो भन्दा मुक्त हुनका लागि कुनै विशेषज्ञको सहायता पनि न लदिन सक्नेछ्न्। कुनै पनि व्यक्ति, जो पूर्ण स्वस्थ छ र जसको बुद्धिको सबै मानिस प्रशंसा गर्दछन्, आफ्नो मनको संतुलन कुनै समय खोकर विक्षिप्त हुन सक्छ। फेरि त्यो समाजका लागि निकम्मा हुन जान्छ। मनुष्यलाई चाहिन्छ कि त्यो यस्तो परिस्थितिहरूको ज्ञान गर्नले जसदेखि त्यो कुनै प्रकारको असाधारण मानसिक अवस्थामा न आ जाय, अर्थात् मानसिक रोगदेखि पीडित न हो जाय। फेरि मानसिक चिकित्सा गरानका लागि पनि मनोविकार विज्ञानमा श्रद्धा हुनु आवश्यक हुन्छ। == मनोविकार विज्ञानको विकास == मानवको विशेष आवश्यकताको पूर्तिका लागि मनोविकार विज्ञानको विकास भयो। यो २०ौं शताब्दीको एक विशेष देनको परिणाम छ। यस शतीमा मनुष्यको कार्यक्षमता र त्यसको सुखसामग्रिहरूमा कल्पनातीत अभिवृद्धि भएको छ। त्यसको तार्किक शक्ति र वैज्ञानिक चमत्कार अत्यधिक बढ गए छन्। यसका साथ साथ त्यसको मानसिक असाधारणतया पनि पहिलादेखि धेरै गुनी बढ गई छ। यो कोरी बकवाद छैनन् कि प्रतिभा र पागलपन एक अर्काका पूरक छन्। बुद्धिविकासका साथ साथ विक्षिप्तताको पनि विकास हुन्छ। विज्ञान सुखद सामग्रिहरूमा वृद्धि गर्दछ, त दु:खद परिस्थितिहरूको पनि सृजन गर्दछ। त्यो बाह्य परिस्थितिहरूका सुलझाव पैदा गर्नका साथ साथ नयाँ मानसिक उलझनहरू पनि उत्पन्न गर्न दिन्छ। एकतर्फ विज्ञान मनुष्यको सुरक्षा बढाई दिन्छ, त अर्तर्फ अचिंत्य चिंताहरूलाई पनि उत्पन्न गर्न दिन्छ। अतएव यो भन्नु अतिशयोक्ति हुनेछैन कि २०ौं शताब्दी विक्षिप्तताको शताब्दी छ। यदि यसले विक्षिप्ततालाई बढाया छ, त त्यसको शमनका विशेष उपाय खोजना पनि यसैको काम छ। जो देश जति नैं सभ्यतामा प्रगतिशील हे, त्यसमा विक्षिप्ततानिवारक चिकित्सक र चिकित्सालय पनि त्यति अधिक छन्। अतएव मनोविकारहरूका निवारण हेतु अनेक प्रकारको मनोवैज्ञानिक खोजहरू मानवविज्ञानका विभिन्न क्षेत्रहरूमा हुँदैछन्। डाक्टर फ्रायडका पूर्व मानसिक रोगहरूको चिकित्साका लागि डाक्टर मानिस भौतिक ओषधिहरूको नैं उपयोग प्राय: गरिन्थ्यो। केही मानिस यी रोगहरूलाई शान्त गर्नका लागि तंत्रोपचारको उपयोग गरेरन्थे। तंत्रोपचारको आधार विश्वास र निर्देश रहन्छ। आज पनि यस विधिको उपयोग ग्रामीण अशिक्षित मानिसहरूमा अधिकतर हुन्छ। बेल्जियमका प्रसिद्ध मानसोपचारक डादृ मेसमरले संमोहन र निर्देशको व्यापक उपयोग मानसिक रोगहरूका उपचारमा गरे। यसबाट मनोजात शारीरिक रोगहरूको पनि निवारण हुन्थ्यो। फ्रांसका ब्रन हीम र शारको नामक विद्वानहरूले संमोहनको उपयोगिता मानसोपचारमा बताई। रोगी आफ्नो संमोहित अवस्थामा दबी मानसिक भावनालाई उगल देन्थ्यो र यस प्रकारका रेचनदेखि त्यो रोगमुक्त पनि हो जान्थ्यो। फ्रांसका नहरूसनका डाक्टर इमील कूयेले मानसिक रोगहरूका उपचारमा निर्देशको उपयोग गरेरे, परन्तु यी सबै विधिहरूदेखि मनोविकार विज्ञानको विशेष उन्नति भएको होइन। यसका लागि मनको गंभीर प्रयोगात्मक अध्ययन गर्नु आवश्यक थियो। यो काम डाक्टर फ्रायडले गरे। अब यो माने जाने लागेको कि मनको विभिन्नताहरूको ज्ञान गरे बिना र उनमा चलने प्रक्रियाहरूका जाने बिना कुनै पनि व्यक्तिलाई त्यसको मनोविकारदेखि मुक्त गर्न सकिंदैन। [[डाक्टर फ्रायड]]का अनुसार मनका तीन स्तर छन् : चेतन, अवचैतन र अचेतन, तथा मन तीन प्रकारका कार्य पनि गर्दछ : इच्छाहरूको निर्माण, तिनको नियन्त्रण र तिनको संतुष्टि। पहिलो काम भोगाश्रित मनको छ, अर्को काम नैतिक मनको छ र तेस्रो काम अहंकारको छ। इच्छाहरूको जन्म प्राय: अचेतन स्तरमा हुन्छ, तिनको नियन्त्रण अवचेतनमा र तिनको संतुष्टि चेतन स्तरमा हुन्छ। मनुष्यका भोगेच्छुक मन र नैतिक मनमा प्राय: संघर्ष चलता रहन्छ। जब यो संघर्ष मनुष्यको चेतनामा चल्दछ, तब त्यो दु:खदायक चाहे जति पनि होमा रोगको कारण छैन बन्दै, परन्तु जब प्रयत्नपूर्वक कठोरतादेखि कुनै प्रबल इच्छाको दमन नैतिक मनका द्वारा हुन जान्छ, तब संघर्ष मानसिक चेतनाका स्तरमा न भएर मनुष्यका अचेतन मनमा हुन लाग्दछ। यस संघर्षको हुनु नैं मानसिक रोग छ र व्यक्तिलाई यस संघर्षदेखि मुक्त गर्नु त्यसको मानसिक चिकित्सा छ, जो मनोविकार विज्ञानको ध्येय छ। यसका लागि रोगिलोई मानसिक शिथिलीकरणको अवस्थामा ल्याइन्छ र फेरि त्यसलाई आफ्नो अप्रिय अथवा अनैतिक अनुभवहरूलाई स्मरण गर्ने निर्देश दिइन्छ। यसका लागि केही मानिस अब पनि संमोहन विधिको उपयोग गर्ने गर्दछन्, परन्तु फ्रायड रोगीको मनोविश्लेषण गरिन्थ्यो। यस विधिमा रोगिलोई शान्त र शिथिल अवस्थामा लाएर मनमा आउने सबै विचारहरू र चित्रहरूलाई भन्दै जानका लागि भनिन्छ। यस प्रकार कहिले कहिले रोगी धेरै पुरानो अप्रिय अनुभवहरूलाई कह हाल्दछ। जब ती अनुभव पूरा सजीव हुन्छन् र रोगी तिनको अनुसार लज्जा, ग्लानि, हर्ष, विषादको त्यसै प्रकार अनुभव गर्दछ, जस्तो पहिलो पल्ट गरेको थियो, तब त्यसको भावहरूको रेचन हो जाता र रोगका अनेक लक्षण समाप्त हुन्छन्। रोगीको लाभ कोरी बौद्धिक स्मृतिदेखि हुँदैन, वरन् पुरानो अनुभवहरूको सजीव स्मृति, अर्थात् भावपूर्ण स्मृति,देखि हुन्छ। जब कुनै दमित भावको रेचना हुन्छ, तब त्यो पहिला पहल मानसिक चिकित्सकमा नैं आरोपित हुन जान्छ। भावका बाहिर आउनका लागि रोगीको चिकित्सकका प्रति स्नेहको रुख हुनु नितान्त आवश्यक हुन्छ। जबसम्म रोगी र चिकित्सकमा हृद्यको एकता हुँदैन, दमित इच्छा अवचेतनाका स्तरमा आउने नैं छैन। फेरि यो स्नेह दिन प्रति दिन बढतिन्छ। जस्तै जस्तै चिकित्सकमा रोगीको श्रद्धा बढ्दै जान्छ, त्यसका रोग कम होतिन्छ। आफ्नो रोगदेखि मुक्त हुँदै समय रोगी चिकित्सकलाई धेरै प्यार गर्न लाग्दछ। यस प्यारको बढना र रोगमुक्ति एक नैं तथ्यका दुइ पहलू छन्। अब चिकित्सकको गर्त्तव्य हुन्छ कि त्यो रोगीका प्रेमका आवेगलाई त्यसको उचित पात्रमा मोड दे, अथवा त्यसका उपयोग कुनै रचनात्मक कार्यमा गराए। चिकित्सक रोगिलोई भावात्मक रचनावलंबन प्राप्त गराने प्रयास गरता रहन्छ। त्यो त्यसलाई आफ्नो तपाईँको ज्ञान बढानका लागि प्रोत्साहित गर्दछ। रोगिलोई रोगमुक्त तब समझा जा सक्छ, जब त्यो न केवल रोगका सबै लक्षणहरूदेखि मुक्त भएको हो, वरन् त्यसलाई भावात्मक स्वावलंबन र आत्म सुझ प्राप्त भए छन्। मनोविकार विज्ञान यसै मनोदशाको प्राप्तिको साधन छ। मानसिक चिकित्साविज्ञानको नयाँ खोजहरू मनोविज्ञानका अतिरिक्त अर्को दिशाहरूमा पनि भएका हुन्। यीबाट दुइ प्रधान छन् : (१) भौतिक ओषधिहरूका द्वारा निद्रा अथवा अचेतन अवस्थालाईले आना र (२) बिजलीका झटकहरू द्वारा मानसिक रोगिलोई बेहोश गर्नु तथा त्यसको दमित भावहरूको लक्षणात्मक ढंगदेखि रेचन गर्नु। मानसिक रोगीका मनमा संघर्ष चल्दै रहेको कारण त्यो अनिद्राको शिकार हुन जान्छ। अब यदि यस्ता व्यक्तिलाई कुनै प्रकार नींद लाई जाय, तब सम्भव छ कि त्यसका रोग हलका हो जाय। मानसिक रोगिलोई दुइ स्थलहरूमा सदा लड्दै रहना पर्छ, एक भीतरी र अर्को बाह्य। त्यसलाई बाह्य र भीतरी चिंताहरू सताती रहन्छन्। यसका कारण त्यो असाधारण रुकावटको अनुभव गर्दछ। यसबाट त्यो आफ्नो नींद खो दिन्छ। नींदका खो जानाले त्यसको थकावट र पनि बढ्न जान्छ र फेरि त्यो पागलपनको स्थितिमा आउँछ। यदि त्यसलाई नींद आउने लागोस्, त त्यसको मानसिक शक्ति धेरै नैं संचित हो जाय र त्यो आफ्नो बाह्य समस्याहरूलाई हल गर्नमा समर्थ हो जाय। यसका पछि त्यसको भीतरी समस्याहरूको भयंकरता पनि कम हुन जान्छ। अतएव जो पनि ओषधि रोगिलोई नींद ला दे, त्यो त्यसलाई लाभप्रद हुन्छ। यसका लागि भारतीय आयुवैदिक ओषधि सर्पगन्धा छ, वा ऐलोपैथिक विधिदेखि बनी निद्रा लाने टिकीहरू छन्। जटिल मानसिक रोगहरूदेखि पीडित व्यक्तिलाई कहिले कहिले अचेतन अवस्थामा ल्याइन्छ। यसका लागि त्यसलाई इंसुलीनको इंजेक्शन दिइन्छ। यसका दिनेका पछि रोगी यता उता छटपटा्दछ र शारीरिक ऐंठन व्यक्त गर्दछ। बार बार इंजेक्शन दिनमा रोगीको तोड फोड, मारपीटको प्रवृत्ति शान्त हुन जान्छ। त्यसका मन शिथिलीकरणको अवस्थामा आउँछ। यसबाट फेरि रोगी स्वाभाविक रूपले स्वास्थ्य लाभ गर्दछ। यसै प्रकारको उपचार बिजलीका झटकहरूदेखि पनि हुन्छ। यीबाट रोगिलोई अर्धचेतन अथवा अचेतन अवस्थामा ल्याइन्छ। त्यसको चेष्टाहरू प्रतीक रूपले दमित भावहरूको रेचन गर्दछ। जटिल रोगिहरूका उपचारमा प्राय: बिजलीका झटकहरूदेखि नैं काम लिइन्छ। जब यिनको प्रयोग पहिला पहल भएको थियो, तब यस उपचार विधिदेखि ठूलो आशा भएको थियो,मा यी सबै आशाहरू पूर्ण भएको होइन। केही मानसिक रोगहरूको चिकित्सा प्राकृतिक ढंगदेखि पनि हुन्छ। रोगी आफ्नो जटिल कामहरूलाई छोड जब प्रकृतिमा भावलीन हुन लाग्दछ, तब त्यसलाई मानसिक साम्य स्वत: प्राप्त हुन जान्छ। हाम्रो वर्तमान सभ्यतामा सामाजिक तनावका अवसर अत्यधिक बढ गए छन्। जब मनुष्य आफ्नो साधारण दिनचर्यालाई छोड आफ्नो मनलाई आराम दिने लाग्छ, तब त्यसलाई स्वास्थ्यलाभ हुन जान्छ। डादृ युंगका कथानुसार रोग मनुष्यलाई आरामको आवश्यकता दर्शानका लागि आउँछ। त्यो त्यसलाई आफ्नो इच्छाहरूलाई वशमा लाने सबक सिखान्छ। एडवर्ड कारपहरूटरका अनुसार हाम्रो वर्तमान सभ्यता नैं मानसिक रोग छ। यो हामीलाई प्राकृतिक जीवनदेखि टाडा हटा्दछ। यो हाम्रो इच्छाहरूलाई यति बढाई दिन्छ कि तिनको पूर्तिमा हामी सदा आफ्नो तपाईँलाई डुबो दिन्छन्। जस विधिदेखि यी व्यर्थको इच्छाहरूमा कमी हो, त्यही मानसिक स्वास्थ्यको सर्वोत्तम ओषधि छ। अतएव प्राकृतिक जीवन मानस-रोग-निवारणको उत्तम उपाय छ। मनोविकार विज्ञानमा न केवल प्राकृतिक जीवनको स्थान छ, वरन् धर्मको पनि छ। अनेक मानसिक विकार तृष्णाको वृद्धिदेखि र संयमको कमीदेखि उत्पन्न हुन्छन्। धर्म तृष्णाको वृद्धिलाई रोकता र संयमलाई बढाउँदछ। अतएव त्यो अनेक प्रकारका मनोविकारहरूलाई पैदा नैं छैनने देता। अर्का, धर्मको सम्बन्ध साहित्य र कलादेखि अनिवार्य रूपले रहन्छ। यी द्वारा मनुष्यको निम्न कोटिको इच्छाहरूको उदासीकरण होता रहन्छ। यसका कारण मनुष्यको यी इच्छाहरू र नैतिक बुद्धिमा संघर्ष हुँदैन र मानसिक ग्रन्थिहरूका बन्ने अवसर नैं आउँदैन। मनोविकार विज्ञान यस प्रकार हाम्रो दृष्टि मानव समाजमा प्रचलित जीवनका ती पुरानो तरिकाहरू र मूल्यहरूतर्फ फेर दिन्छ, जसको ह्रासका कारण मनुष्यलाई अनेक प्रकारका मानसिक क्लेश भोगने पर्छन्। यस ज्ञानका सहारे सामाजिक मूल्यहरू र संस्कृतिको जो निर्माण हुनेछ, त्यो मनुष्यका जीवनलाई स्थायी स्वास्थ्य प्रदान गर्नेछ। यसै आशादेखि यस विज्ञानको विस्तार न केवल मानसिक चिकित्सकुन् द्वारा हुँदैछ, वरन् सबै समाज-कल्याण-चिंसम्महरू द्वारा हुँदैछ। == यी पनि हेर्नुहोस् == * [[मानसिक रोग]] == बाह्य कडीहरू == * [http://www.wpanet.org/ World Psychiatric Association] * [http://www.psychiatrist.com/ Journal of Clinical Psychiatry] * [http://www.psych.org American Psychiatric Association] * [http://www.rcpsych.ac.uk The Royal College of Psychiatrists] * [http://www.ranzcp.org/ Royal Australian and New Zealand College of Psychiatrists] * [http://www.wiley.com/bw/journal.asp?ref=1758-5864 Asia-Pacific Psychiatry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228100429/http://www.wiley.com/bw/journal.asp?ref=1758-5864 |date=2011-12-28 }}, official journal of the [http://www.prcp.org/ Pacific Rim College of Psychiatrists.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091004161736/http://www.prcp.org/ |date=2009-10-04 }} * [http://www3.interscience.wiley.com/journal/118501024/home Early Intervention in Psychiatry] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20121209085701/http://www3.interscience.wiley.com/journal/118501024/home |date=2012-12-09 }}, official journal of the [http://www.iepa.org.au/Default.aspx [[International Early Psychosis Association]].] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091020204141/http://iepa.org.au/(S(qufimsjwvqxgvmf03knqnmrl))/Default.aspx |date=2009-10-20 }} * [http://www3.interscience.wiley.com/journal/118505988/home Psychiatry and Clinical Neurosciences] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20121208155957/http://www3.interscience.wiley.com/journal/118505988/home |date=2012-12-08 }}, official journal of the [http://www.jspn.or.jp/ The Japanese Society of Psychiatry and Neurology.] * [http://www.privatepsychiatry.co.uk/ Private Psychiatry] {{Commonscat|Psychiatry}} [[श्रेणी:मनोविज्ञान]] d6ambga2e7wzfgoyx6otij59p008rfe 0 47545 1361589 1299154 2026-06-13T07:39:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361589 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | country = Nepal | name = | native_name = राष्ट्रिय जनमोर्चा | colorcode = {{party color|Rastriya Janamorcha}} | logo = | split = [[जनमोर्चा नेपाल]] | chairman = [[चित्रबहादुर केसी]]<ref>[http://www.unmin.org.np/?d=activities&p=activity_detail&aid=69 United Nations Mission in Nepal (UNMIN) : Activities » Activities Update » Activity Details<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506134021/http://www.unmin.org.np/?d=activities&p=activity_detail&aid=69 |date=2008-05-06 }}</ref> | leader1_title = उपाध्यक्ष | leader1_name = जनकराज शर्मा<br> [[दुर्गा पौडेल]] | leader2_title = महासचिव | leader2_name = मनोज भट्ट | leader3_title = सचिव | leader3_name = हिमलाल पुरी | leader4_title = कोषाध्यक्ष | leader4_name = मधु क्षेत्री | affiliation1_title = आवद्धता | affiliation1 = प्रजातान्त्रिक वाम गठबन्धन<ref>{{cite web | url=https://english.onlinekhabar.com/local-elections-5-party-alliance.html | title=Local elections: 5-party ruling alliance to fight together across Nepal - OnlineKhabar English News | date=11 April 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://nepalnews.com/s/capital/five-party-alliance-organize-mass-gathering | title=Five-party alliance organize mass gathering }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207180652/https://nepalnews.com/s/capital/five-party-alliance-organize-mass-gathering |date=2023-02-07 }}</ref> | foundation = वि.सं २०५६ <small>(वास्तविक)</small><br>वि.सं २०६२ <small>(पुन:स्थापित)</small> | headquarters = बुढानिलकण्ठ, कपन, [[काठमाडौँ]] | student_wing = अखिल नेपाल स्वतन्त्र विद्यार्थी सङ्गठन | youth_wing = अखिल नेपाल प्रजातान्त्रिक युवा सङ्गठन | ideology = [[साम्यवाद]]<br>[[मालेवाद|मार्क्सवाद-लेनिनवाद]]<br>[[सङ्घीयता|सङ्घीयता विरोधी]]<ref>{{Cite web|date=2019-09-28|title=Chitra Bahadur blames federalism for corruption|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/rastriya-janamorcha-nepal-chairperson-chitra-bahadur-kc-blames-federalism-for-corruption/|access-date=2020-11-26|website=The Himalayan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-02-24|title=Federalism major hindrance to constitution writing: Chitra Bahadur KC|url=https://kathmandupost.com/national/2015/02/24/federalism-major-hindrance-to-constitution-writing-chitra-bahadur-kc|access-date=2020-11-26|website=The Kathmandu Post}}</ref> | position = [[वामपन्थी राजनीति|वामपन्थी]] | womens_wing = अखिल नेपाल महिला सङ्गठन | national = [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (मसाल)]] | seats2_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा सिट | seats2 = {{Infobox political party/seats|1|275|hex={{party color|Rastriya Janamorcha}}}} | seats1_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]मा सिट | seats1 = {{Infobox political party/seats|1|59|hex={{party color|Rastriya Janamorcha}}}} | symbol = [[File:RaJaMo.png|75px]] | seats3 = {{Infobox political party/seats|2|60|hex={{party color|Rastriya Janamorcha}}}}<small>([[गण्डकी प्रदेश सभा|गण्डकी प्रदेश]])</small><br>{{Infobox political party/seats|1|87|hex={{party color|Rastriya Janamorcha}}}}<small>([[लुम्बिनी प्रदेश सभा|लुम्बिनी प्रदेश]])</small> | seats3_title = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]मा सिट | seats4_title = अध्यक्ष/प्रमुख | seats4 = {{composition bar|4|753|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} | seats5_title = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|अध्यक्ष/प्रमुख]] | seats5 = {{composition bar|159|35011|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} }} {{Communism in Nepal}} '''{{पृष्ठको नाम}}''' नेपालको एक राजनीतिक दल हो। यसको स्थापना वि.सं २०५१ सालमा [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (मसाल)]]को वैधानिक मोर्चाको रूपमा भएको थियो। पूर्वउपप्रधानमन्त्री [[चित्रबहादुर केसी]] पार्टीको अध्यक्ष हुन्।<ref name=":1">{{Cite web|title=झलनाथका गुरु ७५ वर्षमा उपप्रधानमन्त्री बने|url=https://www.onlinekhabar.com/2015/11/346732|access-date=2022-01-26|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-02-22|title=चित्रबहादुर केसी पुनः अध्यक्ष|url=https://archive.himalkhabar.com/122087|access-date=2022-01-26|website=हिमाल खबर}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> वि.सं २०६२ मा, [[जनमोर्चा नेपाल]]बाट अलग्गिएर एर पुनः स्थापना भएको यो पार्टी [[मोहनविक्रम सिंह]] नेतृत्वको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (मसाल)को कानुनी मोर्चाको रूपमा रहेको थियो।<ref name=":0">{{Cite book|title=Political handbook of the world 2015|others=Lansford, Tom|isbn=9781483371573|location=Los Angeles, California|oclc=912321323|date = 2015-04-24}}</ref> यो पार्टी मुख्यतया [[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ]] र [[प्युठान जिल्ला]]मा एक सशक्त राजनीतिक शक्तिको रूपमा रहेको छ। पार्टीले पूर्वएकात्मक प्रणालीभित्र विकेन्द्रीकरणको वकालत गर्दछ।<ref>[http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=133718 eKantipur.com - Nepal's No.1 News Portal<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210030436/http://www.kantipuronline.com/kolnews.php|date=2008-02-10}}</ref> यो सङ्घीयता विरोधी पार्टी समेत हो। == इतिहास == === स्थापना अगाडि (वि.सं २०४७–२०५०) === वि.सं २०४९ को स्थानीय निर्वाचनमा यस पार्टीले अखिल नेपाल किसान संघको रूपमा चुुनाव लडेको थियो । तर, [[आम निर्वाचन २०४८]] यसको मातृ पार्टी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (मसाल)ले २०४६ सालको जनआन्दोलनलाई सम्झौतामा टुंग्याइएको भन्दै सार्वभौमसत्ता जनतामा हस्तान्तरणको मागसहित आमनिर्वाचन २०४८ लाई सशक्त बहिष्कार गरेको थियो । === विलय र विघटन (वि.सं २०५८–२०६४) === वि.सं २०५८ मा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकता केन्द्र)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकता केन्द्र)]]को वैधानिक मोर्चा [[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]]सँग एकीकरण भई [[जनमोर्चा नेपाल]] गठन भएको थियो। जनमोर्चा नेपालले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकता केन्द्र–मसाल)को वैधानिक मोर्चाको रूपमा काम गरेको थियो। [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३]]मा जनमोर्चा नेपाल [[सात दलीय गठबन्धन]]मा सामेल भएपछि [[चित्रबहादुर केसी]]ले पार्टी परित्याग गरि राष्ट्रिय जनमोर्चाको नाम फिर्ता लिएका थिए। यस पार्टीले नेपालको [[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद्मा]] तीन सिट प्राप्त गरेको थियो। <ref name=":0" /> === संविधान सभा (वि.सं २०६४–२०७२) === [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४ सालको संविधान सभाको निर्वाचन]]अघि यो पार्टी [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता भएको थियो।<ref>[http://www.election.gov.np/NP/legal/list.php पार्टीको सूची — निर्वाचन आयोग] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102124711/http://www.election.gov.np/NP/legal/list.php |date=2013-11-02 }}</ref> यस पार्टीले चुनावमा चार सिट जितेको थियो।<ref name=":0" /> वि.सं २०६६ पार्टीको अनुशासन तोडेको भन्दै महासचिव डिलाराम आचार्यलाई पार्टीबाट निष्कासित गरिएको थियो। निष्कासनपछि उनले अर्को पार्टी राष्ट्रिय जनमोर्चा (नेपाल) गठन गरेका थिए। [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]]मा पार्टीले तीन सिट जितेको थियो।<ref name=":0" /> === सङ्घीय नेपाल (वि.सं २०७२–हाल) === नेपालको संविधान जारी भएपछि राष्ट्रिय जनमोर्चा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] र [[एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)|एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी)]]को साथ संयुक्त सरकारमा सामेल भएको थियो। प्रतिपक्षमा नरहेको यो पहिलो पटक थियो।<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/janamorcha-to-join-govt-for-first-time-in-history/|title=Janamorcha to join govt for first time in history - The Himalayan Times|date=2015-10-28|work=The Himalayan Times|access-date=2018-04-17|language=en}}</ref> यसपछि पार्टीका अध्यक्ष [[चित्रबहादुर केसी]] उपप्रधान तथा सहकारी तथा [[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|गरिबी निवारण मन्त्री]]मा नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/new-ministers-sworn-in/|title=3 more DPMs, 4 ministers sworn-in; total Cabinet strength is 26 - The Himalayan Times|date=2015-11-05|work=The Himalayan Times|access-date=2018-04-17|language=en}}</ref><ref name=":1" /> यस पार्टीले [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४]]मा भाग लिएको थियो र स्थानीय सरकारमा १८६ सिट जितेको थियो। बाग्लुङको बरेङ गाउँपालिका, प्युठानको झिमरुक र [[मालारानी गाउँपालिका]]को अध्यक्षमा यसले विजय हासिल गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://nepalekhabar.com/2017/05/75901|title=4,888 representatives elected in 115 local units; with the list of winning chairpersons/mayors {{!}} NepaleKhabar.com|website=nepaleKhabar|language=en-US|access-date=2018-04-17}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://reviewnepal.com/national/rastriya-janamorcha-wins-elections-in-malla-rani-rural-municipality-of-pyuthan-district.html|title=Rastriya Janamorcha wins elections in Malla Rani Rural Municipality of Pyuthan district - Review Nepal News|last=Nepal|first=Review|work=Review Nepal News|access-date=2018-04-17|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180418161121/http://reviewnepal.com/national/rastriya-janamorcha-wins-elections-in-malla-rani-rural-municipality-of-pyuthan-district.html |date=2018-04-18 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-07-04/fringe-parties-limited-to-handful-wins.html|title=Fringe parties limited to handful wins|access-date=2018-04-17|language=en}}</ref> [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधि सभा]] र [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] अघि, यो पार्टी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] र [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]]को गठबन्धनमा सामेल भएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://www.myrepublica.com/news/28690/|title=Rastriya Janamorcha to support left alliance|work=My Republica|access-date=2018-04-17|language=en}}</ref> यस पार्टीले [[नेपालको सङ्घीय संसद]]मा एक सिट जितेको थियो तर राष्ट्रिय पार्टी बन्नका लागि तीन प्रतिशत थ्रेसहोल्ड पार गर्न सकेन। पार्टीले [[गण्डकी प्रदेश]]को प्रदेश सभामा तीन र लुम्बिनी प्रदेशको [[लुम्बिनी प्रदेश सभा|प्रदेश सभा]]मा एक सिट जितेको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/uml-secures-74-seats-followed-ncs-72-seats-provincial-assembly/|title=Provincial PR seat allocation to parties complete|date=2017-12-22|work=The Himalayan Times|access-date=2018-04-17|language=en}}</ref> वि.सं २०७७ को राजनीतिक सङ्कटपछि राष्ट्रिय जनमोर्चा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]नेतृत्वको गठबन्धनको समर्थनमा उभिएको थियो। यसले [[गण्डकी प्रदेश]]मा नयाँ सरकार गठनमा ठूलो भूमिका खेलेको थियो।<ref>{{Cite web|title='अब काँध थाप्न सक्दैनौं, अविश्वासको प्रस्तावमै हस्ताक्षर गर्छौं'|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/04/944622|access-date=2022-01-26|website=Online Khabar|language=नेपाली}}</ref> यसले [[शेरबहादुर देउवा]]को नेतृत्वमा रहेको केन्द्रीय सरकारलाई बाह्य समर्थन र विश्वासको मत दिएको थियो। पार्टीलाई राष्ट्रिय सभामा एक सिट दिइएको थियो जसको माध्यमबाट यसले तुलप्रसाद विकलाई पार्टीबाट पहिलो [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को सदस्यको रूपमा निर्वाचित बनाउन सफल भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=राष्ट्रिय सभा निर्वाचन: १८ सिटमा गठबन्धन, एकमा एमाले निर्वाचित|url=https://ekantipur.com/news/2022/01/26/164320380746337837.html|access-date=2022-01-26|website=ekantipur.com|language=ne}}</ref> == चुनावी प्रदर्शन == === संसदीय निर्वाचन === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |निर्वाचन ! rowspan="2" |नेता ! colspan="3" |प्रत्यक्ष मत ! colspan="3" |समानुपातिक मत ! colspan="2" |सिट ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |गठित सरकार |- !क्र.सं !% !% परिवर्तन !क्र.सं !% !% परिवर्तन !क्र.सं !+/- |- |[[आम निर्वाचन २०५६]] |[[चित्रबहादुर केसी]] |१,२१,३९४ |१.४१ |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |{{Infobox political party/seats|5|205|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} |bgcolor="lightgrey"| |पाँचौँ |{{No2|प्रतिपक्ष}} |- |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] |[[चित्रबहादुर केसी]] |९३,५७८ |०.९१ |{{Decrease}} ०.५० |१,०६,२२४ |०.९९ |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" data-ve-attributes="{&quot;style&quot;:&quot;text-align:center;&quot;}" |{{Infobox political party/seats|4|575|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} |{{Decrease}} १ |{{Decrease}} बाह्रौँ |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] |[[चित्रबहादुर केसी]] |६६,६६६ |०.७४ |{{Decrease}} ०.१७ |९२,३८७ |०.९८ |{{Decrease}} ०.०१ | style="text-align:center;" data-ve-attributes="{&quot;style&quot;:&quot;text-align:center;&quot;}" |{{Infobox political party/seats|3|575|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} |{{Decrease}} १ |{{Steady}} बाह्रौँ |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] |[[चित्रबहादुर केसी]] |७०,०१४ |०.७० |{{Decrease}} ०.०४ |६२,१३३ |०.६५{{Efn|३% मापदण्ड नकटेकाले [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]को रूपमा प्रतिनिधित्व गरेको|name=IND|group=}} |{{Decrease}} ०.३३ | style="text-align:center;" data-ve-attributes="{&quot;style&quot;:&quot;text-align:center;&quot;}" |{{Infobox political party/seats|1|275|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} |{{Decrease}} २ |{{Increase}} दसौँ |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] |[[चित्रबहादुर केसी]] | | | |४६,५०४ |०.४४{{Efn|३% मापदण्ड नकटेकाले [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]को रूपमा प्रतिनिधित्व गरेको|name=IND|group=}} |{{Decrease}} ०.२१ |{{Infobox political party/seats|1|275|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} |{{Steady}} |{{Decrease}} बाह्रौँ |{{no2|प्रतिपक्ष}} |} {{Notelist}} === प्रदेश सभा निर्वाचन === ==== गण्डकी ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |वर्ष ! colspan="3" |मत ! colspan="2" |सिट ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |गठित सरकार |- !# !% !% परिवर्तन !# !+/- |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] |१९,३७६ |२.०३ | |{{Infobox political party/seats|3|60|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} | |चौथो |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]] |१४,९४० |१.५२ |{{Decrease}} ०.५१ |{{Infobox political party/seats|0|60|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} |{{Decrease}} ३ |{{Decrease}} सातौँ |{{no2|अतिरिक्त-संसदीय}} |} ==== लुम्बिनी ==== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |निर्वाचन वर्ष ! colspan="3" |मत ! colspan="2" |सिट ! rowspan="2" |स्थान ! rowspan="2" |गठित सरकार |- !# !% !% परिवर्तन !# !+/- |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] |३२,५४६ |२.०२ | |{{Infobox political party/seats|1|87|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} | |छैटौँ |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]] |३२,६४७ |१.७३ |{{Decrease}} ०.२९ |{{Infobox political party/seats|1|87|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} |{{Steady}} |{{Decrease}} दसौँ | |} == नेतृत्व == === अध्यक्ष === * [[चित्रबहादुर केसी]], वि.सं २०५६–२०५८ र वि.सं २०६२–हाल === महासचिव === * नवराज सुवेदी, वि.सं २०५६–२०५८ * डिलाराम आचार्य, वि.सं २०६२–२०६६ * सान्तबहादुर नेपाली, वि.सं २०६७–२०७२ * जनकराज शर्मा, वि.सं २०७२–२०७७ * मनोज भट्ट, वि.सं २०७७-हाल == संसद सदस्यहरू == {{main|नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद#प्रतिनिधि सभा सदस्य|l1 = सङ्घीय संसदका सदस्यहरूको सूची}} {| class="wikitable" |+राष्ट्रिय सभा सदस्य !क्र.सं !नाम !प्रदेश !कोटा !नियुक्त मिति !अवकाश मिति |- |'''१''' |तुलप्रसाद विक |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |[[दलित]] |वि.सं २०७७ |वि.सं २०८२ |} '''प्रतिनिधि सभा सदस्य''' {| class="wikitable" |+ !क्र.सं !नाम !निर्वाचन क्षेत्र !नियुक्त मिति |- |'''१''' |[[चित्रबहादुर केसी]] |[[बाग्लुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाग्लुङ १]] |२०७९ |} == भातृ सङ्गठन == *अखिल नेपाल ट्रेड युनियन *अखिल नेपाल महिला सङ्गठन *अनेरास्ववियु (छैटौँ) *अखिल नेपाल जनजाति परिषद् *जातीय समता समाज *अखिल नेपाल युवा सङ्गठन *रक्तिम सांस्कृतिक परिवार *अखिल नेपाल बुद्धिजीवी सङ्घ<ref>[http://www.weeklynepal.com/index.php?option=com_content&task=view&id=7914 Weekly Nepal - Weekly News from Nepal - हाँकका मुख्य समाचारहरु<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *अखिल नेपाल शिक्षक सङ्घ == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|नेपालका राजनीतिक दलहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] fchn9izrjyloea2chlesxonrrhqlen6 0 54713 1361574 1357841 2026-06-13T06:15:46Z CommonsDelinker 144 Rabi_Lamichhane_RSP.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No permission since 5 June 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1361574 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[माननीय]] | name = | native_name = | image = | birth_place = [[काभ्रेपलाञ्चोक]], [[नेपाल]] | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1975|6|11}} | citizenship = {{nowrap|[[नेपाली]] (सन् २००७ अगाडि; सन् २०२३–हाल)}} <br />[[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] (सन् २००७–२०१७) <br /> राज्यविहीन (२०१७–२०२३)<ref>{{cite web |title=रवि लामिछानेको सांसद पद खारेज |url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1254226 |website=OnlineKhabar |access-date=27 January 2023}}</ref> | nationality = [[नेपाली]] | father = | spouse = {{marriage|इसा लामिछाने|1994|2019|end=div}}<br/>{{marriage|[[निकिता पौडेल]]|2019}} | children = २ | profession = {{hlist|[[पत्रकार]]|[[राजनीतिज्ञ]]}} | office = [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री]], [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]] | termstart = वि.सं. २०८० फाल्गुण २३ | termend = हालसम्म | primeminister = [[पुष्पकमल दाहाल]] | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | predecessor = | successor = | office = [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री]] | termstart = वि.सं. २०७९ पौष ११ | termend = वि.सं. २०७९ माघ १३ | primeminister = [[पुष्पकमल दाहाल]] | president = [[विद्यादेवी भण्डारी]] | predecessor = [[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] | successor = | office1 = [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]] | termstart1 = वि.सं. २०७९ पौष ११ | termend1 = वि.सं. २०७९ माघ १३ | primeminister1 = [[पुष्पकमल दाहाल]] | president1 = [[विद्यादेवी भण्डारी]] | predecessor1 = [[बालकृष्ण खाँड]] | successor1 = [[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] | office2 = {{nowrap|[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को सभापति}} | predecessor2 = ''पद स्थापना'' | termstart2 = वि.सं. २०७९ असार १७ | office3 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | constituency3 = [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] | predecessor3 = आफै | term_start3 = वि.सं. २०८० वैशाख १५ | term_end3 = | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | constituency4 = [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] | predecessor4 = कृष्णभक्त पोखरेल | term_start4 = वि.सं. २०७९ पौष ७ | term_end4 = वि.सं. २०७९ माघ १३ | parents = लालचन्द्र लामिछाने (पिता) }} '''रवि लामिछाने''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ र [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]का सभापति हुन्। वि.सं. २०७९ मा सम्पन्न भएको [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|प्रतिनिधि सभा निर्वाचन]]मा उनी [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] बाट प्रतिनिधि सभाका सदस्य निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|author=|title=चितवन–२ मा रवि लामिछाने ३४ हजार बढी मतान्तरले निर्वाचित|url=https://www.setopati.com/election/Parliamentary/287944|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|accessdate=१५ मङ्सिर २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी राजनीतिमा प्रवेश गर्नुअघि एक टेलिभिजन प्रस्तोता रहेका थिए। सन् २०१३ को अप्रिलमा नेपालको [[न्युज ट्वान्टी-फोर टेलिभिजन]]मा निरन्तर ६० घण्टाभन्दा बढी समय टेलिभिजन अन्तर्वार्ता चलाएर उनले [[गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स]] कायम गरेका थिए। वि.सं. २०७९ मा, लामिछानेले [[ग्यालेक्सी फोरके टेलिभिजन]]को प्रबन्ध निर्देशकको पदबाट राजीनामा दिएर उनले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|प्रतिनिधि सभा निर्वाचन]] लड्न [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] गठन गर्ने घोषणा गरेका थिए।<ref>{{Cite web|author=|title=पार्टीको चुनाव चिन्ह सार्वजनिक गर्दै रविले भने: भ्रष्टहरूको दिमागमा घण्टी बजाउँछौं|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/861011-1655799822.html|work=|publisher=|website=नागरिक दैनिक|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> == पत्रकारिता करियर == सन् २०१३ को अप्रिलमा नेपालको [[न्युज ट्वान्टी-फोर टेलिभिजन]]मा निरन्तर ६० घण्टाभन्दा बढी समय टेलिभिजन अन्तर्वार्ता चलाएर उनले [[गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स]] कायम गरेपछि उनी चर्चामा आएका थिए। लामिछानेले न्युज २४ मा प्रसारण हुने लोकप्रिय कार्यक्रम 'सिधा कुरा जनतासँग' प्रस्तुत गर्ने गरेका थिए। कार्यक्रमको ढाँचामा लामिछानेले प्रस्तुति दिनुका साथै एक सम्पादकीय दृष्टिकोण समेत राख्ने गर्दथे। लामिछानेले ठगी वा भ्रष्टाचारको मुख्यतया सिकार भएका सर्वसाधारणका गुनासोलाई आफ्नो कार्यक्रममा स्थान दिने गरेका थिए। लामिछानेले सन् २०२१ जनवरीमा न्युज २४ बाट राजीनामा दिएर [[ग्यालेक्सी फोरके टेलिभिजन]]मा आफ्नो कार्यक्रमको नयाँ संस्करण सुरु गर्ने घोषणा गरेका थिए।<ref>{{Cite web|author= |title=‘सिधा कुरा जनतासँग’का प्रस्तोता रवि लामिछानेले न्युज २४ छाड्दै|url=https://www.dcnepal.com/2021/01/217393/|website=डिसी नेपाल|language=नेपाली|accessdate=१५ मङ्सिर २०७९}}</ref> उनले पछिल्लो समय [[ग्यालेक्सी फोरके टेलिभिजन]]मा 'सिधा कुरा' नामक कार्यक्रम चलाउने गरेका थिए। == कानुनी विवाद == === आत्महत्या दुरुत्साहन === २०१९ अगस्ट १५ मा पत्रकार शालिकराम पुडासैनीको आत्महत्या प्रकरणमा पत्रकार रवि लामिछानेलाई न्यूज २४ को कार्यालयबाट प्रहरीले पक्राउ गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=पत्रकार दुर्व्यवहार र पक्राउको शैलीप्रति महासंघको ध्यानकर्षण}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Popular Support Grows for Indicted Nepali Journalist}}</ref> पुडासैनीले आत्महत्या गर्नु अघि रेकर्ड गरिएको भिडियोमा लामिछाने लगायत अन्य केहीलाई आत्महत्यामा दुरुत्साहन दिएको आरोप लगाएका थिए।<ref name=":5" /> चितवन प्रहरीले लामिछाने र अन्य दुई जनामाथि आत्महत्या दुरुत्साहनको अभियोगमा मुद्दा चलाएको थियो।<ref name=":4">{{Cite web |title=Pudasaini death mystery: TV host Lamichhane among three arrested}}</ref><ref>{{Cite web |title=Suicide abetment charge lodged against three including Rabi Lamichhane}}</ref> यस घटनापछि देशभरि लामिछानेको समर्थनमा हजारौँ युवाहरूले प्रदर्शन गरेका थिए।<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |title=Lamichhane's supporters continue protest in Chitwan}}</ref><ref>{{Cite web |title=Angry Supporters Vandalized Police Vehicle In Chitwan}}</ref> धेरैले लामिछानेको गिरफ्तारीलाई राज्यका भ्रष्टाचार विरुद्धको पत्रकारितामा भएको प्रतिशोधको रूपमा व्याख्या गरे।<ref>{{Cite web |title=Rabi Lamichhane's Supporters Demanded His Unconditional Release}}</ref> केही दिनपछि चितवन जिल्ला अदालतले रु ५ लाख धरौटीमा उनलाई रिहा गर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=Lamichhane, Kandel released on bail, Karki on general date}}</ref> अन्ततः न्यायाधीश हेमन्त रावलको इजलासले उनलाई सबै अभियोगबाट सफाइ दियो।<ref name=":7">{{Cite news |title=Lamichhane gets clean chit in journo's suicide case}}</ref> === नागरिकता === लामिछाने सन् २००७ देखि २०१७ सम्म अमेरिकी नागरिक थिए। उनले सन् २०१७ मा अमेरिकी नागरिकता परित्याग गरेपछि आफ्नो पुरानो नेपाली नागरिकता पुनःप्राप्त भएको दाबी गरे। तर, सर्वोच्च अदालतले २०२३ जनवरी २७ मा लामिछानेले कानुनी प्रक्रिया नपुर्‍याईकन नयाँ नेपाली नागरिकता नलिएको भन्दै उनलाई उपप्रधानमन्त्री, गृहमन्त्री, पार्टी अध्यक्ष, संसदीय दलको नेता तथा सांसद पदबाट हटाउने आदेश दियो।<ref>{{cite web |title=रवि लामिछानेको सांसद पद खारेज}}</ref> त्यसपछि उनले २९ जनवरी २०२३ मा प्रक्रिया पूरा गरी पुनः नेपाली नागरिकता लिए।<ref name=":1">{{Cite web |title=Rabi Lamichhane reacquires citizenship certificate}}</ref> === दोहोरो राहदानी === सन् २०१५ मा लामिछानेले अमेरिकी नागरिक रहँदै नेपाली राहदानी लिएको आरोप लागेको थियो, जुन नेपालको कानून अनुसार गैरकानुनी हो किनभने नेपालले दोहोरो नागरिकता तथा राहदानीलाई मान्यता दिदैन।<ref name="e299">{{cite web | title=Rabi Lamichhane’s passport case will be resolved as per passport laws}}</ref> नेपालका महान्यायाधीवक्ताले उक्त प्रकरणमा मुद्दा नचलाई दिने निर्णय गरे भने सर्वोच्च अदालतले पनि राहदानी प्रकरणलाई नागरिकताको मुद्दामा समेट्न अस्वीकार गर्‍यो।<ref name="g037">{{cite web | title=Lamichhane passport case: One can file writ petition at SC...}}</ref><ref name="x864">{{cite web | title=District Attorney's office begins investigation...}}</ref><ref name="w957">{{cite web | title=Police say prosecution isn't necessary}}</ref> === राष्ट्रिय परिचयपत्र काण्ड === गृहमन्त्री हुँदा लामिछानेले राष्ट्रिय परिचयपत्र प्रणाली अन्तर्गत नागरिकको व्यक्तिगत तथा बायोमेट्रिक विवरण व्यवस्थापनका लागि एक अन्तर्राष्ट्रिय निजी कम्पनीलाई ठेक्का दिने विवादास्पद प्रक्रिया स्वीकृत गरेका थिए।<ref>[https://aawaajnews.com/...]</ref> सार्वजनिक खरीद ऐन अनुसार ४५ दिनको न्यूनतम समय दिनुपर्ने भए पनि उनले ७ दिनमै टेन्डर प्रक्रिया पूरा गराए र वित्त तथा कानुन मन्त्रालयसँग परामर्श नगरी प्रक्रिया अघि बढाए। Advantage International Pvt. Ltd. नामक कम्पनीलाई दिइएको ठेक्का यसअघि पनि पाँच पटक दिइसकेको थियो, जसले पक्षपात र प्रक्रिया बङ्ग्याइएको आशंका जन्माएको हो। मन्त्रिपरिषद्ले सो प्रक्रिया र ठेक्का दुबै खारेज गर्‍यो र कम्पनीको धरौटी जफत गरियो।<ref>[https://www.nepallivetoday.com/...]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://englishbackend.vishwanews.com/...]{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> === फाउन्डेसन घोटाला आरोप === राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका अध्यक्ष लामिछानेमाथि ठगी, अवैध सम्पत्ति शुद्धिकरण र संगठित अपराधका आरोप लागेका छन्। उनले स्थापना गरेको "[Ravi Lamichhane Foundation]" बाट रास्कोट, कालिकोटमा अस्पताल बनाउने उद्देश्यले संकलित रकम आफ्नी पत्नी निकिता पौडेलको व्यक्तिगत खातामा ट्रान्सफर गरेका थिए।<ref>[https://ekantipur.com/en/news/...]{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> उनले फाउन्डेसन घाटामा रहेको बताए पनि विभिन्न व्यक्तिगत खर्चमा प्रयोग भएको देखिएको छ{{cn}}। साथै, आर्थिक पुनःउत्थानका लागि भएको IMF ऋणको रकमबाट ४ करोड ९ लाख रुपैयाँको सरकारी अनुदान पनि प्राप्त गरेका थिए, जुन झुटो आर्थिक विवरण प्रस्तुत गरेर लिएको बताइएको छ{{cn}}। === सहकारी घोटाला === २०२४ को सुरुमा ''कान्तिपुर दैनिक'' ले लामिछानेले सहकारी संस्थाको रकम हिनामिना गरेको विषयमा रिपोर्ट श्रृंखला प्रकाशित गर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=ग्यालेक्सी टीभीका सञ्चालकले हिनामिना गरे}}</ref> यद्यपि मुख्य अभियुक्त गीतेन्द्र बाबु राई थिए, लामिछानेको नाम र हस्ताक्षर वित्तीय कागजातहरूमा देखिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=How Will Nepal's Government Respond...}}</ref> उनले आफ्नो नाम र हस्ताक्षर दुरुपयोग भएको भन्दै आरोप अस्वीकार गरे।<ref>{{Cite web |title=Home Minister's explanation...}}</ref> २०२४ मे १८ मा संघीय संसदले सहकारी घोटालाको अनुसन्धान गर्न विशेष समिति गठन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=Major parties agree to form panel...}}</ref> समितिले लामिछाने, गीतेन्द्र राई र छबिलाल जोशीले संयुक्त खाता प्रयोग गरी कर्मचारीलाई तलब भत्ता दिने काम गरेको निष्कर्ष निकालेको छ।<ref name="REPUB-CFC">{{cite web | title=Rabi Lamichhane found complicit}}</ref><ref name="v037">{{cite web | title=Special committee recommends action}}</ref> यद्यपि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले रिपोर्टले लामिछानेको दोष पुष्टि नगरेको दाबी गर्‍यो, तर राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका ध्रुवबहादुर प्रधानले उनीमाथि मुद्दा चल्न सक्ने बताए।<ref name="p242">{{cite web | title=Lamichhane guilty of cooperatives funds misuse}}</ref><ref name="x444">{{cite web | title=Rabi Lamichhane found guilty}}</ref><ref name="d918">{{cite web | title=Lamichhane arrested on fraud}}</ref><ref name="a193">{{cite web | title=Nepal Police arrest ex-Dy PM}}</ref><ref name="t033">{{cite web | title=Lamichhane arrested on charge...}}</ref> '''उच्च अदालतको फैसला''' २०८१ चैत २१ गते (२०२५ अप्रिल ४) मा तुल्सीपुर उच्च अदालतको बुटवल इजलासको आदेशपछि लामिछानेलाई पक्राउ गरिएको थियो।<ref>https://theprint.in/world/nepal-high-court-sends...</ref> यस फैसलाले रूपन्देही जिल्ला अदालतको धरौटी आदेश उल्टाएको हो। उनीमाथि सुप्रिम सहकारी प्रकरण अन्तर्गत करोडौंको हिनामिनासम्बन्धी ठगी र संगठित अपराधको आरोप छ। लामिछानेले दोष नस्वीकार गर्दै अदालतसँग सहयोग गर्ने बताएका छन्।<ref>https://thehimalayantimes.com/kathmandu...</ref><ref>https://kathmandupost.com/national/2025/04/05...</ref> '''सर्वोच्च अदालतको फैसला''' २०८२ जेठ १० गते (२०२५ मे २३), सर्वोच्च अदालतले तुल्सीपुर उच्च अदालतको फैसलालाई सदर गर्‍यो। लामिछानेकी पत्नीले दायर गरेको बन्दीप्रत्यक्षीकरण रिट खारेज गर्दै अदालतले "उपलब्ध प्रमाणहरूका आधारमा उनीहरू निर्दोष रहेको विश्वास गर्न सकिँदैन" भनेर ठहर गर्‍यो। जबसम्म रूपन्देही जिल्ला अदालतले अन्तिम फैसला सुनाउँदैन, उनीलाई न्यायिक हिरासतमा राख्नुपर्ने भनिएको छ। ==राजनैतिक वृत्ति== २०७९ असार २ मा, लामिछानेले [[ग्यालेक्सी फोरके टेलिभिजन]]बाट राजीनामा दिने घोषणा गर्दै [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा प्रत्यक्ष तर्फको लागि प्रतिस्पर्धा गर्ने घोषणा गरेका थिए। उनले २०७९ असार ७ मा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] नामक नयाँ राजनीतिक दलको गठनको घोषणा गरेका थिए। उनले [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] बाट उम्मेदवारी दर्ता गराएका थिए।<ref>{{Cite web|author= |title=चितवन- २ बाट रवि लामिछानेले दिए उम्मेदवारी|url=https://ekantipur.com/news/2022/10/09/166530684499324214.html|website=कान्तिपुर|language=नेपाली|accessdate=१५ मङ्सिर २०७९}}</ref> २०७९ कार्तिक २७ मा चितवनमा चुनावी अभियानको क्रममा उनको गाडी तोडफोड गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|author= |title=घरदैलोमा रहेका रवि लामिछानेको गाडी तोडफोड|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/11/1217236|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=१५ मङ्सिर २०७९}}</ref> [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]का निवर्तमान राज्यमन्त्री [[उमेश श्रेष्ठ]] र [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]का कृष्णभक्त पोखरेललाई ३४ हजार ३१२ मतले पराजित गर्दै लामिछाने विजयी भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://result.election.gov.np/|title=मतगणना प्रगतिको विवरण|website=result.election.gov.np|accessdate=2022-11-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> उनले ४९,२६४ मत प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-3/district-chitwan?lng=nep|title=चितवन : प्रदेश ३ - प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन २०७९ विवरण तथा नतिजा|website=election.ekantipur.com|accessdate=2022-11-24}}</ref> चुनाव पछि, उनको पार्टीले [[पुष्पकमल दाहाल]]लाई प्रधानमन्त्रीको लागि मनोनयनलाई समर्थन गरेको थियो। लामिछानेले सरकारमा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को तर्फबाट उपप्रधान सहित गृहमन्त्रीमा नियुक्त भएका थिए। ११ पुुुस २०७९ मा उनले शपथ लिएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2022/12/26/167204998681143674.html|title=दाहाल नेतृत्वको सरकारमा तीन उपप्रधानमन्त्री|website=ekantipur.com|language=ne|accessdate=2022-12-26}}</ref> [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदातल]]ले नेपाली नागरिकता लिने प्रक्रिया नै पुरा नगरेको फैसला गरेपछि उनको उपप्रधान तथा गृहमन्त्री पद  गएको छ ।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2023/01/27/167481841952321676.html|title=३२ दिनमै गयो लामिछानेको उपप्रधान तथा गृहमन्त्री पद|website=ekantipur.com|language=ne|accessdate=2023-01-27}}</ref> अमेरिकी नागरिकता र पासपोर्ट परित्याग गरेपनि उनले नेपालको नागरिकता लिने प्रक्रिया सुरु नगरेपछि सांसद बन्न अयोग्य भएका हुन् ।<ref>{{Cite web|url=https://annapurnapost.com/news/supreme-curt-16-224215|title=रवि लामिछानेले ३३ दिनमै गुमाए उपप्रधान तथा गृहमन्त्री पद, यस्तो छ सर्वोच्चको आदेश|website=रवि लामिछानेले ३३ दिनमै गुमाए उपप्रधान तथा गृहमन्त्री पद, यस्तो छ सर्वोच्चको आदेश|language=en|accessdate=2023-01-27}}</ref> फैसला पार्टी अध्यक्ष, [[संसद|सांसद]] र [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्|मन्त्री]]को पद  गएको छ ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/1066441-1674822666.html|title=रबि लामिछानेले गुमाए पार्टी अध्यक्ष,सांसद र मन्त्रीको पद|last=काठमाडौँ|first=नागरिक|website=nagariknews.nagariknetwork.com|language=ne|access-date=2023-01-27}}</ref> युवाहरुको ढुकढुकी बनेको एक प्रखर नेताको रुपमा स्थापित रबि लामिछानेले भ्रस्टाचार निवारणका लागि ठूलो साहसका साथ देशमा शान्ति अमन चयनका लागि योगदान दिएका छन् । == व्यक्तिगत जीवन == रवि लामिछानेले इशा लामिछानेसँग विवाह गरेको २४ वर्ष बितिसकेको थियो।<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=New Spolight |title=Media Person Rabi Lamicchane Secured Divorce From His Wife |url=https://www.spotlightnepal.com/2019/01/04/media-person-rabi-lamicchane-secured-divorce-his-wife/ |access-date=2022-11-23 |website=SpotlightNepal |language=en}}</ref> सम्बन्ध विच्छेद हुनुभन्दा १० वर्ष अघिदेखि नै उनीहरु छुट्टिएका थिए। उनले २०७५ माघ ७ मा नेपाल [[चलचित्र विकास बोर्ड]]की अध्यक्ष [[निकिता पौडेल]]सँग विवाह गरेका थिए। लामिछानेका पहिलो श्रीमतीसहित दुई छोरी छन्।<ref>{{Cite web |last=Republica |title=Rabi Lamichhane and Nikita Poudel get married |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/57786/ |access-date=2022-11-23 |website=My City |language=en }}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> लामिछाने सन् २००७ देखि २०१७ सम्म अमेरिकी नागरिक थिए। अमेरिकी नागरिकता परित्याग गरेपछि उनको पहिलेको नेपाली नागरिकता पुनर्जीवित भएको थियो। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा उनको चुनावी अभियानका क्रममा उनको उम्मेदवारी खारेजीको माग गर्दै उजुरी परेको थियो। उजुरीकर्ताले अमेरिकी नागरिक हुँदा लामिछानेले नेपाली नागरिकता नत्यागेको र नेपाली कानुनमा दोहोरो नागरिकताको व्यवस्था नभएको दाबी गरेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Republica |title=EC seeks explanation from Ravi Lamichhane over citizenship controversy |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/133448/ |access-date=2022-11-23 |website=My Republica |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123031654/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/133448/ |date=2022-11-23 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Issue over Lamichhane's citizenship gets complex |url=https://kathmandupost.com/2/2022/11/17/issue-over-lamichhane-s-citizenship-gets-complex |access-date=2022-11-23 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली पत्रकारहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]] [[श्रेणी:सन् १९७४ मा जन्म]] c247dkw3pvu9qgz3nq7rcn7b8ylarzu 0 54908 1361510 1310895 2026-06-12T13:37:54Z Bishaldev100 28807 1361510 wikitext text/x-wiki {{merge|सतिदेवी}} {{Hdeity infobox| <!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> Image = Dakshayani.jpg | Name = सती | Caption = सतीको मृत शरिर बोकी हिंडेका शिव | Devanagari = सती | Sanskrit_Transliteration = Satī | Tamil_script = | Script_name = <!--Enter name of local script used--> | Script = <!--Enter the name of the deity in the local script used --> | Affiliation = [[देवी]] | Goddess_of = विवाह तथा दिर्घायु | Abode = [[कैलाश पर्वत]] | Consort = [[शिव]] }} '''सती''' वा '''दक्षायणी''' हिन्दु देवी तथा हिन्दु देव महादेवकी प्रथम पत्नी हुन । {{ठुटो}} {{हिन्दु देवता तथा शास्त्रहरू|state=collapsed}} [[श्रेणी:हिन्दु देवीहरू]] {{stub}} hyo9cco9vicyv3rlwo2p4uv82kmq0nx 0 61709 1361534 1361029 2026-06-12T23:17:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361534 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person | name = दीपिका पादुकोण<br>({{en|Deepika Padukone}}) | image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg | imagesize = | caption = सन् २०१८ मा पादुकोण | birth_date = {{birth date|1986|1|5}}<ref>{{cite web|title=Happy 27th b'day Deepika Padukone|trans-title=दीपिका पादुकोण को 27वाँ जन्मदिन मुबारक हो|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130107224248/http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html |date=2013-01-07 }}</ref><ref name="bio">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|trans-title=जीवनी: दीपिका पादुकोण|date=2012-07-23|work=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=2014-12-31 }}</ref> | birth_place = [[कोपनहेगन]], [[डेनमार्क]] | occupation = अभिनेत्री | years_active = २००४–वर्तमान<ref name="summer">{{cite web|last=मेनन|first=सिता|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer |trans-title = इस गर्मी में सफेद जाओ |accessdate=13 अगस्त 2013|date=2005-04-21|work=[[रीडिफ.कॉम]]}}</ref> | spouse = रणवीर सिंह<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|accessdate=2019-02-15}}</ref> | height = {{height|ft=5|in=8}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/11/deepika-padukone-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Deepika Padukone Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-09-27}}</ref> }} '''दीपिका पादुकोण''' ({{IPA-hns|d̪iːpɪkaː pəɖʊkoːɳ|उच्चारण}}; जन्म ५ जनवरी १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री एवं मोडल हुन्। उनी बलिउड चलचित्र उद्योगकी सबैभन्दा चर्चित अभिनेत्रीहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने भारतीय महिला अभिनेत्रीमा पर्छिन्। उनले आफ्नो जीवनयात्रा [[बलिउड]]मा स्थापित गरिसकेकी छिन् र हालसम्म दुई [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरिसकेकी छिन्। पादुकोण, ब्याडमिन्टन खेलाडी [[प्रकाश पादुकोण]]की छोरी हुन। उनको जन्म [[कोपनहेगन]]मा भएको हो र हुर्काई [[बेङ्गलोर]]मा भएको हो। बाल्यवस्थामा उनले राष्ट्रियस्तरको ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप खेलेकी छन् तर फेसन मोडल बन्नका लागि उनले ब्याडमिन्टन खेल छाडेकी थिइन्। मोडलिङ क्षेत्रबाट प्रवेश गरेकी उनले चाँडै चलचित्रमा अभिनय गर्ने अवसर प्राप्त गरिन्। सन् २००६ मा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''मा मुख्य भूमिकामा उनले चलचित्र जगतमा पदार्पण गरिन्। पादुकोण त्यसपछि दोहोरो भूमिकामा उनको पहिलो बलिउड ब्लकबस्टर सन् २००७ मा प्रदर्शित ''[[ओम शान्ति ओम]]''बाट गरिन् जसले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिलाएको थियो। पादुकोणद्वारा अभिनित ''[[लभ आज कल]]'' (२००९) र ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'' (२०१०) चलचित्रमा गरिएको दमदार अभिनयको लागि उनले निकै चर्चा कमाइन्। साथै त्यसै समयमा उनीद्वारा अभिनित ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) र हाँस्य चलचित्र ''[[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]]'' (२०१०) चलचित्रले नकारात्मक समीक्षा पाएको थियो। सन् २०१२ मा प्रदर्शित बक्स अफिस हिट ''[[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]]'' चलचित्रले उनको अभिनय यात्रामा आयाम त थप्यो नै उनको अभिनयलाई सम्मान प्रदान गर्दै विभिन्न पुरस्कार समारोहमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन समेत गराएको थियो। त्यसपछि उनी ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' (२०१३), ''[[चेन्नई एक्सप्रेस]]'' (२०१३) र ''[[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इयर]]'' (२०१४) जस्ता हाँस्य चलचित्र जुन [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने बलिउड चलचित्र]] रहेका थिए त्यस्ता चलचित्रमा मुख्य महिला पात्रको अभिनय गरेर बलिउडमा आफ्नो स्थान जमाइन्। उनले सन् २०१३ मा ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' नामक चलचित्रमा दमदार अभिनय गरेर [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेकी थिइन्। अभिनय क्षेत्र बहेक पादुकोण रङ्गमञ्चमा भाग लिने गरेकी छिन् साथै उनले एक भारतीय पत्रिकाको लागि लेख समेत लेखिसकेकी छिन्। यस बाहेक उनले विभिन्न ब्रान्ड र उत्पादनको लागि स्थायी रूपमा विज्ञापन गर्ने गरेकी छिन्। महिलाको हक तथा अधिकारको लागि पनि उनले बेला बखत आवाज उठाउने गरेकी छिन्। == व्यक्तिगत जीवन र मोडलिङ करियर== दीपिका पादुकोणको जन्म ५ जनवरी १९८६ मा [[डेनमार्क]]को [[कोपनहेगन]]मा भएको हो। उनको जन्म [[कोङ्कणी भाषा|कोंकणी]] भाषी परिवारमा भएको हो।<ref name="bio1">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|accessdate=6 August 2013|date=23 July 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=http://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archivedate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite news|last=Baksi|first=Dibyojyoti|title=Shah Rukh Khan made Deepika Padukone learn Tamil|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|accessdate=18 August 2013|newspaper=Hindustan Times|date=13 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821034850/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx |date=21 August 2013 }}</ref> उनको बुवा, [[प्रकाश पादुकोण|प्रकाश]], एक भूतपूर्व अन्तर्राष्ट्रियस्तरका सम्मानित ब्याडमिन्टन खेलाडी थिए। उनकी आमा उज्जाला एक यात्रु एजेन्ट थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|title=She's the model of success|work=The Star|date=4 August 2008|accessdate=29 August 2013}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref> उनकी कान्छी बहिनी अनिसा गोल्फ खेलाडी हुन्।<ref>{{cite news|last=Kaura|first=Neha|title=Deepika’s link-ups don’t bother us, says sister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|accessdate=2 July 2013|newspaper=The Times of India|date=11 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106032230/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry |date=6 January 2014 }}</ref> उनको हजुरबुवा रमेश मैसुर ब्याडमिन्टन सङ्घका प्रशासक थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/an-exciting-tournament/article3185184.ece|title=An exciting tournament|newspaper=The Hindu|date=5 January 2006|accessdate=3 August 2015}}</ref> पादुकोण जब एक वर्षकी थिइन् त्यस समय उनको परिवार [[भारत]]को [[बेङ्गलोर]] बसाइसराई गरे ।<ref name="toi interview">{{cite news|last=Gupta|first=Priya|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|title=Ranbir and I are still friends: Deepika Padukone|accessdate=29 August 2013|date=13 October 2012|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father |date=28 September 2013 }}</ref> उनले बेङ्गलोरको [[सोफिया उच्च विद्यालय]]बाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन [[माउन्ट कार्मेल कलेज, बेङ्गलोर|माउन्ट कार्मेल कलेज]]बाट गरिन्।<ref>{{cite web|title=Just How educated are our Bollywood heroines?: Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#3|publisher=Rediff.com|accessdate=6 August 2013}}</ref> उनी मानविकी संकाय अन्तर्गत [[समाजशास्त्र]] विषयमा [[स्नातक तह|स्नातक]] तहको पढाइ गर्न [[इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय खुल्ला विश्वविद्यालय]]मा भर्ना भइन् तर पछि उनले समयको व्यस्तता तथा मोडलिङ गर्ने समयको अनियमितताले पढाइ स्थगन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Deepika-Padukone-has-not-put-studies-on-back-burner/articleshow/2661901.cms|work=The Times of India|title=Deepika Padukone has not put studies on back-burner|accessdate=6 August 2013|date=30 December 2007|archiveurl=|archivedate=8 June 2015}}</ref> [[File:Padukone with family.jpg|thumb|left|upright=1.3|alt=Deepika Padukone is posing with her father, mother and sister|सन् २०१४ को [[५९औं फिल्मफेयर पुरस्कार]] समारोहमा दीपिका पादुकोण आफ्नो अभिभावक तथा बहिनीसँग]] पादुकोण बच्चा हुँदा कठिन सामाजिक अवस्था स्वीकार गरिन् जसले गर्दा उनको धेरै साथीहरू थिएनन्।<ref name="toi interview"/> उनको जीवनको लक्ष्य ब्याडमिन्टन थियो, जुन उनले युवा उमेरदेखि नै प्रतिस्पर्धात्मक तरिकाले खेल्ने गर्थिन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा पादुकोणले आफ्नो दिनचर्याको बारेमा भनेकी थिइन् "म सधैँ बिहान ५ बजे उठ्थेँ र शारीरिक कसरत गर्न जान्थे, विद्यालय जान्थे, ब्याडमिन्टन खेल्न जान्थे, आफ्नो गृहकार्य गर्थें र सुत्न जान्थेँ।"<ref name="toi interview"/> पादुकोणले विद्यालय अवधिमा ब्याडमिन्टनमा आफ्नो जीवन बनाउन जारी राखिन् र राष्ट्रियस्तरको च्याम्पियनसिपमा भाग लिइन्। उनले राज्यस्तरका बेसबल प्रतियोगितामा पनि आफ्नो सहभागिता जनाइन्।<ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Soumyadipta|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-was-a-state-level-baseball-player-deepika-padukone-1349480|title=I was a state level baseball player: Deepika Padukone|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 August 2013|date=18 February 2010}}</ref> शिक्षा तथा खेल करियरमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित राखिरहेकै बेला पादुकोणले बाल कलाकारको रूपमा समेत कार्य गरिन्। उनी ८ वर्षको उमेरमा एक दुई विज्ञापन अभियानमा देखा परिन्।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|title=The long and short of the ramp|work=The Hindu|accessdate=3 August 2013|date=11 August 2004}}</ref> १० कक्षामा अध्ययन गर्दा उनले आफ्नो ध्यान परिवर्तन गरी फेसन मोडल बन्ने निर्णय गरिन्। <ref name="model">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/613309.cms|title=Smash hit on the ramp|work=The Times of India|first=Asha|last=Chowdary|accessdate=3 August 2013|date=13 April 2004}}</ref> सन् २००४ मा उनले [[प्रसाद बिडापा]]को संरक्षणमा पूर्ण समय मोडल बन्ने कार्यमा लागिन्।<ref name="model"/><ref>{{cite news|last=Malani|first=Gaurav|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|title=Deepika Padukone not a part of race|accessdate=3 August 2013|date=7 December 2011|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194256/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film |date=28 September 2013 }}<br>{{cite news|last=Saran|first=Rhea|title=Venus Rising?|url=http://www.verveonline.com/30/people/verve/venus/excerpt.shtml|accessdate=7 August 2013|work=Verve (magazine)}}</ref> करियरको प्रारम्भिक चरणमा पादुकोणले लिरिल साबुनको टेलिभिजन विज्ञापनले पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यस सँगै उनले विभिन्न ब्रान्ड तथा उत्पादनको लागि मोडलिङ गरिन्।<ref>{{cite news|last=Gahlaut|first=Kanika|url=http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|title=Making a splash|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=12 April 2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBsSbRF|archivedate=27 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Deepika Padukone: Biography|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Deepika-Padukone.htm|publisher=[[Zee News]]|accessdate=7 August 2013}}</ref> सन् २००५ मा, उनले डिजाइनर [[सुनीत वर्मा]]को लागि पहिलो पटक [[लक्मे फेसन विक]]मा भाग लिइन् र [[किङफिसर (बियर)|किङफिसर]] फेसन अवार्डमा ''मोडल अफ द इअर''को अवार्ड जित्न सफल भइन्।<ref>{{cite web|last=Menon|first=Sita|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer|accessdate=3 August 2013|date=21 April 2005|publisher=Rediff.com}}</ref><ref>{{cite news|last=Chowdhury|first=Smita R.|title=Glamour, glitz & grace|url=http://www.telegraphindia.com/1050405/asp/calcutta/story_4572605.asp|accessdate=3 August 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=5 May 2005}}</ref> पादुकोणको प्रसिद्धिमा त्यस समय वृद्धि भयो जब उनलाई २००६ को [[किङफिसर पात्रो|किङफिसर क्यालेन्डर]]मा स्थान दिइयो ।<ref name="meet"/> क्यालेन्डरका डिजाइनरका रूपमा रहेका [[वेन्डेल रोड्रिक्स]]ले पादुकोणमाथि टिप्पणी गर्दै भनेका थिए "[[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]पछि हामीसँग यस्तो सुन्दर र ताजा महिला थिएन्।"<ref>{{cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|title=Young achievers: Deepika Padukone to Aditya Mittal, MS Dhoni to Rabbi Shergill|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=20 February 2006|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBwTlZD|archivedate=27 September 2013}}</ref> रोड्रिक्सले उनलाई गञ्जम ज्वेलरी कक्षामा हेरेका थिए र पछि उनले म्याट्रिक्स एजेन्सीका लागि पादुकोणलाई हस्ताक्षर गर्न भ्याए।<ref>{{cite book|last=Vasudev|first=Shefalee|title=Powder Room|url=http://books.google.com/books?id=DzdfsXQEtqoC&pg=PT61|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-297-3|page=61|year=2012}}</ref> २१ वर्षको उमेरमा पादुकोण [[मुम्बई]] बसाइँ सरिन् र आफ्नो काकीको घरमा बसिन्।<ref name="toi interview"/> त्यसै वर्ष, उनले [[हिमेश रेशमिया]]को म्युजिक भिडियो ''नाम है तेरा'' मा काम गर्ने अवसर पाइन् र त्यसमा गरेको अभिनयले व्यापक पहिचान प्राप्त गरिन्।<ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|title=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=17 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video |date=28 September 2013 }}</ref> पादुकोणले चाँडै चलचित्र भूमिकाको लागि प्रस्ताव प्राप्त गर्न सुरू गरिन्।<ref>{{cite web|title=The hottest heroine in Kannada cinema|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/24sld1.htm|publisher=Rediff.com|date=24 August 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> आफ्नो अभिनयलाई अझ प्रभावकारी बनाउन पादुकोणले [[अनुपम खेर]]को चलचित्र संस्थानमा अभिनय कोर्समा भर्ना भइन्।<ref>{{cite news|title=On course: Deepika Padukone joins Anupam Kher's Film Academy|url=http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|work=India Today|date=11 July 2005|accessdate=6 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC0HxiV|archivedate=27 September 2013}}</ref> रेशमियाको साङ्गीतिक भिडियोमा निर्देशक [[फराह खान]]ले पादुकोणको अभिनय हेरेकी थिइन् जसले गर्दा उनले पादुकोणलाई आफ्नो चलचित्र [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]]मा अभिनेत्रीको रूपमा चयन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref name="meet"/> ==अभिनय करियर== ===चलचित्र सुरूवात र सफलता (२००६–०९)=== पादुकोणले सन् २००६ मा आफू [[इन्द्रजीत लङ्केश]]को निर्देशनमा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''बाट अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्न लागेको बताएकी थिइन्। <ref name="meet">{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Meet Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/2006/mar/14sd1.htm|publisher=Rediff.com|date=14 March 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> उक्त रोमान्टिक हाँस्य चलचित्र [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]] ''[[मनमधुदु]]''को रूपान्तरण रहेको थियो र पादुकोणलाई शीर्ष भूमिकामा अभिनेता [[उपेन्द्र (अभिनेता)|उपेन्द्र]]सँग तय गरिएको थियो । पादुकोण अभिनित कन्नड चलचित्रले उच्च व्यापारिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite news|last=Kumar|first=S.S|title=Ramya in a rush|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ramya-in-a-rush/article3230859.ece|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Hindu|date=29 September 2006}}</ref> [[रिडिफ.कम]]का आरजी विजयसारथीले पादुकोणको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनलाई ''आत्मीय दृश्यमा अझ बढी काम गर्नुपर्छ'' भनी थपेका थिए ।<ref>{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Deepika's Aishwarya is a must watch|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|publisher=Rediff.com|date=15 September 2006|accessdate=3 August 2013}}</ref> सन् २००६ को अन्तसम्ममा फराह खानको ''ह्याप्पी न्यू इअर'' को काम रोकियो र खानले [[पुनर्जन्म]]को कथामा आधारित नाटकीय चलचित्र ''[[ओम शान्ति ओम]]'' (२००७) को लागि पादुकोणलाई चलचित्रमा लिने निर्णय गरिन्। <ref>{{cite web|title='I was pulling SRK's hair out!'|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/10fchat.htm|publisher=Rediff.com|date=10 December 2007|accessdate=6 August 2013}}</ref> [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को पृष्ठभूमिमा तैयार पारिएको यस चलचित्रले सन् १९७० ताका सङ्घर्षरत् अभिनेताको कथा भन्दछ जो आफ्नो प्रेमिकाको हत्याको साक्षी भएर मर्छ र उसको प्रेमिकाको हत्याको बदला लिन पुनर्जन्म लिन्छ। यस चलचित्रको नायकको रूपमा [[साहरुख खान|शाहरूख खान]] एक समर्थकको भूमिकामा रहेका थिए भने पादुकोण दोहोरो भूमिकामा थिइन्।{{mdash}} पहिलो भूमिका शान्तिप्रिया, १९७० को शीर्ष अभिनेत्रीको रूपमा र पछि स्यान्डी, एक इच्छुक अभिनेत्रीको भूमिकामा रूपमा रहेकी थिइन्। उनले भनिन्, "म शाहरूखलाई चलचित्रमा हेरेर ठूली भएकी हुँ र वहाँको म सधैँ अनुशरण गर्थें। वहाँसँग काम गरेर&nbsp;... म ज्यादै खुसी महसुस गरिरहेकी छु। साथै फराहलाई पनि धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले म माथि भरोसा गरेर वहाँसँग मलाई काम गर्ने मौका दिइन्।"<ref>{{cite news|last=Ray|first=Sarit|title=I'm a shy person: Deepika|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=2 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194317/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone |date=28 September 2013 }}</ref> आफ्नो भूमिकाको तयारीको लागि पादुकोणले विभिन्न अभिनेत्रीहरू [[हेलन (अभिनेत्री)|हेलन]] र [[हेमा मालिनी]]को शारीरिक हाउभाउ पढ्न चलचित्र हेरिन्। जुन आजभोलिको अभिनेत्रीभन्दा ''ज्यादै भिन्न'' र ''अधिक मनोरम'' भएको महसुस गरिन ।<ref>{{cite news|last=Thakur|first=Shweta|title=I saw Hema Malini films for '70s look: Deepika|date=17 November 2007|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=10 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005230414/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx |date=5 October 2013 }}</ref> तर, उनको आवाज भने आवाज कलाकार [[मोना घोष शेट्टी]]द्वारा स्वराङ्कित थियो ।<ref name="mona dub">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|title=Why is Deepika's Hindi in Kochadaiiyaan dubbed?|work=The Times of India|date=2 January 2013|accessdate=3 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105062349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan |date=5 January 2014 }}</ref> चलचित्रमा रहेको एक गीत ''धुम ताना'' मा पादुकोण भारतीय शास्त्रीय नृत्यकर्ताको रूपमा आफुलाई ढालेर नृत्य गरिन्। वर्षको चर्चित गीतहरू मध्ये एक साबित भएपछि [[डोर्लिङ किन्डर्सले]]ले भने पादुकोणले दर्शकलाई आफ्नो ''हस्त मुद्रा'' नृत्यले मन्त्रमुग्ध पार्न सफल भइन्।<ref>{{cite book|title=The Book of Dance|url=http://books.google.com/books?id=EzKmKyugOjkC&pg=PA113|date=3 September 2012|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=978-1-4093-2237-5|page=113}}</ref> ''ओम शान्ति ओम'' सन् २००७ को व्यावसायिक सफल चलचित्र बन्न सफल रहयो र चलचित्रले विश्व्यापी {{INRConvert|1.49|b}} कारोबार गरेको थियो ।<ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated|publisher=[[Box Office India]]|accessdate=13 October 2013|date=11 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120708194233/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= |date=8 July 2012 }}</ref> [[बलिउड हङ्गामा]]का [[तरण आदर्श]]ले चलचित्रको समिक्षा गर्दै ''दीपिकाको अभिनयमा एउटा उत्कृष्ट अभिनेत्रीसँग हुनुपर्ने सबै कला भएको भनि भनेका थिए'' ।<ref>{{cite web|last=Adarsh|first=Taran|title=Movie Review: Om Shanti Om|date=7 November 2007|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=18 December 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBYXxYy|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]को वार्षिकोत्सवमा पादुकोणलाई सन् २००८ मा [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिइएको थियो र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] श्रेणीको लागि नामाङ्कन गरिएको थियो।<ref name="heroine">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|title=Top heroines of Bollywood|accessdate=19 July 2013|date=10 May 2013|work=India Today|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC4LXB6|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[File:Padukone in 2009.jpg|thumb|upright=0.9|alt=Deepika Padukone is smiling away from the camera|पादुकोण ''[[लभ आज कल]]'', २००९ को पहिलो दृश्य समारोहमा]] बलिउड हङ्गामाले ''ओम शान्ति ओम'' को सफलताले पादुकोणको अभिनय करियरमा आयाम थपेको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=Tuteja|first=Joginder|title=Exploring the Box Office journey of Deepika Padukone&nbsp;– Part 1|date=2 August 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=10 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBdY9Zu|archivedate=27 September 2013}}</ref> उनले यो सफलतालाई आफ्नो अर्को चलचित्रमा गायत्री (रणवीर कपुरको प्रेमिका)को भूमिकामा एक अस्ट्रेलियाली विद्यार्थी जो क्याब चालकको रूपमा [[यश राज फिल्म्स|यशराज फिल्म्स]]को हाँस्य रोमान्टिक चलचित्र ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) मा अभिनय गरिन्। यो चलचित्रले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Bachna Ae Haseeno scores at box office|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18box.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=20 April 2013}}</ref> तर ''[[आउटलुक (पत्रिका)|आउटलुक]]'' को नम्रता जोशीले पादुकोणको अभिनयलाई सन्तोषजनक नभएको बताएकी थिइन्।।<ref>{{cite news|last=Joshi|first=Namrata|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|title=Movie Review: Bachna Ae Haseeno|accessdate=19 July 2013|date=1 September 2008|work=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBjSin0|archivedate=27 September 2013}}</ref> सन् २००९ को पहिलो चलचित्रको रूपमा पादुकोण र [[अक्षय कुमार]]द्वारा [[निखिल आडवाणी]]को निर्देशनमा कुङ फु हाँस्य कथानक चलचित्र ''[[चाँदनी चौक टु चाइना]]'' रहेको थियो जसमा पादुकोणले भारतीय-चिनियाँ दिदी बहिनीको दोहोरो भूमिका निभाएकी थिइन्। [[वार्नर ब्रोज]]द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले हिन्दी चलचित्रको इतिहासमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सबैभन्दा बढी सिनेमाघरमा प्रदर्शित गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Anderson|first=Jason|title=Chandni Chowk to China: Kung fusion hustle|url=http://www.thestar.com/entertainment/2009/01/16/chandni_chowk_to_china_kung_fusion_hustle.html|work=[[Toronto Star]]|date=16 January 2009|accessdate=6 August 2013}}</ref> पादुकोणले आफ्नो भूमिकको लागि जापानी मार्सल आर्ट्स [[जुजुत्सु]]बाट सिखेकी थिइन् र आफ्नो सबै आक्रमक दृश्य आफैंले गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=Deepika's unbelievable stunt!|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/26slid1-deepika-unbelievable-stunt.htm?zcc=rl|publisher=Rediff.com|date=26 November 2008|accessdate=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Lalwani|first=Vickeya|title=Yes, I'm dating Ranbir: Deepika|date=15 March 2008|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|work=The Times of India|accessdate=3 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012195823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj |date=12 October 2013 }}</ref> तर अपेक्षा गरिएको ठिक विपरित यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|554.7|m}} कमाइ गर्न सक्यो जबकि यस चलचित्रको निर्माण लागत {{INRConvert|800|m}} थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=348&catName=TGlmZXRpbWUgV29ybGR3aWRlIEluIFVTICQ=|title=Top Lifetime Grossers Worldwide (US $)|publisher=Box Office India|accessdate=11 November 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D |date=2 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Amit|last2=Verma Ambwani|first2=Meenakshi|title=Chandni Chowk to China crosses Rs 33 cr at local box office|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|work=[[The Economic Times]]|date=20 January 2009|accessdate=6 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng |date=5 March 2016 }}</ref> चलचित्र विश्लेषकहरूले पादुकोणको अभिनयलाई सामान्यत मन पराएनन्।<ref>{{cite web|title=Chandni Chowk To China (2009)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Strout|first=Justin|title=Ham Samurai|date=15 January 2009|url=http://www2.orlandoweekly.com/film/review.asp?rid=14086|work=[[Orlando Weekly]]|accessdate=29 April 2011}}</ref> त्यसै वर्ष पादुकोणले नाटकीय चलचित्र ''[[बिल्लु]]'' (''लभ मेरा हिट हिट'' नामक गीत) मा आयटम डान्स गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4|title=Item Number in 'Billoo Barber'|publisher=[[MSN]]|date=6 January 2009|accessdate=2 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314143005/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4 |date=14 March 2012 }}</ref> त्यस लगतै उनी [[सैफअली खान|सैफ अली खान]]सँग रोमान्टिक नाट्य चलचित्र '' [[लभ आज कल]]'' मा अभिनय गरिन् जसको कथाकार र निर्देशक [[इम्तियाज अली (निर्देशक)|इम्तियाज अली]] थिए। यस चलचित्रले युवाहरूको बदलिदो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरेको थियो। यस चलचित्रमा पादुकोणले एक सुदृढ सोच भएकी महिला मीरा पण्डेको भूमिका चरित्रार्थ गरेकी थिइन्। यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|1.2|b}}को कारोबार गरेको थियो। ''लभ आज कल'' ले सन् २००९ को सबैभन्दा बढी पैसा कमाउने तेस्रो चलचित्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेको थियो।<ref name="top"/> ''[[डेली न्यूज एन्ड एनालायसिस]]'' का अनिरूद्ध गुहाले पादुकोणको बारे उल्लेख गर्दै ''अहिलेसम्म अभिनय गरेका चार चलचित्रहरू मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन '' गरेको भनी लेखेका थिए भने ''द टाइम्स अफ इन्डिया'' का बलिउड विशेशज्ञ [[निखत काजमी]]ले पादुकोणको अभिनयलाई ''उत्कृष्ट र दृढ'' भनी व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite news|last=Guha|first=Aniruddha|title=Review: Love Aaj Kal is the perfect date movie|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-love-aaj-kal-is-the-perfect-date-movie-1278796|work=Daily News and Analysis|date=31 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|title=Love Aaj Kal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Love-Aaj-Kal/movie-review/4838891.cms|work=The Times of India|date=30 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref> यस चलचित्रको लागि पादुकोणले [[५५औँ फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नामाङ्कन पाएकी थिइन्।<ref name="bollywoodhungama1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=27 April 2011}}</ref> ===करियर सङ्घर्ष (२०१०–११)=== सन् २०१० मा पादुकोणको पाँच चलचित्र प्रदर्शित भएको थियो। उनको पहिलो भूमिका विजय लालवाणीको [[मनोबैज्ञानिक रोमाञ्चकारी]] चलचित्र ''कार्तिक कलिङ कार्तिक'' थियो जसमा पादुकोणले एक हरेस खाइसकेको व्यक्ति ([[फरहान अख्तर]]द्वारा अभिनित) जो प्रत्येक विहान एक संदिग्ध फोन पाएर विभिन्न परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिको सहयोगी प्रेमिकाको भूमिका गरिन्। [[भराइटी (पत्रिका)|भराइटी]] पत्रिकाका डेरेक एलेले चलचित्रलाई समीक्षा गर्दै चलचित्रको कथाबस्तुले दर्शकमाझ छाप छोड्न नसकेको र पादुकोणको &nbsp;...निरीह भूमिकाले पनि चलचित्र सफल नभएको तर्क थपेका थिए ।<ref>{{cite news|last=Elley|first=Derek|title=Review: "Karthik Calling Karthik"|url=http://variety.com/2010/film/reviews/karthik-calling-karthik-1117942367/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=8 March 2010|accessdate=16 July 2013}}</ref> व्यवसायिक रूपमा चलचित्र असफल भएको थियो।<ref name="bo2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box office India|accessdate=14 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA%3D%3D |date=14 October 2013 }}</ref> सो वर्ष उनको सबैभन्दा व्यवसायिक सफल चलचित्र [[साजिद खान]]को हाँस्यप्रधान चलचित्र [[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]] थियो जसले {{INRConvert|1.15|b}}को कारोबार गर्न सफल भएको थियो। यस चलचित्रमा उनी [[अक्षय कुमार]], [[रितेश देशमुख]], [[लारा दत्ता]], [[अर्जुन रामपाल]], [[जिया खान]] र [[बोमन इरानी]]सँग चित्रित गरिएका थिए।<ref name="top"/> [[राजा सेन]]ले चलचित्रलाई "खराब अभिनयको चाड" र पादुकोणद्वारा कमजोर अभिनय भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=Sen|first=Raja|title=Gags that'll make you gag|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-housefull-is-painful/20100430.htm|publisher=Rediff.com|date=30 April 2010|accessdate=14 September 2013}}</ref> [[File:Deepika Padukone at an event.jpg|thumb|left|upright|alt=Deepika Padukone is sitting on a chair and smiling at the camera|पादुकोण ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'', २०१० को कार्यक्रममा]] {{-}} == प्रमुख चलचित्रहरू== {{main|दीपिका पादुकोण फिल्मोग्राफी}} * [[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]] (सन् २००६) * [[ओम शान्ति ओम]] (सन् २००७) * [[बच्ना ए हसिनो]] (सन् २००८) * [[लभ आज कल]] (सन् २००९) * [[लफङ्गे परिन्दे]] (सन् २०१०) * [[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]] (सन् २०१२) * [[ये जवानी है दीवानी]] (सन् २०१३) * [[चेन्नई एक्सप्रेस]] (सन् २०१३) * [[गोलियों की रासलीला राम-लीला]] (सन् २०१३) * [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]] (सन् २०१४) * [[पीकू]] (सन् २०१५) * [[बाजीराव मस्तानी]] == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Deepika Padukone|दीपिका पादुकोण}} * {{IMDb name|id=2138653}} * {{Twitter|deepikapadukone|दीपिका पादुकोण}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार}} {{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि आइफा अवार्ड}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि स्क्रिन अवार्ड}} {{कमन्सश्रेणी|Deepika Padukone}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Padukone, Deepika | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian actor | DATE OF BIRTH = 5 January 1986 | PLACE OF BIRTH = [[Copenhagen]], Denmark | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका महिला मोडलहरू]] dln1n0d1akfihsforo1kozup3p13zhb 0 63865 1361511 1307706 2026-06-12T13:38:28Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361511 wikitext text/x-wiki {{Merge|सती (देवी)}} {{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | Image = File:Sati shiva bishnu.jpg | Name = सती | Caption = सतीको लाश बोकेर हिडेका [[शिव]] | Devanagari = सती | Sanskrit_Transliteration = Satī | Tamil_script = | Script_name = <!--Enter name of local script used--> | Script = <!--Enter the name of the deity in the local script used --> | Affiliation = [[देवी]] | Goddess_of = | Abode = [[कैलाश पर्वत]] | Consort = [[शिव]] }} '''सतिदेवी''' [[शिव|भगवान शिव]]की पत्नी हुन्। [[सत्य युग]]मा [[दक्ष प्रजापति|दक्ष प्रजापती]]की छोरी सतिदेवी [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्म ग्रन्थका अनुसार एक पतिव्रता नारी थिइन्। दक्ष प्रजीपतीकी पुत्री भएकोले उनलाई '''दक्षयणी''' भनेर पनि चिनिन्छ। पवित्र हिन्दू धर्म ग्रन्थ [[स्वस्थानी व्रत|स्वस्थानी व्रत कथा]] लगायत सबै ग्रन्थहरूमा सतिदेवीको चरित्रको बारेमा उल्लेख गरियको छ। पौराणिक कथाहरूमा सतीलाई [[शिव]]की पूर्व पत्नी भनिन्छ। [[दक्ष प्रजापति]]की कन्याको नाम (दाक्षायणी) दिइन्छ। तर सती शब्द [[शक्ति]] नामको अपभ्रंश रूप हो। शक्तिको अर्को नाम नैं सती हो। ==जन्म== सतिदेवीको जन्म [[सत्य युग]]मा [[ब्रह्मा|ब्रह्माजी]]का मानस पुत्र दक्ष प्रजापतीका घरमा भएको थियो। उनी दक्ष प्रजापतीकी जेठी छोरी थिईन्। उनकी आमाको नाम विरणी थियो। ==विवाह== [[File:Kubera and his wife presenting gifts to sat.jpg|thumb|250px|कुबेर तथा कुबेरकी पत्नी सतिदेवीलाई बिवाहको उपहार दिंदै]] सतिदेवीको विबाह भगवान शिवसँग भएको थियो। अरु सबै छोरीहरूको विवाह गरीसकेका दक्ष प्रजापतीले सतिदेवीको विवाह आफ्नो खुसीले शिवसँग गरेका थिएनन्। सतिदेवीले सानै उमेर देखी भगवान शिवलाई आफ्नो पतिको रूपमा स्विकार गरेकी थिइन्। यता भगवान शिवको पनि दक्ष प्रजापतीकी छोरी सतीदेवीसँग विवाह गर्ने इछ्छा थियो। तर सतिदेवीका पिता दक्ष प्रजापती भने भगवान शिवलाई देखि सहन्नथे। उनी भगवान शिवलाई [[भाङ]], [[चरेस (लागुपदार्थ)|चरस]]को अमल गर्ने भुतादीसँग श्मसानघाटमा बस्ने भएकोले घृणा गर्दथे। उनले आफ्नी छोरी सतीदेवीको विवाह [[विष्णु|भगवान विष्णु]]सँग गर्ने इछ्छा राखेका थिए। भगवान शिवले सतीदेवीको मनोभाव बुझेर दक्ष प्रजापतिसँग आफू सतिदेवीसँग विवाह गर्न इछ्छुक भएको कुरा भने पछि दक्ष प्रजापती भगवान शिवदेखी झन् रिसाए। भगवान शिवलाई दक्ष प्रजापतिले तँ भाङ, धतुरो, चरस खाने जोगी भेषमा रहने लामा लामा जटा पाल्ने [[सर्प]]को गहना लगाउनेलाई मेरो छोरी कसरी सुवाउछ ? भनेर गाली पनि गरे। दक्षले आफुलाई छोरी विवाह नगर्ने भनेकोले महादेव विष्णुसँग गएर जसरी पनि सतिदेवीको र आफ्नो विवाह गराउने आग्रह गर्न थाले। यो सुनेर भगवान विष्णु दक्षको घरमा गएर आफू सतिदेविसँग विवाह गर्न इछ्छुक भएको कुरा बताए। विष्णुको कुरा सुनेर दक्ष प्रजापति पनि सतिलाई विष्णुसँग विवाह गरिदिन मन्जुर भए। शुभ साइत हेरेर दक्षप्रजापतिले भगवान विष्णुलाई कन्यादान दिन लागे। यसै बेला भगवान शिव जोगी भेषमा प्रकट भएर सतिदेवीको हात आफुले समात्नुको साथै सतिको सिउँदोमा सिंदुर पनि भरे। शिवजीको यस्तो छल देखेर दक्षलाई झन रिस उठेर आयो। सति र शिवलाई दक्ष प्रजापतिलाई कहिले पनि आफ्नो घरमा नबोलाउने गरेर वीदा गरे। एक दिन देवताहरूको शभा बसेको बेलामा दक्ष प्रजापतिको आगमनमा सबै देवताहरू उठेर दक्षको सम्मान गरे तर भगवान शिव उठेर दक्षको सम्मान नगरेकाले दक्षलाई भगवान शिवदेखी पहिले देखी नै रिस उठेको थियो। <ref name= "स्वस्थानी"/> ==मृत्यु== एक पटक दक्ष प्रजापतिले आफ्नो महलमा महायज्ञको आयोजना गरेको थिए। उक्त महायज्ञामा दक्षले आफ्ना सबै छोरीहरू सहित [[नारद]], [[वशिष्ठ]], [[कश्यप]], आदी ऋषिहरूका साथै [[ब्रह्मा]], विष्णु, [[इन्द्र]], [[वरुण]] आदी देवतागणलाई निमन्त्रणा गरे तर सतिदेवी र महादेवलाई निमन्त्रणा गरेनन्। सतिदेवीले दक्ष प्रजापतिको यज्ञामा सहभागी हुनकोलागी जान लागेका देवता र ऋषिहरूलाई देखेर "तपाइँहरू कहाँ र किन जाँदै हुनुहुन्छ" भनेर सोधिन्। यो कुरा सुनेर दक्ष प्रजापतिको यज्ञामा जान लागेका [[देवता]] र ऋषिहरूले दक्ष प्रजापतिले महायज्ञाको आयोजना गरेकोले हामीहरू त्यहाँ जाँदैछौं भनेर उत्तर दिए। यो सुनेर सतिदेवीलाई पनि आफ्नो पिताको महायज्ञामा जाने मन भएकोले आफ्ना पति महादेवसँग अनुमती लिन गइन्। महादेवले सतिको मनसाय बुझेर निम्ता नगरेको ठाउँमा जानु हुन्न भनेर सतिदेवीलाई सम्झाए। सतिदेवीले महादेवको कुरालाई नमानेर आफ्नो पिताको घरमा जानकोलागी पनि के निम्ता चाहियो म जान्छु तपाइँ पनि मेरो साथमा जानु पर्छ भनेर जिद्दी गर्न थालिन्। यसरी सतिले जिद्दी गरेकाले महादेवले सतिलाई तिम्रा पिताले मलाई ठिक मान्दैनन्, तिम्रा पिताको र मेरो कुरा मिल्दैन त्यसैले म त जान्न तिमी जान्छौ भने म तिमीलाई रोक्न सक्दैन तर त्यहाँ गएर तिमी पछुताउने छौ भन्ने उत्तर दिए। यो सुनेर सतिदेवी महादेवलाई छोडेर एक्लै दक्ष प्रजापतिको महायज्ञामा गइन्। त्यहाँ सतिदेवीले आफ्नै सबै बहिनीहरू लगायत सबै देवगणहरू र ऋषिगणहरू उपस्थित भएको देखिन् साथै उनीहरूले आफुलाई विना निमंत्रणाको आएकोले आफ्नो बारेमा नराम्रो कुराहरू गरेको पनि सुनिन्। सतिदेवीले यज्ञामा अरु सबै देवताहरूको भाग लगाएको तर भगवान शिवलाई भाग नलगाएको देखेर आफ्ना पिता दक्ष प्रजापतिलाई अरू सबैलाई निम्ता गरको तर आफुलाई निम्ता नगरेको यज्ञामा सबै देवताहरूको भाग लगाएको तर महादेवको भाग नलाएको कारण सोधिन्। सतिदेवीको कुरा सुनेर दक्ष प्रजापतिले यो यज्ञामा यदी तिमीलाई निम्ता दिएमा तिम्रो पति पनि तिमीसँग नै आफने भएकोला यो यज्ञामा ठुला ठुला ऋषिहरू र देवताहरू बसेको बेला महादेव जस्तो डरलाग्दो मान्छे बस्न नसुहाउने भएकोले हामीले तिमीहरूलाई निम्ता दिएनौ भने। यो यज्ञामा महादेवलाई भाग पाउने अधिकार छैन त्यो त श्मसानवासी, स्त्री लम्पट हो त्यो कुनै देवता होइन भनेर भगवान शिवलाई गाली गर्न थाले। यो सुनेर सतिदेवीलाई असह्य भयो। सतिदेवीलाई तपाइँबाट प्राप्त भएको यो मेरो शरिर तपाइँको यज्ञाशालामा भस्म गर्छु भनेर दक्ष प्रजापतिको यज्ञाकुंडमा हाम फालेर आफ्नो प्राण त्याग गरिन्। <ref name= "स्वस्थानी"/> ==दक्ष यज्ञामा ताण्डव== [[File:Virabhadra Daksha.jpg|250px|thumb|विरभद्र र दक्ष]] यसरी सतिदेवीले आफ्नो प्राण त्याग गरेको समचार भगवान शिवलाई नारद ऋषिले भने। यो समचार सुनेर भगवान शिवले रिसायर आफ्नो एक जटा उखेलेर जमिनमा पट्के त्यो जटाबाट भगवान शिवको क्रोध रुप [[वीरभद्र]] उत्पन्न भए। भगवान शिवले वीरभद्रलाई दक्षको यज्ञा तहस नहस पार्न आदेश दिए। यो आज्ञा पाएर वीरभद्रले पनि दक्षको यज्ञाशालामा गएर त्यहाँ भेला भएको सबै देवता र ऋषिहरूलाई कुटेर भगाउनुको साथै दक्ष प्रजापतिको शिर काटेर यज्ञा कुंडमा जलाएर [[शिव ताण्डव|ताण्डव]] नाच गर्न थाले। यो देखेर सबै देवताहरू भगवान शिव कहाँ गएर यो उप्रदव रोक्ने विन्ती गर्न थाले। यो सुनेर भगवान शिव दक्ष प्रजापतिको यज्ञास्थलमा गएर वीरभद्रलाई रोके साथै वीरभद्रको कुटाइबाट घाइते भएका देवता र ऋषिहरूको उद्धार गरे। दक्ष प्रजापतिको टाउको जलि सकेकोले दक्षको शरिरमा [[बोका]]को शिर जोडेर दक्ष प्रजापतिलाई जिवित गराएर अभय दान दिए। दक्ष प्रजापति जिवित भएर बोकाको भाषामा "बम....बम....बम...."गरेर भगवान शिवको प्रार्थना गर्न थाले। त्यै भएर आज पनि भगवान शंकरलाई भक्तहरूले "बम....बम....बम...." भन्ने गर्छन्। <ref name= "स्वस्थानी"/> दक्ष प्रजापतिलाई जिवित गराएर महायज्ञाको समापन गर्न लगाएर भगवान शंकर सतिदेवीको मृत शरिर पिठमा बोकेर संसारको भ्रमण गर्न थाले। यसरी भगवान शिवले बोकेको हुनाले धेरै दिन सम्म सतिदेवीको देह कुहिएन। यसरी भगवान शिव पागल भएर सतिदेवीको मृत शरिर बोक्दै हिड्न थालेमा सृष्ठीको काम रोकिने भएकाले देवताहरूले भगवान विष्णुसँग यसको उपाय निकाल्नकोलागी आग्रह गरे। देवताहरूको आग्रह सुनेर भगवान विष्णुले सतिदेवीको देहमा औंसा (किरा) उत्पन्न गराए। यसरी सतिको देहलाई किराले खान थालेपछी सतिदेवीका अङ्गहरू यो पृथ्वीको विभिन्न ठाउँहरूमा खस्न थाले। जहाँ-जहाँ सतिका अङ्ग पतन भए त्यहाँ-त्यहाँ सिद्धपीठहरू उत्पन्न भएका छन्। त्यहीं त्यहीं ब्रह्माजीले एक एक सयंभु लिंग उत्पन्न गराए।<ref name= "स्वस्थानी"/> ==सतिदेह पतन भएका विभिन्न सिद्धपीठहरू== [[File:Dakshayani.jpg|250px|thumb|महाँदेवले सतिदेवीको मृत शरिर बोक्दै हिंडेको]] भगवान शिवले सतिदेवीको मृत शरिर बोकेर हिंडेको बेलामा सतिदेवीका अङ्गहरू संसारका विभिन्न ठाउँहरूमा पतन भएको थिए अथवा खसेका थिए। जुन ठाउँमा सतिअंग पतन भए त्यस ठाउँमा एक एक वटा देवी, योगीनी र महादेव उत्पन्न भएर शिवशक्ती स्वरूपले रहेका छन्। सतिदेवीका अङ्गहरू पतन भएर उत्पन्न भएका [[शक्तिपीठ|सिद्धपीठ]], देवी, योगीनी र महादेव निम्नानुसार रहेका छन्।<ref name = "स्वस्थानी"> श्री स्वस्थानी ब्रतकथा</ref> {| class="wikitable" |- !क्र.सं. !!सिद्धपीठको नाम !!पतन भएको अङ्ग !!शक्ती !!शिव !!योगीनी |- |१ |[[नेपाल]] |गुह्य |[[गुह्यश्वरी]] |शिद्धेश्वर |चंद्रघण्टा |- |२ |[[बनारस|वाराणसी]] |शिर |[[विशालाक्षी]] |विश्वेश्वर |शंकटा |- |३ |[[कामरूप]] |छाती |[[कामाक्षा]] |चक्रधरेश्वर |कीर्ती |- |४ |[[पौरबन्ध]] |दायाँ कुम |[[दुर्गा|अम्बिका]] |धनेश्वर |चन्द्रवेगा |- |५ |[[कश्मिर]] |जिब्रो |[[शारदा]] |श्रमधारेश्वर |घोरघण्टा |- |६ |[[कान्यकुब्ज]] |छाला |[[सफला]] |दुग्धेश्वर |झंकेश्वरी |- |७ |[[पूर्णागिरी]] |बायाँ कान |[[पूर्णा]] |चन्द्रेश्वर |कपाल कुण्डला |- |८ |[[अस्तातक]] |दायाँ हात |[[कर्तेश्वरी]] |निद्रापतेश्वर |एकाक्षी |- |९ |[[चामुण्डाचल]] |बाहु |[[चामुण्डा]] |इच्छावीरुकेश्वर |पुकम्बी |- |१० |[[एकावीर]] |बायाँ हात |[[सिद्धेश्वरी]] |दुग्धेश्वर |सिद्धा |- |११ |[[कामरोष्ठ]] |घाँटी |[[कामिनी]] |महाकालेश्वर | |- |१२ |[[त्रीश्वेत]] |मलद्वार| |[[महाकालेश्वरी]] |त्रीपुरेश्वर |विकटदंता |- |१३ |[[कैलाश]] |दायाँ पाउ |[[पार्वती]] |विशम्भरेश्वर |अम्बिका| |- |१४ |[[भृगुक्षेत्र]] |माथिल्ला दाँत |[[शारदा]] |सत्यश्वर |ब्रह्मदाहा |- |१५ |[[चन्द्रपुर]] |दायाँ नेत्र |[[चन्द्रा]] |प्रकाशेश्वर |सिद्धा |- |१६ |[[केदारनाथ]] |बायाँ हात |[[केदासेश्वरी]] |कोटेश्वर |चामुण्डा |- |१७ |[[शिरस्थान|श्रीपिठ]] |तालु |[[कमला]] |कमलेश्वर |भद्रा |- |१८ |[[एकावीर]] |नाभी |[[एकवीरा]] |हाटकेश्वर |गोरक्षा |- |१९ |[[जालंधर]] |तल्लो ओठ |[[जालपा]] |पिचाशेश्वर |ज्वालामुखी |- |२० |[[कुशलान्तक]] |केश |क्षिरेश्वर |भूतघण्टा | |- |२१ |[[बडिमालिका|मल्लवी]] |बायाँ पैतला |[[महाकाली अञ्चल|महाकाली]] |भुपालेश्वर |कराला |- |२२ |[[देवकोट]] |बायाँ घुँडा |[[भद्राक्षी]] |मातेश्वर |ललिता |- |२३ |[[गोकर्ण]] |बायाँ कान |[[भैरवी]] |योगेश्वर |एकजंघा |- |२४ |[[अट्टाहस]] |तल्लो दाँत |[[भ्रामरी]] |शतभुतेश्वर |शंखधरा |- |२५ |[[मातुलेश्वर]] |दायाँ स्तन |[[योगेश्वरी]] |बुधराधेश्वर |पिंगला |- |२६ |[[विश्वपीठ]] |बायाँ स्तन |[[भुवनेश्वरी]] |कृष्णवर्णेश्वर |भुवना |- |२७ |[[रजगृह]] |दायाँ कुहुना |[[राजगृहेश्वरी]] |हरेश्वर |उल्कामुखी |- |२८ |[[कोल्हापुर]] |उदर |[[महालक्ष्मी]] |श्मशानेश्वर |नन्दा |- |२९ |[[महापन्थ]] |बायाँ कुहुनो |[[प्रचण्ड चण्डिका]] |विश्वामित्रेश्वर |रेणुका |- |३० |[[एकापुर]] |दायाँ घुँडा |[[साधुक्षी]] |उन्मत्तेश्वर |संकुपा |- |३१ |[[ॐकार]] |माथिल्लो ओठ |[[मातृका]] |सन्तानेश्वर |पूर्णोदया |- |३२ |[[उज्जैन]] |रगतको डल्लो |[[महाकाली अञ्चल|महाकाली]] |झंकरेश्वर |ललज्जिव्हा |- |३३ |[[जयन्तिपुर]] |कलेजो |[[जयन्ती]] |कल्पेश्वर |खेचरा |- |३४ |[[चरित्रपुर]] |दायाँ करङ |[[सर्वेश्वरी]] |वायव्यश्वर |चित्रवर्णा |- |३५ |[[क्षिरीकापुर]] |भुँडी |[[युगधारा]] |सहस्त्रनेत्रेश्वर |कलंका |- |३६ |[[हस्तिनापुर]] |दायाँ कुम |[[चण्डेश्वरी]] |मुसुखारेश्वर |कोटराक्षी |- |३७ |[[उड्डियन]] |शिर |[[चित्रकला]] |यज्ञश्वर |पिंगलाक्षी |- |३८ |[[विश्वपीठ]] |मृगौला |[[झंकेश्वरी]] |कुण्डलेश्वर |झंकाली |- |३९ |[[प्रयाग]] |फोक्सो |[[सुन्दरी (साहित्यिक पत्रिका)|सुन्दरी]] |महिदेवेश्वर |सिंहजंघा |- |४० |[[हरिद्वार|मायापुर]] |फियो |[[मायादेवी]] |तपस्यश्वर |चञ्चला |- |४१ |[[बडिमालिका|मल्लगिरी]] |बायाँ कुम |[[मालिका देवी|मल्लिका]] |उत्पन्नेश्वर |कोकुरा |- |४२ |[[मलयागिरी]] |आसन |[[वज्रेश्वरी]] |जागेश्वर |कोमला |- |४३ |[[मेरुगिरी]] |शुचिस्थान |[[पूर्णा]] |जिव्हापतेश्वर |कपालिनी |- |४४ |[[सेनापीठ]] |मुकुट |[[उमा]] |कामेश्वर |अष्टवक्रा |- |४५ |[[महेन्द्रपिठ]] |दायाँ तिघ्रा |[[इन्द्राणी]] |तारकेश्वर |उर्ध्वगमीनी |- |४६ |[[हिरण्यपुर]] |सुतस्थान |[[नवरत्नेश्वरी]] |नारदेश्वर |त्रिपुरेन्द्रा |- |४७ |[[वानरपुर]] |बायाँ तिघ्रा |[[कामेश्वरी]] |वेदान्तेश्वर |भेरुण्डा |- |४८ |[[लक्ष्मीपुर, इलाम|महालक्ष्मीपुर]] |बायाँ करङ |[[कमलाक्षी]] |त्रिकुटेश्वर |दिगम्बरा |- |४९ |[[उद्यान]] |कमरको हाड |[[त्रिपुरासुन्दरी]] |भैरवेश्वर |सुशंकोदरा |- |५० |[[छायाक्षेत्र]] |बाँँकीरहेका सबै अंग |[[छत्रेश्वरी]] |पिचासेश्वर |सुसुकोदरा |- |} यी माथी उल्लेखित मुख्य सिद्वपीठ लगायत पृथ्वीमा सतिदेवीका अङ्गहरू पतन भएर ७,५०,००,००० (सात करोड पचास लाख) सिद्धपीठहरू उत्पन्न भएका छन्। ति शिद्धपिठ मध्य माथी उल्लेखित मुख्य सिद्धपीठहरूको निकै महत्त्व छ। जो हिन्दु हरेक दिन बिहान उठेर यी सिद्ध पीठहरूको नाम मात्र लिन्छ त्यसलाई सिद्धपीठको दर्शन गरेको फल प्राप्त हुनेछ। <ref>देवी भागवत पुराण</ref> ==सतिको पूनर्जन्म== महादेवकी पत्नी सतिदेवी अर्को जन्ममा पर्वत राज हिमालयको घरमा [[पार्वती]]को रूपमा भएको थियो। उनकी आमाको नाम मेनका थियो। यो जन्ममा पनि पार्वतीले महादेवसँग नै विवाह गरेकी थिइन्। यिनै पार्वतीसँग भगवान शिवले विभिन्न लिलाहरू रचेका थिए। पार्वतीका [[गणेश]] र [[कार्तिकेय]] नाम गरेका दुईवटा पुत्र थिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाहिरिय लिङ्कहरू== {{हिन्दू धर्म}} {{Commonscat|Sati Devi}} [[श्रेणी:पौराणिक पात्र]] [[श्रेणी:हिन्दु देवीहरू]] 2y3cpd981v0awxtwc5ghrwsbp023b9h 0 64024 1361631 1309664 2026-06-13T11:14:25Z Bishaldev100 28807 1361631 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = रामशरण महत | image = Madhukarsjbrana.jpeg | office = अर्थमन्त्री (नेपाल) | primeminister = | term_start = २०६१ माघ | term_end = २०६३ वैशाख | predecessor = [[भरतमोहन अधिकारी]] | successor = [[रामशरण महत]] }} '''मधुकर शमशेर राणा''' नेपालका अर्थशास्त्री (economist) हुन्। उनको जन्म सन् १९४१ मा भएको हो । उनले नेपालको अर्थ मन्त्रालयमा लामो समय सेवा गरेका छन् । १९ माघ २०६१ मा [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]को प्रत्यक्ष शासनकालमा उनले अर्थमन्त्रीको जिम्मेवारी पाए। उनी खासमा अर्थतन्त्र र वित्तीयशास्त्रका विज्ञ हुन्। राजा ज्ञानेन्द्रकै प्रत्यक्ष शासनकालमा मन्त्री भएका पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री [[रमेशनाथ पाण्डे]] उनलाई त्यसरी नै चिनाउँछन्। उनी राणालाई अर्थतन्त्र र वित्तीय क्षेत्रबारे स–साना विषयमा गहिरो ज्ञान राख्ने विज्ञको रूपमा चिनेको बताउँछन्। उनी हाल साउथ एसियन इन्सटिच्युट अफ म्यानेजमेन्ट, काठमाडौंमा अर्थशास्त्र प्राध्यापन गर्छन् । उनी हकीका कुशल खेलाडी पनि थिए । राणा नेपाल हकी संघका संस्थापक उपाध्यक्ष समेत थिए । ==मृत्यु== ७८ वर्षको उमेरमा २९ असोज २०७६ मा उनको निधन भयो। {{stub}} [[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अर्थशास्त्रीहरू]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] kgrjia83pcmlvts26f7hjwbw8znxkgy 1361634 1361631 2026-06-13T11:22:13Z Bishaldev100 28807 1361634 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = रामशरण महत | image = Madhukarsjbrana.jpeg | office = अर्थमन्त्री (नेपाल) | primeminister = | term_start = २०६१ माघ | term_end = २०६३ वैशाख | predecessor = [[भरतमोहन अधिकारी]] | successor = [[रामशरण महत]] }} '''मधुकर शमशेर राणा''' नेपालका अर्थशास्त्री (economist) हुन्। उनको जन्म सन् १९४१ मा भएको हो । उनले नेपालको अर्थ मन्त्रालयमा लामो समय सेवा गरेका छन् । १९ माघ २०६१ मा [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]को प्रत्यक्ष शासनकालमा उनले अर्थमन्त्रीको जिम्मेवारी पाए। उनी खासमा अर्थतन्त्र र वित्तीयशास्त्रका विज्ञ हुन्। राजा ज्ञानेन्द्रकै प्रत्यक्ष शासनकालमा मन्त्री भएका पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री [[रमेशनाथ पाण्डे]] उनलाई त्यसरी नै चिनाउँछन्। उनी राणालाई अर्थतन्त्र र वित्तीय क्षेत्रबारे स–साना विषयमा गहिरो ज्ञान राख्ने विज्ञको रूपमा चिनेको बताउँछन्। उनी साउथ एसियन इन्सटिच्युट अफ म्यानेजमेन्ट, काठमाडौंमा अर्थशास्त्र प्राध्यापन थिए । उनी हकीका कुशल खेलाडी पनि थिए । राणा नेपाल हकी संघका संस्थापक उपाध्यक्ष समेत थिए । उनी नेपालको पहिलो वित्त कम्पनी [[नेपाल फाइनान्स कम्पनी]] लिमिटेड का संस्थापक थिए। ==मृत्यु== ७८ वर्षको उमेरमा २९ असोज २०७६ मा उनको निधन भयो। {{stub}} [[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अर्थशास्त्रीहरू]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] p0nxfhq6u2rbkpv4o218kpk20askqew 1361635 1361634 2026-06-13T11:23:09Z Bishaldev100 28807 /* मृत्यु */ 1361635 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = रामशरण महत | image = Madhukarsjbrana.jpeg | office = अर्थमन्त्री (नेपाल) | primeminister = | term_start = २०६१ माघ | term_end = २०६३ वैशाख | predecessor = [[भरतमोहन अधिकारी]] | successor = [[रामशरण महत]] }} '''मधुकर शमशेर राणा''' नेपालका अर्थशास्त्री (economist) हुन्। उनको जन्म सन् १९४१ मा भएको हो । उनले नेपालको अर्थ मन्त्रालयमा लामो समय सेवा गरेका छन् । १९ माघ २०६१ मा [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]को प्रत्यक्ष शासनकालमा उनले अर्थमन्त्रीको जिम्मेवारी पाए। उनी खासमा अर्थतन्त्र र वित्तीयशास्त्रका विज्ञ हुन्। राजा ज्ञानेन्द्रकै प्रत्यक्ष शासनकालमा मन्त्री भएका पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री [[रमेशनाथ पाण्डे]] उनलाई त्यसरी नै चिनाउँछन्। उनी राणालाई अर्थतन्त्र र वित्तीय क्षेत्रबारे स–साना विषयमा गहिरो ज्ञान राख्ने विज्ञको रूपमा चिनेको बताउँछन्। उनी साउथ एसियन इन्सटिच्युट अफ म्यानेजमेन्ट, काठमाडौंमा अर्थशास्त्र प्राध्यापन थिए । उनी हकीका कुशल खेलाडी पनि थिए । राणा नेपाल हकी संघका संस्थापक उपाध्यक्ष समेत थिए । उनी नेपालको पहिलो वित्त कम्पनी [[नेपाल फाइनान्स कम्पनी]] लिमिटेड का संस्थापक थिए। ==मृत्यु== ७८ वर्षको उमेरमा २९ असोज २०७६ मा उनको निधन भयो।<ref>{{Cite web |date=३० आश्विन २०७६ |title=पूर्वअर्थमन्त्री मधुकर शमशेर राणाको निधन |url=https://arthasarokar.com/2019/10/madhukar-samser-rana.html |access-date=2026-06-13 |website=Artha Sarokar :: Nepal's No.1 Economic News portal. |language=ne-NP}}</ref> {{stub}} [[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अर्थशास्त्रीहरू]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] egtz8vvyp56grvre1vhdvoc570e4t6y 1361636 1361635 2026-06-13T11:24:34Z Bishaldev100 28807 /* मृत्यु */ 1361636 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = रामशरण महत | image = Madhukarsjbrana.jpeg | office = अर्थमन्त्री (नेपाल) | primeminister = | term_start = २०६१ माघ | term_end = २०६३ वैशाख | predecessor = [[भरतमोहन अधिकारी]] | successor = [[रामशरण महत]] }} '''मधुकर शमशेर राणा''' नेपालका अर्थशास्त्री (economist) हुन्। उनको जन्म सन् १९४१ मा भएको हो । उनले नेपालको अर्थ मन्त्रालयमा लामो समय सेवा गरेका छन् । १९ माघ २०६१ मा [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]को प्रत्यक्ष शासनकालमा उनले अर्थमन्त्रीको जिम्मेवारी पाए। उनी खासमा अर्थतन्त्र र वित्तीयशास्त्रका विज्ञ हुन्। राजा ज्ञानेन्द्रकै प्रत्यक्ष शासनकालमा मन्त्री भएका पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री [[रमेशनाथ पाण्डे]] उनलाई त्यसरी नै चिनाउँछन्। उनी राणालाई अर्थतन्त्र र वित्तीय क्षेत्रबारे स–साना विषयमा गहिरो ज्ञान राख्ने विज्ञको रूपमा चिनेको बताउँछन्। उनी साउथ एसियन इन्सटिच्युट अफ म्यानेजमेन्ट, काठमाडौंमा अर्थशास्त्र प्राध्यापन थिए । उनी हकीका कुशल खेलाडी पनि थिए । राणा नेपाल हकी संघका संस्थापक उपाध्यक्ष समेत थिए । उनी नेपालको पहिलो वित्त कम्पनी [[नेपाल फाइनान्स कम्पनी]] लिमिटेड का संस्थापक थिए। ==मृत्यु== ७८ वर्षको उमेरमा २९ असोज २०७६ मा उनको निधन भयो।<ref>{{Cite web |date=३० आश्विन २०७६ |title=पूर्वअर्थमन्त्री मधुकर शमशेर राणाको निधन |url=https://arthasarokar.com/2019/10/madhukar-samser-rana.html |access-date=2026-06-13 |website=Artha Sarokar :: Nepal's No.1 Economic News portal. |language=ne-NP}}</ref> राणा मुटु र [[मृगौला|मिर्गौला]] सम्बन्धी रोगबाट पीडित थि ए।<ref>{{Cite web |last=bizmandu.com |last2=admin |date=2019-10-16 |title=पूर्व अर्थमन्त्री मधुकर शमशेर राणाको निधन, मुटु र मिर्गौला रोगबाट पीडित थिए राणा |url=https://bizmandu.com/content/20191016213744.html |access-date=2026-06-13 |website=BIZMANDU}}</ref> {{stub}} [[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अर्थशास्त्रीहरू]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] qsuqwvtjflsw8l765mf2cybm3x1xx62 1361638 1361636 2026-06-13T11:30:17Z Bishaldev100 28807 1361638 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = रामशरण महत | image = Madhukarsjbrana.jpeg | office = अर्थमन्त्री (नेपाल) | primeminister = | term_start = २०६१ माघ | term_end = २०६३ वैशाख | predecessor = [[भरतमोहन अधिकारी]] | successor = [[रामशरण महत]] | birth_date = साउन १९९८ | death_date = ३० आश्विन २०७६ }} '''मधुकर शमशेर राणा''' नेपालका अर्थशास्त्री (economist) हुन्। उनको जन्म सन् १९४१ मा भएको हो । उनले नेपालको अर्थ मन्त्रालयमा लामो समय सेवा गरेका छन् । १९ माघ २०६१ मा [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]को प्रत्यक्ष शासनकालमा उनले अर्थमन्त्रीको जिम्मेवारी पाए। उनी खासमा अर्थतन्त्र र वित्तीयशास्त्रका विज्ञ हुन्। राजा ज्ञानेन्द्रकै प्रत्यक्ष शासनकालमा मन्त्री भएका पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री [[रमेशनाथ पाण्डे]] उनलाई त्यसरी नै चिनाउँछन्। उनी राणालाई अर्थतन्त्र र वित्तीय क्षेत्रबारे स–साना विषयमा गहिरो ज्ञान राख्ने विज्ञको रूपमा चिनेको बताउँछन्। उनी साउथ एसियन इन्सटिच्युट अफ म्यानेजमेन्ट, काठमाडौंमा अर्थशास्त्र प्राध्यापन थिए। त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा ‘आर्थिक विकास तथा प्रशासन केन्द्र’ (सेडा) स्थापनामा उनको महत्वपूर्ण योगदान थियो। २ जेठ २०२६ सालमा यो केन्द्रको स्थापना भएको थियो। उनले परराष्ट्रमन्त्रालयको विशेष सल्लाहकारका रुपमा पनि काम गरेका थिए। प्रकाशचन्द्र लोहनी परराष्ट्रमन्त्री हुँदा राणा परराष्ट्रमन्त्रालयका विशेष सल्लाकार थिए। उनी नेपालको पहिलो वित्त कम्पनी [[नेपाल फाइनान्स कम्पनी]] लिमिटेड का संस्थापक थिए। उनी हकीका कुशल खेलाडी पनि थिए । राणा नेपाल हकी संघका संस्थापक उपाध्यक्ष समेत थिए । ==मृत्यु== ७८ वर्षको उमेरमा २९ असोज २०७६ मा उनको निधन भयो।<ref>{{Cite web |date=३० आश्विन २०७६ |title=पूर्वअर्थमन्त्री मधुकर शमशेर राणाको निधन |url=https://arthasarokar.com/2019/10/madhukar-samser-rana.html |access-date=2026-06-13 |website=Artha Sarokar :: Nepal's No.1 Economic News portal. |language=ne-NP}}</ref> राणा मुटु र [[मृगौला|मिर्गौला]] सम्बन्धी रोगबाट पीडित थि ए।<ref>{{Cite web |last=bizmandu.com |last2=admin |date=2019-10-16 |title=पूर्व अर्थमन्त्री मधुकर शमशेर राणाको निधन, मुटु र मिर्गौला रोगबाट पीडित थिए राणा |url=https://bizmandu.com/content/20191016213744.html |access-date=2026-06-13 |website=BIZMANDU}}</ref> {{stub}} [[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अर्थशास्त्रीहरू]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] g1f8i3966nus7ktmstdrf0rwkght051 0 73825 1361553 1312147 2026-06-13T05:26:16Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361553 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = {{native name|mt|Repubblika ta' Malta}} |conventional_long_name = गणतन्त्रीक माल्टा |common_name =माल्टा |image_flag = Flag of Malta.svg |alt_flag = <!--alt text for flag--> |image_coat = Coat of arms of Malta.svg |alt_coat = <!--alt text for coat of arms--> |symbol_type = <!--emblem/seal/... based on image_coat--> |national_motto = <!--"[[motto]]"--> |national_anthem = {{lang|mt|''[[L-Innu Malti]]''}}<br/>{{small|''The Maltese Hymn''}} [[File:Malta National Anthem.ogg|center]] |royal_anthem = <!--''[[name of/link to anthem]]''--> |other_symbol_type = <!--Another symbol, e.g. Hymn--> |other_symbol = <!--another symbol text--> |image_map = EU-Malta.svg |alt_map = <!--alt text for map--> |map_caption = |image_map2 = <!--Another map, if required--> |alt_map2 = <!--alt text for second map--> |map_caption2 = <!--Caption to place below second map--> |capital = [[वलेत्ता]] |latd= | latm= | latNS = <!--capital's latitude degree/min/dir--> |longd= |longm= |longEW = <!--capital's longitude deg/min/dir--> |largest_city = <!--Largest city or settlement: --> |largest_settlement = <!--(if not a city)--> |largest_settlement_type = <!--Type of settlement if largest settlement not a city--> |official_languages = |national_languages = <!--Officially recognized languages--> |regional_languages = <!--Officially recognized languages--> |languages_type = <!--Alternative type of languages --> |languages = <!--Alternative languages list--> |languages_sub = <!--Is this alternative type of languages a sub-item of the previous non-sub type? ("yes" or "no")--> |languages2_type = <!--Second alternative type of languages --> |languages2 = <!--Second alternative languages list--> |languages2_sub = <!--Is the second alternative type of languages a sub-item of the previous non-sub type? ("yes" or "no")--> |ethnic_groups = <!--List/breakdown of ethnic groups--> |ethnic_groups_year = <!--Year of ethnic data (if provided)--> |demonym = |government_type = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = <--...--> |leader_title6 = |leader_name6 = |sovereignty_type = |sovereignty_note = |established_event1 = |established_date1 = |established_event2 = |established_date2 = <!-- ... --> |established_event9 = |established_date9 = |area_rank = |area_magnitude = |area = <!-- major area size (in [[Template:convert]] either km2 or sqmi first) --> |area_km2 = 316 |area_sq_mi = 121 |area_footnote = <!-- optional footnote for area --> |percent_water = 0.001 |area_label = <!-- label under "Area" (default: Total) --> |area_label2 = <!-- label below area_label (optional) --> |area_dabodyalign = <!-- text after area_label2 (optional) --> |population_estimate = |population_estimate_rank = |population_estimate_year = |population_census = ४१६,०५५ |population_census_year = २०११ |population_density_km2 =१,५६२ |population_density_sq_mi = ४,०७७ |population_density_rank = |GDP_PPP = |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = |GDP_PPP_per_capita = $30,566 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $9.646&nbsp;billion |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = |GDP_nominal_per_capita = $22,892<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = 27.4 |Gini_rank = |Gini_year = 2011 |Gini_category = |HDI = 0.829 |HDI_rank = 39th |HDI_year = 2013 |HDI_category = |currency =Euro ([[Euro sign|€]])^b |currency_code =EUR |time_zone = |utc_offset = +1 |time_zone_DST =केन्द्रीय युरोपेली समय |antipodes = |date_format = dd/mm/yyyy ([[Anno Domini|AD]]) |DST_note = |utc_offset_DST = <!-- +N, where N is number of hours--> |drives_on = vehicles drive on the left or right of the road |national_bird =[[Blue rock thrush]] |national_plant = [[Maltese rock centaury]] |national_tree = [[Tetraclinis|Tetraclinis Articulata]] |national_poet = [[Dun Karm Psaila]] |cctld =ined |iso3166code = |calling_code = |image_map3 = |alt_map3 = |footnotes = |footnote1 = |footnote2 = |footnote7 = }} '''माल्टा''' ([[:en:Malta]], माल्टीस : ''Repubblika ta' Malta (Republic of Malta)'') [[युरोप|यूरोप]]मा स्थित एक विकसित देश हो। येसको राजधानी [[वलेत्ता]] हो। यो देशको मुख्य र रास्ट्रीय भाषा [[माल्टाई भाषा]] र [[अङ्ग्रेजी भाषा]] हो। == जनसङ्ख्या == यो देशको जनसङ्ख्या लगभग ४१६,००० थियो। == इतिहास == == भूगोल == == राज्यनीति == == अर्थतन्त्र == == धर्म == मुसलमान == जीवनशैली == ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{युरोपेली संघका सदस्यहरू}} {{Europe}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links|Malta|voy=Malta}} ;सरकार *[http://www.gov.mt/ Gov.mt]{{spaced ndash}}Maltese Government official site *[http://justiceservices.gov.mt/LOM.aspx?pageid=24 Laws of Malta]{{spaced ndash}}The Official Laws of Malta website. *[http://www.afm.gov.mt/ The Maltese Armed Forces official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415023934/http://afm.gov.mt/ |date=2012-04-15 }} *[http://www.mepa.org.mt/ Malta Environment and Planning Authority's] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208023159/http://www.mepa.org.mt/ |date=2008-12-08 }} [[GIS]] *[http://www.financemalta.org/ FinanceMalta official website] ;सामान्य जानकारी *[http://www.maltawiki.com/ Malta]&nbsp;– Wiki about Malta containing both general and travel related information *{{CIA World Factbook link|mt|Malta}} *[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/malta.htm Malta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015235341/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/malta.htm |date=2008-10-15 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' *{{dmoz|Regional/Europe/Malta}} *[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17597837 Malta profile] from the [[BBC News]] *{{Wikiatlas|Malta}} *{{osmrelation-inline|365307}} *[http://www.wix.com/btrcameron/migrationmalta Migration Malta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406130026/http://www.wix.com/btrcameron/migrationmalta |date=2011-04-06 }}&nbsp;– An information source on immigration and Malta (scholarly articles, policy documents, press releases etc.) ; Media *[http://www.maltamediaonline.com/ MaltaMedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009084600/http://www.maltamediaonline.com/ |date=2020-10-09 }}&nbsp;– online news *[http://www.timesofmalta.com/ The Times of Malta] *[http://www.mfc.com.mt/ Malta Film Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018234858/http://www.mfc.com.mt/ |date=2014-10-18 }} *[http://bartolomy.com/malta/ Bartolomy's photos of Malta January 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150326070352/http://bartolomy.com/malta/ |date=2015-03-26 }} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] ck00cunugzma9nlxfkh7m31ryijhz0v 0 75523 1361530 1349552 2026-06-12T20:57:59Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361530 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state or territory | name = केरल | type = राज्य | image_seal = Government of Kerala Logo.svg | image_map = IN-KL.svg | coordinates = {{coord|10.0|N|76.3|E|region:IN-KL|display=inline,title}} | region = दक्षिण भारत | formation_date4 = १ नोभेम्बर १९५६ | capital = तिरुवनन्तपुरम | districts =[[केरलका जिल्लाहरूको सूची|१४]] | judiciary = [[केरल उच्च न्यायालय]] | legislature_type = एक सदनात्मक | assembly = [[केरल विधान सभा]] | assembly_seats = १४० सिट | rajya_sabha_seats = ९ सिट | lok_sabha_seats = २० सिट | area_total_km2 = ३८८६३ | area_footnotes = <ref>{{Cite web |title=About Kerala |url=https://kerala.gov.in/subdetail/NTM1ODMxNzQuNDg=/MjA0ODc2ODQuMzY= |access-date=10 March 2025 |language=en-US }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250210170237/https://www.kerala.gov.in/subdetail/NTM1ODMxNzQuNDg=/MjA0ODc2ODQuMzY= |date=10 February 2025 }}</ref> | area_rank = २१औँ | length_km = ५६० | width_km = ७० | elevation_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Kerala Physiography {{!}} Geographical location {{!}} Kerala {{!}} Kerala |url=https://kerala.me/geography |access-date=24 March 2023 |language=en-US |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324220056/https://kerala.me/geography |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230324220056/https://kerala.me/geography |date=24 March 2023 }}</ref> | elevation_m = ९०० | elevation_max_m = २,६९५ | elevation_max_point = [[अनाइमुडी]]<ref>{{Cite web |title=Anamudi – Peakbagger.com |url=https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10664 |access-date=24 March 2023 |website=www.peakbagger.com |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324210042/https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10664 |url-status=live }}</ref> | elevation_min_m = −२.७ | elevation_min_point = [[कुट्टानाड]]<ref>{{Cite web |title=Kuttanadan.com : Explore the Rice Bowl of Kerala |url=https://kuttanadan.com/ |access-date=24 March 2023 |website=Kuttanadan Website |language=en-US |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324210043/https://kuttanadan.com/ |url-status=live }}</ref> | population_footnotes = <ref>{{cite book | url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | title=Population Projections for India and States, 2011–2036 | date=July 2020 | access-date=25 March 2023 | archive-date=13 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230313055356/https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | url-status=live }}</ref> | population_total = ३६,१११,००० | population_as_of = २०२५ | population_rank = १३औँ | population_urban = ७९.४२% | population_rural = २०.५८% | population_density = ८९० | population_demonym = [[मलयाली जाति|मलायाली]] | 0fficial_Langs = मलयालम, अङ्ग्रेजी<ref name="langoff">{{Cite web |date=29 May 2025 |title=President Withholds Assent to Kerala Government's Malayalam Language Bill |url=https://thewire.in/government/president-withholds-assent-to-kerala-governments-malayalam-language-bill |access-date=24 June 2025 |website=[[The Wire (India)|The Wire]]}}</ref> | website = kerala.gov.in }} '''केरल''' [[भारत]]को मालाबार तटमा अवस्थित एक [[राज्य]] हो। यो १ नोभेम्बर १९५६ मा राज्य पुनर्गठन ऐन अन्तर्गत गठन भएको थियो, जसले देशको [[मलयालम भाषा|मलयालम भाषी]] क्षेत्रहरूलाई एकल राज्यमा एकीकृत गरेको थियो। ३८,८६३ वर्ग किलोमिटर (१५,००५ वर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको, यो उत्तर र उत्तरपूर्वमा [[कर्नाटक]], पूर्व र दक्षिणमा [[तमिलनाडु]] र पश्चिममा [[लक्षद्वीप सागर]]सँग जोडिएको छ। [[भारतको जनगणना, सन् २०११|२०११ को जनगणना]] अनुसार ३ करोड ३० लाख बासिन्दा भएको केरल [[जनसङ्ख्या अनुसार भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरूको सूची|भारतको १३औँ सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको राज्य]] हो। यो [[केरलका जिल्लाहरू|राज्य १४ जिल्लामा विभाजित]] छ, जसमा [[तिरुवनन्तपुरम]] राजधानी हो। मलयालम सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा हो र [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]सँगै, यो राज्यको [[आधिकारिक भाषा]]को रूपमा काम गर्दछ। केरल ३००० ईपूर्वदेखि नै [[मसला]]को प्रमुख निर्यातकर्ता रहँदै आएको छ। यस क्षेत्रको पहिलो प्रमुख राज्य, [[चोल वंश|चेर राजवंश]], समुद्री व्यापारको माध्यमबाट प्रख्यात भयो तर प्रायः छिमेकी [[चोल वंश|चोल]] र [[पाण्ड्य वंश|पाण्ड्य राजवंश]]हरूबाट आक्रमणको सामना गर्नुपर्‍यो। १५औँ शताब्दीमा, मसलाको व्यापारले [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्तगाली]] व्यापारीहरूलाई केरलतिर आकर्षित गर्‍यो, जसले गर्दा [[उपनिवेशकालीन भारत|भारतमा युरोपेली उपनिवेश]]को सुरुवात भयो। [[मरिच]] र प्राकृतिक रबरको उत्पादनले राष्ट्रिय उत्पादनमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याउँछ। [[कृषि|कृषि क्षेत्र]]मा, [[नरिवल]], [[चिया]], [[कफी]], [[काजु]] र [[मसला]]हरू महत्त्वपूर्ण बालीहरू हुन्। राज्यको तटरेखा ५९५ किलोमिटर (३७० माइल) सम्म फैलिएको छ, र ११ लाख मानिसहरू माछा मार्ने उद्योगमा निर्भर छन्, जसले राज्यको आयको लगभग ३% ओगटेको छ। अर्थतन्त्र धेरै हदसम्म सेवा-उन्मुख छ, जबकि प्राथमिक क्षेत्रले तुलनात्मक रूपमा सानो हिस्सा योगदान गर्दछ। == नामकरण == केरल शब्द पहिलो पटक [[केरलपुत्र]] ('चेरको पुत्र') को रूपमा अभिलेख गरिएको छ जुन तेस्रो शताब्दीको ईसापूर्व मौर्य सम्राट [[अशोक]]द्वारा छोडिएको चट्टान शिलालेखमा अभिलेख गरिएको थियो, जुन कल्याणसँग सम्बन्धित उनको आदेशहरू मध्ये एक थियो। त्यस समयमा, यस क्षेत्रका तीन राज्यहरू मध्ये एकलाई शास्त्रीय तमिलमा चेरलम भनिन्थ्यो: चेरा र केरा एउटै शब्दका रूपहरू हुन्। चेरल शब्दले केरलका राजाहरूको सबैभन्दा पुरानो ज्ञात राजवंशलाई जनाउँछ र यो 'ताल' को लागि पुरानो तमिल शब्दबाट आएको हो।<ref name="Marr1985">{{Cite book|last=John R. Marr|url=https://books.google.com/books?id=x3gOAAAAYAAJ|title=The Eight Anthologies: A Study in Early Tamil Literature|publisher=Institute of Asian Studies|year=1985|page=263}}</ref> == भूगोल == यो राज्य [[लक्षद्वीप सागर]] र [[पश्चिमी घाट]]को बीचमा अवस्थित छ। उत्तरी अक्षांश ८°१८' र १२°४८' र पूर्वी देशान्तर ७४°५२' र ७७°२२' बीच अवस्थित, केरलले केही चक्रवातहरू सहित आर्द्र उष्णकटिबन्धीय वर्षावन जलवायु अनुभव गर्दछ। राज्यको तट ५९० किलोमिटर (३७० माइल) छ र राज्यको चौडाइ ११ देखि १२१ किलोमिटर (७ र ७५ माइल) बीच फरक हुन्छ।<ref name="Nair1994">{{cite book|author=V. Balakrishnan Nair|title=Social Development and Demographic Changes in South India: Focus on Kerala|url=https://books.google.com/books?id=sTS4OO9lcdgC&pg=PA15|access-date=18 November 2012|year=1994|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.|isbn=978-8185880501|page=15}}</ref> भौगोलिक रूपमा, केरललाई तीन जलवायु भिन्न क्षेत्रहरूमा विभाजन गर्न सकिन्छ:<ref name="ChattopadhyayFranke20062">{{cite book|author1=Srikumar Chattopadhyay|author2=Richard W. Franke|title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala|url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC&pg=PA110|access-date=19 March 2019|year=2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-8180692949}}</ref> # पूर्वी उच्च पहाडी भूभाग; उबडखाबड र चिसो पहाडी भूभाग, # मध्य मध्य-भूभाग; घुमाउरो पहाडहरू, र # पश्चिमी तराई भूभाग; तटीय मैदानहरू अधिकांश जैविक विविधता पश्चिमी घाटमा केन्द्रित र संरक्षित छ। १८औँ शताब्दीसम्म केरलको तीन चौथाई भूभाग घना जङ्गलले ग्रस्त थियो। २००४ सम्म, भारतको १५,००० वनस्पति प्रजातिहरू मध्ये २५% भन्दा बढी केरलमा छन्। ४,००० फूल फुल्ने वनस्पति प्रजातिहरू मध्ये; जसमध्ये १,२७२ केरलमा स्थानीय छन्, ९०० औषधीय छन्, र १५९ खतरामा छन्।<ref name="Sreedharan_2004">{{Cite journal |author=Sreedharan TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |url=https://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |journal=Centre for Development Studies |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/https://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |archive-date=26 March 2009 |access-date=28 December 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326054155/https://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |date=26 March 2009 }}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == केरल भारतको जनसङ्ख्याको २.८% बसोबास गर्छ; प्रति वर्ग किमी ८५९ जनाको घनत्वको साथ, यसको जमिन प्रति वर्ग किमी ३७० जनाको राष्ट्रिय औसत भन्दा लगभग तीन गुणा घना बसोबास भएको छ। २०११ को अनुसार, [[तिरुवनन्तपुरम]] केरलको सबैभन्दा जनसङ्ख्या भएको सहर हो। राज्यमा, जनसङ्ख्या वृद्धि दर भारतको सबैभन्दा कम छ, र २०११ मा ४.९% को दशैंको वृद्धि अखिल भारतीय औसत १७.६% को एक तिहाइ भन्दा कम छ। केरलको जनसङ्ख्या १९५१ र १९९१ को बीचमा दोब्बर भन्दा बढी भयो, १.५६ करोड मानिसहरू थपेर १९९१ मा २.९१ करोड बासिन्दा पुगे; २०११ सम्ममा जनसङ्ख्या ३.३३ करोड थियो।<ref name="Census 2011">{{cite web |title=Size, Growth Rate and Distribution of Population |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923224858/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter3.pdf |archive-date=23 September 2015 |access-date=13 November 2015 |website=Census 2011 |publisher=Government of India}}</ref> [[मलयालम भाषा|मलयालम]] केरलको [[आधिकारिक भाषा]] हो र [[भारतका शास्त्रीय भाषाहरू|भारतको शास्त्रीय भाषाहरू]] मध्ये एक हो। केरलभरि मुख्यतया इडुक्की जिल्ला र पलक्कड जिल्लामा उल्लेखनीय [[तमिल भाषा|तमिल]] जनसङ्ख्या छ जसमा दुई जिल्लाको जनसङ्ख्याको क्रमशः १७.४८% र ४.८% छ। [[तुलु भाषा|तुलु]] र [[कन्नड भाषा|कन्नड]] मुख्यतया कासारगोड जिल्लाको उत्तरी भागहरूमा बोलिन्छन्, जसमध्ये प्रत्येक जिल्लाको कुल जनसङ्ख्याको क्रमशः ८.७७% र ४.२३% हो। केरल धार्मिक रूपमा धेरै विविध छ जहाँ राज्यभरि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], [[मुसलमान|मुस्लिम]] र [[इसाई धर्म|ईसाई]]हरूको उल्लेखनीय जनसङ्ख्या छ। केरललाई प्रायः सम्पूर्ण भारतमा सबैभन्दा विविध राज्यहरू मध्ये एक मानिन्छ।<ref>{{cite web |date=7 April 2019 |title=The paradox of India's most religiously diverse state |url=https://thegroundtruthproject.org/paradox-indias-religiously-diverse-state/ |access-date=7 April 2019 |publisher=The Ground Truth Project}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू}} [[श्रेणी:केरल| ]] [[श्रेणी:भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू]] ahio7mmhgwgczlbowkseasuxtomvaae 0 79959 1361570 1361191 2026-06-13T06:01:28Z Bishaldev100 28807 /* भाग–३२ विविध */ 1361570 wikitext text/x-wiki {{Featured article}} {{Infobox document | document_name= नेपालको संविधान २०७२ | italic_title= no | image=Constitution of Nepal.jpg | image_width= | image_caption= नेपालको संविधान २०७२ | date_created= २०७२ असोज १ गते | date_ratified= २०७२ असोज ३ गते | location_of_document= नेपाल कानुन किताव व्यवस्था समिति | writer= संविधानसभाका सदस्य | हस्ताक्षरकर्ता= ६०१ मध्ये ५४१ सदस्यहरूले पारित गरेपछि सभाध्यक्ष द्वारा प्रमाणित गरी राष्ट्रपतिद्वारा जारी गरिएको। | purpose= नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ लाई प्रतिस्थापन गर्न | wikisource= }} {{ढाँचा:नेपालको संविधान २०७२}} '''नेपालको संविधान २०७२''' नेपालको विद्यमान संविधान हो। यो नेपालको तत्कालीन 'संविधान सभा'ले बनाएको हो। यो जनताका प्रतिनिधिले पारित गरेको पहिलो र नेपालको सातौँ संविधान हो। संविधान सभाको दोश्रो निर्वाचनबाट निर्वाचित संविधान सभाले २०७२ साल भदौ ३० गते यो संविधान दुई-तिहाई भन्दा बढी मतले पारित गरेको हो। साथै नेपालकै इतिहासमा जनता माझ गएर मस्यौदा तयार गरिएको यो पहिलो र विश्वको सबैभन्दा पछिल्लो संविधान हो। नेपालको तराई क्षेत्रका जिल्लाहरूमा यस विरुद्ध आवाज उठाइएता पनि गणक पूरक संख्या पुराएर यो संविधान दुइतिहाई (नब्बे प्रतिशतभन्दा बढीको) बहुमतमा राष्ट्रपतिबाट घोषणा गरिएको हो।<ref name="कान्तिपुर">कान्तिपुर दैनिक {{cite web | url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2015-09-16/20150916193058.html | title=पारित भयो नेपालको संविधान | accessdate=September 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918002748/http://kantipur.ekantipur.com/news/2015-09-16/20150916193058.html |date=2015-09-18 }}</ref><ref name="सेतोपाटी">सेतोपाटी अनलाइन {{cite web | url=http://setopati.com/raajneeti/33955/ | title=नेपालको संविधान दुई तिहाइ बहुमतद्वारा पारित | accessdate=September 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918224125/http://setopati.com/raajneeti/33955 |date=2015-09-18 }}</ref><ref name="अन्नपूर्ण पोष्ट">अन्नपूर्ण पोष्ट दैनिक {{cite web | url=http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19236 | title=नेपालको नयाँ संविधान अत्यधिक बहुमतले पारित | accessdate=September 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919204551/http://www.annapurnapost.com/News.aspx/story/19236 |date=2015-09-19 }}</ref> यो संविधान २०७२ असोज १ गते संविधानसभाका बहुमत सदस्यहरूबाट हस्ताक्षर भएपछि सभाध्यक्षबाट प्रमाणित गरिएको थियो। तराईको जिल्लाहरूमा कालोदिन भनि विरोध भएतापनि संविधान २०७२ असोज ३ गते नेपालका राष्ट्रपति [[रामवरण यादव]]ले नेपालको संविधान २०७२ मा हस्ताक्षर गर्दै संविधान जारी भएको घोषणा गरी लागू गरिएको हो।<ref name="bbcnepal">बिबिसि नेपाली सेवा{{cite web | url=http://www.bbc.com/nepali/news/2015/09/150920_new_constitution | title=राष्ट्रपतिद्वारा संविधान जारी भएको घोषणा| accessdate= 20 September 2015}}</ref> यस संविधानमा ३५ भाग ३०८ वटा धारा र ९ वटा अनुसूचीहरू रहेका छन्। संविधानले नेपाललाई धर्म निरपेक्ष राष्ट्र घोषणा गर्नुका साथै पहिलो पटक संघीय मुलुकको रुपमा स्थापित गरेको छ । ==प्रस्तावना== <blockquote>नेपालको संविधानको प्रस्तावनामा निम्नानुसार उल्लेख गरिएको छः नेपालीमा:<ref>{{Cite web|last=नेपाल कानून आयोग|title=नेपालको संविधान|url=https://www.lawcommission.gov.np/np/?p=1547&amp|url-status=live|access-date=8 January 2022|website=नेपाल कानून आयोग|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108021901/https://www.lawcommission.gov.np/np/?p=1547&amp |archive-date=January 8, 2022 }}</ref> " ''हामी सार्वभौमसत्तासम्पन्न नेपाली जनता;'' ''नेपालको स्वतन्त्रता, सार्वभौमिकता, भौगोलिक अखण्डता, राष्ट्रिय एकता, स्वाधीनता र स्वाभिमानलाई अक्षुण्ण राखी जनताको सार्वभौम अधिकार, स्वायत्तता र स्वशासनको अधिकारलाई आत्मसात् गर्दै;'' ''राष्ट्रहित, लोकतन्त्र र अग्रगामी परिवर्तनका लागि नेपाली जनताले पटक– पटक गर्दै आएका ऐतिहासिक जन आन्दोलन, सशस्त्र संघर्ष, त्याग र बलिदानको गौरवपूर्ण इतिहासलाई स्मरण एवं शहीदहरू तथा बेपत्ता र पीडित नागरिकहरूलाई सम्मान गर्दै;'' ''सामन्ती, निरंकुश, केन्द्रीकृत र एकात्मक राज्यव्यवस्थाले सृजना गरेका सबै प्रकारका विभेद र उत्पीडनको अन्त्य गर्दै;'' ''बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक तथा भौगोलिक विविधतायुक्त विशेषतालाई आत्मसात् गरी विविधताबीचको एकता, सामाजिक सांस्कृतिक ऐक्यबद्धता, सहिष्णुता र सद्भावलाई संरक्षण एवं प्रवर्धन गर्दै; वर्गीय, जातीय, क्षेत्रीय, भाषिक, धार्मिक, लैंगिक विभेद र सबै प्रकारका जातीय छुवाछूतको अन्त्य गरी आर्थिक समानता, समृद्धि र सामाजिक न्याय सुनिश्चित गर्न समानुपातिक समावेशी र सहभागितामूलक सिद्धान्तका आधारमा समतामूलक समाजको निर्माण गर्ने संकल्प गर्दै;'' ''जनताको प्रतिस्पर्धात्मक बहुदलीय लोकतान्त्रिक शासन प्रणाली, नागरिक स्वतन्त्रता, मौलिक अधिकार, मानव अधिकार, बालिग मताधिकार, आवधिक निर्वाचन, पूर्ण प्रेस स्वतन्त्रता तथा स्वतन्त्र, निष्पक्ष र सक्षम न्यायपालिका र कानूनी राज्यको अवधारणा लगायतका लोकतान्त्रिक मूल्य र मान्यतामा आधारित समाजवादप्रति प्रतिबद्ध रही समृद्ध राष्ट्र निर्माण गर्न;'' ''सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्थाको माध्यमद्वारा दिगो शान्ति, सुशासन, विकास र समृद्धिको आकांक्षा पूरा गर्न संविधान सभाबाट पारित गरी यो संविधान जारी गर्दछौँ''। "</blockquote> == संविधानका भागहरू== ===भाग–१ प्रारम्भिक=== (१) संविधान मूल कानुन<br> (२ )सर्वभौमसत्ता र राज्यकीयसत्ता <br> (३) राष्ट्र<br> (४) नेपाल राज्य<br> (५) राष्ट्रीय हित<br> (६) राष्ट्र भाषा<br> (७) सरकारी कामकाजको भाषा<br> (८) राष्ट्रीय झण्डा<br> (९) राष्ट्रीय गान इत्यादि <ref>http://parliament.gov.np/document.ph?id=24 http://parliament.gov.np/document.php?id=24 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307063858/http://parliament.gov.np/document.php?id=24 |date=2016-03-07 }} प्रारम्भिक</ref> ===भाग–२ [[नागरिकता|नागरिकता]]=== (१०) नागरिकताबाट बञ्चित नगरिने <br> (११) नेपाली नागरिक ठहर्ने <br> (१२) वंशीय आधार तथा लैङ्गिक पहिचान सहितको नागरिकता <br> (१३) नागरिकता प्राप्ति, पुनः प्राप्ति र समाप्ति <br> (१४) गैर आवासिय नागरिकता प्राप्त गर्न सकिने <br> (१५) नेपाली नागरिकता सम्बन्धि अन्य व्यवस्था<br> ===भाग-३ मौलिक हक र कर्तव्य=== (१६) सम्मानपुर्वक वाच्न पाउने हक <br> (१७) स्वतन्त्रताको हक <br> (१८) समानताको हक <br> (१९) सञ्चारको हक <br> (२०) न्याय सम्बन्धी हक <br> (२१) अपराध पीडितको हक<br> (२२) यातना विरूद्धको हक<br> (२३) निवारक नजरबन्द विरूद्धको हक<br> (२४) छुवाछुत र भेदभाव विरूद्धको हक<br> (२५) सम्पत्तिको हक<br> (२६) धार्मिक स्वतन्त्राको हक<br> (२७) सूचनाको हक<br> (२८) गोपनीयताको हक<br> (२९) शोषण विरूद्धको हक<br> (३०) स्वच्छ वातावरणको हक<br> (३१) शिक्षा सम्बन्धी हक<br> (३२) भाषा र संस्कृतिको हक<br> (३३) रोजगारको हक<br> (३४) श्रमको हक<br> (३५) स्वास्थ्य सम्बन्धी हक<br> (३६) खाद्य सम्बन्धी हक<br> (३७) आवासको हक<br> (३८) महिलाको हक<br> (३९) बालबालिकाको हक (४०) दलितको हक<br> (४१) ज्येष्ठ नागरिकको हक<br> (४२ )सामाजिक न्यायको हक<br> (४३) सामाजिक सुरक्षाको हक<br> (४४) उपभोक्ताको हक<br> (४५) देश निकाला विरुद्धको हक<br> (४६) संबैधानिक उपचारको हक<br> (४७) मौलिक हकको कार्यन्यायन<br> (४८) नागरिकका कर्तब्य ===भाग–४ राज्यका निर्देशक सिद्धान्त, नीति तथा दायित्व === (५०) निर्देशक सिद्धान्त <br>(५१) राज्यका नीतिहरू<br>(५२) राज्यको दायित्व<br>(५३) प्रतिवेदन पेश गर्ने<br>(५४) अनुगमन सम्बन्धी व्यवस्था<br>(५५) अदालतमा प्रश्न उठाउन नसकिने ===भाग–५ राज्यको संरचना र राज्य शक्तिको बाँडफाँड=== (५६) राज्यको संरचना<br>(५७) राज्य शक्तिको बाँडफाँड<br>(५८) अविशिष्ट अधिकार<br>(५९) आर्थिक अधिकारको प्रयोग<br>(६०) राजश्व स्रोतको बाँडफाँड ===भाग–६ राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति=== (६१) राष्ट्रपति<br>(६२) राष्ट्रपतिको निर्वाचन<br>(६३) राष्ट्रपतिको पदावधि<br>(६४) राष्ट्रपतिको योग्यता<br>(६५) राष्ट्रपतिको पद रिक्त हुने अवस्था<br>(६६) राष्ट्रपतिको काम, कर्तव्य र अधिकार<br>(६७) उपराष्ट्रपति<br>(६८) उपराष्ट्रपतिको पद रिक्त हुने अवस्था<br>(६९) उपराष्ट्रपति सम्बन्धी अन्य व्यवस्था<br>(७०) राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति फरक फरक लिङ्ग वा समुदायको हुने<br>(७१) राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको सपथ<br>(७२) राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुबिधा<br>(७३) राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको कार्यालय ===भाग–७ सङ्घीय कार्यपालिका=== (७४) शासकीय स्वरूप<br> (७५) कार्यकरणी अधिकार <br> (७६) मन्त्रीपरिषद गठन <br> (७७) प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीपरिषद रिक्त हुने अवस्था <br> (७८) सङ्घीय संसदको सदस्य नभाको व्यक्ति मन्त्री हुने <br> (७९) प्रधानमन्त्री र मन्त्रीको पारि श्रमिक तथा अन्य सुविधा <br> (८०) शपथ <br> (८१) राष्ट्रपतिलाई जानकारी दिन <br> (८२) नेपाल सस्कारको कार्य सञ्चालन ===भाग - ८ सङ्घीय व्यवस्थापिका=== (८३) सङ्घीय व्यवस्थापिका <br> (८४) प्रतिनिधि सभाको गठन <br> (८५) प्रतिनिधि सभाको कार्यकाल <br> (८६) राष्ट्रीय सभा को गठन र सदस्यहरूको पदावधि <br> (८७) सदस्यको लागि योग्यता <br> (८८) शपथ <br> (८९) स्थानको रिक्तता <br> (९०) सदस्यताको लागि अयोग्यता सम्बन्धी निर्णय <br> (९१) प्रतिनिधि सभाको सभामुख र उपसभामुख <br> (९२) राष्ट्रीय सभाको अध्यक्ष र उपाघ्यक्ष <br> (९३) अधिवेशन आहवन र अन्त्य <br> (९४) गण पूरक संख्या <br> (९५) राष्ट्रपतिबाट सम्बोधन <br> (९६) उपप्रधानमन्त्री, प्रधानमन्त्री, राज्य मंत्री र सहायक मन्त्रीले दुबै बैठकमा भाग लिन पाउने <br> (९७) समितिको गठन <br> (९८) सदस्यको स्थान रिक्त रहेको अवस्थामा सदनको कार्य सञ्चालन <br> (९९) मतदान <br> (१००) बिस्वासको मत र अबिस्वाशको प्रस्ताब सम्बन्धी व्यवस्था <br> (१०१)महाअभियोग <br> (१०२) अनधिकार उपस्थित भएमा वा मतदान गरेमा सजाय <br> (१०३) विशेषाधिकार <br> (१०४) कार्य सञ्चालन बिधि <br> (१०५) बहसमा बन्देज <br> (१०६) सङ्घीय संसधको महासचिब र सचिब <br> (१०७) सङ्घीय संसदको सचिबालय <br> (१०८) पारिश्रमिक ===भाग–९ सङ्घीय व्यवस्थापन कार्यविधि=== (१०९) सङ्घीय संसदको व्यवस्थापिकीय अधिकार <br> (११०) बिधेयक प्रस्तुत गर्ने बिधि <br> (१११) बिधेयक पारित गर्ने बिधि <br> (११२) बिधेयक फिरता लिने <br> (११३) बिधेयकमा प्रमाणीकरण <br> (११४) अध्यादेश ===भाग–१० सङ्घीय आर्थिक कार्यप्रणालि=== (११५) कर लगाउन वा ऋण लीन नपाउने<br> (११६) सङ्घीय संचित कोष <br> (११७) सङ्घीय संचित कोष वा सङ्घीय सरकारी कोषबाट व्यय <br> (११८) सङ्घीय संचित कोषमाथि व्ययभार <br> (११९) राजस्व र व्ययको अनुमान <br> (१२०) बिनियोजन ऐन <br> (१२१) पूरक अनुमान <br> (१२२) पेस्कि खर्च <br> (१२३) उधारो खर्च <br> (१२४) सङ्घीय आकस्मिक कोष <br> (१२५) आर्थिक कार्य बिधि सम्बन्धी ऐन ===भाग–११ न्यायपालिका=== (१२६) न्याय सम्बन्धी अधिकार अदालतबाट प्रयोग हुने<br> (१२७) अदालतहरू <br> (१२८) सर्वोच्च अदालत <br> (१२९) नेपालको प्रधान न्यायाधीस तथा सर्वोच्च अदालत्को नियुक्त र योग्यता <br> (१३०) प्रधान न्यायाधीश तथा न्यायाधीश को सेवाका सर्त र सुविधा <br> (१३१) प्रधान न्यायाधीश वा सर्वोच्च अदालत को न्यायाधीश को पद रिक्त हुने <br> (१३२) प्रधान न्यायाधीश तथा सर्वोच्च अदालत को न्यायाधीश लाइनमा अन्य कुनै काम मा लगाउन नहुने <br> (१३३) सर्वोच्च अदालत को अधिकार क्षेत्र <br> (१३४) मुद्दा सार्न सक्ने <br> (१३५) बहस,पैरवी गर्न नपाउने <br> (१३६) प्रधान न्यायाधीश को जिम्मेवारी <br> (१३७) संबैधानिक इजलास को गठन <br> (१३८) बार्षिक प्रतिबेदन <br> (१३९) उच्च अदालत <br> (१४०) उच्च अदालत का मुख्य न्यायाधीश तथा न्यायाधीश को नियुक्त्ति र योग्यता <br> (१४१) मुख्य न्यायाधीश तथा न्यायाधीश को सेवाका सर्त तथा सुबिधा <br> (१४२) मुख्य न्यायाधीश वा न्यायाधीश को पद रिक्त हुने <br> (१४३) मुख्य न्यायाधीश तथा न्यायाधीस लाई अन्य कुनै काममा लगाउन नहुने र सरुवा सम्बन्धी व्यवस्था <br> (१४४) उच्च अदालत को अधिकार क्षेत्र <br> (१४५) मुद्दा सार्न सक्ने <br> (१४६) बहस र पैरवी गर्न पाउने <br> (१४७) न्यायाधीश को जिम्मेवारी <br> (१४८) जिल्ला अदालत <br> (१४९) जिल्ला अदालत को न्यायाधीश को नियुक्ती, योग्यता तथा पारिश्रमिक र सेवाका अन्य सर्त <br> (१५०) जिल्ला न्यायाधिशलाई अन्य कुनै काममा लगाउन नहुने र सरुवा समबन्धि <br> (१५१) जिल्ला अदालतको अधिकारको क्षेत्र <br> (१५२) विशिष्टीकृत अदालत <br> (१५३) [[न्याय परिषद (नेपाल)|न्याय परिषद]] <br> (१५४) न्याय सेवा आयोग <br> (१५५) सेवाका शर्त र सुविधा सम्बन्धी व्यवस्था <br> (१५६) प्रदेश न्याय सेवा आयोग सम्बन्धी व्यवस्था ===भाग–१२ महान्यायाधिवक्ता === (१५७) महान्यायाधिवक्ता <br> (१५८) महान्यायाधिवक्ता को काम कर्तव्य र अधिकार <br> (१५९) बार्षिक प्रतिवेदन <br> (१६०) मुख्य न्यायाधिवक्ता <br> (१६१) सेवाका सर्त र सुबिधा सम्बन्धी व्यवस्था ===भाग–१३ प्रादेशिक कार्यपालिका === (१६२) प्रादेशिक कार्यकाराणी अधिकार <br (१६३) प्रदेश सम्बन्धी व्यवस्था <br> (१६४) प्रदेश प्रमुखको योग्यता <br> (१६५) प्रदेश प्रमुख्को पद रिक्त हुने अवस्था <br> (१६६) प्रदेश प्रमुखको काम,कर्तब्य र अधिकार <br> (१६७) प्रदेश प्रमुख्को शपथ <br> (१६८) प्रदेश मन्त्रीपरिषदको गठन <br> (१६९) मुख्य मन्त्री तथा मन्त्रीको पद रिक्त हुने अवस्था <br> (१७०) प्रदेश सभाको सदस्य नभएको व्यक्ति मन्त्री हुन सक्ने <br> (१७१) मुख्यमन्त्री र मन्त्रीको पारिश्रमिक र अन्य सुबिधा <br> (१७२) शपथ <br> (१७३) प्रदेश प्रमुख लाई जानकारी दिने <br> (१७४) प्रदेश सरकार को कार्य सञ्चालन ===भाग- १४ प्रदेश व्यवस्थापिका=== (१७५) प्रदेश व्यवस्थापिका<br> (१७६) प्रदेश सभा को गठन <br (१७७) प्रदेश सभाको कार्यकाल <br> (१७८) प्रदेश सभाको सदस्य का लागि योग्यता <br> (१७९) प्रदेश सभाका सदस्य को शपथ <br> (१८०) प्रदेश सभाका सदस्य को स्थान रिक्त हुने <br> (१८१) प्रदेश सभाको सदयका अयोग्यता सम्बन्धी निर्णय <br> (१८२) प्रदेश सभाको सभामुख र उपसभामुख <br> (१८३) प्रदेश सभाको अधिबेशन आव्हान र अन्त्य <br> (१८४) प्रदेश प्रमुखबाट सम्बोधन <br> (१८५) प्रदेश सभाको गुण पुरक संख्या <br> (१८६) प्रदेश सभाको मतदान <br> (१८७) प्रदेश सभाको बिषेशाधिकार <br> (१८८) विश्वासको मत र अविश्वासको प्रस्ताव सम्बन्धी व्यवस्था <br> (१८९) मन्त्री, राज्यमन्त्री र सहायक मन्त्रीले प्रदेश सभाको बैठकमा भाग लिन <br> (१९०) प्रदेश सभामा अनधिकार उपस्थित भएमा वा मतदान गरेमा सजाय <br> (१९१) बहसमा बन्देज <br> (१९२) सदस्यको स्थान रित्त रहेको अवस्थामा प्रदेश सभाको कार्य सञ्चालन <br> (१९३) प्रदेश सभाले समिति गठन गर्न सक्ने <br> (१९४) प्रदेश सभाको कार्य सञ्चालान विधि <br> (१९५) प्रदेश सभाको सचिव र सचिवालय<br> (१९६) पारिक्षमिक ===भाग–१५ प्रादेशक व्वस्थापन कार्यविधि === (१९७) प्रदेश सभाको व्यवस्थापिकीय अधिकार <br> (१९८) प्रदेश सभामा विधेयक प्रस्तुत गर्ने विधि <br> (१९९) विधेयक पारित गर्ने विधि <br> (२००) विधेयक फिर्ता लिन सक्ने <br> (२०१) विधेयकमा प्रमाणीकरण <br> (२०२) अध्यादेश <br> ===भाग–१६ प्रादेशिक आर्थिक कार्यप्रणाली === (२०३) कर लगाउन वा ऋण लिन नपाइने <br> (२०४) प्रदेश सन्चित कोष <br> (२०५) प्रदेश संचीय कोष वा प्रदेश सरकारी कोषबाट व्यय <br> (२०६) प्रदेश सन्चित कोषमाथि व्ययभार <br> (२०७) राजस्व र व्ययको अनुमान <br> (२०८) प्रदेश विनियिजन ऐन <br> (२०९) पूरक अनुमान <br> (२१०) पेश्की खर्च <br> (२११) उधारो खर्च <br> (२१२) प्रदेश आकस्मिक कोष <br> (२१३) आर्थिक कार्यविधि सम्बन्धी ऐन <br> ===भाग–१७ स्थानीय कार्यपालिका=== (२१४) स्थानीय तहको कार्यकारिणी अधिकार <br> (२१५) गाउँ कार्यपालिका अध्यक्ष र उपाध्यक्ष सम्बन्धी व्यवस्था <br> (२१६) नगर कार्यपालिका प्रमुख र उपप्रमुख सम्बन्धी व्यवस्था <br> (२१७) न्यायिक समिति <br> (२१८) गाउँ कार्यपालिका र नगर कार्यपालिकाको कार्य सञ्चालन <br> (२१९) स्थानीय तहको कार्यकारिणी सम्बन्धी अन्य व्यवस्था <br> (२२०) जिल्ला सभा र जिल्ला समन्वय समिति <br> ===भाग–१८ स्थानीय व्यवस्थापिका=== (२२१) स्थानीय तहको व्यवस्थापिकीय अधिकार <br> (२२२) गाउँ सभाको गठन <br> (२२३) नगर सभाको गठन <br> (२२४) गाउँ सभा र नगर सभाको अध्यक्ष र उपाध्यक्ष <br> (२२५) गाउँ सभा र नगर सभाको कार्यकाल <br> (२२६) कानुन बनाउन सक्ने <br> (२२७) गाउँ सभा र नगर सभा सम्बन्धी अन्य व्यवस्था <br> ===भाग–१९ स्थानीय आर्थिक कार्यप्रणाली=== (२२८) कर लगाउन वा ऋण लिन नपाइने <br> (२२९) स्थानीय सन्चित कोष <br> (२३०) गाउँपालिका र नगरपालिका राजस्व र व्ययको अनुमान <br> ===भाग–२० सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तह वीच अन्तरसम्बन्ध === (२३१) सङ्घ, प्रदेश बीचको व्यवस्थापिकीय अन्तरसम्बन्ध <br> (२३२) सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय बीचको सम्बन्ध <br> (२३३) प्रदेश-प्रदेश बीचको सम्बन्ध <br> (२३४) अन्तर प्रदेश परिषद <br> (२३५) सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय स्थानीय तह वीचको <br> (२३६) अन्तर प्रदेश व्यापार <br> (२३७) सर्वोच्च अदालतको संवैधानिक इजलासको अधिकार क्षेत्रमा असर नपर्ने <br> ===भाग–२१ अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग === (२३८) अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग <br> (२३९) अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार <br> ===भाग–२२ महालेखा परीक्षक === (२४०) महालेखा परीक्षक <br> (२४१) महालेखा परीक्षकको काम, कर्तव्य र अधिकार <br> ===भाग–२३ सङ्घीय लोक सेवा आयोग=== (२४२) लोक सेवा आयोग <br> (२४३) लोक सेवा आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार <br> (२४४) प्रदेश लोक सेवा आयोग सम्बन्धी व्यवस्था <br> ===भाग–२४ निर्वाचन आयोग === (२४५) निर्वाचन आयोग <br> (२४६) निर्वाचन आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार <br> (२४७) आवश्यक सहयोग गर्नु पर्ने <br> ===भाग–२५ राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग === (२४८) राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग <br> (२४९) राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार ===भाग–२६ राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्तीय आयोग === (२५०) राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्तीय आयोग <br> (२५१) राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्तीय आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार <br> ===भाग–२७ अन्य आयोगहरू === (२५२) राष्ट्रिय महिला आयोग <br> (२५३) राष्ट्रिय महिला आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार <br> (२५४) प्रदेशमा कार्यालय स्थापना गर्न सक्ने <br> (२५५) राष्ट्रिय दलित आयोग <br> (२५६) राष्ट्रिय दलित आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार <br> (२५७) प्रदेशमा कार्यालय स्थापना गर्न सक्ने <br> (२५८) राष्ट्रिय समावेशी आयोग <br> (२५९) राष्ट्रिय समावेशी आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार <br> (२६०) प्रदेशमा कार्यालय स्थापना गर्न सक्ने <br> (२६१) आदिवासी जनजाति आयोग <br> (२६२) मधेशी आयोग <br> (२६३) थारु आयोग <br> (२६४) मुस्लिम आयोग <br> (२६५) आयोगको पुनरावलोकन ===भाग–२८ राष्ट्रिय सुरक्षा सम्बन्धी व्यवस्था === (२६६) राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद <br> (२६७) नेपाली सेना सम्बन्धी व्यवस्था<br> (२६८) नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल र राष्ट्रिय अनुसन्धान सङ्गठन सम्बन्धी व्यवस्था ===भाग–२९ राजनीतिक दल सम्बन्धी व्यवस्था === (२६९) राजनीतिक दलको गठन , दर्ता र सन्चालन <br> (२७०) राजनीतिक दललाई प्रतिबन्ध लागौं बन्देज <br> (२७१) राजनीतिक दलको रूपमा निर्वाचनका लागि मान्यता प्राप्त गर्न दर्ता गराउनु पर्ने <br> (२७२) राजनीतिक दल सम्बन्धी अन्य व्यवस्था <br> ===भाग–३० संकटकालीन अधिकार === (२७३) संकटकालीन व्यवस्था <br> ===भाग–३१ संविधान संशोधन === (२७४) संविधान संशोधन <br> ===भाग–३२ विविध === (२७५) जनमत सङ्ग्रह सम्बन्धी <br> (२७६) माफी <br> (२७७) उपाधी, समान र विभूषण <br> (२७८) सन्धि सम्पन्न गर्ने अधिकार <br> (२७९) सन्धि वा सम्झौताको अनुमोदन, सम्मिलन, स्वीकृति वा समर्थन <br> (२८०) राष्ट्रियपति कार्य गर्ने सम्बन्धी विशेष व्यवस्था <br> (२८१) विशेष अधिकारको समिक्षा तथा पुनरावलोकन <br> (२८२) राजदुत र विशेष प्रतिनिधि <br> (२८३) समावेशी सिधदान्त बमोजिम नियुक्ति गर्नु पर्ने <br> (२८४) [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद]] संबन्धी व्यबस्था सरकारी सेवाको गठन <br> (२८५) सरकारी सेवाको गठन (२८६) निर्वाचन क्षेत्रको निर्धारण आयोग <br> (२८७) भाषा आयोग <br> (२८८) राजधानी <br> (२८९) पदाधिकरिको नागरिकता सम्बन्धी विशेष व्यवस्था <br> (२९०) गुठि समन्धी व्यवस्था <br> (२९१) नियुक्तिका लागि योग्य नहुने <br> (२९२) संसदीय सुनुवाई सम्बन्धी व्यवस्था <br> (२९३) संवैधानिक काम कारवाहीको अनुगमन <br> (२९४) संवैधानिक निकायको वार्षिक प्रतिवेदन ===भाग–३३ संक्रमणकालीन व्यवस्था === (२९५) संधीय आयोगको गठन <br> (२९६) संविधान सभा व्यवस्थापिका-संसदमा रुपान्तरण हुने <br> (२९७) राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति संबन्धी व्यवस्था <br> (२९८) मन्त्रिपरिषद्को गठन सम्बन्धी व्यवस्था <br> (२९९) सभामुख र उपसभामुख सम्बन्धी व्यवस्था <br> (३००) न्यापालिका सम्बन्धी व्यवस्था <br> (३०१) संवैधानिक निकाय र पदाधिकारी संबन्धी व्यवस्था <br> (३०२) प्रदेश र स्थानीय तहमा सरकारी सेवाहरूको गठन र सञ्चालन <br> (३०३) स्थानीय निकाय संबन्धी व्यवस्था <br> (३०४) वर्तमान कानुन लागु रहने <br> (३०५)बाधा अड्काउ फुकाउने अधिकार ===भाग–३४ परिभाषा र व्याख्या === (३०६) परिभाषा र व्याख्या ===भाग–३५ संक्षिप्त नाम, प्रारम्भ र खारेजी=== (३०७) संक्षिप्त नाम र प्रारम्भ <br> (३०८) खारेजी == अनुसूची == नेपालको संविधान २०७२, मा ९ अनुसूची छन् । * [[नेपालको झन्डा|अनुसूची-१]] :[[नेपाल]]को [[राष्ट्रिय झन्डा]] * [[सयौँ थुङ्गा फूलका हामी|अनुसूची-२]]: [[सयौँ थुङ्गा फूलका हामी|नेपालको राष्ट्रिय गान]] * अनुसूची ३: [[नेपालको निसानछाप|नेपालको निशान छाप]] * [[नेपालको संविधान २०७२ को अनुसूची ४|अनुसूची ४]]: [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश र सम्बन्धित प्रदेशमा रहने जिल्लाहरू]] * अनुसूची ५ : सङ्घको अधिकारको सूची * अनुसूची ६ : प्रदेशको अधिकारको सूची * अनुसूची-७ सङ्घ र प्रदेशको साझा अधिकारको सूची * अनुसूची-८ स्थानीय तहको अधिकारको सूची * अनुसूची-९ सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहको अधिकारको साझा सूची == प्रतिकृया == {{मुख्य लेख|२०७२ नेपाल नाकाबन्दी}} नयाँ सम्बिधान जारी गरेकोमा अन्तराष्ट्रिय समुदायले बधाइ सन्देश व्यक्त गरे । जापान<ref>{{Cite web |title=Japan welcomes new constitution |url=https://kathmandupost.com/national/2015/09/21/japan-welcomes-new-constitution |access-date=2026-06-12 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref>, चीन, युरोपेली युनियन्, अमेरिका, संयुक्त राष्ट्रसंघले बधाइ सन्देश पठाए । जापानी विदेश मन्त्रालय द्वारा जारी वक्तव्यमा नयाँ संविधान मार्फत नेपालमा राजनीतिक स्थिरता सुनिश्चित गरी प्रजातन्त्र, शान्ति निर्माण र आर्थिक विकासमा नेपालले प्रगति गर्ने आशा जापानले गरेको छ। <ref>{{Cite web |title=Adoption of the Draft of the New Constitution in Nepal (Statement by Foreign Minister Kishida) |url=https://www.mofa.go.jp/press/release/press4e_000863.html |access-date=2026-06-12 |website=Ministry of Foreign Affairs of Japan |language=en-US}}</ref> भारतले भने नेपालमा संविधान जारी भएको आफूले नोटिस गरेको बतायो। भारतले संबिधान घोषणामा केहीसाता पर्खन आग्रहको लागि आफ्ना विशेष दुतह नेपाल पठाएको थियो। सो कुराप्रति नेपाल असहमत भएर तोकिएको समयमै संबिधान घोषणा गरेको कारणका साथै नेपालको तराइको सिमाबर्ती क्षेत्रहरूमा भै रहेको तनाब र हिम्सात्मक गतिबिधी प्रमुख कारण देखाई भारतले नाकाबन्दी गर्‍यो । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपाल सरकारको वैधानिक कानुन २००४|नेपाल सरकारको बैधानिक कानुन २००४]] * [[नेपालको अन्तरिम शासन विधान २००७]] * [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५]] * [[नेपालको संविधान २०१९]] * [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७]] * [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३]] * [[नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३]] * [[नेपालको संविधान को भाग-२|नेपाली नागरिकता]] *[[नेपालको संविधान २०७२ मा बालबालिकाको हक]] ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको संविधान]] [[श्रेणी:ऐन कानुन]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)|संविधान]] [[श्रेणी:नेपालको संविधान २०७२]] r71b208mim2l2lnjvio7o7uc448np8g 0 80008 1361571 1356346 2026-06-13T06:02:04Z Bishaldev100 28807 1361571 wikitext text/x-wiki {{Politics of Nepal}} {{ढाँचा:नेपालको संविधान २०७२}} नेपालको शासन वर्तमानमा [[नेपालको संविधान २०७२]] बमोजिम प्रभावमा छ। यो संविधान असोज ३, २०७२ (सेप्टेम्बर २०, २०१५) देखि लागु भएको हो। यो संविधान लागु भए लगतै [[नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३]] स्वतः निष्क्रिय भएको हो। यो संविधान दोश्रो संविधान सभाको सफलताको फलस्वरूप आएको हो। यसभन्दा पहिला पहिलो संविधान सभा निस्कर्ष विहीन असफल भए पछि दोश्रो संविधान सभाको लागि तयारी गरिएको छ। <ref name="Time">Time Magazine {{cite web | url=http://time.com/4037788/nepal-constitution-sushil-koirala-protests-madhesi-tharu/ | title=Nepal Has Finally Passed a New Constitution After Years of Political Turmoil | accessdate=September 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150920030150/http://time.com/4037788/nepal-constitution-sushil-koirala-protests-madhesi-tharu/ |date=2015-09-20 }}</ref> ==संविधान सभाको बैठक 2007== ==अन्तरिम संविधान== २०७२ असोज ३ गते नेपालको संविधान पारित भए लगतै यो संविधान स्वतः निष्क्रिय भएको छ। यो २०६३ साल माघ १ गते सोमवार देखि प्रारम्भ भएको थियो। दिल्ली सम्झौता पछि राजाको शासन विरूद्ध आन्दोलनरत ७ राजनीतिक दल र संसदिय व्यवस्था कै विरूद्धमा सशस्त्र संघर्ष चलाईरहेको तत्कालिन नेकपा माओवादी मिलेर शान्तिपूर्ण आन्दोलन भएको थियो र विघटित संसद पुनर्स्थापित भयो। बिद्रोही माओवादी र सरकारबीच वि.सं. २०६३ मंशिर ५ गते विस्तृत शान्ति सम्झौता सम्पन्न भयो। २०६३ पौष १ गते ने.क.पा. माओवादी लगायत ८ वटा पार्टीले हस्ताक्षर गरेको संविधान मस्यौदा अनुरूप वि.सं. २०६३ माघ १ गते नेपालको अन्तरिम संबिधान, २०६३ लागु भएको हो । सार्वभौमसत्ता र राजकीय सत्ता नेपाली जनतामा निहित भएको उक्त बिधानमा २५ भाग १६७ धारा र ४ अनुसुची छन् । त्यसपछि नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ निर्माण पश्चात संविधानसभाको निर्वाचन सम्पन्न भै त्यसले नयाँ संविधान निर्माण गरेर लागू नहुञ्जेल सम्मका लागि यो संविधान लागू भएको थियो। == नेपालको संविधान== {{Infobox document | document_name= नेपालको संविधान २०७२ | italic_title= no | image=Constitution of Nepal.jpg | image_width= | image_caption= | date_created= २०७२ असोज १ गते | date_ratified= २०७२ असोज ३ गते | location_of_document= नेपाल कानुन किताव व्यवस्था समिति | writer= [[संविधानसभा]]का सदस्य | हस्ताक्षरकर्ता= ६०१ मध्ये ५४१ सदस्यहरूले पारित गरेपछि सभाध्यक्ष द्वारा प्रमाणित गरी राष्ट्रपतिद्वारा जारी गरिएको । | purpose= नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ लाई प्रतिस्थापन गर्न | wikisource= }} '''नेपालको संविधान''' नेपालको विद्यमान संविधान हो । यो जनताका प्रतिनिधिले पारित गरेको पहिलो र नेपालको सातौँ संविधान हो । यो संविधान नेपालको संविधानसभाले बनाएको हो । संविधान सभाको दोश्रो निर्वाचनबाट निर्वाचित संविधान सभाले २०७२ साल भदौ ३० गते यो संविधान २ तिहाई भन्दा बढी मतले पारित गरेको हो । साथै नेपालकै इतिहासमा जनता माझ गएर मस्यौदा तयार गरिएको यो पहिलो र विश्वको सबैभन्दा पछिल्लो संविधान हो । तराई भागका केही जिल्लाहरूमा यस विरूद्द आवाज उठाइए पनि यो संविधान नब्बे प्रतिशतभन्दा बढीको बहुमतमा राष्ट्रपतिबाट घोषणा गरिएको हो । यो संविधान २०७२ असोज १ गते संविधानसभाका बहुमत सदस्यहरूबाट हस्ताक्षर भएपछि सभाध्यक्षबाट प्रमाणित गरिएको थियो । संविधान २०७२ असोज ३ गते नेपालका राष्ट्रपति [[रामवरण यादव]] " ले नेपालको संविधान २०७२ " मा हस्ताक्षर गर्दै संविधान जारी भएको घोषणा गरी लागू गरिएको हो । <ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2015/09/150920_new_constitution |title=राष्ट्रपतिद्वारा संविधान जारी भएको घोषणा |accessdate=September 18, 2019}}</ref> यस संविधानमा ३५ भाग ३०८ वटा धारा र ९ वटा अनुसूचीहरू रहेका छन् । संविधानले नेपाललाई पहिलो पटक धर्म निरपेक्ष राज्य घोषित गरेको छ । == संवैधानिक इतिहास == १. [[नेपाल सरकार वैधानिक कानुन २००४|नेपालको वैधानिक कानुन,२००४]] यो नेपालको पहिलो लिखित संविधान हो । यो संविधान श्री ३ पद्मशमशेरले वि.सं २००४ साल माघ १३ गते घोषणा गरेका थिए । उक्त घोषणा अनुसार वि.सं २००५ साल वैशख १ गतेबाट कार्यान्वयन हुने भनिए पनि यो संविधान लागू हुन सकेन । यस संविधानमा ६ भाग, ६८ दफा र १ फेहरिस्त थिए । यो सविधानमा कार्यकारी अधिकार श्री ३ मा निहित थियो । राष्ट्रिय सभा र भारदारी सभासहितको व्यवस्थापिका थियो । यस संविधानमा गाउँ, नगर तथा जिल्ला पञ्चायतको व्यवस्था थियो । २. [[नेपालको अन्तरिम शासन विधान २००७|नेपालको अन्तरिम शासन विधान,२००७]] प्रजातन्त्रको स्थापनासँगै वि.सं २००७ साल चैत्र १७ गते अन्तरिम शासन विधानको घोषणा भयो । उक्त संविधान वि.सं. २००७ साल चैत्र २९ गतदेखि लागु भएको थियो । यो शासन विधान स्थायी संविधान नबनुन्जेलका लागि जारी गरिएको थियो । यस विधानमा ७ भाग, ७३ दफा र ३ अनुसूची थिए । यस सविधानमा कार्यपालिका राजाप्रति जवाफदेही थियो । निर्वाचन नभएसम्मका लागि सल्लाहकार सभाको व्यवस्था गरिएको थियो । दरखास्त परिषद् तथा प्रधान न्यायालयको पनि व्यवस्था गरिएको थियो । ३. [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५|नेपाल अधिराज्यको संविधान,२०१५]] यो संविधान मस्यौदा आयोगले तयार पारी जारी गरिएको थियो । भगवतीप्रसाद सिंहको नेतृत्वमा संविधान मस्यौदा आयोगको गठन गरिएको थियो । राजा महेन्द्रद्वारा वि.सं. २०१५ साल फागुन १ गते जारी गरिएको थियो । बेलायतका संविधानविद् सर आइभर जेनिङ्सको सल्लाहमा तयार पारिएको थियो। यस संविधानमा भाग १० र धारा ७७ ओटा थिए तर अनुसूची समावेश गरिएको थिएन। राजाको विशेष स्थान थियो । देशको शासन व्यवस्था संसदीय शासन प्रणालीमा आधारित थियो । द्विसदनात्मक व्यवस्थापिक अवलम्बन गरिएको थियो । स्वतन्त्र न्यायपालिका तथा मौलिक हकको व्यवस्था गरिएको थियो । ४. [[नेपालको संविधान २०१९|नेपालको संविधान,२०१९]] तत्कालीन राजा महेन्द्रले वि.सं. २०१९ पुस १ गते 'नेपालको संविधान, २०१९' जारी गरे । यो संविधान राजनीतिक दलहरूमाथि प्रतिबन्ध लगाई निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था लागु गर्नेतर्फ उन्मुख थियो । उक्त संविधानमा २० भाग ९७ धारा ६ अनुसूची थिए । सार्वभौमसत्ता राजामा निहित थियो । निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्थालाई जोड दिइएको थियो । अख्तियार दुरुपयोग निवारण आयोगलगायत विभिन्न आयोगको व्यवस्था गरिएको थियो । व्यवस्थापिका एक सदनात्मक (राष्ट्रिय पञ्चायत) थियो । ५. [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७|नेपालको अधिराज्यको संविधान,२०४७]] वि.सं. २०४७ कात्तिक २३ गतेदेखि लागु भएको उक्त संविधानमा २३ भाग, १३३ धारा र ३ अनुसूची थिए । यो संविधान विज्ञ सम्मिलित आयोगले तयार पारेको संविधान हो । सार्वभौमसत्ता नेपाली जनतामा निहित थियो । द्विसदनात्मक व्यवस्थापिका (राष्ट्रिय सभा र प्रतिनिधि सभा) को प्रावधान थियो ।कार्यकारिणी अधिकार श्री ५ र मन्त्रिपरिषद्मा निहित थियो स्वतन्त्र न्यायपालिका र संवै धानिक परिषद्को व्यवस्था थियो । मौलिक हकको व्यवस्था थियो । संवैधानिक राजतन्त्र र बहुदलीय व्यवस्थामा आधारित शासन प्रणालीमा जोड दिइएको थियो । मृत्यूदण्डको सजाय हुने गरी कानुन बनाउन नपाइने व्यवस्था गरिएको थियो । ६. [[नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३|नेपालको अन्तरिम संविधान,२०६३]] यो संविधान कार्यान्वयनको दृष्टिले पाँचौं संविधान हो । यो संविधान वि.सं. २०६२/६३ को जनआन्दोलनको परिणाम स्वरूप तयार पारिएको संविधान हो । यो संविधान वि.सं. २०६३ साल माघ १ गते प्रतिनिधि सभाबाट पारित भई जारी गरिएको थियो । उक्त संविधानमा २५ भाग, १६७ धारा र ४ अनुसूची थिए। सार्वभौमसत्ता नेपाली जनतामा निहित, कार्यकारिणी अधिकार मन्त्रिपरिषद्मा निहित, नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्य घोषणा, नेपालमा बोलिने सबै मातृभाषाहरूलाई राष्ट्र भाषाको मान्यता, नेपाललाई धर्म निरपेक्ष राज्य घोषणा आदि यस संविधानका मुख्य विशेषता थिए । =="नेपालको संविधान" को विशेषता== वर्तमान संविधानका मुख्य विशेषता (क) संविधान सभाबाट निर्मित र राष्ट्रपतिद्वारा जारी गरिएको संविधान (ख) सार्वभौमसत्ता र राजकीय सत्ता नेपाली जनतामा निहित हुने कुरा स्पष्ट उल्लेख भएको (ग) वंशज, अङ्गीकृत, सम्मानार्थ र गैरआवसीय नागरिकताको व्यवस्था गरिएको (घ) विभिन्न ३१ ओटा मौलिक हकको ब्यबस्था भएको (ङ) संविधानमा नागरिकका कर्तव्य पहिलो पटक समावेश गरिएको (च) सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहसहितको सङ्घीय संरचना रहेको (छ) सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन प्रणाली (ज) राट्रपति राष्ट्रप्रमुख र प्रधानमन्त्री सरकार प्रमुख हुने व्यवस्था (झ) राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति मद्ध्ये एक महिला हुनुपर्ने वा फरक समुदायको हुनुपर्ने, सभामुख र उपसभामुख मद्ध्ये एक महिला हुनुपर्ने र छुट्टै दलको हुनु पर्ने, राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष र उपाध्यक्ष मद्ध्ये एक महिला हुनुपर्ने, व्यवस्था (ञ) सङघीय मन्त्रिमण्डल समावेशी हुने र २५ सदस्यीयभन्दा बढी हुन नहुने (ट) कानुनी राज्य, स्वतन्त्र, निष्पक्ष र सक्षम न्यायपालिकाको प्रावधान रहेको (ठ) वालिग मताधिकार, पूर्ण प्रेस स्वतन्त्रता तथा आवधिक निर्वाचन प्रणालीको व्यवस्था रहेको ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको संविधान]] [[श्रेणी:नेपालको संविधान सभा]] 0awahcgwukaa8905bdquxqq6hr2drga 0 81897 1361521 1317288 2026-06-12T14:09:45Z Bishaldev100 28807 /* बच्ने उपाय */ 1361521 wikitext text/x-wiki {{Infobox symptom | Name = पखाला | Image = Multiple rotavirus particles.jpg | Caption = इलेक्ट्रोन माइक्रोस्कोपबाट देखिएको रोटा भाइरस |Field = [[सङ्क्रामक रोग]], [[सङ्क्रामक पखाला|ग्यास्ट्रोएन्टराइटिस]] | DiseasesDB = 3742 | ICD10 = {{ICD10|A|09||a|00}}, {{ICD10|K|59|1|k|55}} | ICD9 = {{ICD9|787.91}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 003126 | eMedicineSubj = ped | eMedicineTopic = 583 | MeshID = D003967 }} '''पखाला''' (अङ्ग्रेजी:डायरिया) दिनभरमा कम्तिमा तीन पटक पातलो दिसा लाग्ने अवस्था हो। पखाला प्रायजसो केही दिनसम्म लाग्ने गर्दछ जसका कारणले शरीरमा रहेको तरल पदार्थको क्षति भइ [[जलवियोजन]] हुन सक्छ। छालाको लचकतामा कमी आउने तथा मानिसको व्यक्तित्वमा परिवर्तन जलवियोजनको सुरुवातका लक्षणहरू हुन्। पछि बढ्दै गएर पिसाब कम हुने, छालाको रङ्ग परिवर्तन हुने, मुटुको गति तिब्र हुने तथा प्रतिकृया दिन ढिलाइ गर्ने जस्ता लक्षणहरू थपिन सक्छन्। आमाको दूध चुस्ने बालकले सामान्यभन्दा धेरै गिलो तर पानी जस्तो पातलो नभएको दिसा गर्नु पनि सामान्य नै हुन सक्छ।<ref name=WHO2013>{{cite web|title=Diarrhoeal disease Fact sheet N°330|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs330/en/|website=World Health Organization|accessdate=9 July 2014|date=April 2013}}</ref> == कारण == आन्द्राको सङ्क्रमण गराउने सबैभन्दा प्रमुख कारकहरू [[विषाणु|भाइरस]], [[जीवाणु|ब्याक्टेरिया]] वा [[परजीवी]] हुनसक्छन्। यस्तो अवस्थालाई ग्यास्ट्रोएन्टराइटिस भनिन्छ। यस्ता सङ्क्रमणहरू प्रायजसो दिसाको संसर्गमा आएर प्रदुषित खाना वा पानीबाट, वा सङ्क्रमित मानिसबाट सिधै सर्ने गर्दछ। पखाला मुख्यतया तीन प्रकारको हुन्छ: छोटो अवधिको पानी-जस्तो पखाला, छोटो अवधिको रगतसहितको पखाला र दुई हप्ताभन्दा लामो अवधिसम्म रहिरहने स्थायी पखाला। यीमध्ये छोटो अवधिको पानी-जस्तो पखाला [[हैजा]]को सङ्क्रमणका कारणले भएको हुन सक्छ। यद्यपी विकसित देशहरूमा यस्तो अवस्था विरलै भेटिन्छ। यदि पखालामा रगत मिसिएको छ भने यस्तो अवस्थालाई [[आउँ]] परेको भनिन्छ।<ref name="WHO2013" /> अन्य केही कारणहरू पनि छन् जसमा कुनै सङ्क्रमणबिना पनि पखाला लाग्ने गर्दछ। जस्तै: हाइपरथाइरोडिजम, ल्याक्टोज इन्टोलरेन्स, इन्फ्लेमेटरी बावेल सिन्ड्रोम, केही औषधोपचारहरू र इरिटेबल बावेल सिन्ड्रोम।<ref name="CEM2013">{{cite book|last1=Doyle|first1=edited by Basem Abdelmalak, D. John|title=Anesthesia for otolaryngologic surgery|date=2013|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=1107018676|pages=282–287}}</ref> प्राय अवस्थाहरूमा वास्तविक कारण पहिचान गर्न दिसाको कल्चर (प्रयोगशाला परीक्षण) गरिरहनु आवस्यक छैन।<ref name="NEJM2014">{{cite journal | authors = DuPont HL | title = Acute infectious diarrhea in immunocompetent adults. | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 370 | issue = 16 | pages = 1532–40 | date = Apr 17, 2014 | pmid = 24738670 | doi = 10.1056/nejmra1301069 }}</ref> == बच्ने उपाय == सङ्क्रामक पखालाबाट बच्न सरसफाइ, सफा पिउने पानी तथा साबुन पानीले हात धुने जस्ता कुरामा ध्यान दिनु जरुरी छ। विशेषज्ञहरूले बालबालिकाहरूलाई कम्तिमा छ महिना आमाको दूध चुसाउन तथा रोटाभाइरसको विरुद्धमा खोप लगाउन सुझाब दिएका छन्। यसको उपचारमा सफा पानीमा तयार पारिएका जीवनजल वा नुन-चिनी-पानी जस्ता [[पुनर्जलीकरण चिकित्सा|ओरल रिहाइड्रेसन सोलुसन]]हरू लाभदायक हुन्छन्। जिङ्क चक्कीको प्रयोग पनि सिफारिस गरिएको छ।<ref name="WHO2013" /> यस्ता उपचारहरूले विगत २५ वर्षमा ५ करोडभन्दा बढी बालबालिकाहरूको ज्यान जोगाइसकेको छ।<ref name="WHO2010a">{{cite web |url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2009/9789241598415_eng.pdf |title=whqlibdoc.who.int |format=PDF |work=[[World Health Organization]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108051648/http://whqlibdoc.who.int/publications/2009/9789241598415_eng.pdf |date=2010-11-08 }}</ref> जब कसैलाई पखाला लाग्छ तब स्वस्थ खाना नियमित रूपमा खान र बच्चालाई निरन्तर दूध चुसाउन सुझाब दिइएको छ।<ref name="WHO2013" /> यदि बजारमा पाइने ओरल रिहाइड्रेसन सोलुसनहरू उपलब्ध छैनन् भने घरमै पनि नुन-चिनी-पानी बनाउन सकिन्छ।<ref name="Prober2012">{{cite book|last1=Prober|first1=edited by Sarah Long, Larry Pickering, Charles G.|title=Principles and practice of pediatric infectious diseases|date=2012|publisher=Elsevier Saunders|location=Edinburgh|isbn=9781455739851|page=96|edition=4th |url=https://books.google.com/books?id=TN2Gu2Af1BIC&pg=PA96}}</ref> अत्यन्त गम्भीर जलवियोजन भएकाहरूलाई नसाबाट दिइने तरल पदार्थहरूको आवस्यकता पनि पर्न सक्छ।<ref name="WHO2013" /> यद्यपी प्राय धेरै पखालामा मुखबाट दिइने झोल खानेकुरा नै पर्याप्त हुन्छ।<ref>{{cite web|author1=ACEP|title=Nation’s Emergency Physicians Announce List of Test and Procedures to Question as Part of Choosing Wisely Campaign|url=http://www.choosingwisely.org/nations-emergency-physicians-announce-list-of-test-and-procedures-to-question-as-part-of-choosing-wisely-campaign/|website=Choosing Wisely|accessdate=18 June 2014}}</ref> पखाला लागेको बेलामा एन्टिबायोटिक औषधिको प्रयोग अत्यन्तै कम गरिन्छ। रगतसहितको पखालासँगै उच्च ज्वरो आएका, यात्राको लगत्तै गम्भीर पखाला लागेका र दिसामा विशेष प्रकारका [[जीवाणु|ब्याक्टेरिया]] वा [[परजीवी]] भेटिएका मानिसहरूलाई एन्टिबायोटिक औषधिको सिफारिस गरिन्छ।<ref name="NEJM2014" /> लोपेरामाइडले पातलो दिसा कम गराउन सघाउन सक्छ तर गम्भीर अवस्थामा पुगेका बिरामीहरूलाई यो औषधि प्रयोग गर्न हुँदैन।<ref name="NEJM2014"/> == असर == विश्वभर प्रत्येक वर्ष करीब १ अर्ब ७ करोडदेखि ५ अर्ब पखालाका बिरामी भेटिन्छन्।<ref name="WHO2013" /><ref name="CEM2013" /> पखाला प्रायजसो विकासोन्मुख देशहरूमा देखा पर्छ। त्यस्ता देशका बालबालिकाहरू वर्षमा तीन पटकसम्म पखालाको सिकार हुन्छन्।<ref name="WHO2013" /> पखालाका कारण सन् २०१३ मा करीब १२ लाख ६० हजारको मृत्यु भयो जुन सन् १९९० को मृतक सङ्ख्या(२५ लाख ८० हजार)भन्दा कम हो।<ref name="GBD204">{{cite journal|last1=GBD 2013 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.|journal=Lancet|date=17 December 2014|pmid=25530442|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|volume=385|issue=9963|pages=117–71|pmc=4340604}}</ref> सन् २०१२ मा यो रोग पाँच वर्षमुनिका बालबालिकाको मृत्युको लागि दोस्रो प्रमुख कारणको रूपमा रह्यो (७ लाख ६० हजार वा ११%)।<ref name="WHO2013" /><ref name="CDC2013" /> पटक-पटक पखाला लाग्यो भने यसले [[कुपोषण]] निम्त्याउन सक्छ। पाँच वर्षमुनिका बालबालिकाहरूमा हुने कुपोषणको प्रमुख कारण पखाला नै हो।<ref name="WHO2013" /> पखालाकै कारणले शारीरिक वृद्धि नहुने तथा बौद्धिक विकास पनि कमजोर हुने समस्या देखा पर्छ।<ref name="CDC2013">{{cite web|title=Global Diarrhea Burden|url=http://www.cdc.gov/healthywater/global/diarrhea-burden.html|website=CDC|accessdate=18 June 2014|date=January 24, 2013}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist|2}} {{Commonscat|Diarrhea|पखाला}} [[श्रेणी:विकी स्वास्थ्य परियोजना अन्तर्गत बनाइएका लेखहरू]] oa25sip7xk6yuyw9mnxi0n2b7xbh4qg 0 88242 1361591 1265931 2026-06-13T07:49:25Z Bishaldev100 28807 /* शासनकाल */ 1361591 wikitext text/x-wiki '''रत्न मल्ल ''', [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]]का राजा थिए। उनी राजा यक्ष मल्लका माहिला छोरा थिए। यक्ष मल्लको मृत्यु पछि अखण्ड राज्यको राजा भए तर उनले राज्य टुक्राएर कान्तिपुरमा छुट्टै राज्य स्थापना गरे। नेपालमा सर्वप्रथम मुसलमानहरूको प्रवेश रत्न मल्लको शासन कालमा भएको थियो। ==शासनकाल== रत्न मल्ल वि.सं. १५४१ देखी वि.सं. १५७७ सम्म शासन सत्ता सञ्चालन गरेका थिए | राजाको जेठो छोरो राजा हुने चलन अनुसार यक्ष मल्ल पछि भक्तपुरमा राय मल्ल राजा भए पनि माहिला रत्न मल्लले वि सं १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हातमा लिई त्यहाँकै राजा भए । उनले १२ जना महापात्रहरूलाई पटकपटक गरी मारे । रत्न मल्ल अत्यन्तै चतुर शासक थिए । राजा रत्न मल्ल महत्त्वाकांक्षी शासक हुनाले वि सं १५४८ नुवाकोट माथी अधिकार गरे । ललितपुरका पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे । दाजुभाइहरूसँग रत्न मल्लको सम्बन्ध राम्रो थिएन । त्यो थाहा पाएर तिब्बतबाट कुक जातका नायकले आक्रमण गरेकाले रत्न मल्लले मुनिमुकुन्द सेनसँग सैनिक सहयोग मागेका थिए ।त्यसरी पाल्पाली राजाले सहयोग गरी आफ्नो शासनको रक्षा गरिदिएका हुनाले उनले पाल्पाका मगर र तिरहुतेहरूलाई प्रशस्त बिर्ता दिएका थिए । त्यसबाट उपत्यकामा बस्ती बाक्लो भयो । तिरहुत र पहाडतिरबाट धेरै मानिस उपत्यकामा गई बस्न थाले।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१४७|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==आर्थिक व्यवस्था == रत्न मल्लको राज्यकालमा तिब्बत र तिरहुतसँग व्यापारको ज्यादै प्रगती भएको थियो। उनैले तिब्बतमा व्यापार गर्ने मुसलमानहरूलाई कान्तिपुरमा पनि कोठी थापी व्यापार गर्न बोलाए। उनीहरूले कान्तिपुरलाई स्थानीय सामान हटाई विलासका वस्तुहरूसँग परिचित गरिदिए। राजा रत्न मल्लले चित्लाङबाट तामा झिकाई मुद्रा टकसारी गरेका थिए। टकसारीको राम्रो विकास भएको थियो। ==प्रमुख कार्यहरु== * यिनले सोम शेखरानन्द नामक स्वामीलाई पशुपतिका प्रमुख पुजारी बनाएका थिए। * यिनले बनेपाका २ नेवारलाई भण्डारे बनाएका थिए। * सुकीको सट्टा तामाको मुद्रा प्रचलनमा ल्याए। ==मृत्यु== रत्न मल्लले ३६ वर्षसम्म शासन गरे । वि स १५७७ को भदौ महिनामा उनको मृत्यु भयो। उनी पछि उनका छोरा [[सूर्य मल्ल]] राजा भए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अरि मल्ल|अरिदेव]] * [[जयप्रकाश मल्ल]] * [[मल्ल वंश]] * [[जयस्थिति मल्ल]] * [[भूपतीन्द्र मल्ल]] * [[तेज नरसिंह मल्ल]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:कान्तिपुरका मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक व्यक्तित्व]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:भक्तपुरका मानिसहरू]] {{मल्ल राजाहरू}} 1wikbmi7ojk8hjqyllhweb2m2g33b1x 1361592 1361591 2026-06-13T07:53:36Z Bishaldev100 28807 1361592 wikitext text/x-wiki '''रत्न मल्ल ''', [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]]का राजा थिए।<ref>{{cite book|title=रत्न मल्ल र उनको समकालिक नेपाल मण्डल|author=देविचन्द्र श्रेष्ठ|page=१|date=२०५९ आषाढ|publisher=आर्थिक नेपाल|isbn=|url=}}</ref> उनी राजा यक्ष मल्लका माहिला छोरा थिए। यक्ष मल्लको मृत्यु पछि अखण्ड राज्यको राजा भए तर उनले राज्य टुक्राएर कान्तिपुरमा छुट्टै राज्य स्थापना गरे। नेपालमा सर्वप्रथम मुसलमानहरूको प्रवेश रत्न मल्लको शासन कालमा भएको थियो। ==शासनकाल== रत्न मल्ल वि.सं. १५४१ देखी वि.सं. १५७७ सम्म शासन सत्ता सञ्चालन गरेका थिए | राजाको जेठो छोरो राजा हुने चलन अनुसार यक्ष मल्ल पछि भक्तपुरमा राय मल्ल राजा भए पनि माहिला रत्न मल्लले वि सं १५४१ मा कान्तिपुरका महापात्रहरूलाई हातमा लिई त्यहाँकै राजा भए । उनले १२ जना महापात्रहरूलाई पटकपटक गरी मारे । रत्न मल्ल अत्यन्तै चतुर शासक थिए । राजा रत्न मल्ल महत्त्वाकांक्षी शासक हुनाले वि सं १५४८ नुवाकोट माथी अधिकार गरे । ललितपुरका पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरे । दाजुभाइहरूसँग रत्न मल्लको सम्बन्ध राम्रो थिएन । त्यो थाहा पाएर तिब्बतबाट कुक जातका नायकले आक्रमण गरेकाले रत्न मल्लले मुनिमुकुन्द सेनसँग सैनिक सहयोग मागेका थिए ।त्यसरी पाल्पाली राजाले सहयोग गरी आफ्नो शासनको रक्षा गरिदिएका हुनाले उनले पाल्पाका मगर र तिरहुतेहरूलाई प्रशस्त बिर्ता दिएका थिए । त्यसबाट उपत्यकामा बस्ती बाक्लो भयो । तिरहुत र पहाडतिरबाट धेरै मानिस उपत्यकामा गई बस्न थाले।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१४७|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==आर्थिक व्यवस्था == रत्न मल्लको राज्यकालमा तिब्बत र तिरहुतसँग व्यापारको ज्यादै प्रगती भएको थियो। उनैले तिब्बतमा व्यापार गर्ने मुसलमानहरूलाई कान्तिपुरमा पनि कोठी थापी व्यापार गर्न बोलाए। उनीहरूले कान्तिपुरलाई स्थानीय सामान हटाई विलासका वस्तुहरूसँग परिचित गरिदिए। राजा रत्न मल्लले चित्लाङबाट तामा झिकाई मुद्रा टकसारी गरेका थिए। टकसारीको राम्रो विकास भएको थियो। ==प्रमुख कार्यहरु== * यिनले सोम शेखरानन्द नामक स्वामीलाई पशुपतिका प्रमुख पुजारी बनाएका थिए। * यिनले बनेपाका २ नेवारलाई भण्डारे बनाएका थिए। * सुकीको सट्टा तामाको मुद्रा प्रचलनमा ल्याए। ==मृत्यु== रत्न मल्लले ३६ वर्षसम्म शासन गरे । वि स १५७७ को भदौ महिनामा उनको मृत्यु भयो। उनी पछि उनका छोरा [[सूर्य मल्ल]] राजा भए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अरि मल्ल|अरिदेव]] * [[जयप्रकाश मल्ल]] * [[मल्ल वंश]] * [[जयस्थिति मल्ल]] * [[भूपतीन्द्र मल्ल]] * [[तेज नरसिंह मल्ल]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:कान्तिपुरका मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक व्यक्तित्व]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:मल्ल राजाहरू]] [[श्रेणी:मल्ल वंश]] [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:भक्तपुरका मानिसहरू]] {{मल्ल राजाहरू}} dryo3f5oltyrg4c38sj1idgj9d6l9g7 0 91286 1361590 1352669 2026-06-13T07:40:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361590 wikitext text/x-wiki '''राष्ट्रिय जनावर'''हरू कुनै पनि राष्ट्रका त्यस्ता महत्वपूर्ण प्रतीकहरू हुन् जसले राष्ट्रको सांस्कृतिक पहिचान, सम्पदा र प्राकृतिक वातावरणलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। राष्ट्रिय जनावरहरू प्रायः बल, साहस वा सहनशीलता जस्ता गुणहरूका लागि चयन गरिन्छन् र यी जनावरहरूले राष्ट्रका मूल्यहरू वा ऐतिहासिक महत्वलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। कुनै पनि राष्ट्रहरूले आफ्नो राष्ट्रियताका आधारमा राष्ट्रिय जनावरको छनोट गर्दछ। जस मध्ये नेपालको राष्ट्रिय जनावर [[गाई]] हो। ==राष्ट्रिय जनावरहरूको सूची== {{Compact TOC|name=no|primary=no|o=|r=|w=|x=|y=}} {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" ! style="width:18%;" | देश ! style="width:32%;" | जनावरको नाम ! style="width:25%;" | वैज्ञानिक नाम{{efn|सामान्यतया ल्याटिन नामका रूपले चिनिने}} ! class="unsortable" | चित्र ! scope="col" class="unsortable" | सन्दर्भ |- id="A" |{{झण्डा|अल्जेरिया}} || फेनेक फ्याउरो (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Vulpes zerda'' || [[File:Fennec_Fox_Vulpes_zerda.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.algeria.com/blog/the-fennec-fox-algeria-s-national-animal|title=The Fennec Fox: Algeria's National Animal|publisher=algeria.com|access-date=21 March 2013}}</ref> |- | rowspan="3" |{{झण्डा|एन्टिगुआ र बार्बुडा}} || युरोपेली हरिण (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Dama dama'' || [[File:Fallow_deer_in_field_(cropped).jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov">{{cite web|url=https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27|title=Our National Symbols|publisher=ab.gov.ag|access-date=10 October 2020|author=Government of Antigua and Barbuda|archive-url=https://archive.today/20220703225045/https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27|archive-date=3 July 2022}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20220703225045/https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27 |date=3 July 2022 }}</ref> |- |[[Magnificent frigatebird|Frigate]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Fregata magnificens'' || [[File:Fregata_magnificens_Islas_Galápagos.jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov" /> |- |समुद्री कछुवा (''राष्ट्रिय समुद्री जनावर'')||''Eretmochelys imbricata'' || [[File:Hawksbill Turtle.jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov" /> |- |{{झण्डा|अर्जेन्टिना}} |[[Rufous hornero]] (''राष्ट्रिय चरा'') |''Furnarius rufus'' |[[File:Rufous_hornero_(Red_ovenbird)(Furnarius_rufus).JPG|175px|center]] |<ref>{{Cite web |title=Furnarius rufus (Hornero, Casero, Caserito, Albañil, Hornerillo, Alonsito (Argentina), Joao-de-barro (Brasil), Alonso García (Paraguay), Tiluchi (Bolivia), Obirog, Ogaraití (guaraní) - Rufous Hornero) &#124; SIB, Parques Nacionales, Argentina |url=https://sib.gob.ar/especies/furnarius-rufus |website=Sistema de Información de Biodiversidad}}</ref> |- |{{झण्डा|अजरबैजान}} |कराबाख घोडा (''राष्ट्रिय घोडा'') |''Equus caballus'' |[[File:Qarabaq ati.jpg|175px|center]] |<ref>{{Cite web|date=17 November 2020|title=Qarabağ atı|url=https://www.agro.gov.az/az/heyvandarliq/atciliq/qarabag-ati}}</ref> |- id="B" | rowspan="2" |{{झण्डा|बहामस}} || [[Blue marlin]] (''राष्ट्रिय माछा'')||''Makaira nigricans'' || [[File:Atlantic blue marlin.jpg|175px|center]] ||<ref name="bsgov">{{cite web|url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/National%20Symbols/!ut/p/b1/vVTJlpswEPyWfMAMLRBIHDE7RiwGbPDFD2PGGMY22HiBrw9ZDkney-SSRH3SU3VXq6olbs2l3PqU3w_7vD-cT_n7l_1a2ghgMkXBlJkiSGAngasExOJ9JE6A7AMAhm_5po-ZPh37hqqAjXRsCaEmQATcikvjjJe1q7037OVbm_SWckb7AVXezrCtdHcxUpWE2f4MRoNoScwYNic_FpxzLFxZnuCaJC1_q8bby_MQqfl7496u41EfBFjE1gsj_oXCph-6l-RubImp6BrcnbGdFZqmLBGW06I4O2NER03Pt88QVbtyD2TVuYNWLm2vz6PCfjcgOlyaaqnSm_5MsrolotgbVLx2of5dA_jNUuBPGjrc-rA9vj6K4yu8IgERxCOCCSGyKCJpkmj9YYU5_wfAFxe-Aj5oMZsA5IcK8RImo0BZRCgE6iEu5lLAm6geWntsxkU9LoIIMM_iDFCcjDFxE2-rA9utUKzjJ9IS8ABGpiO3byrH661gt1wkM0XVHeMi_Ero87E8EapImifiNBj4XxOaok8njUgcKCIPpo_-N6HwXyU1Ax_--Q1_Ghoc_n0Pf3opVJaQSCiWqQQYU8It6wwTjdoPzY43UVsyzJ7XWdisrD1jbdgPfDfTo5t99lKBluCsdfXJ5Ok3gQolhZayIlo1DWMPdy4MA85pM_eE84INzrEzto65aKWDsVUPD20_Ik31NKeMq95FvXCRQu94nft9YEimY71tCT1Zz6Er69mz7Os6zGSxy-prt1IudRWkreVq94ew7dXuAPnpropRdlqsLXpZO0dHFUDfNYWgVnU_k3fMRWlxv1niW7C3rh6pe86zzseSa4_J3RUd_c37MfCnz_GJs-Y!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|title=Official Website for the Government of The Bahamas|publisher=bahamas.gov.bs|access-date=10 October 2020|author=Government of The Bahamas}}</ref> |- |अमेरिकी भद्रपंक्षी (''राष्ट्रिय चरा'')||''Phoenicopterus ruber'' || [[File:American flamingo (Phoenicopterus ruber).JPG|175px|center]] ||<ref name="bsgov" /> |- | rowspan="3" |{{झण्डा|बङ्गलादेश}} ||[[पाटे बाघ]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Panthera tigris tigris'' || [[File:Panthera tigris tigris.jpg|175px|center]] ||rowspan='3' |<ref name="visitbangladesh.gov.bd">{{cite web|title=National Symbols|work=Bangladesh Tourism Board|location=Bangladesh|publisher=Ministry of Civil Aviation & Tourism|url=http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|access-date=30 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228040953/http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|archive-date=28 December 2016|url-status=dead}}</ref> |- |[[धोबिनी चरा]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Copsychus saularis'' || [[File:Magpie robin.jpg|175px|center]] |- |इलिस माछा (''राष्ट्रिय माछा'')||''Tenualosa ilisha'' || [[File:Ilish.JPG|175px|center]] |- | rowspan="2" |{{BLZ}} || [[Baird's tapir]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Tapirus bairdii'' || [[File:Central American Tapir-Belize20.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National Symbols – Government of Belize Press Office |url=https://www.pressoffice.gov.bz/national-animals/ |access-date=22 June 2022 }}</ref> |- |[[Keel-billed toucan]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Ramphastos sulfuratus'' || [[File:Ramphastos sulfuratus -Belize Zoo-6a-2c.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols|title=The National Symbols|publisher=Government of Belize|access-date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923183407/http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols|archive-date=23 September 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923183407/http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols |date=23 September 2015 }}</ref> |- |{{BWA}}||[[Plains zebra]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Equus quagga''|| [[File:Equus quagga burchellii - Etosha, 2014.jpg|175px|center]] || <ref>{{Cite web |title=National Symbols – Embassy and Permanent Mission of Botswana in Switzerland |url=https://botswanamission.ch/national-symbols/ |access-date=22 June 2022 }}</ref> |- |{{BRA}} || [[Rufous-bellied thrush]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Turdus rufiventris'' || [[File:Turdus-rufiventris.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://washington.itamaraty.gov.br/en-us/national_symbols.xml|title=Embassy of Brazil in Washington|access-date=17 March 2018}}</ref> |- id="C" | rowspan="4" |{{CAM}} || [[Kouprey]] (''राष्ट्रिय स्तनधारी जनावर'') ||''Bos sauveli'' ||[[File:Saen Monourom Mondul Kiri Cambodia crop.jpg|175px|center]]||<ref name="cambodia">{{cite web |url=http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf |title=Forestry.gov.kh |access-date=29 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630215053/http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf |archive-date=30 June 2007 |url-status=dead }}</ref> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Giant ibis]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Pseudibis gigantea'' ||[[File:ThaumantibisGiganteaGronvold.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Northern river terrapin]] (''राष्ट्रिय सरीसृप'') ||''Batagur baska'' || [[File:Batagur baska.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Giant barb]] (''राष्ट्रिय माछा'') ||''Catlocarpio siamensis'' || [[File:Giant Barb.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |rowspan="2" |{{CAN}} || [[North American beaver]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Castor canadensis'' || [[File:American Beaver.jpg|175px|center]] ||<ref name="canada">{{cite web|url=https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/official-symbols-canada.html |title=Official symbols of Canada |access-date=20 December 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://lois-laws.justice.gc.ca/eng/acts/N-17/page-1.html |title=National Symbol of Canada Act |access-date=20 December 2024}}</ref> |- |[[Canadian horse]] (''राष्ट्रिय घोडा'') ||''Equus ferus caballus'' || [[File:Cheval_canadien_au_trot_3372.jpg|175px|center]] ||<ref name="canada"/><ref>{{cite web|url=https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/annualstatutes/2002_11/FullText.html |title=National Horse of Canada Act|access-date=20 December 2024}}</ref> |- |{{COL}} || [[Andean condor]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Vultur gryphus'' || [[File:Colca-condor-c03.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National symbols and other information of interest {{!}} Cancillería |url=https://www.cancilleria.gov.co/en/national-symbols-and-other-information-interest |access-date=2023-03-23 |website=www.cancilleria.gov.co}}</ref> |- | rowspan="5" |{{CRC}} ||[[Yigüirro]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Turdus grayi'' || [[File:Turdus grayi Garita, Alajuela Costa Rica-10.jpg|175px|center]] ||<ref name="costa rica">{{Cite web |title=Presidencia de la República de Costa Rica |url=https://www.presidencia.go.cr/costa-rica/simbolos-nacionales/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328205035/https://www.presidencia.go.cr/costa-rica/simbolos-nacionales/ |archive-date=March 28, 2020 |access-date=22 June 2022 |website=Presidencia de la República de Costa Rica |language=es}}</ref> |- |[[White-tailed deer]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Odocoileus virginianus'' ||[[File:Odocoileus virginianus Goose Island SP Texas 2024.jpg|175px|center]]||<ref name="costa rica"/> |- |[[West Indian manatee]] (''राष्ट्रिय जलचर जनावर'') ||''Trichechus manatus'' || [[File:Manatee with calf.PD - colour corrected.jpg|175px|center]] ||<ref name="costa rica"/> |- |[[Two-toed sloth]] (''राष्ट्रिय जनावर'') || ''[[Choloepus hoffmanni]]''||[[File:Choloepus hoffmanni 353441834.jpg|175px|center]]||<ref name="sloths">{{Cite web |last= |first= |date=24 August 2021 |title=¡Perezoso es oficialmente símbolo nacional! |url=https://www.presidencia.go.cr/comunicados/2021/08/perezoso-es-oficialmente-simbolo-nacional/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917233037/https://www.presidencia.go.cr/comunicados/2021/08/perezoso-es-oficialmente-simbolo-nacional/ |archive-date=September 17, 2021 |access-date=22 June 2022 |website=Presidencia de la República de Costa Rica |language=es}}</ref> |- |[[Three-toed sloth]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''[[Bradypus variegatus]]''||[[File:Bicho-preguiça 3.jpg|175px|center]]||<ref name="sloths"/> |- |{{CUB}} || [[Cuban trogon]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Priotelus temnurus'' || [[File:Priotelus temnurus -Camaguey, Camaguey Province, Cuba-8.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite news |last=AMPP Yaguajay Communicator |title=El Tocororo, Ave Nacional de Cuba, the most beautiful in the country |work=Portal del ciudadano de Yaguajay |url=https://www.yaguajay.gob.cu/actualidad/noticias/7690-el-tocororo-ave-nacional-de-cuba-la-mas-bella-del-pais}}</ref> |- id="D" | rowspan="3" |{{DEN}} || [[Red squirrel]] (''राष्ट्रिय स्तनधारी जनावर'') ||''Sciurus vulgaris'' ||[[File:Red Squirrel 1c.jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK">{{cite web |url=https://naturstyrelsen.dk/om-os/kontakt/faq/nationalplanter-og-dyr/ |title=Nationalplanter og -dyr |publisher=Naturstyrelsen, Danish Ministry of the Environment |access-date=28 December 2019 |language=da |trans-title=Nationalplants and -animals |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228230242/https://naturstyrelsen.dk/om-os/kontakt/faq/nationalplanter-og-dyr/ |archive-date=28 December 2019 |url-status=dead }}</ref> |- |[[Mute swan]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Cygnus olor'' || [[File:Cygnus olor 2 (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK" /> |- |[[Small tortoiseshell]] (''राष्ट्रिय पुतली'')||''Aglais urticae'' || [[File:Aglais urticae LC0310.jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK" /> |- |{{DMA}} ||[[Sisserou parrot]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Amazona imperalis'' ||[[File:Amazona imperialis Mitchell 2.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National Bird - Government of the Commonwealth of Dominica |url=https://dominica.gov.dm/about-dominica/national-symbols/national-bird |access-date=2023-03-23 |website=dominica.gov.dm}}</ref> |- |{{SLV}} || [[Turquoise-browed motmot]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Eumomota superciliosa'' || [[File:Motmot1.jpg#/media/File:Motmot1.jpg|175px|link=File:Motmot1.jpg|center]] ||<ref>{{cite journal|language=es|url=http://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf|title=Decreto Legislativo No 735 del 21 de octubre de 1999|journal=Diario Oficial|publisher=[[Imprenta Nacional de El Salvador]]|location=San Salvador|issue=216|volume=345|page=6|date=19 November 1999|access-date=22 July 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401014418/https://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf |date=1 April 2022 }}</ref> |- | rowspan="4" |{{Flag|एस्टोनिया}} || [[ब्वाँसो]] (''राष्ट्रिय जनावर'') || ''Canis lupus'' || [[File:Loup gris (Canis lupus ).jpg|Loup_gris_(Canis_lupus_)|175px|center]]|| <ref name="est"> {{Cite web |title= State Insignia |url=https://www.eesti.ee/en/republic-of-estonia/republic-of-estonia/state-insignia |access-date=29 July 2024 |website=eesti.ee }}</ref> |- |[[घर गौँथली]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Hirundo rustica'' || [[File:Barn swallow in Montezuma (14460).jpg|Barn_swallow_in_Montezuma_(150)|175px|center]]|| <ref name="est" /> |- |[[Baltic herring]] (''राष्ट्रिय माछा'')|| ''Clupea harengus membras''|| [[File:Silakka.jpg|Silakka|175px|center]]|| <ref name="est" /> |- |[[Swallowtail butterfly|Swallowtail]] (''राष्ट्रिय पुतली'') || ''Papilio machaon''|| [[File:Papilio machaon Mitterbach 01.jpg|Papilio_machaon_Mitterbach_01|175px|center]]|| <ref name="est" /> |- id="F" | rowspan="4" |{{FIN}} || [[खैरो भालु]] (''राष्ट्रिय जनावर'') || ''Ursus arctos'' || [[File:2010-kodiak-bear-1.jpg|175px|center]] || <ref name="fin">{{Cite web |date=2014-08-25 |title=Iconic Finnish nature symbols stand out |url=https://finland.fi/life-society/iconic-finnish-nature-symbols-stand-out/ |access-date=2023-01-27 |website=this is Finland }}</ref> |- |[[महाराज हंस]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Cygnus cygnus'' || [[File:Cygnus cygnus Singschwan.jpg|175px|center]] || <ref name="fin" /> |- |[[European perch]] (''national fish'')|| ''Perca fluviatilis'' || [[File:Perca fluviatilis2.jpg|175px|center]] || <ref name="fin" /> |- | [[Seven-spot ladybird]] (''national insect'')|| ''Coccinella septempunctata''|| [[File:7-Spotted-Ladybug-Coccinella-septempunctata-sq1.jpg|175px|center]] |<ref name="fin" /> |- |{{GRN}} || [[Grenada dove]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Leptotila wellsi'' ||[[File:Ece310767-fig-0001-m.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=National Symbols |url=https://www.gov.gd/index.php/national-symbols |access-date=2023-03-23 |website=Government of Grenada {{!}} Web Portal}}</ref> |- |{{GUA}} || [[Resplendent quetzal]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Pharomachrus mocinno'' ||[[File:Pharomachrus mocinno Monteverde 05.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |date=4 September 2020 |title=05 de septiembre, Día del Quetzal, Ave Nacional |url=https://conap.gob.gt/05-de-septiembre-dia-del-quetzal-ave-nacional/ |access-date=22 June 2022 |website=CONAP |language=es }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240713134038/https://conap.gob.gt/05-de-septiembre-dia-del-quetzal-ave-nacional/ |date=13 July 2024 }}</ref> |- id="H" | rowspan="2" | {{HON}} || [[White-tailed deer]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Odocoileus virginianus'' ||[[File:White-tailed deer.jpg|175px|center]] ||<ref name="HON">{{Cite web |title=MiAmbiente+ participa en la 6ta Liberación de Guacamayas en Valle de Copán |url=http://www.miambiente.gob.hn/blog/view/miambiente-participa-en-la-6ta-liberacion-de-guacamayas-en-valle-de-copan }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628152615/http://www.miambiente.gob.hn/blog/view/miambiente-participa-en-la-6ta-liberacion-de-guacamayas-en-valle-de-copan |date=2022-06-28 }}</ref> |- |[[Scarlet macaw]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Ara macao'' || [[File:Ara macao - two at Lowry Park Zoo.jpg|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols" /> |- id="I" | rowspan="4" | {{IND}} || [[पाटे बाघ]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Panthera tigris tigris''|| [[File:Panthera tigris tigris.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11|title=National Animal -National Symbols - Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|access-date=23 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122081716/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11|archive-date=22 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002413/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11%20 |date=26 December 2018 }}</ref> |- |[[मुजुर]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Pavo cristatus'' ||[[File:Carnavalesco.jpg|175px|center]]||<ref>{{cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3|title=National Bird -National Symbols - Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|access-date=23 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115003741/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3|archive-date=15 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115003741/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3 |date=15 January 2013 }}</ref> |- | [[गङ्गा सोँस]] (''राष्ट्रिय जलचर जनावर'') ||''Platanista gangetica''||[[File:Ganges River Dolphin cropped.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Portal of India">{{cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8|title=National Aquatic Animal -National Symbols - Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|access-date=23 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122081831/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8|archive-date=22 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122081831/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8 |date=22 January 2013 }}</ref> |- | [[भारतीय हात्ती]] (''राष्ट्रिय सम्पदा जनावर'') ||''Elephas maximus indicus'' ||[[File:IndianElephant.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |title=Elephant declared National Heritage Animal in India |year=2010 |publisher=Breaking News Online (India) |access-date=25 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825162711/http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |archive-date=25 August 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002512/http://breakingnewsonline.net/ |date=26 December 2018 }}</ref> |- | rowspan="3" |{{INA}} || [[Komodo dragon]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Varanus komodoensis''||[[File:Komodo dragon (Varanus komodoensis).jpg|175px|center]] ||<ref name="Keppres No.4/1993">{{cite act |type= Presidential Decrees |index= 4 |date= 1993 |legislature= Government of the Republic of Indonesia |title= Keputusan Presiden (KEPPRES) tentang Satwa dan Bunga Nasional |page= 1-4 |url= https://peraturan.bpk.go.id/Home/Details/61884/keppres-no-4-tahun-1993 |trans-title= Presidential Decrees Number 4 of 1993 |language= id | access-date = 13 May 2023}}</ref> |- | [[Javan hawk-eagle]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Nisaetus bartelsi''||[[File:ELANG JAWA.jpg|175px|center]] ||<ref name="Keppres No.4/1993"/> |- | [[Asian arowana]] (''राष्ट्रिय माछा'') || ''Scleropages formosus''||[[File:Rwana.jpg|center|175x175px]]||<ref name="Keppres No.4/1993"/> |- |{{JAM}} || [[Red-billed streamertail]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Trochilus polytmus'' ||[[File:Red-billed Streamertail 2506104129.jpg|175px|center]] ||<ref name="jamsym">{{cite web |url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html |title=National Symbols of Jamaica |publisher=jis.gov.jm |access-date=2 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060619153047/http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html |archive-date=19 June 2006 }}</ref> |- id="L" | rowspan="2" |{{LAT}} || [[सेतो टिकटिके]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Motacilla alba'' ||[[File:White-Wagtail.jpg|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols">{{cite web|website=Latvia.eu|url=http://www.latvia.eu/key-facts/symbols|title=Symbols|access-date=12 April 2016|date=2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007033419/http://www.latvia.eu/key-facts/symbols|archive-date=7 October 2017|url-status=dead}}</ref> |- |[[Adalia bipunctata|Two-spotted ladybird]] (''राष्ट्रिय किरा'') ||''Adalia bipunctata''||[[File:Coccinellidae - Adalia bipunctata.JPG|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols" /> |- | {{LBN}}||[[पाटे हुँडार]] (''राष्ट्रिय जनावर'')|| ''Hyaena hyaena'' | [[File:Striped hyena (Hyaena hyaena) - cropped.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |date=27 April 2023 |script-title=ar:جمعية الأرض: لحماية وانقاذ الضبع المخطط في لبنان |trans-title=Earth Association: To protect and save the striped hyena in Lebanon |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%AA/610487/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D8%B7%D8%B7-%D9%81%D9%8A-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86 |access-date=19 October 2025 |publisher=[[National News Agency (Lebanon)|National News Agency]] |language=ar}}</ref> |- | {{LTU}}||[[सेतो गरुड]] (''राष्ट्रिय चरा'')|| ''Ciconia ciconia'' | [[File:White stork (Ciconia ciconia) standing.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web|url=https://vstt.lrv.lt/en/news/the-number-of-storks-is-not-decreasing-in-the-zuvintas-biosphere-reserve|title=The number of storks is not decreasing in the Žuvintas biosphere reserve &#124; State Service for Protected Areas under the Ministry of Environment}}</ref> |- |{{MYS}} |[[मलेसियाली बाघ]] (''राष्ट्रिय जनावर'') |''Panthera tigris'' |[[File:MalayanTiger PantheraTigrisJacksoni.jpg|175px|center]] |<ref>{{cite web |title=Nameless Story |url=https://wwf.panda.org/projects/connect2tigers/nameless_story/#:~:text=The%20Malayan%20tiger%20is%20the,many%20of%20their%20wild%20tigers.}}</ref><!-- {{better source needed|date=May 2023}} --> |- id="M" | rowspan="2" | {{MGL}}|| [[तोप बाज]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Falco cherrug'' || [[File:Falco cherrug (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]]|| <ref>{{Cite web |title=Mongolia names falcon as national bird |url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?206522/Mongolia-names-falcon-as-national-bird |access-date=22 June 2022 |website=wwf.panda.org }}</ref><!-- {{better source needed|date=June 2022}} --><ref>{{Cite web |title=Saker Falcon, A National Bird of Mongolia |url=http://www.birdmongolia.com/bird-blog/saker-falcon-a-national-bird-of-mongolia |access-date=22 June 2022 |website=Birds Mongolia |language=mn }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231217133715/https://www.birdmongolia.com/bird-blog/saker-falcon-a-national-bird-of-mongolia |date=17 December 2023 }}</ref> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[गोबी भालु]] (''राष्ट्रिय जनावर'') |''Ursus arctos gobiensis'' |[[File:Ursus arctos gobiensis.jpg|center|175x175px]] |<ref>{{Cite web |date=2023-12-13 |title=МАЗААЛАЙ БААВГАЙГ ҮНДЭСНИЙ БАХАРХАЛТ АМЬТНААР ЗАРЛАХ ТУХАЙ |url=https://legalinfo.mn/ |access-date=2025-10-18 |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |language=mn}}</ref> |- | rowspan="2" |{{Flag|नेपाल}} |[[गाई]] (''राष्ट्रिय जनावर'') |''Bos indicus'' |[[File:The Cow Worship.jpg|175px|center]] | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |first3=Government of Nepal |others=Article 9 (B) |title=Constitution of Nepal, 2072 |url=https://lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240717174239/https://www.lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf |date=2024-07-17 }}</ref> |- |[[डाँफे]] (''राष्ट्रिय चरा'') |''Lophophorus impejanus'' |[[File:Lophophorus impejanus Zoo DU 2.jpg|175px|center]] |- id="N" | {{NIC}} || [[Turquoise-browed motmot]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Eumomota superciliosa'' || [[File:Turquoise-browed_Motmot_(16423222357).jpg|175px|center]]||<ref>{{cite journal|language=es|url=http://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/($All)/F4908C9676104D7806257A31005E210E?OpenDocument|title=Ley No. 795 que declara al guardabarranco, ave nacional de Nicaragua|location=Managua|publisher=La Gaceta|journal=Diario Oficial|issue=118|date=25 June 2012|access-date=22 July 2017}}</ref> |- | rowspan="2" |{{PRK}} ||[[पुङसान कुकुर]] (''राष्ट्रिय कुकुर'') ||''Canis familiaris'' ||[[File:Poongsandogs.JPG|175px|center]] ||<ref name="Kang">{{cite magazine|magazine=Korea Pictorial|date=2015|issue=4|pages=26–27|title=Symbols of Korea|last=Kang|first=Su Jong|author-mask=Kang Su-jong|url=http://www.naenara.com.kp/en/periodic/korea/detail.php?kind=korea&&name=2015/04/04.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192431/http://www.naenara.com.kp/en/periodic/korea/detail.php?kind=korea&&name=2015%2F04%2F04.pdf|archive-date=4 March 2016|issn=1727-9208}}</ref> |- |[[बलाकांक्ष वनबाज]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Astur gentilis'' ||[[File:Northern Goshawk ad M2.jpg|175px|center]] ||<ref name="Kang" /> |- | rowspan="6" |{{PAK}}||[[मारखोर]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Capra falconeri''||[[File:Markhor Schraubenziege Capra falconeri Zoo Augsburg-02.jpg|175px|center]]||<ref name="National Symbols of Pakistan">{{cite web|url=http://www.pakistan.gov.pk/national_symbols.html|title=National Symbols of Pakistan|publisher=Government of Pakistan|access-date=23 October 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161128073024/http://www.pakistan.gov.pk/national_symbols.html|archive-date=28 November 2016}}</ref> |- |[[सिन्धु सोँस]] (''national aquatic mammal'')||''Platanista minor''||[[File:A-Platanista-gangetica-showing-the-body-shape-and-especially-the-head-with-a-long-beak.png|175px|center]]||<ref name="National Symbols of Pakistan" /> |- |[[च्याखुरा]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Alectoris chukar'' ||[[File:Alectoris-chukar-001.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan" /> |- |[[मगर गोही]] (''राष्ट्रिय सरीसृप'') ||''Crocodylus palustris'' || [[File:PK Kirthar NP asv2020-02 img25.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan" /> |- |[[शाहीन बाज]] (''heritage bird'') || ''Falco peregrinus peregrinator'' ||[[File:جير شاهين.jpg|175px|center]] ||<ref name="nationalsymbol">{{cite web |url=http://www.nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |title=National Symbols of Pakistan |publisher=Government of Pakistan |access-date=23 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827084404/http://nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |archive-date=27 August 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827084404/http://nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |date=27 August 2013 }}</ref> |- |[[हिउँ चितुवा]] (''national predator'') ||''Panthera uncia''||[[File:Snow Leopard 1 (4693059450).jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan" /> |- |{{PAN}} || [[Harpy eagle]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Harpia harpyja'' ||[[File:Harpia harpyja 001 800.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |last=Prensa |title=Panamá posee la población más grande de Águilas Harpías de Centroamérica – MiAmbiente |date=10 April 2021 |url=https://www.miambiente.gob.pa/panama-posee-la-poblacion-mas-grande-de-aguilas-harpias-de-centroamerica/ |access-date=22 June 2022 |language=es}}</ref> |- | |{{PER}} |[[Andean cock-of-the-rock]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Rupicola peruviana''||[[File:Rupicola peruviana (male) -San Diego Zoo-8a.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=Servicio Nacional de Áreas Naturales Protegidas por el Estado - SERNANP |url=https://old.sernanp.gob.pe/sernanp/contenido.jsp?ID=647 |access-date=22 June 2022 |website=old.sernanp.gob.pe}}</ref> |- |{{PHL}} || [[Philippine eagle]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Pithecophaga jefferyi''||[[File:Sir Arny(Philippine Eagle).jpg|175px|center]]||<ref name="phsymeagle">{{cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/ |title=Proclamation No. 615, s. 1995 |date=4 July 1995 |publisher=gov.ph|access-date=12 August 2012}}</ref> |- id="Q" |{{QAT}} || [[Arabian oryx]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Oryx leucoryx'' || [[File:Arabian oryx (oryx leucoryx).jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Arabian Oryx |url=https://www.visitqatar.qa/intl-en/things-to-do/get-inspired/wildlife/arabian-oryx |access-date=22 June 2022 |website=www.visitqatar.qa }}</ref> |- id="S" |{{SKN}} || [[Brown pelican]] (''राष्ट्रिय चरा'') || ''Pelecanus occidentalis'' ||[[File:Brown Pelican21K.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |date=2022-11-04 |title=National Symbols {{!}} Gov.Kn |url=https://www.gov.kn/skn-national-symbols/ |access-date=2023-03-23 }}</ref> |- |{{LCA}} || [[Saint Lucia amazon]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Amazona versicolor'' ||[[File:Amazona versicolor -St Lucia-5a.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=The Saint Lucia Parrot (Amazona versicolor) |url=https://archive.stlucia.gov.lc/saint_lucia/the_saint_lucia_parrot_amazona_versicolor.htm |access-date=2023-03-23 |website=archive.stlucia.gov.lc}}</ref> |- |{{VCT}} || [[Saint Vincent amazon]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Amazona guildingii'' ||[[File:Amazona guildingii -Botanical Gardens -Kingstown -Saint Vincent-8a-4c.jpg|175px|center]]||<ref>{{cite web|url=http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134|title=The National Bird|publisher=foreign.gov.vc|access-date=2 January 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515010728/http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134|archive-date=15 May 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515010728/http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134 |date=15 May 2013 }}</ref> |- |{{KSA}} || [[Arabian camel]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Camelus dromedarius'' || [[File:Camel in Al Ula 2023.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=https://www.visitsaudi.com/en/stories/camels-in-saudi|title=Camel culture: The history of Saudi's national animal|publisher=visitsaudi.com|access-date=18 September 2023}}</ref> |- | rowspan="3" |{{RSA}}<!--South Africa--> || [[Springbok]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Antidorcas marsupialis'' ||[[File:Springbok.JPG|175px|center]] |||<ref>{{Cite web |title=National animal {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-animal |access-date=22 June 2022 |website=www.gov.za}}</ref> |- |[[नीलो सारस]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Anthropoides paradiseus'' ||[[File:Anthropoides paradiseus -Etosha National Park, Namibia-8.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National bird {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-bird |access-date=22 June 2022 |website=www.gov.za}}</ref> |- |[[Galjoen]] (''national fish'') ||''Dichistius capensis'' ||[[File:Dichistius capensis.JPG|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National fish {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-fish#:~:text=Galjoen%20-%20Coracinus%20capensis,is%20known%20to%20every%20angler. |access-date=22 June 2022 |website=www.gov.za}}</ref> |- | {{SRI}} || [[श्रीलङ्काली वनकुखुरा]] (''राष्ट्रिय चरा'') ||''Gallus lafayettii'' ||[[File:Thimindu 2009 09 04 Yala Sri Lanka Junglefowl 1.JPG|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en|website=Government of Sri Lanka Official Web Portal|title=Sri Lanka National Bird|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314120902/http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en|archive-date=14 March 2012}}</ref> |- id="T" |{{TAN}} || [[जिराफ]] (''राष्ट्रिय जनावर'')|| ''Giraffa'' sp.||[[File:Giraffe Mikumi National Park.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://tanzania.go.tz/home/pages/260|title=National Symbols: National Animal|website=tanzania.go.tz|publisher=Tanzania Government Portal|access-date=14 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118195350/http://tanzania.go.tz/home/pages/260|archive-date=18 January 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106094439/https://www.tanzania.go.tz/ |date=6 January 2019 }}</ref><ref name="FoleyFoley2014">{{cite book|first1=Charles|last1=Foley|first2=Lara|last2=Foley|first3=Alex|last3=Lobora|first4=Daniela|last4=De Luca|first5=Maurus|last5=Msuha|first6=Tim R.B.|last6=Davenport|first7=Sarah M.|last7=Durant|title=A Field Guide to the Larger Mammals of Tanzania|url=https://books.google.com/books?id=dt6QAwAAQBAJ&pg=PA179|date=8 June 2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5280-2|pages=179–}}</ref><ref>{{Cite book |title=East Africa: Kenya, Tanzania & Uganda |last=Knappert |first=Jan |author-link=Jan Knappert |year=1987 |publisher=Vikas Pub. |location=New Delhi |isbn= 978-0-7069-2822-8 |page=57 |url=https://books.google.com/books?id=0ncwAQAAIAAJ&q=%22national+animal+of+Tanzania%22 |access-date=28 June 2011 }}</ref> |- | rowspan="2" |{{THA}} |[[एसियाली हात्ती]] (''राष्ट्रिय जनावर'') ||''Elephas maximus'' ||[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite journal|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20120125101256/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF|url-status=dead|archive-date=25 January 2012|title=The government gazette about National symbols of Thailand|journal=Royal Thai Government Gazette|date=11 December 2001|volume=118|issue=99D|pages=1}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125101256/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF |date=25 January 2012 }}</ref> |- |[[Siamese fighting fish]] (''राष्ट्रिय जलचर जनावर'') ||''Betta splendens'' ||[[File:Male Betta -34245661920.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite news |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/1624026/siamese-fighting-fish-confirmed-as-national-aquatic-animal |title=Siamese fighting fish confirmed as national aquatic animal |newspaper=Bangkok Post |date=5 February 2019 |access-date=29 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/thailand-makes-siamese-fighting-fish-national-aquatic-animal-119020500774_1.html |title=Thailand makes Siamese fighting fish national aquatic animal |last=AFP |date=5 February 2019 |website=Business Standard India |access-date=29 July 2019}}</ref> |- |{{UGA}} || [[Grey crowned crane]] (''राष्ट्रिय चरा'')|| ''Balearica regulorum'' ||[[File:Balearica_regulorum_001.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web|url=https://www.gou.go.ug/about-uganda/sector/national-symbols|title=National Symbols|website=www.gou.go.ug|access-date=28 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109114536/https://www.gou.go.ug/about-uganda/sector/national-symbols|archive-date=9 November 2019|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |{{UAE}} || [[तोप बाज]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Falco cherrug'' ||[[File:Falco cherrug (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]] || <ref>{{Cite web |date=22 February 2023 |title=Discover all about Falconry |url=https://www.visitdubai.com/en/articles/falconry-experiences |access-date=2023-11-26 |website=Visit Dubai |publisher=Dubai Department of Economy and Tourism |quote=the UAE is the premier world centre for falconry – the falcon is, after all, the country's national bird}}</ref> |- |[[Arabian oryx]] (''राष्ट्रिय जनावर'')||''Oryx leucoryx'' ||[[File:Arabian oryx (oryx leucoryx).jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |title=Arabia's Wildlife Centre |url=https://www.visitsharjah.com/en/activities/wildlife/arabias-wildlife-centre/ |website=Visit Sharjah |publisher=Sharjah Commerce & Tourism Development Authority |quote=Located in Sharjah Desert Park, Arabia's Wildlife Centre hosts several animals, including the Arabian Oryx, the UAE's national animal, and the Arabian leopard, the region's famous big cat.}}</ref> |- | rowspan="2" |{{USA}} || [[Bald eagle]] (''राष्ट्रिय चरा'')||''Haliaeetus leucocephalus'' ||[[File:Haliaeetus leucocephalus.jpeg|175px|center]] || <ref>{{Cite journal |title=The American Bald Eagle |url=https://www.va.gov/opa/publications/celebrate/eagle.pdf |journal=United States Department of Veterans Affairs}}</ref> |- |[[American bison]] (''राष्ट्रिय स्तनधारी जनावर'')||''Bison bison'' ||[[File:American bison k5680-1.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Bison Bellows: America's New national mammal (U.S. National Park Service) |url=https://www.nps.gov/articles/bison-bellows-5-12-16.htm |access-date=22 June 2022 |website=www.nps.gov }}</ref> |- id="Z" |{{ZIM}} || [[Bateleur]] (''राष्ट्रिय चरा'')|| ''Terathopius ecaudatus'' || [[File:Bataleur - Kruger National park (37161617713).jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Zimbabwe Bird |url=https://www.zim.gov.zw/index.php/en/my-government/government-ministries/national-symbols/464-zimbabwe-bird |access-date=23 March 2022 |website=Official Government of Zimbabwe Web Portal }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240814104715/https://www.zim.gov.zw/index.php/en/my-government/government-ministries/national-symbols/464-zimbabwe-bird |date=14 August 2024 }}</ref> |} {{Compact TOC|name=no|primary=no|o=|r=|w=|x=|y=}} == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== [[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रतीकहरूका सूचीहरू]] 3sk5yaslx3ddai52ayn3i2oovr92x8f 0 91648 1361603 1196094 2026-06-13T09:32:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361603 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = बिपिन कार्की<br>Bipin Karki |image = Bipin.png |caption = |birth_name = {{Birth date and age|1982|08|21|df=yes}} |birth_place = [[बाहुनी]], [[मोरङ जिल्ला]], [[नेपाल]] |residence = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] |nationality = [[नेपाली]] |other_names = |occupation = [[अभिनेता]] |years_active = सन् २०१३ - वर्तमान |known_for = ''[[पशुपति प्रसाद]]'' , ''[[लुट २]]'' र ''[[जात्रा (२०१६ चलचित्र)|जात्रा]]'' |notable_works = |style = [[विधि अभिनय]]<ref>{{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-12-31/method-to-the-madness.html|title=Method to the madness|website=kathmandupost.ekantipur.com|accessdate=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710041528/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-12-31/method-to-the-madness.html|archive-date=2018-07-10|url-status=live}}</ref> | spouse = {{marriage|रेश्मा कटुवाल|2016}} }} '''बिपिन कार्की''' ({{lang-en|Bipin Karki}}; जन्म २१ अगस्ट १९८२)<ref>{{Cite news|url=http://www.977mag.net/happy-birthday-to-versatile-actor-bipin-karki/|title=Happy Birthday To Versatile Actor Bipin Karki|work=Nepali Film News|access-date=2018-08-05|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806024530/http://www.977mag.net/happy-birthday-to-versatile-actor-bipin-karki/|archive-date=2018-08-06|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180806024530/http://www.977mag.net/happy-birthday-to-versatile-actor-bipin-karki/ |date=2018-08-06 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://epaper.thehimalayantimes.com/textview_8639_4012_4__9_19-05-2018_71_5.html|title=KATHMANDU: Be it the Bhasme Don in Pashupati Prasad or the gentle Fanindra of Jatra and mysterious Hari in Hari.|website=epaper.thehimalayantimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805233909/http://epaper.thehimalayantimes.com/textview_8639_4012_4__9_19-05-2018_71_5.html|archive-date=2018-08-05|url-status=dead|access-date=2018-08-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180805233909/http://epaper.thehimalayantimes.com/textview_8639_4012_4__9_19-05-2018_71_5.html |date=2018-08-05 }}</ref>) एक नेपाली [[अभिनेता]], चलचित्र लेखक,<ref>{{Cite web|url=https://reelnepal.com/name/104915/bipin-karki/filmography|title=Bipin Karki - Filmography, Full Movies, Recent Movies, Upcoming Movies List|website=reelnepal|language=en-us|access-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806024408/https://reelnepal.com/name/104915/bipin-karki/filmography|archive-date=2018-08-06|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180806024408/https://reelnepal.com/name/104915/bipin-karki/filmography |date=2018-08-06 }}</ref> थिएटर कलाकार र लेखक हुन्।<ref>{{Cite web|url=http://www.moviemandu.com/actor-bipin-karki-is-turning-author-with-book-on-real-life-acting-career/|title=Actor Bipin Karki Is Turning Author With Book On Real-Life Acting Career|language=en-US|access-date=2018-12-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210202611/http://www.moviemandu.com/actor-bipin-karki-is-turning-author-with-book-on-real-life-acting-career/ |date=2018-12-10 }}</ref> कार्की नेपाली [[नेपाली चलचित्र|चलचित्र]]का एक अग्रणी कलाकार हुन्, जो आफ्नो बहुमुखी प्रतिभाको लागि प्रख्यात छन्।<ref>{{Cite web|url=http://www.dcnepalonline.com/featured/bipin-karki-to-take-rs-17-lakh-in-a-single-movie|title=पारिश्रमिकमा 'भष्मे डन'को रेकर्ड, एउटै फिल्मबाट लिए १७ लाख|last=Dcnepalonline|website=DCNepal Online - dcnepalonline.com|language=en|access-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805233851/http://www.dcnepalonline.com/featured/bipin-karki-to-take-rs-17-lakh-in-a-single-movie|archive-date=2018-08-05|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180805233851/http://www.dcnepalonline.com/featured/bipin-karki-to-take-rs-17-lakh-in-a-single-movie |date=2018-08-05 }}</ref> ==फिल्मोग्राफी== {{Further|बिपिन कार्की फिल्मोग्राफी}} {| class="wikitable" |+कुञ्जी | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=चलचित्रहरू जुन अहिलेसम्म रिलिज गरिएको छैन}} | चलचित्रहरू प्रदर्शन गर्दछ जुन अहिले सम्म रिलिज गरिएको छैन |- | style="background:#add8e6;"| {{double-dagger|alt=वृत्तचित्र रिलिज}} | वृत्तचित्र रिलिज सङ्केत गर्दछ |} {|class="wikitable" ! वर्ष !! चलचित्र !! भूमिका !! टिप्पणी |- |२०१२ |''[[लुट (२०१२ चलचित्र)|लुट]]'' | ग्याङ्गस्टर - छोटो भूमिका | |- |२०१३ |''[[छड्के]]'' | बिन्दु | पहिलो चलचित्र |- |२०१४ |''[[ताण्डव (२०१४ चलचित्र)|ताण्डव]]'' | प्रतीक | |- |२०१४ |'' [[सुन्तली (चलचित्र)|सुन्तली]] '' |बिदुर | |- |२०१५ |''[[कालो पोथी (चलचित्र)|कालो पोथी]]'' | | |- |२०१६ |'' [[पशुपति प्रसाद]]'' |भस्मे डन | |- |२०१६ |''[[जात्रा (२०१६ चलचित्र)|जात्रा]]'' |फणीन्द्र तिमल्सिना | |- |२०१७ | ''[[लुट २]]'' |पीतल | |- |२०१७ |''[[नाका]] '' |गोल्डी | |- |२०१८ |''[[लालपुर्जा]] '' |नरसिंह | |- |२०१८ |''[[हरि (चलचित्र)|हरि]] '' |हरि | |- |२०१८ |''[[प्रसाद (२०१८ चलचित्र)|प्रसाद]]'' |बाबुराम | |- |२०१९ |''[[गोपी (२०१९ चलचित्र)|गोपी]]'' |गोपी | |- |२०१९ |'' [[जात्रै जात्रा]] '' |फणीन्द्र तिमल्सिना | |} ==पुरस्कार== {| class="wikitable" ! वर्ष ! पुरस्कार ! श्रेणी ! मनोनीत कार्य ! परिणाम |- | २०१६ | राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार २०१६ | सहायक भूमिकामा सर्वश्रेष्ठ अभिनेता | [[पशुपति प्रसाद]] | {{won}} |- |२०१६ |आठौँ डिसिने पुरस्कार २०१६ |सर्वश्रेष्ठ खलनायक |[[पशुपति प्रसाद]] |{{won}} |- |२०१७ |नवौँ डिसिने पुरस्कार २०१७ |सर्वश्रेष्ठ अभिनेता |[[जात्रा (२०१६ चलचित्र)|जात्रा]] |{{Won}} |- |२०१७ |फिस्कन आलोचक पुरस्कार २०१७<ref>{{Cite news|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/critics-award-on-nov-22/|title=Critics award on Nov 22|work=My Republica|access-date=2018-11-20|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181120221034/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/critics-award-on-nov-22/|archive-date=2018-11-20|url-status=live}}</ref> |सर्वश्रेष्ठ अभिनेता |[[जात्रा (२०१६ चलचित्र)|जात्रा]] |{{won}} |- |२०१८ |कामना चलचित्र पुरस्कार - २०७५ |नकारात्मक भूमिकामा सर्वश्रेष्ठ अभिनेता |[[नाका]] |{{nom}} |- |२०१९ | डिसिने पुरस्कार २०१९<ref>{{Cite web|url=https://www.lensnepal.com/awards/dcine-award/2076.html|title=Award nomination list}}</ref> | प्रमुख भूमिकामा सर्वश्रेष्ठ अभिनेता (पुरुष) | [[प्रसाद (२०१८ चलचित्र)|प्रसाद]] |{{won}} |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|id=nm6674416}} * {{Rotten Tomatoes person|bipin_karki}} [[श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:विराटनगरका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:कामना फिल्म अवार्ड विजेता]] dzy90yasftki78wrfky8ndmh7apr1ky 0 92519 1361542 1094434 2026-06-13T04:17:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361542 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = भियतनाम | Badge = | Badge_size = | Nickname = ''Rồng Vàng'' (द गोल्डेन ड्रागन)<ref name="nickname">{{cite web|url=http://www.goal.com/en-au/news/gritty-vietnam-u23-seal-place-2018-afc-u-23-championship/14tt4b4tt0lyk17dteiq1lilqw|title=Indomitable Vietnam set AFC U-23 final date thanks to Quang Hai's double|author=Zulhilmi Zainal|publisher=Goal.com|accessdate=2 September 2018}}</ref><br />''Sao Vàng'' (द गोल्डेन स्टार)<ref name="nickname"/><br />''Rồng Lửa'' (द फनएर ड्रागन)<ref>{{cite web|url=https://thethao.thanhnien.vn/bong-da-viet-nam/ten-goi-khac-cua-bong-da-viet-nam-con-rong-lua-74957.html|title=Tên gọi khác của bóng đá Việt Nam: Con rồng lửa!|author1=Quốc Việt|author2=Độc Lập|language=Vietnamese|publisher=Thể Thao Thanh Niên|date=23 May 2015|accessdate=2 September 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902121937/https://thethao.thanhnien.vn/bong-da-viet-nam/ten-goi-khac-cua-bong-da-viet-nam-con-rong-lua-74957.html |date=2 September 2018 }}</ref> | Association = [[भियतनाम फुटबल सङ्घ]] (भिएफएफ) | Sub-confederation = [[दक्षिण-पुर्वी एसियाली फुटबल सङ्घ|एएफएफ]] | Confederation = [[एसियाली फुटबल महासङ्घ|एएफसी]] (एसिया) | Coach = {{flagicon|KOR}} [[Park Hang-seo]] | Captain = [[Nguyễn Văn Quyết]] | Most caps = {{nowrap|[[Lê Công Vinh]] (८३)}} | Top scorer = [[Lê Công Vinh]] (५१) | Home Stadium = [[माइ डिन राष्ट्रिय रङ्गशाला]] | FIFA Trigramme = VIE | FIFA Rank = {{Nft rank|२०२|steady||date=२० सेप्टेम्बर २०१८}} | FIFA max = ८४{{fact|date=सेप्टेम्बर २०१८}} | FIFA max date = डिसेम्बर १९९८ | FIFA min = १७२ | FIFA min date = २००६ डिसेम्बर | Elo Rank = {{Nft rank|१३७|down|१|date=३० अगस्ट २००२}} | Elo max = ५८ | Elo max date = अक्टोबर २००२ | Elo min = १७५ | Elo min date = जनवरी १९९५ | pattern_la1 =_ | pattern_b1 = _VIE14h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _vie 14h | pattern_so1 = | leftarm1 = E80C06 | body1 = E80C06 | rightarm1 = E80C06 | shorts1 = E80C06 | socks1 = E80C06 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _VIE14a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _vie 14a | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | First game = {{fb|PHI|}} २–२ '''भियतनाम''' {{flagdeco|VIE}}<br />([[मनिला]], [[फिलिपिन्स]]; २६ नोभेम्बर १९९१)<ref>{{cite web |url=http://www.eloratings.net/Vietnam.htm |title=भियतनामको खेल,तथ्यांक,बरियता र अङ्कहरू |publisher=विश्व फुटबल इएलओ बरियता: भियतनाम |accessdate=24 November 2016}}</ref> | Largest win = {{flagdeco|VIE}} '''भियतनाम''' ११–० {{fb-rt|GUM}}<br />([[होचि मिन शहर]], [[भियतनाम]]; २३ जनवरी २०००) | Largest loss = {{झण्डा|जिम्बाब्वे}} ६–० '''भियतनाम''' {{flagdeco|VIE}}<br />([[क्वालालम्पुर]], [[मलेसिया]]; २६ फेब्रुअरी १९९७)<br />{{fb|OMN}} ६–० '''भियतनाम''' {{flagdeco|VIE}}<br />([[इन्चियोन]], [[दक्षिण कोरिया]]; २९ फेब्रुअरी २००३) | World cup apps = ० | Regional name = [[एएफसी एसिया कप|एसिया कप]] | Regional cup apps = ४ | Regional cup first = [[१९५६ एएफसी एसिया कप|१९५६]] | Regional cup best = चौँथ‍ो स्थान ([[१९५६ एएफसी एसिया कप|१९५६]], [[१९६० एएफसी एसिया कप|१९६०]]) | 2ndRegional name = [[एएफएफ च्याम्पियनसिप]] | 2ndRegional cup apps = ११ | 2ndRegional cup first = [[१९९६ एएफएफ च्याम्पियनसिप|१९९६]] | 2ndRegional cup best = बिजेता ([[२००८ एएफएफ च्याम्पियनसिप|२००८]]) }} '''भियतनाम राष्ट्रिय फुटबल टिम''' फुटबल प्रतिस्पर्धामा [[भियतनाम]]को प्रतिनिधित्वको गर्ने पुरुष फुटबल टिम हो । यो भियतनाममा फुटबलको लगि शासकीय निकाय भियतनाम फुटबल संघको नियन्त्रणमा रहेकोे छ । यो [[एसियाली फुटबल महासङ्घ|एएफसी]]को सदस्य र [[फिफा]] द्वरा मान्यता पाएको राष्ट्रिय हो । ==इतिहास== ==खेलाडीहरू== ==उपाधिहरू== ==बाह्य कडीहरू== * {{Official website|http://www.vff.org.vn/ |name=भियतनाम फुटबल सङ्घ}}को आधिकारिक वेबसाइट * {{Official website|1=https://www.fifa.com/associations/association=vie/index.html |name=भियतनाम राष्ट्रिय फुटबल टिमको प्रोफाईल}} फिफा डट कमबाट {{en icon}} ==स्रोत== [[श्रेणी:एसियाली राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू]] h1zc6ot33sbtvhlamkbt1cxq3tcos63 0 96010 1361562 1353961 2026-06-13T05:58:26Z Bishaldev100 28807 /* संयुक्त */ 1361562 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको द्विसदनात्मक व्यवस्थापिका संसद}} {{Infobox legislature | name = नेपालको सङ्घीय संसद | native_name = | native_name_lang = | preceded_by = {{nowrap|[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|नेपालको संविधान सभा]]}} | coa_pic = Parliament of Nepal.png | coa_res = 125px | coa_alt = Emblem of Nepal | foundation = २०७४ फागुन २१ | house_type = [[द्विसदनपद्धति|द्विसदनात्मक]] | legislature = [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद]] | body = | houses = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]<br>{{small|(माथिल्लो सदन)}}<br>[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]<br>{{small|(तल्लो सदन)}} | leader1_type = [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | leader1 = [[रामचन्द्र पौडेल]] | election1 = [[नेपालको राष्ट्रपतीय निर्वाचन, २०७९|२०७९ फागुन २९]] | leader2_type = [[नेपालको उपराष्ट्रपति|उपराष्ट्रपति]] | leader2 = [[राम सहाय यादव]] | election2 = २०७९ चैत ६ | leader3_type = {{nowrap|[[राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष (नेपाल)|राष्ट्रिय सभाको<br/>अध्यक्ष]]}} | leader3 = {{nowrap|[[नारायणप्रसाद दाहाल]]}} |party3={{nowrap|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]}}| election3 = २०८० फागुन २९ | leader4_type = {{nowrap|[[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभाको<br/>उपाध्यक्ष]]}} | leader4 = [[विमला घिमिरे]] |party4={{nowrap|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]}}| election4 = २०८० चैत २८ | leader5_type = [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको<br/>सभामुख]] | leader5 = डिपी अर्याल |party5={{nowrap|[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]}} | election5 = २०८२ | leader6_type = {{nowrap|[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)#उपसभामुखहरू|प्रतिनिधि सभाको<br/>उपसभामुख]]}} | leader6 =उप स |party6={{nowrap|[[श्रम संस्कृति पार्टी]]}}| election6 = २०८२ | leader7_type = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | leader7 = {{nowrap|[[बालेन्द्र शाह]]}} | election7 = २०८१ असार ३० | party7 = {{nowrap|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]}} | leader8_type = [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)| प्रतिपक्ष दलको नेता]] | leader8 = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | party8 = {{nowrap|[[नेपाली कांग्रेस]]}} | election8 = २०८३ | members = '''३३३ राष्ट्रिय सभाको ५९<br> प्रतिनिधि सभाको २७५ | house2 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] | house1 = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] | structure2 = Nepal HouseofRepresentatives 2024.svg | structure2_res = 250px | structure1 = Nepal NationalAssembly 2024.svg | structure1_res = 250px | political_groups2 = '''[[चौथो ओली मन्त्रिपरिषद्|सरकार]] (१७८)''' *{{nowrap|{{color box|{{party color|Nepali Congress}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]] (८८)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] (७९)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|People's Socialist Party}}}} [[जनता समाजवादी पार्टी|जसपा]] (७)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Loktantrik Samajwadi Party, Nepal}}}} [[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल|लोसपा-ने]] (४)}} '''समर्थन र विश्वासको मत (२९)''' *{{nowrap|{{color box|{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]] (१४)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Janamat Party}}}} [[जनमत पार्टी|जनमत]] (६)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|People's Socialist Party, Nepal}}}} [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपाने]] (५)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Nagrik Unmukti Party}}}} [[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी|नाउपा]] (४)}} '''प्रतिपक्ष (६८)''' *{{nowrap|{{color box|{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] (३२)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|रास्वपा]] (२१)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एस)]] (१०)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} [[राष्ट्रिय जनमोर्चा|राजमो]] (१)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Nepal Workers Peasants Party}}}} [[नेपाल मजदुर किसान पार्टी|नेमकिपा]] (१)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|आम जनता पार्टी}}}} [[आम जनता पार्टी|आजपा]] (१)}} *{{nowrap|{{colour box|{{party colour|Independent}}}} [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] (२)}} |political_groups1 = '''[[चौथो ओली मन्त्रिपरिषद्|सरकार]] (२८)''' *{{nowrap|{{color box|{{party color|Nepali Congress}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]] (१६)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] (११)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Loktantrik Samajwadi Party, Nepal}}}} [[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल|लोसपा]] (१)}} '''समर्थन र विश्वासको मत (३)''' *{{nowrap|{{color box|{{party color|People's Socialist Party, Nepal}}}} [[जनता समाजवादी पार्टी|जसपा]] (३)}} '''प्रतिपक्ष (२८)''' *{{nowrap|{{color box|{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] (१८)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एस)]] (८)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Rastriya Janamorcha}}}} [[राष्ट्रिय जनमोर्चा|राजमो]] (१)}} *{{nowrap|{{color box|{{party color|Independent}}}} [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] (१)}} | voting_system2 = [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली|पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन]] र [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली]] | voting_system1 = [[एकल सङ्क्रमणीय मत प्रणाली]] र [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली|पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन]] | last_election2 = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|४ मङ्सिर २०७९]] | last_election1 = [[राष्ट्रिय सभा निर्वाचन, २०८०|११ माघ २०८०]] | next_election2 = २०८४ | next_election1 = २०८३ | session_room = Nepalese Constituent Assembly Building.jpg | session_res = 250px | meeting_place = [[अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र, नेपाल|अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र]],<br>[[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | website = {{URL|www.parliament.gov.np}} | constitution = [[नेपालको संविधान]] }} {{नेपालको राजनीति}} '''नेपालको सङ्घीय संसद''' वि.सं २०७४ मा स्थापित [[नेपाल]]को दुई सदनात्मक सङ्घीय र सर्वोच्च व्यवस्थापिका हो। यसमा [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] र [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] समानान्तर सदनको रूपमा रहेका छन्। == इतिहास == === नेपाल अधिराज्यको व्यवस्थापिका संसद === {{मुख्य|नेपाल अधिराज्यको व्यवस्थापिका संसद}} वि.सं २०५९ मा तत्कालीन [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]ले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|माओवादी विद्रोही]]हरूलाई सम्हाल्न असक्षम भएको भन्दै नेपालको पूर्व संसद् विघटन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=April 25, 2006 |title=Nepal: King ends direct rule, reinstates parliament |url=https://reliefweb.int/report/nepal/nepal-king-ends-direct-rule-reinstates-parliament |website=reliefweb}}</ref> देशका प्रमुख पाँच राजनीतिक दलले राजालाई नयाँ निर्वाचनको आह्वान गर्नुपर्ने वा निर्वाचित संसदलाई पुनर्स्थापित गर्नुपर्ने भन्दै विरोध प्रदर्शन गरेका थिए। वि.सं २०६० मा राजाले १२ महिनाभित्र संसदीय निर्वाचन गर्ने घोषणा गरेका थिए। [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३]] पछि, नेपालको संसद पुनर्स्थापना भएको थियो।<ref name="nepalcaportal1">{{cite web|url=http://www.nepalcaportal.org/EN/political-development/political-history.php|title=Nepal's Political Development: Nepal Constituent Assembly Portal|publisher=Nepalcaportal.org|access-date=2010-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100803023949/http://www.nepalcaportal.org/EN/political-development/political-history.php|archive-date=3 August 2010|url-status=dead}}</ref> === नेपालको अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद === {{मुख्य|व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|नेपालको पहिलो संविधान सभा}} [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३]]को सफलतापछि २०६३ माघ १ मा पुरानो संसद् विघटन गरी त्यसको ठाउँमा नेपालको ३३० सदस्यीय अन्तरिम व्यवस्थापिका गठन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|title=Refworld {{!}} Freedom in the World 2008 – Nepal|url=https://www.refworld.org/docid/487ca22e8.html|access-date=2020-12-04|website=Refworld|language=en}}</ref> व्यवस्थापिकाले अन्तरिम संविधानको मस्यौदा तयार गरेको थियो र पहिलो [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधान सभाको निर्वाचन]] सम्पन्न भएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा ६०१ सदस्यीय संविधान सभाले २३८ वर्ष पुरानो [[शाह वंश|राजतन्त्र]]को अन्त्य गर्दै देशलाई गणतन्त्र घोषणा गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=May 28, 2008 |title=Nepal abolishes monarchy, declares republic |url=https://www.abc.net.au/news/2008-05-29/nepal-abolishes-monarchy-declares-republic/2452310 |website=ABC news}}</ref> संविधान सभा, जसलाई सुरुमा नयाँ संविधानको मस्यौदा गर्न दुई वर्षको समय दिइएको थियो, राज्यको पुनर्संरचनामा मतभेदका कारण नयाँ संविधान निर्माण गर्न असफल भएपछि २०६९ जेठ १४ मा संसद विघटन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=May 27, 2012 |title=Legislature in Nepal Disbands in Failure |url=https://www.nytimes.com/2012/05/28/world/asia/nepal-disbands-legislature-as-talks-on-constitution-fail.html |website=The New York Times}}</ref> === नेपालको व्यवस्थापिका संसद === {{मुख्य|नेपालको व्यवस्थापिका संसद}} २०७२ असोज ३ मा, [[नेपालको संविधान २०७२|संविधान]] जारी भएपछि दोस्रो नेपालको दोस्रो संविधान सभा नेपालको व्यवस्थापिका संसद्मा रूपान्तरित भएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/Nepal-elects-first-woman-speaker-of-parliament/articleshow/49420818.cms|title=Nepal elects first woman speaker of parliament – Times of India|website=The Times of India|date=16 October 2015 }}</ref> पहिलो संविधान सभाले नयाँ संविधान निर्माण गर्न असफल भएपछि दोस्रो नेपाली संविधान सभाको गठन भएको थियो। विसं २०७४ माघ ७ गते नेपालको व्यवस्थापिका संसद् विघटन भएको थियो।<ref>{{cite web|title=संविधानसभा प्रथम|url=http://www.parliament.gov.np/np/constitutionAssembly/1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213211027/http://www.parliament.gov.np/np/constitutionAssembly/1|archive-date=13 December 2017|access-date=13 December 2017|website=parliament.gov.np}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180225122214/http://www.parliament.gov.np/np/constitutionAssembly/1 |date=25 February 2018 }}</ref> == संरचना == [[नेपालको संविधान २०७२]] अनुसार नेपालमा [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] र [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] गरी दुई सदनको संसद रहेको छ, जसको प्रमुखको रुपमा [[नेपालको राष्ट्रपति]]ले कार्य गर्दछन्।<ref>{{Cite web |url=http://constitution.org.np/userfiles/constitution%20of%20nepal%202072-en.pdf |title=Archived copy |access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223153410/http://constitution.org.np/userfiles/constitution%20of%20nepal%202072-en.pdf |archive-date=23 December 2015 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151223153410/http://constitution.org.np/userfiles/constitution%20of%20nepal%202072-en.pdf |date=23 December 2015 }}</ref> === नेपालको राष्ट्रपति === सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालका राष्ट्रपति [[नेपाल]]को राष्ट्रप्रमुख तथा नेपाली सशस्त्र बलका प्रधानसेनापति हुन्। २०६५ मा, देशलाई गणतन्त्र घोषणा गरिएपछि यो कार्यालय स्थापना गरिएको थियो। नेपालका प्रथम राष्ट्रपति [[रामवरण यादव]] थिए। वर्तमान राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]] हुन्। उनी देशको तेस्रो राष्ट्रपति हुन्। === प्रतिनिधि सभा === {{मुख्य|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} प्रतिनिधि सभामा २७५ सदस्यहरू छन्। सिङ्गो देशलाई एकल निर्वाचन क्षेत्र मानेर मतदाताले राजनीतिक दललाई मत दिने [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली]]बाट ११० जना र [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली]]बाट १ सय ६५ जना निर्वाचित हुन्छन्। मन्त्रिपरिषद्को सिफारिसमा राष्ट्रपतिले विघटन नगरेसम्म वा पाँच वर्षसम्म सदनका सदस्यहरू आ–आफ्नो आसनमा बस्छन्। === राष्ट्रिय सभा === {{मुख्य|राष्ट्रिय सभा (नेपाल)}} राष्ट्रिय सभामा ५९ सदस्य छन्। [[नेपालका प्रदेशहरू|सातवटै प्रदेश]]बाट प्रत्येक प्रदेशको निर्वाचक मण्डलबाट आठ आठ जना र सरकारको सिफारिसमा राष्ट्रपतिबाट तीन जना सदस्य नियुक्त हुने व्यवस्था छ जसमा कम्तीमा तीन जना महिला, एक जना [[दलित]] र एक जना अपाङ्गता भएका व्यक्ति हुनुपर्नेछ। एक तिहाइ सदस्यको पदावधि प्रत्येक दुई वर्षमा समाप्त हुने गरी सदस्यहरूले छ वर्षको कार्यकाल पूरा गर्छन्। == समितिहरू == === प्रतिनिधि सभा === {| class="wikitable sortable" |+ !समिति !कार्यक्षेत्र !वेवसाइट |- |अर्थ समिति | # अर्थ मन्त्रालय, # राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोग, # लगानी वोर्ड, # राष्ट्रिय योजना आयोग, # सम्बद्ध विषय तथा निकाय । |https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Finance-Committee-2079 |- |अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र पर्यटन समिति | # परराष्‍ट्र मन्त्रालय, # सँस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय र सम्बद्ध विषय तथा निकाय । |https://hr.parliament.gov.np/np/committees/International-Relations-and-Tourism-Committee-2079 |- |उद्योग तथा वाणिज्य र श्रम तथा उपभोक्ता हित समिति | # उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय, # श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय, # उपभोक्ता हित सम्बन्धी । |https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Industry-Commerce-Labour-and-Consumer-Interest-Committee-2079 |- |कानून, न्याय तथा मानव अधिकार समिति | # कानून‚ न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय # न्याय परिषद् # न्याय सेवा आयोग # महान्याधिबक्ताको कार्यालय र # मानव अधिकार |https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Law-Justice-and-Human-Rights-Committee-2079 |- |कृषि, सहकारी तथा प्राकृतिक स्रोत समिति | # कृषि तथा पशुपंक्षी विकास मन्त्रालय, # भुमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय, # वन तथा वातावरण मन्त्रालय, र # सम्बद्ध विषय तथा निकाय । |https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Agriculture-Cooperative-And-Natural-Resources-Committee-2079 |- |महिला तथा सामाजिक मामिला समिति | # महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय, # राष्ट्रिय महिला आयोग, # राष्ट्रिय दलित आयोग, # राष्ट्रिय समावेशी आयोग, # आदिवासी जनजाति आयोग, # मधेशी आयोग, # थारु आयोग, # मुस्लिम आयोग । |https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Women-And-Social-Affairs-Committee-2079 |- |राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समिति | # प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, # गृह मन्त्रालय, # रक्षा मन्त्रालय, # संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, # अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, # लोक सेवा आयोग, # निर्वाचन आयोग, # शान्ति प्रकृया । |https://hr.parliament.gov.np/np/committees/State-Affairs-Committee-2079 |- |पूर्वाधार विकास समिति | # भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय # सञ्‍चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय # खानेपानी मन्त्रालय # शहरी विकास मन्त्रालय |https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Infrastructure-Development-Committee-2079 |- |शिक्षा,स्वास्थ्य तथा सूचना प्रविधि समिति | # शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय # स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय # युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय |https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Education-Health-and-Information-Technology-Committee-2079 |- |सार्वजनिक लेखा समिति |सार्वजनिक लेखा, महालेखापरीक्षकको वार्षिक प्रतिवेदन र सम्बद्ध विषय तथा निकायहरू |https://hr.parliament.gov.np/np/committees/Public-Account-Committee-2079 |} * === राष्ट्रिय सभा === * दिगो विकास तथा सुशासन समिति * विधायन व्यवस्थापन समिति * प्रत्यायोजित व्यवस्थापन तथा सरकारी आश्वासन समिति * राष्ट्रिय सरोकार तथा समन्वय समिति * === संयुक्त === * संसदीय सुनुवाई समिति<br>देहायका पदाधिकारीको संसदीय सुनुवाई गरिने : #[[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद]]को सिफारिसमा नियुक्त हुने प्रधान न्यायाधीश, #सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश, #न्याय परिषदका सदस्य, #संवैधानिक निकायको प्रमुख वा पदाधिकारी र #राजदूतको पदमा नियुक्ति हुने व्यक्ति । * राज्यका निर्देशक सिद्धान्त, नीति र दायित्वको कार्यान्वयन अनुगमन तथा मूल्याङ्कन समिति == महिला प्रतिनिधित्व == नेपालको संविधानले सङ्घीय संसद्लगायत सबै सार्वजनिक पदमा महिलालाई ३३ प्रतिशत आरक्षणको व्यवस्था गरेको छ। २०७५ जेठ २ मा उपसभामुखमा [[शिवमाया तुम्बाहाम्फे]] निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/cpn-uml-leader-tumbahamphe-elected-to-deputy-speaker-of-hor/|title=CPN-UML leader Tumbahamphe elected to Deputy Speaker of HoR|date=16 March 2018}}</ref> संविधान सभापछि संसद्मा महिलाको प्रतिनिधित्व बढेको छ, जसले अन्ततः संविधानमा महिलाको प्रतिनिधित्वको लागि प्रावधानहरूको ग्यारेन्टी गरेको थियो। == संसद भवन == {{मुख्य|अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र, नेपाल}} सङ्घीय संसद्का दुवै सदनको बैठक हाल [[काठमाडौँ]]को नयाँ बानेश्वरस्थित [[अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र, नेपाल|अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र]]मा बसिरहेको छ। [[सिंहदरबार]] परिसर, अधिकांश सरकारी कार्यालय परिसरमा नयाँ संसद् भवन निर्माण भइरहेको छ।<ref>{{Cite web|title=New building for federal parliament to cost Rs5 billion rupees|url=https://kathmandupost.com/national/2019/09/18/new-building-for-federal-parliament-to-cost-rs5-billion-rupees|access-date=2020-06-14|website=The Kathmandu Post|language=en}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालको राजनीति]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://www.parliament.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] *[http://na.parliament.gov.np/np राष्ट्रिय सभाको वेबसाइट] *[http://hr.parliament.gov.np/np प्रतिनिधि सभाको वेबसाइट] {{Legislatures of Nepal}} {{नेपाल सरकार}} [[श्रेणी:नेपालको राजनीति]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:द्विसदनात्मक व्यवस्थापिकाहरू|नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको संसद]] [[श्रेणी:नेपालमा सङ्घीयता]] qss1vzpf70ahmp8a90b91i98g561dmx 0 96321 1361540 1322087 2026-06-13T03:04:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361540 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Bali | native_name = ᬩᬮᬶ <small>(बालिनी)</small> | native_name_lang = id<!-- ISO 639 code e.g. "id" for Indonesian --> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Amed banner sunset.jpg | photo2a = GarudaWisnuKencana head.jpg | photo2b = Tanah-Lot Bali Indonesia Pura-Tanah-Lot-01.jpg | photo3a = Panorama of Bali from Besakih - Mother temple.jpg | photo4a = Snorkeling Pemuteran Bali 2.jpg | photo4b = Listening To The Sound of Peace Under The Sunset.jpg | photo5a = Balinese Dancer (Imagicity 1248).jpg | photo5b = Balinese vrouwen in een processie bij een festival in Ubud, -7 Aug. 2009 a.jpg | photo5c = Balinese girl with offering.jpg | size = 280 | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 }} | image_alt = | image_caption = माथिबाट, बायादेखि दायातिर:<br/> अमेद बिचबाट देखिएको सूर्यास्त र अगुङ पहाड, गरुड विष्णु केन्काना स्मारक, तनाह लट मन्दिर, बेसाकी मन्दिर, पेमुतेरानमा गरिएको स्कुबा डाइभिङ, कुता बिचको सूर्यास्त, परम्परागत झाँकीहरू | image_seal = Coat of arms of Bali.svg | seal_alt = | nickname = ''पुलाउ देवता'' (देवताको टापु), आइस ल्यान्ड अफ गड, आइस ल्यान्ड अफ पिस, विश्वको बिहान, हिन्दू धर्मको टापु, प्रेमको टापु<ref>{{cite web|url=http://www.thejakartaglobe.com/news/bali-to-host-2013-miss-world-pageant/514130 |title=Bali to Host 2013 Miss World Pageant |work=Jakarta Globe |date=26 April 2012 |accessdate=30 December 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112020324/http://www.thejakartaglobe.com/news/bali-to-host-2013-miss-world-pageant/514130 |archivedate=12 January 2013 |df=dmy }}</ref> | motto = ''बाली द्वीप जय'' (बालेली भाषा)<br />(अर्थ:प्रसिद्ध बाली टापु) | image_map = IndonesiaBali.png | map_alt = | map_caption = Location of Bali in Indonesia (हरियोमा) | coordinates = {{coord|8|39|S|115|13|E|region:ID-BA_type:adm1st_scale:1000000|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{INA}} | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = [[List of capitals of provinces in Indonesia|Capital]] | seat = [[File:Lambang Denpasar City.png|20px]] [[Denpasar]] | government_footnotes = | leader_party = [[Democratic Party (Indonesia)|PD]] | leader_title = [[List of Governors of Bali|Governor]] | leader_name = [[I Made Mangku Pastika]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 5780 | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 4225384 | population_as_of = 2014 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_note = | demographics_type1 = Demographics | demographics1_footnotes = <!-- for references: use<ref> tags --> | demographics1_title1 = [[Ethnic groups]] | timezone1 = [[Time in Indonesia|WITA]] | utc_offset1 = +08 | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | area_code_type = | registration_plate = [[Vehicle registration plates of Indonesia|DK]] | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] | blank_info_sec1 = {{increase}} 0.724 ({{fontcolor|green|High}}) | blank1_name_sec1 = HDI rank | blank1_info_sec1 = [[List of Indonesian provinces by Human Development Index|5th out of 34]] (2014) province of Indonesia | website = [http://www.baliprov.go.id/ www.baliprov.go.id] | footnotes = | type = [[Provinces of Indonesia|Province]] | leader_title2 = Vice Governor | leader_name2 = I Ketut Sudikerta | demographics1_info1 = [[Balinese people|Balinese]] (90%), [[Javanese people|Javanese]] (7%), [[Bali Aga|Baliaga]] (1%), [[Madurese people|Madurese]] (1%)<ref> {{cite book | publisher = Institute of Southeast Asian Studies | title = Indonesia's Population: Ethnicity and Religion in a Changing Political Landscape | year = 2003|isbn=9812302123|author1=Suryadinata, Leo |author2=Arifin, Evi Nurvidya |author3=Ananta, Aris |lastauthoramp=yes }}</ref> | demographics1_title2 = Religion | demographics1_info2 = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] (91.5%), मुस्लिम (8.4%), क्रिस्चियन (2.5%), [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] (0.5%)<ref name=census2010>[http://sp2010.bps.go.id/index.php/site/tabel?tid=321&wid=0 Penduduk Menurut Wilayah dan Agama yang Dianut] (2010 Census). bps.go.id</ref> | demographics1_title3 = [[भाषा|भाषाहरू]] | demographics1_info3 = [[इन्डोनेसियाली भाषा|भाषा]] (आधिकारिक), [[बालेली भाषा|बालेली]], [[बालेली मले]] }} {{Infobox islands | name = बाली (टापु) | image name = BaliLandsat001.jpg | image caption = बाली टापु, इन्डोनेसिया | locator map = | native name = ''पुलाउ बाली'' | native name link = इन्डोनेसियाली भाषा | coordinates = | archipelago = [[तल्लो सुन्दा टापु समूह]] | area km2 = 5636 |area footnotes=<ref>{{cite web|title=Luas Wilayah dan Letak Geografis Pulau Bali dan Kabupaten/Kota Tahun 2013|url=http://bali.bps.go.id/tabel_detail.php?ed=601001&od=1&id=1|website=BPS Provinsi Bali|accessdate=31 August 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903191238/http://bali.bps.go.id/tabel_detail.php?ed=601001&od=1&id=1|archivedate=3 September 2014|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903191238/http://bali.bps.go.id/tabel_detail.php?ed=601001&od=1&id=1 |date=3 September 2014 }}</ref> | length km = 145 | length footnotes = | width km = 80 | width footnotes = | highest mount = [[अगुङ पर्वत]] | elevation m = 3,148 | country = इन्डोनेसिया | country admin divisions title = [[प्रदेश]] | country admin divisions = बाली | country largest city = [[देन्पसार]] | country largest city population = 834,881 | population = | population as of = | density km2 = | ethnic groups = [[बालेली]], [[जाभाली]], [[ससाक]] }} '''बाली''' (इन्डोनेसियाली: पुलाउ बाली, प्रोभिन्सी बाली) इन्डोनेसियामा अवस्थित एक टापु तथा प्रदेश हो। बाली प्रदेशमा बाली टापु तथा नजिकैका अन्य नुसा पेनिदा, नुसा लेम्बोङान र नुसा चेनिङान जस्ता साना टापुहरू पनि समाहित छन्। यो टापु सुन्दा टापुसमूहको तल्लो भागमा सबैभन्दा पश्चिमी छेउमा रहेको छ। बालीको पश्चिममा जाभा टापु र पूर्वमा लोम्बक टापु रहेका छन्। यसको राजधानी सहर देन्पासर टापुको दक्षिणमा रहेको छ। इन्डोनेसियाली हिन्दू अल्पसङ्ख्यकहरूको बाहुल्यता रहेको बालीमा सन् २०१० मा गरिएको जनगणना अनुसार ३८ लाख ९० हजार सात सय सन्ताउन्न<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Indonesia-MU.html |title=Indonesia (Urban City Population): Provinces & Cities – Statistics & Maps on City Population |publisher=Citypopulation.de |date=1 May 2010 |accessdate=30 December 2012}}</ref> मानिसहरू बसोबास गर्दथे। सन् २०१४ को जनवरीमा यहाँको जनसङ्ख्या करीब ४२ लाख २५ हजार पुगेको अनुमान गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/12/17/bali-faces-population-boom-now-home-42-million-residents.html |title=Bali faces population boom, now home to 4.2 million residents |publisher=Bali Daily via The Jakarta Post |author=Ni Komang Erviani |date=17 December 2012 |accessdate=30 December 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180628124920/http://www.thejakartapost.com/news/2012/12/17/bali-faces-population-boom-now-home-42-million-residents.html |date=28 June 2018 }}</ref> सन् २०१० को जनसङ्ख्याका अनुसार बालीमा कुल जनसङ्ख्याको ८३.५ प्रतिशत बालेलीहरूले हिन्दू धर्म अबलम्बन गरेको पाइएको थियो भने १३.४ प्रतिशतले मुस्लिम, २.५ प्रतिशतले क्रिस्चियन र ०.५ प्रतिशतले बौद्ध धर्म अबलम्बन गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://sp2010.bps.go.id/index.php/site/tabel?tid=321&wid=5100000000 |title=Penduduk Menurut Wilayah dan Agama yang Dianut |trans-title=Population by Region and Religion Bali Province |publisher=Badan Pusat Statistik |work=Sensus Penduduk 2010 }}</ref> बाली एउटा प्रख्यात पर्यटकीय गन्तब्यको टापु हो। सन् १९८० को दशकदेखि पर्यटकहरूको सङ्ख्यामा उल्लेखनीय मात्रामा बृद्धि भएको पाइन्छ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=y17MAgAAQBAJ|title=Bali: A Paradise Created|last=Vickers|first=Adrian|date=2013-08-13|publisher=Tuttle Publishing|isbn=9781462900084|language=en}}</ref> यहाँको करीब ८० प्रतिशत ब्यापार व्यवसाय पर्यटनसँग सम्बन्धित रहेको छ। यो टापु परम्परागत तथा आधुनिक नृत्य, मूर्तिकला, चित्रकला, छाला तथा धातुका सामग्रीहरू तथा सङ्गीत जस्ता उच्चकोटीका कला तथा कला सामग्रीहरूका लागि प्रख्यात छ। प्रत्येक वर्ष आयोजना गरिने इन्डोनेसियाली अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सव बालीमा नै आयोजना गरिन्छ। सन् २०१७ को मार्चमा भ्रमणको लागि सुझाब दिने प्रख्यात वेबसाइट ट्रिपएड्भाइजरले बालीलाई विश्वको सबैभन्दा उत्तम गन्तब्यको रूपमा सूचीकृत गरेको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/travel/news/article.cfm?c_id=7&objectid=11823142|title=Bali named as best destination in the world by TripAdvisor|work=Nzherald.co.nz|date=March 22, 2017|accessdate=April 30, 2017}}</ref> बाली टापु सबैभन्दा उच्च जलचर जैविक विविधता भएको क्षेत्र कोरल त्रिकोणको एक भाग हो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-wDJBQAAQBAJ|title=Arguments for Protected Areas: Multiple Benefits for Conservation and Use|last=Dudley|first=Nigel|last2=Stolton|first2=Sue|date=2010-08-12|publisher=Routledge|isbn=9781136542923|language=en}}</ref> यो क्षेत्रमा मात्रै ५०० भन्दा बढी प्रजातिका खपटा हुने जीवहरू पाइन्छ। तुलनात्मक रूपमा भन्दा यो सङ्ख्या पूरै क्यारेबियाली क्षेत्रमा पाइने यस्ता जीवहरूभन्दा सात गुणा बढी हो।<ref>{{cite web |url=http://coralreef.noaa.gov/aboutcorals/facts/coral_species.html |title=Species diversity by ocean basin |publisher=NOAA Coral Reef Conservation Program |date=9 May 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140512230756/http://coralreef.noaa.gov/aboutcorals/facts/coral_species.html |archivedate=12 May 2014 |df=dmy }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512230756/http://coralreef.noaa.gov/aboutcorals/facts/coral_species.html |date=12 May 2014 }}</ref> सन् २०११ को आसियान सम्मेलन, सन् २०१३ को एपेक बैठक तथा सन् २०१३ को मिस वर्ल्ड प्रतियोगिता बालीमा आयोजना गरिएका थिए। बालीमा रहेको सुबाक सिंचाइ प्रणाली युनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमा सुचीकृत गरिएको छ।<ref>{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2012-06-27/an-balis-subak-world-heritage-listed/4096016|title=World heritage listing for Bali's 'Subak' tradition|last=Evans|first=Kate|date=2012-06-27|work=ABC News|access-date=2017-09-14|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-AU}}</ref> ==इतिहास== बाली इसा पूर्व २००० मा स्थापना भएको थियो। बाली टापुको पश्चिममा रहेको चेकिक गाउँमा भेटिका ढुङ्गाका सामग्रीहरूले यो कुराको पुष्टी गरेका छन्।<ref>[[#Taylor|Taylor]], p. 12</ref><ref name=Lonely/> दक्षिणपूर्वी एसिया तथा ओसिनियाबाट बसाइँ सरेर गएका अस्ट्रेलोएसियाली मानिसहरूले यहाँ बस्तीको स्थापना गरेका थिए।<ref>[[बाली (इन्डोनेसिया)#Taylor|Taylor]], pp. 5, 7</ref><ref name="Hinzler" /> सांस्कृतिक तथा भाषागत रूपमा बालीका नागरिकहरू इन्डोनेसियाली टापुसमूह, मलेसिया, फिलिपिन्स तथा ओसिनियाका मानिसहरू जस्तै देखिन्छन्।<ref name="Hinzler2" /> प्राचिन बालीमा हिन्दू धर्म मान्नेहरूका नौ उपसमूहमा बाँडिएका थिए: पासुपत, भैरव, शिव सिद्धान्त, वैष्णव, बौद्ध, ब्रह्मा, ऋषी, सोरा तथा गणपत्य। प्रत्येक उपसमूहको आ-आफ्नो मुल देवताहरू थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/04/28/the-birthplace-balinese-hinduism.html|title=The birthplace of Balinese Hinduism|date=28 April 2011|work=The Jakarta Post|accessdate=30 December 2012}}</ref> बालीमा फेला परेका सन् ८९६ तथा सन् ९११ का शिलालेखहरूमा राजाहरूको बारेमा उल्लेख गरिएको पाइन्न। सन् ९१४ मा राजा केशरीवर्माका बारेमा उल्लेख गरिएको थियो। शिलालेखहरूले बाली एक अलग भाषाशैली भएको स्वतन्त्र राष्ट्र थियो र त्यहाँ बौद्ध तथा शैव धर्म एक साथ अस्तित्वमा रहेका तथ्यलाई समेत उजागर गर्दछन्।<ref name="indianized">{{Cite book|last=Cœdès|first=George|authorlink=Georges Coedès|title=The Indianized states of Southeast Asia|publisher=University of Hawaii Press|year=1968|url=https://books.google.com/books?id=iDyJBFTdiwoC|isbn=9780824803681}}</ref>{{rp|129,144,168,180}} बालीको संस्कृति भारतीय, चिनिया र विशेष गरी हिन्दू सस्कृतिबाट प्रभावित छ। यसको सुरुवात इस्वी सम्बतको पहिलो सताब्दीबाट भएको मानिन्छ। बाली द्वीपको (बाली टापु) नाम विभिन्न शिलालेखहरूमा भेटिएको छ। सन् ९१४ मा श्री केसरी वर्मदेवले लेखेको ब्लान्जोङको स्तम्भ शिलालेखमा "वालीद्वीप" उल्लेख गरिएको छ। यही समयमा नै बालीका मानिसहरूले सुबाक नामको अत्यन्तै जटील सिंचाइ प्रणाली विकास गरेका थिए। धानबालीका लागि उपयुक्त ओसिलो जमिन बनाउन विकास गरिएको यो प्रणालीलाई युनेस्कोले विश्व सम्पदा सूचीमा राखेको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:इन्डोनेसिया]] hbjeghkg11s5u2w20ev9omf28p0rlk4 0 97696 1361536 1361109 2026-06-13T01:49:05Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361536 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Air_pollution3.jpg|अङ्गुठाकार|[[वायु प्रदूषण]]]] '''प्रदुषण''' भन्नाले कुनैपनि तत्वको भौतिक,रासायनिक र जैविक गुणहरूमा परिवर्तन आउनु तथा त्यसको मात्रात्मक तथा गुणात्मक अवस्थामा परिवर्तन आउनु लाई भनिन्छ। वातावरणीय प्रदूषण प्राकृतिक घटनाबाट पनि हुन्छ, तैपनी "प्रदूषण" शब्दले सामान्यतया मानव स्रोतलाई जनाउँछ, जस्तै [[निर्माण]], [[म्यानुफ्याकचरिङ|म्यानुफ्याक्चरिङ]] , निकासी उद्योग, खराब फोहोर व्यवस्थापन, [[यातायात]] वा [[कृषि]]लाई बुझाउँछ। ==प्रदूषणका प्रकार == प्रदूषण धेरै प्रकारका हुन्छन् - *[[वायु प्रदूषण|वायु]] प्रदूषण, *[[ध्वनि प्रदूषण]] *[[जल प्रदूषण]], *प्रकाश प्रदूषण, *[[माटो प्रदूषण]], आदि । [[श्रेणी:वातावरण]] यसका प्रकारहरू धेरै छन् जस्तो ब‌‌|यु प्रदूषण ध्वनि प्रदूषण, जल प्रदूषण प्रकाश प्रदूषण माटो प्रदूषण, आदि । == प्राकृतिक कारण == प्रदूषणको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्राकृतिक स्रोतहरू मध्ये एक [[ज्वालामुखी]] हो । ज्वालामुखी विस्फोटको समयमा वायुमण्डलमा ठूलो मात्रामा हानिकारक ग्यासहरू उत्सर्जन हुन्छ। ज्वालामुखी ग्यासहरूमा [[कार्बनडाइअक्साइड|कार्बन डाइअक्साइड]], हाइड्रोजन हलाइड्स, [[सल्फर डाइअक्साइड]] र [[हाइड्रोजन सल्फाइड]] पर्छ। कार्बन डाइअक्साइडले जलवायु परिवर्तनमा योगदान पुर्‍याउँछ र ठूलो मात्रामा छ भने घातक हुन सक्छ । हाइड्रोजन हलाइड्सले [[अम्ल वर्षा|अम्लीय एसिड वर्षा]] गराउन सक्छ। सल्फर डाइअक्साइड जनावरहरूको लागि हानिकारक छ र ओजोन तहलाई क्षति पुर्‍याउँछ। हाइड्रोजन सल्फाइडको प्रति हजार १ भाग भन्दा कम मात्रामा मानिसहरूलाई मार्न सक्छ।<ref>{{Cite web |title=Volcanic gases can be harmful to health, vegetation and infrastructure |url=https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanic-gases-can-be-harmful-health-vegetation-and-infrastructure |archive-url=https://web.archive.org/web/20250711214637/https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanic-gases-can-be-harmful-health-vegetation-and-infrastructure |archive-date=July 11, 2025 |website=[[United States Geological Survey]]}}</ref> ज्वालामुखी विस्फोटमा सूक्ष्म र अतिसूक्ष्म कणहरू पनि उत्सर्जन हुन्छन् जसमा [[आर्सेनिक]], [[सिसा]] र [[पारो|पारा]] जस्ता विषाक्त रसायन र पदार्थहरू हुन सक्छन्। <ref>{{Cite journal |last1=Trejos |first1=Erika M. |last2=Silva |first2=Luis F. O. |last3=Hower |first3=James C. |last4=Flores |first4=Eriko M. M. |last5=González |first5=Carlos Mario |last6=Pachón |first6=Jorge E. |last7=Aristizábal |first7=Beatriz H. |date=1 March 2021 |title=Volcanic emissions and atmospheric pollution: A study of nanoparticles |journal=Geoscience Frontiers |language=en |volume=12 |issue=2 |pages=746–755 |bibcode=2021GeoFr..12..746T |doi=10.1016/j.gsf.2020.08.013 |issn=1674-9871 |s2cid=224936937 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=11323/7574}}</ref> प्राकृतिक रूपमा [[चट्याङ]] पर्दा लाग्ने [[डढेलो]] पनि वायु प्रदूषणको एक प्रमुख स्रोत हो। डढेलोको धुवाँमा कार्बन डाइअक्साइड र [[कार्बन मोनोअक्साइड]] दुवैको उल्लेखनीय मात्रा हुन्छ, जसले निसास्सिने समस्या निम्त्याउन सक्छ। डढेलोको धुवाँमा पनि ठूलो मात्रामा सूक्ष्म कणहरू पाइन्छन्, जसले जनावरहरूको स्वास्थ्यमा जोखिम निम्त्याउँछ। <ref>{{Cite web |title=Wildfires |url=https://www.who.int/health-topics/wildfires |access-date=8 May 2022 |website=[[World Health Organization]]}}</ref> == मानवीय गतिबिधी == [[चित्र:2021_Death_rates,_by_energy_source.svg|अङ्गुठाकार|Deaths caused as a result of [[fossil fuel]] use (areas of rectangles in chart) greatly exceed those resulting from production of [[renewable energy]] (rectangles barely visible in chart).<ref name="OWID_SafestEnergy_2021">{{cite web |last1=Ritchie |first1=Hannah |author1-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author2-link=Max Roser |date=2021 |title=What are the safest and cleanest sources of energy? |url=https://ourworldindata.org/safest-sources-of-energy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115112316/https://ourworldindata.org/safest-sources-of-energy |archive-date=15 January 2024 |publisher=Our World in Data}} Data sources: Markandya & Wilkinson (2007); UNSCEAR (2008; 2018); Sovacool et al. (2016); IPCC AR5 (2014); Pehl et al. (2017); Ember Energy (2021).</ref>]] वायु प्रदूषणको प्रमुख कारणहरू मध्ये मोटर गाडीको उत्सर्जन एक हो।<ref>[http://www.tc.gc.ca/programs/environment/ems/epr2001/awareness.htm Environmental Performance Report 2001] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071112065500/http://www.tc.gc.ca/programs/environment/ems/epr2001/awareness.htm|date=12 November 2007}} (Transport, [[Canada]] website page)</ref><ref>[http://www.environment.gov.au/soe/2006/publications/drs/atmosphere/issue/188/index.html State of the Environment, Issue: Air Quality] ([[Australia|Australian]] Government website page)</ref><ref>{{cite web |date=11 April 2007 |title=Pollution |url=http://www.umich.edu/~gs265/society/pollution.htm |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20070411002000/http://www.umich.edu/~gs265/society/pollution.htm |archive-date=11 April 2007 |access-date=1 December 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070411002000/http://www.umich.edu/~gs265/society/pollution.htm |date=11 April 2007 }}</ref>चीन, संयुक्त राज्य अमेरिका, रूस, भारत,<ref>{{cite web |last=Laboratory |first=Oak Ridge National |title=Top 20 Emitting Countries by Total Fossil-Fuel CO2 Emissions for 2009 |url=http://cdiac.ornl.gov/trends/emis/tre_tp20.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511124547/http://cdiac.ornl.gov/trends/emis/tre_tp20.html |archive-date=11 May 2017 |access-date=1 December 2017 |website=Cdiac.ornl.gov}}</ref> मेक्सिको र जापान वायु प्रदूषण उत्सर्जनमा विश्वका अग्रणी देशहरू हुन्। प्रमुख अचल प्रदूषण स्रोतहरूमा रासायनिक प्लान्टहरू, कोइलाबाट चल्ने पावर प्लान्टहरू, तेल रिफाइनरीहरू,<ref name="Aqueous" />पेट्रोकेमिकल प्लान्टहरू, आणविक फोहोर व्यवस्थापन गतिविधि, इन्सिनरेटरहरू, ठूला पशुपालन फार्महरू (दुग्ध गाई, सुँगुर, कुखुरा, आदि), पीवीसी कारखानाहरू, धातु उत्पादन कारखानाहरू, प्लास्टिक कारखानाहरू, र अन्य भारी उद्योगहरू समावेश छन्। कृषि वायु प्रदूषण प्राकृतिक वनस्पतिहरूको स्पष्ट कटान र जलाउने साथै कीटनाशक र झारनाशक छर्कने जस्ता समकालीन अभ्यासहरूबाट आउँछ।<ref>''Silent Spring'', R Carlson, 1962</ref> प्रत्येक वर्ष लगभग ४० करोड मेट्रिक टन घातक फोहोर उत्पादन हुन्छ।<ref>"[https://encarta.msn.com/encyclopedia_761570933_2/Pollution.html Pollution] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091021014815/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761570933_2/Pollution.html|date=2009-10-21}}". Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2009.</ref>संयुक्त राज्य अमेरिकाले मात्र लगभग २५ करोड मेट्रिक टन उत्पादन गर्छ। <ref>{{cite web |title=Solid Waste – The Ultimate Guide |url=http://www.ppsthane.com/blog/solid-hazardous-waste-ultimate-guide |access-date=1 December 2017 |website=Ppsthane.com}}</ref> अमेरिकाले विश्वको जनसंख्याको ५% भन्दा कम ओगटेका छन्, तर विश्वको [[कार्बनडाइअक्साइड|CO₂]] को लगभग २५% उत्पादन गर्छ,<ref>"[http://news.uns.purdue.edu/x/2008a/080407GurneyVulcan.html Revolutionary ]{{CO2}}<span> maps zoom in on greenhouse gas sources</span> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200501115653/http://news.uns.purdue.edu/x/2008a/080407GurneyVulcan.html|date=2020-05-01}}". [[Purdue University]]. 7 April 2008.</ref> र विश्वको फोहोरको लगभग ३०% उत्पादन गर्छ।<ref>{{cite web |title=Waste Watcher |url=http://www.oregon.gov/DAS/FAC/docs/ww092001.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510211714/https://www.oregon.gov/DAS/FAC/docs/ww092001.pdf |archive-date=10 May 2020 |access-date=26 August 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200510211714/https://www.oregon.gov/DAS/FAC/docs/ww092001.pdf |date=10 May 2020 }}</ref><ref>[http://archive.boston.com/news/nation/articles/2006/08/31/alarm_sounds_on_us_population_boom/ Alarm sounds on US population boom]. 31 August 2006. The Boston Globe.</ref> २००७ मा, चीनले विश्वको सबैभन्दा ठूलो CO2 उत्पादकको रूपमा संयुक्त राज्य अमेरिकालाई उछिनेको थियो,<ref>"[https://www.theguardian.com/environment/2007/jun/19/china.usnews China overtakes US as world's biggest ]{{CO2}}<span> emitter</span>". Guardian.co.uk. 19 June 2007.</ref> यद्यपी चीन प्रतिव्यक्ति प्रदूषणको आधारमा धेरै पछाडि (विश्वका राष्ट्रहरूमा ७८ औं स्थानमा) पर्छ।<ref>"[http://cdiac.ornl.gov/trends/emis/top2008.cap Ranking of the world's countries by 2008 per capita fossil-fuel CO2 emission rates.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927213509/http://cdiac.ornl.gov/trends/emis/top2008.cap|date=2011-09-27}}". CDIAC. 2008.</ref> [[चित्र:Yangzhou_-_industrial_area_west_of_Wenfeng_Temple_-_P1130239.JPG|अङ्गुठाकार|An industrial area, with a power plant, south of [[Yangzhou]]'s downtown, [[China]]]] == प्रभावहरू == === मानव स्वास्थ्य === प्रदूषणले संसारको हरेक भागमा मानिसलाई असर गर्छ। २०१७ अक्टोबरमा प्रदूषण र स्वास्थ्य सम्बन्धी लान्सेट आयोगको को अध्ययनले विश्वव्यापी प्रदूषण, विशेष गरी विषाक्त हावा, पानी, माटो र कार्यस्थलले वार्षिक ९० लाख मानिसको ज्यान लिन्छ, जुन एड्स, क्षयरोग र मलेरियाबाट हुने मृत्युको तीन गुणा हो, र [[युद्ध]] र अन्य मानव हिंसाका कारण हुने मृत्युभन्दा १५ गुणा बढी हो। <ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/2017/10/20/study-global-pollution-worlds-biggest-killer-and-threat-survival-mankind/783321001/|title=Global pollution is the world's biggest killer and a threat to survival of mankind, study finds|last=Stanglin|first=Doug|date=20 October 2017|work=[[USA Today]]|access-date=20 October 2017}}</ref> घातक हावाको गुणस्तरले मानिसलगायत धेरै जीवहरूलाई मार्न सक्छ। ओजोन प्रदूषणले [[श्वासप्रस्वास प्रणाली|श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोग]], [[हृदयघात|हृदयाघात]], घाँटी सुन्निने, छाती दुख्ने लाग्न सक्छ। सन् २०१० को एक विश्लेषणले वायु प्रदूषणका कारण चीनमा मात्रै प्रत्येक वर्ष १२ लाख मानिसको अकालमै मृत्यु हुने अनुमान गरेको छ। <ref>{{cite web |last=Wong |first=Edward |date=1 April 2013 |title=Air Pollution Linked to 1.2 Million Deaths in China |url=https://www.nytimes.com/2013/04/02/world/asia/air-pollution-linked-to-1-2-million-deaths-in-china.html |access-date=1 December 2017 |website=[[The New York Times]]}}</ref> === सामाजिक आर्थिक प्रभावहरू === === वातावरण === == सबैभन्दा फोहोर उद्योग == ''प्योर अर्थ'' (Pure Earth, विकासशील विश्वमा जीवनलाई जोखिममा पार्ने प्रदूषण हटाउन समर्पित अन्तर्राष्ट्रिय गैर-नाफामुखी संस्था) ले विश्वका केही सबैभन्दा प्रदूषणकारी उद्योगहरूको वार्षिक सूची जारी गर्दछ। तल २०१६ को लागि सूची छ:<ref>{{cite web |title=2016 World's Worst Pollution Problems |url=http://www.worstpolluted.org/docs/WorldsWorst2016.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223181158/http://www.worstpolluted.org/docs/WorldsWorst2016.pdf |archive-date=23 February 2024 |website=WorstPolluted.org |publisher=Pure Earth, Green Cross Switzerland}}</ref> * लिड-एसिड ब्याट्री रिसाइक्लिङ * खानन र निकासी * लिड उद्योग * ट्यानिंग * साना खनिज उत्खानन उद्योग * ल्याण्डफिलहरू * औद्योगिक पार्कहरू * रासायन उद्योग * [[म्यानुफ्याकचरिङ|म्यानुफ्याक्चरिङ]] * रंगाउने ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} tmqu4ym60tn6v554mvyukeii6t24ne3 0 97958 1361550 1204660 2026-06-13T05:21:11Z Bishaldev100 28807 1361550 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = ''Empire Français'' |conventional_long_name = फ्रान्सेली साम्राज्य |common_name = फ्रान्स |continent = यूरोप |region = |era = [[नया साम्राज्यवाद]] |empire = |government_type = [[एकात्मक राज्य]] [[संबैधानिक राजतन्त्र]] |year_start = १८५२ |year_end = १८७० |life_span = १८५२-७० |event_start = संविधान |date_start = १४ जनवरी |event_end = [[तृतीय फ्रान्सेली गणतन्त्र|गणतन्त्र घोषणा]] |date_end = ४ सेप्टेम्बर |event1 = [[फ्रान्स जर्मन युद्ध]] |date_event1 = १९ जुलाई १८७० |event2 = [[सेडान युद्ध]] |date_event2 = १ सेप्टेम्बर १८७० |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event_pre = १८५१को तख्तापलट |date_pre = २ डिसेम्बर १८५१ |p1 = द्वितीय फ्रान्सेली गणतन्त्र |flag_p1 = Flag of France (1794-1815).svg |p2 = फ्रांसीसी अल्जीरिया |flag_p2 = Flag of France (1794-1815).svg |p3 = गुयेन राजवंश |image_p3 = |s1 = तृतीय फ्रान्सेली गणतन्त्र |flag_s1 = Flag of France (1794-1815).svg |s2 = जर्मन साम्राज्य |flag_s2 = Flag of Germany (1867–1919).svg |flag = |flag_type = |image_flag = Flag of France (1794-1815).svg{{!}}border |symbol = फ्रान्सेली सेनाको चिन्ह |symbol_type = शाही चिन्ह |image_coat = Coat of Arms Second French Empire (1852–1870)-2.svg |image_map = Second French Empire (1852–1870).png |image_map_caption = १८६७ मा फ्रान्सेली साम्राज्य। |capital = [[पेरिस]] |national_motto = ''Liberté, égalité, fraternité''<br/><small>"स्वतन्त्रता, समानता, बिरादरी"</small> |national_anthem = ''Partant pour la Syrie''<br/><small>"सीरिया के लिए प्रस्थान"</small> |title_leader = [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|सम्राट]] |leader1 = [[नेपोलियन तृतीय]] |year_leader1 = १८५२-१८७० |title_deputy = क्याबिनेट प्रमुख |deputy1 = एमली ओलीवर |year_deputy1 = १८६९-१८७० |deputy2 = चार्ल्स दे पेलीकाओ |year_deputy2 = १८७० |legislature = संसद |house1 = सिनेट |house2 = [[व्यवस्थापिका|विधायिका]] |common_languages = फ्रेन्च |currency = [[फ्रान्सेली फ्र्यांक]] |religion = [[रोमन क्याथोलिक]] <br/> [[केल्विनवाद]] <br/> [[लूथरवाद]] <br/> [[यहुदी धर्म|यहूदी धर्म]] }} '''फ्रान्सेली साम्राज्य''' ({{Lang-fr|Second Empire}}<ref>{{Cite web|url=https://www.herodote.net/Le_Second_Empire_et_la_France_epanouie-synthese-67-127.php|title=1851-1870 - Le Second Empire et la France épanouie - Herodote.net|website=www.herodote.net|language=fr|access-date=2017-11-29}}</ref>) दोस्रो गणतन्त्र र तेस्रोको गणतन्त्र राज्य बीचको सन् १८५२ देखि १८७० सम्मको [[नेपोलियन तृतीय]]को शाही बोनापार्टिस्ट शासन थियो।<ref>{{cite web|title=द्वितीय फ्रांसीसी साम्राज्य|url=https://www.britannica.com/topic/Second-Empire|publisher=एनसाइक्लोपीडिया ब्रिटानिका}}</ref> == स्थापना == २ डिसेम्बर १८५१ मा फ्रान्सेली गणतन्त्रका राष्ट्रपति लुइस नेपोलियन बोटापार्टले [[राज्यविप्लव|'कु']] गरेर नेसनल एसेम्बली भङ्ग गरे। [[नेपोलियन तृतीय|लुइ नेपोलियन]] फ्रान्सको एक मात्र शासक भए। उनले [[सर्वजनीन मताधिकार|सार्वभौमिक मताधिकार]]लाई फेरि स्थापित गरे, जसलाई संसदले अन्त्य गरेको थियो। उनको फैसला र १० वर्षको लागि आफ्नो जनादेशलाई जनताको समर्थन मिल्यो। यसलाई महिना दिन पछि भएको एक [[जनमत-संग्रह]]ले अनुमोदन गर्यो, जसमा ९२ प्रतिशत मानिसले उनको पक्षमा मत दिएका थिए। एक नया संविधान जनवरी १८५२ मा जारी भयो। यसमा लुइस-नेपोलियनलाई राष्ट्रपतिको रूपमा १० वर्षको कार्यकाल र उनको हातमा सबै शक्ति केन्द्रित गरियो। तर, नेपोलियन एक सत्तावादी राष्ट्रपति मात्र भएर सन्तुष्ट थिएनन्। जब उनले कानूनको नयाँ दस्तावेजमा हस्ताक्षर गरे, उनले साम्राज्य पुनर्स्थापना गर्ने कुरा राखे। साम्राज्य पुनःस्थापनको आधिकारिक रुपमा प्रेरित अनुरोधको जवाफमा सिनेटले नोभेम्बरमा अर्को एक [[जनमत सङ्ग्रह|जनमत संग्रह]] गराइयो, जसमा ९७ प्रतिशत समर्थन मिल्यो। डिसेम्बर १८५१ को जनमत संग्रह पछि साम्राज्यलाई औपचारिक रुपमा २ डिसेम्बर १८५२ मा पुनर्स्थापित गरियो, र राजकुमार-राष्ट्रपति, "नेपोलियन तृतीय, [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली सम्राट]]" बने। यद्यपि संविधानद्वारा उनले पहिले नै सबै शक्ति आफ्नो हातमा लिएका थिए। मात्र "राष्ट्रपति" शब्द "सम्राट" शब्द बाट परिवर्तन गरियो, र यो पद अब आनुवंशिक भयो। लोकप्रिय जनमत संग्रह बोनापार्टिज़्म को एक विशिष्ट विशेषता बन्यो, जसलाई पछि गएर [[चार्ल्स द गोल|चार्ल्स डी गल]]ले आफ्नो लागि उपयोग गरे। == नेपोलियन तृतीयका नियमहरू == [[चित्र:Alexandre_Cabanel_002.jpg|thumb|279x279px|Napoléon III by Alexandre Cabanel]] [[चित्र:Imperial_Standard_of_Napoléon_III.svg|thumb|200x200px|Imperial Standard of Napoléon III]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:फ्रान्स]] d51n30crgf63uhdg7tpgkvzcsy1f9w7 0 98517 1361552 1354836 2026-06-13T05:25:41Z Bishaldev100 28807 1361552 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=<span class="cx-segment" data-segmentid="39">चार्ल्स मंगर <br /></span> |image=Charlie Munger.jpg |caption=बर्कशायर हथवेको शेयरधनी बैठकमा मङ्गर |birth name=चार्ल्स थमस मङ्गर | birth_date = {{Birth date|1924|1|1}} |birth place ओहामा नेब्रास्का [[अमेरिका]] | death_date = {{Death date and age|2023|11|28|1924|1|1}} | death_place = [[Santa Barbara, California]], अमेरिका |alma mater=[[हावार्ड विश्वविद्यालय ]] |occupation=बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष |known_for=[[वारेन बफेट]]को साथ वर्कसायर हाथवेको नेतृत्व |salary=[[अमेरिकी डलर|US$]] १ लाख |networth=[[अमेरिकी डलर|US$]] १.९ अरब (१५ डिसेम्बर २०२०)<ref name="Forbes profile">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/charles-munger/ |title=Forbes profile: Charles Munger |newspaper=Forbes |language=en|access-date=15 December 2020}}</ref> | spouse = | children = | signature = [[File:Charlie Munger Signature transparent.png|245px]] | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|United States}} | branch = {{army|United States}}<br />{{*}}[[United States Army Corps]] | rank = [[File:U.S. Army O-1 shoulderboard (1954–2015), rotated.svg|23px]] सेकेन्ड लेफ्टिनेन्ट | battles = [[दोश्रो विश्वयुद्ध]] | serviceyears = १९४३-१९४६ | unit = | mawards = }} }} '''चार्ल्स थमस मङ्गर''' (जन्म: जनवरी १, १९२४{{snd}}नोभेम्बर २८, २०२३) एक अमेरिकी [[लगानीकर्ता]], व्यापारी, परोपकारी र दार्शनिक हुन्। उनी बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष हुन्। यो [[वारेन बफेट|वारेन बफेट]]द्वारा नियन्त्रित सङ्गठन हो; बफेटले मङ्गरलाई आफ्नो साथीको रूपमा वर्णन गरेका छन्। मङ्गर वेस्को वित्तीय निगमको अध्यक्षको रूपमा १९८४ देखि २०११ सम्म काम गरे। चाल्र्स थोमस मङ्गरलाई [[वारेन बफेट]]का दायाँ हातको रूपमा पनि चिनिन्छ । वारेन बफेटको बर्कसायर हाथवेका उपाध्यक्ष रहेका मङ्गरलाई बफेटले आफ्नो पार्टनर बताउँछन् । चार्ली मङ्गरको जन्म १९२४ जनवरी १ मा ओहामा [[नेब्रास्का]]मा भएको थियो । युवा अवस्थामा उनले वारेन बफेटका हजुरबुवाको खाद्यान्य पसलमा काम गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.valuewalk.com/charlie-munger-page|title=Charlie Munger: Background & bio|publisher=Value Walk|access-date=March 8, 2016}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनका पिता, अल्फ्रेड मङ्गर, वकिल थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2014/06/11/us/charlie-munger-fast-facts/index.html|title=Charlie Munger Fast Facts|last=Library|first=C. N. N.|website=CNN|access-date=2019-02-01}}</ref> उनका हजुरबुबाको नाम थोमस चार्ल्स मङ्गर थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.ned.uscourts.gov/public/judicial-archive/munger-t-c|title=United States District Court, Judicial Archive, Thomas Charles Munger}}</ref> उनी युनिभर्सिटी अफ मिसिगनमा भर्ना भए जहाँ उनले गणित अध्ययन गरे। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == [[श्रेणी:अरबपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९२४ मा जन्म]] aur1p4c3mapqu2fb4crc125qgajao9w 0 98677 1361522 788757 2026-06-12T14:23:46Z Bishaldev100 28807 1361522 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Oldmixedusedevhern.jpeg|right|thumb|व्यापारिक भवन]] '''व्यापारिक भवन''' भन्नाले व्यापारिक प्रयोजनको भवन बुझिन्छ जसमा कार्यालय , पसलहरू गोदमहरू रहेका हुन्छन् | ==प्रकार== # कार्यालय भवन # पसल तथा रेस्टुरेन्ट # बहुपरिवार- अपार्टमेन्ट, # अन्य- # स्टोर, वेरहाउस == लगानी == [[लगानी]]का आधारभूत तत्वहरू नगद प्रवाह (भित्रिने रकम), नगद बहिर्प्रवाह (बाहिरिने रकम), नगद प्रवाहको समय, र जोखिम हुन्। यी तत्वहरूको विश्लेषण गर्ने क्षमता नै व्यावसायिक रियल स्टेट (जग्गाजमिन तथा भवन व्यवसाय) मा लगानीकर्ताहरूलाई सेवा प्रदान गर्ने मुख्य आधार हो{{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सम्पत्ति]] [[श्रेणी:अर्थशास्त्र]] 5ev11qswgudevbtf77wvbz3pk6dpet1 0 98823 1361535 1321596 2026-06-13T01:18:06Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361535 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = पिएरे–एमरिक अउबमेयाङ | image = 1 Pierre-Emerick Aubameyang (cropped).jpg | image_size = 220 | caption = २०१८ मा अउबमेयाङ | fullname = पिएरे–एमरिक एमिलियानो फ्रान्कोइस् अउबमेयाङ<ref>{{cite web |url=http://www.cafonline.com/en-us/competitions/can2015qualificationmorocco.aspx/TeamDetails/playerdetails?PlayerId=OPME2SOpX4cWd4BcQM6YWpAu7GMjElhpbLEVE1cn3NejKPyKJ4aZcatSEBEu2uCr&TeamsIDs=%2Fg7Ry6VEyETnpJfOcC%2Fy4UOQaaBdhD6z2kCubm4Gkvp94L0i%2FRVWmFZEFuF1vvgI |title=Player Details – Pierre-Emerick Aubameyang |publisher=CAF Online |accessdate=16 October 2014}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1989|6|18|df=y}} | birth_place = [[लाभल]], फ्रान्स | height = १.८६ मि<ref>{{cite web |title=Pierre-Emerick Aubameyang |url=https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/pierre-emerick-aubameyang |publisher=Chelsea F.C.}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|स्ट्राइकर]] | currentclub = [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] | clubnumber = १४ | youthclubs1 = एएसएल एल'हुइससिरि फुटबल<ref>{{cite web|url=https://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/2543872310-pierre-emerick-aubameyang|title=Joueur - Pierre-Emerick AUBAMEYANG|publisher=French Football Federation}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924222253/https://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/2543872310-pierre-emerick-aubameyang |date=2020-09-24 }}</ref> | youthyears1 = १९९५–१९९७ | youthclubs2 = [[ओजिसी नाइस]] | youthyears2 = १९९७–१९९८ | youthclubs3 = एएसएल एल'हुइससिरि फुटबल | youthyears3 = १९९८–१९९९ | youthclubs4 = [[स्टेड लाभाल्लोइस]] | youthyears4 = १९९९–२००१ | youthclubs5 = [[एफसी रूएन]] | youthyears5 = २००१–२००५ | youthclubs6 = [[एससी बास्टिया]] | youthyears6 = २००५–२००७ | youthclubs7 = [[ए.सि. मिलान प्रिमाभेरा]] | youthyears7 = २००७–२००८ | clubs1 = [[एसी मिलान]] | clubs2 = → [[डिजन एफसीओ]] (ऋण) | years1 = २००८–२०११ | years2 = २००८–२००९ | caps1 = ० | caps2 = ३४ | goals1 = ० | goals2 = ८ | years3 = २००९–२०१० | clubs3 = → [[लिल्ली ओएससी]] (ऋण) | caps3 = १४ | goals3 = २ | years4 = २०१०–२०११ | clubs4 = → [[एएस मोनाको एफसी]] (ऋण) | caps4 = १९ | goals4 = २ | years5 = २०११ | clubs5 = → [[एएस सेन्ट-एट्टिनी]] (ऋण) | caps5 = ३३ | goals5 = ८ | years6 = २०११–२०१३ | clubs6 = [[एएस सेन्ट-एट्टिनी]] | caps6 = ५४ | goals6 = २९ | years7 = २०१३–२०१८ | clubs7 = [[बोरुसिया डोर्टमुन्ड|बोरूसिया डर्टमन्ड]] | caps7 = १४४ | goals7 = ९८ | years8 = २०१८– | clubs8 = [[आर्सनल फुटबल क्लब|अर्सनल]] | caps8 = १३ | goals8 = १० | nationalteam1 = [[फ्रान्स राष्ट्रिय यू-२१ टिम|फ्रान्स यू-२१]] | nationalyears1 = २००९ | nationalcaps1 = १ | nationalgoals1 = ० | nationalyears3 = २०१२ | nationalteam3 = [[गेबन राष्ट्रिय यू-२३ टिम|गाबोन यू-२३]] | nationalcaps3 = ३ | nationalgoals3 = १ | nationalyears4 = २००९– | nationalteam4 = [[गाबोन राष्ट्रिय फुटबल टोली|गाबोन]] | nationalcaps4 = ५६ | nationalgoals4 = २३ | club-update = १६:०२, १३ मे २०१८ (युटिसी) | nationalteam-update = १६:०२, १३ मे २०१८ (युटिसी) }} '''पिएरे–एमरिक अउबमेयाङ''' ({{IPA-fr|pjɛʁ ɛməʁik obaməjɑ̃ɡ|-|}}; जन्म १८ जुन १९८९) एक गेबोनीज पेसेवर फुटबल खेलाडी हुन् जो आर्सनल फुटबल क्लब र गाबोन राष्ट्रिय फुटबल टिमका स्ट्राइकर हुन् । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:फ्रान्सका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] ani3704nmr47k6u1cjdvdneyhqw3syg 0 99089 1361523 1187736 2026-06-12T14:43:04Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361523 wikitext text/x-wiki [[File:Tri Shakti Patta AEAColl.jpg|thumb|त्रिशक्ति पट्ट|alt=Tri Shakti Patta AEAColl.jpg]][[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|thumb|त्रिशक्ति पट्ट]] '''त्रिशक्ति पट्ट''' नेपालको [[विभूषण]] हो। यस पदकलाई पहिलो पटक विक्रम सम्वत १९३६ मा राजा [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन बिर बिक्रम शाह देव]] द्वारा स्थापित गरिएको थियो। == श्रेणी == '''त्रिशक्ति पट्ट''' को पाँच श्रेणी र एक पदक छ: * पहिलो श्रेणी: ज्योतिर्मय सुबिख्यात त्रिशक्ति पट्ट * दोस्रो श्रेणी: सुबिख्यात त्रिशक्ति पट्ट * तेस्रो श्रेणी: बिख्यात त्रिशक्ति पट्ट * चौथो श्रेणी: प्रख्यात त्रिशक्ति पट्ट * पाँचौं श्रेणी:त्रिशक्ति पट्ट * पदक: त्रिशक्ति पट्ट पदक {{ठुटो}} [[श्रेणी : नेपालको विभुषण]] [[श्रेणी :त्रिशक्ति पट्ट]] 8l0de7ea0jl660my0jq1v43e7xaw1o0 1361524 1361523 2026-06-12T14:45:09Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361524 wikitext text/x-wiki [[File:Tri Shakti Patta AEAColl.jpg|thumb|त्रिशक्ति पट्ट|alt=Tri Shakti Patta AEAColl.jpg]][[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|thumb|त्रिशक्ति पट्ट]] '''त्रिशक्ति पट्ट''' नेपालको [[विभूषण]] हो। यस पदकलाई पहिलो पटक विक्रम सम्वत २००१ मा राजा [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन बिर बिक्रम शाह देव]] द्वारा स्थापित गरिएको थियो। नेपालमा राजतन्त्र अन्त्य भएसँगै २०६५मा यो पनि समाप्ति गरियो। == श्रेणी == '''त्रिशक्ति पट्ट''' को पाँच श्रेणी र एक पदक छ: * पहिलो श्रेणी: ज्योतिर्मय सुबिख्यात त्रिशक्ति पट्ट * दोस्रो श्रेणी: सुबिख्यात त्रिशक्ति पट्ट * तेस्रो श्रेणी: बिख्यात त्रिशक्ति पट्ट * चौथो श्रेणी: प्रख्यात त्रिशक्ति पट्ट * पाँचौं श्रेणी:त्रिशक्ति पट्ट * पदक: त्रिशक्ति पट्ट पदक {{ठुटो}} [[श्रेणी : नेपालको विभुषण]] [[श्रेणी :त्रिशक्ति पट्ट]] 818gjw2fjtxtkqzog6zqglqtaezgpqd 0 99100 1361499 1361498 2026-06-12T12:03:41Z Bishaldev100 28807 /* औपनिवेशिक साम्राज्यहरू */ 1361499 wikitext text/x-wiki '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}} === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === == साम्राज्यहरूको पतन == === रोमन साम्राज्य === === उपनिवेशीकरणको अन्त्य === == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === === रूस === <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] hwc0asxfaustkbb67qwgqphol535c35 1361500 1361499 2026-06-12T12:05:01Z Bishaldev100 28807 1361500 wikitext text/x-wiki '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}} === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === == साम्राज्यहरूको पतन == === रोमन साम्राज्य === === उपनिवेशीकरणको अन्त्य === == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === === रूस === <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] iqumu44wz9d6ztk3a8323z06i9bsd9r 1361501 1361500 2026-06-12T12:33:13Z Bishaldev100 28807 /* औपनिवेशिक साम्राज्यहरू */ 1361501 wikitext text/x-wiki '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === == साम्राज्यहरूको पतन == === रोमन साम्राज्य === === उपनिवेशीकरणको अन्त्य === == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === === रूस === <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] h4fykptysuytf931ijp6goh4z0jr6f7 1361502 1361501 2026-06-12T12:42:09Z Bishaldev100 28807 /* प्रारम्भिक साम्राज्यहरू */ 1361502 wikitext text/x-wiki '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === सबैभन्दा पहिले ज्ञात साम्राज्य दक्षिणी इजिप्टमा लगभग ३२०० ईसा पूर्व देखा पर्‍यो। दक्षिणी इजिप्ट तीन राज्यहरूद्वारा विभाजित थियो जुन प्रत्येक एक शक्तिशाली शहरमा केन्द्रित थियो। हिरापोलिसले दुई शताब्दीमा अन्य दुई शहरहरू जित्यो, र पछि इजिप्ट देशमा विकास भयो। === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === == साम्राज्यहरूको पतन == === रोमन साम्राज्य === === उपनिवेशीकरणको अन्त्य === == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === === रूस === <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] 0byne0rxady0u3ogtq7m2ynajoe4ilt 1361503 1361502 2026-06-12T12:42:47Z Bishaldev100 28807 1361503 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Modern_Empires.svg|अङ्गुठाकार|323x323पिक्सेल|आधुनिक युगका विभिन्न साम्राज्यहरूको अस्तित्वको समयमा डायक्रोनिक नक्सा।]] '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === सबैभन्दा पहिले ज्ञात साम्राज्य दक्षिणी इजिप्टमा लगभग ३२०० ईसा पूर्व देखा पर्‍यो। दक्षिणी इजिप्ट तीन राज्यहरूद्वारा विभाजित थियो जुन प्रत्येक एक शक्तिशाली शहरमा केन्द्रित थियो। हिरापोलिसले दुई शताब्दीमा अन्य दुई शहरहरू जित्यो, र पछि इजिप्ट देशमा विकास भयो। === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === == साम्राज्यहरूको पतन == === रोमन साम्राज्य === === उपनिवेशीकरणको अन्त्य === == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === === रूस === <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] mcj3e1iz3595prf84hod1diy2nr3uu7 0 99150 1361554 1332028 2026-06-13T05:38:16Z Bishaldev100 28807 1361554 wikitext text/x-wiki {{Infobox judge | honorific_prefix = जनरल | name = आनन्द शमशेर | honorific_suffix = | image = | alt = | caption = | office = प्रधान न्यायालयको प्रधान न्यायाधीश | term_start = | term_end = | nominator = | appointer = | predecessor =सूर्य शमशेर <ref>{{Cite news|url=https://www.eadarsha.com/nep/article/%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%8F%E0%A4%95-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%9A%E0%A4%A8%E0%A4%BE/|title=न्याय प्रणाली एक विवेचना|last=shakya|first=sanil|date=भाद्र ५, २०७१|work=आदर्श समाज सम्वाददाता|access-date=2026-06-13|language=ne-NP}}</ref> | successor = |spouse = लिलेन्द्र राज्य लक्ष्मी |children = युधिष्ठीर शम्सेर<br>भक्त शमशेर<br> बल्लभ शम्सेर<br> फाल्गुण शम्सेर<br> नहकुल शम्सेर<br> सहदेव शम्सेर <ref>[http://nkp.gov.np/full_detail/7536 ०२०।१२।८।६ मा ल.पु.जि.अ.मा परेको बल्लभ शम्सेर र फाल्गुण शम्सेरको फिरादपत्र ।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180904104703/http://nkp.gov.np/full_detail/7536 |date=2018-09-04 }}</ref> |father = {{ubl|[[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]}} }} '''जनरल आनन्द शमशेर''' (जन्म: १९५१ पौष २० <ref name=":1">{{cite journal|last1=पन्त|first1=दिनेशराज|last2=|first2=|date=बि.सं .2055 Chaitra|title=कुण्डलीसङ्ग्रह|url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_24_04.pdf|journal=पूर्णिमा|publisher=पूर्णिमा|volume=|issue=|page=22|doi=|access-date=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217164855/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_24_04.pdf |date=2023-02-17 }}</ref> ) श्री ३ [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का छोरा थिए। उनको विवाह बुलेट महाराज [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य बिर बिक्रम शाह]]की छोरी लिरेन्द्र राज्य लक्ष्मीसँग भएको थियो ।<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm Royal Ark]</ref> २४ माग १९६६ (११ नोबेम्बर १९०९) मा भएको घोषणा अनुसार आनन्द शमशेर [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|रोलक्रम]]को ३१ औँ नम्बरमा थिए।<ref>[https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/57345/regmi016.txt?sequence=12&isAllowed=y Regmi Research Collection, Vol. 28, p. 438.]</ref> उनी [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा २०१२ साल वैशाख १ गते गठीत शाही सल्लाहकार सभाको डिपुटी प्रीन्सिपल रोयल एडभाइजर थिए भने [[गुञ्जमान सिंह|गुन्जमान सिंह]] प्रीन्सिपल रोयल एडभाइजर थिए । <Ref>२०१२ साल वैशाख २ गतेको गो.प.बाट</ref> == सम्मान == * [[नेपाल तारा|सुप्रदिप्त मान्यवर नेपाल तारा]] * [[नेपाल तारा|सुप्रदिप्त मान्यवर नेपाल तारा]] * [[गोरखा दक्षिण बाहु|सुप्रसिद्ध प्रबल गोरखा दक्षिण बाहु]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[आनन्द निकेतन]][[चित्र:IOE,Central_Campus.jpg|पाठ=IOE,Central Campus.jpg|अङ्गुठाकार|435x435पिक्सेल|आनन्द निकेतन, यो दरबारमा हाल [[इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान|त्रिभुवन विश्वविद्यालय इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान]] र [[पुल्चोक क्याम्पस]] रहेको छ ।]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] snk1enkyrm34v1qsqf37r5j2teubwbp 0 99390 1361588 1332044 2026-06-13T07:36:13Z Bishaldev100 28807 1361588 wikitext text/x-wiki {{infobox royal house |surname=मल्ल |coat of arms= |country=[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] |parent house=[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |titles= |founder=[[रत्न मल्ल]] |final ruler=[[जयप्रकाश मल्ल]] |current head= |founding year=विसं १५४१ |dissolution=विसं १८२५ आश्विन १३ |deposition= |ethnicity=[[हिन्दू धर्म|हिन्दू]] |cadet branches= }} '''कान्तिपुरका राजा''' [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का [[राष्ट्रप्रमुख|राष्ट्र प्रमुख]] थिए। [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भएक थिए। उनले ललितपुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरेका थिए। {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="width:8%;" |Portrait ! style="width:12%;" |'''Titular Name''' ! style="width:9%;" |जन्म ! style="width:20%;" |शासन ! style="width:13%;" |मृत्यु !विवरण |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[रत्न मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |सूर्य मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |अमर मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |नरेन्द्र मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Mahendra_Malla.jpg|107x107पिक्सेल|Mahendra Malla]] | style="text-align:center;" |[[महिन्द्र मल्ल|महेन्द्र मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |वि सं १६१७-१६३१ | style="text-align:center;" |वि सं १६३१<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १५०</ref> | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[सदाशिव मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[शिवसिंह मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |वि सं १६३५-१६७७ | style="text-align:center;" |वि सं १६७७ | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |वि.सं १६७७ -१६९८ | style="text-align:center;" |वि सं १७१४ <ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १५०</ref> | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:King_Pratap_Malla_at_prayer.png|पाठ=King Pratap Malla at prayer.png|केन्द्र|फ्रेमहीन|104x104पिक्सेल|King Pratap Malla at prayer]] | style="text-align:center;" |[[प्रताप मल्ल]] | style="text-align:center;" |ई. १६२३ <ref name=":0">{{Cite journal |last=रेग्मी |first=जगदीशचन्द्र |date=1970 October |title=प्रताप मल्लका पालाका पाँच अभिलेख |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |issue=13 |pages=पृष्ठ ३३}}</ref> | style="text-align:center;" |वि.स. १६९८–१७३१ (३३ वर्ष) | style="text-align:center;" |वि.स. १७३१ <ref>{{Cite journal |last=तेवारी |first=रामजी |date=बि.सं २०२१ बैशाख १ |title=चौतारा देवीदास अथवा चिकुटि |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=१ |issue=१ |pages=१६ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505140641/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_01.pdf |date=2023-05-05 }}</ref> | |- bgcolor="#DAF2CE" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |चक्रवर्त्येन्द्र मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- bgcolor="#DAF2CE" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |महिपतीन्द्र मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- bgcolor="#DAF2CE" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[नृपेन्द्र मल्ल|जयनृपेन्द्र मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |१६७४–१६८० | style="text-align:center;" |बि.स* १७३७ आषाढ<ref>{{Cite journal |last=पौडेल |first=भोलानाथ |date=बि.सं २०२१ बैशाख १ |title=जितामित्र मल्ल |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=१ |issue=१ |pages=२० }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505140641/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_01.pdf |date=2023-05-05 }}</ref> | |- bgcolor="#DAF2CE" | style="text-align:center;" |[[चित्र:Parthibendra_Malla.jpg|104x104पिक्सेल|Parthibendra Malla]] | style="text-align:center;" |[[पार्थिवेन्द्र मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |वि.सं.१७३७ - १७४४ | style="text-align:center;" |वि सं १७४४ <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१५२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[भूपालेन्द्र मल्ल]] | style="text-align:center;" |वि.सं १७३६ | style="text-align:center;" |वि.सं. १७४४ -१७५७ (6 years, 37 days) | style="text-align:center" |वि सं १७५७ (२१ वर्ष) [[अयोध्या]], India | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Bhaskar_Malla.jpg|फ्रेमहीन|108x108पिक्सेल]] | style="text-align:center;" |[[भाष्कर मल्ल|भास्कर मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |महेन्द्रसिंह मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |जगज्ज्य मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Prakash_Malla.Nepal.JPG|पाठ=Prakash Malla.Nepal.JPG|फ्रेमहीन|124x124पिक्सेल]] | style="text-align:center;" |[[जयप्रकाश मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- bgcolor="#F5DEB3" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |ज्योतिप्रकाश मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Prakash_Malla.Nepal.JPG|पाठ=Prakash Malla.Nepal.JPG|फ्रेमहीन|124x124पिक्सेल]] | style="text-align:center;" |[[जयप्रकाश मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] beyqjoxyjloc03vlptssbgvsbq72fq6 1361594 1361588 2026-06-13T07:56:10Z Bishaldev100 28807 1361594 wikitext text/x-wiki {{infobox royal house |surname=मल्ल |coat of arms= |country=[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] |parent house=[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |titles= |founder=[[रत्न मल्ल]] |final ruler=[[जयप्रकाश मल्ल]] |current head= |founding year=विसं १५४१ |dissolution=विसं १८२५ आश्विन १३ |deposition= |ethnicity=[[हिन्दू धर्म|हिन्दू]] |cadet branches= }} '''कान्तिपुरका राजा''' [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का [[राष्ट्रप्रमुख|राष्ट्र प्रमुख]] थिए। [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भएक थिए। उनले ललितपुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरेका थिए। {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="width:8%;" |Portrait ! style="width:12%;" |'''Titular Name''' ! style="width:9%;" |जन्म ! style="width:20%;" |शासन ! style="width:13%;" |मृत्यु !विवरण |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[रत्न मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |सूर्य मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |अमर मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |नरेन्द्र मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Mahendra_Malla.jpg|107x107पिक्सेल|Mahendra Malla]] | style="text-align:center;" |[[महिन्द्र मल्ल|महेन्द्र मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |वि सं १६१७-१६३१ | style="text-align:center;" |वि सं १६३१<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १५०</ref> | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[सदाशिव मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[शिवसिंह मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |वि सं १६३५-१६७७ | style="text-align:center;" |वि सं १६७७ | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |वि.सं १६७७ -१६९८ | style="text-align:center;" |वि सं १७१४ <ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १५०</ref> | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:King_Pratap_Malla_at_prayer.png|पाठ=King Pratap Malla at prayer.png|केन्द्र|फ्रेमहीन|104x104पिक्सेल|King Pratap Malla at prayer]] | style="text-align:center;" |[[प्रताप मल्ल]] | style="text-align:center;" |ई. १६२३ <ref name=":0">{{Cite journal |last=रेग्मी |first=जगदीशचन्द्र |date=1970 October |title=प्रताप मल्लका पालाका पाँच अभिलेख |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |issue=13 |pages=पृष्ठ ३३}}</ref> | style="text-align:center;" |वि.स. १६९८–१७३१ (३३ वर्ष) | style="text-align:center;" |वि.स. १७३१ <ref>{{Cite journal |last=तेवारी |first=रामजी |date=बि.सं २०२१ बैशाख १ |title=चौतारा देवीदास अथवा चिकुटि |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=१ |issue=१ |pages=१६ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505140641/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_01.pdf |date=2023-05-05 }}</ref> | |- bgcolor="#DAF2CE" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |चक्रवर्त्येन्द्र मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- bgcolor="#DAF2CE" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |महिपतीन्द्र मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- bgcolor="#DAF2CE" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[नृपेन्द्र मल्ल|जयनृपेन्द्र मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |१६७४–१६८० | style="text-align:center;" |बि.स* १७३७ आषाढ<ref>{{Cite journal |last=पौडेल |first=भोलानाथ |date=बि.सं २०२१ बैशाख १ |title=जितामित्र मल्ल |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=१ |issue=१ |pages=२० }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505140641/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_01.pdf |date=2023-05-05 }}</ref> | |- bgcolor="#DAF2CE" | style="text-align:center;" |[[चित्र:Parthibendra_Malla.jpg|104x104पिक्सेल|Parthibendra Malla]] | style="text-align:center;" |[[पार्थिवेन्द्र मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |वि.सं.१७३७ - १७४४ | style="text-align:center;" |वि सं १७४४ <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१५२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[भूपालेन्द्र मल्ल]] | style="text-align:center;" |वि.सं १७३६ | style="text-align:center;" |वि.सं. १७४४ -१७५७ (6 years, 37 days) | style="text-align:center" |वि सं १७५७ (२१ वर्ष) [[अयोध्या]], India | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Bhaskar_Malla.jpg|फ्रेमहीन|108x108पिक्सेल]] | style="text-align:center;" |[[भाष्कर मल्ल|भास्कर मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |महेन्द्रसिंह मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |जगज्ज्य मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Prakash_Malla.Nepal.JPG|पाठ=Prakash Malla.Nepal.JPG|फ्रेमहीन|124x124पिक्सेल]] | style="text-align:center;" |[[जयप्रकाश मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- bgcolor="#F5DEB3" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |ज्योतिप्रकाश मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Prakash_Malla.Nepal.JPG|पाठ=Prakash Malla.Nepal.JPG|फ्रेमहीन|124x124पिक्सेल]] | style="text-align:center;" |[[जयप्रकाश मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{मल्ल राजाहरू}}{{ढाँचा:कान्तिपुरका मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] q49q63yyb8t0qo30cszkuhbiy13c714 1361595 1361594 2026-06-13T08:17:47Z Bishaldev100 28807 1361595 wikitext text/x-wiki {{infobox royal house |surname=मल्ल |coat of arms= |country=[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]] |parent house=[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |titles= | image = [[File:Miniature of Jaya Prakash Malla.jpg|260px]] |founder=[[रत्न मल्ल]] |final ruler=[[जयप्रकाश मल्ल]] |current head= |founding year=विसं १५४१ |dissolution=विसं १८२५ आश्विन १३ |deposition= |ethnicity=[[हिन्दू धर्म|हिन्दू]] |cadet branches= }} '''कान्तिपुरका राजा''' [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का [[राष्ट्रप्रमुख|राष्ट्र प्रमुख]] थिए। [[यक्ष मल्ल]]को मृत्यु पछि उनका माहिला छोरा [[रत्न मल्ल]]ले वि.सं. १५४१ मा [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]का महापात्रहरूलाई हात लिई भक्तपुर राज्यबाट टुक्राई त्यहाँको राजा भएक थिए। उनले ललितपुर (पाटन) का पात्रहरू हर्षपाल र जगतपाललाई हात लिएर त्यहाँ पनि अधिकार गरेका थिए। {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="width:8%;" |Portrait ! style="width:12%;" |'''Titular Name''' ! style="width:9%;" |जन्म ! style="width:20%;" |शासन ! style="width:13%;" |मृत्यु !विवरण |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[रत्न मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |सूर्य मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |अमर मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |नरेन्द्र मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Mahendra_Malla.jpg|107x107पिक्सेल|Mahendra Malla]] | style="text-align:center;" |[[महिन्द्र मल्ल|महेन्द्र मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |वि सं १६१७-१६३१ | style="text-align:center;" |वि सं १६३१<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १५०</ref> | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[सदाशिव मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[शिवसिंह मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |वि सं १६३५-१६७७ | style="text-align:center;" |वि सं १६७७ | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |वि.सं १६७७ -१६९८ | style="text-align:center;" |वि सं १७१४ <ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १५०</ref> | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:King_Pratap_Malla_at_prayer.png|पाठ=King Pratap Malla at prayer.png|केन्द्र|फ्रेमहीन|104x104पिक्सेल|King Pratap Malla at prayer]] | style="text-align:center;" |[[प्रताप मल्ल]] | style="text-align:center;" |ई. १६२३ <ref name=":0">{{Cite journal |last=रेग्मी |first=जगदीशचन्द्र |date=1970 October |title=प्रताप मल्लका पालाका पाँच अभिलेख |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |issue=13 |pages=पृष्ठ ३३}}</ref> | style="text-align:center;" |वि.स. १६९८–१७३१ (३३ वर्ष) | style="text-align:center;" |वि.स. १७३१ <ref>{{Cite journal |last=तेवारी |first=रामजी |date=बि.सं २०२१ बैशाख १ |title=चौतारा देवीदास अथवा चिकुटि |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=१ |issue=१ |pages=१६ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505140641/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_01.pdf |date=2023-05-05 }}</ref> | |- bgcolor="#DAF2CE" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |चक्रवर्त्येन्द्र मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- bgcolor="#DAF2CE" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |महिपतीन्द्र मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- bgcolor="#DAF2CE" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[नृपेन्द्र मल्ल|जयनृपेन्द्र मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |१६७४–१६८० | style="text-align:center;" |बि.स* १७३७ आषाढ<ref>{{Cite journal |last=पौडेल |first=भोलानाथ |date=बि.सं २०२१ बैशाख १ |title=जितामित्र मल्ल |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=१ |issue=१ |pages=२० }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505140641/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_01.pdf |date=2023-05-05 }}</ref> | |- bgcolor="#DAF2CE" | style="text-align:center;" |[[चित्र:Parthibendra_Malla.jpg|104x104पिक्सेल|Parthibendra Malla]] | style="text-align:center;" |[[पार्थिवेन्द्र मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |वि.सं.१७३७ - १७४४ | style="text-align:center;" |वि सं १७४४ <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१५२|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |[[भूपालेन्द्र मल्ल]] | style="text-align:center;" |वि.सं १७३६ | style="text-align:center;" |वि.सं. १७४४ -१७५७ (6 years, 37 days) | style="text-align:center" |वि सं १७५७ (२१ वर्ष) [[अयोध्या]], India | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Bhaskar_Malla.jpg|फ्रेमहीन|108x108पिक्सेल]] | style="text-align:center;" |[[भाष्कर मल्ल|भास्कर मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |महेन्द्रसिंह मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |जगज्ज्य मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Prakash_Malla.Nepal.JPG|पाठ=Prakash Malla.Nepal.JPG|फ्रेमहीन|124x124पिक्सेल]] | style="text-align:center;" |[[जयप्रकाश मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- bgcolor="#F5DEB3" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" |ज्योतिप्रकाश मल्ल | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Prakash_Malla.Nepal.JPG|पाठ=Prakash Malla.Nepal.JPG|फ्रेमहीन|124x124पिक्सेल]] | style="text-align:center;" |[[जयप्रकाश मल्ल]] | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{मल्ल राजाहरू}}{{ढाँचा:कान्तिपुरका मल्ल राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] qbx1pkw1ms39ebsggsp8br4dq5erzvf 0 102072 1361506 932205 2026-06-12T13:22:51Z Bishaldev100 28807 /* व्यापारिक महत्त्व */ 1361506 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Korea_Strait.png|alt=Korea Strait.png|thumb|कोरिया जलसन्धि]] [[दक्षिण कोरिया]] र [[जापान]]को बीच रहेको साघुरो समुन्द्री मार्ग कोरिया जल सन्धिले [[पुर्व चीन सागर]], पंहेलो सागर र जापानको सागरलाई जोड्छ | कोरिया जलसन्धि विश्वको एक प्रमुख जलसन्धि हो | == स्थिति == == विस्तार == == भौगोलिक महत्त्व == == व्यापारिक महत्त्व == यस जलसन्धिबाट असंख्य अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानी लेनहरू गुज्रन्छन्, जसमा दक्षिणी दक्षिण कोरियाका बन्दरगाहहरूमा जाने धेरैजसो यातायात लेनहरू पनि समावेश छन्। दक्षिण कोरिया र जापान दुवैले यस जलडमरूममा आफ्नो क्षेत्रीय दाबीहरूलाई किनारबाट {{convert|3|nmi|km}} मा सीमित गरेका छन्, ताकि यसबाट स्वतन्त्र रूपमा आवतजावत गर्न सकियोस्।<ref name="vandyke22">{{cite web |title=The Republic of Korea's Maritime Boundaries, page 18 |url=http://www.hawaii.edu/elp/publications/faculty/TheRepublicofKorea.doc |access-date=June 23, 2005}}</ref> <ref name="vandyke32">{{cite web |title=Designated Area of Japan |url=http://www1.kaiho.mlit.go.jp/JODC/ryokai/tokutei/tokutei2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040822230545/http://www1.kaiho.mlit.go.jp/JODC/ryokai/tokutei/tokutei2.html |archive-date=2004-08-22 |publisher=Hydrographic and Oceanographic Department, Japan Coast Guard}}</ref><ref name="vandyke2" /><ref name="vandyke3" /> == बाहरी कडी == {{विश्वका प्रमुख जलसन्धिहरू}}{{भूगोल-आधार}} [[श्रेणी:विश्वका प्रमुख जलसन्धिहरू]] e2j5udddbka107zpwcm2c49rmja1gcs 1361507 1361506 2026-06-12T13:23:03Z Bishaldev100 28807 /* व्यापारिक महत्त्व */ 1361507 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Korea_Strait.png|alt=Korea Strait.png|thumb|कोरिया जलसन्धि]] [[दक्षिण कोरिया]] र [[जापान]]को बीच रहेको साघुरो समुन्द्री मार्ग कोरिया जल सन्धिले [[पुर्व चीन सागर]], पंहेलो सागर र जापानको सागरलाई जोड्छ | कोरिया जलसन्धि विश्वको एक प्रमुख जलसन्धि हो | == स्थिति == == विस्तार == == भौगोलिक महत्त्व == == व्यापारिक महत्त्व == यस जलसन्धिबाट असंख्य अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानी लेनहरू गुज्रन्छन्, जसमा दक्षिणी दक्षिण कोरियाका बन्दरगाहहरूमा जाने धेरैजसो यातायात लेनहरू पनि समावेश छन्। दक्षिण कोरिया र जापान दुवैले यस जलडमरूममा आफ्नो क्षेत्रीय दाबीहरूलाई किनारबाट {{convert|3|nmi|km}} मा सीमित गरेका छन्, ताकि यसबाट स्वतन्त्र रूपमा आवतजावत गर्न सकियोस्।<ref name="vandyke22">{{cite web |title=The Republic of Korea's Maritime Boundaries, page 18 |url=http://www.hawaii.edu/elp/publications/faculty/TheRepublicofKorea.doc |access-date=June 23, 2005}}</ref> <ref name="vandyke32">{{cite web |title=Designated Area of Japan |url=http://www1.kaiho.mlit.go.jp/JODC/ryokai/tokutei/tokutei2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040822230545/http://www1.kaiho.mlit.go.jp/JODC/ryokai/tokutei/tokutei2.html |archive-date=2004-08-22 |publisher=Hydrographic and Oceanographic Department, Japan Coast Guard}}</ref> == बाहरी कडी == {{विश्वका प्रमुख जलसन्धिहरू}}{{भूगोल-आधार}} [[श्रेणी:विश्वका प्रमुख जलसन्धिहरू]] mp8rswrqhkfuv6mzvht8m3pmj5nv9vm 1361531 1361507 2026-06-12T21:02:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361531 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Korea_Strait.png|alt=Korea Strait.png|thumb|कोरिया जलसन्धि]] [[दक्षिण कोरिया]] र [[जापान]]को बीच रहेको साघुरो समुन्द्री मार्ग कोरिया जल सन्धिले [[पुर्व चीन सागर]], पंहेलो सागर र जापानको सागरलाई जोड्छ | कोरिया जलसन्धि विश्वको एक प्रमुख जलसन्धि हो | == स्थिति == == विस्तार == == भौगोलिक महत्त्व == == व्यापारिक महत्त्व == यस जलसन्धिबाट असंख्य अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानी लेनहरू गुज्रन्छन्, जसमा दक्षिणी दक्षिण कोरियाका बन्दरगाहहरूमा जाने धेरैजसो यातायात लेनहरू पनि समावेश छन्। दक्षिण कोरिया र जापान दुवैले यस जलडमरूममा आफ्नो क्षेत्रीय दाबीहरूलाई किनारबाट {{convert|3|nmi|km}} मा सीमित गरेका छन्, ताकि यसबाट स्वतन्त्र रूपमा आवतजावत गर्न सकियोस्।<ref name="vandyke22">{{cite web |title=The Republic of Korea's Maritime Boundaries, page 18 |url=http://www.hawaii.edu/elp/publications/faculty/TheRepublicofKorea.doc |access-date=June 23, 2005}}</ref> <ref name="vandyke32">{{cite web |title=Designated Area of Japan |url=http://www1.kaiho.mlit.go.jp/JODC/ryokai/tokutei/tokutei2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040822230545/http://www1.kaiho.mlit.go.jp/JODC/ryokai/tokutei/tokutei2.html |archive-date=2004-08-22 |publisher=Hydrographic and Oceanographic Department, Japan Coast Guard }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040822230545/http://www1.kaiho.mlit.go.jp/JODC/ryokai/tokutei/tokutei2.html |date=2004-08-22 }}</ref> == बाहरी कडी == {{विश्वका प्रमुख जलसन्धिहरू}}{{भूगोल-आधार}} [[श्रेणी:विश्वका प्रमुख जलसन्धिहरू]] 4olj546mywd2kj9ga2sgp6ns3b22c2n 0 102845 1361544 1224345 2026-06-13T04:27:04Z Bishaldev100 28807 1361544 wikitext text/x-wiki [[कम्पनी]]को '''अधिकृत पूँजी''' ({{lang-en|Authorized Capital}}) भन्नाले कम्पनीले आफ्नो जारी पुँजी वृद्धि गर्न सक्ने कम्पनीको प्रबन्धपत्रले निर्धारण गरेको अधिकतम सीमा भन्ने बुझिन्छ ।<ref>{{Cite web |last=बिजपाटी |first=बिजपाटी |date=२२ फाल्गुन २०७६ |title=अधिकृत, जारी र चुक्ता पुँजी भनेको के हो ? |url=https://bizpati.com/2020/03/34745/ |access-date=2026-06-13 |website=बिजपाटी |language=ne}}</ref> अधिकृत पूँजीको केहि हिस्सा जारी नगरिएको पनि हुन सक्छ । [[बार्षिक साधारण सभा|कम्पनिको साधारणसभा]]मा [[सेयरधनी|शेयरधनि]]ले अनुमोदन गरेपछी कम्पनीको [[प्रबन्धपत्र]] संशोधन गरी वृद्धि गर्न सकिन्छ । जारी गरिएको अधिकृत पूँजीको हिस्सालाई कम्पनिको [[जारी पुँजी|जारी पूँजी]] भनिन्छ । == सन्दर्भ == {{reflist}} {{वित्तीय बजार प्रदर्शन}} [[श्रेणी:वित्तीय पूँजी]] e4342fe3737yplmfzy0jrm6n8pjce3t 0 103221 1361508 713422 2026-06-12T13:24:01Z Bishaldev100 28807 1361508 wikitext text/x-wiki '''कक्ष व्यापारी'''ले केहि कम मूल्यमा [[प्रतिभूति|धितोपत्र]] खरिद गरेर बढी मूल्यमा बिक्री गरी [[नाफा]] आर्जन गर्दछन ।<ref>वित्तीय बजार तथा संस्थाका आधारभूत सिद्धान्तहरू :अस्मिता बुक्स पब्लिसर्स एण्ड डिस्ट्रीब्युटर्स</ref> == सन्दर्भ == {{reflist}} {{वित्तीय बजार प्रदर्शन}} [[श्रेणी:वित्तीय बजार]] [[श्रेणी:वित्तीय उपकरण]] 5sqgzhelb2lokjumvrngeq0zcpgs4wo 0 103322 1361504 1307658 2026-06-12T13:04:28Z Bishaldev100 28807 1361504 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Virabhadra Daksha.jpg | caption = वीरभद्र र [[दक्ष प्रजापति]] | name = | god_of = संहार | affiliation = [[शिव]] [[अवतार]] | consort = [[भद्रकाली]] }} {{Saivism}} [[चित्र:Veerabhadra.jpg|right|thumb|267x267px| वीरभद्रको एक मूर्ति ]] '''वीरभद्र''' हिन्दु पौराणिक कथाहरूको एक चरित्र हो किन्वदन्ति अनुसार उनी [[शिव|शिवका]] एक बहादुर गण थिए, जसले [[शिव]]को आदेशमा [[दक्ष प्रजापति]] को शीर छेदन गरेको थियो । == किंवदन्ती == === उत्पत्ति === [[दक्ष प्रजापति|दक्ष]] यज्ञको समयमा शिवकी पत्नी सतीले आत्मदाह गरेपछि शिवले आफ्नो जटाबाट वीरभद्रको सृष्टि गरेका थिए। === दक्ष यज्ञ === [[स्कन्द पुराण]]मा भनिएको छ कि जब शिवका सेनाहरू दक्ष यज्ञमा अगाडि बढ्न थाले, तब तुरुन्तै अशुभ संकेतहरू देखा पर्न थाले, जसमा रगत र उल्का वर्षाको वर्णन गरिएको थियो। यी घटनाहरूलाई भविष्यसूचक ठानेर, दक्षले विष्णुको सुरक्षा खोजे, विष्णु उनको रक्षा गर्न सहमत भए तर उनले शिवलाई गरेको अनादरको लागि दोषी पनि ठहराए। सेनाहरूमा नवदुर्गा, [[राक्षस]], [[यक्ष]], [[पिशाच]], [[भूत]]हरूको समूह, हजारौं गण, साथै योगिनी र गुह्यकहरू थिए। यी सेनाहरूको नेतृत्व तीन आँखा भएका वीरभद्रले गरेका थिए, जसमा हजार हातहरू थिए, ठूला सर्पहरूले घेरिएका थिए, जसको रथ दुई हजार घोडा र दस लाख सिंहले तानेका थिए। इन्द्र र देवताहरूले भृगुको सहयोगमा गणको आक्रमणको पहिलो लहरलाई परास्त गरेका थिए। क्रोधित भए, वीरभद्रले आफ्नो सेनालाई प्रतिआक्रमणमा जुटाए, र आफ्नो युद्ध-परशु र फलामका गदहरू लिएर, तिनीहरूले देवताहरूको संहार गर्न थाले। ऋषिहरूले [[विष्णु]]लाई आक्रमणकारीहरूबाट यज्ञको रक्षा गर्न बिन्ती गरे, र देवताहरू वीरभद्र विरुद्ध लड्न तयार भए। वीरभद्रले पालनकर्ता विष्णुलाई प्रणाम गरे, त्यहाँबाट पछि हट्न चेतावनी दिए। विष्णु हाँसे र भक्तहरूको रक्षा गर्नु आफ्नो कर्तव्य भएको ब ताए, र वीरभद्रको अस्त्रहरूले पूर्ण भएपछि त्यहाँबाट जाने भने। [[इन्द्र]]ले पनि वीरभद्रलाई चुनौती दिने विचार गरे र उनलाई आफ्नो [[बज्र|वज्र]]ले प्रहार गरे। [[श्रेणी:शिव]] g7cd44kzhtdyn5fsgqee75ucpnomevp 1361505 1361504 2026-06-12T13:19:02Z Bishaldev100 28807 1361505 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Virabhadra Daksha.jpg | caption = वीरभद्र र [[दक्ष प्रजापति]] | name = | god_of = संहार | affiliation = [[शिव]] [[अवतार]] | consort = [[भद्रकाली]] }} {{Saivism}} [[चित्र:Veerabhadra.jpg|right|thumb|267x267px| वीरभद्रको एक मूर्ति ]] '''वीरभद्र''' हिन्दु पौराणिक कथाहरूको एक चरित्र हो किन्वदन्ति अनुसार उनी [[शिव|शिवका]] एक बहादुर गण थिए, जसले [[शिव]]को आदेशमा [[दक्ष प्रजापति]] को शीर छेदन गरेको थियो । == किंवदन्ती == === उत्पत्ति === [[दक्ष प्रजापति|दक्ष]] यज्ञको समयमा शिवकी पत्नी सतीले आत्मदाह गरेपछि शिवले आफ्नो जटाबाट वीरभद्रको सृष्टि गरेका थिए। === दक्ष यज्ञ === [[स्कन्द पुराण]]मा भनिएको छ कि जब शिवका सेनाहरू दक्ष यज्ञमा अगाडि बढ्न थाले, तब तुरुन्तै अशुभ संकेतहरू देखा पर्न थाले, जसमा रगत र उल्का वर्षाको वर्णन गरिएको थियो। यी घटनाहरूलाई भविष्यसूचक ठानेर, दक्षले विष्णुको सुरक्षा खोजे, विष्णु उनको रक्षा गर्न सहमत भए तर उनले शिवलाई गरेको अनादरको लागि दोषी पनि ठहराए। सेनाहरूमा नवदुर्गा, [[राक्षस]], [[यक्ष]], [[पिशाच]], [[भूत]]हरूको समूह, हजारौं गण, साथै योगिनी र गुह्यकहरू थिए। यी सेनाहरूको नेतृत्व तीन आँखा भएका वीरभद्रले गरेका थिए, जसमा हजार हातहरू थिए, ठूला सर्पहरूले घेरिएका थिए, जसको रथ दुई हजार घोडा र दस लाख सिंहले तानेका थिए। इन्द्र र देवताहरूले भृगुको सहयोगमा गणको आक्रमणको पहिलो लहरलाई परास्त गरेका थिए। क्रोधित भए, वीरभद्रले आफ्नो सेनालाई प्रतिआक्रमणमा जुटाए, र आफ्नो युद्ध-परशु र फलामका गदहरू लिएर, तिनीहरूले देवताहरूको संहार गर्न थाले। ऋषिहरूले [[विष्णु]]लाई आक्रमणकारीहरूबाट यज्ञको रक्षा गर्न बिन्ती गरे, र देवताहरू वीरभद्र विरुद्ध लड्न तयार भए। वीरभद्रले पालनकर्ता विष्णुलाई प्रणाम गरे, त्यहाँबाट पछि हट्न चेतावनी दिए। विष्णु हाँसे र भक्तहरूको रक्षा गर्नु आफ्नो कर्तव्य भएको ब ताए, र वीरभद्रको अस्त्रहरूले पूर्ण भएपछि त्यहाँबाट जाने भने। [[इन्द्र]]ले पनि वीरभद्रलाई चुनौती दिने विचार गरे र उनलाई आफ्नो [[बज्र|वज्र]]ले प्रहार गरे। बदलामा, वीरभद्रले इन्द्र र उनको बाहन [[ऐरावत]]लाई निल्ने प्रयास गरे। विष्णुले वीरभद्रलाई आक्रमण गरेर इन्द्रलाई बचाए। उनले अश्विन कुमारको आह्वान गरेर घाइते देवताहरूलाई आफ्नो औषधिले निको पारे । क्रोधित भएर, वीरभद्रले विष्णुलाईइ झाम्टिए। पालनकर्ता विष्णुले आफ्नो सुदर्शन चक्र वीरभद्र विरुद्ध प्रयोग गरे। वीरभद्रले मुख आँ गरेर [[सुदर्शन चक्र]] नै निले। आफ्नो दिव्य चक्र लिएर विष्णु त्यहाँबाट भाग्नुपर्‍यो। विष्णु नै भागेपछि, वीरभद्रलाई रोक्न सक्ने कोही भएनन र ठूलो संहार हुन थाल्यो । यस नरसंहारबाट पनि सन्तुष्ट नभएका वीरभद्रले भृगु र पुषणलाई गाली गर्न थाले । जब उनले डराएका दक्षलाई वेदीमुनि झुकेको देखे, उनले उनको टाउको काटेर उनको टाउको आगोमा चढाइदिए। विचलित [[ब्रह्मा]]ले शिवको सामु गए र रक्तपात अन्त्य गर्न बिन्ती गरे। शिव दक्ष यज्ञमा आइपुगे, वीरभद्रसँग कुरा गरे र दक्षको घाँटीमा कुनै जनावरको टाउको राखेर उनलाई पुनर्जीवित गरे। पुनर्जीवित भएका दक्षले शिवलाई आफ्नो प्रणाम गरे, र लडाइ समाप्त भयो। [[श्रेणी:शिव]] ina0omx6b2zi8yjidmbxud4og0xi8lo 1361509 1361505 2026-06-12T13:35:51Z Bishaldev100 28807 /* उत्पत्ति */ 1361509 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Virabhadra Daksha.jpg | caption = वीरभद्र र [[दक्ष प्रजापति]] | name = | god_of = संहार | affiliation = [[शिव]] [[अवतार]] | consort = [[भद्रकाली]] }} {{Saivism}} [[चित्र:Veerabhadra.jpg|right|thumb|267x267px| वीरभद्रको एक मूर्ति ]] '''वीरभद्र''' हिन्दु पौराणिक कथाहरूको एक चरित्र हो किन्वदन्ति अनुसार उनी [[शिव|शिवका]] एक बहादुर गण थिए, जसले [[शिव]]को आदेशमा [[दक्ष प्रजापति]] को शीर छेदन गरेको थियो । == किंवदन्ती == === उत्पत्ति === [[दक्ष प्रजापति|दक्ष]] यज्ञको समयमा शिवकी पत्नी [[सतिदेवी|सती]]ले आत्मदाह गरेपछि शिवले आफ्नो जटाबाट वीरभद्रको सृष्टि गरेका थिए। === दक्ष यज्ञ === [[स्कन्द पुराण]]मा भनिएको छ कि जब शिवका सेनाहरू दक्ष यज्ञमा अगाडि बढ्न थाले, तब तुरुन्तै अशुभ संकेतहरू देखा पर्न थाले, जसमा रगत र उल्का वर्षाको वर्णन गरिएको थियो। यी घटनाहरूलाई भविष्यसूचक ठानेर, दक्षले विष्णुको सुरक्षा खोजे, विष्णु उनको रक्षा गर्न सहमत भए तर उनले शिवलाई गरेको अनादरको लागि दोषी पनि ठहराए। सेनाहरूमा नवदुर्गा, [[राक्षस]], [[यक्ष]], [[पिशाच]], [[भूत]]हरूको समूह, हजारौं गण, साथै योगिनी र गुह्यकहरू थिए। यी सेनाहरूको नेतृत्व तीन आँखा भएका वीरभद्रले गरेका थिए, जसमा हजार हातहरू थिए, ठूला सर्पहरूले घेरिएका थिए, जसको रथ दुई हजार घोडा र दस लाख सिंहले तानेका थिए। इन्द्र र देवताहरूले भृगुको सहयोगमा गणको आक्रमणको पहिलो लहरलाई परास्त गरेका थिए। क्रोधित भए, वीरभद्रले आफ्नो सेनालाई प्रतिआक्रमणमा जुटाए, र आफ्नो युद्ध-परशु र फलामका गदहरू लिएर, तिनीहरूले देवताहरूको संहार गर्न थाले। ऋषिहरूले [[विष्णु]]लाई आक्रमणकारीहरूबाट यज्ञको रक्षा गर्न बिन्ती गरे, र देवताहरू वीरभद्र विरुद्ध लड्न तयार भए। वीरभद्रले पालनकर्ता विष्णुलाई प्रणाम गरे, त्यहाँबाट पछि हट्न चेतावनी दिए। विष्णु हाँसे र भक्तहरूको रक्षा गर्नु आफ्नो कर्तव्य भएको ब ताए, र वीरभद्रको अस्त्रहरूले पूर्ण भएपछि त्यहाँबाट जाने भने। [[इन्द्र]]ले पनि वीरभद्रलाई चुनौती दिने विचार गरे र उनलाई आफ्नो [[बज्र|वज्र]]ले प्रहार गरे। बदलामा, वीरभद्रले इन्द्र र उनको बाहन [[ऐरावत]]लाई निल्ने प्रयास गरे। विष्णुले वीरभद्रलाई आक्रमण गरेर इन्द्रलाई बचाए। उनले अश्विन कुमारको आह्वान गरेर घाइते देवताहरूलाई आफ्नो औषधिले निको पारे । क्रोधित भएर, वीरभद्रले विष्णुलाईइ झाम्टिए। पालनकर्ता विष्णुले आफ्नो सुदर्शन चक्र वीरभद्र विरुद्ध प्रयोग गरे। वीरभद्रले मुख आँ गरेर [[सुदर्शन चक्र]] नै निले। आफ्नो दिव्य चक्र लिएर विष्णु त्यहाँबाट भाग्नुपर्‍यो। विष्णु नै भागेपछि, वीरभद्रलाई रोक्न सक्ने कोही भएनन र ठूलो संहार हुन थाल्यो । यस नरसंहारबाट पनि सन्तुष्ट नभएका वीरभद्रले भृगु र पुषणलाई गाली गर्न थाले । जब उनले डराएका दक्षलाई वेदीमुनि झुकेको देखे, उनले उनको टाउको काटेर उनको टाउको आगोमा चढाइदिए। विचलित [[ब्रह्मा]]ले शिवको सामु गए र रक्तपात अन्त्य गर्न बिन्ती गरे। शिव दक्ष यज्ञमा आइपुगे, वीरभद्रसँग कुरा गरे र दक्षको घाँटीमा कुनै जनावरको टाउको राखेर उनलाई पुनर्जीवित गरे। पुनर्जीवित भएका दक्षले शिवलाई आफ्नो प्रणाम गरे, र लडाइ समाप्त भयो। [[श्रेणी:शिव]] l61acyvof4mqsv881f9jxln8ic4vku8 1361512 1361509 2026-06-12T13:44:50Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361512 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Virabhadra Daksha.jpg | caption = वीरभद्र र [[दक्ष प्रजापति]] | name = | god_of = संहार | affiliation = [[शिव]] [[अवतार]] | consort = [[भद्रकाली]] }} {{Saivism}} [[चित्र:Veerabhadra.jpg|right|thumb|267x267px| वीरभद्रको एक मूर्ति ]] '''वीरभद्र''' हिन्दु पौराणिक कथाहरूको एक चरित्र हो किन्वदन्ति अनुसार उनी [[शिव|शिवका]] एक बहादुर गण थिए, जसले [[शिव]]को आदेशमा [[दक्ष प्रजापति]] को शीर छेदन गरेको थियो । == किंवदन्ती == === उत्पत्ति === [[दक्ष प्रजापति|दक्ष]] यज्ञको समयमा शिवकी पत्नी [[सतिदेवी|सती]]ले आत्मदाह गरेपछि शिवले आफ्नो जटाबाट वीरभद्रको सृष्टि गरेका थिए। === दक्ष यज्ञ === [[स्कन्द पुराण]]मा भनिएको छ कि जब शिवका सेनाहरू दक्ष यज्ञमा अगाडि बढ्न थाले, तब तुरुन्तै अशुभ संकेतहरू देखा पर्न थाले, जसमा रगत र उल्का वर्षाको वर्णन गरिएको थियो। यी घटनाहरूलाई भविष्यसूचक ठानेर, दक्षले विष्णुको सुरक्षा खोजे, विष्णु उनको रक्षा गर्न सहमत भए तर उनले शिवलाई गरेको अनादरको लागि दोषी पनि ठहराए। सेनाहरूमा नवदुर्गा, [[राक्षस]], [[यक्ष]], [[पिशाच]], [[भूत]]हरूको समूह, हजारौं गण, साथै योगिनी र गुह्यकहरू थिए। यी सेनाहरूको नेतृत्व तीन आँखा भएका वीरभद्रले गरेका थिए, जसमा हजार हातहरू थिए, ठूला सर्पहरूले घेरिएका थिए, जसको रथ दुई हजार घोडा र दस लाख सिंहले तानेका थिए। इन्द्र र देवताहरूले भृगुको सहयोगमा गणको आक्रमणको पहिलो लहरलाई परास्त गरेका थिए। क्रोधित भए, वीरभद्रले आफ्नो सेनालाई प्रतिआक्रमणमा जुटाए, र आफ्नो युद्ध-परशु र फलामका गदहरू लिएर, तिनीहरूले देवताहरूको संहार गर्न थाले। ऋषिहरूले [[विष्णु]]लाई आक्रमणकारीहरूबाट यज्ञको रक्षा गर्न बिन्ती गरे, र देवताहरू वीरभद्र विरुद्ध लड्न तयार भए। वीरभद्रले पालनकर्ता विष्णुलाई प्रणाम गरे, त्यहाँबाट पछि हट्न चेतावनी दिए। विष्णु हाँसे र भक्तहरूको रक्षा गर्नु आफ्नो कर्तव्य भएको ब ताए, र वीरभद्रको अस्त्रहरूले पूर्ण भएपछि त्यहाँबाट जाने भने। [[इन्द्र]]ले पनि वीरभद्रलाई चुनौती दिने विचार गरे र उनलाई आफ्नो [[बज्र|वज्र]]ले प्रहार गरे। बदलामा, वीरभद्रले इन्द्र र उनको बाहन [[ऐरावत]]लाई निल्ने प्रयास गरे। विष्णुले वीरभद्रलाई आक्रमण गरेर इन्द्रलाई बचाए। उनले अश्विन कुमारको आह्वान गरेर घाइते देवताहरूलाई आफ्नो औषधिले निको पारे । क्रोधित भएर, वीरभद्रले विष्णुलाईइ झाम्टिए। पालनकर्ता विष्णुले आफ्नो सुदर्शन चक्र वीरभद्र विरुद्ध प्रयोग गरे। वीरभद्रले मुख आँ गरेर [[सुदर्शन चक्र]] नै निले। आफ्नो दिव्य चक्र लिएर विष्णु त्यहाँबाट भाग्नुपर्‍यो। विष्णु नै भागेपछि, वीरभद्रलाई रोक्न सक्ने कोही भएनन र ठूलो संहार हुन थाल्यो । यस नरसंहारबाट पनि सन्तुष्ट नभएका वीरभद्रले भृगु र पुषणलाई गाली गर्न थाले । जब उनले डराएका दक्षलाई वेदीमुनि झुकेको देखे, उनले उनको टाउको काटेर उनको टाउको आगोमा चढाइदिए। विचलित [[ब्रह्मा]]ले शिवको सामु गए र रक्तपात अन्त्य गर्न बिन्ती गरे। शिव दक्ष यज्ञमा आइपुगे, वीरभद्रसँग कुरा गरे र दक्षको घाँटीमा कुनै जनावरको टाउको राखेर उनलाई पुनर्जीवित गरे। पुनर्जीवित भएका दक्षले शिवलाई आफ्नो प्रणाम गरे, र लडाइ समाप्त भयो। == केही प्रसिद्ध मन्दिर == * वीरभद्र मन्दिर, लेपाक्षी, [[आन्ध्र प्रदेश]]। * श्री बयालु वीरभद्र स्वामी, श्रीशैलम, आन्ध्र प्रदेश। * वीरभद्र मन्दिर, पट्टीसीमा, आन्ध्र प्रदेश। * श्री वीरेश्वर स्वामी मन्दिर, मुरमल्ला, आन्ध्र प्रदेश * वीरभद्र मन्दिर, यदुर, [[कर्नाटक]]। [[श्रेणी:शिव]] 8gbujnrgyy1fvna1jv9dsa8f7qgvp94 1361513 1361512 2026-06-12T13:46:52Z Bishaldev100 28807 /* दक्ष यज्ञ */ 1361513 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Virabhadra Daksha.jpg | caption = वीरभद्र र [[दक्ष प्रजापति]] | name = | god_of = संहार | affiliation = [[शिव]] [[अवतार]] | consort = [[भद्रकाली]] }} {{Saivism}} [[चित्र:Veerabhadra.jpg|right|thumb|267x267px| वीरभद्रको एक मूर्ति ]] '''वीरभद्र''' हिन्दु पौराणिक कथाहरूको एक चरित्र हो किन्वदन्ति अनुसार उनी [[शिव|शिवका]] एक बहादुर गण थिए, जसले [[शिव]]को आदेशमा [[दक्ष प्रजापति]] को शीर छेदन गरेको थियो । == किंवदन्ती == === उत्पत्ति === [[दक्ष प्रजापति|दक्ष]] यज्ञको समयमा शिवकी पत्नी [[सतिदेवी|सती]]ले आत्मदाह गरेपछि शिवले आफ्नो जटाबाट वीरभद्रको सृष्टि गरेका थिए। === दक्ष यज्ञ === [[स्कन्द पुराण]]मा भनिएको छ कि जब शिवका सेनाहरू दक्ष यज्ञमा अगाडि बढ्न थाले, तब तुरुन्तै अशुभ संकेतहरू देखा पर्न थाले, जसमा रगत र उल्का वर्षाको वर्णन गरिएको थियो। यी घटनाहरूलाई भविष्यसूचक ठानेर, दक्षले विष्णुको सुरक्षा खोजे, विष्णु उनको रक्षा गर्न सहमत भए तर उनले शिवलाई गरेको अनादरको लागि दोषी पनि ठहराए। सेनाहरूमा नवदुर्गा, [[राक्षस]], [[यक्ष]], [[पिशाच]], [[भूत]]हरूको समूह, हजारौं गण, साथै योगिनी र गुह्यकहरू थिए। यी सेनाहरूको नेतृत्व तीन आँखा भएका वीरभद्रले गरेका थिए, जसमा हजार हातहरू थिए, ठूला सर्पहरूले घेरिएका थिए, जसको रथ दुई हजार घोडा र दस लाख सिंहले तानेका थिए। इन्द्र र देवताहरूले [[भृगु]]को सहयोगमा गणको आक्रमणको पहिलो लहरलाई परास्त गरेका थिए। क्रोधित भए, वीरभद्रले आफ्नो सेनालाई प्रतिआक्रमणमा जुटाए, र आफ्नो युद्ध-परशु र फलामका गदहरू लिएर, तिनीहरूले देवताहरूको संहार गर्न थाले। ऋषिहरूले [[विष्णु]]लाई आक्रमणकारीहरूबाट यज्ञको रक्षा गर्न बिन्ती गरे, र देवताहरू वीरभद्र विरुद्ध लड्न तयार भए। वीरभद्रले पालनकर्ता विष्णुलाई प्रणाम गरे, त्यहाँबाट पछि हट्न चेतावनी दिए। विष्णु हाँसे र भक्तहरूको रक्षा गर्नु आफ्नो कर्तव्य भएको ब ताए, र वीरभद्रको अस्त्रहरूले पूर्ण भएपछि त्यहाँबाट जाने भने। [[इन्द्र]]ले पनि वीरभद्रलाई चुनौती दिने विचार गरे र उनलाई आफ्नो [[बज्र|वज्र]]ले प्रहार गरे। बदलामा, वीरभद्रले इन्द्र र उनको बाहन [[ऐरावत]]लाई निल्ने प्रयास गरे। विष्णुले वीरभद्रलाई आक्रमण गरेर इन्द्रलाई बचाए। उनले अश्विन कुमारको आह्वान गरेर घाइते देवताहरूलाई आफ्नो औषधिले निको पारे । क्रोधित भएर, वीरभद्रले विष्णुलाईइ झाम्टिए। पालनकर्ता विष्णुले आफ्नो सुदर्शन चक्र वीरभद्र विरुद्ध प्रयोग गरे। वीरभद्रले मुख आँ गरेर [[सुदर्शन चक्र]] नै निले। आफ्नो दिव्य चक्र लिएर विष्णु त्यहाँबाट भाग्नुपर्‍यो। विष्णु नै भागेपछि, वीरभद्रलाई रोक्न सक्ने कोही भएनन र ठूलो संहार हुन थाल्यो । यस नरसंहारबाट पनि सन्तुष्ट नभएका वीरभद्रले भृगु र पुषणलाई गाली गर्न थाले । जब उनले डराएका दक्षलाई वेदीमुनि झुकेको देखे, उनले उनको टाउको काटेर उनको टाउको आगोमा चढाइदिए। विचलित [[ब्रह्मा]]ले शिवको सामु गए र रक्तपात अन्त्य गर्न बिन्ती गरे। शिव दक्ष यज्ञमा आइपुगे, वीरभद्रसँग कुरा गरे र दक्षको घाँटीमा कुनै जनावरको टाउको राखेर उनलाई पुनर्जीवित गरे। पुनर्जीवित भएका दक्षले शिवलाई आफ्नो प्रणाम गरे, र लडाइ समाप्त भयो। == केही प्रसिद्ध मन्दिर == * वीरभद्र मन्दिर, लेपाक्षी, [[आन्ध्र प्रदेश]]। * श्री बयालु वीरभद्र स्वामी, श्रीशैलम, आन्ध्र प्रदेश। * वीरभद्र मन्दिर, पट्टीसीमा, आन्ध्र प्रदेश। * श्री वीरेश्वर स्वामी मन्दिर, मुरमल्ला, आन्ध्र प्रदेश * वीरभद्र मन्दिर, यदुर, [[कर्नाटक]]। [[श्रेणी:शिव]] 057h4mx1atvba4u54c0o6w09fvfrspv 1361514 1361513 2026-06-12T13:50:50Z Bishaldev100 28807 1361514 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Virabhadra Daksha.jpg | caption = वीरभद्र र [[दक्ष प्रजापति]] | name = | god_of = संहार | affiliation = [[शिव]] [[अवतार]] | consort = [[भद्रकाली]] }} {{Saivism}} [[चित्र:Veerabhadra.jpg|right|thumb|267x267px| वीरभद्रको एक मूर्ति ]] '''वीरभद्र''' हिन्दु पौराणिक कथाहरूको एक चरित्र हो किन्वदन्ति अनुसार उनी [[शिव|शिवका]] एक बहादुर गण थिए, जसले [[शिव]]को आदेशमा [[दक्ष प्रजापति]] को शीर छेदन गरेको थियो । == किंवदन्ती == === उत्पत्ति === [[दक्ष प्रजापति|दक्ष]] यज्ञको समयमा शिवकी पत्नी [[सतिदेवी|सती]]ले आत्मदाह गरेपछि शिवले आफ्नो जटाबाट वीरभद्रको सृष्टि गरेका थिए। एक पटक दक्ष प्रजापतिले आफ्नो महलमा महायज्ञको आयोजना गरेका थिए। उक्त महायज्ञामा दक्षले आफ्ना सबै छोरीहरू सहित [[नारद]], [[वशिष्ठ]], [[कश्यप]], आदी ऋषिहरूका साथै [[ब्रह्मा]], विष्णु, [[इन्द्र]], [[वरुण]] आदी देवतागणलाई निमन्त्रणा गरे तर सतिदेवी र महादेवलाई निमन्त्रणा गरेनन्। सतिदेवीले दक्ष प्रजापतिको यज्ञामा सहभागी हुनकोलागी जान लागेका देवता र ऋषिहरूलाई देखेर "तपाइँहरू कहाँ र किन जाँदै हुनुहुन्छ" भनेर सोधिन्। यो कुरा सुनेर दक्ष प्रजापतिको यज्ञामा जान लागेका [[देवता]] र ऋषिहरूले दक्ष प्रजापतिले महायज्ञाको आयोजना गरेकोले हामीहरू त्यहाँ जाँदैछौं भनेर उत्तर दिए। यो सुनेर सतिदेवीलाई पनि आफ्नो पिताको महायज्ञामा जाने मन भएकोले आफ्ना पति महादेवसँग अनुमती लिन गइन्। महादेवले सतिको मनसाय बुझेर निम्ता नगरेको ठाउँमा जानु हुन्न भनेर सतिदेवीलाई सम्झाए। सतिदेवीले महादेवको कुरालाई नमानेर आफ्नो पिताको घरमा जानकोलागी पनि के निम्ता चाहियो म जान्छु तपाइँ पनि मेरो साथमा जानु पर्छ भनेर जिद्दी गर्न थालिन्। यसरी सतिले जिद्दी गरेकाले महादेवले सतिलाई तिम्रा पिताले मलाई ठिक मान्दैनन्, तिम्रा पिताको र मेरो कुरा मिल्दैन त्यसैले म त जान्न तिमी जान्छौ भने म तिमीलाई रोक्न सक्दैन तर त्यहाँ गएर तिमी पछुताउने छौ भन्ने उत्तर दिए। यो सुनेर सतिदेवी महादेवलाई छोडेर एक्लै दक्ष प्रजापतिको महायज्ञामा गइन्। त्यहाँ सतिदेवीले आफ्नै सबै बहिनीहरू लगायत सबै देवगणहरू र ऋषिगणहरू उपस्थित भएको देखिन् साथै उनीहरूले आफुलाई विना निमंत्रणाको आएकोले आफ्नो बारेमा नराम्रो कुराहरू गरेको पनि सुनिन्। सतिदेवीले यज्ञामा अरु सबै देवताहरूको भाग लगाएको तर भगवान शिवलाई भाग नलगाएको देखेर आफ्ना पिता दक्ष प्रजापतिलाई अरू सबैलाई निम्ता गरको तर आफुलाई निम्ता नगरेको यज्ञामा सबै देवताहरूको भाग लगाएको तर महादेवको भाग नलाएको कारण सोधिन्। सतिदेवीको कुरा सुनेर दक्ष प्रजापतिले यो यज्ञमा यदी तिमीलाई निम्ता दिएमा तिम्रो पति पनि तिमीसँग नै आफने भएकोला यो यज्ञामा ठुला ठुला ऋषिहरू र देवताहरू बसेको बेला महादेव जस्तो डरलाग्दो मान्छे बस्न नसुहाउने भएकोले हामीले तिमीहरूलाई निम्ता दिएनौ भने। यो यज्ञमा महादेवलाई भाग पाउने अधिकार छैन त्यो त श्मसानवासी, स्त्री लम्पट हो त्यो कुनै देवता होइन भनेर भगवान शिवलाई गाली गर्न थाले। यो सुनेर सतिदेवीलाई असह्य भयो। सतिदेवीलाई तपाइँबाट प्राप्त भएको यो मेरो शरिर तपाइँको यज्ञाशालामा भस्म गर्छु भनेर दक्ष प्रजापतिको यज्ञाकुंडमा हाम फालेर आफ्नो प्राण त्याग गरिन्। <ref name="स्वस्थानी">श्री स्वस्थानी ब्रतकथा</ref> यसरी सतिदेवीले आफ्नो प्राण त्याग गरेको समचार भगवान शिवलाई नारद ऋषिले भने। यो समचार सुनेर भगवान शिवले रिसायर आफ्नो एक जटा उखेलेर जमिनमा पट्के त्यो जटाबाट भगवान शिवको क्रोध रुप वीरभद्र उत्पन्न भए। भगवान शिवले वीरभद्रलाई दक्षको यज्ञ तहस नहस पार्न आदेश दिए। === दक्ष यज्ञ === [[स्कन्द पुराण]]मा भनिएको छ कि जब शिवका सेनाहरू दक्ष यज्ञमा अगाडि बढ्न थाले, तब तुरुन्तै अशुभ संकेतहरू देखा पर्न थाले, जसमा रगत र उल्का वर्षाको वर्णन गरिएको थियो। यी घटनाहरूलाई भविष्यसूचक ठानेर, दक्षले विष्णुको सुरक्षा खोजे, विष्णु उनको रक्षा गर्न सहमत भए तर उनले शिवलाई गरेको अनादरको लागि दोषी पनि ठहराए। सेनाहरूमा नवदुर्गा, [[राक्षस]], [[यक्ष]], [[पिशाच]], [[भूत]]हरूको समूह, हजारौं गण, साथै योगिनी र गुह्यकहरू थिए। यी सेनाहरूको नेतृत्व तीन आँखा भएका वीरभद्रले गरेका थिए, जसमा हजार हातहरू थिए, ठूला सर्पहरूले घेरिएका थिए, जसको रथ दुई हजार घोडा र दस लाख सिंहले तानेका थिए। इन्द्र र देवताहरूले [[भृगु]]को सहयोगमा गणको आक्रमणको पहिलो लहरलाई परास्त गरेका थिए। क्रोधित भए, वीरभद्रले आफ्नो सेनालाई प्रतिआक्रमणमा जुटाए, र आफ्नो युद्ध-परशु र फलामका गदहरू लिएर, तिनीहरूले देवताहरूको संहार गर्न थाले। ऋषिहरूले [[विष्णु]]लाई आक्रमणकारीहरूबाट यज्ञको रक्षा गर्न बिन्ती गरे, र देवताहरू वीरभद्र विरुद्ध लड्न तयार भए। वीरभद्रले पालनकर्ता विष्णुलाई प्रणाम गरे, त्यहाँबाट पछि हट्न चेतावनी दिए। विष्णु हाँसे र भक्तहरूको रक्षा गर्नु आफ्नो कर्तव्य भएको ब ताए, र वीरभद्रको अस्त्रहरूले पूर्ण भएपछि त्यहाँबाट जाने भने। [[इन्द्र]]ले पनि वीरभद्रलाई चुनौती दिने विचार गरे र उनलाई आफ्नो [[बज्र|वज्र]]ले प्रहार गरे। बदलामा, वीरभद्रले इन्द्र र उनको बाहन [[ऐरावत]]लाई निल्ने प्रयास गरे। विष्णुले वीरभद्रलाई आक्रमण गरेर इन्द्रलाई बचाए। उनले अश्विन कुमारको आह्वान गरेर घाइते देवताहरूलाई आफ्नो औषधिले निको पारे । क्रोधित भएर, वीरभद्रले विष्णुलाईइ झाम्टिए। पालनकर्ता विष्णुले आफ्नो सुदर्शन चक्र वीरभद्र विरुद्ध प्रयोग गरे। वीरभद्रले मुख आँ गरेर [[सुदर्शन चक्र]] नै निले। आफ्नो दिव्य चक्र लिएर विष्णु त्यहाँबाट भाग्नुपर्‍यो। विष्णु नै भागेपछि, वीरभद्रलाई रोक्न सक्ने कोही भएनन र ठूलो संहार हुन थाल्यो । यस नरसंहारबाट पनि सन्तुष्ट नभएका वीरभद्रले भृगु र पुषणलाई गाली गर्न थाले । जब उनले डराएका दक्षलाई वेदीमुनि झुकेको देखे, उनले उनको टाउको काटेर उनको टाउको आगोमा चढाइदिए। विचलित [[ब्रह्मा]]ले शिवको सामु गए र रक्तपात अन्त्य गर्न बिन्ती गरे। शिव दक्ष यज्ञमा आइपुगे, वीरभद्रसँग कुरा गरे र दक्षको घाँटीमा कुनै जनावरको टाउको राखेर उनलाई पुनर्जीवित गरे। पुनर्जीवित भएका दक्षले शिवलाई आफ्नो प्रणाम गरे, र लडाइ समाप्त भयो। == केही प्रसिद्ध मन्दिर == * वीरभद्र मन्दिर, लेपाक्षी, [[आन्ध्र प्रदेश]]। * श्री बयालु वीरभद्र स्वामी, श्रीशैलम, आन्ध्र प्रदेश। * वीरभद्र मन्दिर, पट्टीसीमा, आन्ध्र प्रदेश। * श्री वीरेश्वर स्वामी मन्दिर, मुरमल्ला, आन्ध्र प्रदेश * वीरभद्र मन्दिर, यदुर, [[कर्नाटक]]। [[श्रेणी:शिव]] km4sguhu0uxzh6iphois3lnctlfjryn 1361515 1361514 2026-06-12T13:53:11Z Bishaldev100 28807 /* केही प्रसिद्ध मन्दिर */ 1361515 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Virabhadra Daksha.jpg | caption = वीरभद्र र [[दक्ष प्रजापति]] | name = | god_of = संहार | affiliation = [[शिव]] [[अवतार]] | consort = [[भद्रकाली]] }} {{Saivism}} [[चित्र:Veerabhadra.jpg|right|thumb|267x267px| वीरभद्रको एक मूर्ति ]] '''वीरभद्र''' हिन्दु पौराणिक कथाहरूको एक चरित्र हो किन्वदन्ति अनुसार उनी [[शिव|शिवका]] एक बहादुर गण थिए, जसले [[शिव]]को आदेशमा [[दक्ष प्रजापति]] को शीर छेदन गरेको थियो । == किंवदन्ती == === उत्पत्ति === [[दक्ष प्रजापति|दक्ष]] यज्ञको समयमा शिवकी पत्नी [[सतिदेवी|सती]]ले आत्मदाह गरेपछि शिवले आफ्नो जटाबाट वीरभद्रको सृष्टि गरेका थिए। एक पटक दक्ष प्रजापतिले आफ्नो महलमा महायज्ञको आयोजना गरेका थिए। उक्त महायज्ञामा दक्षले आफ्ना सबै छोरीहरू सहित [[नारद]], [[वशिष्ठ]], [[कश्यप]], आदी ऋषिहरूका साथै [[ब्रह्मा]], विष्णु, [[इन्द्र]], [[वरुण]] आदी देवतागणलाई निमन्त्रणा गरे तर सतिदेवी र महादेवलाई निमन्त्रणा गरेनन्। सतिदेवीले दक्ष प्रजापतिको यज्ञामा सहभागी हुनकोलागी जान लागेका देवता र ऋषिहरूलाई देखेर "तपाइँहरू कहाँ र किन जाँदै हुनुहुन्छ" भनेर सोधिन्। यो कुरा सुनेर दक्ष प्रजापतिको यज्ञामा जान लागेका [[देवता]] र ऋषिहरूले दक्ष प्रजापतिले महायज्ञाको आयोजना गरेकोले हामीहरू त्यहाँ जाँदैछौं भनेर उत्तर दिए। यो सुनेर सतिदेवीलाई पनि आफ्नो पिताको महायज्ञामा जाने मन भएकोले आफ्ना पति महादेवसँग अनुमती लिन गइन्। महादेवले सतिको मनसाय बुझेर निम्ता नगरेको ठाउँमा जानु हुन्न भनेर सतिदेवीलाई सम्झाए। सतिदेवीले महादेवको कुरालाई नमानेर आफ्नो पिताको घरमा जानकोलागी पनि के निम्ता चाहियो म जान्छु तपाइँ पनि मेरो साथमा जानु पर्छ भनेर जिद्दी गर्न थालिन्। यसरी सतिले जिद्दी गरेकाले महादेवले सतिलाई तिम्रा पिताले मलाई ठिक मान्दैनन्, तिम्रा पिताको र मेरो कुरा मिल्दैन त्यसैले म त जान्न तिमी जान्छौ भने म तिमीलाई रोक्न सक्दैन तर त्यहाँ गएर तिमी पछुताउने छौ भन्ने उत्तर दिए। यो सुनेर सतिदेवी महादेवलाई छोडेर एक्लै दक्ष प्रजापतिको महायज्ञामा गइन्। त्यहाँ सतिदेवीले आफ्नै सबै बहिनीहरू लगायत सबै देवगणहरू र ऋषिगणहरू उपस्थित भएको देखिन् साथै उनीहरूले आफुलाई विना निमंत्रणाको आएकोले आफ्नो बारेमा नराम्रो कुराहरू गरेको पनि सुनिन्। सतिदेवीले यज्ञामा अरु सबै देवताहरूको भाग लगाएको तर भगवान शिवलाई भाग नलगाएको देखेर आफ्ना पिता दक्ष प्रजापतिलाई अरू सबैलाई निम्ता गरको तर आफुलाई निम्ता नगरेको यज्ञामा सबै देवताहरूको भाग लगाएको तर महादेवको भाग नलाएको कारण सोधिन्। सतिदेवीको कुरा सुनेर दक्ष प्रजापतिले यो यज्ञमा यदी तिमीलाई निम्ता दिएमा तिम्रो पति पनि तिमीसँग नै आफने भएकोला यो यज्ञामा ठुला ठुला ऋषिहरू र देवताहरू बसेको बेला महादेव जस्तो डरलाग्दो मान्छे बस्न नसुहाउने भएकोले हामीले तिमीहरूलाई निम्ता दिएनौ भने। यो यज्ञमा महादेवलाई भाग पाउने अधिकार छैन त्यो त श्मसानवासी, स्त्री लम्पट हो त्यो कुनै देवता होइन भनेर भगवान शिवलाई गाली गर्न थाले। यो सुनेर सतिदेवीलाई असह्य भयो। सतिदेवीलाई तपाइँबाट प्राप्त भएको यो मेरो शरिर तपाइँको यज्ञाशालामा भस्म गर्छु भनेर दक्ष प्रजापतिको यज्ञाकुंडमा हाम फालेर आफ्नो प्राण त्याग गरिन्। <ref name="स्वस्थानी">श्री स्वस्थानी ब्रतकथा</ref> यसरी सतिदेवीले आफ्नो प्राण त्याग गरेको समचार भगवान शिवलाई नारद ऋषिले भने। यो समचार सुनेर भगवान शिवले रिसायर आफ्नो एक जटा उखेलेर जमिनमा पट्के त्यो जटाबाट भगवान शिवको क्रोध रुप वीरभद्र उत्पन्न भए। भगवान शिवले वीरभद्रलाई दक्षको यज्ञ तहस नहस पार्न आदेश दिए। === दक्ष यज्ञ === [[स्कन्द पुराण]]मा भनिएको छ कि जब शिवका सेनाहरू दक्ष यज्ञमा अगाडि बढ्न थाले, तब तुरुन्तै अशुभ संकेतहरू देखा पर्न थाले, जसमा रगत र उल्का वर्षाको वर्णन गरिएको थियो। यी घटनाहरूलाई भविष्यसूचक ठानेर, दक्षले विष्णुको सुरक्षा खोजे, विष्णु उनको रक्षा गर्न सहमत भए तर उनले शिवलाई गरेको अनादरको लागि दोषी पनि ठहराए। सेनाहरूमा नवदुर्गा, [[राक्षस]], [[यक्ष]], [[पिशाच]], [[भूत]]हरूको समूह, हजारौं गण, साथै योगिनी र गुह्यकहरू थिए। यी सेनाहरूको नेतृत्व तीन आँखा भएका वीरभद्रले गरेका थिए, जसमा हजार हातहरू थिए, ठूला सर्पहरूले घेरिएका थिए, जसको रथ दुई हजार घोडा र दस लाख सिंहले तानेका थिए। इन्द्र र देवताहरूले [[भृगु]]को सहयोगमा गणको आक्रमणको पहिलो लहरलाई परास्त गरेका थिए। क्रोधित भए, वीरभद्रले आफ्नो सेनालाई प्रतिआक्रमणमा जुटाए, र आफ्नो युद्ध-परशु र फलामका गदहरू लिएर, तिनीहरूले देवताहरूको संहार गर्न थाले। ऋषिहरूले [[विष्णु]]लाई आक्रमणकारीहरूबाट यज्ञको रक्षा गर्न बिन्ती गरे, र देवताहरू वीरभद्र विरुद्ध लड्न तयार भए। वीरभद्रले पालनकर्ता विष्णुलाई प्रणाम गरे, त्यहाँबाट पछि हट्न चेतावनी दिए। विष्णु हाँसे र भक्तहरूको रक्षा गर्नु आफ्नो कर्तव्य भएको ब ताए, र वीरभद्रको अस्त्रहरूले पूर्ण भएपछि त्यहाँबाट जाने भने। [[इन्द्र]]ले पनि वीरभद्रलाई चुनौती दिने विचार गरे र उनलाई आफ्नो [[बज्र|वज्र]]ले प्रहार गरे। बदलामा, वीरभद्रले इन्द्र र उनको बाहन [[ऐरावत]]लाई निल्ने प्रयास गरे। विष्णुले वीरभद्रलाई आक्रमण गरेर इन्द्रलाई बचाए। उनले अश्विन कुमारको आह्वान गरेर घाइते देवताहरूलाई आफ्नो औषधिले निको पारे । क्रोधित भएर, वीरभद्रले विष्णुलाईइ झाम्टिए। पालनकर्ता विष्णुले आफ्नो सुदर्शन चक्र वीरभद्र विरुद्ध प्रयोग गरे। वीरभद्रले मुख आँ गरेर [[सुदर्शन चक्र]] नै निले। आफ्नो दिव्य चक्र लिएर विष्णु त्यहाँबाट भाग्नुपर्‍यो। विष्णु नै भागेपछि, वीरभद्रलाई रोक्न सक्ने कोही भएनन र ठूलो संहार हुन थाल्यो । यस नरसंहारबाट पनि सन्तुष्ट नभएका वीरभद्रले भृगु र पुषणलाई गाली गर्न थाले । जब उनले डराएका दक्षलाई वेदीमुनि झुकेको देखे, उनले उनको टाउको काटेर उनको टाउको आगोमा चढाइदिए। विचलित [[ब्रह्मा]]ले शिवको सामु गए र रक्तपात अन्त्य गर्न बिन्ती गरे। शिव दक्ष यज्ञमा आइपुगे, वीरभद्रसँग कुरा गरे र दक्षको घाँटीमा कुनै जनावरको टाउको राखेर उनलाई पुनर्जीवित गरे। पुनर्जीवित भएका दक्षले शिवलाई आफ्नो प्रणाम गरे, र लडाइ समाप्त भयो। == केही प्रसिद्ध मन्दिर == * वीरभद्र मन्दिर, लेपाक्षी, [[आन्ध्र प्रदेश]]। * श्री बयालु वीरभद्र स्वामी, श्रीशैलम, आन्ध्र प्रदेश। * वीरभद्र मन्दिर, पट्टीसीमा, आन्ध्र प्रदेश। * श्री वीरेश्वर स्वामी मन्दिर, मुरमल्ला, आन्ध्र प्रदेश * वीरभद्र मन्दिर, यदुर, [[कर्नाटक]]। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शिव]] 8h6sk2f7oq5d0rjiht89hzpwc8idmcx 1361516 1361515 2026-06-12T13:54:28Z Bishaldev100 28807 /* दक्ष यज्ञ */ 1361516 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Virabhadra Daksha.jpg | caption = वीरभद्र र [[दक्ष प्रजापति]] | name = | god_of = संहार | affiliation = [[शिव]] [[अवतार]] | consort = [[भद्रकाली]] }} {{Saivism}} [[चित्र:Veerabhadra.jpg|right|thumb|267x267px| वीरभद्रको एक मूर्ति ]] '''वीरभद्र''' हिन्दु पौराणिक कथाहरूको एक चरित्र हो किन्वदन्ति अनुसार उनी [[शिव|शिवका]] एक बहादुर गण थिए, जसले [[शिव]]को आदेशमा [[दक्ष प्रजापति]] को शीर छेदन गरेको थियो । == किंवदन्ती == === उत्पत्ति === [[दक्ष प्रजापति|दक्ष]] यज्ञको समयमा शिवकी पत्नी [[सतिदेवी|सती]]ले आत्मदाह गरेपछि शिवले आफ्नो जटाबाट वीरभद्रको सृष्टि गरेका थिए। एक पटक दक्ष प्रजापतिले आफ्नो महलमा महायज्ञको आयोजना गरेका थिए। उक्त महायज्ञामा दक्षले आफ्ना सबै छोरीहरू सहित [[नारद]], [[वशिष्ठ]], [[कश्यप]], आदी ऋषिहरूका साथै [[ब्रह्मा]], विष्णु, [[इन्द्र]], [[वरुण]] आदी देवतागणलाई निमन्त्रणा गरे तर सतिदेवी र महादेवलाई निमन्त्रणा गरेनन्। सतिदेवीले दक्ष प्रजापतिको यज्ञामा सहभागी हुनकोलागी जान लागेका देवता र ऋषिहरूलाई देखेर "तपाइँहरू कहाँ र किन जाँदै हुनुहुन्छ" भनेर सोधिन्। यो कुरा सुनेर दक्ष प्रजापतिको यज्ञामा जान लागेका [[देवता]] र ऋषिहरूले दक्ष प्रजापतिले महायज्ञाको आयोजना गरेकोले हामीहरू त्यहाँ जाँदैछौं भनेर उत्तर दिए। यो सुनेर सतिदेवीलाई पनि आफ्नो पिताको महायज्ञामा जाने मन भएकोले आफ्ना पति महादेवसँग अनुमती लिन गइन्। महादेवले सतिको मनसाय बुझेर निम्ता नगरेको ठाउँमा जानु हुन्न भनेर सतिदेवीलाई सम्झाए। सतिदेवीले महादेवको कुरालाई नमानेर आफ्नो पिताको घरमा जानकोलागी पनि के निम्ता चाहियो म जान्छु तपाइँ पनि मेरो साथमा जानु पर्छ भनेर जिद्दी गर्न थालिन्। यसरी सतिले जिद्दी गरेकाले महादेवले सतिलाई तिम्रा पिताले मलाई ठिक मान्दैनन्, तिम्रा पिताको र मेरो कुरा मिल्दैन त्यसैले म त जान्न तिमी जान्छौ भने म तिमीलाई रोक्न सक्दैन तर त्यहाँ गएर तिमी पछुताउने छौ भन्ने उत्तर दिए। यो सुनेर सतिदेवी महादेवलाई छोडेर एक्लै दक्ष प्रजापतिको महायज्ञामा गइन्। त्यहाँ सतिदेवीले आफ्नै सबै बहिनीहरू लगायत सबै देवगणहरू र ऋषिगणहरू उपस्थित भएको देखिन् साथै उनीहरूले आफुलाई विना निमंत्रणाको आएकोले आफ्नो बारेमा नराम्रो कुराहरू गरेको पनि सुनिन्। सतिदेवीले यज्ञामा अरु सबै देवताहरूको भाग लगाएको तर भगवान शिवलाई भाग नलगाएको देखेर आफ्ना पिता दक्ष प्रजापतिलाई अरू सबैलाई निम्ता गरको तर आफुलाई निम्ता नगरेको यज्ञामा सबै देवताहरूको भाग लगाएको तर महादेवको भाग नलाएको कारण सोधिन्। सतिदेवीको कुरा सुनेर दक्ष प्रजापतिले यो यज्ञमा यदी तिमीलाई निम्ता दिएमा तिम्रो पति पनि तिमीसँग नै आफने भएकोला यो यज्ञामा ठुला ठुला ऋषिहरू र देवताहरू बसेको बेला महादेव जस्तो डरलाग्दो मान्छे बस्न नसुहाउने भएकोले हामीले तिमीहरूलाई निम्ता दिएनौ भने। यो यज्ञमा महादेवलाई भाग पाउने अधिकार छैन त्यो त श्मसानवासी, स्त्री लम्पट हो त्यो कुनै देवता होइन भनेर भगवान शिवलाई गाली गर्न थाले। यो सुनेर सतिदेवीलाई असह्य भयो। सतिदेवीलाई तपाइँबाट प्राप्त भएको यो मेरो शरिर तपाइँको यज्ञाशालामा भस्म गर्छु भनेर दक्ष प्रजापतिको यज्ञाकुंडमा हाम फालेर आफ्नो प्राण त्याग गरिन्। <ref name="स्वस्थानी">श्री स्वस्थानी ब्रतकथा</ref> यसरी सतिदेवीले आफ्नो प्राण त्याग गरेको समचार भगवान शिवलाई नारद ऋषिले भने। यो समचार सुनेर भगवान शिवले रिसायर आफ्नो एक जटा उखेलेर जमिनमा पट्के त्यो जटाबाट भगवान शिवको क्रोध रुप वीरभद्र उत्पन्न भए। भगवान शिवले वीरभद्रलाई दक्षको यज्ञ तहस नहस पार्न आदेश दिए। === दक्ष यज्ञ === [[स्कन्द पुराण]]मा भनिएको छ कि जब शिवका सेनाहरू दक्ष यज्ञमा अगाडि बढ्न थाले, तब तुरुन्तै अशुभ संकेतहरू देखा पर्न थाले, जसमा रगत र उल्का वर्षाको वर्णन गरिएको थियो। यी घटनाहरूलाई भविष्यसूचक ठानेर, दक्षले विष्णुको सुरक्षा खोजे, विष्णु उनको रक्षा गर्न सहमत भए तर उनले शिवलाई गरेको अनादरको लागि दोषी पनि ठहराए। सेनाहरूमा नवदुर्गा, [[राक्षस]], [[यक्ष]], [[पिशाच]], [[भूत]]हरूको समूह, हजारौं गण, साथै योगिनी र गुह्यकहरू थिए। यी सेनाहरूको नेतृत्व तीन आँखा भएका वीरभद्रले गरेका थिए, जसमा हजार हातहरू थिए, ठूला सर्पहरूले घेरिएका थिए, जसको रथ दुई हजार घोडा र दस लाख सिंहले तानेका थिए। इन्द्र र देवताहरूले [[भृगु]]को सहयोगमा गणको आक्रमणको पहिलो लहरलाई परास्त गरेका थिए। क्रोधित भए, वीरभद्रले आफ्नो सेनालाई प्रतिआक्रमणमा जुटाए, र आफ्नो युद्ध-परशु र फलामका गदहरू लिएर, तिनीहरूले देवताहरूको संहार गर्न थाले। ऋषिहरूले [[विष्णु]]लाई आक्रमणकारीहरूबाट यज्ञको रक्षा गर्न बिन्ती गरे, र देवताहरू वीरभद्र विरुद्ध लड्न तयार भए। वीरभद्रले पालनकर्ता विष्णुलाई प्रणाम गरे, त्यहाँबाट पछि हट्न चेतावनी दिए। विष्णु हाँसे र भक्तहरूको रक्षा गर्नु आफ्नो कर्तव्य भएको ब ताए, र वीरभद्रको अस्त्रहरूले पूर्ण भएपछि त्यहाँबाट जाने भने। [[इन्द्र]]ले पनि वीरभद्रलाई चुनौती दिने विचार गरे र उनलाई आफ्नो [[बज्र|वज्र]]ले प्रहार गरे। बदलामा, वीरभद्रले इन्द्र र उनको बाहन [[ऐरावत]]लाई निल्ने प्रयास गरे। विष्णुले वीरभद्रलाई आक्रमण गरेर इन्द्रलाई बचाए। उनले अश्विन कुमारको आह्वान गरेर घाइते देवताहरूलाई आफ्नो औषधिले निको पारे । क्रोधित भएर, वीरभद्रले विष्णुलाई झम्टिए। पालनकर्ता विष्णुले आफ्नो सुदर्शन चक्र वीरभद्र विरुद्ध प्रयोग गरे। वीरभद्रले मुख आँ गरेर [[सुदर्शन चक्र]] नै निले। आफ्नो दिव्य चक्र लिएर विष्णु त्यहाँबाट भाग्नुपर्‍यो। विष्णु नै भागेपछि, वीरभद्रलाई रोक्न सक्ने कोही भएनन र ठूलो संहार हुन थाल्यो। यस नरसंहारबाट पनि सन्तुष्ट नभएका वीरभद्रले भृगु र पुषणलाई गाली गर्न थाले। जब उनले डराएका दक्षलाई वेदीमुनि झुकेको देखे, उनले उनको टाउको काटेर उनको टाउको आगोमा चढाइदिए। विचलित [[ब्रह्मा]]ले शिवको सामु गए र रक्तपात अन्त्य गर्न बिन्ती गरे। शिव दक्ष यज्ञमा आइपुगे, वीरभद्रसँग कुरा गरे र दक्षको घाँटीमा कुनै जनावरको टाउको राखेर उनलाई पुनर्जीवित गरे। पुनर्जीवित भएका दक्षले शिवलाई आफ्नो प्रणाम गरे, र लडाइ समाप्त भयो। == केही प्रसिद्ध मन्दिर == * वीरभद्र मन्दिर, लेपाक्षी, [[आन्ध्र प्रदेश]]। * श्री बयालु वीरभद्र स्वामी, श्रीशैलम, आन्ध्र प्रदेश। * वीरभद्र मन्दिर, पट्टीसीमा, आन्ध्र प्रदेश। * श्री वीरेश्वर स्वामी मन्दिर, मुरमल्ला, आन्ध्र प्रदेश * वीरभद्र मन्दिर, यदुर, [[कर्नाटक]]। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शिव]] s2gdqfymv72ltnj133r4irryd9ne8dg 1361526 1361516 2026-06-12T16:17:25Z Bishaldev100 28807 /* किंवदन्ती */ 1361526 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Virabhadra Daksha.jpg | caption = वीरभद्र र [[दक्ष प्रजापति]] | name = | god_of = संहार | affiliation = [[शिव]] [[अवतार]] | consort = [[भद्रकाली]] }} {{Saivism}} [[चित्र:Veerabhadra.jpg|right|thumb|267x267px| वीरभद्रको एक मूर्ति ]] '''वीरभद्र''' हिन्दु पौराणिक कथाहरूको एक चरित्र हो किन्वदन्ति अनुसार उनी [[शिव|शिवका]] एक बहादुर गण थिए, जसले [[शिव]]को आदेशमा [[दक्ष प्रजापति]] को शीर छेदन गरेको थियो । == किंवदन्ती == === उत्पत्ति === [[दक्ष प्रजापति|दक्ष]] यज्ञको समयमा शिवकी पत्नी [[सतिदेवी|सती]]ले आत्मदाह गरेपछि शिवले आफ्नो जटाबाट वीरभद्रको सृष्टि गरेका थिए। एक पटक दक्ष प्रजापतिले आफ्नो महलमा महायज्ञको आयोजना गरेका थिए। उक्त महायज्ञामा दक्षले आफ्ना सबै छोरीहरू सहित [[नारद]], [[वशिष्ठ]], [[कश्यप]], आदी ऋषिहरूका साथै [[ब्रह्मा]], विष्णु, [[इन्द्र]], [[वरुण]] आदी देवतागणलाई निमन्त्रणा गरे तर सतिदेवी र महादेवलाई निमन्त्रणा गरेनन्। सतिदेवीले दक्ष प्रजापतिको यज्ञामा सहभागी हुनकोलागी जान लागेका देवता र ऋषिहरूलाई देखेर "तपाइँहरू कहाँ र किन जाँदै हुनुहुन्छ" भनेर सोधिन्। यो कुरा सुनेर दक्ष प्रजापतिको यज्ञामा जान लागेका [[देवता]] र ऋषिहरूले दक्ष प्रजापतिले महायज्ञाको आयोजना गरेकोले हामीहरू त्यहाँ जाँदैछौं भनेर उत्तर दिए। यो सुनेर सतिदेवीलाई पनि आफ्नो पिताको महायज्ञामा जाने मन भएकोले आफ्ना पति महादेवसँग अनुमती लिन गइन्। महादेवले सतिको मनसाय बुझेर निम्ता नगरेको ठाउँमा जानु हुन्न भनेर सतिदेवीलाई सम्झाए। सतिदेवीले महादेवको कुरालाई नमानेर आफ्नो पिताको घरमा जानकोलागी पनि के निम्ता चाहियो म जान्छु तपाइँ पनि मेरो साथमा जानु पर्छ भनेर जिद्दी गर्न थालिन्। यसरी सतिले जिद्दी गरेकाले महादेवले सतिलाई तिम्रा पिताले मलाई ठिक मान्दैनन्, तिम्रा पिताको र मेरो कुरा मिल्दैन त्यसैले म त जान्न तिमी जान्छौ भने म तिमीलाई रोक्न सक्दैन तर त्यहाँ गएर तिमी पछुताउने छौ भन्ने उत्तर दिए। यो सुनेर सतिदेवी महादेवलाई छोडेर एक्लै दक्ष प्रजापतिको महायज्ञामा गइन्। त्यहाँ सतिदेवीले आफ्नै सबै बहिनीहरू लगायत सबै देवगणहरू र ऋषिगणहरू उपस्थित भएको देखिन् साथै उनीहरूले आफुलाई विना निमंत्रणाको आएकोले आफ्नो बारेमा नराम्रो कुराहरू गरेको पनि सुनिन्। सतिदेवीले यज्ञामा अरु सबै देवताहरूको भाग लगाएको तर भगवान शिवलाई भाग नलगाएको देखेर आफ्ना पिता दक्ष प्रजापतिलाई अरू सबैलाई निम्ता गरको तर आफुलाई निम्ता नगरेको यज्ञामा सबै देवताहरूको भाग लगाएको तर महादेवको भाग नलाएको कारण सोधिन्। सतिदेवीको कुरा सुनेर दक्ष प्रजापतिले यो यज्ञमा यदी तिमीलाई निम्ता दिएमा तिम्रो पति पनि तिमीसँग नै आफने भएकोला यो यज्ञामा ठुला ठुला ऋषिहरू र देवताहरू बसेको बेला महादेव जस्तो डरलाग्दो मान्छे बस्न नसुहाउने भएकोले हामीले तिमीहरूलाई निम्ता दिएनौ भने। यो यज्ञमा महादेवलाई भाग पाउने अधिकार छैन त्यो त श्मसानवासी, स्त्री लम्पट हो त्यो कुनै देवता होइन भनेर भगवान शिवलाई गाली गर्न थाले। यो सुनेर सतिदेवीलाई असह्य भयो। सतिदेवीले तपाइँबाट प्राप्त भएको यो मेरो शरिर तपाइँको यज्ञशालामा भस्म गर्छु भनेर दक्ष प्रजापतिको यज्ञाकुंडमा हाम फालेर आफ्नो प्राण त्याग गरिन्। <ref name="स्वस्थानी">श्री स्वस्थानी ब्रतकथा</ref> यसरी सतिदेवीले आफ्नो प्राण त्याग गरेको समचार भगवान शिवलाई नारद ऋषिले भने। यो समचार सुनेर भगवान शिवले रिसायर आफ्नो एक जटा उखेलेर जमिनमा पट्के त्यो जटाबाट भगवान शिवको क्रोध रुप वीरभद्र उत्पन्न भए। भगवान शिवले वीरभद्रलाई दक्षको यज्ञ तहस नहस पार्न आदेश दिए। === दक्ष यज्ञ === [[स्कन्द पुराण]]मा भनिएको छ कि जब शिवका सेनाहरू दक्ष यज्ञमा अगाडि बढ्न थाले, तब तुरुन्तै अशुभ संकेतहरू देखा पर्न थाले, जसमा रगत र उल्का वर्षाको वर्णन गरिएको थियो। यी घटनाहरूलाई भविष्यसूचक ठानेर, दक्षले विष्णुको सुरक्षा खोजे, विष्णु उनको रक्षा गर्न सहमत भए तर उनले शिवलाई गरेको अनादरको लागि दोषी पनि ठहराए। सेनाहरूमा नवदुर्गा, [[राक्षस]], [[यक्ष]], [[पिशाच]], [[भूत]]हरूको समूह, हजारौं गण, साथै योगिनी र गुह्यकहरू थिए। यी सेनाहरूको नेतृत्व तीन आँखा भएका वीरभद्रले गरेका थिए, जसमा हजार हातहरू थिए, ठूला सर्पहरूले घेरिएका थिए, जसको रथ दुई हजार घोडा र दस लाख सिंहले तानेका थिए। इन्द्र र देवताहरूले [[भृगु]]को सहयोगमा गणको आक्रमणको पहिलो लहरलाई परास्त गरेका थिए। क्रोधित भए, वीरभद्रले आफ्नो सेनालाई प्रतिआक्रमणमा जुटाए, र आफ्नो युद्ध-परशु र फलामका गदहरू लिएर, तिनीहरूले देवताहरूको संहार गर्न थाले। ऋषिहरूले [[विष्णु]]लाई आक्रमणकारीहरूबाट यज्ञको रक्षा गर्न बिन्ती गरे, र देवताहरू वीरभद्र विरुद्ध लड्न तयार भए। वीरभद्रले पालनकर्ता विष्णुलाई प्रणाम गरे, त्यहाँबाट पछि हट्न चेतावनी दिए। विष्णु हाँसे र भक्तहरूको रक्षा गर्नु आफ्नो कर्तव्य भएको ब ताए, र वीरभद्रको अस्त्रहरूले पूर्ण भएपछि त्यहाँबाट जाने भने। [[इन्द्र]]ले पनि वीरभद्रलाई चुनौती दिने विचार गरे र उनलाई आफ्नो [[बज्र|वज्र]]ले प्रहार गरे। बदलामा, वीरभद्रले इन्द्र र उनको बाहन [[ऐरावत]]लाई निल्ने प्रयास गरे। विष्णुले वीरभद्रलाई आक्रमण गरेर इन्द्रलाई बचाए। उनले अश्विन कुमारको आह्वान गरेर घाइते देवताहरूलाई आफ्नो औषधिले निको पारे । क्रोधित भएर, वीरभद्रले विष्णुलाई झम्टिए। पालनकर्ता विष्णुले आफ्नो सुदर्शन चक्र वीरभद्र विरुद्ध प्रयोग गरे। वीरभद्रले मुख आँ गरेर [[सुदर्शन चक्र]] नै निले। आफ्नो दिव्य चक्र लिएर विष्णु त्यहाँबाट भाग्नुपर्‍यो। विष्णु नै भागेपछि, वीरभद्रलाई रोक्न सक्ने कोही भएनन र ठूलो संहार हुन थाल्यो। यस नरसंहारबाट पनि सन्तुष्ट नभएका वीरभद्रले भृगु र पुषणलाई गाली गर्न थाले। जब उनले डराएका दक्षलाई वेदीमुनि झुकेको देखे, उनले उनको टाउको काटेर उनको टाउको आगोमा चढाइदिए। विचलित [[ब्रह्मा]]ले शिवको सामु गए र रक्तपात अन्त्य गर्न बिन्ती गरे। शिव दक्ष यज्ञमा आइपुगे, वीरभद्रसँग कुरा गरे र दक्षको घाँटीमा कुनै जनावरको टाउको राखेर उनलाई पुनर्जीवित गरे। पुनर्जीवित भएका दक्षले शिवलाई आफ्नो प्रणाम गरे, र लडाइ समाप्त भयो। == केही प्रसिद्ध मन्दिर == * वीरभद्र मन्दिर, लेपाक्षी, [[आन्ध्र प्रदेश]]। * श्री बयालु वीरभद्र स्वामी, श्रीशैलम, आन्ध्र प्रदेश। * वीरभद्र मन्दिर, पट्टीसीमा, आन्ध्र प्रदेश। * श्री वीरेश्वर स्वामी मन्दिर, मुरमल्ला, आन्ध्र प्रदेश * वीरभद्र मन्दिर, यदुर, [[कर्नाटक]]। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शिव]] mqdfjlpgpsaj08anj0iwlsc2teg1tz6 0 103329 1361545 1093986 2026-06-13T04:28:22Z Bishaldev100 28807 1361545 wikitext text/x-wiki [[कर]]पछिको [[नाफा]]लाई कुल शेयर संख्याले भाग गर्दा आउने प्रतिफललाई '''प्रतिशेयर आम्दानी''' भन्ने गरिन्छ। [[कम्पनी]]ले आर्जन गरेको खुद नाफालाई कम्पनीको कुल सेयर संख्याले भाग गर्दा '''प्रतिशेयर आम्दानी''' ({{lang-en|Earning Per Share}}) प्राप्त हुन्छ । प्रतिशेयर आम्दानी सेयरको मूल्य मूल्यांकन मापन गर्ने एक महत्त्वपूर्ण आधार हो । प्रति सेयर आम्दानी उच्च भएकोलाई असल मानिन्छ भने कम भएकालाई कमसल मानिन्छ। उच्च प्रतिफल दिने कम्पनीको शेयरमा प्राय लगानीकर्ता आकर्षित हुन्छन ।<br> कम्पनीले गर्ने कुल नाफा भन्दा प्रति शेयर आम्दानी हेरेर लगानी गर्नु बढी लाभदायक हुन्छ। बढी प्रतिशेयर आम्दानी भएको कम्पनीमा लगानी गर्नु बढी प्रतिफलमुलक हुने गर्छ। == सन्दर्भ == {{reflist}} {{वित्तीय बजार प्रदर्शन}} [[श्रेणी:वित्तीय बजार]] 926uxkpeu1gqhke363w3swgxedx2fb0 0 103700 1361543 901292 2026-06-13T04:26:12Z Bishaldev100 28807 1361543 wikitext text/x-wiki जारी पुँजी ({{lang-en|Issued Capital}}) भन्नाले कम्पनीले सेयरधनीहरूबाट सङ्कलन गर्ने लक्ष्य राखेको पुँजी हो।<ref>{{Cite web |last=बिजपाटी |first=बिजपाटी |date=२२ फाल्गुन २०७६ |title=अधिकृत, जारी र चुक्ता पुँजी भनेको के हो ? |url=https://bizpati.com/2020/03/34745/ |access-date=2026-06-13 |website=बिजपाटी |language=ne}}</ref><ref>{{Cite book|title=United states investment and business guide: strategic and practical information.|last=Usa.|first=Int'L Business Publications|date=2015|publisher=Intl Business Pubns Usa|isbn=978-1329182400|location=[Place of publication not identified]|pages=155|oclc=912476587}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://financial-dictionary.thefreedictionary.com/Issued+Shares|title=Issued shares|work=TheFreeDictionary.com|access-date=2018-10-16}}</ref> सेयरधनीहरूले सोही अनुरुप पुँजी जम्मा गर्न प्रतिवद्धता जाहेर गरेका हुन्छन् । नयाँ शेयर जारी गर्ने कामलाई "शेयर निष्काषन" भनिन्छ । [[साधारण सभा|कम्पनिको साधारणसभा]]मा [[सेयरधनी|शेयरधनि]]ले अनुमोदन गरेपछी कम्पनीको [[प्रबन्धपत्र]] संशोधन गरी वृद्धि गर्न सकिन्छ । जारी गर्न सकिने शेयरको अधिकतम संख्या कुल [[अधिकृत पूँजी|अधिकृत शेयर]]मा सीमित हुन्छ। जारी गरिएको सेयर भनेको [[सञ्चालक समिति]] र/वा शेयरधनीहरूले जारी गर्न सहमत भएका र जारी गरिएका शेयरहरू हुन्।   == सन्दर्भ == {{reflist}} {{वित्तीय बजार प्रदर्शन}} [[श्रेणी:वित्तीय पूँजी]] dz64uu79p9bzk2vrqa5ybm4a2ue8cmq 0 103724 1361587 1136693 2026-06-13T07:33:10Z Bishaldev100 28807 1361587 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = हरिशमशेर जबरा |honorific_prefix=[[नेपाल सेनाको फिल्ड मार्सल]] | image = | image_size = | caption = | office = [[नेपाल सेनाको फिल्ड मार्सल]] | term_start = २०१९।१२।२९<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=3205 २०२० पौष २९ को राजपत्र]</ref> | term_end = - | predecessor = | successor = | primeminister = | term_start1 = | term_end1 = | predecessor1 = | successor1 = | primeminister1 = | office2 = जनरल | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | president2 = | office3 = मुख्य न्यायाधीश | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | president3 = | 1blankname2 = | 1namedata2 = | birth_name = | birth_date = | birth_place = |death_date= |death_place= | spouse = रानी विजया राणा<ref> [http://www.royalark.net/Nepal/lamb9.htm रोयल आर्क] </ref> | children = | residence =[[बाग दरबार|बागदरबार]] |relations= [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]] (बुबा) <br> माहिला महारानी कृष्ण कुमारी (आमा)<ref> [http://www.royalark.net/Nepal/lamb9.htm रोयल आर्क] </ref> | education = [[दरबार हाई स्कुल]] , [[काठमाडौँ]]<br> | signature = | allegiance = {{flag|नेपाल|23px}} |serviceyears= |battles= [[दोस्रो विश्व युद्ध]] | branch = | serviceyears = | rank = | awards = }} '''हरि शमशेर''' नेपाली सेनाका जनरल अफिसर र न्यायिक अधिकृत थिए। उनलाई फिल्ड मार्शलको पदमा पदोन्नति गरिएको थियो। हरिशमशेरका दुई छोरीमध्ये जेठी [[इन्द्र राज्यलक्ष्मी देवी शाह|इन्द्र राज्यलक्ष्मी]] र कान्छी [[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्नराज्यलक्ष्मी]]को विवाह राजा महेन्द्रसँग भएको थियो। उनी जुद्ध शमशेरका छोरा थिए। जुद्ध शमशेरले [[बाग दरबार|बागदरबार]] उनलाई दिएपछि [[बाघदरबार]]लाई हरिभवन पनि भनिन्छ। उनी राजा महेन्द्रको प्रमुख शाही पाश्र्ववर्ती समेत थिए। २०१९।१२।२९ मा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले ससुरा हरिशमशेरलाई सैनिकको उच्च पद [[फिल्ड मार्सल]] पदवी दिएका थिए । == सन्दर्भ == [[श्रेणी:फिल्ड मार्सलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका फिल्ड मार्सलहरू]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] k0n4efhb4rj4sxtv0xzpjzsjkvou7iy 0 103807 1361548 1321331 2026-06-13T05:18:23Z Bishaldev100 28807 1361548 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = नेपोलियन द्वितीय | image = Le duc de Reichstadt.jpg<!--Please do not change this without a thorough discussion on the Talk page--> | image_size = 245 | caption = नेपोलियन द्वितीयको चित्र | succession = [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रेन्च सम्राट]]<br>{{small|Disputed}} | reign = 22 June 1815 – 7 July 1815 | reign-type = Tenure | predecessor = [[नेपोलियन बोनापार्ट]] | successor = [[Louis XVIII of France|Louis XVIII]]<br>{{small|as [[Bourbon Restoration|King of France and Navarre]]}} | regent = [[Joseph Fouché]] | reg-type = [[French Provisional Government of 1815|Regent]] | succession2 = [[इटाली नरेश]] | reign-type2 = Tenure | reign3 = सन् १८१८ २२ जुलाई -२२ जुलाई १८३२ | succession3 = [[Zákupy#Duke of Reichstadt|Duke of Reichstadt]] | reign-type3 = Tenure | reign2 = 20 March 1811 – 11 April 1814 | full name = {{lang-fr|Napoléon François Charles Joseph Bonaparte}} | house = बोनापार्ट | father = [[नेपोलियन बोनापार्ट]] | mother = [[म्यारी लुसी]] | birth_date = {{Birth date|1811|3|20|df=yes}} | birth_place = [[टुलरिज दरबार]], [[पेरिस]], [[पहिलो फ्रान्सेली साम्राज्य|French Empire]] | death_date = {{Death date and age|1832|7|22|1811|3|20|df=yes}} | death_place = [[Schönbrunn Palace]], [[भिएना|भियना]], [[अस्ट्रिया साम्राज्य|अस्ट्रिया]] | place of burial = लेस इन्भालिडेस,प्यारिस, फ्रान्स | religion = [[रोमन क्याथोलिक]] }} '''नेपोलियन द्वितीय''' (२० मार्च १८११ – २२ जुलाई १८३२ )सन् १८१५ मा २ हप्तासम्म [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सका सम्राट]] थिए। उनी [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन प्रथम]]का पुत्र थिए । [[नेपोलियनकालीन युद्ध]]को वाटरलूको युद्ध पछि उनले स्वीट्जरल्यान्डमा आश्रय लिएका थिए । जब [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन प्रथम]]ले ४ अप्रिल १८१४ मा त्याग गर्ने प्रयास गरे, उनको छोराले सम्राटको रूपमा शासन गर्ने घोषणा नेपोलियनले गरे। यद्यपि, विजयी गठबन्धनले उनको छोरालाई उत्तराधिकारीको रूपमा अस्वीकार गरे। केही दिन पछि नेपोलियन बिना शर्त त्याग गर्न बाध्य भए। यद्यपि नेपोलियन द्वितीयले वास्तवमा फ्रान्समा कहिल्यै शासन गरेनन्, उनी आफ्नो बुबाको पराजय  पछि फ्रान्सका नामका मात्र सम्राट थिए। उनको २१ वर्षको उमेरमा [[क्षयरोग]]बाट मृत्यु भएको थियो । == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} [[श्रेणी:फ्रान्सेली सम्राटहरू]] [[श्रेणी:सन् १८११ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १८३२ मा मृत्यु]] tl63pmolmx1n4onxcv8sbb0w6biuwct 1361549 1361548 2026-06-13T05:20:12Z Bishaldev100 28807 1361549 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = नेपोलियन द्वितीय | image = Le duc de Reichstadt.jpg<!--Please do not change this without a thorough discussion on the Talk page--> | image_size = 245 | caption = नेपोलियन द्वितीयको चित्र | succession = [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रेन्च सम्राट]]<br>{{small|Disputed}} | reign = 22 June 1815 – 7 July 1815 | reign-type = Tenure | predecessor = [[नेपोलियन बोनापार्ट]] | successor = [[Louis XVIII of France|Louis XVIII]]<br>{{small|as [[Bourbon Restoration|King of France and Navarre]]}} | regent = [[Joseph Fouché]] | reg-type = [[French Provisional Government of 1815|Regent]] | succession2 = [[इटाली नरेश]] | reign-type2 = Tenure | reign3 = सन् १८१८ २२ जुलाई -२२ जुलाई १८३२ | succession3 = [[Zákupy#Duke of Reichstadt|Duke of Reichstadt]] | reign-type3 = Tenure | reign2 = 20 March 1811 – 11 April 1814 | full name = {{lang-fr|Napoléon François Charles Joseph Bonaparte}} | house = बोनापार्ट | father = [[नेपोलियन बोनापार्ट]] | mother = [[म्यारी लुसी]] | birth_date = {{Birth date|1811|3|20|df=yes}} | birth_place = [[टुलरिज दरबार]], [[पेरिस]], [[पहिलो फ्रान्सेली साम्राज्य|French Empire]] | death_date = {{Death date and age|1832|7|22|1811|3|20|df=yes}} | death_place = [[Schönbrunn Palace]], [[भिएना|भियना]], [[अस्ट्रिया साम्राज्य|अस्ट्रिया]] | place of burial = लेस इन्भालिडेस,प्यारिस, फ्रान्स | religion = [[रोमन क्याथोलिक]] }} '''नेपोलियन द्वितीय''' (२० मार्च १८११ – २२ जुलाई १८३२ )सन् १८१५ मा २ हप्तासम्म [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सका सम्राट]] थिए। उनी [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन प्रथम]]का पुत्र थिए । [[नेपोलियनकालीन युद्ध]]को वाटरलूको युद्ध पछि उनले स्वीट्जरल्यान्डमा आश्रय लिएका थिए । जब [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन प्रथम]]ले ४ अप्रिल १८१४ मा त्याग गर्ने प्रयास गरे, उनको छोराले सम्राटको रूपमा शासन गर्ने घोषणा नेपोलियनले गरे। यद्यपि, विजयी गठबन्धनले उनको छोरालाई उत्तराधिकारीको रूपमा अस्वीकार गरे। केही दिन पछि नेपोलियन बिना शर्त त्याग गर्न बाध्य भए। यद्यपि नेपोलियन द्वितीयले वास्तवमा फ्रान्समा कहिल्यै शासन गरेनन्, उनी आफ्नो बुबाको पराजय  पछि फ्रान्सका नामका मात्र सम्राट थिए। उनको २१ वर्षको उमेरमा [[क्षयरोग]]बाट मृत्यु भएको थियो । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[फ्रान्सेली सम्राटहरू]] * [[नेपोलियन तृतीय]] ([[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य]]) == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} [[श्रेणी:फ्रान्सेली सम्राटहरू]] [[श्रेणी:सन् १८११ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १८३२ मा मृत्यु]] mv2nr136393kj9z7nwhs29ekdhsxwlf 0 104304 1361519 1321618 2026-06-12T14:07:04Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361519 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Cholera_rehydration_nurses.jpg|alt=Cholera rehydration nurses.jpg|thumb|'''पुनर्जलीय उपचार''']] '''पुनर्जलीय उपचार''' [[जलवियोजन|निर्जलीकरण]] समाधान गर्न प्रयोग गरिने एक मेडिकल विधि हो । यसबाट [[पखाला|झाडापखाला]]बाट खेर गएको पानी र नुनको आपुर्ती शरीरमा हुन्छ र बिरामीको मृत्यु हुनबाट बचाउँछ । यसमा चिनी र लवण(विशेष गरी सोडियम र पोटासियम)को केही मात्रा भएको पिउने पानी हुन्छ । <ref name="WHO2008">{{cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|publisher=[[World Health Organization]] (WHO)|isbn=978-92-4-154765-9|pages=349–351|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|hdl=10665/44053|hdl-access=free}}</ref> पुनर्जलीकरण थेरापी नासोग्यास्ट्रिक ट्यूबद्वारा पनि दिन सकिन्छ।<ref name="WHO2008" /> यसमामा ५ वर्ष मुनिका शिशुहरू र बच्चाहरूमा पखालाको अवधि घटाउन जिंक सप्लिमेन्टहरूको प्रयोग समावेश हुन सक्छ। <ref name="WHO2008" /> पुनर्जलीकरण थेरापीको प्रयोगले पखालाबाट हुने मृत्युको जोखिमलाई ९३% सम्म घटाउने अनुमान गरिएको छ।<ref name="Mun2010" /> 9siajjnic1v2mez7v1nwm2mqn31mzr6 0 104978 1361605 1358341 2026-06-13T09:34:55Z Bishaldev100 28807 1361605 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name=''' तोरण शमशेर जङ्ग बहादुर राणा''' |honorific-prefix = महारथी श्री<br>प्रहरी महानिरीक्षक |honorific_suffix= |image= |caption= | office = [[नेपालको प्रधान सेनापति]]<br>[[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | term_start = २०१३ जेष्ठ ७(सन् १९५६) | term_end = २०१७ जेष्ठ ७ (सन् १९६०) | predecessor = [[किरण शमशेर राणा|किरण सम्शेर राणा]] | successor = [[नीरशमशेर जङ्गबहादर राणा|नीरशमशेर]] | president = | 1blankname = | 1namedata2 = |rank = |allegiance = {{flag|नेपाल}} |branch = [[File:Roundel of Nepal.svg|25 px]] [[नेपाली सेना]] |serviceyears = १९७६-२०१६ |commands = |battles =[[दोस्रो विश्व युद्ध]] |father =इन्द्र शमशेर |spouse =रानी पद्मा कुमारी देवी <ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm</ref> |allegiance1={{flagicon|Nepal}} [[Nepal]] |branch1=[[नेपाल प्रहरी]] |services1 = सन् १९८७- |rank1 = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office1 = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start1 =२००७ चैत्र |term_end1 = २००७ चैत्र<ref>[https://nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 Police History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821211813/https://www.nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 |date=2019-08-21 }}</ref> |predecessor1 = प्रथम |successor1 = [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]] |birth_date= डिसेम्बर १९०४ |birth_place=[[सेतो दरबार]] |death_date= |death_place= |relations= |blank1 = विभूषण |data1 = [[File:Order of Tri Shakti Patta - ribbon bar.svg|17px]] [[त्रिशक्ति पट्ट]]-प्रथम |data2 = [[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|16px]] [[गोरखा दक्षिण बाहु]]-प्रथम |data3 = विशेष सेवा पदक }} '''तोरण शम्शेर''' नेपाली सैन्य अधिकारी र सरकारी कर्मचारी थिए। उनले नेपाली सेना प्रधानसेनापति र [[नेपाल प्रहरी]]को प्रथम महानिरिक्षक भएर काम गरेका थिए। नेपाली सेनाको ब्रिगेडियर जनरल पदबाट सदर पुलिस गोस्वाराको आईजीपी भएका तोरण शमशेर तीन दिने कार्यकालपछि फेरि मेजर जनरल पदमा बढुवा भई नेपाली सेनामा फर्किएर २०१७ मा प्रधान सेनापतिबाट अवकाश भएका थिए। यसर्थ तोरण शमशेर नेपाल प्रहरीको पहिलो आईजीपी हुन् तर संस्थागत आईजीपी चाही होइनन्। २०५१ सालसम्म पहिलो आईजीपीको रुपमा नरशमशेरलाई मानिदै आएको भएपनि २०५२ पछि भने तोरण शमशेर राणा पहिलो आईजीपी मानिन थाल्यो।<ref>{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=2023-11-01 |title=आईजीपी र प्रहरी दिवसवारे यथार्थ कुरा : RajdhaniDaily.com |url=https://rajdhanidaily.com/id/87656/ |access-date=2026-06-04 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> उनको निधन बि.सं.२०५३ सालमा ९९ वर्षको उमेरमा भयो । ==बाल्यकाल == तोरण शमशेर; [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]का नाति र इन्द्र शमशेरका छोरा हुन्।<ref>{{Cite web |title=Lamb4 |url=https://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm |access-date= |website=www.royalark.net}}</ref> चन्द्र शमशेरले बनाएको [[ए बी सी क्लास राणा|ए,बि,सी रोलक्रम]] अनुसार उनी [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|सि क्लासका राणा]] थिए । == सेवा == उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए ।<ref name=":0">{{Cite web |last=प्रसाई |first=श्रीप्रसाद |date=२०८० आश्विन २४ |title=एकै व्यक्ति आईजीपी र सेनापति |url=https://rajdhanidaily.com/id/87026/ |access-date=2026-06-03 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref> ===२००७ सालको क्रान्ति=== २००७ असोजमा [[इन्द्रजात्रा]]को दिन शक्तिशाली बम पड्काएर प्रधानमन्त्रीसहित रोलवाला राणाहरूलाई एकै चिहान वनाउने योजनाको अन्तिम हुँदै गर्दा पक्राउ परेका मिसन टोलीका एक सदस्यले सूचना चुहाई दिए।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=जगत |date=२०८२, साउन ३१ |title=ठोरीलाई क्रान्तिकारी पदमार्ग किन नबनाउने |url=https://khabarmukam.com/news/2025/08/16/35969 |access-date= |website=KhabarMukam |language=नेपाल}}</ref> खानतलासीमा तोरणशमशेरबाट “वायरलेस सेट”, प्रतापविक्रमबाट “स्टेनगन” हरू बरामद भयो । २००७ असोज ८ राती कर्णेल तोरण शमशेर, कर्णेल प्रतापविक्रम शाह, [[महेन्द्र विक्रम शाह|महेन्द्रविक्रम शाह]] र नेपाली सेनाका अरूलाई पनि पक्राउ गरियो । साथै नोदविक्रम; मोहनविक्रम; अम्बरबहादुर; राजदासहरू समेत पक्राउ परे।<ref name="पुरुषोत्तम">{{cite book|last=शम्शेर ज ब राणा|first=पुरुषोत्तम|author-link=पुरुषोत्तम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|year=२०४७|title=श्री ३ हरुको तथ्य वृत्तान्त|publisher=|url=https://archive.org/details/gzof-shree-3-haruko-tathya-vrittanta-by-purushottam-sha/page/284/mode/2up|isbn=|pages=283}}</ref> [[पक्राउ]] परेका व्यक्तिहरू सबैलाई सिहदरबार भित्री गारतमा र बाहिरी गारतमा नेल हतकडीसमेत लगाई वन्दी बनाई राखे । श्री ३ र अरूहरूको हत्या गर्ने षड्यन्त्रमा लागेको, नेपाली सेनालाई भड्काउने प्रयत्न गरेको आदि कतिपय अभियोग मूलतः [[गणेशमान सिंह]], सुन्दरराज, दिलमान सिंह थापा, कुलमान लामा र तोरण शमशेरसमेतलाई लगाइएको थियो । त्यसैले उनीहरूलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाउने तयारीमा [[हरि शमशेर जङ्गबहादुर राणा|हरिशमशेर]]को नेतृत्वमा विशेष अदालत लागिरहेको थियो ।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=पुरुषोत्तम |date=३० वैशाख २०७९ |title=लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा ऐतिहासिक योगदान |url=https://gorkhapatraonline.com/news/12488 |access-date= |website=गोरखापत्र}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.martinchautari.org.np/blogs/a-failed-enterprise-to-kill-rana-rulers|title=राणा शासकहरूलाई मार्ने एक असफल उद्योग|last=पराजुली|first=लोकरञ्‍जन|date=2025-12-12|work=मार्टिन चौतारी}}</ref> सिंहसहितका राजबन्दीमाथिको मृत्युदण्डमाथि लालमोहर लगाउन प्रधानमन्त्रीले चर्को दबाब हालेका भए पनि [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले आलटाल गरिरहेका थिए । कार्तिक २१ मा राजा त्रिभुवन भारतीय दुतावासम शरण लिएपछि मृत्युदण्ड टर्‍यो । === प्रहरी महानिरिक्षक === राणा शासनको अन्त्य भएपछि आईजीपी पद सिर्जना भयो। राणा परिवारकै भए पनि उदार विचारधारा राख्ने तोरण शमशेर राजा त्रिभुवनका विश्वास पात्र व्यक्ति मध्येमै पर्दथे। राजा त्रिभुवनले उनलाई बोलाएर "तिमी आईजीपीमा बस" भने।<ref name=":0" /> राजाको बचन काट्न नसकी आईजीपीमा नियुक्ति भएर पद ग्रहण गरे। किशोर दाहालका अनुसार [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरतशमशेर]]लाई गिरफ्तार गर्ने पूर्वतयारीस्वरुप गृहमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले तोरणशमशेरलाई प्रहरीको आईजी बनाएका थिए । <ref>{{Cite web |title=गृहमन्त्री आफैंले गोली चलाएको त्यो घटना |url=https://ekantipur.com/News-Folder/2024/12/31/that-incident-where-the-home-minister-himself-opened-fire-23-38.html |access-date= |website=Ekantipur |language=ne|date=पुस १६, २०८१|last=दाहाल|first=किशोर}}</ref> त्रिभुवनले तोरण शमशेरलाई २००७ साल चैत्र २८ गते नेपाल पुलीसको आईजीपी पदमा नियुक्त गरेका थिए । २००७ सालको क्रान्ति पश्चात नेपालका विभिन्न भागमा छरिएर रहेका प्रहरी इकाईहरूलाई संगठित रूपमा परिचालन गर्न सन् १९५१ तिर प्रहरी प्रधान कार्यालयको स्थापना गरी प्रहरी प्रशासनको सम्पूर्ण जिम्मा प्रहरी महानिरीक्षकलाई लगाइएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०८०-०७-२१ |title=NEPAL POLICE: Looking back into the past |url=https://nepalpolice.gov.np/media/filer_public/a1/ff/a1ffc275-9554-434c-b158-e5c0df96f9a2/interpol-book-final.pdf |journal=Celebrating 100 Years of Interpol |pages=17}}</ref> तोरण शमशेर ज.ब.रा. पहिलो प्रहरी महानिरिक्षकका (IGP) रूपमा नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite journal |last=गृह मन्त्रालय |first=नेपाल सरकार |title=नेपाल प्रहरी |url=https://www.moha.gov.np/upload/e66443e81e8cc9c4fa5c099a1fb1bb87/files/yearly_pratibedan_07576.pdf |journal=वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |volume=2085/76 |pages=10-12}}</ref> उनको ३ दिने आइजिपी कार्याकाल यसप्रकार रह्यो। * चैत्र २८: आइजिपी नियुक्त * चैत्र २९: सार्वजनिक सुरक्षा ऐन लागु * चैत्र ३०: बिहान ५ बजे: गोरखा दलका सभापति [[रणधीर सुब्बा]] र महामन्त्री [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] लगायत गिरफ्तार * चैत्र ३०: दिउँसो ३ बजे: गृहमन्त्री निवास तथा कार्यालयमा गोरखा दलका कार्यकर्ताद्वारा आक्रमण उनी आइजीपी छँदा नै [[खुकुरी दल]]ले गृहमन्त्री बिपी कोइरालाको निवासमा आक्रमण गर्‍यो। ३ दिनभित्रै उनको सोच बदलियो, नेपाली सेनातर्फ फर्कने निर्णय गरे । आईजीपी तोरण शमशेरले राजा त्रिभुवनलाई आफ्नो इच्छा सुनाए । तोरण शमशेरको चाहना बुझेर राजा त्रिभुवनले पनि उनलाई नेपाली सेनातर्फ फर्कने अनुमति दिएपछि [[मेजर जनरल]] (आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल) पदमा बढुवा भएर पुनः तोरण शमशेर नेपाली सेनामा फर्किए । तोरण शमशेरको आईजीपी कार्यकाल मात्र ३ दिनको भयो। तोरण शमशेरले सदर पुलिस गोस्वारामा दिएको पद बहाली मन्तव्य [[गोरखापत्र]]मा चैत्र ३१ मा प्रकाशित हुँदा उनी उक्त पदबाट मुक्त भैसकेका थिए। सेनामा फर्किए र दोस्रो महानिरीक्षकको रूपमा २००८ बैशाख १ मा [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर जबरा]] आए। नेपाल प्रहरीमा लामो समय सम्म पनि उनलाई आइजीपी मानिएको थिएन। नर शमशेरलाई नै पहिलो आइजीपी मानिदै आएको थियो।<ref>{{Cite journal |date=२०४१ असोज ३० |title=A Tribute to Our Peers |url=https://www.nepalpolice.gov.np/media/filer_public/1e/de/1ede7f10-c82d-4e31-be60-8f3401b13c65/police-mirror-1984-2041-final.pdf |journal=प्रहरी दर्पण |volume=1984 |pages=37-41}}</ref> === सैन्य जीवन === उनी १९७६ सालमा मेजरमा भर्ना भएर २००७ सालमा ब्रिगेडिएर जनरल भएका थिए । पुलीस आइजिपि पद त्यागेर चैत्र ३० मा नेपाली सेनामा फर्कदा उनी मेजर जनरलमा बढुवा भए। २००८ चैत्र ५ मा राजपत्रमा प्रकाशित रक्षा मन्त्रालयको सुचना अनुसार चैत्र २९ मा उनलाई राजा त्रिभुवनले आर्क्टिङ लेफ्टिनेन्ट जनरल पद दिएका थिए। २००८ माघ १५मा स्थायी [[लेफ्टिनेन्ट जनरल]] नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=२००८ चैत्र ५ |title=नेपाल गजेट, रक्षा मन्त्रालयको सूचना |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=3204 |access-date=2022-05-27 |website=rajpatra.dop.gov.np|last=जोशी|first=विष्णु ध्वज}}</ref> रथी (लेफ्टिनेन्ट जर्नेल)मा पदोन्नति भएदेखि नै उनी अन्य राणाजीहरू झैं श्रीपेच लगाउन चाहन्थे तर [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले दिएनन्। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले उनको लागि विशेष टोपीको व्यवस्था गरेका थिए तर असन्तुष्ट रहेका तोरणले टोपी लगाउन मानेनन् र आफ्नो मुडुलो टाउको नै लिएर हिड्ने गर्थे । === [[नेपालको प्रधान सेनापति|प्रधान सेनापति]] === तोरण शमशेर २० मे १९५६ देखि २० मे १९६० सम्म प्रधानसेनापति रहे। [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आई सिंह]] प्रधानमन्त्री भएको बेला उनको र प्रधानमन्त्री निकै तनाव भयो। भैरहवा जेलबाट भागेका सिंहलाई समात्न तोरण शमशेरको भुमिका थियो। के आइ सिंहले उनलाई आफ्ना र कम्युनिस्ट कार्यकर्ता छुटाउन आदेश दिए। उनले राजाको अगाडि प्रधानमन्त्रीको बिरोध गरे।<ref>{{cite book|title=India Meeta China in Nepal|author=गिरिलाल जैन|page=६०|date=1959|publisher=Asia Publishing House|isbn=|url=}}</ref> ४ वर्षे सेनापतिको कार्यकाल सकेर उनी बि.सं. २०१७ सालमा अवकाश भए। === निर्माण समिति === तोरण शम्शेर कान्ति राज पथ निर्माण समितिका अध्यक्ष थिए । र कान्ति राजपथको उत्घाटन समारोहमा उनले [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट ॐ राम पट्ट तक्मा पाएका थिए । <ref>[http://Rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=4390 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, श्रावण १६ गते २०१६ साल रक्षा मन्त्रालयको सूचना]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व पश्चिम राजमार्ग]] निर्माण समितिको समेत सदस्य थिए । <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1300 नेपाल गजेट भाग ४ काठमाडौँ, खण्ड ११ काठमाडौँ, माघ ३ गते २०१८ साल अतिरिक्ताङ्क 58]</ref> == सन्दर्भहरू == {{reflist}} {{ढाँचा:नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी :गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षकहरू]] [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९०४ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] gr0izyhn7myqcxszurd82azq66f5c2z 0 105401 1361619 1356983 2026-06-13T11:01:20Z Bishaldev100 28807 1361619 wikitext text/x-wiki {{infobox officeholder | name = रमेशनाथ पाण्डे |image =File:Ramesh N Pandey.jpg | birth_date = वि.सं. २००० | office =परराष्ट्रमन्त्री<ref>{{Cite web|title =राजाको अध्यक्षतामा नयां मन्त्रीमण्डल गठन|url=https://www.bbc.com/nepali/news/story/2005/02/printable/050202_nepalnewministers.shtml|website =बीबीसी नेपाली सेवा|accessdate =02 फेब्रुअरी, 2005}}</ref> | monarch =राजा ज्ञानेन्द्र |term_start=२०६१।१०।१९ |term_end=२०६३।१।१२ |predecessor = [[सहाना प्रधान|साहना प्रधान]] |successor =[[खड्गप्रसाद ओली]] }} '''रमेशनाथ पाण्डे''' नेपाली पत्रकार, राजनीतिज्ञ तथा कुटनीतिज्ञ हुन्। उनले आफ्नो वृती पत्रकारिकाबाट प्रारम्भ गरे। राजनीतिमा विभिन्न मन्त्रालयहरूको नेतृत्व गरे भने अन्तराष्ट्रिय क्षेत्रमा नेपालको दौत्य सम्बन्ध र कुटनैतिक सम्बन्धमा महत्त्वपूर्ण भुमिका निभाए। ==प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म सामन्य परिवारमा भएको थियो। १३ वर्षको उमेरमा प्रवेशिका परीक्षा उतिर्ण गर्ने बित्तिकै उनी पत्रकारिता सुरु गरे।<ref name=":0" /> =वृत्ती = ==पत्रकारिता== उनी १४ वर्षको उमेरमा नै जनता दैनिकको सम्पादक बनेका थिए। पत्रकारिता काम गर्दै जाँदा राजनीतिकर्मीहरूसँग उनको भेटघाट बाक्लिदै गयो। उनले भारतीय प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]] नेपाल भ्रमणमा आएका बेलामा अन्तर्वार्ता लिने अवसर पाएका थिए।<ref name=":0">[https://baahrakhari.com/news-details/198677/2019-06-08 १४ वर्षमै सम्पादक बाह्रखरी २०७६ जेठ २५ शनिबार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703004203/https://baahrakhari.com/news-details/198677/2019-06-08 |date=2019-07-03 }}</ref> उनले २०१८ साउनमा [[नयाँ सन्देश (पत्रिका)]] प्रकाशित गरेका थिए। ==प्रेस काउन्सिल== अश्विन ४ गते २०२७ साल प्रेस काउन्सिल सदस्य <ref>{{Cite web|title =श्री ५ को सरकार गृह पञ्चायत मन्त्रालयको सूचना |url=rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=10629|website=नेपाल राजपत्र|accessdate =अश्विन ४ गते २०२७}}</ref> =राजनीति= [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]को शाही कदमपश्चात्को मन्त्रिमण्डलमा रमेशनाथ पाण्डे परराष्ट्रमन्त्रीका रूपमा जीवनको सर्वाधिक महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक पदमा पुगे। <ref>{{Cite web|title =रवाफको कूटनीति, रोमाञ्चक जीवन|url=http://nepalihimal.com/article/5034|website =हिमालखबर|accessdate =१०-१६ असोज २०७२}}</ref> २०६३ बैशाख २९ मा [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|जन आन्दोलन]] दबाउने माथि छानबिन गर्न गठित उच्चस्तरीय छनबिन आयोगको सिफारिसमा निवर्तमान सरकारका कमल थापा, रमेशनाथ पाण्डे, श्रीर्ष शमशेर राणा, टंक ढकाल र निक्षशमशेर राणालाई सार्वजनिक सुरक्ष ऐन अन्तर्गत ९० दिनको पूर्जी दिई गिरफ्तार गरिएको थियो। =कुटनीती= =पुस्तक= *आत्मकथा : [[कूटनीति]] र राजनीति <ref>{{Cite web|title =लेखन पनि कूटनीतिक !|url=https://www.kantipurdaily.com/koseli/2015/12/26/20151226100517.html|website =कोसेली|accessdate =पुस ११, २०७२}}</ref> * क्रान्ति र प्रतिक्रान्ति =सम्मान= =बाह्य लिंक= * [https://mobile.twitter.com/rameshnathpande रमेशनाथ पाण्डे टुइटर] =सन्दर्भ= {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सूचना तथा सञ्चार मन्त्रीहरू]] 5bqhz8i4vd5j4qy1xffc9wjgkltelxk 1361623 1361619 2026-06-13T11:06:10Z Bishaldev100 28807 /* प्रेस काउन्सिल */ 1361623 wikitext text/x-wiki {{infobox officeholder | name = रमेशनाथ पाण्डे |image =File:Ramesh N Pandey.jpg | birth_date = वि.सं. २००० | office =परराष्ट्रमन्त्री<ref>{{Cite web|title =राजाको अध्यक्षतामा नयां मन्त्रीमण्डल गठन|url=https://www.bbc.com/nepali/news/story/2005/02/printable/050202_nepalnewministers.shtml|website =बीबीसी नेपाली सेवा|accessdate =02 फेब्रुअरी, 2005}}</ref> | monarch =राजा ज्ञानेन्द्र |term_start=२०६१।१०।१९ |term_end=२०६३।१।१२ |predecessor = [[सहाना प्रधान|साहना प्रधान]] |successor =[[खड्गप्रसाद ओली]] }} '''रमेशनाथ पाण्डे''' नेपाली पत्रकार, राजनीतिज्ञ तथा कुटनीतिज्ञ हुन्। उनले आफ्नो वृती पत्रकारिकाबाट प्रारम्भ गरे। राजनीतिमा विभिन्न मन्त्रालयहरूको नेतृत्व गरे भने अन्तराष्ट्रिय क्षेत्रमा नेपालको दौत्य सम्बन्ध र कुटनैतिक सम्बन्धमा महत्त्वपूर्ण भुमिका निभाए। ==प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म सामन्य परिवारमा भएको थियो। १३ वर्षको उमेरमा प्रवेशिका परीक्षा उतिर्ण गर्ने बित्तिकै उनी पत्रकारिता सुरु गरे।<ref name=":0" /> =वृत्ती = ==पत्रकारिता== उनी १४ वर्षको उमेरमा नै जनता दैनिकको सम्पादक बनेका थिए। पत्रकारिता काम गर्दै जाँदा राजनीतिकर्मीहरूसँग उनको भेटघाट बाक्लिदै गयो। उनले भारतीय प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]] नेपाल भ्रमणमा आएका बेलामा अन्तर्वार्ता लिने अवसर पाएका थिए।<ref name=":0">[https://baahrakhari.com/news-details/198677/2019-06-08 १४ वर्षमै सम्पादक बाह्रखरी २०७६ जेठ २५ शनिबार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703004203/https://baahrakhari.com/news-details/198677/2019-06-08 |date=2019-07-03 }}</ref> उनले २०१८ साउनमा [[नयाँ सन्देश (पत्रिका)]] प्रकाशित गरेका थिए। ==प्रेस काउन्सिल== अश्विन ४ गते २०२७ साल [[प्रेस काउन्सिल नेपाल|प्रेस काउन्सिल]] सदस्य <ref>{{Cite web|title =श्री ५ को सरकार गृह पञ्चायत मन्त्रालयको सूचना |url=rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=10629|website=नेपाल राजपत्र|accessdate =अश्विन ४ गते २०२७}}</ref> =राजनीति= [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]को शाही कदमपश्चात्को मन्त्रिमण्डलमा रमेशनाथ पाण्डे परराष्ट्रमन्त्रीका रूपमा जीवनको सर्वाधिक महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक पदमा पुगे। <ref>{{Cite web|title =रवाफको कूटनीति, रोमाञ्चक जीवन|url=http://nepalihimal.com/article/5034|website =हिमालखबर|accessdate =१०-१६ असोज २०७२}}</ref> २०६३ बैशाख २९ मा [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|जन आन्दोलन]] दबाउने माथि छानबिन गर्न गठित उच्चस्तरीय छनबिन आयोगको सिफारिसमा निवर्तमान सरकारका [[कमल थापा]], रमेशनाथ पाण्डे, श्रीर्ष शमशेर राणा, टंक ढकाल र निक्षशमशेर राणालाई सार्वजनिक सुरक्ष ऐन अन्तर्गत ९० दिनको पूर्जी दिई गिरफ्तार गरिएको थियो। =कुटनीती= =पुस्तक= *आत्मकथा : [[कूटनीति]] र राजनीति <ref>{{Cite web|title =लेखन पनि कूटनीतिक !|url=https://www.kantipurdaily.com/koseli/2015/12/26/20151226100517.html|website =कोसेली|accessdate =पुस ११, २०७२}}</ref> * क्रान्ति र प्रतिक्रान्ति =सम्मान= =बाह्य लिंक= * [https://mobile.twitter.com/rameshnathpande रमेशनाथ पाण्डे टुइटर] =सन्दर्भ= {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सूचना तथा सञ्चार मन्त्रीहरू]] 9zetvwl60175qkeyows7w6jsiyxro29 0 106872 1361547 1253352 2026-06-13T05:11:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361547 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = माई ओपेरा | logo = My Opera Community.png | logo_size = | url = [http://www.opera.com/whereismyopera my.opera.com] | commercial = हैन | type = [[सामाजिक सञ्जाल|सामाजिक सञ्जाल सेवा]], [[इमेल|इ-डाँक]], [[सहयोगी कक्ष]] | registration = चाहिन्छ | language = १९ भाषाहरू | owner = [[ओटेलो निगम]] | launch_date = अगष्ट २००१ | current_status = ३ मार्च २०१४ देखि निष्क्रिय }} '''माई ओपेरा''' ओपेरा वेब ब्राउजर प्रयोग गर्ने प्रयोगकर्ताहरूको लागि एक [[अनलाइन समुदाय]] थियो। यो ओपेरा सफ्टवेयर एएसए (हाल ओटेलो निगम) सँग सम्बद्ध छ। [[ओपेरा ब्राउजर]]को लागि एक समर्थन साइट हुनुको अलावा, माई ओपेराले एक [[सामाजिक सञ्जाल|सामाजिक सञ्जाल वेबसाइट]]को रूपमा पनि काम गर्दछ। यसले ब्लग, तस्वीर सङ्ग्रह, नि: शुल्क इ डाँक सेवा, माई ओपेरा डाँक लगायतका सेवाहरूको प्रदान गर्दछ।<ref>{{Cite news| title = T-Mobile deploys My Opera Community for web'n'walk.| publisher =Europe Intelligence Wire| date =2007-03-15| url =http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-29995760_ITM| accessdate = 2008-09-23}}</ref> माई ओपेरा ३ मार्च २०१३ मा बन्द भएको थियो। == इतिहास == माई ओपेराको समुदायलाई अगष्ट २००१ मा सुरू गरिएको थियो।<ref name="Avencius">{{Cite web|url=http://avencius.nl/content/my-opera-community-ey-whats-catch|title=My Opera Community, ey? What's the catch?|accessdate=2008-09-23|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303024243/http://avencius.nl/content/my-opera-community-ey-whats-catch|archivedate=2008-03-03}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230080817/http://avencius.nl/content/my-opera-community-ey-whats-catch |date=2011-12-30 }}</ref> ब्राउजरको लागि एक साधारण समर्थन साइटको रूपमा, वेबसाइटको पहिलो पदोन्नति एक महिना पछि सेप्टेम्बर ११ मा गरिएको थियो।<ref>[http://www.opera.com/pressreleases/en/2001/09/20010911.dml Opera in Your Community Opera revamps MyOpera community and enhances the Opera Composer]</ref> १५ डिसेम्बर २००३ मा, वेबसाइटलाई सुधार गरिएको थियो जसले प्रयोगकर्ताहरूलाई थप सुविधाहरू माझ पहुँच गर्न अनुमति दिन्छ। <ref>{{Cite news| last =Jaques| first =Robert| title =Curtain goes up on My Opera redesign| publisher =VNUNET.com| date =2003-12-17| url =http://www.vnunet.com/vnunet/news/2123973/curtain-goes-opera-redesign| accessdate =2008-09-23}}{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सेप्टेम्बर २००५ मा, माई ओपेरा समुदायले यसमा ठूलो सुधारहरू ल्याएको थियो जसमा तस्वीर सङ्ग्रह, सुधारिएका ब्लग (पूर्व जर्नलहरू), समूहहरू सृजना र ३०० मेगाबाइट निःशुल्क भण्डारण समावेश छ।<ref name ="Avencius" /><ref name="eweek">{{Cite news|first=एलिजावेथ|last=मिलर्ड|title=Opera Enables Mobile Bloggin|publisher=eWeek|date=2005-10-19|url=http://www.eweek.com/c/a/Messaging-and-Collaboration/Opera-Enables-Mobile-Blogging/|accessdate=2008-09-23}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ८ मार्च २००७ मा, ओपेराले साइटको नयाँ संस्करणको जारी गरेको थियो।<ref>[http://my.opera.com/community/blog/show.dml/805603 Oh Glorious Day!! - My Opera Community Main Page Blog]</ref> यसको सन् २००७ को विकासको लागि नयाँ हार्डवेयर बिटा परीक्षण वेबसाइटको लागि २६ अक्टोबर २००६ मा प्रयोग गर्नका लागि राखिएको थियो। यो वेबसाइट नियमित वेबसाइटमा नयाँ हार्डवेयरको अन्तिम स्थापना पछि पनि रहनका लागि राखिएको थियो। माई ओपेरा साइटमा विभिन्न उप-डोमेनहरूको लागि विस्तृत योजनाहरू समावेश छन्।<ref>[http://my.opera.com/devblog/blog/introducing-opera-community-beta-site Introducing the Opera Community Beta Site]</ref> ७ अप्रिल २०११ मा, ओपेराले सबै अवस्थित र नयाँ सामिल हुने माई ओपेरा प्रयोगकर्ताहरूकालाई माई ओपेरा डाँकको जारी गरेको थियो जसलाई ओपेराको फाष्टमेल डट एफएम डाँक मञ्चले सञ्चालन गर्दछ।<ref>[http://my.opera.com/chooseopera/blog/2011/04/07/welcome-to-my-opera-mail-beta Welcome to My Opera Mail beta]</ref> ३१ अक्टोबर २०१३ मा माई ओपेराका प्रशासकहरूले मार्च २०१४ मा साइट बन्द हुने घोषणा गरेका थिए।<ref name=closure>{{Cite web|url=http://my.opera.com/chooseopera/blog/2013/10/31/important-announcement-about-your-my-opera-account|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131031211626/http://my.opera.com/chooseopera/blog/2013/10/31/important-announcement-about-your-my-opera-account|title=Important announcement about your My Opera account|accessdate=2013-10-31|archivedate=2013-10-31}}</ref> माई ओपेराको वेबसाइटलाई कायम राख्न आवश्यक श्रमको आवश्यक र वैकल्पिक सामाजिक सञ्जाल साइटहरूको बढ्दो लोकप्रियताका कारण यसले उक्त सेवा बन्द गरेको घोषण गरेको थियो।<ref name=closure/> == सेवाहरू == माई ओपेराका सेवाहरू प्रयोग गर्नका लागि खाताको आवश्यकता पर्दछ। प्रत्येक माई ओपेराका प्रयोगकर्ताहरूले फाइल भण्डारणको लागि २ गिगाबाइट प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://www.w3reports.com/index.php?itemid=1673|title=New My Opera Community site launched|date=2007-08-03|publisher=W3 Reports|accessdate=2008-09-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012070829/http://www.w3reports.com/index.php?itemid=1673 |date=2007-10-12 }}</ref> *ब्लगहरू : सेप्टेम्बर २००५ मा निजी "जर्नल" सेवालाई ब्लगमा परिवर्तन गरिएको थियो। ब्लगका प्रयोगकर्ताहरूलाई व्यक्तिगत आवश्यकता अनुसार अनुकूलित गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://my.opera.com/community/help/blogs/|title=Help/FAQ » My Blog|accessdate=6 March 2014|publisher=My Opera|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130829111341/http://my.opera.com/community/help/blogs/|archivedate=29 August 2013}}</ref> ब्लगलाई मोबाइल फोनबाट अद्यावधिक पनि गर्न सकिन्छ। नयाँ ब्लग सार्वजनिक, नयाँ टिप्पणी र लोकप्रिय ब्लगका सूचीहरू उपलब्ध थिए। <ref>{{cite web|url=http://my.opera.com/community/help/mobile/blog/|title=Help/FAQ » Mobile blogging|accessdate=6 March 2014|publisher=My Opera|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130829135252/http://my.opera.com/community/help/mobile/blog/|archivedate=29 August 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://my.opera.com/community/blogs/|title=Blogs|accessdate=6 March 2014|publisher=My Opera|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140216190821/http://my.opera.com/community/blogs/|archivedate=16 February 2014}}</ref> *विशेष समूह : यो समान रुचिहरू साझा गर्ने, मानिसहरूसँग भेट गर्नका लागि विकास गरिएको एक तरीका थियो।<ref name="group">{{cite web|url=http://my.opera.com/community/groups/|title=Featured groups|accessdate=6 March 2014|publisher=My Opera|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140216213629/http://my.opera.com/community/groups/|archivedate=16 February 2014}}</ref> प्रत्येक समूहको आफ्नै प्रयोगस्थल, ब्लग र तस्वीर खण्डहरू थिए जहाँ सदस्यहरू लागेका कुरा सार्वजनिक गर्न सक्दछन्।<ref name="group"/> *सदस्यहरू : यो एक खण्ड हो जहाँ माई ओपेराका प्रयोगकर्ताहरूले प्रवेश भएका सदस्यहरूका साथसाथै देशअनुसार सदस्यहरूको सूचीको अवलोकन गर्न सक्दछन्।<ref>{{cite web|url=http://my.opera.com/community/members|title=Members|accessdate=6 March 2014|publisher=My Opera|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140215001546/http://my.opera.com/community/members|archivedate=15 February 2014}}</ref> *माई ओपेरा मेल : नि: शुल्क ई डाँक सेवा हो जुन [[जिमेल|जीमेल]], [[याहु! मेल]] वा [[आउटलुक]] डटकमको समान छ। खाताहरूमा १ गिगाबाइट भण्डारण समावेश गरिएको थियो भने यो माई ओपेराको २ गिगाबाइट भण्डारण भन्दा फरक हो। यो पिओपी र आइएमएपि ई डाँक पुन: प्राप्ति प्रोटोकलका साथै एक्सएमपिपि तत्काल सन्देशको साथ उपयुक्त थियो। *समाचार पोर्टल : अनुकूलन समाचारहरू समावेश गरिएको एक वेबसाइट हो जसले [[गुगल खोज|गुगल खोज इञ्जिन]]लाई समावेश गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://portal.opera.com/|title=News Portal|accessdate=6 March 2014|publisher=News Portal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140207182837/http://portal.opera.com/|archivedate=७ फेब्रुअरी २०२४}}</ref><ref>{{cite web|url=http://portal.opera.com/guide/|title=How to get the most from News Portal|accessdate=६ मार्च २०१४|publisher=समाचार पोर्टल|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130712025528/http://portal.opera.com/guide/|archivedate=१२ जुलाई २०१३}}</ref> *तस्वीरहरू : एक खण्ड हो जहाँ प्रयोगकर्ताहरूले अन्य तस्वीरहरूसँग उनीहरूको तस्वीर साझेदारी गर्न सक्दछन्।<ref>{{cite web|url=http://my.opera.com/community/photos|title=तस्वीरहरू|accessdate=६ मार्च २०१४|publisher=माई ओपेरा|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140214175200/http://my.opera.com/community/photos|archivedate=१४ फेब्रुअरी २०१४}}</ref> == ओपेरामा उपलब्ध वर्तमान सेवाहरू == ओपेराको खाताको प्रयोग गर्ने यहाँ धेरै ओपेराका उप डोमेन साइटहरू छन् जसमा निम्नलिखित समावेश छन्: *ओपेरा प्रयोगस्थल : ओपेराका प्रयोगकर्ताहरूले यहाँ ब्राउजरसँग सम्बन्धित समस्याहरूको समाधान गर्न मद्दत पाउन सक्दछन्। पहिले, ओपेराको प्रयोगस्थल माई ओपेरा साइटसँग सम्बन्धित थियो। मार्च २०१४ मा, ओपेरा प्रयोगस्थलहरू आधिकारिक रूपमा ओपेरा वेब ब्राउजरको वेबसाइटमा सारिएको थियो। *ओपेरा विकास: ओपेराका विकासकर्ताहरूका लागि लेख लेख्न, सुझाव तथा युक्तिहरूको साझेदारी गर्न खोलिएको एक वेबसाइट हो। *ओपेरा सूत्र: विभिन्न उपकरणहरूमा ओपेरा ब्राउजरहरूको लागि समक्रमित बुकमार्क, नोट र स्पिड डायल सूत्रहरूको प्रशासन गर्न खोलिएको एक वेबसाइट हो। == भिभालडि डटनेट == {{मुख्य|भिभालडि (वेब ब्राउजर)}} भिभालडि डटनेट एक वैकल्पिक सामुदायिक साइट हो जुन १८ डिसेम्बर २०१३ मा [[ओपेरा सफ्टवेयर]]का संस्थापक तथा पूर्व प्रमुख कार्यकारी अधिकृत जोन भोन टेजनर सुरुवात गरेका थिए। जोन भोन टेजनरले व्यक्तिगत स्वागत सन्देश सार्वजनिक गरेका थिए जहाँ उनले माई ओपेराका सदस्यहरूका लागि नयाँ समुदाय प्रदान गर्ने आफ्नो योजनाको वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://vivaldi.net/en/blogs/entry/welcome|archive-url=https://archive.today/20140310101714/https://vivaldi.net/en/blogs/entry/welcome|url-status=dead|archive-date=10 March 2014|title=A place for our closest friends|accessdate=६ मार्च २०१४|date=२८ नोभेम्बर २०१३|publisher=भिभालडि डटनेट}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140310101714/https://vivaldi.net/en/blogs/entry/welcome |date=10 March 2014 }}</ref> भिभालडि डटनेट यसका सदस्यहरूका लागि सेवा तथा सुविधाहरूको प्रदान गर्दछ जसमा ब्लग, इ-डाँक सेवा, तस्वीर सङ्ग्रह र प्रयोगस्थलहरू समावेश छन्। भिभालडि डटनेट ओपेरा सफ्टवेयरसँग सम्बन्धित छैन। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://forums.opera.com/ ओपेरा फोरमको आधिकारिक वेबसाइट] * [https://archive.org/details/archiveteam_myopera इण्टरनेट अभिलेख] (अधिक जानकारी [http://www.archiveteam.org/index.php?title=My_Opera आर्काइभ टिम डट ओआरजीमा]) * [https://web.archive.org/web/20140402163944/https://link.opera.com/loginfront/ ओपेरा सूत्र] * [https://addons.opera.com/en/ ओपेराको अतिरिक्त सेवा] * [http://dev.opera.com/ ओपेरा विकास] * [https://vivaldi.net/ भिभालडि डटनेट] [[श्रेणी:निष्क्रिय वेबसाइटहरू]] [[श्रेणी:तस्वीर साझेदारी]] [[श्रेणी:ओपेरा सफ्टवेयर]] [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 659btn8icm5y1m3t19aolc0socpfvtb 0 107389 1361598 1218144 2026-06-13T09:09:35Z Bishaldev100 28807 1361598 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = माक्सिमिलियेँ द रबस्पियर | image = Robespierre.jpg | caption = रबस्पियर सन् १७९० मा, [[पेरिस]] | office = सार्वजनिक सुरक्षा समितिका सदस्य | term_start = २७ जुलाई १७९३ | term_end = २८ जुलाई १७९४ | predecessor = [[तोमा-अगुस्तँ द आसपारिन]] | successor = [[जाक निकोला बियु-भरान]] | office1 = राष्ट्रिय महाधिवेशनका अध्यक्ष | term_start1 = ४ जुन १७९४ | term_end1 = १९ जुन १७९४ | predecessor1 = [[क्लुद अँथुवन पियर]] | successor1 = [[इली लाकोस्त]] | term_start2 = २२ अगस्ट १७९३ | term_end2 = ७ सेप्टेम्बर १७९३ | predecessor2 = [[मेरी-जँ एहु द सेसेल]] | successor2 = [[जाक-निको बियु-भरान]] | office9 = सार्वजनिक सुरक्षा आयोगका सदस्य | term_start9 = २६ मार्च १७९३ | term_end9 = ३ अप्रिल १७९३ | office3 = राष्ट्रिय महाधिवेशनका उपसभापती | term_start3 = २० सेप्टेम्बर १७९२ | term_end3 = २७ जुलाई १७९४ | constituency3 = पेरिस | office4 = राष्ट्रिय संविधान सभाका अपाध्यक्ष | constituency4 = | term_start4 = ९ जुलाई १७८९ | term_end4 = ३० सेप्टेम्बर १७९१ | office5 = राष्ट्रिय सभाका उपाध्यक्ष | term_start5 = १७ जुन १७८९ | term_end5 = ९ जुलाई १७८९ | constituency5 = | office6 = तेस्रो वर्गको इस्टेट जनरलका उपाध्यक्ष | term_start6 = ६ मे १७८९ | term_end6 = १६ जुन १७८९ | constituency6 = अर्तवा | office7 = जाकोबिन क्लब प्रमुख | term_start7 = ३१ मार्च | term_end7 = ३ जुन १७९० <!--| predecessor7 =--> | term_start8 = ७ अगस्ट | term_end8 = २८ अगस्ट १७९३ | successor7 = | birth_name = माक्सिमिलियेँ फ्रँस्वा मेरी इसिदोर द रबस्पियर | birth_date = {{birth date|1758|5|6|df=y}} | birth_place = अरास प्रान्त, अर्तवा, [[फ्रान्स]] | death_date = {{death date and age|1794|7|28|1758|5|6|df=y}} | death_place = [[पल्ज दे ल रिभोलुस्योँ]], [[पेरिस]], [[फ्रान्स]] | death_cause = [[गियोतिन|गियोतिन]]द्वारा मृत्युुदण्ड | nationality = फ्रान्सेली | party = ला मोन्तान्या {{small|(सन् १७९२–१७९४)}} | otherparty = [[जाकोबिन क्लब]] {{small|(सन् १७८७–१७९४)}} | alma_mater = लुई-ले-गँह कलेज<br />[[पेरिस विश्वविद्यालय]] | profession = वकिल र राजनीतिज्ञ | relative = [[ओगुस्तँ रबस्पियर]] (भाइ) | signature = Signature de Maximilien de Robespierre.jpg }} '''माक्सिमिलियेँ रबस्पियर''' (({{IPA-fr|mak.si.mi.ljɛ̃ fʁɑ̃.swa ma.ʁi i.zi.dɔʁ də ʁɔ.bɛs.pjɛʁ|lang}} ६ मे १७५८ -२८ जुलाई १७९४ ) एक फ्रान्सेली वकील र राजनीतिज्ञ थिए। उनलाई [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]]सँग सम्बन्धित सबैभन्दा प्रसिद्ध र प्रभावशाली व्यक्तिहरूमा गनिन्छ। रबस्पियर फ्रान्सको राष्ट्रिय सभा, फ्रान्सको राष्ट्रिय संविधान सभा र जाकोबियोँ क्लबको सदस्य थिए। आर्रा प्रान्तको वकील रबस्पियर स्वभावले अन्तर्मुखी र [[जँ-जाक रूसो|रूसो]]को अनन्य भक्त थिए। उनले फ्रान्समा पुरुष मताधिकार लागु गर्न र दास प्रथा पूर्णतया समाप्त गर्नको लागि गरिएको आन्दोलनको नेतृत्व गरेका थिए। उनी आफू हिंसात्मक नभए तापनि उनले हिंसालाई प्रोत्साहित गरेका थिए। उनी फ्रान्समा सद्गुणको गणतन्त्र <ref>http://www.historyguide.org/intellect/virtue.html</ref> स्थापना गर्न चाहन्थे र उनको कथन निकै प्रसिद्ध छ "आतङ्क बिनाको सद्गुण र सद्गुण बिनाको आतङ्क निरर्थक छ।" <ref>{{Cite book|last=वर्मा|first=लाल बहादुर|title=आधुनिक विश्व इतिहास की झलक|url=|format=|edition=|date=2009|publisher=अभिव्यक्ति प्रकाशन|location=इलाहाबाद|pages=38-40|quote=}}</ref> उनले क्रान्तिको समयमा [[लुई सोह्रौँ]] र रानी [[मारी अँतवानेत|अँतवानेत]]लाई [[मृत्युदण्ड]]को सजायको लागि समेत महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। रबस्पियरलाई ''लेँकोरेप्तिब्ल'' अर्थात् जसलाई भ्रस्ट गर्न नसकिने उपाधि दिइएको थियो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[ओगुस्तँ रबस्पियर]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:फ्रान्सको इतिहास]] [[श्रेणी:सन् १७५८ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १७९४ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिको समयमा गियोतिनद्वारा हत्या गरिएका फ्रान्सेली मानिसहरू]] k6vntmyqidfb0crasl8v41xzk7rod73 0 111534 1361641 1219720 2026-06-13T11:45:55Z Bishaldev100 28807 1361641 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Rawana_approaches_Sita_in_the_garb_of_mendicant.jpg|अङ्गुठाकार|सिताले लक्ष्मण रेखा पार गरिन् तब रावणले सीताको अपहरण गरे]] '''लक्ष्मण रेखा''' [[रामायण]]मा [[लक्ष्मण]]ले कुटीको वरीपरी जमिनमा कोरेका रेखा हो। [[रामायण]]को एक प्रसिद्ध प्रसंग अनुसार वनवासको समयमा [[सीता]]को आग्रह अनुसार [[राम]] मायावी स्वर्ण मृगको खोजीमा गए। केही समय पछि सहायताको लागि रामको पुकारको आवाज सुनियो। तब सीताले [[लक्ष्मण]]लाई रामको मद्दतको लागि जानलाई भने। लक्ष्मणले निकै सम्झाए तर सीताले मानिनन्। तब विवश भएर लक्ष्मणले कुटीको चारै तिर आफ्नो वाणले एक रेखा खिछे र सीतलाई "कुनै पनि स्थितिमा रेखा भन्दा बाहिर नआउनको" लागि भने। त्यसपछि [[रावण]] आए र कुटिमा प्रवेश गर्ने प्रयाद गर्दा रेखा पार गर्न सकेनन्। रावणले जोगीको रुप धारण गरे र भिक्षा मागे। सिताले भिक्षा दिनको लागि जसै लक्ष्मण रेखा पार गरिन् तब रावणले सीताको अपहरण गरी [[पुष्पक विमान]]बाट लंका पुर्याए। लक्ष्मण रेखा भित्र रावणले सीतालाई केही गर्न सक्दैनथे। त्यसैले आज लक्ष्मणरेखा नामक यस भनाइलाई जनाउँछ कि कुनै पनि मामिलामा निश्चित हद पार गर्नु हुदैन। नत्र ठूलो हानी भोग्नु पर्छ। [[रामायण|वाल्मीकि रामायण]] र तुलसीदासद्वारा रचित [[रामचरितमानस]]मा यसको केहि उल्लेख छैन। ==यी पनि हेर्नुहोस== {{श्री रामचरितमानस}} [[श्रेणी:रामायण]] hai49ea8mtsjwe57p3qssbey6hl8po6 1361646 1361641 2026-06-13T11:53:19Z Bishaldev100 28807 1361646 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Rawana_approaches_Sita_in_the_garb_of_mendicant.jpg|अङ्गुठाकार|सिताले लक्ष्मण रेखा पार गरिन् तब रावणले सीताको अपहरण गरे]] '''लक्ष्मण रेखा''' [[रामायण]]मा [[लक्ष्मण]]ले कुटीको वरीपरी जमिनमा कोरेका रेखा हो। [[रामायण]]को एक प्रसिद्ध प्रसंग अनुसार वनवासको समयमा [[सीता]]को आग्रह अनुसार [[राम]] मायावी स्वर्ण मृगको खोजीमा गए। केही समय पछि सहायताको लागि रामको पुकारको आवाज सुनियो। तब सीताले [[लक्ष्मण]]लाई रामको मद्दतको लागि जानलाई भने। लक्ष्मणले निकै सम्झाए तर सीताले मानिनन्। तब विवश भएर लक्ष्मणले कुटीको चारै तिर आफ्नो वाणले एक रेखा खिछे र सीतलाई "कुनै पनि स्थितिमा रेखा भन्दा बाहिर नआउनको" लागि भने। त्यसपछि [[रावण]] आए र कुटिमा प्रवेश गर्ने प्रयाद गर्दा रेखा पार गर्न सकेनन्। रावणले जोगीको रुप धारण गरे र भिक्षा मागे। सिताले भिक्षा दिनको लागि जसै लक्ष्मण रेखा पार गरिन् तब रावणले सीताको अपहरण गरी [[पुष्पक विमान]]बाट लंका पुर्याए। लक्ष्मण रेखा भित्र रावणले सीतालाई केही गर्न सक्दैनथे। त्यसैले आज लक्ष्मणरेखा नामक यस भनाइलाई जनाउँछ कि कुनै पनि मामिलामा निश्चित हद पार गर्नु हुदैन। नत्र ठूलो हानी भोग्नु पर्छ। [[रामायण|वाल्मीकि रामायण]] र तुलसीदासद्वारा रचित [[रामचरितमानस]]मा यसको केहि उल्लेख छैन। == साहित्यिक प्रयोग == अहिले कुनै पनि कार्य, वा व्यवहारमा अन्तिम सीमा (मर्यादा)लाई जनौँछ र यो सीमालाई उल्लङ्घन गर्दा विनाश निश्चित मानिन्छ। ==यी पनि हेर्नुहोस== {{श्री रामचरितमानस}} [[श्रेणी:रामायण]] 0bpu6nd3mefs9uiokbmp0fuumv8u8ke 0 111560 1361580 1298010 2026-06-13T06:53:54Z Bishaldev100 28807 1361580 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name =फोर्ड मोटर कम्पनी | native_name = Ford Motor Company | logo = Ford logo flat.svg | image = FordGlassHouse.jpg | image_size = 250px | image_caption = The [[Ford World Headquarters]] in Dearborn, Michigan, also known as the ''Glass House'' | type = [[पब्लिक कम्पनी|पब्लिक लिमिटेड कम्पनी]] | traded_as = {{unbulleted list|{{nyse|F}}|[[S&P 100|S&P 100 Component]]|[[S&P 500|S&P 500 Component]]}} | founder = [[हेनरी फोर्ड]] | area_served = विश्वव्यापी (क्युबा, उत्तर कोरिया, इरान, सुडान,जापान, र इन्डोनेसिया बाहेकa) }}'''फोर्ड मोटर कम्पनी''' ({{lang-en|Ford Motor Company}}) एक अमेरिकी बहुराष्ट्रिय वाहन निर्माता कम्पनी हो। यसको मुख्यालय डेट्राइट, [[मिचिगन|मिशिगन]]को डियरबोर्नमा छ। यसको स्थापना [[हेनरी फोर्ड]]द्वारा १६ जुन १९०३ मा भएको थियो। कम्पनीले फोर्ड ब्रान्ड अन्तर्गत अटोमोबाइल र व्यावसायिक सवारी साधनहरू र लिंकन ब्रान्ड अन्तर्गत लक्जरी कारहरू बिक्री गर्छ। कम्पनी [[न्युयोर्क स्टक एक्सचेन्ज]] मा सूचीकृत छ। कम्पनीको नियन्त्रण फोर्ड परिवारमा छ, फोर्ड परिवारसँग अल्पसंख्यक स्वामित्व छ तर अधिकांश मतदान अधिकार छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/joannmuller/2010/12/02/ford-familys-stake-is-smaller-but-theyre-richer-and-remain-firmly-in-control/|title=Ford Family's Stake Is Smaller, But They're Richer And Still Firmly In Control|last=Joann Muller|date=December 2, 2010|website=Forbes|access-date=August 31, 2016}}</ref> फोर्डसँग चीनको जियाङलिङ मोटर्समा ३२% हिस्सेदारी छ। <ref name="AR2">{{cite web |title=Jiangling Motors Corporation, Ltd. 2017 Annual Report |url=https://q.stock.sohu.com/newpdf/201830483868.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412165832/https://q.stock.sohu.com/newpdf/201830483868.pdf |archive-date=April 12, 2019 |access-date=February 1, 2019 |publisher=JMC |pages=27, 29 |via=Sohu}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 2023 |title=Jiangling Motors Corporation, Ltd. 2022 Annual Report |url=https://file.finance.sina.com.cn/211.154.219.97:9494/MRGG/CNSESZ_STOCK/2023/2023-3/2023-03-30/8926212.PDF |access-date=10 May 2024 |website=www.sina.com.cn |page=64}}</ref> फोर्डसँग ब्राजिली SUV निर्माता ट्रोलर, बेलायती [[एस्टन मार्टिन]] मा ८% हिस्सेदारी छ। यो चीन ( चंगान फोर्ड ), ताइवान ( फोर्ड लिओ हो ), थाइल्याण्ड ( अटोअलायंस थाइल्याण्ड), तुर्की ( फोर्ड ओटोसन ), र रूस ( फोर्ड सॉलर्स ) मा संयुक्त उद्यम हो। फोर्डले कारहरूको ठूलो मात्रामा [[म्यानुफ्याकचरिङ]] निर्माण र यसमा गतिशील एसेम्बली लाइनको प्रयोग हुन्छ। ; १९१४ सम्ममा, यी विधिहरू विश्वभर परिचित थिए, दुनिया भर फोर्डवाद ({{lang-en|Fordism}}) को नामले चिनिन्थ्यो। फोर्डको पूर्व यूके सहायक [[जैगुआर कारें|जगुआर]] र [[लैंड रोवर]], क्रमशः १९८९ र २००० मा अधिग्रहित गरियो, मार्च २००८ मा [[टाटा मोटर्स]] अफ इंडियालाई बेचिएको थियो। फोर्ड सँग १९९९ देखि २०१० सम्म स्वीडिश वाहन निर्माता [[वोल्वो कार|वोल्वो]] थियो ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ford.com/about-ford/news-announcements/press-releases/press-releases-detail/pr-ford-motor-company-completes-sale-33059|title=Ford Motor Company Completes Sale of Volvo to Geely|date=August 2, 2010|work=Ford Motor Co.|access-date=August 2, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100803145728/http://www.ford.com/about-ford/news-announcements/press-releases/press-releases-detail/pr-ford-motor-company-completes-sale-33059|archive-date=August 3, 2010}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== [[श्रेणी:अमेरिकी कम्पनीहरू]] g7rwsu5upd912jts0fz6zv167mk0nl7 1361581 1361580 2026-06-13T06:55:02Z Bishaldev100 28807 1361581 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name =फोर्ड मोटर कम्पनी | native_name = Ford Motor Company | logo = Ford logo flat.svg | image = FordGlassHouse.jpg | image_size = 250px | image_caption = The [[Ford World Headquarters]] in Dearborn, Michigan, also known as the ''Glass House'' | type = [[पब्लिक कम्पनी|पब्लिक लिमिटेड कम्पनी]] | traded_as = {{unbulleted list|{{nyse|F}}|[[S&P 100|S&P 100 Component]]|[[S&P 500|S&P 500 Component]]}} | founder = [[हेनरी फोर्ड]] | area_served = विश्वव्यापी (क्युबा, उत्तर कोरिया, इरान, सुडान,जापान, र इन्डोनेसिया बाहेकa) }}'''फोर्ड मोटर कम्पनी''' ({{lang-en|Ford Motor Company}}) एक अमेरिकी बहुराष्ट्रिय वाहन निर्माता कम्पनी हो। यसको मुख्यालय डेट्राइट, [[मिचिगन|मिशिगन]]को डियरबोर्नमा छ। यसको स्थापना [[हेनरी फोर्ड]]द्वारा १६ जुन १९०३ मा भएको थियो। कम्पनीले फोर्ड ब्रान्ड अन्तर्गत अटोमोबाइल र व्यावसायिक सवारी साधनहरू र लिंकन ब्रान्ड अन्तर्गत लक्जरी कारहरू बिक्री गर्छ। कम्पनी [[न्युयोर्क स्टक एक्सचेन्ज]] मा सूचीकृत छ। कम्पनीको नियन्त्रण फोर्ड परिवारमा छ, फोर्ड परिवारसँग अल्पसंख्यक स्वामित्व छ तर अधिकांश मतदान अधिकार छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/joannmuller/2010/12/02/ford-familys-stake-is-smaller-but-theyre-richer-and-remain-firmly-in-control/|title=Ford Family's Stake Is Smaller, But They're Richer And Still Firmly In Control|last=Joann Muller|date=December 2, 2010|website=Forbes|access-date=August 31, 2016}}</ref> फोर्डसँग चीनको जियाङलिङ मोटर्समा ३२% हिस्सेदारी छ। <ref name="AR2">{{cite web |title=Jiangling Motors Corporation, Ltd. 2017 Annual Report |url=https://q.stock.sohu.com/newpdf/201830483868.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412165832/https://q.stock.sohu.com/newpdf/201830483868.pdf |archive-date=April 12, 2019 |access-date=February 1, 2019 |publisher=JMC |pages=27, 29 |via=Sohu}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 2023 |title=Jiangling Motors Corporation, Ltd. 2022 Annual Report |url=https://file.finance.sina.com.cn/211.154.219.97:9494/MRGG/CNSESZ_STOCK/2023/2023-3/2023-03-30/8926212.PDF |access-date=10 May 2024 |website=www.sina.com.cn |page=64}}</ref> फोर्डसँग ब्राजिली SUV निर्माता ट्रोलर, बेलायती [[एस्टन मार्टिन]] मा ८% हिस्सेदारी छ। यो चीन ( चंगान फोर्ड ), ताइवान ( फोर्ड लिओ हो ), थाइल्याण्ड ( अटोअलायंस थाइल्याण्ड), तुर्की ( फोर्ड ओटोसन ), र रूस ( फोर्ड सॉलर्स ) मा संयुक्त उद्यम हो। फोर्डले कारहरूको ठूलो मात्रामा [[म्यानुफ्याकचरिङ]] निर्माण र यसमा गतिशील एसेम्बली लाइनको प्रयोग हुन्छ। ; १९१४ सम्ममा, यी विधिहरू विश्वभर परिचित थिए, दुनिया भर फोर्डवाद ({{lang-en|Fordism}}) को नामले चिनिन्थ्यो। फोर्डको पूर्व यूके सहायक [[जैगुआर कारें|जगुआर]] र [[लैंड रोवर]], क्रमशः १९८९ र २००० मा अधिग्रहित गरियो, मार्च २००८ मा [[टाटा मोटर्स]] अफ इंडियालाई बेचिएको थियो। फोर्ड सँग १९९९ देखि २०१० सम्म स्वीडिश वाहन निर्माता [[वोल्वो कार|वोल्वो]] थियो ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ford.com/about-ford/news-announcements/press-releases/press-releases-detail/pr-ford-motor-company-completes-sale-33059|title=Ford Motor Company Completes Sale of Volvo to Geely|date=August 2, 2010|work=Ford Motor Co.|access-date=August 2, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100803145728/http://www.ford.com/about-ford/news-announcements/press-releases/press-releases-detail/pr-ford-motor-company-completes-sale-33059|archive-date=August 3, 2010}}</ref> == इतिहास == === लोगोको इतिहास === {{gallery|File:Ford logo 1903.png|1903|File:Ford logo1907.png|1907|File:Ford logo 1909.png|1909|File:Ford logo 1911.png|1911|File:Ford logo oval 1912.png|1912|File:Ford logo 1912.png|1912 variant|File:Ford logo 1927.png|1927|Ford 1957 logo.png|1957|File:Ford (1976).svg|1976|File:Ford Motor Company Logo.svg|2003|File:Ford logo flat.svg|2017|title=|align=center|footer=|height=70|width=100|noborder=yes}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== [[श्रेणी:अमेरिकी कम्पनीहरू]] 4prp9hlo7fg9dccaypyberdukko4dqa 1361582 1361581 2026-06-13T07:04:20Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1361582 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name =फोर्ड मोटर कम्पनी | native_name = Ford Motor Company | logo = Ford logo flat.svg | image = FordGlassHouse.jpg | image_size = 250px | image_caption = The [[Ford World Headquarters]] in Dearborn, Michigan, also known as the ''Glass House'' | type = [[पब्लिक कम्पनी|पब्लिक लिमिटेड कम्पनी]] | traded_as = {{unbulleted list|{{nyse|F}}|[[S&P 100|S&P 100 Component]]|[[S&P 500|S&P 500 Component]]}} | founder = [[हेनरी फोर्ड]] | area_served = विश्वव्यापी (क्युबा, उत्तर कोरिया, इरान, सुडान,जापान, र इन्डोनेसिया बाहेकa) }}'''फोर्ड मोटर कम्पनी''' ({{lang-en|Ford Motor Company}}) एक अमेरिकी बहुराष्ट्रिय वाहन निर्माता कम्पनी हो। यसको मुख्यालय डेट्राइट, [[मिचिगन|मिशिगन]]को डियरबोर्नमा छ। यसको स्थापना [[हेनरी फोर्ड]]द्वारा १६ जुन १९०३ मा भएको थियो। कम्पनीले फोर्ड ब्रान्ड अन्तर्गत अटोमोबाइल र व्यावसायिक सवारी साधनहरू र लिंकन ब्रान्ड अन्तर्गत लक्जरी कारहरू बिक्री गर्छ। कम्पनी [[न्युयोर्क स्टक एक्सचेन्ज]] मा सूचीकृत छ। कम्पनीको नियन्त्रण फोर्ड परिवारमा छ, फोर्ड परिवारसँग अल्पसंख्यक स्वामित्व छ तर अधिकांश मतदान अधिकार छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/joannmuller/2010/12/02/ford-familys-stake-is-smaller-but-theyre-richer-and-remain-firmly-in-control/|title=Ford Family's Stake Is Smaller, But They're Richer And Still Firmly In Control|last=Joann Muller|date=December 2, 2010|website=Forbes|access-date=August 31, 2016}}</ref> फोर्डसँग चीनको जियाङलिङ मोटर्समा ३२% हिस्सेदारी छ।<ref name="AR2">{{cite web |title=Jiangling Motors Corporation, Ltd. 2017 Annual Report |url=https://q.stock.sohu.com/newpdf/201830483868.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412165832/https://q.stock.sohu.com/newpdf/201830483868.pdf |archive-date=April 12, 2019 |access-date=February 1, 2019 |publisher=JMC |pages=27, 29 |via=Sohu}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 2023 |title=Jiangling Motors Corporation, Ltd. 2022 Annual Report |url=https://file.finance.sina.com.cn/211.154.219.97:9494/MRGG/CNSESZ_STOCK/2023/2023-3/2023-03-30/8926212.PDF |access-date=10 May 2024 |website=www.sina.com.cn |page=64}}</ref> फोर्डसँग ब्राजिली SUV निर्माता ट्रोलर, बेलायती [[एस्टन मार्टिन]] मा ८% हिस्सेदारी छ। यो चीन ( चंगान फोर्ड ), ताइवान ( फोर्ड लिओ हो ), थाइल्याण्ड ( अटोअलायंस थाइल्याण्ड), तुर्की ( फोर्ड ओटोसन ), र रूस ( फोर्ड सॉलर्स ) मा संयुक्त उद्यम हो। फोर्डले कारहरूको ठूलो मात्रामा [[म्यानुफ्याकचरिङ]] निर्माण र यसमा गतिशील एसेम्बली लाइनको प्रयोग हुन्छ। ; १९१४ सम्ममा, यी विधिहरू विश्वभर परिचित थिए, दुनिया भर फोर्डवाद ({{lang-en|Fordism}}) को नामले चिनिन्थ्यो। फोर्डको पूर्व यूके सहायक [[जैगुआर कारें|जगुआर]] र [[लैंड रोवर]], क्रमशः १९८९ र २००० मा अधिग्रहित गरियो, मार्च २००८ मा [[टाटा मोटर्स]] अफ इंडियालाई बेचिएको थियो। फोर्ड सँग १९९९ देखि २०१० सम्म स्वीडिश वाहन निर्माता [[वोल्वो कार|वोल्वो]] थियो ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ford.com/about-ford/news-announcements/press-releases/press-releases-detail/pr-ford-motor-company-completes-sale-33059|title=Ford Motor Company Completes Sale of Volvo to Geely|date=August 2, 2010|work=Ford Motor Co.|access-date=August 2, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100803145728/http://www.ford.com/about-ford/news-announcements/press-releases/press-releases-detail/pr-ford-motor-company-completes-sale-33059|archive-date=August 3, 2010}}</ref> == इतिहास == '''हेनरी फोर्ड कम्पनी''' [[हेनरी फोर्ड]]को कार म्यानुफ्याकचरिङ कम्पनीमा पहिलो प्रयास थियो । यसको स्थापना नोभेम्बर ३, १९०१ मा भएको थियो। फोर्डले आफ्नो नामको अधिकार लिएर छोडेपछि यो अगस्ट २२, १९०२ मा '''क्याडिलैक मोटर कम्पनी''' बन्यो।<ref>{{cite book|last1=McDonough|first1=John|last2=Egolf|first2=Karen|title=The Advertising Age Encyclopedia of Advertising|url=https://books.google.com/books?id=HZLtCQAAQBAJ&q=henry+ford+first+car+attempt+in+1901&pg=PA605|url-status=live|publisher=[[Routledge]]|date=June 18, 2015|access-date=August 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614180340/https://books.google.com/books?id=HZLtCQAAQBAJ&pg=PA605&dq=henry+ford+first+car+attempt+in+1901#q=henry%20ford%20first%20car%20attempt%20in%201901|archive-date=June 14, 2020|isbn=9781135949068}}</ref> १९०३ मा, फोर्ड मोटर कम्पनीलाई रूपान्तरित कारखानामा $२८,०००, २०२५ मा $१,००३,००० बराबरको नगदमा बाह्र लगानीकर्ताहरू, विशेष गरी जोन र होरेस डज, जसले पछि डज ब्रदर्स मोटर भेहिकल कम्पनी स्थापना गरे, बाट नगदमा सुरु गरिएको थियो। १९०३ मा, फोर्ड मोटर कम्पनी बाह्र लगानीकर्ताहरू, विशेष गरी जोन र होरेस डजबाट $२८,००० (२०२५ मा $१,००३,००० बराबर) नगदमा सुरु गरिएको थियो। होरेस डजहोरेस डजलेटरले डज ब्रदर्स मोटर भेहिकल कम्पनी स्थापना गरे। === लोगोको इतिहास === {{gallery|File:Ford logo 1903.png|1903|File:Ford logo1907.png|1907|File:Ford logo 1909.png|1909|File:Ford logo 1911.png|1911|File:Ford logo oval 1912.png|1912|File:Ford logo 1912.png|1912 variant|File:Ford logo 1927.png|1927|Ford 1957 logo.png|1957|File:Ford (1976).svg|1976|File:Ford Motor Company Logo.svg|2003|File:Ford logo flat.svg|2017|title=|align=center|footer=|height=70|width=100|noborder=yes}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== [[श्रेणी:अमेरिकी कम्पनीहरू]] 3tq3d9ikwjsi3iosisn281kge1d84h0 1361583 1361582 2026-06-13T07:07:23Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1361583 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name =फोर्ड मोटर कम्पनी | native_name = Ford Motor Company | logo = Ford logo flat.svg | image = FordGlassHouse.jpg | image_size = 250px | image_caption = The [[Ford World Headquarters]] in Dearborn, Michigan, also known as the ''Glass House'' | type = [[पब्लिक कम्पनी|पब्लिक लिमिटेड कम्पनी]] | traded_as = {{unbulleted list|{{nyse|F}}|[[S&P 100|S&P 100 Component]]|[[S&P 500|S&P 500 Component]]}} | founder = [[हेनरी फोर्ड]] | area_served = विश्वव्यापी (क्युबा, उत्तर कोरिया, इरान, सुडान,जापान, र इन्डोनेसिया बाहेकa) }}'''फोर्ड मोटर कम्पनी''' ({{lang-en|Ford Motor Company}}) एक अमेरिकी बहुराष्ट्रिय वाहन निर्माता कम्पनी हो। यसको मुख्यालय डेट्राइट, [[मिचिगन|मिशिगन]]को डियरबोर्नमा छ। यसको स्थापना [[हेनरी फोर्ड]]द्वारा १६ जुन १९०३ मा भएको थियो। कम्पनीले फोर्ड ब्रान्ड अन्तर्गत अटोमोबाइल र व्यावसायिक सवारी साधनहरू र लिंकन ब्रान्ड अन्तर्गत लक्जरी कारहरू बिक्री गर्छ। कम्पनी [[न्युयोर्क स्टक एक्सचेन्ज]] मा सूचीकृत छ। कम्पनीको नियन्त्रण फोर्ड परिवारमा छ, फोर्ड परिवारसँग अल्पसंख्यक स्वामित्व छ तर अधिकांश मतदान अधिकार छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/joannmuller/2010/12/02/ford-familys-stake-is-smaller-but-theyre-richer-and-remain-firmly-in-control/|title=Ford Family's Stake Is Smaller, But They're Richer And Still Firmly In Control|last=Joann Muller|date=December 2, 2010|website=Forbes|access-date=August 31, 2016}}</ref> फोर्डसँग चीनको जियाङलिङ मोटर्समा ३२% हिस्सेदारी छ।<ref name="AR2">{{cite web |title=Jiangling Motors Corporation, Ltd. 2017 Annual Report |url=https://q.stock.sohu.com/newpdf/201830483868.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412165832/https://q.stock.sohu.com/newpdf/201830483868.pdf |archive-date=April 12, 2019 |access-date=February 1, 2019 |publisher=JMC |pages=27, 29 |via=Sohu}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 2023 |title=Jiangling Motors Corporation, Ltd. 2022 Annual Report |url=https://file.finance.sina.com.cn/211.154.219.97:9494/MRGG/CNSESZ_STOCK/2023/2023-3/2023-03-30/8926212.PDF |access-date=10 May 2024 |website=www.sina.com.cn |page=64}}</ref> फोर्डसँग ब्राजिली SUV निर्माता ट्रोलर, बेलायती [[एस्टन मार्टिन]] मा ८% हिस्सेदारी छ। यो चीन ( चंगान फोर्ड ), ताइवान ( फोर्ड लिओ हो ), थाइल्याण्ड ( अटोअलायंस थाइल्याण्ड), तुर्की ( फोर्ड ओटोसन ), र रूस ( फोर्ड सॉलर्स ) मा संयुक्त उद्यम हो। फोर्डले कारहरूको ठूलो मात्रामा [[म्यानुफ्याकचरिङ]] निर्माण र यसमा गतिशील एसेम्बली लाइनको प्रयोग हुन्छ। ; १९१४ सम्ममा, यी विधिहरू विश्वभर परिचित थिए, दुनिया भर फोर्डवाद ({{lang-en|Fordism}}) को नामले चिनिन्थ्यो। फोर्डको पूर्व यूके सहायक [[जैगुआर कारें|जगुआर]] र [[लैंड रोवर]], क्रमशः १९८९ र २००० मा अधिग्रहित गरियो, मार्च २००८ मा [[टाटा मोटर्स]] अफ इंडियालाई बेचिएको थियो। फोर्ड सँग १९९९ देखि २०१० सम्म स्वीडिश वाहन निर्माता [[वोल्वो कार|वोल्वो]] थियो ।<ref>{{Cite news|url=http://www.ford.com/about-ford/news-announcements/press-releases/press-releases-detail/pr-ford-motor-company-completes-sale-33059|title=Ford Motor Company Completes Sale of Volvo to Geely|date=August 2, 2010|work=Ford Motor Co.|access-date=August 2, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100803145728/http://www.ford.com/about-ford/news-announcements/press-releases/press-releases-detail/pr-ford-motor-company-completes-sale-33059|archive-date=August 3, 2010}}</ref> == इतिहास == [[File:Henry ford 1919.jpg|thumb|left|150px|संस्थापक हेनरी फोर्ड, १९१९]] '''हेनरी फोर्ड कम्पनी''' [[हेनरी फोर्ड]]को कार म्यानुफ्याकचरिङ कम्पनीमा पहिलो प्रयास थियो । यसको स्थापना नोभेम्बर ३, १९०१ मा भएको थियो। फोर्डले आफ्नो नामको अधिकार लिएर छोडेपछि यो अगस्ट २२, १९०२ मा '''क्याडिलैक मोटर कम्पनी''' बन्यो।<ref>{{cite book|last1=McDonough|first1=John|last2=Egolf|first2=Karen|title=The Advertising Age Encyclopedia of Advertising|url=https://books.google.com/books?id=HZLtCQAAQBAJ&q=henry+ford+first+car+attempt+in+1901&pg=PA605|url-status=live|publisher=[[Routledge]]|date=June 18, 2015|access-date=August 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614180340/https://books.google.com/books?id=HZLtCQAAQBAJ&pg=PA605&dq=henry+ford+first+car+attempt+in+1901#q=henry%20ford%20first%20car%20attempt%20in%201901|archive-date=June 14, 2020|isbn=9781135949068}}</ref> १९०३ मा, फोर्ड मोटर कम्पनीलाई रूपान्तरित कारखानामा $२८,०००, २०२५ मा $१,००३,००० बराबरको नगदमा बाह्र लगानीकर्ताहरू, विशेष गरी जोन र होरेस डज, जसले पछि डज ब्रदर्स मोटर भेहिकल कम्पनी स्थापना गरे, बाट नगदमा सुरु गरिएको थियो। १९०३ मा, फोर्ड मोटर कम्पनी बाह्र लगानीकर्ताहरू, विशेष गरी जोन र होरेस डजबाट $२८,००० (२०२५ मा $१,००३,००० बराबर) नगदमा सुरु गरिएको थियो। होरेस डजहोरेस डजलेटरले डज ब्रदर्स मोटर भेहिकल कम्पनी स्थापना गरे। {{clear}} === लोगोको इतिहास === {{gallery|File:Ford logo 1903.png|1903|File:Ford logo1907.png|1907|File:Ford logo 1909.png|1909|File:Ford logo 1911.png|1911|File:Ford logo oval 1912.png|1912|File:Ford logo 1912.png|1912 variant|File:Ford logo 1927.png|1927|Ford 1957 logo.png|1957|File:Ford (1976).svg|1976|File:Ford Motor Company Logo.svg|2003|File:Ford logo flat.svg|2017|title=|align=center|footer=|height=70|width=100|noborder=yes}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== [[श्रेणी:अमेरिकी कम्पनीहरू]] j013sl0tdvoudfgd2dvoc0y7c7r78pu 14 111902 1361599 1218132 2026-06-13T09:09:54Z Bishaldev100 28807 1361599 wikitext text/x-wiki [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]]को दौरान [[गियोतिन|गिलेटिन]]बाट हत्या गरिएका फ्रान्सेली मानिसहरु [[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]] 5rju35d8ibg1abu682e7fd6uzbficaf 0 112060 1361606 1317807 2026-06-13T09:46:50Z Bishaldev100 28807 1361606 wikitext text/x-wiki {{Infobox prime_minister |Name =गोपाल शमशेर जङ्गबहादुर राणा |image = |caption = |birth_date = |rank1 = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office1 = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start1 =२०१२ भदौ |term_end1 = २०१३ साउन<ref>[https://nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 Police History]</ref> |office= [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |predecessor1=[[ज्ञानबहादुर याक्थुम्बा]] |successor1 =[[पूर्ण सिंह खवास]] |allegiance = {{flag|नेपाल}} |rank = आइ.जी.पी. |country = [[नेपाल]] |father = [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]] }} '''गोपाल शमशेर जङ्गबहादुर राणा''' [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख (आइ.जी.पी.) थिए । ==बाल्यकाल== उनी [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]]को छोरा थिए। १९९० मा रुद्र शमशेरलाई पाल्पा निर्वासित भएपछी उनी पनि पाल्पा गएका थिए।<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm Royal Ark]</ref> उनी राणा विरोधी अभियानमा लागेका थिए। == नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना == {{मुख्य लेख|नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना}} [[सात सालको क्रान्ति|२००७ सालको क्रान्ति]]मा [[मातृकाप्रसाद कोइराला]] मुक्ति सेनाका सभापति सर्वाेच्च कमान्डर थिए । गोपाल शमशेर भैरहावा क्षेत्रका कमान्डर थिए। भैरहवा क्षेत्रका अर्का कमान्डर [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आइ सिंह]] थिए।  फागुन ७ को घोषणा पछी सशस्त्र क्रान्तिको समाप्ति भयो। तर के आई सिंह अझै सशस्त्र क्रान्ती जारी गर्नु पर्ने पक्षमा थिए । क्रान्तिकै बेला गोपालशमशेरले डा. केआई सिंह नेतृत्वको मुक्ति सेनालाई हतियार नदिँदा दुवै कमान्डरबीच द्वन्द्वको अवस्था थियो। प्रजातन्त्रको घोषणापछि पश्चिम कमान्डको जिम्मेवारी गोपालशमशेरले नै पाएका थिए। त्यसपछि सिंह र गोपाल शमशेरबीचको दूरी झनै बढेको थियो। <ref>{{Cite web |date=१२ साउन २०७९ |title=“हिमालयन रविन हुड” |url=https://gorkhapatraonline.com/index.php/news/20368 |access-date=2026-06-13 |website=GorakhaPatra}}</ref> ==स्रोत== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] reht6gs53n4f7k1gfaowrs3tpqyt72t 1361610 1361606 2026-06-13T09:57:45Z Bishaldev100 28807 1361610 wikitext text/x-wiki {{Infobox prime_minister |Name =गोपाल शमशेर जङ्गबहादुर राणा |image = |caption = |birth_date = |rank1 = आइ.जी.पी. <!-- Commented out: [[File:Interpol logo.png|26 px]] --> [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|महानिरीक्षक (I.G.P.)]] |office1 = [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |term_start1 =२०१२ भदौ |term_end1 = २०१३ साउन<ref>[https://nepalpolice.gov.np/index.php/about-us/history?start=1 Police History]</ref> |office= [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख |predecessor1=[[ज्ञानबहादुर याक्थुम्बा]] |successor1 =[[पूर्ण सिंह खवास]] |allegiance = {{flag|नेपाल}} |rank = आइ.जी.पी. |country = [[नेपाल]] |father = [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]] }} '''गोपाल शमशेर जङ्गबहादुर राणा''' [[नेपाल प्रहरी]]को प्रमुख (आइ.जी.पी.) थिए। उनी पुलिस प्रमुख भएको समयमा नै नेपाल पुलिस ऐन २०१२ जारी भएको थियो । ==बाल्यकाल== उनी [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]]को छोरा थिए। १९९० मा रुद्र शमशेरलाई पाल्पा निर्वासित भएपछी उनी पनि पाल्पा गएका थिए।<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm Royal Ark]</ref> उनी राणा विरोधी अभियानमा लागेका थिए। == नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना == {{मुख्य लेख|नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना}} [[सात सालको क्रान्ति|२००७ सालको क्रान्ति]]मा [[मातृकाप्रसाद कोइराला]] मुक्ति सेनाका सभापति सर्वाेच्च कमान्डर थिए । गोपाल शमशेर भैरहावा क्षेत्रका कमान्डर थिए। भैरहवा क्षेत्रका अर्का कमान्डर [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के आइ सिंह]] थिए।  फागुन ७ को घोषणा पछी सशस्त्र क्रान्तिको समाप्ति भयो। तर के आई सिंह अझै सशस्त्र क्रान्ती जारी गर्नु पर्ने पक्षमा थिए । क्रान्तिकै बेला गोपालशमशेरले डा. केआई सिंह नेतृत्वको मुक्ति सेनालाई हतियार नदिँदा दुवै कमान्डरबीच द्वन्द्वको अवस्था थियो। प्रजातन्त्रको घोषणापछि पश्चिम कमान्डको जिम्मेवारी गोपालशमशेरले नै पाएका थिए। त्यसपछि सिंह र गोपाल शमशेरबीचको दूरी झनै बढेको थियो। <ref>{{Cite web |date=१२ साउन २०७९ |title=“हिमालयन रविन हुड” |url=https://gorkhapatraonline.com/index.php/news/20368 |access-date=2026-06-13 |website=GorakhaPatra}}</ref> ==स्रोत== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाल प्रहरीका प्रमुखहरू}} [[श्रेणी:नेपाल प्रहरी]] [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] [[श्रेणी:नेपालका प्रहरी महानिरीक्षकहरू]] fpttsiozxjtrsbsfz506q1jo556yl3u 0 114860 1361644 1356820 2026-06-13T11:49:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361644 wikitext text/x-wiki {{Dynamic list}} '''[[युट्युब]]''' एक अमेरिकी [[भिडियो साझेदारी सेवा|भिडियो साझेदारी वेबसाइट]] हो जसको मुख्यालय [[क्यालिफोर्निया]]को सान ब्रुनोमा रहेको छ। वेबसाइटले प्रत्येक अपलोड गरिएको भिडियोको दृश्य गणनालाई सङ्केत गर्दछ, जसले गर्दा सबैभन्दा बढी हेरिएकोको तथ्याङ्क राख्न सम्भव हुन्छ, जसमध्ये धेरै अस्तित्वमा छन् जबकि अन्य त्यस्तो कीर्तिमान कायम गरेका भिडियोहरू हाल वेबसाइटमा उपलब्ध छैनन्। यद्यपि सबैभन्दा धेरै हेरिएको भिडियोहरू सुरुमा सुरुवाती सामग्री निर्माताहरूद्वारा अपलोड गरिएको भाइरल भिडियोहरू थिए, जस्तै "इभोल्युसन अफ डान्स" र "चार्ली बिट माई फिङ्गर", तिनीहरू व्यावसायिक रेकर्डिङ कलाकारहरूको तर्फबाट निर्मित सङ्गीत भिडियोहरू बनेका छन्। सन् २००९ मा [[लेडी गागा]]को "ब्याड रोमान्स" पछि, "सबैभन्दा धेरै हेरिएको युट्युब भिडियो" सूचीको शीर्षमा पुगेको प्रत्येक भिडियो एक सङ्गीत भिडियो बनेको छ। नोभेम्बर २००५ मा, ब्राजिली फुटबल खेलाडी [[रोनाल्डिन्हो]]को [[नाइकी]]को विज्ञापन १० लाख पटक हेरिएको पहिलो भिडियो बनेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.thedrum.com/news/2016/03/31/2005-nike-video-featuring-ronaldinho-becomes-first-youtube-film-reach-one-million|title=2005: Nike video featuring Ronaldinho becomes first YouTube film to reach one million views|website=The Drum}}</ref> एक अर्ब भन्दा बढी हेरिएका भिडियोमा पहिलो पटक डिसेम्बर २०१२ मा [[गङ्नम स्टाइल]]ले हासिल गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=नेपाली|अन्तिम=|प्रथम=|शीर्षक=गङ्नम स्टाइलको युट्युब रेकर्ड तोड्यो 'किल दिस लभ'ले ...|युआरएल=https://ganthan.com/entertainment/blackpink-kill-this-love-mv/|वेबसाइट=गन्थन|पहुँचमिति=३ अगस्ट २०२०}}</ref>। १३ जनवरी २०२२ मा, पिङ्कफोङको "बेबी सार्क" १० अर्ब भन्दा बढी पटक हेरिएको पहिलो भिडियो बनेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2022/01/13/entertainment/baby-shark-10-billion-views-youtube-cec/index.html|title='Baby Shark' becomes the first YouTube video to hit 10 billion views|website=CNN|date=January 13, 2022 }}</ref><ref>{{cite web|author=|title=संसारमै सबैभन्दा बढी हेरिएको गीत रेकर्ड ‘बेबी सार्क’ले तोड्यो|url=https://deshsanchar.com/2020/11/05/434677/|website=देश सञ्चार|publisher=|language=नेपाली|accessdate=१० पुस २०८१}}</ref><ref>{{cite web|author=|title=युट्युबमा सर्वाधिक हेरिएको बालगीत 'बेबी सार्क'को फिल्म बन्ने|url=https://2080.setopati.com/art/hollywood/262390|website=|publisher=सेतोपाटी|language=नेपाली|accessdate=१० पुस २०८१}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> दृश्यहरूले कति पटक भिडियो हेरिएको छ भनेर प्रतिनिधित्व गर्दछ। ट्राफिक वास्तविक मानिसबाट आइरहेको छ र स्क्रिप्ट वा अन्य भ्रामक विधिहरू होइन भनेर सुनिश्चित गर्न, युट्युबसँग वैध दृश्यहरूलाई अवैध व्यक्तिहरूबाट अलग गर्न एक गुप्त एल्गोरिदम अवस्थित छ जसले केवल वैध दृश्यहरू दृश्य गणनामा समावेश गर्दछ छ।<ref>{{cite web|url=https://support.google.com/youtube/answer/2991785?hl=en|title=How engagement metrics are counted|publisher=Google Inc.|date=January 1, 2023}}</ref> विशेष गरी, वैध दृश्यको रूपमा गणना गर्न, प्रयोगकर्ताले जानाजानी भिडियोको प्लेब्याक सुरु गर्नु पर्दछ र भिडियोको कम्तिमा ३० सेकेन्ड (वा छोटो भिडियोको लागि सम्पूर्ण भिडियो) प्ले गर्नु पर्दछ। यसका अतिरिक्त, रिप्लेहरू दृश्यहरूको रूपमा गणना गर्दा, २४-घण्टाको अवधिमा प्रति आइपी ठेगाना ४ वा ५ दृश्यहरूको सीमा हुन्छ, जुन बिन्दु पछि, २४-घण्टा अवधि समाप्त नभएसम्म त्यो आइपीबाट थप दृश्यहरू गणना गरिँदैन।<ref>{{cite web|url=https://blog.hootsuite.com/get-views-youtube/|title=How to Get More Views on YouTube [REAL Ones]|publisher=Hootsuite|date=February 9, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tubics.com/blog/what-counts-as-a-view-on-youtube/|title=How Does YouTube Count Views?|publisher=Tubics|access-date=March 10, 2024}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240302042231/https://www.tubics.com/blog/what-counts-as-a-view-on-youtube |date=March 2, 2024 }}</ref> == शीर्ष भिडियोहरू == निम्न तालिकामा [[युट्युब]]मा सबैभन्दा धेरै हेरिएका शीर्ष ३० भिडियोहरू सूचीबद्ध गरिएको छ, प्रत्येक कुल १ करोड दृश्यहरू, प्रकाशक र प्रकाशन मितिमा गोलाकार छ। भिडियोहरू केही देशहरूमा क्षेत्रीय प्रतिबन्धहरूको कारण विश्वव्यापी रूपमा उपलब्ध नहुन पनि सक्छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/playlist?list=PLirAqAtl_h2r5g8xGajEwdXd3x1sZh8hC|title=Most Viewed Videos of All Time • (Over 700M views) - YouTube|website=www.youtube.com}}</ref> {{sticky header}}{{table alignment}}{{static row numbers}}{{sort under}} {| class="sortable wikitable sticky-header static-row-numbers sort-under col3center col4right" |- ! भिडियोको नाम ! प्रकाशक ! अवलोकन (अर्ब) ! data-sort-type="usLongDate" | मिति !कडी (युआरएल) ! class="unsortable" | टिप्पणीहरू |- | [[बेबी सार्क]]<ref name="Baby Shark Dance">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=XqZsoesa55w|title=Baby Shark Dance {{pipe}} #babyshark Most Viewed Video {{pipe}} Animal Songs {{pipe}} PINKFONG Songs for Children|work=[[युट्युब]]|date=June 17, 2016 |access-date=June 3, 2022}}</ref> || [[पिङ्कफोङ]] || १५.५२ || १७ जुन २०१६ |[https://www.youtube.com/watch?v=XqZsoesa55w&ab_channel=BabyShark-PinkfongKids%E2%80%99Songs%26Stories युट्युब]|| {{efn|"बेबी सार्क डान्स" २०१९ नोभेम्बर २५ मा ४ अर्ब दृश्य पुग्ने पाँचौँ भिडियो बनेको थियो। ३ अप्रिल २०२० मा ५ अर्ब दृश्य पुग्ने दोस्रो भिडियो, १६ जुलाई २०२० मा, ६ अर्ब दृश्य पुग्ने दोस्रो भिडियो, १९ अक्टोबर २०२० मा, ७ अर्ब पुगेको, २३ फेब्रुअरी २०२१ मा, ८ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो, १० जुलाई २०२१ मा, ९ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो, १३ जनवरी २०२२ मा, १० अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो, २४ जुलाई २०२२ मा, ११ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो<ref name="Baby Shark Ten Billion">{{cite web|url=https://variety.com/2022/digital/news/baby-shark-dance-10-billion-youtube-views-1235153290/|title='Baby Shark Dance' Boogies to More Than 10 Billion YouTube Views|last=Spangler|first=Todd|date=January 13, 2022|work=[[भेराइटी (पत्रिका)|भेराइटी]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113153312/https://variety.com/2022/digital/news/baby-shark-dance-10-billion-youtube-views-1235153290/|archive-date=January 13, 2022|url-status=live|access-date=January 13, 2022}}</ref>, २९ डिसेम्बर २०२२ मा, १२ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो, २० जुन २०२३ मा, १३ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो, २६ जनवरी २०२४ मा १४ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो र १ सेप्टेम्बर २०२४ मा, १५ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो बन्न सफल भएको थियो। यसले १ नोभेम्बर २०२० मा "देस्पासितो" लाई उछिन्दै अहिले सम्मकै सबैभन्दा धेरै हेरिएको भिडियो बनेको थियो।<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/9476848/baby-shark-record-despacito-most-viewed-youtube-video-ever/|title='Baby Shark' Swims Past 'Despacito' to Become Most-Viewed YouTube Video of All-Time|last=Kaufman|first=Gil|date=November 2, 2020|magazine=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102193443/https://www.billboard.com/articles/news/9476848/baby-shark-record-despacito-most-viewed-youtube-video-ever/|archive-date=November 2, 2020|access-date=November 16, 2020}}</ref>}} |- | [[देस्पासितो]]<ref name="Despacito (feat. Daddy Yankee)">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kJQP7kiw5Fk|title=Luis Fonsi – Despacito ft. Daddy Yankee|work=[[युट्युब]]|date=January 12, 2017 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || [[लुइस फोन्सी]] || ८.६३ || १२ जनवरी २०१७ |[https://www.youtube.com/watch?v=kJQP7kiw5Fk&ab_channel=LuisFonsiVEVO युट्युब]|| {{efn|name=despacitoview|"देस्पासितो"ले "सि यु अगेन"लाई उछिन्दै ४ अगस्ट २०१७ मा, युट्युमा सर्वाधिक हेरिएको भिडियो बनेको थियो;<ref name="Despacito">{{cite web|last1=McIntyre|first1=Hugh|title='Despacito' Has Just Become the Most Popular Video of All Time on YouTube|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2017/08/04/despacito-has-just-become-the-most-popular-video-of-all-time-on-youtube/|website=[[फोर्ब्स]]|access-date=August 4, 2017}}</ref> ४ अगस्ट २०१७ मा, ३ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो बनेको थियो;<ref name="3billion"/> ११ अक्टोबर २०१७ मा, ४ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो बनेको थियो;<ref name="4billion"/> ५ अप्रिल २०१८ मा, ५ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो बनेको थियो;<ref name="5billion"/> २४ फेब्रुअरी २०१९ मा, ६ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो बनेको थियो;<ref name="6billion"/> १० अक्टोबर २०२० मा, ७ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो बनेको थियो;<ref name="7billion"/> ६ नोभेम्बर २०२२ मा, ८ अर्ब दृश्य पुग्ने दोस्रो भिडियो बनेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://www.iheartradio.ca/news/despacito-video-tops-8-billion-views-1.18769760 | title='Despacito' Video Tops 8 Billion Views }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004233548/https://www.iheartradio.ca/news/despacito-video-tops-8-billion-views-1.18769760 |date=2023-10-04 }}</ref> र २०२४ जनवरी सम्म, ५ करोड २० लाख भन्दा बढी लाइकको साथ यो [[सर्वाधिक मनपराइएका युट्युब भिडियोहरूको सूची|सर्वाधिक मनपराइएको युट्युब भिडियो]] समेत हो।}} |- | [[जोनी जोनी यस पापा]]<ref name="Johny Johny Yes Papa">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=F4tHL8reNCs|title=Johny Johny Yes Papa 👶 THE BEST Song for Children {{pipe}} LooLoo Kids|work=[[युट्युब]]|date=October 8, 2016 |access-date=June 3, 2022}}</ref> || लुलु किड्स - बाल गीत|| ७.०० || ८ अक्टोबर २०१६ |[https://www.youtube.com/watch?v=F4tHL8reNCs&ab_channel=LooLooKids-NurseryRhymesandChildren%27sSongs युट्युब]|| |- | [[ह्विल्स अन द बस]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=e_04ZrNroTo&ab_channel=Cocomelon-NurseryRhymes|title=Wheels on the Bus {{pipe}} CoCoMelon Nursery Rhymes & Kids Songs|work=[[युट्युब]]|date=May 24, 2018 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || [[कोकोमेलन - नर्सरी राइम्स]] || ७.०० || २४ मे २०१८ |[https://www.youtube.com/watch?v=pPTT_cowCtY&ab_channel=Cocomelon-NurseryRhymes युट्युब]|| |- | बाथ सङ<ref name="Bath Song">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WRVsOCh907o|title=Bath Song {{pipe}} CoCoMelon Nursery Rhymes & Kids Songs|work=[[युट्युब]]|date=May 2, 2018 |access-date=June 3, 2022}}</ref> || [[कोकोमेलन - नर्सरी राइम्स]] || ६.९७ || २ मे २०१८ |[https://www.youtube.com/watch?v=WRVsOCh907o&ab_channel=Cocomelon-NurseryRhymes युट्युब]|| |- | [[सि यु अगेन]]<ref name="See You Again">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RgKAFK5djSk|title=Wiz Khalifa – See You Again ft. Charlie Puth [Official Video] Furious 7 Soundtrack|work=[[युट्युब]]|date=April 6, 2015 |access-date=June 3, 2022}}</ref> || [[विज खलिफा]] || ६.५४ || ६ अप्रिल २०१५ |[https://www.youtube.com/watch?v=RgKAFK5djSk&ab_channel=WizKhalifaMusic युट्युब]|| {{efn|"सि यु अगेन"ले १० जुलाई २०१७ मा, "गङ्नम स्टाइल"लाई उछिन्दै सर्वाधिक हेरिएको भिडियो बनेको थियो;<ref name="SeeYouAgaintop">{{cite news|last1=France|first1=Lisa Respers|title='See You Again' takes YouTube top spot|url=http://www.cnn.com/2017/07/11/entertainment/most-viewed-youtube-video/index.html|access-date=July 12, 2017|work=सिएनएन|date=July 11, 2017}}</ref> ३ सेप्टेम्बर २०१६ मा, २ अर्ब दृश्य पुग्ने दोस्रो भिडियो बनेको थियो;<ref>{{cite web|url=https://www.tubefilter.com/2016/09/08/wiz-khalifa-charlie-puth-see-you-again-two-billion/|title=Wiz Khalifa, Charlie Puth's 'See You Again' Gets 16,000 YouTube Views Per Hour On Its Path To Two Billion|date=September 3, 2016|access-date=October 12, 2020}}</ref> ६ अगस्ट २०१७ मा, ३ अर्ब दृश्य पुग्ने दोस्रो भिडियो बनेको थियो;<ref name="SeeYouAgain3"/> ७ फेब्रुअरी २०१९ मा, ४ अर्ब दृश्य पुग्ने तेस्रो भिडियो, ७ मार्च २०२१ मा, ५ अर्ब दृश्य पुग्ने चौथो भिडियो;<ref name="SeeYouAgain4"/> र २०२४ जनवरी सम्म, ४ करोड २० लाख भन्दा बढी लाइकको साथ यो तेस्रो [[सर्वाधिक मनपराइएका युट्युब भिडियोहरूको सूची|सर्वाधिक मनपराइएको युट्युब भिडियो]] समेत हो।}} |- | [[सेप अफ यु]]<ref name="Shape of You">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=JGwWNGJdvx8|title=Ed Sheeran – Shape of You [Official Video]|work=[[युट्युब]]|date=January 30, 2017 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || [[एड सिरन]] || ६.४० || ३० जनवरी २०१७ |[https://www.youtube.com/watch?v=JGwWNGJdvx8&ab_channel=EdSheeran युट्युब]|| {{efn|"सेप अफ यु" ७ जनवरी २०१९ मा, ४ अर्ब दृश्य पुग्ने दोस्रो भिडियो बनेको थियो;<ref name="ShapeofYou4"/> १ अक्टोबर २०२० मा, ५ अर्ब दृश्य पुग्ने तेस्रो भिडियो बनेको थियो; २३ मे २०२३ मा, ६ अर्ब दृश्य पुग्ने पाँचौँ भिडियो बनेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.lifestyleasia.com/hk/entertainment/most-viewed-youtube-videos-of-all-time/|title=The 10 most-viewed YouTube videos of all-time|date=May 23, 2023}}</ref>}} |- | फोनिक्स सङ विथ टु वर्ड्स<ref name="Phonics Song">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hq3yfQnllfQ|title=Phonics Song with TWO Words – ABC Alphabet Songs with Sounds for Children|work=[[युट्युब]]|date=March 6, 2014 |access-date=June 3, 2022}}</ref> || [[चुचु टिभी]] || ६.२३ || ६ मार्च २०१४ |[https://www.youtube.com/watch?v=hq3yfQnllfQ&ab_channel=ChuChuTVNurseryRhymes%26KidsSongs युट्युब]|| |- | [[अप्टाउन फङ्क]]<ref name="Uptown Funk">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OPf0YbXqDm0|title=Mark Ronson – Uptown Funk ft. Bruno Mars|work=[[युट्युब]]|date=November 19, 2014 |access-date=June 3, 2022}}</ref> || [[मार्क रोनसन]] || ५.४५ || १९ नोभेम्बर २०१४ |[https://www.youtube.com/watch?v=OPf0YbXqDm0&ab_channel=MarkRonsonVEVO युट्युब]|| |- | [[गङ्नम स्टाइल]]<ref name="Gangnam Style">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9bZkp7q19f0|title=PSY – GANGNAM STYLE (강남스타일) M/V|work=[[युट्युब]]|date=July 15, 2012 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || [[साई]] || ५.४३ || १५ जुलाई २०१२ |[https://www.youtube.com/watch?v=9bZkp7q19f0&ab_channel=officialpsy युट्युब]|| {{efn|name=gangnamview|"गङ्नम स्टाइल"ले "बेबी"लाई उछिन्दै २४ नोभेम्बर २०१२ मा, सर्वाधिक हेरिएको भिडियो बनेको थियो;<ref name="GangnamStyle">{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2012/11/24/psys-gangam-style-tops-biebers-baby-to-become-most-viewed-youtube-video-ever/|title=PSY's Gangnam Style Tops Bieber's Baby To Become Most Viewed YouTube Video Ever|last=Kosner|first=Anthony Wing|date=November 24, 2012|work=[[फोर्ब्स]]|access-date=November 8, 2013}}</ref> २१ डिसेम्बर २०१२ मा, १ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो बन्न सफल भएको थियो;<ref name="billboardbillion"/> ३० मे २०१४ मा, २ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो बनेको थियो;<ref name="billboardbillion2"/> २५ नोभेम्बर २०१७ मा, ३ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो भिडियो बनेको थियो; ४ मार्च २०२१ मा, ४ अर्ब दृश्य पुग्ने आठौँ भिडियो बनेको थियो।<ref name="Gangnam3"/>}} |- | लर्निङ कलर्स – कलरफुल एग्स अन अ फार्म<ref name="Eggs">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_nAu9D-8srA|title=Учим цвета-Разноцветные яйца на ферме|work=[[युट्युब]]|date=February 26, 2018 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || मिरोस्का टिभी|| ५.२२ || २७ फेब्रुअरी २०१८ |[https://www.youtube.com/watch?v=_nAu9D-8srA&ab_channel=%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BA%D0%B0%D0%A2%D0%92 युट्युब]|| |- | [[एक्सेल एफ]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=k85mRPqvMbE|title=Crazy Frog – Axel F|work=[[युट्युब]]|date=June 16, 2009 |access-date=February 22, 2021}}</ref> || [[क्रेजी फ्रग]] || ४.९८ || २६ जुन २००९ |[https://www.youtube.com/watch?v=k85mRPqvMbE&ab_channel=CrazyFrog युट्युब]|| |- | [[दामे तु कोसिता]]<ref name="Dame Tu Cosita">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FzG4uDgje3M|title=El Chombo – Dame Tu Cosita feat. Cutty Ranks (Official Video)|work=[[युट्युब]]|date=April 5, 2018 |access-date=December 31, 2020}}</ref>|| [[अल्ट्रा रेकर्ड्स]]|| ४.९३ || ५ अप्रिल २०१८ |[https://www.youtube.com/watch?v=FzG4uDgje3M&ab_channel=UltraRecords युट्युब]|| |- | ''[[मासा एन्ड द बियर]]'' – रेसिपी फर द डिजास्टर<ref name="Masha and the Bear">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KYniUCGPGLs|title=Маша и Медведь (Masha and The Bear) – Маша плюс каша (17 Серия)|work=[[युट्युब]]|date=January 31, 2012 |access-date=June 3, 2022}}</ref>|| [[गेट मुभिज]]|| ४.६२ || ३१ जनवरी २०१२ |[https://www.youtube.com/watch?v=KYniUCGPGLs&ab_channel=GetMovies युट्युब]|| |- | [[बा, बा, ब्ल्याक सिप]]<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=MR5XSOdjKMA&list=PL11E57E1166929B60&index=31&ab_channel=Cocomelon-NurseryRhymes |title=Baa Baa Black Sheep {{pipe}} CoCoMelon Nursery Rhymes & Kids Songs |work=[[युट्युब]] |date=June 25, 2018 |access-date=December 31, 2020}}</ref>|| [[कोकोमेलन - नर्सरी राइम्स]]|| ४.३४ || २५ जुन २०१८ |[https://www.youtube.com/watch?v=MR5XSOdjKMA&ab_channel=Cocomelon-NurseryRhymes युट्युब]|| |- | [[मासुम (चलचित्र)|मासुम]]<ref name="Lakdi">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=3bLfzgZ-wO8&list=PL11E57E1166929B60&index=31&ab_channel=JingleToons |title=लकड़ी की काठी {{pipe}} Lakdi ki Kathi {{pipe}} Popular Hindi Children Songs {{pipe}} Animated Songs by JingleToons |work=[[युट्युब]] |date=June 13, 2018 |access-date=December 26, 2022}}</ref>|| जिङ्गल टुन्स || ४.३३ || १४ जुन २०१८ |[https://www.youtube.com/watch?v=3bLfzgZ-wO8&ab_channel=JingleToons युट्युब]|| |- | [[हनुमान चालिसा]]<ref name="Chalisa">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=AETFvQonfV8&list=PL11E57E1166929B60&index=31&ab_channel=T-SeriesBhaktiSagar|title=श्री हनुमान चालीसा 🌺🙏{{pipe}} Shree Hanuman Chalisa Original Video {{pipe}}🙏🌺{{pipe}} GULSHAN KUMAR {{pipe}} HARIHARAN {{pipe}}Full HD|work=[[युट्युब]]|date=May 9, 2011 |access-date=October 2, 2023}}</ref>|| [[टि सिरिज|टि सिरिज भक्ति सागर]]|| ४.३० || १० मे २०११ |[https://www.youtube.com/watch?v=AETFvQonfV8&ab_channel=T-SeriesBhaktiSagar युट्युब]|| |- | [[सुगर]]<ref name="Sugar">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=09R8_2nJtjg|title=Maroon 5 – Sugar|work=[[युट्युब]]|date=January 14, 2015 |access-date=June 3, 2022}}</ref> || [[मरुन फाइभ]] || ४.१७ || १४ जनवरी २०१५ |[https://www.youtube.com/watch?v=09R8_2nJtjg&ab_channel=Maroon5VEVO युट्युब]|| |- | [[वाका वाका (दिस टाइम फर अफ्रिका)]]<ref name="Waka Waka">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pRpeEdMmmQ0|title=Shakira – Waka Waka (This Time for Africa) (The Official 2010 FIFA World Cup Song)|work=[[युट्युब]]|date=June 4, 2010 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || [[सकिरा]] || ४.१४ || ४ जुन २०१० |[https://www.youtube.com/watch?v=pRpeEdMmmQ0&ab_channel=shakiraVEVO युट्युब]|| |- | [[काउन्टिङ स्टार्स]]<ref name="Counting Stars">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hT_nvWreIhg|title=OneRepublic – Counting Stars|work=[[युट्युब]]|date=May 31, 2013 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || [[वान रिपब्लिक]] || ४.११ || ३१ मे २०१३ |[https://www.youtube.com/watch?v=hT_nvWreIhg&ab_channel=OneRepublicVEVO युट्युब]|| |- | [[रोयर]]<ref name="Roar">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CevxZvSJLk8|title=Katy Perry – Roar (Official)|work=[[युट्युब]]|date=September 5, 2013 |access-date=December 31, 2020}}</ref>|| [[केटी पेरी]]|| ४.०९ || ५ सेप्टेम्बर २०१३ |[https://www.youtube.com/watch?v=CevxZvSJLk8&ab_channel=KatyPerryVEVO युट्युब]|| |- | हम्प्टी द ट्रेन अन द फ्रुट्स राइड<ref name="Humpty">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=138nNxXUJXw&list=PL11E57E1166929B60&index=31&ab_channel=KiddiestvHindi-NurseryRhymes%26KidsSongs|title=Humpty the Train on a Fruits Ride {{pipe}} हम्प्टी ट्रैन और उसके फल दोस्तों से मिलिए {{pipe}} Kiddiestv Hindi |work=[[युट्युब]]|date=January 26, 2018 |access-date=August 26, 2022}}</ref>|| किडिज टिभी हिन्दी || ४.०८ || २६ जनवरी २०१८ |[https://www.youtube.com/watch?v=138nNxXUJXw&ab_channel=KiddiestvHindi-NurseryRhymes%26KidsSongs युट्युब]|| |- | [[सरी]]<ref name="Sorry">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=fRh_vgS2dFE|title=Justin Bieber – Sorry (PURPOSE : The Movement)|work=[[युट्युब]]|date=October 22, 2015 |access-date=June 3, 2022}}</ref> || [[जस्टिन बिबर]] || ३.९१ || २२ अक्टोबर २०१५ |[https://www.youtube.com/watch?v=fRh_vgS2dFE&ab_channel=JustinBieberVEVO युट्युब]|| |- | [[डार्क हर्स]]<ref name="Dark Horse">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0KSOMA3QBU0|title=Katy Perry – Dark Horse (Official) ft. Juicy J|work=[[युट्युब]]|date=February 20, 2014 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || [[केटी पेरी]] || ३.८९ || २० फेब्रुअरी २०१४ |[https://www.youtube.com/watch?v=0KSOMA3QBU0&ab_channel=KatyPerryVEVO युट्युब]|| |- | [[पर्फेक्ट (एड सिरनको गीत)|पर्फेक्ट]]<ref name="Perfect">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2Vv-BfVoq4g|title=Ed Sheeran – Perfect (Official Music Video)|work=[[युट्युब]]|date=November 9, 2017 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || [[एड सिरन]] || ३.८७ || ९ नोभेम्बर २०१७ |[https://www.youtube.com/watch?v=2Vv-BfVoq4g&ab_channel=EdSheeran युट्युब]|| |- | [[थिङ्किङ आउट लाउड]]<ref name="Thinking Out Loud">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=lp-EO5I60KA|title=Ed Sheeran – Thinking Out Loud [Official Video]|work=[[युट्युब]]|date=October 7, 2014 |access-date=December 31, 2020}}</ref>|| [[एड सिरन]]|| ३.८७ || ७ अक्टोबर २०१४ |[https://www.youtube.com/watch?v=lp-EO5I60KA&ab_channel=EdSheeran युट्युब]|| |- | [[लेट हर गो]]<ref name="Let Her Go">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RBumgq5yVrA|title=Passenger {{pipe}} Let Her Go (Official Video)|work=[[युट्युब]]|date=July 25, 2012 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || [[प्यासेन्जर]] || ३.७७ || २५ जुलाई २०१२ |[https://www.youtube.com/watch?v=RBumgq5yVrA&ab_channel=Passenger युट्युब]|| |- | [[फेडेड]]<ref name="Faded">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=60ItHLz5WEA|title=Alan Walker – Faded|work=[[युट्युब]]|date=December 3, 2015 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || [[एलन वाकर]] || 3.75 || ३ डिसेम्बर २०१५ |[https://www.youtube.com/watch?v=60ItHLz5WEA&ab_channel=AlanWalker युट्युब]|| |- | [[गर्ल्स लाइक यु]]<ref name="Girls Like You">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=aJOTlE1K90k|title=Maroon 5 – Girls Like You ft. Cardi B|work=[[युट्युब]]|date=May 30, 2018 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || [[मरुन फाइभ]] || ३.७५ || ३१ मे २०१८ |[https://www.youtube.com/watch?v=aJOTlE1K90k&ab_channel=Maroon5VEVO युट्युब]|| |- | [[लिन अन]]<ref name="Lean On">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YqeW9_5kURI|title=Major Lazer & DJ Snake – Lean On (feat. MØ) (Official Music Video)|work=[[युट्युब]]|date=March 22, 2015 |access-date=December 31, 2020}}</ref> || [[मेजर लेजर]] || ३.७२ || २१ मार्च २०१५ |[https://www.youtube.com/watch?v=YqeW9_5kURI&ab_channel=MajorLazerOfficial युट्युब]|| |- ! colspan="6" style="text-align:center; font-size:8pt;" | १९ जनवरी २०२५ मा अद्यावधिक गरिएको |} == एब अर्ब भन्दा बढी हेरिएका == एक भिडियोको लोकप्रियताको प्रारम्भिक मेट्रिक तथाकथित बिलियन-भ्यु क्लब (एक अर्ब भन्दा बढी पटक हेरिएको) थियो, जसले प्रारम्भिक रूपमा सार्वजनिक भएपछि १ अर्ब भन्दा बढी दृश्यहरू पुग्न सफल भएको सङ्केत गर्दछ।<ref name="RollingStone">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/the-billion-view-club-youtubes-most-watched-music-videos-162074/|title=The Billion View Club: YouTube's Most Watched Music Videos|first=Brittany|last=Spanos|date=October 13, 2015|access-date=October 15, 2019|magazine=[[रोलिङ स्टोन]]}}</ref> डिसेम्बर २०१२ मा, "[[गङ्नम स्टाइल]]" एक अर्ब पटक हरिएको पहिलो भिडियो बन्न सफल भएको थियो।<ref name="billboardbillion">{{cite magazine|last=Gruger|first=William|title=PSY's 'Gangnam Style' Video Hits 1 Billion Views, Unprecedented Milestone|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/1483733/psys-gangnam-style-video-hits-1-billion-views-unprecedented-milestone|date=December 21, 2012|magazine=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|access-date=December 21, 2012}}</ref> जुन २०१५ सम्ममा, केवल [[जस्टिन बिबर]]को गीत "बेबी"ले मात्र यो मापदण्ड पार गर्न सफल भएको थियो,<ref name="RollingStone"/> तर अक्टोबर २०१५ सम्ममा, कुल १० भिडियोहरूले उक्त सीमा पार गरेका थिए। यो सङ्ख्या २०२४ मा ४०० भन्दा बढी पुगेको थियो।<ref>{{Cite web |last=Villamere |first=J. C. |title=The Songs That Joined YouTube's Billion Views Club This Decade |url=https://etcanada.com/photos/713613/12-songs-that-joined-youtubes-billion-views-club-in-2020/ |access-date=2022-07-15 |language=en-US |archive-date=July 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220715092332/https://etcanada.com/photos/713613/12-songs-that-joined-youtubes-billion-views-club-in-2020/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220715092332/https://etcanada.com/photos/713613/12-songs-that-joined-youtubes-billion-views-club-in-2020/ |date=2022-07-15 }}</ref> सन् २००५ मा [[युट्युब]] सार्वजनिक हुनुभन्दा पहिलेका पुराना भिडियोहरू तर पछि एक अर्ब दृश्य पार गर्न थपिएका भिडियोहरू यस प्रकार छन्: * [[गन एन’ रोजेज]]द्वारा लिखित "नोभेम्बर रेन" नाम गीत सन् २००५ भन्दा पहिले बनेको र जुलाई २०१८ सम्ममा यस सीमा पार गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://loudwire.com/guns-n-roses-november-rain-first-90s-video-1-billion-views-youtube/|title=Guns N' Roses' 'November Rain' Is First '90s Video to Top 1 Billion YouTube Views|first=Michael|last=Christopher|date=July 16, 2018|access-date=October 15, 2019|work=Loudwire}}</ref> *[[लिङ्किन पार्क]]को "नम्ब" सन् २००० को दशकको पहिलो भिडियो थियो जसले नोभेम्बर २०१८ मा युट्युबमा १ अर्ब पटक हेरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.rocksound.tv/news/read/linkin-parks-numb-video-has-reached-1-billion-views-on-youtube|title=Linkin Park's 'Numb' Video Has Reached 1 Billion Views On YouTube - News|website=Rock Sound Magazine|access-date=October 27, 2019|archive-date=October 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191027174040/https://www.rocksound.tv/news/read/linkin-parks-numb-video-has-reached-1-billion-views-on-youtube|url-status=dead}}</ref> *[[क्विन (ब्यान्ड)|क्विन]]को "बोहेमियन र्याप्सोडी" जुलाई २०१९ मा १ अर्ब दृश्य पुग्ने पहिलो सन् १९७० को दशकको भिडियो (र १९९० को दशक अघिको भिडियो) थियो। <ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/07/22/bohemian-rhapsody-becomes-first-pre-1990s-song-rack-billion/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/2019/07/22/bohemian-rhapsody-becomes-first-pre-1990s-song-rack-billion/ |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Bohemian Rhapsody becomes first pre-1990s song to rack up billion hits on YouTube, site announces|first=Jessica|last=Carpani|date=July 22, 2019|access-date=October 15, 2019|work=The Daily Telegraph}}</ref> *गन एन 'रोजेजको 'स्वीट चाइल्ड ओ'माइन' सन् १९८० को दशकको पहिलो भिडियो थियो जसले अक्टोबर २०१९ मा १ अर्ब दृश्य प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2019/digital/news/guns-n-roses-sweet-child-o-mine-1-billion-views-1203371701/|title=Guns N' Roses' 'Sweet Child O' Mine' Becomes First '80s Music Video's to Hit 1 Billion YouTube Views|first=Breanna|last=Bell|date=October 15, 2019|access-date=October 15, 2019|work=[[भेराइटी (पत्रिका)|भेराइटी]]}}</ref> सन् २०१८ सम्ममा थुप्रै भिडियोले एक अर्ब दृश्य पार गरेकाले दुई र तीन अर्ब हेराइ र उच्च मेट्रिक्समा बढी चासो देखिएको छ। मे २०१४ मा, "गङ्नम स्टाइल" दुई अर्ब भन्दा बढी पटक हेरिएको पहिलो भिडियो बनेको थियो।<ref name="billboardbillion2">{{cite magazine|last1=Benjamin|first1=Jeff|title=PSY's 'Gangnam Style' Hits 2 Billion YouTube Views|url=http://www.billboard.com/articles/columns/k-town/6106224/psy-gangnam-style-2-billion-views-youtube-kpop|date=May 30, 2014|magazine=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|access-date=July 1, 2014}}</ref> "[[देस्पासितो]]" अगस्ट २०१७ मा तीन अर्ब<ref name="3billion">{{cite web|last1=McIntyre|first1=Hugh|title='Despacito' Just Became The First Video To Reach Three Billion Views On YouTube|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2017/08/04/despacito-just-became-the-first-video-to-reach-three-billion-views-on-youtube|website=[[फोर्ब्स]]|date=August 4, 2017|access-date=August 25, 2017}}</ref>, अक्टोबर २०१७ मा चार अर्ब<ref name="4billion">{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2017/10/11/despacito-is-the-first-video-to-reach-4-billion-views-on-youtube/|title='Despacito' Is The First Video To Reach 4 Billion Views On YouTube|first=Hugh|last=McIntyre|date=October 11, 2017|access-date=October 11, 2017|work=[[फोर्ब्स]]}}</ref>, अप्रिल २०१८ मा पाँच अर्ब<ref name="5billion">{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2018/04/04/despacito-has-just-become-the-first-video-to-reach-5-billion-views-on-youtube/|title='Despacito' Has Just Become The First Video To Reach 5 Billion Views On YouTube|first=Hugh|last=McIntyre|date=April 4, 2018|access-date=April 5, 2018|work=[[फोर्ब्स]]}}</ref>, फेब्रुअरी २०१९ मा छ अर्ब<ref name="6billion">{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/02/25/luis-fonsi-and-daddy-yankees-despacito-makes-youtube-history-as-first-video-with-6-billion-views/|title=Luis Fonsi And Daddy Yankee's "Despacito" Makes YouTube History As First Video With 6 Billion Views|website=[[फोर्ब्स]]|date=February 25, 2019|access-date=October 14, 2020}}</ref>, र अक्टोबर २०२० मा सात अर्ब भन्दा बढी पटक हेरिएको पहिलो भिडियो बनेको थियो।<ref name="7billion">{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/andreabossi/2020/10/10/most-viewed-youtube-video-despacito-breaks-record-with---7-billion-views/|title=Most Viewed YouTube Video, 'Despacito,' Breaks Record With 7 Billion Views|website=[[फोर्ब्स]]|date=October 10, 2020|access-date=October 11, 2020}}</ref> "बेबी सार्क डान्स" फेब्रुअरी २०२१ मा आठ अर्ब, जुलाई २०२१ मा नौ अर्ब र जनवरी २०२२ मा १० अर्ब पटक हेरिएको पहिलो भिडियो बनेको थियो।<ref name="Baby Shark Ten Billion"/> मार्च २०२४ सम्म, यसको चौध अर्ब भन्दा बढी दृश्यहरू छन्। मे २०२३ सम्म, तेह्र वटा भिडियोहरूले चार अर्ब भन्दा बढी दृश्यहरू पार गरेका छन्, जसमध्ये आठ वटा पाँच अर्ब भन्दा बढी दृश्यहरू छन्, पाँच वटा छ अर्ब भन्दा बढी दृश्यहरू छन्, र दुईवटा आठ अर्ब दृश्यहरू भन्दा बढी छन्।<ref name="SeeYouAgain3">{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2017/08/06/wiz-khalifa-charlie-puths-see-you-again-has-now-hit-three-billion-views-on-youtube/|title=Wiz Khalifa & Charlie Puth's 'See You Again' Has Now Hit Three Billion Views On YouTube|first=Hugh|last=McIntyre|date=August 6, 2017|access-date=August 9, 2017|work=[[फोर्ब्स]]}}</ref> "[[सि यु अगेन]]" अगस्ट २०१७ मा तीन अर्ब पटक हेरिएको दोस्रो भिडियो बनेको थियो, त्यसपछि नोभेम्बर २०१७ मा "गङ्नम स्टाइल" दोस्रो स्थानमा पुगेको थियो।<ref name="Gangnam3">{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2017/11/25/psys-gangnam-style-finally-reaches-3-billion-views-on-youtube/|title=Psy's 'Gangnam Style' Finally Reaches 3 Billion Views On YouTube|first=Hugh|last=McIntyre|date=November 25, 2017|access-date=November 25, 2017|work=[[फोर्ब्स]]}}</ref> "[[सेप अफ यु]]" जनवरी २०१९ मा चार अर्ब पटक हेरिएको दोस्रो भिडियो बनेको थियो,<ref name="ShapeofYou4">{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2019/01/10/ed-sheerans-shape-of-you-has-just-become-the-second-video-to-hit-four-billion-views-on-youtube/|title=Ed Sheeran's 'Shape Of You' Becomes The Second Video To Hit 4 Billion Views On YouTube|website=[[फोर्ब्स]]|date=January 10, 2019|access-date=October 13, 2020}}</ref> त्यसपछि फेब्रुअरी २०१९ मा "सि यु अगेन" बनेको थियो। "बेबी सार्क डान्स" अप्रिल २०२० मा पाँच अर्ब पटक हेरिएको दोस्रो भिडियो बनेको थियो, त्यसपछि अक्टोबर २०२० मा "सेप अफ यु"ले यसलाई उछिनेको थियो थियो।<ref name="SeeYouAgain4">{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2019/03/07/wiz-khalifa-and-charlie-puths-see-you-again-is-the-third-video-to-reach-this-milestone-on-youtube/|title=Wiz Khalifa And Charlie Puth's 'See You Again' Is The Third Video To Reach This Milestone On YouTube|website=[[फोर्ब्स]]|date=February 7, 2019|access-date=October 12, 2020}}</ref> 'बेबी सार्क डान्स' जुलाई २०२० मा ६ अर्ब र अक्टोबर २०२० मा ७ अर्ब दृश्य पुग्ने दोस्रो भिडियो बनेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.musictimes.com/articles/81311/20200409/most-viewed-youtube-music-videos.htm|title=Top 20 Most Viewed YouTube Music Videos|date=April 9, 2020|access-date=April 12, 2020}}</ref> बिलियन-भ्यु क्लबमा यी भिडियोहरू मध्ये अधिकांश लोकप्रिय कलाकारहरूद्वारा व्यावसायिक सङ्गीत भिडियोहरू हुन्, तर सूचीमा विचित्रताहरू समावेश गरिएको छ, सामान्यतया बच्चाहरूलाई लक्षित कार्यक्रमहरू यसमा समावेश छन्। यस्ता भिडियोहरूमा रूसी एनिमेटेड कार्टुन मासा र बियरका दुई अङ्कहरू, बेलायती एनिमेशन स्टुडियो लिटिल बेबी बमद्वारा "द ह्विल्स अन द बस" को एक संस्करण, र बालबालिका लक्षित लुलु किड्स र चुचु टिभीबाट "जोनी जोनी यस पापा" समावेश छन्।<ref>{{cite web|url=https://www.newstatesman.com/2017/10/rise-and-rise-billion-club-list-youtube-videos-over-one-billion-views|title=The rise and rise of the Billion Club: the list of YouTube videos with over one billion views|first=Anna|last=Leszkiewicz|date=October 11, 2017|access-date=March 12, 2020|work=[[New Statesman]]}}</ref> "बेबी सार्क" गीतका विभिन्न संस्करणहरूले जनवरी २०१९ सम्ममा कुल पाँच अर्ब भन्दा बढी दृश्यहरू जम्मा गरेका थिए, पिङ्कफोङद्वारा सार्वजनिक गरिएको मूल संस्करणले पहिले दुई अर्ब भन्दा बढी दृश्यहरू पार गरेको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://www.polygon.com/2019/1/30/18203918/baby-shark-song-youtube-video-education-trend|title=Baby Shark videos have amassed a record-breaking 5 billion views|first=Petrana|last=Radulovic|date=January 30, 2019|access-date=October 15, 2019|work=[[Polygon (website)|Polygon]]}}</ref>पिङ्कफोनद्वारा मूल "बेबी सार्क" भिडियो अहिले साइटमा सबैभन्दा धेरै हेरिएको भिडियो हो। अक्टोबर २९, २०२० मा, बेबी सार्कलाई ७ अर्ब भन्दा बढी पटक हेरिएको थियो र नोभेम्बर २, २०२० मा, यसले [[देस्पासितो]]लाई पार गर्दै युट्युबमा सबैभन्दा धेरै हेरिएको भिडियो बनेको थियो। फेब्रुअरी २३, २०२१ मा, बेबी शार्कले ८ अर्ब भन्दा बढी पटक हेरिएको थियो र यस्तो कीर्तिमानी कायम गर्ने पहिलो भिडियो बनेको थियो। जुलाई २०, २०२१ मा, बेबी सार्कले ९ अर्ब भन्दा बढी दृश्यहरू पार गरेको थियो, जुन त्यसो गर्ने पहिलो (र हाल मात्र) भिडियो बनेको थियो। जनवरी १३, २०२२ मा, बेबी शार्क १० अर्ब दृश्यहरू पार गर्ने पहिलो (र हाल मात्र) भिडियो बनेको थियो।<ref name="Baby Shark Ten Billion"/> जुलाई १४, २०२२ मा, युट्युबले एक विशेष प्लेलिस्ट र भिडियो बनाएको थियो जसमा १ अर्ब पटक हेरिएका ३१७ सङ्गीत भिडियोहरू र "बिलियन भ्युज क्लब" मा सामेल भएका भिडियोहरू राखिएको छ।<ref>{{cite web |title=Behind the Billion Views Club I YouTube Culture & Trends |url=https://www.youtube.com/watch?v=DmyE4aTgc3A |website=YouTube.com | date=July 14, 2022 |access-date=15 July 2022 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Celebrating The One Billion Views Club |url=https://www.youtube.com/playlist?list=PLbpi6ZahtOH4OmcA-BD2hn0L082oLvvgV |website=YouTube.com |access-date=15 July 2022}}</ref> == ऐतिहासिक सर्वाधिक हेरिएका भिडियोहरू == == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{सर्वाधिक लोकप्रिय सामाजिक सञ्जालका खाताहरू}} [[श्रेणी:युट्युब भिडियोहरूको सूची]] [[श्रेणी:इन्टरनेट सम्बन्धित विषयहरूको सूची]] [[श्रेणी:युट्युबसँग सम्बन्धित सूचीहरू|हेराई]] evvx43isdjk1d95f444t922l40d2sjq 0 118051 1361600 1098464 2026-06-13T09:13:43Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्री */ 1361600 wikitext text/x-wiki '''राष्ट्रिय दलित आयोग''' [[नेपालको संविधान]]को धारा २५५ मा व्यवस्थित संवैधानिक आयोग हो । यसले [[दलित|दलित समुदाय]]को हित अभिवृद्धि गर्न जातिय [[छुवाछुत]], उत्पीडन एवम् विभेदको अन्त्य गर्न पहल गर्छ । साथै दलितसँग सम्बन्धित उपयुक्त राष्ट्रिय नीति र कार्यक्रम तर्जुमा गरी कार्यान्वयनका लागि [[नेपाल सरकार]] समक्ष पेस गर्ने काम यस आयोगको हो । राष्ट्रिय दलित आयोगले दलित समुदायलाई मूल प्रवाहमा समाहित गर्ने सवालमा विद्यमान नीति र कार्यक्रमको समीक्षा गरी सोको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा चासो र सरोकार राख्छ । यस आयोगमा एक जना अध्यक्ष र अन्य चार जना सदस्य रहने प्रावधान छ ।<ref>{{cite book ||date= वि.सं. २०७४|title= सामाजिक अध्ययन|chapter=अन्य संवैधानिक आयोगहरू|publisher= नेपाल सरकार शिक्षा मन्त्रालय पाठ्यक्रम विकास केन्द्र|page= ८४}}</ref> ==इतिहास== नेपालमा जातीय भेदभावको अन्त्य गरी प्रथम पटक दलित समुदायका लागि वि.सं. २०२० मा एक आयोगको स्थापना गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|title=दलित महिलाहरू बहुल भेदभाव सहनुपर्छ|url=http://www.ipsnews.net/2014/02/dalit-women-face-multiplied-discrimination/}}</ref> [[नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३]] अनुसार नेपाललाई [[धर्म निरपेक्षता|धर्म निरपेक्ष]] मुलुक घोषणा गरिएपनि यसले गर्दा केही बाधा उत्पन्न भएका छन् ।<ref>{{cite news|title=भट्टराईले नयाँ संविधानमा दलित अधिकार सुनिश्चित गर्ने वाचा गर्छन्|url=http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=87339}}</ref> [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७]] अनुसार कसैलाई पनि जातको आधारमा भेदभाव गर्न नमिल्ने कुरा अन्तरिम संविधानमा पनि समावेश गरिएको छ । वि.सं. २०५९ मा भूतपूर्व सरकारले [[दलित]] (तत्कालीन अछुत) वर्गको अधिकारको संरक्षण र देशको विकासमा दलित वर्गको सक्रिय सहभागिता सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यले राष्ट्रिय दलित आयोगको नीतिमा परिवर्तन ल्याएको थियो । [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३]], जसको फलस्वरूप नेपालमा राजतन्त्रको अन्त्य भयो, भन्दा पहिले यस आयोगले दलित समुदायको अभिवृद्धि तथा प्रवर्धनका लागि विभिन्न [[गैरसरकारी सङ्गठन]]को स्थापना गरेको थियो । जनआन्दोलनको सफलता पछि आयोगका अधिकतम सदस्यलाई राजतन्त्रको समर्थक भएको आरोप लगाएको हुनाले उनीहरूले अवकास पाए । यसले गर्दा आयोग चलाउनमा समस्या आइपरेको थियो । वि.सं. २०६४ साल जेठ २० गते अन्तरिम सरकारले आयोगमा १६ सदस्यको छनोट गरेको थियो । वि.सं. २०६८ मा जातीय छुवाछूत तथा भेदभाव (कसूर र सजाय) ऐन पारित गरियो । ===धार्मिक स्वतन्त्रतामा प्रतिबन्ध=== संविधानले जातिको आधारमा भेदभावलाई कानुनको विरुद्ध मानेपनि जातले समाजलाई ठूलो रूपमा प्रभाव पार्छ । जातीय भेदभावलाई अवैध बनाएदेखि मठमन्दिरमा दलितलाई छिर्न दिएपनि ब्राह्मण तथा अन्य उच्च जातका पण्डित तथा पूजारीले अहिले पनि केही क्षेत्रमा मन्दिरमा छिर्न नदिने गरेको पनि पाइन्छ । ===सामाजिक सोषण र भेदभाव=== सरकारले जातीय विभेद तथा छुवाछुतको निर्मूलन गर्ने प्रयास जारी राखेपनि नेपालमा तल्लो जातलाई अझै पनि धेरै ठाउँमा भेदभाव गरिन्छ । शिक्षा, रोजगारी, विवाह आदिका क्षेत्रमा पनि दलित समुदाय अझै नै पिछडिएको नै छ । हिन्दु मन्दिरमा गैरहिन्दु व्यक्तिका साथै दलित समुदायका व्यक्तिलाई पनि छिर्नमा अझै पनि कुनैकुनै क्षेत्रमा प्रतिबन्ध लगाइन्छ । वि.सं. २०६३ साल असोज महिनामा हिन्दु चाडमा बाजा बजाउन नमानेपछि एउटा दलित परिवारलाई [[डोटी जिल्ला]]को एक गाउँबाट निष्कासन गरिएको थियो । सो परिवारले छिमेकको गाउँमा शरण लिएका थिए । वि.सं. २०६३ साल फाल्गुन २० गते [[रौतहट जिल्ला]]को एउटा गाउँमा होलीको अवसरमा एक दलित व्यक्ति र अर्को उच्च जातको व्यक्तिको बिच द्वन्द्व भएपछि तकरीबन १०० दलित परिवारलाई आफ्नो घर छोड्न लगाइएको थियो । फाल्गुन २४ गते दलित आयोग तथा अन्य दलित सङ्गठनको मध्यस्थतामा ती परिवारहरूलाई गाउँमा बस्ने स्वीकृति दिइयो । वि.सं. २०६३ साल चैत्र २८ गते [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय]]ले [[पर्वत जिल्ला]]मा जातले गर्दा विद्यालयमा भर्ना हुन नपाएका दलित विद्यार्थीलाई न्याय दिने कुरा गरेको थियो । यद्यपि, यो मुद्दामा केही गहन जाँचपर्ताल गरिएको छैन । ==राष्ट्रिय दलित आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार== # नेपालमा एक राष्ट्रिय दलित आयोग रहनेछ जसमा अध्यक्ष र अन्य चार जना सदस्य रहनेछन् । # राष्ट्रपतिले संवैधानिक परिषदको सिफारिसमा राष्ट्रिय दलित आयोगका अध्यक्ष र सदस्यको नियुक्ति गर्नेछ । # राष्ट्रिय दलित आयोगका अध्यक्ष तथा सदस्यको पदावधि नियुक्ति भएको मितिले छ वर्षको हुनेछ । # उपधारा (३) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायको कुनै अवस्थामा राष्ट्रिय दलित आयोगका अध्यक्ष वा सदस्यको पद रिक्त हुनेछ: ## निजले राष्ट्रपति समक्ष लिखित राजीनामा दिएमा, ## निजको उमेर पैँसठ्ठी वर्ष पूरा भएमा, ## निजको विरुद्ध धारा १०१ बमोजिम महाभियोगको प्रस्ताव पारित भएमा, ## शारीरिक वा मानसिअस्वस्थताको कारण सेवामा रही कार्य गर्न असमर्थ रहेको भनी संवैधानिक परिषदको संवैधानिक परिषदको सिफारिसमा राष्ट्रपतिले पदमुक्त गरेमा, ## निजको मृत्यु भएमा । # उपधारा (२) बमोजिम नियुक्त अध्यक्ष तथा सदस्यको पुनः नियुक्ति हुन सक्ने छैन तर सदस्यलाई अध्यक्षको पदमा नियुक्ति गर्न सकिनेछ र त्यस्तो सदस्य अध्यक्षको पदमा नियुक्ति भएमा निजको पदावधि गणना गर्दा सदस्य भएको अवधिलाई समेत जोडी गणना गरिनेछ । # देहायको योग्यता भएको व्यक्ति राष्ट्रिय दलित आयोगको अध्यक्ष वा सदस्यको पदमा नियुक्तिका लागि योग्य हुनेछ: ## कम्तीमा दश वर्ष दलित समुदायको हक हित वा मानव अधिकार र कानूनको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको दलित, ## अध्यक्षको हकमा मान्यताप्राप्त विश्वविद्यालयबाट कम्तीमा स्नातक उपाधि प्राप्त गरेको, ## पैँतालिस वर्ष उमेर पूरा भएको, ## नियुक्ति हुँदाको बखत कुनै राजनीतिक दलको सदस्य नरहेको, ## उच्च नैतिक चरित्र भएको । # राष्ट्रिय दलित आयोगको अध्यक्ष र सदस्यको पारिश्रमिक र सेवाका शर्त संघीय कानून बमोजिम हुनेछ र निजलाई मर्का पर्ने गरी पारिश्रमिक र सेवाका शर्त परिवर्तन गरिने छैन तर चरम आर्थिक विश्रृंखलताका कारण संकटकाल घोषणा भएको यो व्यवस्था लागू हुने छैनअवस्थामा यो व्यवस्था लागू हुने छैन । # राष्ट्रिय दलित आयोगको अध्यक्ष वा सदस्य भइसकेको व्यक्ति अन्य सरकारी सेवामा नियुक्तिका लागि ग्राह्य हुने छैन तर कुनै राजनीतिक पदमा वा कुनै विषयको अनुसन्धान, जाँचबुझ वा छानबीन गर्ने वा कुनै विषयको अध्ययन वा अन्वेषण गरी राय, मन्तव्य वा सिफारिस पेश गर्ने कुनै पदमा नियुक्त भई काम गर्न यस उपधारामा लेखिएको कुनै कुराले बाधा पुर्याएको मानिने छैन ।<ref>{{cite web |url= http://www.lawcommission.gov.np/np/archives/884|title=भाग २७: अन्य आयोगहरू|website= नेपाल कानुन आयोग|access-date= }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} {{ढाँचा:नेपालका संवैधानिक अङ्गहरु}} ==बाह्य कडी== * {{official website|http://www.ndc.gov.np/np}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:दलित राजनीति]] 8tpkd42lsw3rwn1cr8yov6fs6uxszya 1361601 1361600 2026-06-13T09:14:45Z Bishaldev100 28807 1361601 wikitext text/x-wiki {{merge|राष्ट्रिय दलित आयोग (नेपाल)}} '''राष्ट्रिय दलित आयोग''' [[नेपालको संविधान]]को धारा २५५ मा व्यवस्थित संवैधानिक आयोग हो । यसले [[दलित|दलित समुदाय]]को हित अभिवृद्धि गर्न जातिय [[छुवाछुत]], उत्पीडन एवम् विभेदको अन्त्य गर्न पहल गर्छ । साथै दलितसँग सम्बन्धित उपयुक्त राष्ट्रिय नीति र कार्यक्रम तर्जुमा गरी कार्यान्वयनका लागि [[नेपाल सरकार]] समक्ष पेस गर्ने काम यस आयोगको हो । राष्ट्रिय दलित आयोगले दलित समुदायलाई मूल प्रवाहमा समाहित गर्ने सवालमा विद्यमान नीति र कार्यक्रमको समीक्षा गरी सोको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा चासो र सरोकार राख्छ । यस आयोगमा एक जना अध्यक्ष र अन्य चार जना सदस्य रहने प्रावधान छ ।<ref>{{cite book ||date= वि.सं. २०७४|title= सामाजिक अध्ययन|chapter=अन्य संवैधानिक आयोगहरू|publisher= नेपाल सरकार शिक्षा मन्त्रालय पाठ्यक्रम विकास केन्द्र|page= ८४}}</ref> ==इतिहास== नेपालमा जातीय भेदभावको अन्त्य गरी प्रथम पटक दलित समुदायका लागि वि.सं. २०२० मा एक आयोगको स्थापना गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|title=दलित महिलाहरू बहुल भेदभाव सहनुपर्छ|url=http://www.ipsnews.net/2014/02/dalit-women-face-multiplied-discrimination/}}</ref> [[नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३]] अनुसार नेपाललाई [[धर्म निरपेक्षता|धर्म निरपेक्ष]] मुलुक घोषणा गरिएपनि यसले गर्दा केही बाधा उत्पन्न भएका छन् ।<ref>{{cite news|title=भट्टराईले नयाँ संविधानमा दलित अधिकार सुनिश्चित गर्ने वाचा गर्छन्|url=http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=87339}}</ref> [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७]] अनुसार कसैलाई पनि जातको आधारमा भेदभाव गर्न नमिल्ने कुरा अन्तरिम संविधानमा पनि समावेश गरिएको छ । वि.सं. २०५९ मा भूतपूर्व सरकारले [[दलित]] (तत्कालीन अछुत) वर्गको अधिकारको संरक्षण र देशको विकासमा दलित वर्गको सक्रिय सहभागिता सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यले राष्ट्रिय दलित आयोगको नीतिमा परिवर्तन ल्याएको थियो । [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३]], जसको फलस्वरूप नेपालमा राजतन्त्रको अन्त्य भयो, भन्दा पहिले यस आयोगले दलित समुदायको अभिवृद्धि तथा प्रवर्धनका लागि विभिन्न [[गैरसरकारी सङ्गठन]]को स्थापना गरेको थियो । जनआन्दोलनको सफलता पछि आयोगका अधिकतम सदस्यलाई राजतन्त्रको समर्थक भएको आरोप लगाएको हुनाले उनीहरूले अवकास पाए । यसले गर्दा आयोग चलाउनमा समस्या आइपरेको थियो । वि.सं. २०६४ साल जेठ २० गते अन्तरिम सरकारले आयोगमा १६ सदस्यको छनोट गरेको थियो । वि.सं. २०६८ मा जातीय छुवाछूत तथा भेदभाव (कसूर र सजाय) ऐन पारित गरियो । ===धार्मिक स्वतन्त्रतामा प्रतिबन्ध=== संविधानले जातिको आधारमा भेदभावलाई कानुनको विरुद्ध मानेपनि जातले समाजलाई ठूलो रूपमा प्रभाव पार्छ । जातीय भेदभावलाई अवैध बनाएदेखि मठमन्दिरमा दलितलाई छिर्न दिएपनि ब्राह्मण तथा अन्य उच्च जातका पण्डित तथा पूजारीले अहिले पनि केही क्षेत्रमा मन्दिरमा छिर्न नदिने गरेको पनि पाइन्छ । ===सामाजिक सोषण र भेदभाव=== सरकारले जातीय विभेद तथा छुवाछुतको निर्मूलन गर्ने प्रयास जारी राखेपनि नेपालमा तल्लो जातलाई अझै पनि धेरै ठाउँमा भेदभाव गरिन्छ । शिक्षा, रोजगारी, विवाह आदिका क्षेत्रमा पनि दलित समुदाय अझै नै पिछडिएको नै छ । हिन्दु मन्दिरमा गैरहिन्दु व्यक्तिका साथै दलित समुदायका व्यक्तिलाई पनि छिर्नमा अझै पनि कुनैकुनै क्षेत्रमा प्रतिबन्ध लगाइन्छ । वि.सं. २०६३ साल असोज महिनामा हिन्दु चाडमा बाजा बजाउन नमानेपछि एउटा दलित परिवारलाई [[डोटी जिल्ला]]को एक गाउँबाट निष्कासन गरिएको थियो । सो परिवारले छिमेकको गाउँमा शरण लिएका थिए । वि.सं. २०६३ साल फाल्गुन २० गते [[रौतहट जिल्ला]]को एउटा गाउँमा होलीको अवसरमा एक दलित व्यक्ति र अर्को उच्च जातको व्यक्तिको बिच द्वन्द्व भएपछि तकरीबन १०० दलित परिवारलाई आफ्नो घर छोड्न लगाइएको थियो । फाल्गुन २४ गते दलित आयोग तथा अन्य दलित सङ्गठनको मध्यस्थतामा ती परिवारहरूलाई गाउँमा बस्ने स्वीकृति दिइयो । वि.सं. २०६३ साल चैत्र २८ गते [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय]]ले [[पर्वत जिल्ला]]मा जातले गर्दा विद्यालयमा भर्ना हुन नपाएका दलित विद्यार्थीलाई न्याय दिने कुरा गरेको थियो । यद्यपि, यो मुद्दामा केही गहन जाँचपर्ताल गरिएको छैन । ==राष्ट्रिय दलित आयोगको काम, कर्तव्य र अधिकार== # नेपालमा एक राष्ट्रिय दलित आयोग रहनेछ जसमा अध्यक्ष र अन्य चार जना सदस्य रहनेछन् । # राष्ट्रपतिले संवैधानिक परिषदको सिफारिसमा राष्ट्रिय दलित आयोगका अध्यक्ष र सदस्यको नियुक्ति गर्नेछ । # राष्ट्रिय दलित आयोगका अध्यक्ष तथा सदस्यको पदावधि नियुक्ति भएको मितिले छ वर्षको हुनेछ । # उपधारा (३) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायको कुनै अवस्थामा राष्ट्रिय दलित आयोगका अध्यक्ष वा सदस्यको पद रिक्त हुनेछ: ## निजले राष्ट्रपति समक्ष लिखित राजीनामा दिएमा, ## निजको उमेर पैँसठ्ठी वर्ष पूरा भएमा, ## निजको विरुद्ध धारा १०१ बमोजिम महाभियोगको प्रस्ताव पारित भएमा, ## शारीरिक वा मानसिअस्वस्थताको कारण सेवामा रही कार्य गर्न असमर्थ रहेको भनी संवैधानिक परिषदको संवैधानिक परिषदको सिफारिसमा राष्ट्रपतिले पदमुक्त गरेमा, ## निजको मृत्यु भएमा । # उपधारा (२) बमोजिम नियुक्त अध्यक्ष तथा सदस्यको पुनः नियुक्ति हुन सक्ने छैन तर सदस्यलाई अध्यक्षको पदमा नियुक्ति गर्न सकिनेछ र त्यस्तो सदस्य अध्यक्षको पदमा नियुक्ति भएमा निजको पदावधि गणना गर्दा सदस्य भएको अवधिलाई समेत जोडी गणना गरिनेछ । # देहायको योग्यता भएको व्यक्ति राष्ट्रिय दलित आयोगको अध्यक्ष वा सदस्यको पदमा नियुक्तिका लागि योग्य हुनेछ: ## कम्तीमा दश वर्ष दलित समुदायको हक हित वा मानव अधिकार र कानूनको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको दलित, ## अध्यक्षको हकमा मान्यताप्राप्त विश्वविद्यालयबाट कम्तीमा स्नातक उपाधि प्राप्त गरेको, ## पैँतालिस वर्ष उमेर पूरा भएको, ## नियुक्ति हुँदाको बखत कुनै राजनीतिक दलको सदस्य नरहेको, ## उच्च नैतिक चरित्र भएको । # राष्ट्रिय दलित आयोगको अध्यक्ष र सदस्यको पारिश्रमिक र सेवाका शर्त संघीय कानून बमोजिम हुनेछ र निजलाई मर्का पर्ने गरी पारिश्रमिक र सेवाका शर्त परिवर्तन गरिने छैन तर चरम आर्थिक विश्रृंखलताका कारण संकटकाल घोषणा भएको यो व्यवस्था लागू हुने छैनअवस्थामा यो व्यवस्था लागू हुने छैन । # राष्ट्रिय दलित आयोगको अध्यक्ष वा सदस्य भइसकेको व्यक्ति अन्य सरकारी सेवामा नियुक्तिका लागि ग्राह्य हुने छैन तर कुनै राजनीतिक पदमा वा कुनै विषयको अनुसन्धान, जाँचबुझ वा छानबीन गर्ने वा कुनै विषयको अध्ययन वा अन्वेषण गरी राय, मन्तव्य वा सिफारिस पेश गर्ने कुनै पदमा नियुक्त भई काम गर्न यस उपधारामा लेखिएको कुनै कुराले बाधा पुर्याएको मानिने छैन ।<ref>{{cite web |url= http://www.lawcommission.gov.np/np/archives/884|title=भाग २७: अन्य आयोगहरू|website= नेपाल कानुन आयोग|access-date= }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} {{ढाँचा:नेपालका संवैधानिक अङ्गहरु}} ==बाह्य कडी== * {{official website|http://www.ndc.gov.np/np}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:दलित राजनीति]] 4vfa548cy9ib2r5441iwt1g5lr61f5u 0 119421 1361608 1352844 2026-06-13T09:50:59Z Bishaldev100 28807 1361608 wikitext text/x-wiki '''नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना''' [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेसको]] लडाकू दस्ता थियो। मुक्ति सेनाको गठन [[बैरगनिया]]मा रणनैतिक सम्मेलनबाट वि.सं. २००७ मा भएको थियो। अहिंसात्मक आन्दोलनबाट जनताको सर्वोच्चता प्राप्त हुन नसक्ने परिस्थितिको मूल्याङ्कन गरी आन्दोलनलाई सशक्त बनाउन नेपाली काङ्ग्रेसले वि.सं. २००७ असोज १० र ११ (सन् १९५० सेप्टेम्बर २६ र २७)मा [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]को सीमानामा रहेको वैरगनियामा रणनैतिक सम्मेलन आयोजना गरेको थियो। यस सम्मेलनले 'शसस्त्र क्रान्तिबाट मात्र देशमा परिर्वन सम्भव छ' भन्ने ठहर गरी सो क्रान्तिको सुप्रिम कमाण्डर पार्टी सभापति [[मातृकाप्रसाद कोइराला|मातृका प्रसाद कोइराला]]लाई बनाउँदै भित्री रूपले त्यसको सञ्चालनको बागडोर [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] र [[सुवर्ण शमशेर राणा]]लाई जिम्मा लगायो। क्रान्ति सम्पन्न भएपछि मुक्ति सेनालाई [[दिल्ली सम्झौता]] अनुसार रक्षा दलमा परिणत भयो। == सिंहदरबार बिद्रोह == [[दिल्ली सम्झौता]] अनुसार [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]] नै प्रधानमन्त्री हुने भएपछि [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|कुँवर इन्द्रजित सिंह]] लगायतहरू असन्तुष्ट भए। उनीहरूले हतियार बुझाउन मानेनन् र सशस्त्र हमला जारी नै राखे। उनलाई [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]]मा समातियो र [[सिंहदरबार|सिंहदरबारमा]] कैद गरिएको थियो। [[काठमाडौँ]] ल्याइएका सिंह रक्षा दलमा परिणत भएको मुक्ति सेनाको सहयोगमा विद्रोह गरी मुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://annapurnapost.com/news/88759 |title=किन असफल भयो सिंहदरबार विद्रोह ?|last=|first=सचित राई |date=०६ माघ २०७४ |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |publisher=अन्नपूर्ण पोस्ट|accessdate=२०७८ जेठ २६}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-02-21/20160221115115.html |title=मुक्ति सेना र राणा सेनाका कमान्डरको अनाैठो मित्रता इतिहासको त्यो एल्वम |last=|first=सीताराम बराल |date=फागुन ९, २०७२ |website=कान्तिपुर |publisher= |accessdate=२०७८ जेठ २६}}</ref> ==ज्यादती== काङ्ग्रेसको मुक्तिसेनाले गाउँगाउँमा आतंक मच्चाउँथे। प्रजातन्त्र ल्याउनका खातिर उनिहरूले शासकलाई मात्र हैन अन्यलाई पनि हत्या गर्थे। पूर्वी नेपालमा निकै लुटपाट मच्चाए। प्रजातन्त्र स्थापना पछि गाउँ गाउँमा काङ्ग्रेस चुरीफुरी निकै बढ्यो। झगडा पर्दा "तेरो घरमा काङ्ग्रेस पसोस्" भन्ने उक्ति नै त्यतिबेलाबाट चल्न थाल्यो।<ref>[https://twitter.com/praju_panta/status/1576799770927980544?s=20&t=zRSyJ0n7SjmhIc_h28YZVA प्रजु पन्त]</ref><ref>{{Cite web |last=NayaPage |title=ओलीको कटाक्ष : मान्छेलाई रिस उठेपछि ‘तेरा घरमा कांग्रेस पसोस्’ भन्थे |url=https://nayapage.com/archives/394073 |access-date=2025-09-30 |website=nayapage.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=author |title=कांग्रेस-एमालेको अस्वभाविक पेलानमा रास्वपा |url=https://ukeraa.com/news/detail/163397/ |access-date=2025-09-30 |website=ukeraa.com |language=en-gb }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250815065025/https://ukeraa.com/news/detail/163397/ |date=2025-08-15 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जनमुक्ति सेना, नेपाल]] * [[जनमुक्ति सेना, चीन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सात सालको क्रान्ति]] [[श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेस|मुक्ति सेना]] rqyyhslk0mhkh8b6k0cy784e3x59463 1361609 1361608 2026-06-13T09:51:38Z Bishaldev100 28807 1361609 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Matrika_Prasad_Koirala2.jpg|अङ्गुठाकार|[[मातृकाप्रसाद कोइराला]] मुक्ति सेनाका सभापति सर्वाेच्च कमान्डर]] '''नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना''' [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेसको]] लडाकू दस्ता थियो। मुक्ति सेनाको गठन [[बैरगनिया]]मा रणनैतिक सम्मेलनबाट वि.सं. २००७ मा भएको थियो। अहिंसात्मक आन्दोलनबाट जनताको सर्वोच्चता प्राप्त हुन नसक्ने परिस्थितिको मूल्याङ्कन गरी आन्दोलनलाई सशक्त बनाउन नेपाली काङ्ग्रेसले वि.सं. २००७ असोज १० र ११ (सन् १९५० सेप्टेम्बर २६ र २७)मा [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]को सीमानामा रहेको वैरगनियामा रणनैतिक सम्मेलन आयोजना गरेको थियो। यस सम्मेलनले 'शसस्त्र क्रान्तिबाट मात्र देशमा परिर्वन सम्भव छ' भन्ने ठहर गरी सो क्रान्तिको सुप्रिम कमाण्डर पार्टी सभापति [[मातृकाप्रसाद कोइराला|मातृका प्रसाद कोइराला]]लाई बनाउँदै भित्री रूपले त्यसको सञ्चालनको बागडोर [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] र [[सुवर्ण शमशेर राणा]]लाई जिम्मा लगायो। क्रान्ति सम्पन्न भएपछि मुक्ति सेनालाई [[दिल्ली सम्झौता]] अनुसार रक्षा दलमा परिणत भयो। == सिंहदरबार बिद्रोह == [[दिल्ली सम्झौता]] अनुसार [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]] नै प्रधानमन्त्री हुने भएपछि [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|कुँवर इन्द्रजित सिंह]] लगायतहरू असन्तुष्ट भए। उनीहरूले हतियार बुझाउन मानेनन् र सशस्त्र हमला जारी नै राखे। उनलाई [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]]मा समातियो र [[सिंहदरबार|सिंहदरबारमा]] कैद गरिएको थियो। [[काठमाडौँ]] ल्याइएका सिंह रक्षा दलमा परिणत भएको मुक्ति सेनाको सहयोगमा विद्रोह गरी मुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://annapurnapost.com/news/88759 |title=किन असफल भयो सिंहदरबार विद्रोह ?|last=|first=सचित राई |date=०६ माघ २०७४ |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |publisher=अन्नपूर्ण पोस्ट|accessdate=२०७८ जेठ २६}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-02-21/20160221115115.html |title=मुक्ति सेना र राणा सेनाका कमान्डरको अनाैठो मित्रता इतिहासको त्यो एल्वम |last=|first=सीताराम बराल |date=फागुन ९, २०७२ |website=कान्तिपुर |publisher= |accessdate=२०७८ जेठ २६}}</ref> ==ज्यादती== काङ्ग्रेसको मुक्तिसेनाले गाउँगाउँमा आतंक मच्चाउँथे। प्रजातन्त्र ल्याउनका खातिर उनिहरूले शासकलाई मात्र हैन अन्यलाई पनि हत्या गर्थे। पूर्वी नेपालमा निकै लुटपाट मच्चाए। प्रजातन्त्र स्थापना पछि गाउँ गाउँमा काङ्ग्रेस चुरीफुरी निकै बढ्यो। झगडा पर्दा "तेरो घरमा काङ्ग्रेस पसोस्" भन्ने उक्ति नै त्यतिबेलाबाट चल्न थाल्यो।<ref>[https://twitter.com/praju_panta/status/1576799770927980544?s=20&t=zRSyJ0n7SjmhIc_h28YZVA प्रजु पन्त]</ref><ref>{{Cite web |last=NayaPage |title=ओलीको कटाक्ष : मान्छेलाई रिस उठेपछि ‘तेरा घरमा कांग्रेस पसोस्’ भन्थे |url=https://nayapage.com/archives/394073 |access-date=2025-09-30 |website=nayapage.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=author |title=कांग्रेस-एमालेको अस्वभाविक पेलानमा रास्वपा |url=https://ukeraa.com/news/detail/163397/ |access-date=2025-09-30 |website=ukeraa.com |language=en-gb }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250815065025/https://ukeraa.com/news/detail/163397/ |date=2025-08-15 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जनमुक्ति सेना, नेपाल]] * [[जनमुक्ति सेना, चीन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सात सालको क्रान्ति]] [[श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेस|मुक्ति सेना]] heahry26zt35hifk51txyfw8qxv3s3i 4 120717 1361529 1358466 2026-06-12T19:01:32Z ListeriaBot 52294 Wikidata list updated [V2] 1361529 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item (COUNT(distinct ?sitelink) as ?count) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . ?item wdt:P27 wd:Q837 . ?sitelink schema:about ?item . FILTER NOT EXISTS { ?wne schema:about ?item . ?wne schema:inLanguage "ne" } MINUS {?item wdt:P106 wd:Q10833314} } GROUP BY ?item ORDER BY DESC(?count) |columns=number:#,label:Article,description,p106,p569,p570,p18,item |thumb=100 |links=red }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Article ! description ! व्यवसाय ! जन्म मिति ! देहान्त मिति ! तस्वीर ! item |- | style='text-align:right'| 1 | [[Shilshila Acharya]] | | [[उद्यमी]]<br/>[[environmental scientist]] | data-sort-value="1901" | 20th century | | [[चित्र:Shilshila acharya 2 cropped.jpg|center|100px]] | [[:d:Q131389521|Q131389521]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[भूमिका गिरी]] | एक नेपाली लोक गायिका हुन् | [[गायक]] | | | | [[:d:Q94413431|Q94413431]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[सपना रोका मगर]] | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-10 | | | [[:d:Q102271811|Q102271811]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[दावा याङ्जुम शेर्पा]] | नेपाली पर्वतारोही सहयोगी | [[पर्वतारोही सहयोगी]] | data-sort-value="1990" | 1990 | | [[चित्र:Dawa Yangzum Sherpa 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q64406217|Q64406217]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[गीता शाही]] | नेपाली अभिनेत्री र मोडल | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1984" | 1984-02-03 | | [[चित्र:Gita Shahi 2.jpg|center|100px]] | [[:d:Q37467229|Q37467229]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[तेजश्री थापा]] | मानव अधिकारकर्मी, वकिल र खोजकर्ता | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]]<br/>[[अधिवक्ता]]<br/>[[लेखक]] | data-sort-value="1966" | 1966-11-10 | data-sort-value="2019" | 2019-03-26 | | [[:d:Q62581438|Q62581438]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[शान्ति मिश्र]] | नेपाली लाइब्रेरियन तथा लेखक (१९३८–२०१९) | [[लेखक]]<br/>[[librarian]]<br/>[[अनुवादक]]<br/>[[lecturer]]<br/>[[historian]] | data-sort-value="1938" | 1938-06-22 | data-sort-value="2019" | 2019-05-15 | [[चित्र:Shanti Mishra graduation.jpg|center|100px]] | [[:d:Q94508889|Q94508889]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[पेम्बा डोमा शेर्पा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-07 | data-sort-value="2007" | 2007-05-22 | [[चित्र:Pemba Doma Sherpa.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4357604|Q4357604]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[मोतिलक्ष्मी उपासिका]] | | [[लेखक]]<br/>[[कवि]] | data-sort-value="1909" | 1909-06-30 | data-sort-value="1997" | 1997 | [[चित्र:Moti laxmi upasika.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16013979|Q16013979]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[पासाङ ल्हामु शेर्पा अकिता]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | | [[:d:Q27975671|Q27975671]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[सङ्गीता श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला चलचित्र निर्देशक | [[चलचित्र निर्देशक]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-16 | | [[चित्र:Sangita Shrestha 02.jpg|center|100px]] | [[:d:Q56190200|Q56190200]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[सङ्गीता मगर]] | नेपाली महिला अधिकारकर्मी | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1995" | 1990s | | | [[:d:Q63384810|Q63384810]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[सरस्वती चौधरी]] | नेपाली महिला एथलेटिक्स खेलाडी | [[sprinter]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-12 | | | [[:d:Q68973687|Q68973687]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[उषा शेरचन]] | | [[कवि]]<br/>[[lyricist]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-22 | | [[चित्र:Usha Sherchan1.JPG|center|100px]] | [[:d:Q110983836|Q110983836]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[केल्साङ चुकी तेथोङ]] | अभिनेत्री र चलचित्र निर्देशक | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र कलाकार]]<br/>[[गायक]] | data-sort-value="1957" | 1957-11 | | [[चित्र:CHUCKIE KESLANG TETHONG.jpg|center|100px]] | [[:d:Q3194932|Q3194932]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[अधिराजकुमारी प्रेरणा]] | नेपाली अधिराजकुमारी | [[शाही सदस्य]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-20 | | | [[:d:Q4202325|Q4202325]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[नाङ्सल तामाङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-28 | | | [[:d:Q18175685|Q18175685]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[करुणा भण्डारी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-24 | | | [[:d:Q47089258|Q47089258]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[उपासना सिंह ठकुरी]] | | [[अभिनेता]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-20 | | | [[:d:Q61778826|Q61778826]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[धनकुमारी बज्राचार्य]] | कुमारी | [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] | | | | [[:d:Q68005618|Q68005618]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[सोनिया भट्ट]] | नेपाली जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-04 | | | [[:d:Q107456052|Q107456052]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[रेणु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1963" | 1963-06-19 | | | [[:d:Q3425614|Q3425614]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[चन्द्रकला थापा]] | नेपाली खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1980" | 1980-09-02 | | | [[:d:Q5071283|Q5071283]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[मिङ किपा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | | [[:d:Q6864647|Q6864647]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[नगमा श्रेष्ठ]] | मिस नेपाल प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-10 | | | [[:d:Q6958877|Q6958877]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[Chandra Kumari Gurung]] | | | data-sort-value="1956" | 1956 | | | [[:d:Q16166617|Q16166617]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[देवु थापा]] | ओलम्पिक जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-07 | | | [[:d:Q16215125|Q16215125]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[Nimdoma Sherpa]] | | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1991" | 1991 | | | [[:d:Q16762305|Q16762305]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[दिलमाया कार्की]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-05<br/>1988-08-05 | | | [[:d:Q20895958|Q20895958]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[Srijana Regmi]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1992" | 1992-12-28 | | | [[:d:Q23796629|Q23796629]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[निशा रावल]] | नेपाली तेक्वान्दो खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | data-sort-value="1995" | 1995-09-11 | | [[चित्र:Olynisharawal.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24678840|Q24678840]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Samita Bajracharya]] | | [[schoolchild]] | | | [[चित्र:Kumari.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27990214|Q27990214]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[Laxmi Kunwar]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1989" | 1989-03-29 | | | [[:d:Q28718095|Q28718095]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[रोनाली अमात्य]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-18 | | [[चित्र:Ronali Amatya.png|center|100px]] | [[:d:Q51757185|Q51757185]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[Khandro Lhamo]] | | [[चिकित्सक]] | data-sort-value="1914" | 1914 | data-sort-value="2003" | 2003-03-30 | [[चित्र:Dilgo Khyentse Family.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59877941|Q59877941]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[रवीना देसराज श्रेष्ठ]] | नेपाली बैंकर तथा पब्लिक फिगर | [[banker]]<br/>[[अभिनेता]] | data-sort-value="1970" | 1970-04-27 | | | [[:d:Q62570956|Q62570956]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[Bandana Nepal]] | | [[dancer]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | | [[:d:Q96059398|Q96059398]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[Sonika Manandhar]] | | [[environmentalist]]<br/>[[programmer]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-17 | | [[चित्र:Sonika Manandhar UN Award Speech.jpg|center|100px]] | [[:d:Q104420892|Q104420892]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[बेलमाया नेपाली]] | | [[documentary filmmaker]] | | | | [[:d:Q109283523|Q109283523]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[रोशनी रसाइली]] | नेपाली गायीका | [[गायक]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-05 | | [[चित्र:Singer roshani rasaili.jpg|center|100px]] | [[:d:Q120496223|Q120496223]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[प्रेक्ष्या शाह]] | नेपाल शाह वंशीय सदस्य | | data-sort-value="1952" | 1952-01-19 | data-sort-value="2001" | 2001-11-12 | | [[:d:Q3910252|Q3910252]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[मोनी मुलेपती]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | [[चित्र:41214461 everestlarga.jpg|center|100px]] | [[:d:Q6899850|Q6899850]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[सुष्मा जोशी]] | नेपाली लेखिका | [[लेखक]]<br/>[[director]]<br/>[[कलाकार]] | data-sort-value="1973" | 1973-05-26 | | [[चित्र:Sushma Joshi.jpg|center|100px]] | [[:d:Q7648973|Q7648973]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[बिभाश्वरी राई]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1970" | 1970-03-25 | | | [[:d:Q11854223|Q11854223]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[सोफिया शाह]] | पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-09 | | | [[:d:Q16239784|Q16239784]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[मणिकला राई]] | नेपाली अल्ट्राम्याराथन धावक | [[अल्ट्राम्याराथन धावक]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-27 | | [[चित्र:Manikala Rai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20127296|Q20127296]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[Princess Shanti Singh of Nepal]] | | | data-sort-value="1941" | 1941-11-20 | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009742|Q21009742]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[Princess Jayanti of Nepal]] | | [[सामाजिक कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-04 | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009741|Q21009741]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[Princess Shova Shahi of Nepal]] | | | data-sort-value="1949" | 1949-01-13 | | [[चित्र:Statiefoto van Koninklijke familie, voorste rij HM, Koning Nepal, Koningin Nepal, Bestanddeelnr 920-2634 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q21067412|Q21067412]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[सोनी राजभण्डारी]] | मिस नेपाल २०१४ प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1989" | 1989 | | | [[:d:Q23883481|Q23883481]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[Raj Kumari Pandey]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-13 | | | [[:d:Q29995877|Q29995877]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[प्रिया सिग्देल]] | सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-08 | | | [[:d:Q51756966|Q51756966]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[कञ्चन अमात्य]] | महिला मानव अधिकारकर्मी | [[social entrepreneur]] | data-sort-value="1996" | 1996 | | | [[:d:Q53870564|Q53870564]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[प्रदिप्ता अधिकारी]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1996" | 1996-06-03 | | | [[:d:Q64009491|Q64009491]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[Shova Kumari Lama]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-17 | | [[चित्र:Shova Kumari Lama (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015981|Q64015981]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[करिमा बेगम]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1976" | 1976-03-23 | | [[चित्र:Karima Begam (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64063158|Q64063158]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[रुबी कर्ण]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1981" | 1981-07-06 | | [[चित्र:Rubi Karna (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64133042|Q64133042]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[Prashna Shakya]] | | [[गायक]] | | | [[चित्र:Prashna Shakya.png|center|100px]] | [[:d:Q64746550|Q64746550]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[हसिमा खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Hasima Khatun (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911139|Q67911139]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[सृजना सुब्बा]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q93439703|Q93439703]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[गिता राना]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-10 | | | [[:d:Q106003615|Q106003615]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[Sanu Siva]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | data-sort-value="2020" | 2020 | | [[:d:Q107026786|Q107026786]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[Preeti Rai]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="2004" | 2004 | | [[चित्र:Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png|center|100px]] | [[:d:Q125429179|Q125429179]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[Manita Shrestha Pradhan]] | | [[जुडोका]] | data-sort-value="1999" | 1999-06-01 | | | [[:d:Q127690896|Q127690896]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[सम्पदा घिमिरे]] | नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[marketer]]<br/>[[climate activist]]<br/>[[yogini]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | | [[:d:Q130289252|Q130289252]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[Luna Luitel]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-03 | | [[चित्र:Luna Luitel Miss Nepal World 2025 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q136031827|Q136031827]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[जनक कुमारी चालिसे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6150649|Q6150649]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[देविका बन्दना]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | | | | [[:d:Q16197783|Q16197783]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[नयना शाक्य]] | ओलम्पिक पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1982" | 1982-05-10 | | | [[:d:Q16222041|Q16222041]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[सम्पदा मल्ल]] | | [[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[लेखक]] | data-sort-value="1987" | 1987-02-19 | | | [[:d:Q16231931|Q16231931]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[Supriya Maskey]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-17 | | | [[:d:Q16240366|Q16240366]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[Lily Thapa]] | | [[अभियानी]] | | | | [[:d:Q16886068|Q16886068]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[प्रिन्सा श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला मोडल | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-11 | | | [[:d:Q19661026|Q19661026]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[सीता कुमारी राई]] | नेपाली खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-16 | | | [[:d:Q19830111|Q19830111]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[Princess Princep Shah of Nepal]] | | | data-sort-value="1930" | 1930-03-16 | data-sort-value="1982" | 1982-05-22 | | [[:d:Q21070386|Q21070386]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[सुशीला सिंह]] | | [[न्यायाधीश|न्यायधिश]] | | data-sort-value="2020" | 2020-05-22 | | [[:d:Q21459157|Q21459157]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[Nilu Doma Sherpa]] | | [[चलचित्र निर्देशक]] | data-sort-value="1985" | 1985 | data-sort-value="2017" | 2017-07-01 | [[चित्र:Nilu Doma Sherpa, Filmmaker, IVLP participant from Nepal (27700381796).png|center|100px]] | [[:d:Q23769975|Q23769975]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[बिनिता बराल]] | | [[अभिनेता]] | data-sort-value="1989" | 1989-10-08 | | [[चित्र:Binita Baral actress.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27924720|Q27924720]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[अञ्जुकुमारी बिष्ट]] | | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q31314642|Q31314642]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[देवीमाया पनेरू]] | नेपाली महिला धावक | [[sprinter]] | data-sort-value="1978" | 1978-08-25 | | | [[:d:Q32381507|Q32381507]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[Tisa Shakya]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="2003" | 2003-02-04 | | | [[:d:Q33320546|Q33320546]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[कान्छीमाया कोजु]] | नेपाली एथलेटिक्स खेलाडी | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-03 | | | [[:d:Q42667977|Q42667977]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[पार्वती थापा]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q43120853|Q43120853]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[दुर्गा पौडेल]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-21 | | | [[:d:Q44783325|Q44783325]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[सुजाता परियार]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1973" | 1973-02-15 | | | [[:d:Q44802020|Q44802020]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[सिता देवी यादव]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q45086943|Q45086943]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[सोभा आले]] | नेपाल महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टिम | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-29 | | | [[:d:Q47087984|Q47087984]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[अनिता श्रेष्ठ]] | नेपाली खेल सुटर | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[खेल सुटर]] | | | | [[:d:Q48869417|Q48869417]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[Nishma Gurung]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1980" | 1980-03-11 | | | [[:d:Q48869749|Q48869749]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[रमा सिंह]] | नेपाली टेलिभिजन व्यक्तित्व र महिला फुटबल खेलाडी | [[फुटबल खेलाडी]] | | | [[चित्र:Rama Singh.jpg|center|100px]] | [[:d:Q51655395|Q51655395]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[शशिला महर्जन]] | नेपाली जीवरासायनिक शास्त्री | [[biochemist]]<br/>[[biotechnologist]] | | | | [[:d:Q51845108|Q51845108]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[Anju Kumari]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-12 | | [[चित्र:Anju Kumari (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015754|Q64015754]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[भीमा यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-29 | | [[चित्र:Bhima Yadav (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64039326|Q64039326]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[निलम देवी भुमिहारनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1954" | 1954-05-08 | | [[चित्र:Nilam Devi Bhumiharin (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64117314|Q64117314]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[शशिकला दाहाल]] | | | data-sort-value="1957" | 1957-05-28 | | | [[:d:Q66486498|Q66486498]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[अनिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-08-13 | | | [[:d:Q67867869|Q67867869]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[असिया देवी थरुनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1957" | 1957-05-13 | | | [[:d:Q67868468|Q67868468]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[गीता कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1971" | 1971 | | [[चित्र:Gita Kumari Yadav.jpg|center|100px]] | [[:d:Q67871177|Q67871177]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[जगतारेण देवी सुडिन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Jaktarain Devi Sah Sudin (2).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911690|Q67911690]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[मन्जु कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q67915651|Q67915651]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[मन्जु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-11 | | | [[:d:Q67915719|Q67915719]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[Chandra Kala Lamgade]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]<br/>[[javelin thrower]] | data-sort-value="1993" | 1993-09-10 | | | [[:d:Q80046291|Q80046291]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[रानी कुमारी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1979" | 1979-10-26 | | | [[:d:Q105942772|Q105942772]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[Surita Kumari Shah]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-03 | | | [[:d:Q105942922|Q105942922]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] | | [[किसान|कृषक]] | data-sort-value="1937" | 1937 | data-sort-value="2020" | 2020-01-25 | [[चित्र:Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg|center|100px]] | [[:d:Q106811256|Q106811256]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[Sarita Neupane]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q107026755|Q107026755]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[Chandra Kanta Devi Malla]] | | [[शिक्षक]]<br/>[[educator]] | data-sort-value="1897" | 1897 | data-sort-value="1986" | 1986 | | [[:d:Q109332415|Q109332415]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[Saru Limbu]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-06 | | | [[:d:Q113040053|Q113040053]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[Sabita Dangol]] | | [[कलाकार]]<br/>[[चित्रकार]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | [[चित्र:Sabita Dangol Contemporary Artist from Nepal WikiProfile.jpg|center|100px]] | [[:d:Q116250871|Q116250871]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[Bidya Chamling Rai]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471294|Q117471294]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[Indu Kadariya]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123382520|Q123382520]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[Sony Pakhrin]] | | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-02 | | | [[:d:Q131698540|Q131698540]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[Sahara Sharma]] | | [[चलचित्र निर्माता]] | | | | [[:d:Q139583451|Q139583451]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[सुजना श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-05 | | | [[:d:Q1342014|Q1342014]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[Sara Devi Tamang]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1984" | 1984-06-04 | | | [[:d:Q2224151|Q2224151]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[अमिशा बस्नेत]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-19 | | | [[:d:Q4746814|Q4746814]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[सरिता श्रेष्ठ]] | नेपाली चिकित्सक | [[चिकित्सक]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-07 | | [[चित्र:Dr Sarita Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4794239|Q4794239]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[दामा कुमारी शर्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5211861|Q5211861]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[धर्मशिला चापागाईं]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1973" | 1973-01-18 | | | [[:d:Q5269249|Q5269249]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[दुर्गा कुमारी बि.क]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5316379|Q5316379]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[हसिना मिया]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5679156|Q5679156]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[जुन कुमारी रोका]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6311490|Q6311490]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[लीला कुमारी भण्डारी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6547472|Q6547472]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[निलम केसी खँड्का]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7036868|Q7036868]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[फूलमाया क्याप्छाकी]] | | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1980" | 1980-11-24 | | | [[:d:Q7187340|Q7187340]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[फूलमती देवी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7188331|Q7188331]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[पूर्णाकुमारी सुवेदी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7261334|Q7261334]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[रेनु चन्द]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7313568|Q7313568]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[रुपा सोसी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7380185|Q7380185]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[सदिच्छा श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-23 | | | [[:d:Q7397907|Q7397907]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[सरला रेग्मी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7423017|Q7423017]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[सबकी देवी दास तात्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7442335|Q7442335]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[सीतादेबी बौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7531571|Q7531571]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[सुष्मा शर्मा घिमिरे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7648977|Q7648977]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[उर्मिला अर्याल]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7900743|Q7900743]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[सरिता डङ्गोल]] | नेपाली चित्रकार | [[चित्रकार]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[:d:Q11305353|Q11305353]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[योग माया]] | नेपाली अभियन्ता, समाजसेविका | [[अभियानी]] | data-sort-value="1861" | 1861 | data-sort-value="1942" | 1942 | | [[:d:Q12011003|Q12011003]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[अप्साना गिरी]] | नेपाली महिला एस्पेरान्तोभाषी | [[Esperantist]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-21 | data-sort-value="2008" | 2008-01-02 | | [[:d:Q12345243|Q12345243]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[मिनाक्षी झा]] | संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-07 | | | [[:d:Q13184904|Q13184904]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[काशी पौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16191006|Q16191006]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[सलमा खातुन मिकरानी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-25 | | | [[:d:Q16215941|Q16215941]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[रुना प्रधान]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1984" | 1984-12-05 | | | [[:d:Q16223375|Q16223375]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[लिला कुमारी बगाले सोमई]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16239920|Q16239920]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[Sarita Gurung]] | | [[philanthropist]]<br/>[[सामाजिक कार्यकर्ता]] | | | [[चित्र:SaritaGurung.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16256873|Q16256873]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[ज्ञानकुमारी छन्त्याल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1953" | 1953 | data-sort-value="2020" | 2020-07-01 | | [[:d:Q17385735|Q17385735]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[राधा ज्ञवाली]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | | [[:d:Q17386003|Q17386003]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[निज्मा खुतान]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q17386175|Q17386175]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[शिक्षा श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-09 | | | [[:d:Q18171093|Q18171093]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[पुनम गुरुङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1992" | 1992-10-17 | | | [[:d:Q18175684|Q18175684]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[Shashi Kumary Adhikary]] | | | | | | [[:d:Q19917629|Q19917629]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[पूर्ण शोभा चित्रकार]] | नेपाली महिला शान्तिकर्मी | | | | [[चित्र:4MSP Lusaka 2013 ©CMC (9967354346).jpg|center|100px]] | [[:d:Q19921542|Q19921542]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[Indu Devi Thapaliya]] | | [[Esperantist]] | data-sort-value="1962" | 1962-06-20 | | [[चित्र:Indu Devi Thapaliya.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20479334|Q20479334]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[Nirjala Tamrakar]] | | [[sport cyclist]] | data-sort-value="1979" | 1979-08-24 | | [[चित्र:Worldcup France 2012.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24898424|Q24898424]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[Bhagawati Khatri]] | | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | | [[:d:Q27907431|Q27907431]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[रोजिना श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1994" | 1994-03-19 | | [[चित्र:Rojina Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110052|Q30110052]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[सहारा बस्नेत]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | | | [[चित्र:Sahara Basnet.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110208|Q30110208]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[मदन कुमारी शाह (गरिमा शाह)]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q44148576|Q44148576]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[रञ्जु कुमारी झा]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-07 | | [[चित्र:Ranju Kumari Jha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q44271483|Q44271483]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[निर्जला राउत]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-13 | | | [[:d:Q44274982|Q44274982]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[लक्ष्मी कुमारी चौधरी]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-03 | | | [[:d:Q44279370|Q44279370]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[दुलारी देवी]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1970" | 1970 | data-sort-value="2017" | 2017-03-23 | | [[:d:Q44789020|Q44789020]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[ईश्वरी न्यौपाने]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:सांसद ईश्वरी न्यौपाने Ishwari Neupane.jpg|center|100px]] | [[:d:Q45004136|Q45004136]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[शोभा गौचन]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1993" | 1993-04-18 | | | [[:d:Q46902413|Q46902413]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[सरस्वती कुमारी चौधरी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-28 | | | [[:d:Q47087995|Q47087995]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[Rejina Uprety]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]] | | | [[चित्र:Rejina Uprety (cropped).jpeg|center|100px]] | [[:d:Q47464928|Q47464928]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[स्नेहा श्रेष्ठ]] | | [[basketball player]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-01<br/>1995-01-21 | | | [[:d:Q50717791|Q50717791]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[Thinley Lhamo]] | | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Shambhala (Premiere Berlinale 2024) 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q54958039|Q54958039]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[Sabita Rajbhandari]] | | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | | | | [[:d:Q56318222|Q56318222]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[सुवेक्षा खड्का]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1994" | 1994 | | [[चित्र:Subeksha Khadka.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59656231|Q59656231]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[नैनकला ओझा]] | | | | | | [[:d:Q66370970|Q66370970]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[Bodhmaya Kumari Yadav]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q66391512|Q66391512]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[विना पोखरेल]] | | | | | | [[:d:Q66606785|Q66606785]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[कलिला खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Kalila Khatun PP.jpg|center|100px]] | [[:d:Q66659072|Q66659072]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[थारु, शिवानी सिंह]] | | [[television presenter]]<br/>[[उपन्यासकार]]<br/>[[पत्रकार]]<br/>[[नाटककार]] | | | | [[:d:Q66860332|Q66860332]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[बबिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-18 | | | [[:d:Q67868805|Q67868805]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[Bechi Lungeli]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-28 | | | [[:d:Q67869573|Q67869573]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[चमेली देवी दास]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-07 | | | [[:d:Q67870449|Q67870449]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[Fuliya Devi Saday]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-06-03 | | | [[:d:Q67871104|Q67871104]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[किरण कुमारी राई]] | नेपाल राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-01 | | | [[:d:Q67915184|Q67915184]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[निरा कुमारी शाह]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-12 | | | [[:d:Q67935365|Q67935365]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[दिलकुमारी रावल थापा]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | | | | | [[:d:Q69524324|Q69524324]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[केशरी चौधरी]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-25 | | | [[:d:Q96249806|Q96249806]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[शेषकला पाण्डे]] | समाजसेवी | | | | | [[:d:Q106205604|Q106205604]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[पूर्णिमा श्रेष्ठ]] | | [[photographer]]<br/>[[photojournalist]] | | | | [[:d:Q109324620|Q109324620]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[पल्पसा डङ्गोल]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Palpasa Dangol.jpg|center|100px]] | [[:d:Q109389899|Q109389899]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[Monalisha Khamboo]] | | [[chess player]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | | [[:d:Q109419600|Q109419600]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[आशा मगराती]] | नेपाली कलाकार | [[अभिनेता]]<br/>[[casting director]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[पटकथाकार]] | | | [[चित्र:Actress Asha Magrati at 81st Venice International Film Festival for Pouja, Sir EDITED.jpg|center|100px]] | [[:d:Q110620940|Q110620940]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[Kamala Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q110700869|Q110700869]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[Kamala Sen-Khatri]] | | | | | | [[:d:Q113585474|Q113585474]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[Nirmala Sharma]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[पत्रकार]] | data-sort-value="1958" | 1958-08-29 | | [[चित्र:Nirmala Sharma2.JPG|center|100px]] | [[:d:Q113729137|Q113729137]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[Kanta Rizal]] | | [[diplomat]] | | | [[चित्र:Kanta Rizal (GPOHZ0 2834) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q115764140|Q115764140]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[लक्ष्मी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q115857024|Q115857024]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[Chanda Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Chanda Karki.png|center|100px]] | [[:d:Q115857184|Q115857184]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[Maya Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471297|Q117471297]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[Sabina Bajagain]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117824504|Q117824504]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[Nilam Karn]] | | [[banker]]<br/>[[Wikimedian]]<br/>[[Wikipedian]] | | | [[चित्र:Nilam Karn And Biplab Anand - Hyderabad 2023-04-28 7865 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q121503206|Q121503206]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[सुनमाया बुढा]] | नेपाली महिला धाविका | [[धावक]] | data-sort-value="1998" | 1998 | | | [[:d:Q123690167|Q123690167]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[Sheila Dixit Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123945408|Q123945408]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[Nimsari Rajbanshi]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q124006702|Q124006702]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[बबिना भट्टराई]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-17 | | [[चित्र:Babina bhattarai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q124396920|Q124396920]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[बन्दना झाँगड]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q128784714|Q128784714]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[शुक माया तामाङ]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-09 | | [[चित्र:Hon'able Minister Shuk Maya Tamang.jpg|center|100px]] | [[:d:Q130266573|Q130266573]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[Ashmina Ranjit]] | | [[interdisciplinary artist]] | data-sort-value="1966" | 1966 | | | [[:d:Q133226301|Q133226301]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱚᱞᱤ]] | | [[मनोरञ्जनकर्ता]]<br/>[[contemporary folk singer]]<br/>[[रेडियो व्यक्तित्व]]<br/>[[समाचार प्रस्तोता]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[गायक]] | | | [[चित्र:Komal oli.jpg|center|100px]] | [[:d:Q133759654|Q133759654]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[Auxiliary nurse midwife]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-20 | | | [[:d:Q138664900|Q138664900]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[गौरी कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1972" | 1972-01-19 | | | [[:d:Q138798005|Q138798005]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[नीतिमा भण्डारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ तथा उद्यमी | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[उद्यमी]] | data-sort-value="1982" | 1982-07-17 | | | [[:d:Q138798022|Q138798022]] |} {{Wikidata list end}} cqvjw88e8jj53abxg5r4jgwdfeeof7k 0 122473 1361538 1094095 2026-06-13T02:16:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361538 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Man's_face_with_a_flower_(Unsplash).jpg|thumb| [[फुल]]ले सजिएको पुरुषको एक फोटो। यो फोटो [[ब्राजिल]] मुलका फोटोग्राफर हेनरी मिल्ह्याकले लिएका हुन्।<ref>{{Cite web|url=http://kutower.com/2019/04/26/flowers/|title=Men vs. Flowers|last=Dowbachuk|first=Tasha|website=The Tower|publisher=Kean University|accessdate=5 March 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210606051648/http://kutower.com/2019/04/26/flowers/ |date=6 June 2021 }}</ref> फुललाई लामो समयदेखि  फेम् पुरुष र [[समयौनिकता|समयौनिक]] पुरुषसँग दाजिने गरिएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://daily.jstor.org/four-flowering-plants-decidedly-queered/|title=Four Flowering Plants That Have Been Decidedly Queered|last=Prager|first=Sarah|website=JSTOR Daily|accessdate=5 March 2021}}</ref>]] '''फेम् पुरुषता''' धेरैजसो नारीसँग दाजिने व्यवहारलाई कुनै पुरुषले अपनाउने प्रवित्ति हो। '''फेम् पुरुष'''हरुले पुलिङ्‍गी व्यवहार, बानीचाली, चलन र सामाजिक भुमिका अपनाउनुको साटो स्त्रीलिङ्‍गी व्यवहार, बानीचाली, चलन र सामाजिक भुमिका अपनाउँछन्। == सन्दर्भ सामाग्रीहरू == {{Reflist}} ==थप== {{ढाँचा:यौभिकयौता}} [[श्रेणी:लैङ्गिक पहिचान]] 9k8t440pdrp2ns8egm3lop27aad7lsk 0 124807 1361604 1354691 2026-06-13T09:33:22Z Bishaldev100 28807 /* २००७-२०१५ */ 1361604 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा | native_name = | native_name_lang = ne | image = | caption = | office1 = अध्यक्ष, [[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] | term_start1 = २००७ | term_end1 = २०१७ | office2 = प्रमुख प्रतिपक्षी नेता | term_start2 = २०१७ असार ४<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/archive-news/50041|title=वामपन्थीको नजरमा विपी, जगत नेपाल|website=|language=|archiveurl=|archivedate=|accessdate=चैत २८, २०७८}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | term_end2 = २०१७ पुस १ | birth_date = {{c.}} 1929–1930 <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = [[सिंहदरबार]] | death_date = २६ साउन २०७५ | death_place = [[कोलकाता]] | nationality = नेपाल | party = [[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] | relations = | relatives = [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर राणा]] (great-grandfather) }} '''भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा''' नेपाली राजनीतिज्ञ तथा बङ्गाली चलचित्र निर्माता थिए।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/08/12/bharat-shamsher-89-dies-in-kolkata|title=Bharat Shamsher, 89, dies in Kolkata|website=The Kathmandu Post|language=English|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506154500/https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/08/12/bharat-shamsher-89-dies-in-kolkata|archivedate=6 May 2021|accessdate=27 September 2021}}</ref> राणा नेपालको संसदीय इतिहासमा पहिलो [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|प्रमुख प्रतिपक्षी नेता]]को थिए। == राजनीति == === २००७-२०१५ === २००७ मा राणाशासनको अन्त्य र प्रजातन्त्रको घोषणा पछि भारत शमशेरले गोरखा दल (खुकुरी दल) स्थापना गरेका थिए। राणा शासन अन्त्यबाट रुष्ट बनेका मानिसहरू यो दलमा लागेका थिए। २००७ चैत्रमा गृहमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]]माथि आक्रमणको घटनापछि सरकारले गोर्खा दलमाथि प्रतिबन्ध लगाएको थियो। प्रतिबन्धित गोरखा दल २००८ मा गोर्खा परिषदका नामबाट पुनर्गठन भएको थियो। २००९ मा नेपाली काङ्ग्रेस र गोरखा दलबीच भएको झडप पछि सरकारले भरत शमशेरलाई गिरफ्तार गरेको थियो। पछि सरकारद्वारा गठित न्यायिक आयोगले छानबीनमा निर्दोष पाएपछि उनी रिहा भएका थिए। === २०१५ को आम निर्वाचन === [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आम निर्वाचन]]मा दोस्रो भएको थियो। [[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्|गोर्खा परिषद]]ले ८६ स्थानमा उम्मेदवारी दिएकोमा जम्मा १९ स्थानमा जित निकाल्न सकेको थियो भरत शमशेर धादिङबाट निर्वाचित भएका थिए। निर्वाचन पछि नेपाली काङ्ग्रेस पहिलो पार्टी बनेको थियो भने गोरखा परिषद सदनमा प्रतिपक्षी दलको रुपमा थियो। राणा [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता]]को रुपमा पहिलो संसदमा थिए। === २०१७ को घटना === २०१७ मा, [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]को [[वि.सं २०१७ सालको शाही कदम|२०१७ पुष १ को शाही कदम]]मा गिरफ्तार गरिएको थियो, तर उनले [[नेपालका राजा|राजाको]] समर्थन गरेपछि अर्को वर्ष रिहा गरियो।<ref name=":0" /> उनले धेरै बङ्गाली चलचित्र पनि निर्माण गरेका थिए। उनले [[सत्यजित राय|सत्यजित रेको]] बहुप्रशंसित चलचित्र सीमावाद पनि निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://risingnepaldaily.com/detour/the-calcutta-connection|title=The Calcutta Connection|website=GorakhaPatra|language=en|accessdate=2022-04-01}}</ref> == मृत्यु == राणाको १० अगस्त २०१८ मा [[कोलकाता|कोलकातामा]] मृत्यु भयो।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/here-now/bharat-shumsher-a-tribute-from-a-brother/|title=A brother’s tribute to Bharat Shumsher|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180814122430/https://www.nepalitimes.com/here-now/bharat-shumsher-a-tribute-from-a-brother/|archivedate=14 August 2018|accessdate=27 September 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814122430/https://www.nepalitimes.com/here-now/bharat-shumsher-a-tribute-from-a-brother/ |date=14 August 2018 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/156712-1533994260.html|title=भरत शमशेर, बीपीका आलोचक हुँदै समर्थक|language=नेपाली|archiveurl=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/156712-1533994260.html|archivedate=14 August 2018|accessdate=27 September 2021}}</ref> == वंश== {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= 1. '''भरत शमशेर राणा''' |2= 2. मृगेन्द्र शमशेर राणा |3= 3. आमा |4= 4. [[बबर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा|बबर शमशेर]] |5= 5. ''बडा रानी'' बैद बख्ता |6= 6. |7= |8= 8. [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ चन्द्र]] |9= 9. बाला महारानी चन्द्र लोकभक्त |10= |11= |12= |14= |16= 16. [[धीर शमशेर राणा]] |17= 17. रानी नन्दकुमारी |18= |19= |20= |21= |22= |24= |25= }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:राणा वंश]] [[श्रेणी:चन्द्र खलक]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१८ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:निर्वासित नेपालीहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] k4bjbm59h8qadgqp5cj3124cfw46196 0 126904 1361539 1361095 2026-06-13T02:33:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361539 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox ethnic group | image = Gaye holud (04).JPG |group='''बङ्गाली''' |population = '''२८.५ करोड '''<ref name="popstat01">{{वेब स्रोत|मिति=27 September 2010 |शीर्षक=General Assembly hears appeal for Bangla to be made an official UN language |युआरएल=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=36219#.VV4dvlWqoSE |प्रकाशक=United Nations|पहुँचमिति=21 May 2015}}</ref><ref name="popstat02">{{वेब स्रोत |मिति=27 September 2010 |शीर्षक=Countries and Their Cultures |युआरएल=http://www.everyculture.com/A-Bo/Bangladesh.html |प्रकाशक=Everyculture|पहुँचमिति=21 May 2015}}</ref> [[चित्र:Bengali-speaking world.svg|center|frameless|260x260px]] | regions = {{झन्डा|बङ्गलादेश}} १६,७८,८५,६८९<ref>{{वेब स्रोत | युआरएल = https://www.macrotrends.net/countries/BGD/bangladesh/population | शीर्षक = Bangladesh Population 1950-2022 | प्रकाशक = 2021 Bangladesh Bureau of Statistics | पहुँचमिति = {{date|28 June 2021|dmy}} }}</ref> <br/>{{झन्डा|भारत}} १०,७२,२८,९१७<ref>https://www.worldatlas.com/articles/who-are-the-bengali-people.html</ref><ref>{{cite web|title=Scheduled Languages in descending order of speaker's strength – 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf|publisher=भारतको रजिष्ट्रार जनरल तथा जनगणना आयुक्त|date=29 June 2018}}</ref> | region3 = {{झन्डा|पाकिस्तान}} | pop3 = ५०,००,०००<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://tribune.com.pk/story/322325/five-million-illegal-immigrants-residing-in-pakistan/|शीर्षक=Five million illegal immigrants residing in Pakistan|कार्य=Express Tribune}}</ref><ref name="Outlook">{{वेब स्रोत|युआरएल = http://www.outlookindia.com/article.aspx?200305| शीर्षक = Homeless In Karachi|प्रकाशक = Outlook (magazine)|पहुँचमिति = 2 March 2010}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\story_17-12-2006_pg12_3 |शीर्षक=Falling back |कार्य=Daily Times |मिति=17 December 2006 |पहुँचमिति=25 April 2015 |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20131009194726/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C12%5C17%5Cstory_17-12-2006_pg12_3 |अभिलेखमिति=9 October 2013 |df=dmy }}</ref><ref>{{वेब स्रोत|अन्तिम१=van Schendel|प्रथम१=Willem|शीर्षक=The Bengal Borderland: Beyond State and Nation in South Asia|मिति=2005|प्रकाशक=Anthem Press|आइएसबिएन=9781843311454|पृष्ठ=250|युआरएल=https://books.google.com/books?id=KqTIhTWuAXcC&pg=PA249#v=onepage&q&f=false}}</ref> | region4 = {{झन्डा|साउदी अरब}} | pop4 = १३,०९,००४<ref>[http://esa.un.org/MigGMGProfiles/indicators/files/SaudiArabia.pdf Migration Profile - Saudi Arabia]</ref> | region5 = {{झन्डा|संयुक्त अरब इमिरेट्स}} | pop5 = १०,८९,९१७<ref>[http://esa.un.org/MigGMGProfiles/indicators/files/UAE.pdf Migration Profile - UAE]</ref> | region6 = {{झन्डा|संयुक्त अधिराज्य}} | pop6 = ४,५१,०००<ref name=2011census>{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls |शीर्षक=2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom |प्रकाशक=Office for National Statistics |मिति=11 October 2013 |पहुँचमिति=28 February 2015}}</ref> | region7 = {{झन्डा|कतार}} | pop7 = २,८०,०००<ref name=pop>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ |शीर्षक=Population of Qatar by nationality - 2017 report |पहुँचमिति=7 February 2017}}</ref> | region8 = {{झन्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}} | pop8 = २,५७,७४०<ref>[http://www2.census.gov/library/data/tables/2008/demo/language-use/2009-2013-acs-lang-tables-nation.xls US Census Bureau ''American Community Survey (2009-2013)'' See Row #62]</ref><ref name="usasurveys2015">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_15_1YR_B02018&prodType=table|शीर्षक=ASIAN ALONE OR IN ANY COMBINATION BY SELECTED GROUPS: 2015|प्रकाशक=U.S. Census Bureau|पहुँचमिति=15 October 2015|अभिलेखयुआरएल=https://archive.today/20200214011110/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_15_1YR_B02018&prodType=table|अभिलेखमिति=१४ फेब्रुअरी २०२०}}</ref> | region9 = {{झन्डा|मलेसिया}} | pop9 = २,२१,०००<ref>{{वेब स्रोत |मिति=27 July 2017 |शीर्षक=More than 1.7 million foreign workers in Malaysia; majority from Indonesia |युआरएल=https://www.nst.com.my/news/nation/2017/07/261418/more-17-million-foreign-workers-malaysia-majority-indonesia |प्रकाशक=New Straits Times |पहुँचमिति=22 October 2017}}</ref> | region10 = {{झन्डा|कुवेत}} | pop10 = २,००,०००<ref name=dt>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2016/09/07/kuwait-restricts-imports-male-bangladeshi-workers/ |शीर्षक=Kuwait restricts recruitment of male Bangladeshi workers |कार्य=Dhaka Tribune |पहुँचमिति=7 September 2016}}</ref> | region11 = {{झन्डा|इटाली}} | pop11 = १,३५,०००<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=In pursuit of happiness |युआरएल=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20121008000549&mod=skb |प्रकाशक=Korea Herald |मिति=8 October 2012 }}</ref> | region12 = {{झन्डा|सिङ्गापुर}} | pop12 = १,००,०००<ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=http://bangladesh.org.sg/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=29 |शीर्षक=Bangladeshis in Singapore |वेबसाइट=High Commission of Bangladesh, Singapore |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20141103005640/http://bangladesh.org.sg/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=29 |अभिलेखमिति=3 November 2014}}</ref> | region13 = {{झन्डा|बहराइन}} | pop13 = ९७,११५<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Bahrain: Foreign population by country of citizenship|युआरएल=http://gulfmigration.eu/bahrain-foreign-population-by-country-of-citizenship-sex-and-migration-status-worker-family-dependent-selected-countries-january-2015/|वेबसाइट=gulfmigration.eu|पहुँचमिति=1 January 2015|अभिलेखमिति=१६ डिसेम्बर २०१७|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20171216162345/http://gulfmigration.eu/bahrain-foreign-population-by-country-of-citizenship-sex-and-migration-status-worker-family-dependent-selected-countries-january-2015/}}</ref> | region14 = {{झन्डा|क्यानडा}} | pop14 = ६९,४९०<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=NHS Profile, Canada, 2011, Census Data|युआरएल=https://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Data=Count&SearchText=canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&A1=Non-official%20language&B1=All&Custom=&TABID=1|वेबसाइट=Government of Canada, Statistics Canada|पहुँचमिति=4 February 2015}}</ref> | region15 = {{झन्डा|अस्ट्रेलिया}} | pop15 = ५४,५६६<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Census shows Indian population and languages have exponentially grown in Australia|युआरएल=http://www.sbs.com.au/yourlanguage/hindi/en/article/2017/06/28/census-shows-indian-population-and-languages-have-exponentially-grown-australia|वेबसाइट=SBS Australia|पहुँचमिति=28 June 2017}}</ref> | region16 = {{झन्डा|नेपाल}} | pop16 = २१,०६१<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|शीर्षक=Population Monograph of Nepal Volume II (Social Demography)|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=|वेबसाइट=|अभिलेखयुआरएल=|अभिलेखमिति=|पहुँचमिति=|वेबसाइट=www.nepal.unfpa.org}}</ref> | region17 = {{झन्डा|जापान}} | pop17 = १७,४६३<ref name="MOJ">{{वेब स्रोत|शीर्षक=バングラデシュ人民共和国（People's Republic of Bangladesh）|युआरएल=http://www.mofa.go.jp/mofaj/area/bangladesh/data.html|वेबसाइट=Ministry of Foreign Affairs (Japan)|पहुँचमिति=29 October 2017|भाषा=जापनी}}</ref> | region18 = {{झन्डा|दक्षिण कोरिया}} | pop18 = १३,६००<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.k2web.co.kr/|शीर्षक=K2WebWizard|वेबसाइट=www.k2web.co.kr|भाषा=[[कोरियाली भाषा|कोरियाली]]|पहुँचमिति=2021-10-18}}</ref> | region19 = {{झन्डा|इन्डोनेसिया}} | pop19 = ८,०००<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.qatar-tribune.com/news.aspx?n=659B1F3A-7299-4D4A-B2DA-D3BAA8AE673D&d=20150625|शीर्षक = बङ्गाली जाति}}</ref> | region20 = {{झन्डा|आयरल्यान्ड}} | pop20 = ८,०००<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/bangladesh/|शीर्षक=Bangladesh - Department of Foreign Affairs}}</ref> |langs = '''[[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]]''' र यसको उपभाषा <br>[[अरबी भाषा|अरबी]] বা [[संस्कृत]] ''(धार्मिक क्षेत्रमा)''<br />[[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[उर्दु भाषा|उर्दु]]{{efn|मूलतः पाकिस्तानी बङ्गालीहरूद्वारा बोलिने}} | religions = [[चित्र:Star and Crescent.svg|18px]] [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] - १९.२ करोड(६७%)<br />[[चित्र:Om.svg|15px]] [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] - ९.१ करोड (३२%)<br /> अन्य [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] [[चित्र:Dharma Wheel.svg|18px]], [[इसाई धर्म|इसाई]] [[चित्र:Christian cross.svg|12px]] - ०.५ करोड (१%) |related=हिन्द-आर्य जाति }} '''बङ्गाली जाति''' ({{भाषा-बङ्गाली|বাঙালি জাতি}}) [[दक्षिण एसिया]]को एक विशेष हिन्द-आर्य जातीय समूहको नाम हो। बङ्गाली जातिको स्थानीय जनसङ्ख्या [[बङ्गलादेश]] र [[भारत]]को [[पश्चिम बङ्गाल]], [[त्रिपुरा]], बाराक उपत्यका, तल्लो [[असम|असम]] र [[मणिपुर]]का केही भागहरूमा विभाजित छन्।<ref name=chingiz>{{cite journal|title=Is MLA Ashab Uddin a local Manipuri?|author=Khan, Muhammad Chingiz|language=en|date=15 July 2017|journal=Tehelka|volume=14|pages=36-38}}</ref> तिनीहरूमध्ये अधिकांशले [[बङ्गाली भाषा]] बोल्दछन् जुन हिन्द-इरानी भाषाहरूको एक विशेष [[भाषा]] हो। चिनियाँ र अरबी जाति बाहेक बङ्गालीहरू विश्वको तेस्रो ठुलो जातीय समूह हो र तिनीहरू हिन्द-युरोपेलीहरूमध्ये सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह हुन्।<ref>बङ्गलादेशमा लगभग १६ करोड ३० लाख र भारतमा १० करोड (सिआइए फ्याक्टबुक सन् २०१४ को अनुमान, तीव्र जनसङ्ख्या वृद्धिको अधीनमा रहेको सङ्ख्या); मध्यपूर्वमा करिब ३० लाख, पाकिस्तानमा २० लाख र बेलायतमा ४ लाख बङ्गालीहरू रहेका छन्</ref>[[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान र निकोबार]] द्वीपको जिन्जिरामा आफ्नो पैतृक क्षेत्रबाहेक बङ्गालीहरूको बाहुल्यता भारतको केही क्षेत्रहरूमा रहेको छ। [[नेपाल]]को [[कोशी प्रदेश]], भारतको [[अरुणाचल प्रदेश]], [[दिल्ली]], [[ओडिसा|ओडिसा]], [[छत्तीसगढ]], [[झारखण्ड]], [[मेघालय]], [[मिजोरम]], [[नागाल्यान्ड|नागाल्यान्ड]], [[उत्तराखण्ड]]मा बङ्गालीहरूको ठुलो जनसङ्ख्या रहेको छ।<ref name="langminor">{{वेब स्रोत|शीर्षक=50th REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|भाषा=en|युआरएल=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|वेबसाइट=nclm.nic.in|वेबसाइट=Ministry of Minority Affairs|पहुँचमिति=2 November 2018|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|अभिलेखमिति=8 July 2016}}</ref> मध्यपूर्व, [[पाकिस्तान]], [[म्यानमार|बर्मा]], [[संयुक्त अधिराज्य]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[मलेसिया]], [[इटाली]], [[सिङ्गापुर]], [[माल्दिभ्स]], [[क्यानडा]], [[अस्ट्रेलिया]], [[जापान]] र [[दक्षिण कोरिया]]मा बङ्गालीको सुस्थापित समाजहरू रहेका छन्। बङ्गाली धार्मिक सम्बद्धता र अभ्यासको गणितले एक विविध जातीय समूह हो। वर्तमान ६७ प्रतिशत बङ्गालीहरू [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] धर्मको पालन गर्दछन् भने यसबाहेक त्यहाँ [[इसाई धर्म|इसाई]] र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] समुदायहरूको साथसाथै ठुलो [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] अल्पसङ्ख्यक पनि रहेको छ। इतिहासका हरेक प्रमुख [[देश|राष्ट्र]]जस्तै बङ्गालीहरूले पनि [[कला]] र वास्तुकला, [[भाषा]], लोककथा, [[साहित्य]], [[राजनीति]], [[सेना]], [[व्यापार]], [[विज्ञान]] र [[प्रविधि]]जस्ता विभिन्न क्षेत्रमा ठुलो प्रभाव र योगदान दिएका छन्। == नामको व्युतपत्ती == [[चित्र:Rajshahi College Library Inside 02.JPG|thumb|चार्यपल, बङ्गाली भाषाको प्रारम्भिक सङ्केत]] बङ्गाली शब्दले त्यस्तो व्यक्तिको वर्णन गर्दछ जसको भाषिक, वंशाणुगत र साँस्कृतिक पहिचान मुख्यतया बङ्गालसँग सम्बन्धित छ। यो हिन्द-आर्य जाति अन्य गैर-हिन्द आर्य जातिभन्दा फरक छ। बङ्गाली शब्दको उत्पत्ति बङ्गला नामक एक फारसी शब्दबाट भएको हो जसले बङ्गला नामक एक क्षेत्रलाई जनाउँदछ। मुसलमानहरूको फैलावट हुनुपूर्व बङ्गला भनिने कुनै क्षेत्र नभएको र यो क्षेत्र धेरै भू-राजनीतिक उप-राज्यहरूमा विभाजित थियो। यस्ता क्षेत्रहरू दक्षिणमा बङ्ग (जसको नामबाट बङ्गाल शब्द आएको विश्वास गरिन्छ), पश्चिमी क्षेत्रमा राट, उत्तरमा पुण्ड्रवर्धन वा वरेन्द्र र पूर्वी क्षेत्रमा समतट वा हरिकेलमा विभाजित थियो। प्राचीन कालमा यस क्षेत्रका मानिसहरूले यी विभाजनहरूको नामकरण गरेर आफ्नो साँस्कृतिक पहिचान दिने गर्दथे। [[महाभारत]] जस्ता वैदिक ग्रन्थहरूमा पुण्ड्र नामक राष्ट्रको उल्लेख गरिएको छ। इब्राहिमी र भारतीय धर्मका इतिहासकारहरू प्राचीन बङ्गाल साम्राज्यको स्थापना ''बङ्ग'' नामका एक व्यक्ति थिए जो यस क्षेत्रमा बसोबास गर्थे भनेर विश्वास गर्छन्। इब्राहिमी वंशावलीकारहरू बङ्ग नूहका छोरा र हामका नाति हुन् भनी विश्वास गर्थे।<ref name="Firishta 1768 7–9">{{cite book|author=Firishta|pages=7–9|year=1768|title=History of Hindostan|editor=Alexander Dow}}</ref><ref name="Thomas Trautmann 2005 53">{{cite book|title=Aryans and British India|author=Thomas Trautmann|publisher=Yoda Press|year=2005|page=53}}</ref> 'बङ्ग' शब्दको पहिलो उल्लेख ईसापूर्व ३० मा 'ऐतरेय अरण्यक' पुस्तकमा पाइन्छ। मुगल बादशाह अकबरका सभासद अबुल फजल इबन मुबारकले आफ्नो पुस्तक ऐनेे-अकबरीमा ''देशबाचक बङ्गला'' शब्दको प्रयोग गरेका थिए। भारतीय इतिहासकार गोलम हुसेन सेलिमको रियाजस सलातीनमा पनि बङ्गाल श्ब्दको उत्पत्ति बारे वर्णन गरिएको छ।<ref name="Firishta 1768 7–9"/><ref name="Thomas Trautmann 2005 53"/> सन् १३५२ मा शमसुद्दिन इलियास नामक एक मुस्लिम कुलीन व्यक्तिले शाही बङ्गाल नामक सल्तनतको स्थापना गर्दै यसको विभाजित क्षेत्रलाई पहिलोपटक एकताबद्ध गरेका थिए। इलियास शाहले बङ्गाली उपाधि ग्रहण गर्दा यस युगमा [[बङ्गाली भाषा]] राज्यको सहयोगमा साहित्यिक विकासलाई प्रमाणित गर्ने पहिलो भाषा बनेको थियो।<ref name=banglalang>{{cite book|quote=|last=Eaton |first=Richard M. |year=1993 |title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760 |url=https://archive.org/details/riseofislambenga00eato |publisher=University of California |isbn=978-0-520-20507-9 |access-date=13 July 2017 |url-access=registration }}</ref><ref name=jol>{{cite journal|url=https://www.banglajol.info/index.php/DUJL/article/view/3344|title=Politics and Literary Activities in the Bengali Language during the Independent Sultanate of Bengal|first=AKM Golam|last=Rabbani|date=7 November 2017|journal=Dhaka University Journal of Linguistics|volume=1|issue=1|pages=151–166|access-date=7 November 2017|via=www.banglajol.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011123110/https://www.banglajol.info/index.php/DUJL/article/view/3344|archive-date=11 October 2017|url-status=live}}</ref> यसरी इलियास शाहले यस क्षेत्रका जनताको सामाजिक र भाषिक पहिचानलाई औपचारिक रूपमा "बङ्गाली" नाममा रूपान्तरण गरेका थिए। == इतिहास == === प्राचीन इतिहास === पुरातत्त्वविद्हरूले बृहत्तर बङ्गाल क्षेत्रमा ४,००० वर्षभन्दा पुरानो ताम्रापाषण युगका सभ्यताहरू फेला पारेका छन् र उनीहरूको अनुसार यो खोज यस क्षेत्रमा बसोबासको प्रारम्भिक सङ्केतहरू मध्ये एक हो भनेर विश्वास गरेका छन्। राङ्गमाटी जिल्ला र फेनी जिल्लामा ढुङ्गाबाट बनाइएको औजारहरू तथा हाते बन्चरोहरू धेरै पुरानो पाषणयुग अन्तर्गत बस्तीहरूमा फेला गरेका थिए। पुरातात्विक तथ्यहरूले हालको नरसिङ्दी क्षेत्रमा वारी-बटेश्वर सभ्यताको विकास ईसापूर्व २००० भएको हो भनेर जनाउँदछ।<ref name=xinhua>{{cite news|agency= Xinhua |date= 12 March 2006 |title= 4000-year old settlement unearthed in Bangladesh |url= http://news.xinhuanet.com/english/2006-03/12/content_4293312.htm|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20070510135113/http://news.xinhuanet.com/english/2006-03/12/content_4293312.htm |archive-date = 10 May 2007}}</ref> नदीबाट केही टाढा बन्दरगाह-सहर प्राचीन रोम, दक्षिणपूर्व एसिया र अन्य क्षेत्रहरूसँग विदेशी व्यापारमा संलग्न भएको विश्वास गरिन्छ। यस सभ्यताका मानिसहरू इँटाभट्टाका घरहरूमा बस्थे, चौडा गल्लीहरूमा हिंड्थे, चाँदीका सिक्काहरू र फलामका हतियारहरू प्रयोग गर्दथे। यो बङ्गालको सबैभन्दा पुरानो सहर र सम्पूर्ण उपमहाद्वीपको पूर्वी भागमा मानिन्छ। दक्षिण बङ्गालमा बङ्गाल राज्यको स्थापनाको समयमा लगभग १००० ईसापूर्वमा, बङ्ग नामक एक व्यक्ति यस क्षेत्रमा बस्न थालेपछि भएको विश्वास गरिन्छ। अथर्ववेद र हिन्दु [[महाकाव्य]] [[महाभारत]]मा उत्तर बङ्गालको पुण्ड्रा राज्यसँगै यस राज्यको पनि उल्लेख गरिएको छ। मौर्य साम्राज्यको विस्तार र सम्राट अशोकद्वारा [[बौद्ध धर्म]]को प्रचार-प्रसारले ईसापूर्व दोस्रो शताब्दीदेखि यस क्षेत्रका मानिसहरूमा बढ्दो बौद्ध समाजको विकास गरेको थियो।<ref name=bsahistory>{{cite web|url=http://www.orgs.ttu.edu/saofbangladesh/history.htm|title=History of Bangladesh| access-date = 26 October 2006|publisher = Bangladesh Student Association @ TTU|archive-url=https://web.archive.org/web/20051226045659/http://www.orgs.ttu.edu/saofbangladesh/history.htm |archive-date = 26 December 2005}}</ref> मध्य प्रदेशको सान्चीको स्तूपसम्म धेरै मौर्य स्मारकहरूले यस क्षेत्रका मानिसहरूलाई बौद्ध धर्मको अनुयायीको रूपमा उल्लेख गरेका छन्। यस क्षेत्रका बौद्धधर्मावलम्बीहरूले केही गुम्बाहरू निर्माण गरे र दक्षिण [[भारत]]को नागार्जुनकोन्डासम्म उनीहरूको धार्मिक प्रतिबद्धताहरूको लागि मान्यता प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://belabo.narsingdi.gov.bd/site/page/74694ffe-41fb-429a-a941-ab3426892c3d/উপজেলা%20পটভূমি|language=bn|website=Belabo Upazila|title=বেলাব উপজেলার পটভূমি|access-date=24 February 2022|archive-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930113403/http://belabo.narsingdi.gov.bd/site/page/74694ffe-41fb-429a-a941-ab3426892c3d/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE%20%E0%A6%AA%E0%A6%9F%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%AE%E0%A6%BF}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210930113403/http://belabo.narsingdi.gov.bd/site/page/74694ffe-41fb-429a-a941-ab3426892c3d/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE%20%E0%A6%AA%E0%A6%9F%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%AE%E0%A6%BF |date=30 September 2021 }}</ref> विदेशी लेखनमा बङ्गालको पहिलो उल्लेख लगभग १०० ईसापूर्व युनानीहरूको लेखनमा देख्न सकिन्छ। गङ्गाको मैदानी इलाकामा बसोबास गर्ने गङ्गारिदाइ (गङ्गाको हृदय) नामक राष्ट्रको वीरताको बारेमा सुनेर महावीर सिकन्दर बिपाशाको पश्चिमी किनाराबाट आफ्नो विश्व विजयलाई अधुरो छोडेर फर्केको वर्णन गरिएको छ। == भौगोलिक विस्तार == [[चित्र:Sake Dean Mahomed.jpg|thumb|शेख दीन मुहम्मदलाई युरोपेलीहरूसँग स्याम्फु प्रवर्तन गर्ने श्रेय दिइन्छ।]] [[चित्र:Brick Lane street signs.JPG|thumb|250px|बङ्गालीहरूको ठुलो सङ्ख्या लन्डनको ब्रिक लेनमा बसोबास गर्दछ।]] [[चित्र:I'tisam-ud-Din.png|thumb|left|मिर्जा शेख इतेशामुद्दीन [[युरोप]]को भ्रमण गर्ने पहिलो उच्च शिक्षित बङ्गाली तथा [[दक्षिण एसिया]]ली व्यक्ति थिए।]] बङ्गलादेशमा बङ्गालीहरू सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह हो जसले कुल जनसङ्ख्याको ९८ प्रतिशत ओगटेको छ। भारतको जनगणनाले जातीयतालाई मान्यता नदिएपनि सिआइए फ्याक्टबुकको अनुमानअनुसार भारतमा १० करोड बङ्गालीहरू रहेका छन् जुन देशको कुल जनसङ्ख्याको ७% हो।<ref name="বাংলাদেশকে জানুন">{{cite web |url=http://www.bangladesh.gov.bd/site/page/812d94a8-0376-4579-a8f1-a1f66fa5df5d/বাংলাদেশকে-জানুন|title=বাংলাদেশকে জানুন|language=बङ्गाली|publisher=National Web Portal of Bangladesh |access-date=13 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216093108/http://www.bangladesh.gov.bd/www.bangladesh.gov.bd/index6517.html?q=bn%2F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%A8 |archive-date=16 February 2015 |url-status=live}}</ref> [[पश्चिम बङ्गाल]] बाहेक, बाराक उपत्यका र [[असम|असम]]को तल्लो क्षेत्रहरू, साथै [[त्रिपुरा]] र [[मणिपुर]]का केही भागहरूमा बङ्गालीहरूको जनसाङ्ख्यिकीय बहुमत रहेको छ।<ref>Kumar, Jayant. Census of India. 2001. 4 September 2006. [http://www.censusindia.gov.in/ Indian Census]</ref> त्रिपुरा र बङ्गालको खाडीमा अवस्थित [[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान र निकोबार द्वीपसमूह]]हरूमा बङ्गाली बहुल जनसङ्ख्याको आवास क्षेत्र हो जसमध्ये अधिकांश पूर्वी बङ्गालबाट (वर्तमान [[बङ्गलादेश]]) आएका हिन्दुहरूका वंशजहरू हुन् जो सन् १९४७ मा [[भारतको विभाजन]]पछि त्यहाँ बसाइँ सरेका थिए।<ref name="hdrchap1">{{cite book|title=Tripura human development report 2007|chapter-url=http://hdr.undp.org/en/nhdr/support/other/national/Tripura_india_hdr_2007.pdf|access-date=19 March 2012 |publisher= Government of Tripura|chapter= The state of human development|year=2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502120425/http://hdr.undp.org/en/nhdr/support/other/national/Tripura_india_hdr_2007.pdf|archivedate=2 May 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/tripura-where-demand-for-assam-like-nrc-widens-gap-between-indigenous-people-and-non-tribal-settlers/article25348269.ece|date=27 October 2018|author=Karmakar, Rahul|title=Tripura, where demand for Assam-like NRC widens gap between indigenous people and non-tribal settlers|website=The Hindu}}</ref><ref>{{cite news|work=Times Now news|url=https://www.timesnownews.com/india/article/indira-gandhi-rahul-gandhi-rajiv-gandhi-east-pakistan-pakistan-assam-accord-national-register-of-citizens-congress-bharatiya-janata-party-tripura/264462|date=19 April 2019|title=When Indira Gandhi said: Refugees of all religions must go back|author=Shekhar, Sidharth}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123092721/https://www.timesnownews.com/india/article/indira-gandhi-rahul-gandhi-rajiv-gandhi-east-pakistan-pakistan-assam-accord-national-register-of-citizens-congress-bharatiya-janata-party-tripura/264462 |date=23 January 2021 }}</ref> भारत सरकारको राज्य-वित्तपोषित उपनिवेशीकरण परियोजनामार्फत यी क्षेत्रहरूमा बङ्गाली हिन्दुहरूको पहुँच बढेको थियो। मूल क्षेत्र भन्दा बाहिरका बङ्गाली समाजहरू मुख्यतया उपमहाद्वीपका अन्य भागहरूमा जस्तै मध्य पूर्व र पश्चिमा देशहरूमा पाइन्छन्। बङ्गाली आप्रवासीहरूबाट बनेको एक महत्त्वपूर्ण जनसाङ्ख्यिकी [[साउदी अरब]], [[पाकिस्तान]] र [[संयुक्त अधिराज्य]]मा अवस्थित छ जहाँ उनीहरू एक करोड भन्दा बढी जनसङ्ख्याका साथ स्थापित समूदायको गठन गरिसकेका छन्। [[हिन्दु धर्म]]मा (काला पानीको नामले परिचित) समुद्री यात्रा निषेधित भएका कारण विदेशी बङ्गाली प्रवासीहरू [[इस्लाम धर्म]]का छन्।<ref>{{cite web | url = http://aha.confex.com/aha/2013/webprogram/Paper11135.html | title = Crossing the Kala Pani to Britain for Hindu Workers and Elites | publisher = American Historical Association | date = 4 January 2012 | access-date = 2 February 2012 }}</ref> बङ्गालीहरूको मुख्य धार्मिक विश्वास इस्लाम धर्ममा आधारित भएकाले यसले अरब देशसँग सम्बन्ध सिर्जना गरेको छ भने मुसलमानहरूले [[हज]] पूरा गर्न जीवनकालमा एक पटक यस साउदी अरबमा जानुपर्ने हुन्छ। बङ्गाली सुल्तानहरूले हिजाज नामक क्षेत्रमा इस्लामी मदरसाहरूका लागि आर्थिक सहयोग गरेका थिए जुन अरबहरूका लागि अल-मदारिस अल-बाङालिया नामले चिनिएको थियो। कथित रूपमा, चौधौँ शताब्दीका नुर कुतुब आलम नाम गरेका एक बङ्गाली अलिम धेरै पटक हजमा सहभागी भएका थिए। बङ्गालीहरू अरब [[देश]]हरूमा कहिलेदेखि बस्न थाले भन्ने कुरा अज्ञात भएतापनि हाजी शरियतुल्लाह र उस्ताद मओलाना मुराद [[बीसौँ शताब्दी]]को सुरुमा [[मक्का]] सहरका स्थायी रूपले बस्दथे भन्ने तथ्य ज्ञात छ। [[ओमान]]का [[कुरान]]का विद्वान् जहुरुल हक र [[जोर्डन]]का शाहजादा हसन बिन तलालकी श्रीमती शरबत अल-हसन मध्यपूर्वमा बसोबास गर्ने उल्लेखनीय बङ्गाली व्यक्तित्वहरू हुन्। युरोपेली महादेशमा बङ्गालीहरूको १६औँ शताब्दीमा [[इङ्ल्यान्ड]]का [[राजा]] जर्ज तृतीयको शासनकालमा पहिलोपटक बसेका थिए।<ref name=buckland>C.E. Buckland, Dictionary of Indian Biography, Haskell House Publishers Ltd, 1968, p.217</ref> सन् १७६५ मा [[मुगल साम्राज्य]]को कूटनीतिज्ञका रूपमा आफ्ना नोकर मोहम्मद मुकिमसँग पहिलोपटक नादियाका बङ्गाली मौलभी शेख इतशमुद्दीन [[युरोप]] आएका थिए।<ref>{{cite book|title=Life of the Honourable Mountstuart Elphinstone|first=Thomas Edward|last=Colebrooke|pages=34–35|year=1884|chapter=First Start in Diplomacy|isbn=9781108097222|chapter-url=https://books.google.com/books?id=tSoMEJ-_Nx0C&q=hookah&pg=PA34}}</ref> आजको दिनसम्म आइसक्दा बङ्गाली मुलका बेलायतीहरूले [[संयुक्त अधिराज्य]]मा एक राम्रो स्थापित समाजको निर्माण गरिसकेका छन् भने उनीहरूले देशको दक्षिण एसियाली कुल [[भोजनालय|रेस्टुरेन्ट]]हरू मध्ये ९० प्रतिशत रेस्टुरेन्टहरू चलाउँदछन्।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2012/jan/08/britains-curry-crisis-chefs-immigration|work=The Guardian|author=Khaleeli, Homa|title=The curry crisis|date=8 January 2012}}</ref> == भाषा तथा सामाजिक गठन == [[चित्र:P.R. Sarkar Bengali Dialects.svg|thumb|बङ्गालीहरूको सामाजिक स्तरीकरणको प्रमुख निर्धारक क्षेत्रीय भाषाहरू हुन्।]] बङ्गालीहरू आफ्नो [[मातृभाषा]]को रूपमा प्रयोग [[बङ्गाली भाषा]]लाई प्रयोग गर्नु उनीहरूको एक एकीकृत विशेषता हो जुन हिन्द-इरानी भाषाहरू अन्तर्गत पर्दछ।<ref name=bari>{{cite news|url=https://www.thedailystar.net/star-weekend/longform/news/tale-two-languages-how-the-persian-language-seeped-bengali-1728421#:~:text=As%20Suniti%20Kumar%20Chatterjee%20explains,of%20the%20Indo%2DEuropean%20languages.|website=The Daily Star (Bangladesh)|author=সারা আঞ্জুম বারী|title=A Tale of Two Languages: How the Persian language seeped into Bengali|date=12 April 2019}}</ref> विश्वमा २२ करोड ६० लाख बङ्गालीका मातृभाषी र विश्वव्यापी रूपमा ३० करोड जनसङ्ख्याको हाराहारीमा बोलिने भाषा भएकाले यो विश्वको छैटौँ सबैभन्दा ठुलो भाषा बनेको छ। बङ्गाली भाषा प्रायः बङ्गाली लिपिमा लेखिएको हुन्छ जुन लगभग १०-१२०० ईस्वीमा मगधी प्राकृतबाट विकसित भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.ethnologue.com/guides/ethnologue200|शीर्षक=What are the top 200 most spoken languages?|मिति=2018-10-03|वेबसाइट=Ethnologue|भाषा=अङ्ग्रेजी|पहुँचमिति=2021-10-18}}</ref><ref>{{cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL30677644M/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE|title=বাংলাপিডিয়া: বাংলাদেশ জাতীয় জ্ঞানকোষ|last=Islam|first=Sirajul|date=2003|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|place=Dhaka, Bangladesh|isbn=978-984-32-0576-6}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldcat.org/title/banglapedia-national-encyclopedia-of-bangladesh/oclc/883871743|title=Banglapedia: national encyclopedia of Bangladesh.|last=Asiatic Society of Bangladesh|date=2008|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|place=[[ढाका]]|language=बङ्गाली|oclc=883871743}}</ref> थुप्रै प्रयोजनका लागि बङ्गाली भाषा प्रचलित छ र यसले [[बङ्गाल]]को एकताको लागि आवश्यक प्रभाव प्रदान गर्दछ। बङ्गाली भाषाको विकासक्रमको यी विभिन्न रूपहरूलाई तीन भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ: * सन्त भाषा - एक ऐतिहासिक रूप जुन विशेषगरी साहित्यको लागि मात्र प्रयोग हुने गर्दथ्यो। * मानक वा वर्तमान भाषा - एक आधुनिक साहित्यिक रूप हो। (जुन अब ठुलो [[कुष्टिया जिल्ला|कुष्टिया]] र [[नदिया जिल्ला]]मा विभाजित छ) यो आधिकारिक रूपमा थुप्रै प्रयोजनका जस्तै बोलिचाली, भाषण, रेडियो, समाचार जस्ता माध्यमहरूमा दिनहुँ प्रयोगमा आउने गर्दछ। * क्षेत्रीय भाषाहरू - कुल वक्ताहरूको सबैभन्दा ठुलो रूप। बङ्गालका विभिन्न क्षेत्रहरूमा विभिन्न क्षेत्रीय भाषाहरू रहेका छन्। बङ्गालीहरू मुख्यतया भाषिक र उप-साँस्कृतिक कारणहरूले गर्दा उप-समूहहरूमा विभाजित छन्। * बङ्गाली: पूर्वी बङ्गालका बासिन्दाहरू हुन्। अधिकांश बङ्गालीहरू यस समूह अन्तर्गत पर्दछन्। यिनीहरू मुख्यतया [[ढाका|विशाल ढाका]], [[मयमनसिंह जिल्ला|मयमनसिंह]], [[कुमिल्ला]], [[बरिसाल|बरिशाल]], तल्लो असम र [[त्रिपुरा]]मा बस्छन्। बङ्गालीहरूबीच पनि उप-समूहहरू छन् जसको पूर्वी बङ्गालको संस्कृतिको साथ-साथै आफ्नै उप-संस्कृति रहेको छ। * घटी: पश्चिम बङ्गालका मूल निवासीहरू हुन् तर पुरुलियाका बासिन्दाहरू पनि घटीको एक उप-समूह अन्तर्गत पर्दछन्। * उत्तरिया: उत्तर बङ्गालका बासिन्दाहरू जो बरिन्दरी र रङ्पुरी भाषा बोल्छन्। उनीहरू आंशिक रूपमाा [[असम|असम]]मा पनि बस्ने गर्दछन् भने उनीहरूको एउटा उपसमूह [[बिहार]]को सेरसाबदियासम्म फैलिएको छ। == धर्म == {{bar box |title=बङ्गालीहरूको धार्मिक विश्वास<ref>{{cite web | url=https://www.britannica.com/topic/Bengali | title=Bengali &#124; people &#124; Britannica }}</ref> |titlebar=#F6F6F6 |left1=धर्महरू |right1=प्रतिशत |float=left |bars= {{bar percent|[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] |green |66|६६}} {{bar percent|[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|Orange |33|३३}} {{bar percent|अन्य|purple|1|१}} }} बङ्गालमा प्रचलित सबैभन्दा ठुलो [[धर्म]] [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] र [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]] हो।<ref name="McDermott">{{cite encyclopedia |year=2005 |surname=McDermott |given=Rachel Fell |title=Bengali religions |encyclopedia=Encyclopedia of Religion: 15 Volume Set |editor=Lindsay Jones |edition=2nd |place=Detroit, Mi |publisher=MacMillan Reference USA |volume=2 |pages=824–832 |isbn=0-02-865735-7}}</ref> बङ्गालीहरूको कुल जनसङ्ख्याको दुई तिहाइभन्दा बढीमा मुसलमानहरूको बाहुल्यता रहेको छ जसमध्ये बहुसङ्ख्यक मानिसहरू सुन्नी सम्प्रदायलाई पछ्याउँछन् भने त्यहाँ शियाहरूको सानो अल्पसङ्ख्यक पनि रहेको पाइन्छ।<ref name=usds>2014 US Department of State estimates</ref> [[बङ्गलादेश]]मा बङ्गाली मुसलमानहरूको ९०.४% बाहुल्यता रहेको छ भने सम्पूर्ण [[भारत]]मा बङ्गाली जातिको ३०% अल्पसङ्ख्यक रहेको छ।<ref>Comparing State Polities: A Framework for Analyzing 100 Governments By Michael J. III Sullivan, pg. 119</ref><ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/256513.pdf|title=BANGLADESH 2015 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT|access-date=30 December 2019}}</ref><ref name=":0">{{cite news|last1=Andre|first1=Aletta|last2=Kumar|first2=Abhimanyu|title=Protest poetry: Assam's Bengali Muslims take a stand|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2016/12/protest-poetry-assam-bengali-muslims-stand-161219094434005.html|access-date=26 January 2017|agency=Aljazeera|publisher=Aljazeera|date=23 December 2016 |quote=Total Muslim population in Assam is 34.22% of which 90% are Bengali Muslims according to this source which puts the Bengali Muslim percentage in Assam as 29.08%}}</ref><ref name="ciafactbook">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bangladesh/ Bangladesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730024842/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bangladesh/ |date=2021-07-30 }}- CIA World Factbook</ref><ref name=westbengalreligion/> [[पश्चिम बङ्गाल]]को मुर्शिदाबाद जिल्लामा बङ्गाली मुसलमानहरूले कुल जनसङ्ख्याको ६६.८८%, मालदामा ५१.२७% बाहुल्यता राख्दछन् भने २४ परगनाहरूमा उनीहरूको जनसङ्ख्या ५४,८७,७५९ भन्दा बढी रहेको छ।<ref name="censusreligion2011">[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW19C-01%20MDDS.XLS Population by religious community: West Bengal]. 2011 Census of India.</ref> सबै बङ्गालीहरूमध्ये एक तिहाइभन्दा कम मात्र हिन्दु धर्मका छन् (मुख्यतया, शाक्त र वैष्णवहरू) भने पश्चिम बङ्गालमा (सन् २०११ को [[जनगणना]] अनुसार) उनीहरूको ७०.५४% बहुमत छ र बङ्गलादेशमा ८.५४% अल्पसङ्ख्यक रहेको छ।<ref name="ciafactbook"/><ref>{{cite web|url=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf|title=Population Housing Census|access-date=30 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903181037/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf|archive-date=3 September 2017|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903181037/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf |date=3 September 2017 }}</ref> बङ्गलादेशमा हिन्दुहरू प्राय: सिलेट विभागमा केन्द्रित छन् जहाँ उनीहरूले जनसङ्ख्याको १७.८% भाग ओगटेका छन्। बङ्गाली हिन्दुहरू प्राय: चट्टोग्राह विभागमा बसोबास गर्छन् जहाँ उनीहरूको सङ्ख्या ३० लाखभन्दा बढी रहेको छ। दाकोप उपजिल्लामा ५६.४१%, कोटालीपारा उपजिल्लामा ५१.६९% र सुल्लाह उपजिल्लामा ५१.२२% हिन्दुहरूको बाहुल्यता रहेको छ। जनसङ्ख्याको गणितले [[भारत]] र [[नेपाल]]पछि [[बङ्गलादेश]] विश्वको तेस्रो ठुलो हिन्दु बहुल [[देश]] हो।<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-analysis-are-there-any-takeaways-for-muslims-from-the-narendra-modi-government-1992395 |title=[Analysis] Are there any takeaways for Muslims from the Narendra Modi government? |publisher=DNA |date=27 May 2014 |access-date=31 May 2014 |archive-date=6 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106011956/https://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-analysis-are-there-any-takeaways-for-muslims-from-the-narendra-modi-government-1992395 |url-status=live }}</ref> [[यमन]], [[जोर्डन]], [[ताजिकिस्तान]], [[सिरिया]], [[ट्युनिसिया]], [[ओमान]] र अन्य मुस्लिम बाहुल्य देशहरूको जनसङ्ख्याभन्दा बङ्गलादेशमा कुल हिन्दु जनसङ्ख्या बढी छ। साथै बङ्गलादेशमा कुल हिन्दु जनसङ्ख्या [[ग्रिस|युनान]] र [[बेल्जियम]]को कुल जनसङ्ख्याको लगभग बराबर छ।<ref>{{Cite journal|last1=Haider|first1=M. Moinuddin|last2=Rahman|first2=Mizanur|last3=Kamal|first3=Nahid|date=6 May 2019|title=Hindu Population Growth in Bangladesh: A Demographic Puzzle|url=https://brill.com/view/journalspopulatils/jrd/6/1/article-p123_123.xml|journal=Journal of Religion and Demography|language=en|volume=6|issue=1|pages=123–148|doi=10.1163/2589742X-00601003|s2cid=189978272|issn=2589-7411}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> अन्य धार्मिक समूहहरूमा [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] धर्मावलम्बीहरू (बङ्गलादेशको जनसङ्ख्याको लगभग १%) र बङ्गाली इसाईहरू पर्दछन्। बङ्गाली इसाईहरूको ठुलो सङ्ख्या पोर्तगाली यात्रीहरूको वंशज हो।<ref name=westbengalreligion>{{cite web |title=C-1 Population By Religious Community – West Bengal |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825155850/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |url-status=dead |archive-date=25 August 2015 |website=census.gov.in |access-date=2 December 2019}}</ref> बङ्गाली बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको ठुलो भाग बङ्गाली भाषी बरुआहरू हुन् जो [[चट्टोग्राम]] र राखिनमा बस्दछन्। == संस्कृति == [[चित्र:Royal Peacock Barge LACMA M.82.154.jpg|thumb|मुर्शिदावादमा बङ्गालको नबाबको शाही मयुर बर्जको एक मूर्ति]] === कला तथा वास्तुकला === [[चित्र:Making of Jamdani-9.jpg|thumb|left|जामदानी बुन्ने परम्परागत विधि]] बङ्गालमा कलाको दस्तावेजीकृत इतिहास १३औँ शताब्दी ईसापूर्वमा पाउन सकिन्छ जहाँ विषेश प्रकारको माटोबाट मूर्तिहरू बनाइएको थिए। शाही बङ्गलाको वास्तुकलाले गुम्बजयुक्त मस्जिदहरूको एक विशिष्ट शैली देखाउँछ जसमा जटिल स्तम्भहरू रहेतापनि मीनार भने नभएको हुन्छ। बङ्गाली कलामा हात्तीको दाँत, भाँडाकुँडा र पित्तलका सामानहरू पनि व्यापक थिए। === पोशाक === [[चित्र:Creative wedding photography.jpg|thumb|कालो शेरवानी लगाएका एक बङ्गाली युवक]] [[चित्र:Bengali wedding rituals.jpg|thumb|पन्जाबी र साडीमा सजिएका एक बङ्गाली हिन्दु दम्पती]] उत्तर भारतीय पहिरन पोशाक बङ्गाली पोशाकसँग मिल्दोजुल्दो छ। साधारणतया महिलाहरूले साडी, सलवार र [[कमिज]] लगाउने गर्दछन्। परम्परागत रूपमा बङ्गाली पुरुषहरूले परम्परागत पोशाक लगाउने गर्दथे यद्यपि सलवार वा पजामा जस्ता पन्जाबी पहिरनहरू पनि पछिल्लो तीन शताब्दीमा यता अधिक लोकप्रिय भएका थिए। साधारणतया बङ्गालीहरूमाझ फतुआ नामक छोटो माथिल्लो पोशाक पनि लोकप्रियता रहेको छ। [[धोती]], लुङ्गी र गम्छा ग्रामीण बङ्गाली पुरुषहरूको लागि एक सामान्य पोशाक हो। विशेष अवसरहरूमा बङ्गाली महिलाहरूले सामान्यतया [[सारी|साडी]], सलवार कमीज लगाउँछन् र मुस्लिम महिलाहरूले हिजाब वा कपाल ढाक्ने [[बुर्का]] लगाउँछन्। मुस्लिम पुरुषहरूले पन्जाबी पोशाकहरू जस्तै [[टोपी]], टाकी, पगडी र रुमालले लगाउँछन् जसले [[टाउको]] ढाक्ने गर्दछ। मुगल बङ्गालको सबैभन्दा प्रसिद्ध कलात्मक परम्परा मलमलमा जामदानी बुन्नु थियो जसलाई वर्तमान [[युनेस्को]]द्वारा अमूर्त साँस्कृतिक सम्पदाको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ। पूर्वी बङ्गालका जमदानी बुन्नेहरूले राजाको संरक्षण पाएका थिए।<ref name="star">{{cite news |last=Khandker |first=Hissam |date=31 July 2015 |title=Which India is claiming to have been colonised? |url=http://www.thedailystar.net/op-ed/politics/which-india-claiming-have-been-colonised-119284 |work=The Daily Star |type=Op-ed}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/blogs/ruminations/2015/bangladeshi-islamic-art|title=In Search of Bangladeshi Islamic Art|website=The Metropolitan Museum of Art, i.e. The Met Museum|access-date=19 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812083629/http://www.metmuseum.org/blogs/ruminations/2015/bangladeshi-islamic-art|archive-date=12 August 2016|url-status=live}}</ref> === साहित्य === [[बङ्गाली साहित्य]]ले [[बङ्गाली भाषा]]को लेखक मूललाई बुझाउँछ जुन १३औँ शताब्दीको समयमा विकसित भएको थियो। बङ्गाली साहित्यमा सबैभन्दा पुरानो साहित्यिक लेखन १०औँ र ११औँ शताब्दीका बौद्ध रहस्यमय भजनहरूको सङ्ग्रह चर्यापदमा पाउन सकिन्छ। सन् १९०७ मा हरप्रसाद शास्त्रीले नेपालको शाही दरबार पुस्तकालयमा यिनीहरूको खोजी गरेका थिए। बङ्गाली साहित्यको समयरेखालाई तीन कालखण्ड; प्राचीन (सन् ६५०-१२००), मध्ययुग (सन् १२००-१८००) र आधुनिक (सन् १८०० देखि हालसम्म) विभाजन गरिएको छ। मध्यकालीन बङ्गाली साहित्यमा विभिन्न काव्यात्मक विधाहरूले इस्लामी महाकाव्यहरू जस्तै अब्दुल हकीम, सैयद सुल्तान र अलाओलको लेखनलाई समावेश गरेको छ। बङ्गाली लेखकहरूले धर्म, तमदुन, सृष्टिवाद, प्रेम र इतिहास जस्ता विषयहरूलाई आख्यान र महाकाव्यहरूको माध्यमबाट अन्वेषण गरेका थिए। शाही बङ्गला र आराकान राज्य जस्ता शाही दरबारहरूको बङ्गाली लेखकहरू; शाह मुहम्मद सगीर, दौलत काजी र दौलत वजीर बाहराम खानलाई संरक्षण दिएका थिए। बङ्गाल पुनर्जागरणले १९औँ र [[बीसौँ शताब्दी|२०औँ शताब्दी]]को सुरुमा भएको एक सामाजिक-धार्मिक सुधार आन्दोलनलाई बुझाउँछ जुन [[कोलकाता|कलकत्ता]] सहरको वरिपरि केन्द्रित थियो र मुख्यतया [[ब्रिटिस राज]]को संरक्षणमा उच्च जातिका बङ्गाली हिन्दुद्वारा नेतृत्व गरिएको थियो। यस पुनर्जागरणले ब्रह्म समाज नामक सुधारवादी आन्दोलन पनि सिर्जना गरेका थिए। इतिहासकार नीतिश सेनगुप्ताका अनुसार बङ्गाल पुनर्जागरण [[राजा राममोहन राय]]बाट सुरु भएर [[एसिया]]का पहिलो [[नोबेल पुरस्कार]] विजेता [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]]बाट समाप्त भएको थियो।<ref name="সেনগুপ্ত">{{cite book |author=নীতীশ সেনগুপ্ত|year=2001 |title=History of the Bengali-speaking People |publisher=UBS Publishers' Distributors |page=211 |isbn=978-81-7476-355-6 |quote=The Bengal Renaissance can be said to have started with Raja Ram Mohan Roy (1775-1833) and ended with Rabindranath Tagore (1861-1941).}}</ref> बङ्गाल पुनर्जागरणले मुख्यतया ब्रिटिस उपनिवेशवादीहरूसँगको सम्बन्धको कारण हिन्दु समुदायको प्रतिनिधित्व गरेको थियो। तथापि यस युगमा आधुनिक मुसलमान लेखकहरूका उदाहरणहरू पनि थिए। मीर मोसर्रफ होसेन आधुनिक युगका पहिलो प्रमुख लेखक थिए जो बङ्गाली मुस्लिम समाजबाट उदाएर बङ्गाली भाषाका सर्वश्रेष्ठ गद्य लेखकहरू मध्ये एक बनेका थिए। उनको विशाद सिन्धु नामक कृति बङ्गाली पाठकहरू बीच लोकप्रिय रहेको छ।<ref name="Sengupta2001p213">{{cite book |author=Nitish Sengupta |year=2001 |title=History of the Bengali-speaking People |publisher=UBS Publishers' Distributors |page=213 |isbn=978-81-7476-355-6}}</ref> आफ्नो सक्रियता र विरोधी साहित्यको लागि प्रसिद्ध [[कवि]] [[काजी नजरुल इसलाम]] हुन् जसलाई "विद्रोही कवि" को रूपमा वर्णन गरिएको थियो र उनलाई बङ्गलादेशको राष्ट्रिय कविको रूपमा चिनिन्छ। [[बेगम रोकेया]] त्यस समयको अग्रणी महिला बङ्गाली लेखिका थिइन् जसले ''सुल्तानाको सपना'' नामक एक उत्कृष्ट उपन्यास, जसलाई पछि धेरै भाषाहरूमा अनुवाद गरिएको थियो। === विवहा समारोह === [[चित्र:All grown up and married!.jpg|thumb|221x221px|left|कन्याको हातमा मेहन्दी लगाइदिनु, बङ्गाली हिन्दु र मुस्लिम दुवै समुदायमा प्रचलित छ।]] [[चित्र:Bengali wedding (05).JPG|thumb|विवाहको समयमा प्रार्थना गर्नु बङ्गाली मुस्लिम समुदायको एक विशेष अनुष्ठान हो।]] [[चित्र:Hindu_Wedding_Photo.jpg|right|thumb|बङ्गाली हिन्दुको विवाह समारोहको एक तस्वीर]] विवाहको समयमा बङ्गालीहरूबीच एक वा एक भन्दा बढी समारोह हुने गर्दछ। औपचारिक विवाह बङ्गालीहरू बीच विवाहको सबैभन्दा सामान्य रूप हो र यसलाई समाजको परम्परा पनि मानिन्छ। यद्यपि बहुविवाह पनि केही ग्रामीण भेगहरूमा देख्न सकिन्छ।<ref name="Practiced">{{cite web|url=https://www.elitedaily.com/p/6-places-in-the-world-where-arranged-marriages-is-traditional-historically-practiced-15922788|title=6 Places In The World Where Arranged Marriages Is Traditional & Historically Practiced|website=[[Elite Daily]]}}</ref> यो बिलातीको नियन्त्रण भन्दा पहिले बहुविवहा [[इस्लाम धर्म|मुस्लिम]] र [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] दुवैमा ऐतिहासिक रूपमा प्रचलित भने यसलाई समृद्धिको सङ्केत मानिन्थ्यो। [[विवाह]]लाई दुई जनाको मात्र नभई दुई खान्दान बीचको मिलनका रूपमा लिइन्छ। परिवार र गाउँहरूबीच सामाजिक बन्धन विकास र कायम राख्न विवाहले ठुलो भूमिका खेल्ने गर्दछ।<ref name="A BANGLADESHI WEDDING JOURNAL">{{Cite news |url=https://www.thedailystar.net/a-bangladeshi-wedding-journal-49457|title=A Bangladeshi Wedding Journal|date=11 November 2014|work=The Daily Star|language=en|access-date=17 January 2020}}</ref><ref>{{Cite book|title=Mirror for humanity : a concise introduction to cultural anthropology|last=Kottak, Conrad Phillip, author.|isbn=978-1-260-56570-6|oclc=1132235649|date = 4 October 2019}}</ref> विवहा पूर्व दुई परिवार एक समारोहलाई सहभागी भएपछि कन्या पक्षबाट सामान्य खानपिनको आयोजना गरिन्छ। यस अवसरमा दुलहाको परिवारबाट सलामी ग्रहण गरी विवाहको मिति तय गरिन्छ। परम्परागत बङ्गाली खाना, [[पान]], [[चिया]] र मिठाइ जस्ता खानेकुराहरू यस अवसरमा प्रयोग गरिन्छ। त्यसपछि दुलहीलाई [[मेहन्दी]] लगाउने काम गरिन्छ। त्यसबाहेक मुख्य कार्यक्रम वालिमा (अरबी परम्परा अनुसार विवहाको भोज) हजारौँ अतिथिहरूलाई भोजन गराइन्छ। त्यसपछि इस्लामी परम्परा अनुसार एक विवहा सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गरिएको गरिन्छ।<ref>{{cite news|title=Those 'paan-chini' days|author=Faruque, Nafisa|date=13 November 2021|work=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|url=https://www.thedailystar.net/lifestyle/special-feature/news/those-paan-chini-days-1659598}}</ref> यस अवसरमा काजी वा इमाम सामान्यतया यहाँ उपस्थित हुन्छन् र [[कुरान]] पाठ गरि दम्पतीको लागि प्रार्थना गर्दछन्। त्यसपछि ज्वाईले श्रीमतीलाई महर दिनुपर्दछ। फिराजात्रा वा फिरखवामा छोरी आमाबाबुको घर फर्कन्छ जसलाई नय्यरको रूपमा चिनिन्छ। त्यहाँ खीर र दूधको परिकारहरूको भोजन गर्न चलन छ। अन्य कार्यक्रमहरूमा केटा पक्षको घरमा आयोजित भोजन कार्यक्रम पनि समावेश छ। === विज्ञान === [[चित्र:Jagadish Chandra Bose.jpg|right|thumb|[[जगदीश चन्द्र बोस]] बङ्गालको विज्ञान जगतका एक प्रख्यात वैज्ञानिक हुन्। उनी [[बिबिसी|बीबीसी]]द्वारा आयोजित २० महान बङ्गालीहरूको सूचीमा सातौँ स्थानमा छन्।।]] [[चित्र:Dr. Khondkar Siddique-e-Rabbani 8.jpg|thumb|left|बायोमेडिकल पदार्थविद खन्दोकार सिद्दिक-इ-रब्बानी]] [[चित्र:Khan Bahadur Qazi Azizul Haque.jpg|thumb|काजी आजिजुल हक, आधुनिकऔँठाछाप प्रविधि विकासमा यसको योगदानको लागि मान्यता प्राप्त]] आधुनिक [[विज्ञान]]मा बङ्गालीहरूको योगदान विश्वको सन्दर्भमा अभूतपूर्व छ। काजी आजिजुल हक एक आविष्कारक थिए जसलेऔँठाछाप वर्गीकरण प्रणालीको पछाडि गणितीय आधार सिर्जना गरे जुन [[अपराध (चलचित्र)|अपराध]] [[अनुसन्धान]]का लागि सन् १९९० सम्ममा प्रयोगमा आइसकेको थियो।<ref name=nationalacademies>National Academies [http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=02012007 Press Release], accessed 5 February 2007.</ref> आब्दुस सात्तार खानले अन्तरिक्ष यान], जेट इन्जिन, रेलमार्ग इन्जिन र औद्योगिक ग्याँस [[टर्बाइन]]का लागि चालीस भन्दा बढी विभिन्न उच्च स्तरीय [[धातु]]हरूको आविष्कार गरेका थिए। सन् २००६ मा आबुल हुससामले आर्सेनिक फिल्टरको आविष्कार गरेका थिए र उनी सन् २००७ को ''दिगोपनका लागि ग्रेन्जर च्यालेन्ज पुरस्कार''का प्राप्तकर्ता थिए। बायोमेडिकल वैज्ञानिक परवेज ह्यारिसलाई स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयले विश्वका एक लाख वैज्ञानिकमध्ये सूचीकृत गरेको थियो।<ref name="br24">{{cite web|url=https://britbangla24.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A7%80%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B7-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A6%A6%E0%A7%87/|title=বিশ্বের শীর্ষ বিজ্ঞানীদের তালিকায় প্রফেসর পারভেজ হারিস : আর্সেনিক নিয়ে গবেষণা সাড়া জাগিয়েছে|website=britbangla24|date=23 January 2021|access-date=25 January 2021|language=bn}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123232544/https://britbangla24.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b6%e0%a7%8d%e0%a6%ac%e0%a7%87%e0%a6%b0-%e0%a6%b6%e0%a7%80%e0%a6%b0%e0%a7%8d%e0%a6%b7-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%9c%e0%a7%8d%e0%a6%9e%e0%a6%be%e0%a6%a8%e0%a7%80%e0%a6%a6%e0%a7%87/ |date=23 January 2021 }}</ref> खन्दोकार सिद्दीक-इ-रब्बानीले केन्द्रित प्रतिबाधा मापन विकसित गरेका थिए जुन उन्नत क्षेत्र स्थानीयकरणको माध्यमबाट मानव शरीरमा विद्युत प्रतिरोधको मात्रा निर्धारण गर्ने प्रविधि हो।<ref>{{cite journal|title=Focused impedance measurement (FIM). A new technique with improved zone localization|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|date=20 April 1999|pmid=10372184|volume=873|pages=408–20 | last1 = Rabbani | first1 = KS | last2 = Sarker | first2 = M | last3 = Akond | first3 = MH | last4 = Akter | first4 = T |issue=1| doi=10.1111/j.1749-6632.1999.tb09490.x|bibcode=1999NYASA.873..408R|s2cid=80628}}</ref><ref name=bas>{{cite news|url=http://www.bas.org.bd/news/news-archive/256.html|title=BAS Gold Medal Award Ceremony 2011|publisher=Bangladesh Academy of Sciences|access-date=8 June 2016|archivedate=२९ जुलाई २०१३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729174235/http://www.bas.org.bd/news/news-archive/256.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130729174235/http://www.bas.org.bd/news/news-archive/256.html |date=29 July 2013 }}</ref> === उत्सव तथा पर्वहरू === [[चित्र:5456g baghbazar-pratima crp.jpg|left|thumb|दुर्गापूजा, बङ्गाली हिन्दु समुदायको एक प्रमुख धार्मिक उत्सव हो।]] [[चित्र:Eid Prayers at Barashalghar, Debidwar, Comilla.jpg|thumbnail|left|270px|[[ईद]], मुस्लिम समुदायको एक प्रमुख धार्मिक उत्सव हो।]] बङ्गालीहरूले आफ्नो धर्मको आधारमा मुसलमानहरूले इस्लामी बिदा र हिन्दुहरूले हिन्दु चाडहरू मनाउने गरेका छन्। ईद-उल-अजहा र ईद-उल-फित्र जस्ता प्रमुख इस्लामी पर्वहरूमा गरीवहरूलाई जकात र सदाकाह र बालबालिकाहरूलाई पैसा दिइने गरिन्छ।<ref name=clothingcustoms>{{cite book |last=Sarah C. |first=White |title=Arguing with the Crocodile: Gender and Class in Bangladesh |year=1992 |page=[https://archive.org/details/arguingwithcroco00whit/page/30 30] |isbn=978-1-85649-085-6 |url=https://archive.org/details/arguingwithcroco00whit/page/30}}</ref> यस समयमा साथीभाइ तथा छरछिमेकहरू गाउँको परिक्रमा गर्नेे र खाना तथा मिठाइ साटासाट गर्छन्। हिन्दु धर्मावलम्बीका मुख्य चाडहरू जस्तै दुर्गा पूजा, दीपावली, डोलजात्रा, जन्माष्टमी आदि विशेष बिदाका दिनहरू हुन्।<ref name=imagine170>{{cite book |last1=Eade |first1=John |last2=Fremeaux |first2=Isabelle |last3=Garbin |first3=David |year=2002 |chapter=The Political Construction of Diasporic Communities in the Global City |editor-last=Gilbert |editor-first=Pamela K. |title=Imagined Londons |url=https://archive.org/details/imaginedlondons00gilb |url-access=limited |publisher=State University of New York |page=[https://archive.org/details/imaginedlondons00gilb/page/n180 170] |isbn=0-7914-5501-7}}</ref> यसबाहेक दुर्गा पूजाको समयमा नयाँ कपडाहरू किनेर आफन्तलाई दिइने गरिन्छ। उल्लेखनीय साँस्कृतिक समारोहहरू समुदायद्वारा वार्षिक रूपमा मनाइने गरिन्छ। बङ्गाली पात्रो अनुसार सर्वप्रथम वैशाख महिना पर्दछ भने यस समय रमाइलो साँस्कृतिक मेलाहरू सहित अन्य ग्रीष्मकालिन पर्वहरू मनाइन्छ। फागुन वसन्त जस्ता चाडहरू पनि सबै धर्मका मानिसहरूद्वारा देशव्यापी रूपमा मनाइन्छ।<ref name=mela2>{{cite web |url=http://www.london.gov.uk/londoner/06may/p3a.jsp?nav=on |url-status=dead |title=Banglatown spices it up for the new year |work=The Londoner |archive-url=https://web.archive.org/web/20060501231154/http://www.london.gov.uk/londoner/06may/p3a.jsp?nav=on |archive-date=1 May 2006 |access-date=25 July 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501231154/http://www.london.gov.uk/londoner/06may/p3a.jsp?nav=on |date=1 May 2006 }}</ref> ढाकामा बङ्गालीहरूले वार्षिक रूपमा चङ्गा पर्व मनाउँछन्। नबान्न एक बङ्गाली उत्सव हो जुन पश्चिमी विश्वको खेती काट्ने उत्सवसँग मिल्दोजुल्दो छ। === खेलकुद === [[चित्र:Lathi khela, Ancient Festival - Shamim Tirmizi.jpg|thumb|[[टाङ्गाइल जिल्ला|टाङ्गाइल]]मा लाठी खेलाको आयोजना गरिएको थियो।]] [[चित्र:Rowing on Canal.jpg|thumb|left|वार्षिक रूपमा आयोजना हुने डुङ्गा प्रतियोगिता]] परम्परागत बङ्गाली खेलहरूमा विभिन्न [[मार्सल आर्ट|मार्सल कला]]का खेलहरू र [[कुस्ती]] खेल समावेश थिए यद्यपि [[क्रिकेट]] र [[फुटबल खेल|फुटबल]] विदेशी खेलको रूपमा भित्रिएपनि वर्तमान बङ्गालीहरू बीच यी खेल सबैभन्दा लोकप्रिय खेलहरू हुन्।<ref name="prothom-alo">''[http://www.prothom-alo.com/art_and_literature/article/33350/%E0%A6%88%E0%A6%A6_%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%B0_%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BE_%E0%A6%B0%E0%A6%82 ঈদ উৎসবের নানা রং] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103042311/http://www.prothom-alo.com/art_and_literature/article/33350/%E0%A6%88%E0%A6%A6_%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%B0_%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BE_%E0%A6%B0%E0%A6%82 |date=३ नोभेम्बर २०१३ }}'',সাইমন জাকারিয়া, দৈনিক প্রথম আলো। ঢাকা থেকে প্রকাশের তারিখ: আগস্ট ০২, ২০১৩</ref> ऐतिहासिक रूपमा लाठीद्वारा खेलिने लाठी खेल बङ्गालीहरू बीच प्रचलित थियोे जसमा लाठीद्वारा युद्धको अभ्यास गरिन्थ्यो। यो खेल ऐतिहासिक रूपमा भूमि र धनको रक्षा गर्न वा अरूको [[भूमि]] र [[धन]] नियन्त्रण गर्ने एक तरिका थियो। बङ्गालका जमिनदारहरूले तालिम प्राप्त लठियालहरूलाई जनताहरूबाट जबर्जस्ती कर उठाउने साधनको रूपमा प्रयोग गरेका थिए। सन् १९८९ सम्म प्रत्येक वर्ष [[कुष्टिया जिल्ला|कुष्टिया]]मा राष्ट्रव्यापी लाठी खेल प्रतियोगिता आयोजना हुँदै आएकोमा वर्तमान यसको प्रचलन घट्दै गएको र यो खेल केही [[चाडपर्व]] र उत्सवहरूमा मात्र सीमित बनेको छ।<ref name=dhakamirror.com>{{cite web|url=http://www.dhakamirror.com/nation/lathi-khela-to-celebrate-tangail-free-day/|title=Lathi Khela to celebrate Tangail Free Day|publisher=dhakamirror.com|date=13 December 2011|access-date=9 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029191316/http://www.dhakamirror.com/nation/lathi-khela-to-celebrate-tangail-free-day/ |date=29 October 2013 }}</ref> कुस्ती अर्को लोकप्रिय खेल हो जसका विभिन्न क्षेत्रीय रूपहरू छन्। उदाहरणका लागि; सन् १८८९ मा [[चट्टोग्राम]]का जमिनदार कादिर बख्सले ''बोलिखेला'' (कुस्ती जस्तै खेल) भनिने एक खेलको सुरुवात गरेका थिए। अब्दुल जब्बारको नामले परिचित एक व्यापारीले सन् १९०७ मा बङ्गालीहरूलाई विदेशी आक्रमणकारीहरू विरुद्ध लड्न बाध्य पार्ने खेलको विकास गर्ने उद्देश्यले बोलिखेलाको रूपान्तरण गरेका थिए। वर्तमान यसलाई ''जब्बारको बोलिखेला'' भनेर चिनिन्छ।<ref name=independent>{{cite news |last=Zaman |first=Jaki |title=Jabbarer Boli Khela: Better Than WWE |url=http://theindependentbd.com/index.php?option=com_content&view=article&id=168299:jabbarer-boli-khela-better-than-wwe&catid=175:weekend-independent&Itemid=213 |newspaper=The Independent |location=Dhaka |date=10 May 2013 |access-date=8 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104225255/http://theindependentbd.com/index.php?option=com_content&view=article&id=168299%3Ajabbarer-boli-khela-better-than-wwe&catid=175%3Aweekend-independent&Itemid=213 |archive-date=4 November 2013 }}</ref><ref name=thedailystar.net>{{cite news |title=Jabbarer Boli Khela tomorrow |url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/jabbarer-boli-khela-tomorrow/ |newspaper=The Daily Star |date=24 April 2013 |access-date=8 June 2013}}</ref> सन् १९७२ मा [[कबड्डी]] [[बङ्गलादेश]]को राष्ट्रिय [[खेल]] बनेको थियो तर त्यससमय यस खेलमा कुनैपनि विशिष्ट नियमहरू बनाइएको थिएन। बङ्गलादेश कबड्डी महासङ्घको स्थापना सन् १९७३ मा भएको थियो।<ref name=unb>{{cite web |url=https://unb.com.bd/category/Sports/seminar-on-butthan-combat-sports-co-competition-system-held/30629 |date=13 October 2019 |title=Seminar on Butthan Combat Sports & Co-competition system held |access-date=20 May 2020 |publisher=United News of Bangladesh}}</ref> [[चित्र:Mohammed Salim (Indian footballer) having feet bandaged at Celtic FC, 1936 photograph.jpg|thumb|left|मोहम्मद सलिम विदेशी क्लबबाट खेल्ने पहिलो दक्षिण एसियाली फुटबल खेलाडी थिए, खाली खुट्टा खेल्ने गरेकाले जिमी म्याकमेनीद्वारा खुट्टामा पट्टी बाँध्दै गरेको एक तस्वीर]] [[चित्र:Sourav-ganguly-india-1200.jpg|thumb|[[सौरभ गाङ्गुली]] [[भारत राष्ट्रिय क्रिकेट टोली]]का पूर्व कप्तान तथा बिसिसिआईका वर्तमान अध्यक्ष हुन्।]] डुङ्गा दौड एक बङ्गाली नौसैनिक दौड प्रतियोगिता हो जुन वर्षायाममा खेलिने गरिन्छ। यस बाहेक बङ्गालका विभिन्न क्षेत्रहरूमा विभिन्न प्रकारका खेलहरू पनि खेलिन्छन्। घोडा दौडलाई विशेष गरी [[नाटोर जिल्ला|नाटोर]]का दिघापातिया राजाहरूले संरक्षण दिएका थिए र उनीहरूको चलन अनुसार घोडा दौड शताब्दीयौँदेखि हरेक वर्ष आयोजना हुँदै आएको छ। [[चित्र:Shakib Al Hasan (7).jpg|thumb|क्रिकेट खेलाडी [[साकिब आल हासान]] [[एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय]] क्रिकेटका लागि वर्तमान विश्वकै उत्कृष्ट अलराउन्डर हुन्<ref>{{cite news|title=Bangladeshi Player Shakib Al Hasan named best all-rounder in all formats by ICC: Some interesting facts about the cricketer|location=New Delhi, India|date=27 June 2015|website=India Today}}</ref><ref name="shakib">{{Cite news|title=Why Shakib Al Hasan is one of cricket's greatest allrounders|url=https://www.espncricinfo.com/story/stats-analysis-why-shakib-al-hasan-is-one-of-cricket-s-greatest-allrounders-1219732|url-status=live|date=23 March 2020|access-date=23 March 2021|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=15 July 2020|title=Where does Shakib rank among the greatest all-rounders?|url=http://www.tbsnews.net/sports/where-does-shakib-rank-among-greatest-all-rounders-106672|url-status=live|access-date=23 March 2021|work=Business Standard]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Cricfrenzy.com|first=Z. Ahmed|title="I don't play to be the best all-rounder of all time": Shakib Al Hasan|url=https://www.cricfrenzy.com/en/article/127412/%E2%80%9CI-don%E2%80%99t-play-to-be-the-best-all-rounder-of-all-time%E2%80%9D--Shakib-Al-Hasan-|date=1 August 2020|access-date=23 March 2021|website=cricfrenzy.com|language=en-US}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513213819/https://www.cricfrenzy.com/en/article/127412/%E2%80%9CI-don%E2%80%99t-play-to-be-the-best-all-rounder-of-all-time%E2%80%9D--Shakib-Al-Hasan- |date=13 May 2021 }}</ref><ref>{{Cite web|date=24 March 2020|title=Why Shakib Al Hasan is one of cricket's greatest allrounders|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28945972/why-shakib-al-hasan-one-cricket-greatest-allrounders|url-status=live|access-date=23 March 2021|website=ESPN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Parida|first=Bastab K.|date=5 July 2019|title=Greatest all-rounder of 21st century debate – where does Shakib Al Hasan stand?|url=https://sportscafe.in/cricket/articles/2019/jul/05/greatest-all-rounder-of-21-st-century-debate-where-does-shakib-al-hasan-stand|access-date=23 March 2021|website=SportsCafe.in|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Best All-Rounders in Cricket History|url=https://www.thetoptens.com/cricket/all-rounders-cricket/|access-date=23 March 2021|website=TheTopTens|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Is Shakib Al Hasan a greater allrounder than Garry Sobers?|url=https://www.espncricinfo.com/story/anantha-narayanan-is-shakib-al-hasan-a-greater-allrounder-than-garry-sobers-1257937|access-date=25 April 2021|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref>]] [[कोलकाता|कलकत्ता]]का मोहम्मद सलिम सन् १९३६ मा युरोपेली फुटबल क्लबका लागि पहिलो दक्षिण एसियाली खेलाडी बनेका थिए। [[स्कटल्यान्ड]]मा सेल्टिक फुटबल क्लब लागि आफ्नो दुई उपस्थितिमा उनले सम्पूर्ण खेलहरू खाली खुट्टा खेल्दै थुप्रै गोल गरेका थिए।<ref name="Breck">Breck, A. ''Alan Breck's Book of Scottish Football''. Scottish Daily Express, 1937, cited in {{cite web |url = http://www.thecelticwiki.com/page/Salim%2C+Mohammed |title = ''Salim, Mohammed'' |publisher = thecelticwiki.org |date = 29 May 2006 |work = All time A to Z of Celtic players |access-date = 15 April 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130529055952/http://www.thecelticwiki.com/page/Salim%2C+Mohammed |date=29 May 2013 }} See also, {{cite web |url = http://www.scotsman.com/sport/barefooted-indian-who-left-calcutta-to-join-celtic-1-1151472 |title = ''Barefooted Indian who left Calcutta to join Celtic'' |publisher = The Scotsman |date = 12 December 2008 |access-date = 15 April 2013 }}</ref> [[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]]का [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्ति]]का खेलाडी नेइल टेलर र [[लेस्टर सिटी फुटबल क्लब|लेस्टर सिटी]]का [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]का खेलाडी हम्जा चौधुरी [[प्रिमियर लिग]] खेल्ने बङ्गाली मूलका पहिला खेलाडीहरू हुन्।<ref>''Scottish Daily Express'', 29 August 1936, cited in Majumdar, B. and Bandyopadhyay, K. [https://books.google.com/books?id=V-sMYjZkpigC&pg=PA68 ''A Social History Of Indian Football: Striving To Score'']. Routledge, 2006, p. 68.</ref> चौधुरीले इङ्ल्यान्डको २१ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीबाट पनि खेलिसकेका छन् र उनी [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली]]का लागि खेल्ने पहिलो दक्षिण एसियाली खेलाडी हुने अनुमान गरिएको छ।<ref>{{cite news |url=https://www.skysports.com/football/news/11712/11796199/hamza-choudhury-can-be-first-british-south-asian-to-play-for-england-says-michael-chopra |last=Trehan |first=Dev |publisher=[[Sky Sports]] |date=2 September 2019 |title=Hamza Choudhury can be first British South Asian to play for England, says Michael Chopra}}</ref> बङ्गालीहरू बोर्ड तथा घरेलु खेलहरू जस्तै लुडो, घुर्रा, क्यारम बोर्ड, चोर-पुलिस, कनामाछी र शतरन्जको सन्दर्भमा निकै प्रतिस्पर्धी देखिन्छन्। रानी हमिद विश्वको सबैभन्दा सफल शतरन्ज खेलाडीमध्ये एक थिइन् जसले [[एसिया]] र [[युरोप]]मा धेरै पटक उपाधिहरू जितेकी थिइन्। रामनाथ विश्वास एक क्रान्तिकारी सिपाही थिए जसले १९औँ शताब्दीमा तीन पटक विश्व-यात्रा गरेका थिए। == प्रख्यात व्यक्तिहरू == === बीबीसी सर्वेक्षणको सबै समयको २० शीर्ष बङ्गालीहरू === {| class=wikitable sortable |- ! '''क्रम''' !! '''नाम''' |- | प्रथम |[[शेख मुजिबुर रहमान|बङ्गबन्धु शेख मुजीवुर रहमान]] |- |द्वितीय |[[रवीन्द्रनाथ ठाकुर|विश्वकवि रवीन्द्रनाथ ठाकुुर]] |- |तृतीय |[[काजी नजरुल इसलाम]] |- |चौथो |[[एके फजलुल हक]] |- |पाँचौँ |नेताजी [[सुभाषचन्द्र बोस]] |- |छैटौँ |[[बेगम रोकेया]] |- |सातौँ |[[जगदीश चन्द्र बोस]] |- |आठौँ |[[ईश्वरचन्द्र विद्यासागर]] |- |नवौँ |[[माओलाना आबदुल हासिम खान भासानी]] |- |दशौँ |[[राजा राममोहन राय]] |- |एघारौँ |[[तितुमीर]] |- |बाह्रौँ |[[लालन]] |- |तेह्रौँ |[[सत्यजित राय]] |- |चौधौँ |[[अमर्त्य सेन]] |- |पन्ध्रौँ |भाषा सहिदहरू |- |सोह्रौँ |[[मुहम्मद सहिदुल्लाह]] |- | सत्रौँँ |[[स्वामी विवेकानन्द]] |- |अठारौँ |[[अतीश दीपङ्कर]] |- |उन्नाइसौँ |[[जियाउर रहमान]] |- | बीसौँ |[[होसेन सहिद सोहरावार्दी]] |} === विगतका शासकहरू === समुद्र सेन र चन्द्र सेन (महाभारत) * [[गङ्गाऋद्दी]] * [[मौर्य साम्राज्य]] * [[गुप्त साम्राज्य]] * [[राजा शशाङ्क]] * [[पाल साम्राज्य]] * [[सेन राजवंश]] * [[दिल्ली सलतनाल]] * [[शाही बाङ्ला]] * [[बारो भूँइया]] * [[मुगल साम्राज्य]] ** बङ्गाल सुबाह ** बङ्गाल र मुर्शिदावादका नबाबहरू * [[ब्रिटिस राज]] * [[पाकिस्तान]] ** [[पाकिस्तान अधिराज्य]] ** [[पूर्वी पाकिस्तान|पूर्व पाकिस्तान]] * [[बङ्गलादेश|जणप्रजातान्त्रिक बङ्गलादेश सरकार]] === स्वतन्त्रता सेनानी === * [[शेख मुजिबुर रहमान|बङ्गबन्धु शेख मुजीवुर रहमान]] * [[तितुमीर]] * [[सुभाषचन्द्र बोस]] * [[सूर्य सेन]] * [[बाघा जतीन]] * [[नलिनीकान्त बागची]] * [[अरबिन्द घोष]] * [[खुदिराम बसु]] * [[प्रफुल्ल चाकी]] * [[उल्लासकर दत्त]] * माओलाना हामीद खान भासानी * [[एके फजलुल हक|शेरे बाङ्ला एके फजलुल हक]] * सोहरावार्दी ===भाषा सैनिक=== * [[आबुल बरकत]] * [[रफिक उद्दिन आहमेद]] * [[आब्दुल जब्बार]] * [[आब्दुस सालाम]] * [[शफिउर रहमान]] * [[कमला भट्टचार्य]] ===बङ्गलादेश स्वतन्त्रता योद्धा=== * प्रधान सेनापति कर्णेल मुहम्मद आताउल गनी ओसमानी * आबदुर रब * आब्दुल करिम खन्दोकार * [[जियाउर रहमान]] * [[वीर श्रेष्ठ]] * [[वीर उत्तम]] * [[वीर विक्रम]] * [[वीर प्रतीक]] * [[मुक्तिवाहिनी]] * मुक्ति फौज === बङ्गाली वीरश्रेष्ठ === {| class=wikitable sortable |- ! '''क्रम''' !! '''नाम''' !!'''पदवी'''!!'''क्षेत्र'''!!'''सङ्ख्या''' !मृत्यु मिति |- |०१ | महिउद्दिन जाहाङ्गीर | कप्तान | [[बङ्गलादेशी सेना]] | ०१ |१४ डिसेम्बर १९७१ |- | ०२ | हामीदुर रहमान |[[सिपाही]] | [[बङ्गलादेशी सेना]] | ०२ | २८ अक्टोबर १९७१ |- | ०३ | [[मोस्तफा कामाल]] |[[सिपाही]] | [[बङ्गलादेशी सेना]] | ०३ | १८ अप्रिल १९७१ |- |०४ | मोहाम्मद रुहुल आमिन | | बङ्गलादेशी नौसेना | ०४ | १० डिसेम्बर १९७१ |- |०५ | मतिउर रहमान | उडान उपसेनानी | बङ्गलादेश विमान सेना | ०५ | २० अगस्ट १९७१ |- |०६ | मुन्सी अब्दुर रउफ | लान्स नायक | सीमा रक्षक | ०६ | ८ अप्रिल १९७१ |- | ०७. | नूर मोहम्मद शेख | लान्स नायक | सीमा रक्षक | ०७ | ५ सेप्टेम्बर १९७१ |} ===राजनीति=== * [[एके फजलुल हक]] * [[होसेन सहिद सोहरावार्दी]] * [[शेख मुजिबुर रहमान|शेख मुजीवुर रहमान]] * [[प्रणब मुखर्जी|प्रणव मुखर्जी]] * [[ज्योति बसु]] * [[शेख हसिना]] * [[ममता बेनर्जी]] * [[खालेदा जिया]] * [[सुभाषचन्द्र बोस]] === नोबेल पुरस्कार विजेता === * [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] * [[अमर्त्य सेन]] * [[मुहम्मद युनिस]] * [[अभिजित बन्दोपाध्याय]] === कवि === * [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] * [[काजी नजरुल इसलाम]] * [[जीवनानन्द दास]] * [[माइकल मधुसूदन दत्त]] * [[अल महमुद]] * [[द्विजेन्द्रलाल राय]] * [[शामसुर रहमान]] * [[सुफिया कामाल]] * [[जसिम उद्दिन]] * [[रुद्र मुहम्मद साहिदुल्लाह]] * [[मनीषा घटक]] * [[शक्ति चट्टोपाध्याय]] * [[सुनील गङ्गोपाध्याय]] * [[शङ्ख धोष]] * [[जय गोस्वामी]] * [[शम्भु भट्टचार्य]] * [[अरप चन्द्र]] * [[मतिउर रहमान मलिक]] * [[दिलवार]] * [[आफजाल चौधुरी]] ===लेखक=== * [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] * [[काजी नजरुल इसलाम]] * [[शरतचन्द्र चट्टोपाध्याय]] * [[बङ्किमचन्द्र चट्टोपाध्याय]] * [[सैयद मुजतबा आली]] * [[हुमायुन आहमेद]] * [[জহির রায়হান]] * [[मुहम्मद जाफर इककाल]] * [[शरतचन्द्र चट्टोपाध्याय]] * [[विभूतिभूषण बन्दोपाध्याय]] * [[मानिक बन्दोपाध्याय]] * [[देवान मोहम्मद आजरफ]] * [[हुमायुन आजाद]] * [[शाहेद आली]] * [[ममताजउद्दिन आहमेद]] ===इतिहासविद्=== * [[राखालदास बन्दोपाध्याय]] * [[प्रवोधचन्द्र सेन]] * [[सैयल मुर्ताजा आली]] === बङ्गाली दार्शनिक দার্শনিক === * [[मनोवेन्द्रनाथ राय]] * [[देवान मोहम्मद आवरफ]] * [[गोविन्दचन्द्र देव]] * [[आरज आली मातुब्बर]] ===चलचित्र निर्देशक=== * [[सत्यजित राय]] * [[जहिर रायहान]] * [[ऋतिक घटक]] * [[तपन सिन्हा]] * [[चाषी नजरुल इसलाम]] * [[सृजित मुखर्जी]] * [[ऋतुपर्णो घोष]] * [[कौशिक गङ्गोपाध्याय]] * [[अपर्णा सेन]] * [[मृणाल सेन]] * [[राज चक्रवर्ती]] === बाउल साधक === * [[लालन शाह]] * [[हासन राजा]] * [[राधारमण दत्त]] * [[शाह अब्दुद करिम]] * [[पाञ्जु शाह]] * [[पागला कानाई]] === गायक तथा सङ्गीतकार === * [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] * [[काजी नजरुल इसलाम]] * [[रुना लायला]] * [[एन्ड्रयु किशोर]] * [[सविना जस्मिन]] * [[सुवीर नन्दी]] * [[निर्मलेन्दु चौधुरी]] * [[हेमाङ्ग विश्वास]] * [[फरिदा परभीन]] * [[बन्या मिर्जा]] * [[किशोर कुमार]] * [[कुमार शानु]] * [[जेम्स (सङ्गीतकार)|जेम्स]] * [[अयुब बाच्चु]] * [[लकी आँखान्द]] * [[मन्ना डे]] * [[श्रेया घोषाल]] * [[हेमन्त मुखोपाध्याय]] * [[रामकमनाई दास]] * [[अलका याज्ञनिक]] * [[नचिकेता चक्रवर्ती]] * [[अनुपम राय]] * [[रुपम इस्लाम]] * [[राहुल देव बर्मन]] * [[श्रीकान्त आचार्य]] * [[अरिजित सिंह]] == टिप्पणी == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons category|Bengali people|बङ्गाली जाति}} {{wikiquote}} * [https://www.britannica.com/topic/Bengali बङ्गाली] ''[[इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका]]'' [[श्रेणी:जातीय समूहहरू]] [[श्रेणी:आर्य जातिहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशका जातीय समूहहरू]] ampyva0ngw59t60nta73lvcb2xzauui 0 127269 1361532 1361105 2026-06-12T22:27:32Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361532 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जर्जिया मेलोनी | image = Giorgia Meloni Official 2024 (cropped).jpg | caption = आधिकारिक तस्वीर, २०२४ | office = [[इटालीकी प्रधानमन्त्री]] | president = [[सर्जियो मत्तारेला]] | term_start = २२ अक्टोबर २०२२ | deputy = {{ubl|[[एन्टोनियो ताजानी]]|[[मात्तेओ साल्भिनी]]}} | predecessor = [[मारियो ड्राघी]] | successor = | office2 = [[ब्रदर्स अफ इटाली#नेतृत्व|ब्रदर्स अफ इटालीकी अध्यक्ष]] | term_start2 = ८ मार्च २०१४ | term_end2 = | predecessor2 = [[इग्नात्सियो ला रुस्सा]] | successor2 = | office3 = [[युरोपेली कन्जर्भेटिभ्स तथा रिफर्मिस्ट पार्टी#नेतृत्व|युरोपेली कन्जर्भेटिभ्स तथा रिफर्मिस्ट पार्टीकी अध्यक्ष]] | term_start3 = १ अप्रिल २०२० | term_end3 = १४ जनवरी २०२५ | predecessor3 = [[यान जाह्रादिल]] | successor3 = [[मातেউस मोराभिएत्स्की]] | office4 = [[इटालीका युवा मामिला मन्त्री]] | term_start4 = ८ मे २००८ | term_end4 = १६ नोभेम्बर २०११ | prime_minister4 = [[सिल्भियो बेरलुस्कोनी]] | predecessor4 = [[जियोभाना मेलान्द्री]] | successor4 = [[आन्द्रेआ रिक्कार्दी]] | office5 = [[इटालीको प्रतिनिधि सभा|प्रतिनिधि सभाकी सदस्य]] | term_start5 = २८ अप्रिल २००६ | constituency5 = {{collapsible list |title = {{nobold|''सूची हेर्नुहोस्''}} |[[Lazio 1 (Chamber of Deputies constituency)|लात्सियो १]] (२००६–२००८) |[[Lazio 2 (Chamber of Deputies constituency)|लात्सियो २]] (२००८–२०१३) |[[Lombardy 3 (Chamber of Deputies constituency)|लोम्बार्डी ३]] (२०१३–२०१८) |[[Lazio 2 (Chamber of Deputies constituency)|लातिना]] (२०१८–२०२२) |[[Abruzzo (Chamber of Deputies constituency)|ल'आक्विला]] (२०२२ देखि) }} | birth_date = {{birth date and age|1977|1|15|df=y}} | birth_place = [[रोम]], इटाली | party = [[ब्रदर्स अफ इटाली]]<br />(२०१२ देखि) | other_party = {{ubl|[[इटालियन सोसल मुभमेन्ट]] (१९९२–१९९५)|[[नेशनल एलायन्स (इटाली)|नेशनल एलायन्स]]<br />(१९९५–२००९)|[[द पिपल अफ फ्रिडम]] (२००९–२०१२)}} | partner = [[आन्द्रेआ जियाम्ब्रुनो]]<br />(२०१५–२०२३) | children = १ | relations = | relatives = {{ubl|[[जोए इन्क्रोच्ची]] (हजुरआमा)|[[अजेनोरे इन्क्रोच्ची]] (महान् काका)}} | website = {{ubl|{{Official website|https://www.governo.it/it/il-presidente|name=सरकारी वेबसाइट}}|{{Official website|https://www.giorgiameloni.it|name=व्यक्तिगत वेबसाइट}}}} | signature = Giorgia Meloni signature.svg | module = {{Listen voice | filename = Giorgia Meloni - Giorno della Libertà.ogg | name = मेलोनी | description = [[बर्लिन पर्खालको पतन]] को स्मरणमा | recorded = ९ नोभेम्बर २०२२ }} }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' ( {{IPA-it|ˈdʒordʒa meˈloːni}} ; जन्म १५ जनवरी १९७७) एक इटालेली राजनीतिज्ञ र [[पत्रकारिता|पत्रकार]] हुन्। उनी २०२२ अक्टोबर २२ देखि इटालीको प्रधानमन्त्रीको रुपमा पदासिन छिन्। सन् २००६ देखि इटालीको प्रतिनिधि सभाको सदस्य रहेकी '''मेलोनी'''ले २०१४ देखि फ्रातेल्ली दे इतालिया (एफडिआई) राजनीतिक पार्टीको नेतृत्व गरिरहेकी छिन् र सन् २०२० मा युरोपेली रुढीवादी तथा र सुधारवादी पार्टीकी अध्यक्ष भएकी थिइन्। उनी [[इटाली]]को प्रथम महिला प्रधानमन्त्री बन्ने अनुमान गरिएको छ।<ref>{{cite web|author=|title=इटालीमा निर्वाचन : दक्षिणपन्थी नेतृ मेलोनी नयाँ प्रधानमन्त्री बन्ने अनुमान|url=https://www.lokpath.com/story/581381|language=नेपाली |work=|website=लोकपथ|date=|accessdate=०६ असोज २०७९}}</ref><ref>{{cite web|author=|title=इटालीको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री बन्दै मेलोनी|url=https://ekantipur.com/world/2022/09/26/166420688306695686.html|language=नेपाली |work=कान्तिपुर दैनिक|website=|date=|accessdate=०६ असोज २०७९}}</ref> मेलोनी एक दक्षिणपन्थी लोकतान्त्रिक र इटालेली राष्ट्रवादी हुन्। उनको राजनीतिक विचारलाई अति दक्षिणपन्थी मानिन्छ। उनी [[गर्भपतन]], इच्छामृत्यु, र समलिङ्गी जोडीहरूद्वारा साझेदारी, विवाह र अभिभावकत्वको विपक्षमा छिन्। गैर-युरोपेली आप्रवासी र बहुसांस्कृतिकताको स्वागतको विरोध गर्दै, उनीमाथि जेनोफोबिया र इस्लामोफोबियाको आरोप लगाइएको छ। [[नाटो]]को समर्थक, उनले [[युरोपेली सङ्घ]]को बारेमा युरोसेप्टिक विचार राख्छिन् र [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण|युक्रेनमा २०२२ को रूसी आक्रमण]] अघि [[रुस]]सँग राम्रो सम्बन्धको पक्षमा थिइन्। उनले [[युक्रेन]]मा हतियार पठाउने वाचा गर्दै रुसी आक्रमणको निन्दा गरेकी थिइन्। उनले सन् १९९६ मा इटालेली तानाशाह [[बेनितो मुसोलिनी]] र २०२० मा नाजी सहयोगी र इटालेली सामाजिक आन्दोलनको सह-संस्थापक जर्जियो अल्मिरेन्तेको प्रशंसा गर्ने जस्ता विवादास्पद विचारहरू व्यक्त गरेकी थिइन्। == प्रारम्भिक जीवन == जर्जिया मेलोनीको जन्म १५ जनवरी १९७७ मा [[रोम]], इटालीमा भएको थियो।<ref name="Pietromarchi 2022" /><ref name="Biography" /> उनका पिता फ्रान्चेस्को मेलोनी [[सार्डिनिया]]का रेडियो निर्देशक निनो मेलोनी तथा [[लोम्बार्डी]]की अभिनेत्री [[Zoe Incrocci|जोए इन्क्रोच्ची]]का छोरा थिए।<ref>{{cite web|url=https://espresso.repubblica.it/politica/2022/12/02/news/giorgia_meloni_famiglia_teatro-377146552/|title=Giorgia Meloni, il teatro nel sangue. Ecco chi erano i nonni della premier|access-date=20 May 2023|date=2 December 2022|work=[[la Repubblica]]|archive-date=17 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230517210745/https://espresso.repubblica.it/politica/2022/12/02/news/giorgia_meloni_famiglia_teatro-377146552/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230517210745/https://espresso.repubblica.it/politica/2022/12/02/news/giorgia_meloni_famiglia_teatro-377146552/ |date=17 May 2023 }}</ref> मेलोनीकी आमा अन्ना पारातोरे [[सिसिली]]की हुन्। उनका पिता पेशाले [[कर सल्लाहकार]] थिए र केही राजनीतिक विवरणहरूका अनुसार उनी [[साम्यवाद|साम्यवादी]] विचारप्रति सहानुभूतिशील थिए तथा [[इटालियन कम्युनिस्ट पार्टी]]लाई मतदान गर्थे, जबकि उनकी आमा पछि उपन्यासकार बनिन्।<ref name="corriere.it" /><ref>{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/how-giorgia-meloni-thinks-brothers-of-italy-election-salvini-mario-draghi-silvio-berlusconi/|title=How Giorgia Meloni thinks|date=23 September 2022|access-date=10 May 2023|archive-date=13 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613045218/https://www.politico.eu/article/how-giorgia-meloni-thinks-brothers-of-italy-election-salvini-mario-draghi-silvio-berlusconi/|url-status=live}}</ref><ref name="trtworld.com" /> सन् १९७८ मा, मेलोनी एक वर्षकी हुँदा उनका पिताले परिवार त्यागेर [[क्यानरी टापुहरू]]मा बसाइँ सरे र पुनः विवाह गरे। उनका पिताको दोस्रो विवाहबाट चार जना सौतेनी दाजुभाइ–दिदीबहिनी छन्।<ref name="Dell'Arti & Spada 2014" /> सत्र वर्षपछि, सन् १९९५ मा उनका पिता लागूऔषध तस्करीको अभियोगमा दोषी ठहरिए र स्पेनको कारागारमा नौ वर्षको सजाय सुनाइयो। उनले अन्तिम पटक सन् २००६ मा मेलोनीसँग सम्पर्क गरेका थिए, जब उनी प्रतिनिधि सभाकी उपाध्यक्ष बनेकी थिइन्।<ref>{{cite news|date=28 September 2022|title=Giorgia Meloni, il racconto della stampa spagnola sul padre (che la abbandonò da piccola): 'Fu condannato per traffico di droga'|trans-title=Giorgia Meloni, from the Spanish press about her father (who abandoned her as a child): 'He was convicted of drug trafficking'|language=it|work=[[Il Fatto Quotidiano]]|url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2022/09/28/giorgia-meloni-il-racconto-della-stampa-spagnola-sul-padre-che-la-abbandono-da-piccola-fu-condannato-per-traffico-di-droga/6821134/|url-status=live|access-date=1 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001152047/https://www.ilfattoquotidiano.it/2022/09/28/giorgia-meloni-il-racconto-della-stampa-spagnola-sul-padre-che-la-abbandono-da-piccola-fu-condannato-per-traffico-di-droga/6821134/|archive-date=1 October 2022}}</ref><ref>{{cite news|last=Pistilli|first=Clemente|date=29 September 2022|url=https://roma.repubblica.it/cronaca/2022/09/29/news/giorgia_meloni_narcotraffico_spagna-367863619/|title=Il padre di Giorgia Meloni fu condannato per narcotraffico, il racconto della stampa spagnola|trans-title=Giorgia Meloni's father was convicted of drug trafficking, the story from the Spanish press|work=[[La Repubblica]]|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001192003/https://roma.repubblica.it/cronaca/2022/09/29/news/giorgia_meloni_narcotraffico_spagna-367863619/|archive-date=1 October 2022|access-date=6 October 2022}}</ref>कानुनी कागजातहरूले अचल सम्पत्ति कम्पनीहरूको सञ्जालमार्फत कथित अप्रत्यक्ष आर्थिक सम्बन्ध रहेको खुलासा गरेका छन्, जसमा जर्जिया मेलोनीकी आमा तथा फ्रान्चेस्को मेलोनीकी पूर्वपत्नी अन्ना पारातोरे विभिन्न समयमा साझेदारका रूपमा आबद्ध रहेको उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/politica/2023/05/20/news/anna_paratore_mamma_meloni_replica_inchiesta-401021935/|title="Non sono un'abile affarista immobiliare". Anna Paratore, la madre di Meloni, si difende|work=La Repubblica|date=20 May 2023|access-date=20 September 2023|archive-date=3 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003203554/https://www.repubblica.it/politica/2023/05/20/news/anna_paratore_mamma_meloni_replica_inchiesta-401021935/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://infosannio.com/2023/05/19/linchiesta-di-domani-societa-spagnola-e-plusvalenza-le-bugie-della-madre-di-meloni/|title=l'inchiesta di "Domani": "Società spagnola e plusvalenza: le bugie della madre di Meloni"|date=19 May 2023|work=Infosannio from [[Domani (newspaper)|Domani]]|access-date=20 September 2023|archive-date=2 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002170149/https://infosannio.com/2023/05/19/linchiesta-di-domani-societa-spagnola-e-plusvalenza-le-bugie-della-madre-di-meloni/|url-status=live}}</ref> मेलोनीको पालनपोषण रोमको श्रमिक वर्गीय क्षेत्र [[Garbatella|गार्बातेल्ला]]मा भएको थियो। उनका पिता परिवारबाट अलग भएपछि केही वर्षमै, उनी बाल्यकालमा आमाबुबासँग बसेको अपेक्षाकृत सम्पन्न घर [[घरमा लागेको आगलागी]]का कारण नष्ट भएको थियो, त्यसपछि परिवार गार्बातेल्लामा सरेको थियो। उनका परिवारजनका अनुसार उनको बाल्यकाल आर्थिक अभावमा बितेको थियो।<ref name="corriere.it"/> आफ्नो आत्मकथामा मेलोनीले आफ्नो बाल्यकाल तथा परिवार विघटनको अनुभवले आफ्नो राजनीतिक दृष्टिकोण निर्माणमा प्रभाव पारेको उल्लेख गरेकी छन्।<ref name="trtworld.com"/><ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/politica/2022/08/14/news/giorgia_meloni_la_storia_e_le_radici-359540378/|title=Investigation into M.|date=13 August 2022|access-date=10 May 2023|archive-date=10 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230510215227/https://www.repubblica.it/politica/2022/08/14/news/giorgia_meloni_la_storia_e_le_radici-359540378/|url-status=live}}</ref><ref name="Dell'Arti & Spada 2014" /><ref name="Brezar 2022" /> मेलोनीकी एक दिदी [[Arianna Meloni|आरियाना मेलोनी]] छिन्, जसको जन्म सन् १९७५ मा भएको थियो। उनलाई सन् २०२३ मा ब्रदर्स अफ इटाली पार्टीको राजनीतिक सचिवालय प्रमुख नियुक्त गरिएको थियो। आरियाना [[Francesco Lollobrigida|फ्रान्चेस्को लोल्लोब्रिजिदा]]सँग सम्बन्धमा थिइन्,<ref>{{cite news|last=Spagnoli|first=Sofia|date=27 September 2022|title=Arianna Meloni: chi è la sorella di Giorgia. 'Ti accompagnerò come Sam con Frodo'|trans-title=Arianna Meloni: who is Giorgia's sister. 'I'll accompany you like Sam with Frodo'|url=https://www.quotidiano.net/elezioni/arianna-meloni-sorella-giorgia-1.8120618|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927112008/https://www.quotidiano.net/elezioni/arianna-meloni-sorella-giorgia-1.8120618|archive-date=27 September 2022|access-date=23 October 2022|work=[[Quotidiano Nazionale]]|language=it}}</ref> जो २२ अक्टोबर २०२२ देखि [[इटालीका कृषि मन्त्री]]का रूपमा कार्यरत छन्।<ref>{{cite web|date=23 October 2022|title=Cos'è il Ministero della Sovranità alimentare e cosa significa|trans-title=What is the Ministry of Food Sovereignty and what it means|url=https://quifinanza.it/economia/video/ministero-sovranita-alimentare-cosa-significa-francesco-lollobrigida/672881/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023212235/https://quifinanza.it/economia/video/ministero-sovranita-alimentare-cosa-significa-francesco-lollobrigida/672881/|archive-date=23 October 2022|access-date=23 October 2022|website=QuiFinanza|language=it}}</ref> === शिक्षा तथा प्रारम्भिक राजनीतिक सक्रियता === सन् १९९२ मा, १५ वर्षको उमेरमा, मेलोनी [[Youth Front (Italy)|युथ फ्रन्ट]]मा आबद्ध भइन्, जुन नव-फासिस्ट राजनीतिक दल [[Italian Social Movement]] (एमएसआई) को युवा संगठन थियो। उक्त दल सन् १९९५ मा विघटन भएको थियो।<ref name="Pietromarchi 2022" /> यस अवधिमा उनले {{lang|it|Gli Antenati}} ('पूर्वजहरू') नामक विद्यार्थी समन्वय समूह स्थापना गरिन्, जसले मन्त्री [[Rosa Russo Iervolino|रोसा रूसो इएर्भोलिनो]]द्वारा प्रवर्द्धित सार्वजनिक शिक्षा सुधारविरुद्धको आन्दोलनमा भाग लिएको थियो।<ref>{{cite web|last=Fontana|first=Simone|date=28 July 2022|title=Da dove arriva Giorgia Meloni, l'ultima fiamma della destra|trans-title=Where does Giorgia Meloni, the last flame of the right, come from|url=https://www.laregione.ch/estero/estero/1597310/da-dove-arriva-giorgia-meloni-l-ultima-fiamma-della-destra|access-date=21 September 2022|website=[[laRegione Ticino]]|language=it|archive-date=7 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807111359/https://www.laregione.ch/estero/estero/1597310/da-dove-arriva-giorgia-meloni-l-ultima-fiamma-della-destra|url-status=live}}</ref> सन् १९९६ मा, उनी उत्तर-फासिस्ट [[National Alliance (Italy)|नेशनल एलायन्स]] (एएन) को विद्यार्थी संगठन [[Student Action (Italy)|स्टुडेन्ट एक्शन]]की राष्ट्रिय नेतृ बनिन्। नेशनल एलायन्स एमएसआईको [[राष्ट्रिय रूढिवादी]] उत्तराधिकारी दल थियो। उनले [[इटालीको शिक्षा मन्त्रालय]]द्वारा स्थापित विद्यार्थी सङ्घ–संस्थाहरूको मञ्चमा उक्त आन्दोलनको प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|date=10 August 2022|title='Woman, mother, Christian' guides Italian far-right to brink of power|url=https://www.euractiv.com/section/elections/news/woman-mother-christian-guides-italian-far-right-to-brink-of-power/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822125300/https://www.euractiv.com/section/elections/news/woman-mother-christian-guides-italian-far-right-to-brink-of-power/|archive-date=22 August 2022|access-date=21 September 2022|website=[[Euractiv]]}}</ref> सन् १९९८ मा, प्राथमिक निर्वाचनमा विजयी भएपछि, मेलोनी [[province of Rome|रोम प्रान्त]]को परिषद् सदस्यमा निर्वाचित भइन् र सन् २००२ सम्म उक्त पदमा कार्यरत रहिन्। सन् २००० मा उनी राष्ट्रिय निर्देशकमा निर्वाचित भइन् तथा सन् २००४ मा [[Youth Action (Italy)|युथ एक्शन]]—नेशनल एलायन्स (एएन) को युवा संगठन—की पहिलो महिला अध्यक्ष बनिन्। यी वर्षहरूमा उनले बाल हेरचाहकर्ता (न्यानी), वेट्रेस तथा रोमका सबैभन्दा प्रसिद्ध [[nightclub|नाइटक्लब]]हरूमध्ये एक [[:it:Piper Club|पाइपर क्लब]]मा बारटेन्डरका रूपमा पनि काम गरिन्।<ref>{{cite news|orig-date=17 January 2013|title=Meloni, da barman a tata... a ministro: 'Ho fatto tutti i lavori e ne sono fiera'|trans-title=Meloni, from barman to nanny... to minister: 'I did all the jobs and I'm proud of it'|language=it|work=Blitz Quotidiano|url=https://www.blitzquotidiano.it/politica-italiana/meloni-barman-tata-ministro-ho-fatto-tutti-lavori-vado-fiera-1450587/|url-status=live|access-date=14 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422135929/https://www.blitzquotidiano.it/politica-italiana/meloni-barman-tata-ministro-ho-fatto-tutti-lavori-vado-fiera-1450587/|archive-date=22 April 2021|date=17 April 2020}}</ref><ref>{{cite news|last=Guerzoni|first=Monica|date=17 January 2013|title=Giorgia Meloni: 'Io militante ventenne e i Lego con la figlia di Fiorello'|trans-title=Giorgia Meloni: 'I'm a militant in my twenties and Lego with Fiorello's daughter'|language=it|work=[[Corriere della Sera]]|url=http://www.corriere.it/politica/13_gennaio_17/meloni-fiorello-politica-guerzoni_7ddfc190-607a-11e2-bd7d-debf946ea0b6.shtml|url-status=live|access-date=14 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331123122/https://www.corriere.it/politica/13_gennaio_17/meloni-fiorello-politica-guerzoni_7ddfc190-607a-11e2-bd7d-debf946ea0b6.shtml|archive-date=31 March 2021}}</ref> मेलोनीले सन् १९९६ मा ''Istituto tecnico professionale di Stato Amerigo Vespucci'' बाट स्नातक तहको शिक्षा पूरा गरेकी थिइन्।<ref name="money.it/che-scuola"/><ref name="amerigovespucci.edu.it/la-storia">{{cite web|title=La Storia|url=https://www.amerigovespucci.edu.it/la-scuola/la-storia/|website=L'Istituto Professionale di Stato per l'Enogastronomia e l'Ospitalità. Amerigo Vespucci|access-date=24 May 2023|language=it-IT|archive-date=24 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230524145422/https://www.amerigovespucci.edu.it/la-scuola/la-storia/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230524145422/https://www.amerigovespucci.edu.it/la-scuola/la-storia/ |date=24 May 2023 }}</ref><ref name="Biography">{{cite web|url=http://www.sitiarcheologici.palazzochigi.it/www.governo.it/novembre%202011/www.governo.it/Governo/Biografie/ministri/Meloni_Giorgia.html|title=Biografia del ministro Giorgia Meloni|trans-title=Biography of Minister Giorgia Meloni|language=it|publisher=[[Chigi Palace]]|date=November 2011|access-date=14 August 2022|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331122339/http://www.sitiarcheologici.palazzochigi.it/www.governo.it/novembre%202011/www.governo.it/Governo/Biografie/ministri/Meloni_Giorgia.html|url-status=live}}</ref> सन् २००६ मा [[इटालीको संसद]]मा निर्वाचित भएपछि, उनले आफ्नो [[जीवनवृत्त (CV)|जीवनवृत्त]]मा आफूले ६०/६० अङ्कसहित भाषासम्बन्धी उच्च माध्यमिक डिप्लोमा प्राप्त गरेको तथा "''Diploma di liceo linguistico; Giornalista''" (भाषा उच्च माध्यमिक डिप्लोमा; पत्रकार) हासिल गरेको उल्लेख गरेकी थिइन्।<ref name="camera.it/leg">*{{cite web|title=MELONI Giorgia|url=https://www.camera.it/leg18/29?tipoAttivita=&tipoVisAtt=&tipoPersona=&shadow_deputato=302103&idLegislatura=18|website=XVIII Legislatura – Deputati e Organi – Scheda deputato|publisher=[[Chamber of Deputies (Italy)]]|access-date=24 May 2023|language=it}} *{{cite web|title=MELONI Giorgia|url=https://leg16.camera.it/29?shadow_deputato=302103&idpersona=302103|website=XVI Legislatura – Deputati e Organi Parlamentari – Scheda deputato|publisher=[[camera.it]]|access-date=24 May 2023|archive-date=9 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409092148/https://leg16.camera.it/29?shadow_deputato=302103&idpersona=302103|url-status=live}} *{{cite web|title=MELONI Giorgia|url=https://leg15.camera.it/cartellecomuni/leg15/include/contenitore_dati.asp?deputato=d302103&Pagina=Deputati/Composizione/SchedeDeputati/SchedeDeputati.asp%3Fdeputato=d302103&Vis=1&Nominativo=MELONI%20Giorgia|website=XV legislatura – Deputati – La scheda personale|publisher=camera.it|access-date=24 May 2023|archive-date=6 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406221947/https://leg15.camera.it/cartellecomuni/leg15/include/contenitore_dati.asp?deputato=d302103&Pagina=Deputati%2FComposizione%2FSchedeDeputati%2FSchedeDeputati.asp%3Fdeputato%3Dd302103&Vis=1&Nominativo=MELONI%20Giorgia|url-status=live}}</ref> यस विषयले केही विवाद उत्पन्न गर्यो, किनकि ''Istituto tecnico professionale di Stato Amerigo Vespucci'' कुनै भाषा-केन्द्रित उच्च माध्यमिक विद्यालय नभई आतिथ्य तथा व्यावसायिक शिक्षा प्रदान गर्ने संस्था थियो।<ref name="money.it/che-scuola"/><ref name="amerigovespucci.edu.it/la-storia"/> उक्त संस्थाले भाषासम्बन्धी डिप्लोमा प्रदान गर्दैनथ्यो; बरु विद्यार्थीले रोजेको अध्ययनक्रमअनुसार शेफ, वेटर, मनोरञ्जनकर्मी, पर्यटक मार्गदर्शक वा होस्टेसजस्ता पेशागत योग्यताका प्रमाणपत्र प्रदान गर्थ्यो। मेलोनीले उक्त संस्थामा कुन अध्ययनक्रम रोजेकी थिइन् भन्ने सार्वजनिक रूपमा स्पष्ट छैन।<ref name="amerigovespucci.edu.it/la-storia"/><ref name="money.it/che-scuola">{{cite web|last=Nuzzo|first=Alessandro|date=1 September 2022|title=Che scuola ha fatto Giorgia Meloni: cosa sappiamo sul curriculum della leader di FdI|trans-title=What school did Giorgia Meloni go to: what do we know about the curriculum of the FdI leader|url=https://www.money.it/che-scuola-ha-fatto-giorgia-meloni-cosa-sappiamo-curriculum-leader-fdi|access-date=21 September 2022|website=Money.it|language=it|archive-date=1 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901205943/https://www.money.it/che-scuola-ha-fatto-giorgia-meloni-cosa-sappiamo-curriculum-leader-fdi|url-status=live}}</ref> मेलोनीले आफूले अध्ययन गरेको आतिथ्यसम्बन्धी संस्थान पछि ''Centro di Formazione Professionale Ernesto Nathan'' मा रूपान्तरण भई विदेशी भाषासम्बन्धी डिप्लोमा प्रदान गर्न थालेको बताएकी थिइन्। तर व्यावसायिक प्रशिक्षण केन्द्रहरूलाई डिप्लोमा प्रदान गर्ने अधिकार हुँदैन। ''Centro di Formazione Professionale Ernesto Nathan'' ले मुख्यतः सौन्दर्यकर्मी तथा कपाल सजावटसम्बन्धी व्यवसायका लागि व्यावसायिक योग्यता प्रदान गर्दछ।<ref>{{cite web|date=23 May 2023|url=https://www.comune.roma.it/web/it/scheda-servizi.page?contentId=INF60570|title=Centro di Formazione Professionale "Ernesto Nathan"|trans-title='Ernesto Nathan' Professional Training Center|language=it|website=Rome City Council|access-date=23 May 2023|archive-date=23 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523132229/https://www.comune.roma.it/web/it/scheda-servizi.page?contentId=INF60570|url-status=live}}</ref> == राजनीतिक जीवन == === युवा मामिला मन्त्री === [[File:Giorgia Meloni daticamera 2008.jpg|thumb|upright|left|सन् २००८ मा युवा नीतिसम्बन्धी मन्त्रीका रूपमा मेलोनी|alt=प्रतिनिधि सभाका लागि सन् २००८ को मेलोनीको तस्बिर]] [[2006 Italian general election|सन् २००६ को इटालीको आम निर्वाचन]]मा मेलोनी [[National Alliance (Italy)|नेशनल एलायन्स]] (AN) का तर्फबाट [[Chamber of Deputies (Italy)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्यमा निर्वाचित भइन्। त्यसपछि उनी उक्त सभाकी इतिहासकै सबैभन्दा कम उमेरकी उपाध्यक्ष बनिन्।<ref>{{cite web|date=21 September 2022|title=Meloni: Italy's far-right 'Christian mother' on brink of power|url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-meloni-italy-s-far-right-christian-mother-on-brink-of-power|access-date=21 September 2022|website=[[France 24]]|publisher=[[Agence France-Presse]]|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925050828/https://www.france24.com/en/live-news/20220921-meloni-italy-s-far-right-christian-mother-on-brink-of-power|url-status=live}}</ref> सन् २००६ देखि उनले पत्रकारका रूपमा पनि कार्य गर्न थालिन्।<ref>{{cite web|url=http://www.odg.roma.it/ricerca.php|title=Ordine dei giornalisti del Lazio|trans-title=Lazio पत्रकार महासङ्घ|language=it|publisher=[[Italian Order of Journalists]]|date=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303201224/http://www.odg.roma.it/ricerca.php|archive-date=3 March 2011|access-date=14 August 2022}}</ref> सन् २००६ मा मेलोनीले [[third Berlusconi government|तेस्रो बर्लुस्कोनी सरकार]]द्वारा पारित ती कानुनहरूको समर्थन गरेकी थिइन्, जसले प्रधानमन्त्री तथा सञ्चार उद्यमी [[Silvio Berlusconi]]का कम्पनीहरूलाई लाभ पुर्‍याएका थिए र उनीसँग सम्बन्धित जारी न्यायिक मुद्दाहरूलाई समेत ढिलाइ गरेका थिए। यस विषयमा मेलोनीले भनिन्, “यी कानुनहरूलाई सन्दर्भअनुसार बुझ्न आवश्यक छ। ती कानुन सिल्भियो बर्लुस्कोनीले आफ्ना लागि बनाएका थिए, तर ती पूर्ण रूपमा न्यायोचित कानुनहरू हुन्।”<ref>{{cite web|date=7 December 2006|title=Giorgia Meloni|url=http://www.melba.it/csf/articolo.asp?articolo=341|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012233156/http://www.melba.it/csf/articolo.asp?articolo=341|archive-date=12 October 2007|access-date=11 August 2022|website=Corsera Magazine|language=it}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012233156/http://www.melba.it/csf/articolo.asp?articolo=341 |date=12 October 2007 }}</ref> [[2008 Italian general election|अप्रिल २००८ को आम निर्वाचन]]पछि, ३१ वर्षीया मेलोनीलाई [[fourth Berlusconi government|चौथो बर्लुस्कोनी सरकार]]मा [[Italian Minister of Youth|युवा नीतिसम्बन्धी मन्त्री]] नियुक्त गरियो। उनले यो पद १६ नोभेम्बर २०११ सम्म सम्हालिन्, जब वित्तीय सङ्कट र [[2011 Rome demonstration|जनविरोध प्रदर्शन]]का कारण बर्लुस्कोनी प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा दिन बाध्य भए।<ref>{{Cite web|last=Naím|first=Moisés|date=19 September 2022|title=Who is Giorgia Meloni?|url=https://english.elpais.com/opinion/the-global-observer/2022-09-19/who-is-giorgia-meloni.html|access-date=21 September 2022|website=[[El País]]|archive-date=19 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220919174203/https://english.elpais.com/opinion/the-global-observer/2022-09-19/who-is-giorgia-meloni.html|url-status=live}}</ref> उनी [[Kingdom of Italy|इटाली राज्य]]को स्थापना (१८६१) यताकी इतिहासमा दोस्रो सबैभन्दा कम उमेरकी मन्त्री थिइन्।<ref name="Il Sole 24 Ore 2013">{{cite news|url=http://argomenti.ilsole24ore.com/giorgia-meloni.html|title=Giorgia Meloni|work=[[Il Sole 24 Ore]]|language=it|date=8 February 2013|access-date=14 August 2022|archive-date=26 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226160946/http://argomenti.ilsole24ore.com/giorgia-meloni.html|url-status=live}}</ref> अगस्ट २००८ मा उनले इटालीका खेलाडीहरूलाई [[2008 Summer Olympics|बेइजिङ ओलम्पिक खेलकुद]]को उद्घाटन समारोह बहिष्कार गर्न आह्वान गरिन्। यो आह्वान [[Sinicization of Tibet|तिब्बतप्रति चीन सरकारले अपनाएको नीतिको]] विरोधस्वरूप गरिएको थियो। उनको उक्त अभिव्यक्तिको तत्कालीन प्रधानमन्त्री बर्लुस्कोनी तथा विदेशमन्त्री [[Franco Frattini]]ले आलोचना गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://loccidentale.it/giorgia-meloni-a-tatanka-ho-chiesto-un-gesto-non-di-non-gareggiare/|title=Giorgia Meloni a Tatanka: 'Ho chiesto un gesto, non di non gareggiare'|trans-title=जर्जिया मेलोनीले टाटाङ्कालाई भनिन्: ‘मैले प्रतिस्पर्धा नगर्न होइन, एउटा प्रतीकात्मक कदम चाल्न आग्रह गरेकी थिएँ’|work=[[L'Occidentale]]|language=it|date=6 August 2008|access-date=14 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806143841/https://loccidentale.it/giorgia-meloni-a-tatanka-ho-chiesto-un-gesto-non-di-non-gareggiare/|url-status=live}}</ref> सन् २००९ मा उनको पार्टी [[Forza Italia (1994)|फोर्जा इटालिया]] (FI) सँग विलय भई [[The People of Freedom]] (PdL) मा परिणत भयो, र मेलोनीले एकीकृत पार्टीको युवा संगठन [[Young Italy (2009)|यङ इटाली]]को अध्यक्षता सम्हालिन्।<ref name="Il Sole 24 Ore 2013"/> सोही वर्ष उनले [[euthanasia|इच्छामृत्यु]] विरुद्धको अध्यादेश कानुनको पक्षमा मतदान गरिन्।<ref>{{cite news|last=Telese|first=Luca|date=8 February 2009|url=https://www.ilgiornale.it/news/meloni-caro-fini-ecco-perch-non-ti-seguo.html|title=La Meloni: 'Caro Fini, ecco perché non ti seguo'|trans-title=मेलोनी: ‘प्रिय फिनी, म किन तपाईंको पछाडि लाग्दिनँ’|work=[[Il Giornale]]|language=it|access-date=14 August 2022|archive-date=14 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220814115349/https://www.ilgiornale.it/news/meloni-caro-fini-ecco-perch-non-ti-seguo.html|url-status=live}}</ref> नोभेम्बर २०१० मा उनले मन्त्रालयका तर्फबाट “'''भविष्यको अधिकार'''” ({{lang|it|Diritto al Futuro}}) नामक ३० करोड युरोको कार्यक्रम सार्वजनिक गरिन् ({{Inflation/year|EU}} अनुसार लगभग € मिलियन बराबर)। यसको उद्देश्य युवाहरूमा लगानी गर्नु थियो। यस कार्यक्रमअन्तर्गत नयाँ उद्यमीहरूका लागि प्रोत्साहन, अस्थायी कामदारहरूका लागि बोनस तथा उत्कृष्ट विद्यार्थीहरूका लागि ऋण सुविधा लगायत पाँचवटा प्रमुख पहलहरू समावेश थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.confinionline.it/detail.aspx?id=21382&l=it|title=Diritto al futuro: 300 milioni di euro per il domani dei giovani|trans-title=भविष्यको अधिकार: युवाहरूको भविष्यका लागि ३० करोड युरो|website=Confini Online|language=it|date=3 December 2010|access-date=11 August 2022|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925105136/https://www.confinionline.it/detail.aspx?id=21382&l=it|url-status=live}}</ref> नोभेम्बर २०१२ मा उनले [[The People of Freedom|PdL]] को नेतृत्वका लागि [[Angelino Alfano]] विरुद्ध उम्मेदवारी दिने घोषणा गरिन्। यो कदम पार्टीले [[Monti government|मोन्ती सरकार]]लाई दिएको समर्थनको विरोधमा थियो। पार्टीभित्रको प्राथमिक निर्वाचन रद्द भएपछि उनले [[Ignazio La Russa]] र [[Guido Crosetto]] सँग मिलेर मोन्ती-विरोधी राजनीतिक अभियान सुरु गरिन्। उनीहरूले पार्टीभित्र नवीकरणको माग गर्दै तत्कालीन नेतृत्व तथा [[Silvio Berlusconi|बर्लुस्कोनी]]को नेतृत्व शैलीको पनि आलोचना गरे।<ref>{{cite news|last=Sala|first=Alessandro|date=20 November 2012|url=http://www.corriere.it/politica/12_novembre_29/primarie-pdl-rabbia-giovani-meloni-cattaneo_90f27118-3a16-11e2-8e20-34fd72ebaa93.shtml|title=Pdl, primarie in fumo. La rabbia dei giovani|trans-title=पीडीएलको प्राथमिक निर्वाचन असफल, युवाहरूको आक्रोश|work=[[Corriere della Sera]]|language=it|access-date=14 August 2022|archive-date=12 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512223714/http://www.corriere.it/politica/12_novembre_29/primarie-pdl-rabbia-giovani-meloni-cattaneo_90f27118-3a16-11e2-8e20-34fd72ebaa93.shtml|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/politica/2012/12/20/news/crosetto_meloni_via_dal_pdl-49183057/|title=Crosetto e Meloni dal Pdl a 'Fratelli d'Italia': trattativa con La Russa su nome e simbolo|trans-title=क्रोसेत्तो र मेलोनी PdL बाट ‘फ्रातेली द'इटालिया’तर्फ: नाम र प्रतीकबारे ला रूसासँग छलफल|work=[[La Repubblica]]|language=it|date=20 December 2012|access-date=14 August 2022|archive-date=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924185352/https://www.repubblica.it/politica/2012/12/20/news/crosetto_meloni_via-dal-pdl-49183057/|url-status=live}}</ref> == इटालीको प्रधानमन्त्री == पार्टीहरू र राष्ट्रपति सर्जियो माटारेला,<ref name=":0">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63327290|title=Italy Meloni: Far-right leader agrees to form government|last=Kirby|first=Paul|date=21 October 2022|work=[[BBC News]]|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021200052/https://www.bbc.com/news/world-europe-63327290|archive-date=21 October 2022|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/10/21/world/europe/giorgia-meloni-new-italian-government.html|title=Giorgia Meloni Gets Go-Ahead for New Italian Government|last=Horowitz|first=Jason|date=21 October 2022|work=The New York Times|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021201738/https://www.nytimes.com/2022/10/21/world/europe/giorgia-meloni-new-italian-government.html|archive-date=21 October 2022|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63327290|title=Italy Meloni: Far-right leader agrees to form government|date=21 October 2022|website=[[The Local]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021095848/https://www.thelocal.it/20221021/far-right-leader-meloni-set-to-be-named-italys-first-woman-pm/|archive-date=21 October 2022|url-status=live|access-date=21 October 2022}}</ref> २०२२ इटालियन सरकार गठनको भागको रूपमा परम्परागत वार्ता पछि, मेलोनीले नयाँ सरकार गठन गर्ने कार्य स्वीकार गरे र मेलोनी क्याबिनेट घोषणा गरे, जुन २२ अक्टूबर मा आधिकारिक रूपमा शपथ ग्रहण भयो। <ref name=":3">{{cite news|url=https://www.rainews.it/maratona/2022/10/consultazioni-con-il-presidente-della-repubblica-per-il-nuovo-governo-92e01557-486a-43f5-b45d-57207f7f329d.html|title=Il governo Meloni giura oggi al Quirinale|date=21 October 2022|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021134007/https://www.rainews.it/maratona/2022/10/consultazioni-con-il-presidente-della-repubblica-per-il-nuovo-governo-92e01557-486a-43f5-b45d-57207f7f329d.html|archive-date=21 October 2022|publisher=[[RAI]]|language=it|trans-title=The Meloni government swears today at the Quirinale|postscript=. Updated as of 22 October 2022.|url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{cite news|url=https://tg24.sky.it/politica/2022/10/21/governo-meloni-ultime-news|title=Nuovo governo, le news. Alle 10 il giuramento di Giorgia Meloni e dei ministri|date=21 October 2022|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021134336/https://tg24.sky.it/politica/2022/10/21/governo-meloni-ultime-news|archive-date=21 October 2022|language=it|trans-title=New government, the news. At 10 the oath of Giorgia Meloni and the ministers|postscript=. Updated as of 22 October 2022.|url-status=live|website=[[Sky TG24]]}}</ref><ref name=":5">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/10/21/giorgia-meloni-silvio-berlusconi-italy/|title=Meloni sworn in as Italy's first female prime minister|last1=Harlan|first1=Chico|date=21 October 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=22 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021231732/https://www.washingtonpost.com/world/2022/10/21/giorgia-meloni-silvio-berlusconi-italy/|archive-date=21 October 2022|last2=Pitrelli|first2=Stefano|issn=0190-8286|url-status=live}}</ref> उनी प्रधानमन्त्रीको पद धारण गर्ने पहिलो महिला हुन्।<ref name=":6">{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/italys-meloni-meets-president-set-become-prime-minister-2022-10-21/|title=Meloni takes charge as PM as Italy swings to the right|last1=Amante|first1=Angelo|date=21 October 2022|work=[[Reuters]]|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021102408/https://www.reuters.com/world/europe/italys-meloni-meets-president-set-become-prime-minister-2022-10-21/|archive-date=21 October 2022|last2=Weir|first2=Keith|url-status=live}}</ref><ref name=":7">{{cite news|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/presidential-palace-giorgia-meloni-forms-government-giving-italy-91866408|title=Presidential palace says Giorgia Meloni forms government, giving Italy first far-right-led coalition since World War II|date=21 October 2022|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022000948/https://abcnews.go.com/International/wireStory/presidential-palace-giorgia-meloni-forms-government-giving-italy-91866408|archive-date=22 October 2022|agency=[[Associated Press]]|url-status=live|website=[[ABC News]]}}</ref><ref name=":8">{{cite news|url=https://www.france24.com/en/live-news/20221021-far-right-meloni-set-to-become-italy-s-first-woman-pm|title=Far-right Meloni set to become Italy's first woman PM|date=21 October 2022|access-date=21 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021100236/https://www.france24.com/en/live-news/20221021-far-right-meloni-set-to-become-italy-s-first-woman-pm|archive-date=21 October 2022|publisher=[[Agence France-Presse]]|url-status=live|website=[[France 24]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Prime ministers of Italy}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७७ मा जन्म]] [[श्रेणी:इटालीका प्रधानमन्त्रीहरू]] 9hisc2vab9v1jqm13ggfukdeuedmz9c 0 128714 1361566 1358430 2026-06-13T05:59:50Z CommonsDelinker 144 SobitaGautam.png हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No permission since 5 June 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1361566 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक मध्यमार्गी राजनीतिक दल}} {{Infobox political party | name = राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी | native_name = रास्वपा | logo = 500px-Logo of the Rastriya Swatantra Party.svg.png | colorcode = {{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} | colours = {{colour box|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} [[नीलो|आकाशे नीलो]] | chairperson = [[रवि लामिछाने]] | spokesperson = [[मनिष झा]] | leader2_title = वरिष्ठ नेता | leader2_name = [[बालेन्द्र शाह]] | leader3_title = उपसभापति | leader3_name = [[स्वर्णिम वाग्ले]] | leader4_title = महामन्त्री | leader4_name = [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] | leader5_title = पार्टी कोषाध्यक्ष | leader5_name = लिमा अधिकारी | membership = ५,१६,२९६ (२०८३)<ref name="total_party_members">{{cite web |url=https://www.setopati.com/politics/390947 |title=रास्वपाको पार्टी सदस्य सवा पाँच लाख नाघ्यो|language=ne|website=Setopati|date=2026-06-08}}</ref><br /><small>२,४१,७९९ (२०८२)<ref>{{cite web |url=https://www.ratopati.com/story/522466/national-independent-party-members-241799 |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सदस्य २ लाख ४१ हजार ७९९ |lang=ne}}</ref> बाट बढेको;<br />+२,७४,४९७ ({{up}}११३.५%)</small>| foundation = {{start date and age|2022|07|01|df=y}} | ideology = [[सामाजिक उदारवाद]]<ref name="GP"/><br />[[संवैधानिक समाजवाद]]<ref name="JOL">{{cite web |date=2023-04-02 |title=Mainstreaming of Social Protection Agenda in the Political Parties' Election Manifesto in Nepal |url=https://www.academia.edu/106495973/Mainstreaming_of_Social_Protection_Agenda_in_the_Political_Parties_Election_Manifesto_in_Nepal |access-date=2025-02-05 |publisher=Nepal Journals Online |language=en |quote=Rastriya Swatantra Party, was formed on 16 June 2022. The party supports constitutional socialism, participatory democracy, progressivism, and political freedom. The party is described as centre-left, centrist, and centre-right.}}</ref><br />[[प्रगतिवाद]]<ref name="JOL"/> | position = देश कै सबैभन्दा ठूलो र २०१५ पछी शक्तिशाली दल | slogan = ''अब जान्नेलाई छान्ने'' | symbol = [[File:Nepalese Election Symbol Bell no cirlce.svg{{!}}class=skin-invert|100px]] | headquarters = च:मती, वनस्थली १६, [[काठमाडौँ]] | country = नेपाल | blank1_title = [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]को स्थिति | blank1 = [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची#राष्ट्रिय दलहरू|राष्ट्रिय दल (पहिलो ठूलो)]] | seats1_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा सिटहरू | seats1 = {{Composition bar|182|275|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats2_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]मा सिटहरू | seats2 = {{Composition bar|0|59|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats3_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|प्रमुख]]/[[नेपालका गाउँपालिका अध्यक्षहरूको सूची|अध्यक्ष]] | seats3 = {{Composition bar|1|753|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats4_title = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]मा सिटहरू | seats4 = {{Composition bar|0|550|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats5_title = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|वडा सदस्यहरू]] | seats5 = {{composition bar|12|35011|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | website = {{URL|http://rspnepal.org/}} | Ruling party = शक्तिशाली बहुमत प्राप्त सत्तारुढ दल }} '''राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी''' ('''रास्वपा''') नेपालको समतामूलक उन्नति, समाजिक न्याय सहितको उदार अर्थतन्त्रमा विश्वास गर्ने देश कै सबैभन्दा ठुलो बहुलवादी लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो। यो दल [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा भारी जीत हासिल गरेसँगै नेपालको [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय दल]] बनेको छ । एक मध्यमार्गी दलका रूपमा यसले आफ्ना निर्वाचित सांसदहरूका लागि 'प्रत्याह्वानको अधिकार', वि.सं. २०४७ देखि सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिहरूको सम्पत्ति छानबिन गर्ने भ्रष्टाचार विरोधी अडान, सीमान्तकृत समुदायका लागि [[सामाजिक न्याय]], निजामती सेवामा योग्यता प्रणाली, एकीकृत स्वास्थ्य सेवाको पारदर्शिता, डिजिटल सुशासन र साना निक्षेपकर्ताहरूको सुरक्षाका लागि वित्तीय संस्थाहरूमाथि कडा निगरानी जस्ता मुद्दाहरूलाई आफ्नो राजनीतिक एजेन्डामा राखेको छ।<ref>{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://www.ratopati.com/story/549310/the-election-manifesto-of-the-first-party-to-emerge-as-the-rashtriya-swayamsevak-sangh-rss-includes-the-following-economic-reform-agenda |title=पहिलो दल बनेको रास्वपाको चुनावी वाचापत्रमा यस्ता छन् आर्थिक सुधारका ‘एजेन्डा’ |publisher=रातोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यो दल २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म [[प्रचण्ड]] नेतृत्वको सरकारमा चारवटा मन्त्राल यसहित सत्ता साझेदार थियो। यसअघि यो दल २०७९ पुस ११ देखि २०७९ माघ २२ सम्म पनि सरकारमा सहभागी भएको थियो। [[रवि लामिछाने]]ले २०७९ असारमा यस दलको घोषणा गरेका थिए र २०७९ असार १७ मा [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता भएको थियो। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]पछि यो नेपालको चौथो ठूलो दल बनेको थियो भने प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ पछि [[बालेन्द्र शाह]]को नेतृत्वमा यो १८२ सिट सहित पहिलो ठूलो दल बन्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://suryakhabar.com/2026/03/481538/ |title=रास्वपा बहुमतको सरकार बनाउने पहिलो दल बन्यो|publisher=सूर्य खबर|language=नेपाली}}</ref> == इतिहास == === स्थापना र प्रारम्भिक वर्षहरू (२०७९–२०८२) === १६ जुन २०२२ मा, [[रवि लामिछाने]]ले [[ग्यालेक्सी फोरके टेलिभिजन]]को प्रबन्ध निर्देशक पदबाट राजीनामा दिँदै [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सदस्यका लागि [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९ को आम निर्वाचन]] लड्ने घोषणा थिए।<ref>{{Cite web|author=|title=चितवन २ बाट चुनाव लड्ने भए रवि लामिछाने|url=https://shilapatra.com/detail/96918|work=|publisher=|website=शिलापत्र|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> उनले यसभन्दा अगाडि ७ असार २०७९ मा, २१ सदस्यीय केन्द्रीय समिति सहित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी गठनको घोषणा गरेका थिए।<ref name="RL">{{Cite web |title=Rabi Lamichhane announces National Independent Party |url=https://risingnepaldaily.com/news/12850 |website=गोरखापत्र}}</ref> १ जुलाई २०२२ मा रवि लामिछाने संस्थापक सभापति र 'गोलाकार भित्रको घन्टी' निर्वाचन चिन्हसहित यो दल [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा औपचारिक रूपमा दर्ता भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=यी हुन् रवि लामिछानेको पार्टीका २१ केन्द्रीय सदस्य |url=https://www.setopati.com/politics/275710/ |website=सेतोपाटी }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस दलले २०७९ को निर्वाचनमा १३१ निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाए पनि प्रदेश सभा निर्वाचनमा भने भाग लिएन। प्रतिनिधि सभामा यसले प्रत्यक्षतर्फ ७ र समानुपातिकतर्फ १३ सिट जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Two new forces enter federal parliament as national parties |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/30/two-new-forces-enter-federal-parliament-as-national-parties |website=kathmandupost.com}}</ref> १०.७०% समानुपातिक मत प्राप्त गर्दै यो दल सङ्घीय संसदको सातवटा [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|राष्ट्रिय दलहरू]] मध्ये एक बनेको थियो।<ref name="s">{{Cite web |title=प्रतिनिधिसभामा १२ दल, राष्ट्रिय पार्टी ७ मात्रै |url=https://ekantipur.com/news/2022/12/06/167034242099737230.html |website=कान्तिपुर}}</ref> निर्वाचनपछि, दलका सभापति रवि लामिछाने उपप्रधानमन्त्रीको रूपमा [[पुष्पकमल दाहाल]] नेतृत्वको गठबन्धन सरकारमा सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=Nepal's former TV anchor Lamichhane becomes Deputy PM, Home minister |url=https://www.business-standard.com/article/international/nepal-s-former-tv-anchor-lamichhane-becomes-deputy-pm-home-minister-122122600906_1.html |website=Business Standard}}</ref> दलकी [[इन्दिरा राना मगर]] प्रतिनिधि सभाको उपसभामुखमा निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Indira Rana Magar elected as Deputy Speaker of HoR |url=https://risingnepaldaily.com/news/21711 |website=गोरखापत्र}}</ref> [[सर्वोच्च अदालत (नेपाल)|सर्वोच्च अदालत]]ले लामिछानेको नागरिकता अमान्य घोषित गरेपछि दल मन्त्रिपरिषद्बाट बाहिरिएको थियो तर सरकारलाई समर्थन भने कायमै राख्ने निर्णय गरेको थयो।<ref>{{Cite web |title=Court strips Lamichhane of all posts over citizenship|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/28/court-strips-lamichhane-of-all-posts-over-citizenship|website=kathmandupost.com}}</ref> उक्त निर्णयपछि [[डोलप्रसाद अर्याल]] दलको कार्यवाहक सभापति बनेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1254503|title=डोलप्रसाद बने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको कार्यवाहक सभापति|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=2023-01-28}}</ref> भ्रष्टाचारको आरोप लागेपछि दलले समानुपातिक सांसद ढाकाकुमार श्रेष्ठलाई निष्कासन गरी उनको ठाउँमा बिन्ध्यवासिनी कंसाकारलाई नयाँ सांसदको रूपमा नियुक्त गरेको थियो। २०८० को उपनिर्वाचनमा रास्वपाले [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] मा एक सिट थप्न सफल भएको थियो भने लामिछाने [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] बाट पुनः निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=RSP's Dr Swarnim Wagle wins by-election in Tanahun-1 |url=https://republicaorigin.nagariknetwork.com/news/rsp-s-dr-swarnim-wagle-wins-by-election-in-tanahun-1-with-a-wide-margin |website=My Republica}}</ref> २०८० फागुनमा यो दल पुनः दाहाल सरकारमा सहभागी भएको थियो, तर एक महिनापछि गठबन्धनमा आएको फेरबदलका कारण मन्त्रिपरिषद् विघटन हुन पुगेको थियो। दलको मर्यादा उल्लङ्घन गरेको भन्दै तात्कालीन महामन्त्री मुकुल ढकाललाई पार्टीबाट निष्कासन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party expels Mukul Dhakal |url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/27/rastriya-swatantra-party-expels-mukul-dhakal-from-party |website=काठमाडौँ पोस्ट}}</ref> सहकारी ठगीको आरोपमा २०८० मा सभापति लामिछाने पक्राउ परेपछि डोलप्रसाद अर्यालले कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। असार २०८१ मा कबिन्द्र बुर्लाकोटीलाई महामन्त्री र [[मनिष झा]]लाई प्रवक्ता नियुक्त गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=RSP appoint Kabindra Burlakoti as general secretary, Manish Jha as spokesperson |url=https://english.khabarhub.com/2025/21/479251/ |website=Khabarhub}}</ref> === जेन्जी आन्दोलन र विस्तार (वि.सं २०८२–वर्तमान) === 'जेन्जी' आन्दोलनपछि पूर्व सांसद [[सुमना श्रेष्ठ]]ले दलबाट राजीनामा दिएकी थिइन्। प्रमुख सचेतक सन्तोष परियारले पनि दल त्याग गरी [[प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (नेपाल)|प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी]]मा आबद्ध भएका थिए। १४ मङ्सिर २०८२ मा [[विवेकशील साझा पार्टी]] रास्वपामा विलय भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=मन जित्ने विवेकशील र मत जित्ने रास्वपा जोड्यो एकता सभाले |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/11/1816898/ekta-sabha-unites-rsp-which-wins-hearts-and-votes|access-date=१३ मङ्सिर २०८२|website=अनलाइन खबर}}</ref> दलले [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] [[बालेन्द्र शाह]]लाई पार्टीमा ल्याउन र '[[उज्यालो नेपाल पार्टी]]'सँग एकता गर्ने सम्झौता गरे पनि उज्यालो नेपालसँगको एकता भने सफल हुन सकेन। २०८२ को आम निर्वाचनमा रास्वपाले २७५ मध्ये १८२ सिट जित्दै दुई-तिहाइ नजिकको बहुमत हासिल गरेको थियो र [[बालेन शाह]]ले १३ चैत २०८२ मा, प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ लिएका थिए। == सङ्गठन == दलले आफ्नो कुनै पनि [[भ्रातृ सङ्गठन]] नहुने र केवल सदस्यहरू मात्र हुने, कुनै पनि [[कार्यकर्ता (राजनीति)|कार्यकर्ता]] नहुने घोषणा गरेको थियो। दलका तर्फबाट निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोट गर्न प्रारम्भिक निर्वाचन गरिने घोषणा पनि गरिएको थियो।<ref name="JR">{{Cite web |title=Journalist Rabi Lamichhane announces new political party |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/journalist-rabi-lamichhane-announces-new-political-party |access-date=2022-07-01 |website=The Himalayan Times |date=22 June 2022}}</ref><ref name="RL"/> दलले २०७९ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि उम्मेदवारहरूको छनोट प्रारम्भिक निर्वाचन मार्फत नै गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party drawing public attention ahead of polls |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/10/rastriya-swatantra-party-drawing-public-attention-ahead-of-polls |access-date=2022-11-18 |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> == विचारधारा == दलले [[संवैधानिक समाजवाद]], [[प्रगतिवाद]], राजनीतिक व्यावहारिकता, [[सहभागितामूलक लोकतन्त्र]], [[कल्याणकारी राज्य]]सहितको [[आर्थिक उदारवाद]]<ref name="GP">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party adopts 'pluralistic democracy' as its guiding principle |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/11/30/rastriya-swatantra-party-adopts-pluralistic-democracy-as-its-guiding-principle |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> र राजनीतिक स्वतन्त्रताको समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=वाचा पत्र |url=https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |access-date=2022-12-02 |website=rspnepal.org |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221103174754/https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |date=2022-11-03 }}</ref> दलका विभिन्न सदस्यहरूले यसलाई एक [[मध्यमार्ग|मध्यमार्गी]] दलका रूपमा वर्णन गरेका छन्।<ref name="RS">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party Manifesto |url=https://api.rspnepal.org/manifesto/download |access-date=2024-07-21 |website=Rastriya Swatantra Party}}</ref><ref>{{Cite web |title=How serious is the Rastriya Prajatantra Party about promoting youth leaders and meritocracy? |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/08/06/how-serious-is-the-rastriya-prajatantra-party-about-promoting-youth-leaders-and-meritocracy |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title=स्वतन्त्र पार्टीमा दुई धार : दायाँ जाने कि बायाँ ? |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/12/1227209 |access-date=2022-12-01 |website=Online Khabar |language=ne}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hi8yv2G7bS8 |title=अब आश्वासन बिक्दैन, मतदाता जागरुक भइसके |date=2022-11-27 |publisher=}}</ref> == नीतिगत अवधारणा == === अर्थतन्त्रको प्राकृतिक स्वरूप === दलले व्यक्तिगत अधिकारसहितको अर्थतन्त्रको समर्थन गर्दछ, जहाँ औद्योगिक र व्यापारिक गतिविधिहरूमा सरकारको संलग्नता रहँदैन। व्यक्ति, समूह, वर्ग वा राष्ट्रहरूबीचको आर्थिक सम्बन्धमा सरकारले हस्तक्षेप गर्न नपाउने यसको मान्यता छ। [[आर्थिक स्वतन्त्रता]]ले अर्थतन्त्रलाई समृद्धितर्फ लैजाने र सरकारको योजना वा हस्तक्षेपले अर्थतन्त्रमा अवरोध पुर्‍याई प्रतिकूल असर पार्ने विचारलाई दलले समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Swatantra Party leaders seek rewrite of political paper |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/06/18/swatantra-party-leaders-seek-rewrite-of-political-paper |access-date=2024-03-27 |website=Kathmandu Post}}</ref><ref>{{Cite web |title=Can the Swatantra Party answer the bell? |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/01/can-the-swatantra-party-answer-the-bell |website=Kathmandu Post}}</ref> === निर्वाचन सुधार === रास्वपाले 'रिकल इलेक्सन' (निर्वाचित प्रतिनिधिलाई फिर्ता बोलाउने), 'राइट टु रिजेक्ट' (अस्वीकार गर्ने अधिकार) र 'एब्सेन्टी ब्यालेट' (अनुपस्थित मतदान) को व्यवस्थालाई समर्थन गर्दछ। दलले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] र सातै प्रदेशका [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]को [[प्रत्यक्ष निर्वाचन|प्रत्यक्ष निर्वाचन]] हुनुपर्ने पक्षमा वकालत गर्दछ।<ref name="RL" /><ref>{{Cite web |title=सांसदहरूलाई फिर्ता बोलाउन सकिने ‘राइट टू रिकल’ को फ्रेमवर्क बनाउँदै रास्वपा |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1895881/rsp-is-creating-a-framework-for-right-to-recall-that-can-be-used-to-recall-mps |access-date=२०८२ चैत १२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> २०७९ को निर्वाचनको वाचा पत्रमा दलले वडा अध्यक्षदेखि सङ्घीय सांसदसम्म सम्मिलित विस्तारित निर्वाचक मण्डलद्वारा निर्वाचित गैर-दलीय [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को अवधारणा अघि सारेको थियो। साथै, [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को अध्यक्षले नै उपराष्ट्रपतिको रूपमा कार्य गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। संवैधानिक निकायहरूमा हुने राजनीतिक नियुक्ति अन्त्य गर्न संवैधानिक परिषद् खारेज गरी राष्ट्रिय सभाको सिफारिस र प्रतिनिधि सभाको अनुमोदनमा नियुक्ति गरिनुपर्ने यसको माग रहेको छ। दलले वर्तमान [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] र [[जिल्ला समन्वय समिति]] खारेजीको माग गर्दै स्थानीय तहका प्रमुखहरूद्वारा निर्वाचित हुने 'प्रदेश परिषद्' को पक्षमा उभिएको छ।<ref>{{Cite web|author=|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको वाचापत्र : स्वतन्त्र व्यक्ति राष्ट्रपति, गैरदलीय राष्ट्रियसभा (पूर्णपाठ)|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/11/1212699|work=|publisher=|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> === आर्थिक तथा सामाजिक कल्याण === दलले निजी क्षेत्र, सहकारी र सरकारी क्षेत्रलाई अर्थतन्त्रका तीन खम्बाका रूपमा हेर्दछ। जनतालाई सेवा प्रवाह र आर्थिक वृद्धिका लागि सरकारी क्षेत्रको विकल्पका रूपमा निजी क्षेत्रको बढ्दो भूमिका र प्रतिस्पर्धालाई यसले प्राथमिकता दिन्छ। देशको सबैभन्दा न्यून आय भएका व्यक्तिहरूको आयकर अन्त्य गर्ने र प्रत्येक वडामा 'फुड बैङ्क' स्थापना गरी गरिबीको रेखा मुनि रहेकाहरूलाई 'रासन कार्ड' मार्फत पोषण सहायता सुनिश्चित गर्ने यसको लक्ष्य राखेको छ।<ref name="RSP">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party - RSP |url=https://rspnepal.org/ |website=Rastriya Swatantra Party - RSP}}</ref> === स्वास्थ्य सेवा === दलले 'सिङ्गल-पेयर' स्वास्थ्य प्रणाली र सातै प्रदेशमा कम्तीमा एउटा प्रयोगशाला सहित ७५० शैयाको अस्पताल, ७७ वटै जिल्लामा ५० देखि १०० शैयाको अस्पताल, र प्रत्येक वडामा क्लिनिक स्थापना गर्ने लक्ष्य राखेको छ। केन्द्रिकृत राष्ट्रिय एम्बुलेन्स सेवा, खाद्य तथा औषधि विभाग र स्वास्थ्य नवप्रवर्तन बोर्ड जस्ता निकायहरू स्थापना गर्ने यसको योजना रहेको छ।<ref name="RSP" /> === भ्रष्टाचार निवारण === भ्रष्टाचार विरुद्ध कठोर कदम चाल्न दलले सुराकीहरूको सुरक्षाका लागि कानुन ल्याउने र [[अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, नेपाल|अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग]] मातहत भ्रष्टाचार विरोधी प्रहरी दस्ता स्थापना गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। === महिला र यौनिक अल्पसङ्ख्यक === हिंसा पीडितहरूका लागि आश्रयस्थल निर्माण र मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा तथा [[तेजाब आक्रमण]]मा परेकाहरूको सहयोगका लागि कोष स्थापना गर्ने यसको नीति छ। महिला वा यौनिक अल्पसङ्ख्यकहरूको ६० प्रतिशत सेयर वा कर्मचारी रहेका व्यवसायहरूलाई प्रोत्साहन गर्न विशेष कोषमार्फत उद्यमशीलता प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य दलले राखेको छ।<ref name="RSP" /> == जिम्मेवारी सम्हालेका मन्त्रालयहरू == === दाहाल मन्त्रिपरिषद् अन्तर्गत === {{मुख्य|तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्}} ==== २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म ==== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! colspan="6" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |- !क्र.सं. !मन्त्री !पदभार !पदबहाली (वि.सं.) !पदत्याग (वि.सं.) !कार्यकाल |- |१. |[[रवि लामिछाने]] |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]], [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |२. |[[सुमना श्रेष्ठ]] |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |३. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |४. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |} ==== २०७९ माघ ३ देखि २०७९ माघ २२ सम्म ==== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! colspan="7" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |- !क्र.सं. !मन्त्री !पदभार !पदबहाली (वि.सं.) !पदत्याग (वि.सं.) !कार्यकाल !उत्तराधिकारी |- |१. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[शरतसिंह भण्डारी]] |- |२. |[[शिशिर खनाल]] |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[अशोककुमार राई]] |- |३. |[[तोसिमा कार्की]] | राज्यमन्त्री, [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[पुष्पकमल दाहाल]] ''(मन्त्रालय रिक्त)'' |} == निर्वाचन परिणामहरू == <graph>{ "legends": [], "scales": [ { "type": "ordinal", "name": "x", "zero": false, "domain": { "data": "chart", "field": "x" }, "padding": 0.2, "range": "width", "nice": true }, { "type": "linear", "name": "y", "domain": { "data": "chart", "field": "y" }, "zero": true, "range": "height", "nice": true }, { "domain": { "data": "chart", "field": "series" }, "type": "ordinal", "name": "color", "range": [ "#0095DA" ] } ], "version": 2, "marks": [ { "type": "rect", "properties": { "hover": { "fill": { "value": "red" } }, "update": { "fill": { "scale": "color", "field": "series" } }, "enter": { "y": { "scale": "y", "field": "y" }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "y2": { "scale": "y", "value": 0 }, "width": { "scale": "x", "offset": -1, "band": "true" }, "fill": { "scale": "color", "field": "series", "value": "steelblue" } } }, "from": { "data": "chart" } }, { "type": "text", "properties": { "enter": { "baseline": { "value": "middle" }, "align": { "value": "right" }, "text": { "field": "y" }, "y": { "scale": "y", "offset": 4, "field": "y" }, "dy": { "scale": "x", "mult": 0.5, "band": true }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "angle": { "value": -90 }, "fontSize": { "value": 11 }, "fill": { "value": "white" } } }, "from": { "data": "chart" } } ], "height": 200, "axes": [ { "type": "x", "title": "Legislative election", "scale": "x", "format": "d", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "align": { "value": "right" }, "angle": { "value": -40 }, "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false }, { "type": "y", "title": "% of party vote", "scale": "y", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false } ], "data": [ { "format": { "parse": { "y": "number", "x": "integer" }, "type": "json" }, "name": "chart", "values": [ { "y": 10.7, "series": "y", "x": 2022 } ] } ], "width": 280 }</graph> यस पार्टीले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन]] (प्रत्यक्ष) प्रणालीका लागि १३१ उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://drive.google.com/file/d/1vL0CDaVGjp8kd7B_IDCjKlYzBaFkcN5Q/view | title=प्रतिनिधिसभा-उम्मेदवार-अन्तिम-सूची.PDF }}</ref> त्यस्तै, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]का लागि पार्टीले प्रत्यक्ष प्रणालीतर्फ १६४ निर्वाचन क्षेत्रमा आफ्ना उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://www.setopati.com/politics/380341|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका यी हुन् १६४ उम्मेदवार |website=सेतोपाटी |access-date=१२ चैत २०८२|language=नेपाली }}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|निर्वाचन ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|नेता ! colspan="3" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|प्रत्यक्ष मत ! colspan="3" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |समानुपातिक मत ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सिट संख्या ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"| ± ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|नतिजा |- !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|मत सङ्ख्या !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|% !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" | ± !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|मत सङ्ख्या !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|% !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" | ± |- | rowspan="2" |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] | [[रवि लामिछाने]] | rowspan="2" |८,१५,०२३ | rowspan="2" |७.७७ | rowspan="2" | | rowspan="2" |११,३०,३४४ | rowspan="2" |१०.७० | rowspan="2" | | rowspan="2" |{{Infobox political party/seats|21|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} | rowspan="2" bgcolor="lightgrey"| | rowspan="2" |चौथो |{{yes2|गठबन्धन सरकार}} |- | [[रवि लामिछाने]] |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |'''[[बालेन्द्र शाह]]''' |'''४६,५०,६९७''' |'''४४.१७''' |{{Increase}} ३६.४० |'''५१,८३,४९३''' |'''४७.८४''' |{{Increase}} ३७.१४ |'''{{Infobox political party/seats|182|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}}''' |{{Increase}} १६१ |{{Increase}} प्रथम |{{yes2|बहुमतको सरकार}} |} == नेतृत्व == === पार्टी सभापति === {| class="wikitable" |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सभापति ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) |- !१ |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]] |१७ असार २०७९ |१३ माघ २०७९ |- !― |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|100x00px]] |१३ माघ २०७९ |१५ माघ २०७९ |- !(१) |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]] |१५ माघ २०७९<ref name="IP">{{Cite web |title=Ravi Lamichhane's National Independent Party registered at EC |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/128547/ |access-date=2022-12-02 |website=My Republica |language=en}}</ref> |बहालवाला |} === उपसभापति === {| class="wikitable" |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |उपसभापति ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) |- ! rowspan="2" |१ |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|100x00px]] |१७ असार २०७९<ref name="rsp"/> |बहालवाला |- |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | |१३ मंसिर २०८०<ref name="rsp">{{Cite web |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी |url=https://rspnepal.org/executive-members |access-date=2024-03-04 |website=आधिकारिक वेबसाइट}}</ref> |बहालवाला |} === संसदीय दलको नेता === * [[बालेन्द्र शाह]] (२०८२ फागुन–वर्तमान)<ref>{{Cite web |title=RSP to amend statute to make Balen Shah parliamentary party leader |url=https://en.setopati.com/political/166075/ |website=Setopati}}</ref> === सह-महामन्त्री === * [[विपिनकुमार आचार्य]] (२०८१–वर्तमान) * [[सुमना श्रेष्ठ]] (२०८०–२०८१) === संसदीय दलको उपनेता === * [[विराजभक्त श्रेष्ठ]] (२०७९–वर्तमान) === प्रमुख सचेतक === * [[निशा डाँगी]] (२०८१ फागुन–वर्तमान) * [[सन्तोष परियार]] (२०७९–२०८१) === महामन्त्री === * [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] (२०८१ असार–वर्तमान) * मुकुल ढकाल (२०७९ असार–२०८१ असार) === प्रवक्ता === * [[मनिष झा]] (२०८०–वर्तमान) === सह-प्रवक्ता === * प्रतिभा रावल (२०८१ फागुन–वर्तमान) === पार्टी कोषाध्यक्ष === * लिमा अधिकारी (२०८१ चैत–वर्तमान) === उपप्रधानमन्त्रीहरूको सूची === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |उपप्रधानमन्त्री ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="3" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |संसद ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |निर्वाचन क्षेत्र ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |प्रधानमन्त्री |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सुरुवात ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |अन्त्य ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |अवधि |- |१ |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|center|frameless|133x133px]] |११ पुस २०७९ |१३ माघ २०७९ |३२ दिन |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |} == संसद सदस्यहरू == === प्रतिनिधि सभा (वि.सं २०८२–हाल) === {{Main|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" |+ !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !निर्वाचन क्षेत्र !पूर्ववर्ती |- |१. |[[रवि लामिछाने]] |[[चित्र:Rabi Lamichhane.png|अङ्गुठाकार|सभापति]]☢ |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[कृष्णभक्त पोखरेल]] |- |२. |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] | [[चित्र:Balen Shah3-cropped.png|अङ्गुठाकार|252x252पिक्सेल|वरिष्ठ नेता एवं प्रधानमन्त्री]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ५]] |[[केपी शर्मा ओली]] |- |३. |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | [[चित्र:Swarnim Wagle MP 2023.png|अङ्गुठाकार|उपसभापति एवं अर्थमन्त्री]]☢ |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |[[रामचन्द्र पौडेल]] |- |४. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|center|frameless|117x117px]]पूर्व उपसभापति |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ९ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ९]] |[[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]] |- |५. |[[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] |[[File:Rhodes Forum 2014 (15264202163).jpg|center|frameless|136x136px]]महामन्त्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |- |६. |[[मनिष झा]] |[[File:Manish Jha - RSP.png|center|frameless|147x147px]]प्रवक्ता |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]] |[[जुलीकुमारी महतो]] |- |७. |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|137x137px]]परराष्ट्रमंत्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |[[भिमसेनदास प्रधान]] |- |८. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:BirajBhaktaShrestha.png|center|frameless|117x117px]]उर्जामन्त्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |[[जीवनराम श्रेष्ठ]] |- |९. |[[हरि ढकाल]] |[[File:Hari Dhakal.gif|center|frameless|103x103px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |- |१०. |[[निशा डाँगी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा १]] |[[विश्वप्रकाश शर्मा]] |- |११. |[[सोविता गौतम]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]] |[[विक्रम पाण्डे]] |- |१२. |[[विपिन कुमार आचार्य]] |[[File:Bipin Kumar Acharya RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ २]] |[[रेखा शर्मा]] |- |१३. |[[तोसिमा कार्की]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |[[पम्फा भुसाल]] |- |१४. |[[इन्दिरा राना मगर]] |[[File:Indira Ranamagar.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा २]] |[[देवराज घिमिरे]] |- |१५. |[[गणेश पराजुली]] |[[File:GaneshParajuli.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |[[रामवीर मानन्धर]] |- |१६. |[[अमरेशकुमार सिंह]] |[[File:Dr. Amresh Kumar Singh.jpg|center|frameless|124x124px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] | - |- |१७. |जगदीश खरेल |[[File:Jagdish Kharel.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]] |[[प्रेमबहादुर महर्जन]] |- |१८. |सस्मित पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] |[[प्रदिप पौडेल]] |- |१९. |[[रन्जु दर्शना]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |[[प्रकाशमान सिंह]] |- |२०. |[[बब्लु गुप्ता]] |[[File:Bablu Gupta RSP.png|center|frameless|107x107px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा १]] |[[रामशङ्कर यादव]] |- |२१. |राजुनाथ पाण्डे |[[File:Rajunath Pandey.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] |[[सन्तोष चालिसे]] |- |२२. |यज्ञमणि न्यौपाने |[[File:Yagyamani Neupane RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |[[डिगबहादुर लिम्बू]] |- |२३. |[[केपी खनाल]] |[[File:KP Khanal.jpg|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]] |[[अरुण कुमार चौधरी]] |- |२४. |पुकार बम |[[File:Pukar Bam RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] |[[गगन थापा]] |- |२५. |दीपकराज बोहरा |[[File:Deepak Raj Bohara RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]] |[[नारायणप्रकाश साउद]] |- |२६. |सुदन गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |[[राजेन्द्र बजगाईं]] |- |२७. |अशोककुमार चौधरी |[[File:Ashok Kumar Chaudhary RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] |[[भगवती चौधरी]] |- |२८. |शिवशङ्कर यादव |[[File:Shiv Shankar Yadav RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा २]] |[[राजकिशोर यादव]] |- |२९. |धनञ्जय रेग्मी |[[File:Dhananjaya Regmi RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]] |[[राजु थापा]] |- |३०. |गणेश कार्की |[[File:Ganesh Karki RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]] |[[सुनिलकुमार शर्मा|सुनिल शर्मा]] |- |३१. |सागर ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]] |[[चन्द्र भण्डारी]] |- |३२. |प्रदिप बिष्ट | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ १० (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १०]] |[[राजेन्द्रकुमार केसी]] |- |३३. |राजिव खत्री | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]] |[[दुर्लभ थापा क्षेत्री]] |- |३४. |लेकजङ्ग थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]] |[[दीपक बोहरा]] |- |३५. |कृष्णहरि बुढाथोकी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रामेछाप १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रामेछाप १]] |[[पूर्णबहादुर तामाङ]] |- |३६. |सुनिल केसी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |[[सोबिता गौतम]] |- |३७. |विश्वराज पोखरेल |[[File:Bishwaraj Pokharel RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]] |[[रामहरि खतिवडा]] |- |३८. |[[आशिका तामाङ]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] |[[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] |- |३९. |सुलभ खरेल |[[File:Sulabh Kharel RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |- |४०. |प्रकाश पाठक |[[File:Prakash Pathak RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ३]] |[[राजेन्द्र लिङ्देन]] |- |४१. |[[ताराप्रसाद जोशी]] |[[File:Tara-Joshi.jpg|center|frameless|112x112px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |- |४२. |श्रीराम न्यौपाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]] |[[शङ्कर भण्डारी]] |- |४३. |आशा झा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |[[योगेन्द्र मण्डल]] |- |४४. |अरविन्द साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]] |[[ज्वालाकुमारी साह]] |- |४५. |शम्भुप्रसाद ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ४]] |[[लालप्रसाद साँवा लिम्बू]] |- |४६. |उत्तमप्रसाद पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]] |[[विद्या भट्टराई]] |- |४७. |जगदीश खरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]] |[[गङ्गा कार्की]] |- |४८. |सुनिल लम्साल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]] |[[छबिलाल विश्वकर्मा]] |- |४९. |हरिप्रसाद भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]] |[[टोपबहादुर रायमाझी]] |- |५०. |सूर्यबहादुर तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]] |[[अम्बरबहादुर रायमाझी]] |- |५१. |सुशील खड्का | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १]] |[[चित्रबहादुर केसी]] |- |५२. |आशिष गजुरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]] |[[लेखनाथ दाहाल]] |- |५३. |रुविना आचार्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]] |[[शेखर कोइराला]] |- |५४. |बिना गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]] |दामोदर प्रसाद वैरागी |- |५५. |मधुकुमार चौलागाईं | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]] |[[सूर्यमान दोङ तामाङ]] |- |५६. |ज्ञानेन्द्र सिंह महता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]] |[[रमेश लेखक]] |- |५७. |सोम शर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २]] |[[देवेन्द्र पौडेल]] |- |५८. |हरिमोहन भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] |[[दामोदर भण्डारी]] |- |५९. |सुरेश कुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]] |[[सूर्यप्रसाद ढकाल]] |- |६०. |खगेन्द्र सुनार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |[[किशोर सिंह राठौर]] |- |६१. |गणेश धिमाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]] |[[अच्युतप्रसाद मैनाली]] |- |६२. |रुकेश रञ्जित | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]] |[[प्रेम सुवाल]] |- |६३. |ठाकुर सिंह थारु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] |[[सञ्जयकुमार गौतम]] |- |६४. |रामजी यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] |[[सीके राउत]] |- |६५. |लालबिक्रम थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]] |[[भिम आचार्य]] |- |६६. |तपेश्वर यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]] |[[वीरेन्द्रप्रसाद महतो]] |- |६७. |भरतप्रसाद पराजुली | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]] |[[माधव सापकोटा]] |- |६८. |नितिमा भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |[[रामप्रकाश चौधरी]] |- |६९. |चन्दन कुमार सिंह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]] |[[उपेन्द्र यादव]] |- |७०. |राहबार अन्सारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |[[कृष्णकुमार श्रेष्ठ]] |- |७१. |श्रीधर पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]] |[[लालवीर चौधरी]] |- |७२. |देवराज पाठक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ १]] |[[मेटमणि चौधरी]] |- |७३. |कमल सुवेदी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ ३]] |[[दीपक गिरी]] |- |७४. |बोधनारायण श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]] |[[रामनाथ अधिकारी]] |- |७५. |रामविनोद शाह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]] |[[रामकृष्ण यादव]] |- |७६. |राजकिशोर महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]] |[[रघुवीर महासेठ]] |- |७७. |गोविन्द पन्थी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]] |[[गोकर्ण विष्ट]] |- |७८. |कोमल ज्ञवाली | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]] |[[रञ्जिता श्रेष्ठ]] |- |७९. |जगतप्रसाद जोशी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]] |[[गङ्गाराम चौधरी]] |- |८०. |खेमराज कोइराला | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]] |[[वीरबहादुर बलायर]] |- |८१. |आनन्दबहादुर चन्द | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ५]] |[[डिल्लीराज पन्त]] |- |८२. |जनक सिंह धामी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]] |[[तारा लामा तामाङ]] |- |८३. |मोहनलाल आचार्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]] |[[बलराम अधिकारी]] |- |८४. |विक्रम थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]] |[[सुरेन्द्रराज आचार्य]] |- |८५. |खडकराज पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] |[[मानबहादुर गुरुङ]] |- |८६. |वदन कुमार भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक २]] |[[गोकुलप्रसाद बास्कोटा]] |- |८७. |बुद्धरत्न तुलाधर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]] |[[उदयशमशेर राणा]] |- |८८. |धर्मराज केसी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] |[[पृथ्वी सुब्बा गुरुङ]] |- |८९. |प्रमोदकुमार महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]] |[[गिरीराजमणि पोखरेल]] |- |९०. |दीपक कुमार साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ४]] |[[ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की]] |- |९१. |उज्ज्वलकुमार झा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]] |[[महन्थ ठाकुर]] |- |९२. |गौरी कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]] |[[महेन्द्र कुमार राय]] |- |९३. |प्रकाश गौतम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]] |[[दीपकबहादुर सिंह]] |- |९४. |प्रशान्त उप्रेती | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |[[महेशकुमार बर्तौला]] |- |९५. |कृष्णकुमार कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]] |[[ऋषिकेश पोखरेल]] |- |९६. |सन्तोष राजवंशी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]] |[[अमनलाल मोदी]] |- |९७. |राजन् गौतम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर १]] |[[शशाङ्क कोइराला]] |- |९८. |मनिष खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर २]] |[[विष्णुकुमार कार्की]] |- |९९. |विक्रम तिमिल्सिना | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]] |[[हितबहादुर तामाङ]] |- |१००. |अच्युत लामिछाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]] |[[अर्जुननरसिंह केसी]] |- |१०१. |माधवबहादुर थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]] |[[ठाकुरप्रसाद गैरे]] |- |१०२. |विक्रम खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी १]] |[[विनोद चौधरी]] |- |१०३. |नरेन्द्र कुमार गुप्ता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी २]] |[[ध्रुवबहादुर प्रधान]] |- |१०४. |सागर भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]] |[[पदम गिरी]] |- |१०५. |बुद्धिप्रसाद पन्त | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |[[प्रदीप यादव (राजनीतिज्ञ)|प्रदीप यादव]] |- |१०६. |सुशील कुमार कानु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]] |[[अजय चौरसिया]] |- |१०७. |रमाकान्त चौरसिया | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]] |[[राजकुमार गुप्ता]] |- |१०८. |टेकबहादुर शाक्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]] |[[रमेश रिजाल]] |- |१०९. |सुशान्त वैदिक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]] |[[सूर्यबहादुर थापा क्षेत्री]] |- |११०. |राजेश कुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |- |१११. |रविन्द्र पटेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] |[[प्रभु साह]] |- |११२. |गणेश पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] |[[देव प्रसाद तिमिल्सेना]] |- |११३. |[[कन्हैया बनिया]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]] |[[सर्वेन्द्रनाथ शुक्ल]] |- |११४. |तौफिक अहमद खान | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ५]] |[[वासुदेव घिमिरे]] |- |११५. |[[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]] |[[नवलकिशोर साह]] |- |११६. |[[अमरकान्त चौधरी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] |[[दिनेशकुमार यादव]] |- |११७. |[[सिताराम साह]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]] |[[तेजुललाल चौधरी]] |- |११८. |नरेन्द्र साह कलवार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]] |[[रामेश्वर राय यादव]] |- |११९. |धानन्द्र कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]] |[[श्यामकुमार घिमिरे]] |- |१२०. |रविन महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]] |[[महिन्द्र राय यादव]] |- |१२१. |पाराशमणि गेलाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] |[[नारायण खड्का]] |- |१२२. |झबिलाल डुम्रे | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २]] |[[धनराज गुरुङ]] |- |१२३. |रमेश कुमार सापकोटा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]] |[[हृदयराम थानी]] |- |१२४. |शम्भु कुमार यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]] |[[लिलानाथ श्रेष्ठ]] |- |१२५. |दीपक कुमार साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]] |[[शरतसिंह भण्डारी]] |} ==== समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली (वि.सं २०८२–हाल) ==== {{Main|समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली}} {| class="wikitable sortable" |+ !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !समूह |- |१२६. |प्रतिभा रावल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="3" |[[खस आर्य]] |- |१२७. |लिमा अधिकारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१२८. |रमेश प्रसाईं | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१२९. |रिमा विश्वकर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="2" |[[दलित]] |- |१३०. |अमृता विक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३१. |पुरुषोत्तम यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मधेशी]] |- |१३२. |समिना मियाँ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="3" |[[नेपालमा इस्लाम|मुस्लिम]] |- |१३३. |अफसाना बानु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३४. |गलाजा समिम मिकरानी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३५. |गीता चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="4" |[[थारू जाति|थारू]] |- |१३६. |सुरेन्द्र चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३७. |प्रेमलाल चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३८. |करिश्मा कठरिया | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३९. |खगेन्द्र कर्ण | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="7" |[[मधेशी]] |- |१४०. |कामिनी कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४१. |सरिता महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४२. |अङ्किता ठाकुर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४३. |ललिता कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४४. |निशा मेहता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४५. |पुनमकुमारी अग्रवाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४६. |बसुमाया तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="16" |[[आदिवासी जनजाति]] |- |१४७. |गङ्गा छन्त्याल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४८. |सुमरिमा उदास | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४९. |[[अनुष्का श्रेष्ठ]] |[[File:Anushka Shrestha.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५०. |ओजस्वी शेरचन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५१. |सिर्जना श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५२. |रजिनी श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५३. |कुसुम महर्जन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५४. |भूमिका श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५५. |प्रमिला कुलुजु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५६. |सुजाता तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५७. |कृपा महर्जन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५८. |अलिजा गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५९. |राम लामा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६०. |खुश्बु श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६१. |[[मिङ्मा ग्याबु शेर्पा]] |[[File:Mingma Gyab Sherpa.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६२. |प्रभा ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="14" |[[खस आर्य]] |- |१६३. |ज्ञानु पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६४. |रताकुमारी थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६५. |शोभा खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६६. |प्रभा कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६७. |मञ्जु भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६८. |सृष्टि भट्टराई | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६९. |आकृति अवस्थी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७०. |क्रान्ति शिखा धिताल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७१. |टीका संग्रौला | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७२. |श्रद्धा कुँवर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७३. |समीक्षा बास्कोटा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७४. |विदुषी राणा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७५. |रचना खतिवडा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७६. |प्रकाशचन्द्र परियार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="6" |[[दलित]] |- |१७७. |खिमा विक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७८. |तारा विश्वकर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७९. |सुष्मा स्वर्णकार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१८०. |स्मृति सेन्चुरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१८१. |[[सीता बादी|सीता वादी]] |[[चित्र:Sita Badi RSP.png|केन्द्र|फ्रेमहीन|117x117पिक्सेल]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |} === प्रतिनिधि सभा (२०७९–२०८२) === {{मुख्य|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !पूर्ववर्ती !निर्वाचन क्षेत्र |- | rowspan="2" |१. | rowspan="2" |[[रवि लामिछाने]] | rowspan="2" |[[File:Rabi Lamichhane RSP.jpg|center|frameless|119x119px]] |१७ असार २०७९ ||१३ माघ २०७९ |{{Age in years and days|1 July 2022|27 January 2023}} |''पद सिर्जना'' | rowspan="2" |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |- |१५ माघ २०७९ | rowspan="21" |''२७ भदौ २०८२'' |{{Age in years and days|29 January 2023|12 September 2025}} |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |- |२. |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | |DTS|१५ वैशाख २०८० |{{Age in years and days|28 April 2023|12 September 2025}} |[[रामचन्द्र पौडेल]] |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |- |३. |[[सुमना श्रेष्ठ]] | [[File:Sumana Shrestha.png|center|frameless|103x103px]] | rowspan="3" |७ पुस २०७९ | rowspan="3" |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} | rowspan="3" | - | rowspan="3" |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित'' |- |४. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | [[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|center|frameless|106x106px]] |- |५. |[[मनिष झा]] |[[File:Manish Jha - RSP.png|center|frameless|112x112px]] |- |६. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|frameless|96x96px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[जीवनराम श्रेष्ठ]] |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |- |७. |[[तोसिमा कार्की]] | [[File:Toshima Karki - RSP.jpg|center|frameless|140x140px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[पम्फा भुसाल]] |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |- |८. |[[हरि ढकाल]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |- |९. |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|138x138px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[भिमसेनदास प्रधान]] |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |- |१०. |[[सोविता गौतम]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[माधव कुमार नेपाल]] |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |- |११. |[[गणेश पराजुली]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[रामवीर मानन्धर]] |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |- |१२. |[[सन्तोष परियार]] |[[File:Santosh Pariyar संतोष परियार.jpg|center|frameless|117x117px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} | rowspan="9" | - | rowspan="10" |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित'' |- |१३. |[[इन्दिरा राना मगर]] | [[File:Indira Ranamagar.png|center|frameless|115x115px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१४. |[[चन्दा कार्की]] | [[File:Chanda Karki.png|center|frameless|88x88px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१५. |[[निशा डाँगी]] | [[File:Nisha Dangi.jpg|center|frameless|94x94px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१६. |[[असिम शाह]] | [[File:Asim Shah.png|center|frameless|165x165px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१७. |[[शिव नेपाली]] |[[File:Shiva Nepali.png|center|frameless|108x108px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१८. |[[अशोककुमार चौधरी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१९. |[[विनीता कठायत]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |२०. |[[लक्ष्मी तिवारी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |२१. |[[बिन्दबासिनी कंसाकार]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[ढाकाकुमार श्रेष्ठ]] |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी| ]] [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] 90k3zlwxfz8wwj55pyy4rwrh1mns3xw 1361575 1361566 2026-06-13T06:15:51Z CommonsDelinker 144 Rabi_Lamichhane_RSP.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No permission since 5 June 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1361575 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक मध्यमार्गी राजनीतिक दल}} {{Infobox political party | name = राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी | native_name = रास्वपा | logo = 500px-Logo of the Rastriya Swatantra Party.svg.png | colorcode = {{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} | colours = {{colour box|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} [[नीलो|आकाशे नीलो]] | chairperson = [[रवि लामिछाने]] | spokesperson = [[मनिष झा]] | leader2_title = वरिष्ठ नेता | leader2_name = [[बालेन्द्र शाह]] | leader3_title = उपसभापति | leader3_name = [[स्वर्णिम वाग्ले]] | leader4_title = महामन्त्री | leader4_name = [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] | leader5_title = पार्टी कोषाध्यक्ष | leader5_name = लिमा अधिकारी | membership = ५,१६,२९६ (२०८३)<ref name="total_party_members">{{cite web |url=https://www.setopati.com/politics/390947 |title=रास्वपाको पार्टी सदस्य सवा पाँच लाख नाघ्यो|language=ne|website=Setopati|date=2026-06-08}}</ref><br /><small>२,४१,७९९ (२०८२)<ref>{{cite web |url=https://www.ratopati.com/story/522466/national-independent-party-members-241799 |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सदस्य २ लाख ४१ हजार ७९९ |lang=ne}}</ref> बाट बढेको;<br />+२,७४,४९७ ({{up}}११३.५%)</small>| foundation = {{start date and age|2022|07|01|df=y}} | ideology = [[सामाजिक उदारवाद]]<ref name="GP"/><br />[[संवैधानिक समाजवाद]]<ref name="JOL">{{cite web |date=2023-04-02 |title=Mainstreaming of Social Protection Agenda in the Political Parties' Election Manifesto in Nepal |url=https://www.academia.edu/106495973/Mainstreaming_of_Social_Protection_Agenda_in_the_Political_Parties_Election_Manifesto_in_Nepal |access-date=2025-02-05 |publisher=Nepal Journals Online |language=en |quote=Rastriya Swatantra Party, was formed on 16 June 2022. The party supports constitutional socialism, participatory democracy, progressivism, and political freedom. The party is described as centre-left, centrist, and centre-right.}}</ref><br />[[प्रगतिवाद]]<ref name="JOL"/> | position = देश कै सबैभन्दा ठूलो र २०१५ पछी शक्तिशाली दल | slogan = ''अब जान्नेलाई छान्ने'' | symbol = [[File:Nepalese Election Symbol Bell no cirlce.svg{{!}}class=skin-invert|100px]] | headquarters = च:मती, वनस्थली १६, [[काठमाडौँ]] | country = नेपाल | blank1_title = [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]को स्थिति | blank1 = [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची#राष्ट्रिय दलहरू|राष्ट्रिय दल (पहिलो ठूलो)]] | seats1_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा सिटहरू | seats1 = {{Composition bar|182|275|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats2_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]मा सिटहरू | seats2 = {{Composition bar|0|59|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats3_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|प्रमुख]]/[[नेपालका गाउँपालिका अध्यक्षहरूको सूची|अध्यक्ष]] | seats3 = {{Composition bar|1|753|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats4_title = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]मा सिटहरू | seats4 = {{Composition bar|0|550|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats5_title = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|वडा सदस्यहरू]] | seats5 = {{composition bar|12|35011|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | website = {{URL|http://rspnepal.org/}} | Ruling party = शक्तिशाली बहुमत प्राप्त सत्तारुढ दल }} '''राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी''' ('''रास्वपा''') नेपालको समतामूलक उन्नति, समाजिक न्याय सहितको उदार अर्थतन्त्रमा विश्वास गर्ने देश कै सबैभन्दा ठुलो बहुलवादी लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो। यो दल [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा भारी जीत हासिल गरेसँगै नेपालको [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय दल]] बनेको छ । एक मध्यमार्गी दलका रूपमा यसले आफ्ना निर्वाचित सांसदहरूका लागि 'प्रत्याह्वानको अधिकार', वि.सं. २०४७ देखि सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिहरूको सम्पत्ति छानबिन गर्ने भ्रष्टाचार विरोधी अडान, सीमान्तकृत समुदायका लागि [[सामाजिक न्याय]], निजामती सेवामा योग्यता प्रणाली, एकीकृत स्वास्थ्य सेवाको पारदर्शिता, डिजिटल सुशासन र साना निक्षेपकर्ताहरूको सुरक्षाका लागि वित्तीय संस्थाहरूमाथि कडा निगरानी जस्ता मुद्दाहरूलाई आफ्नो राजनीतिक एजेन्डामा राखेको छ।<ref>{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://www.ratopati.com/story/549310/the-election-manifesto-of-the-first-party-to-emerge-as-the-rashtriya-swayamsevak-sangh-rss-includes-the-following-economic-reform-agenda |title=पहिलो दल बनेको रास्वपाको चुनावी वाचापत्रमा यस्ता छन् आर्थिक सुधारका ‘एजेन्डा’ |publisher=रातोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यो दल २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म [[प्रचण्ड]] नेतृत्वको सरकारमा चारवटा मन्त्राल यसहित सत्ता साझेदार थियो। यसअघि यो दल २०७९ पुस ११ देखि २०७९ माघ २२ सम्म पनि सरकारमा सहभागी भएको थियो। [[रवि लामिछाने]]ले २०७९ असारमा यस दलको घोषणा गरेका थिए र २०७९ असार १७ मा [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता भएको थियो। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]पछि यो नेपालको चौथो ठूलो दल बनेको थियो भने प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ पछि [[बालेन्द्र शाह]]को नेतृत्वमा यो १८२ सिट सहित पहिलो ठूलो दल बन्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://suryakhabar.com/2026/03/481538/ |title=रास्वपा बहुमतको सरकार बनाउने पहिलो दल बन्यो|publisher=सूर्य खबर|language=नेपाली}}</ref> == इतिहास == === स्थापना र प्रारम्भिक वर्षहरू (२०७९–२०८२) === १६ जुन २०२२ मा, [[रवि लामिछाने]]ले [[ग्यालेक्सी फोरके टेलिभिजन]]को प्रबन्ध निर्देशक पदबाट राजीनामा दिँदै [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सदस्यका लागि [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९ को आम निर्वाचन]] लड्ने घोषणा थिए।<ref>{{Cite web|author=|title=चितवन २ बाट चुनाव लड्ने भए रवि लामिछाने|url=https://shilapatra.com/detail/96918|work=|publisher=|website=शिलापत्र|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> उनले यसभन्दा अगाडि ७ असार २०७९ मा, २१ सदस्यीय केन्द्रीय समिति सहित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी गठनको घोषणा गरेका थिए।<ref name="RL">{{Cite web |title=Rabi Lamichhane announces National Independent Party |url=https://risingnepaldaily.com/news/12850 |website=गोरखापत्र}}</ref> १ जुलाई २०२२ मा रवि लामिछाने संस्थापक सभापति र 'गोलाकार भित्रको घन्टी' निर्वाचन चिन्हसहित यो दल [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा औपचारिक रूपमा दर्ता भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=यी हुन् रवि लामिछानेको पार्टीका २१ केन्द्रीय सदस्य |url=https://www.setopati.com/politics/275710/ |website=सेतोपाटी }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस दलले २०७९ को निर्वाचनमा १३१ निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाए पनि प्रदेश सभा निर्वाचनमा भने भाग लिएन। प्रतिनिधि सभामा यसले प्रत्यक्षतर्फ ७ र समानुपातिकतर्फ १३ सिट जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Two new forces enter federal parliament as national parties |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/30/two-new-forces-enter-federal-parliament-as-national-parties |website=kathmandupost.com}}</ref> १०.७०% समानुपातिक मत प्राप्त गर्दै यो दल सङ्घीय संसदको सातवटा [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|राष्ट्रिय दलहरू]] मध्ये एक बनेको थियो।<ref name="s">{{Cite web |title=प्रतिनिधिसभामा १२ दल, राष्ट्रिय पार्टी ७ मात्रै |url=https://ekantipur.com/news/2022/12/06/167034242099737230.html |website=कान्तिपुर}}</ref> निर्वाचनपछि, दलका सभापति रवि लामिछाने उपप्रधानमन्त्रीको रूपमा [[पुष्पकमल दाहाल]] नेतृत्वको गठबन्धन सरकारमा सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=Nepal's former TV anchor Lamichhane becomes Deputy PM, Home minister |url=https://www.business-standard.com/article/international/nepal-s-former-tv-anchor-lamichhane-becomes-deputy-pm-home-minister-122122600906_1.html |website=Business Standard}}</ref> दलकी [[इन्दिरा राना मगर]] प्रतिनिधि सभाको उपसभामुखमा निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Indira Rana Magar elected as Deputy Speaker of HoR |url=https://risingnepaldaily.com/news/21711 |website=गोरखापत्र}}</ref> [[सर्वोच्च अदालत (नेपाल)|सर्वोच्च अदालत]]ले लामिछानेको नागरिकता अमान्य घोषित गरेपछि दल मन्त्रिपरिषद्बाट बाहिरिएको थियो तर सरकारलाई समर्थन भने कायमै राख्ने निर्णय गरेको थयो।<ref>{{Cite web |title=Court strips Lamichhane of all posts over citizenship|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/28/court-strips-lamichhane-of-all-posts-over-citizenship|website=kathmandupost.com}}</ref> उक्त निर्णयपछि [[डोलप्रसाद अर्याल]] दलको कार्यवाहक सभापति बनेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1254503|title=डोलप्रसाद बने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको कार्यवाहक सभापति|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=2023-01-28}}</ref> भ्रष्टाचारको आरोप लागेपछि दलले समानुपातिक सांसद ढाकाकुमार श्रेष्ठलाई निष्कासन गरी उनको ठाउँमा बिन्ध्यवासिनी कंसाकारलाई नयाँ सांसदको रूपमा नियुक्त गरेको थियो। २०८० को उपनिर्वाचनमा रास्वपाले [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] मा एक सिट थप्न सफल भएको थियो भने लामिछाने [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] बाट पुनः निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=RSP's Dr Swarnim Wagle wins by-election in Tanahun-1 |url=https://republicaorigin.nagariknetwork.com/news/rsp-s-dr-swarnim-wagle-wins-by-election-in-tanahun-1-with-a-wide-margin |website=My Republica}}</ref> २०८० फागुनमा यो दल पुनः दाहाल सरकारमा सहभागी भएको थियो, तर एक महिनापछि गठबन्धनमा आएको फेरबदलका कारण मन्त्रिपरिषद् विघटन हुन पुगेको थियो। दलको मर्यादा उल्लङ्घन गरेको भन्दै तात्कालीन महामन्त्री मुकुल ढकाललाई पार्टीबाट निष्कासन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party expels Mukul Dhakal |url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/27/rastriya-swatantra-party-expels-mukul-dhakal-from-party |website=काठमाडौँ पोस्ट}}</ref> सहकारी ठगीको आरोपमा २०८० मा सभापति लामिछाने पक्राउ परेपछि डोलप्रसाद अर्यालले कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। असार २०८१ मा कबिन्द्र बुर्लाकोटीलाई महामन्त्री र [[मनिष झा]]लाई प्रवक्ता नियुक्त गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=RSP appoint Kabindra Burlakoti as general secretary, Manish Jha as spokesperson |url=https://english.khabarhub.com/2025/21/479251/ |website=Khabarhub}}</ref> === जेन्जी आन्दोलन र विस्तार (वि.सं २०८२–वर्तमान) === 'जेन्जी' आन्दोलनपछि पूर्व सांसद [[सुमना श्रेष्ठ]]ले दलबाट राजीनामा दिएकी थिइन्। प्रमुख सचेतक सन्तोष परियारले पनि दल त्याग गरी [[प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (नेपाल)|प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी]]मा आबद्ध भएका थिए। १४ मङ्सिर २०८२ मा [[विवेकशील साझा पार्टी]] रास्वपामा विलय भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=मन जित्ने विवेकशील र मत जित्ने रास्वपा जोड्यो एकता सभाले |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/11/1816898/ekta-sabha-unites-rsp-which-wins-hearts-and-votes|access-date=१३ मङ्सिर २०८२|website=अनलाइन खबर}}</ref> दलले [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] [[बालेन्द्र शाह]]लाई पार्टीमा ल्याउन र '[[उज्यालो नेपाल पार्टी]]'सँग एकता गर्ने सम्झौता गरे पनि उज्यालो नेपालसँगको एकता भने सफल हुन सकेन। २०८२ को आम निर्वाचनमा रास्वपाले २७५ मध्ये १८२ सिट जित्दै दुई-तिहाइ नजिकको बहुमत हासिल गरेको थियो र [[बालेन शाह]]ले १३ चैत २०८२ मा, प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ लिएका थिए। == सङ्गठन == दलले आफ्नो कुनै पनि [[भ्रातृ सङ्गठन]] नहुने र केवल सदस्यहरू मात्र हुने, कुनै पनि [[कार्यकर्ता (राजनीति)|कार्यकर्ता]] नहुने घोषणा गरेको थियो। दलका तर्फबाट निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोट गर्न प्रारम्भिक निर्वाचन गरिने घोषणा पनि गरिएको थियो।<ref name="JR">{{Cite web |title=Journalist Rabi Lamichhane announces new political party |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/journalist-rabi-lamichhane-announces-new-political-party |access-date=2022-07-01 |website=The Himalayan Times |date=22 June 2022}}</ref><ref name="RL"/> दलले २०७९ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि उम्मेदवारहरूको छनोट प्रारम्भिक निर्वाचन मार्फत नै गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party drawing public attention ahead of polls |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/10/rastriya-swatantra-party-drawing-public-attention-ahead-of-polls |access-date=2022-11-18 |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> == विचारधारा == दलले [[संवैधानिक समाजवाद]], [[प्रगतिवाद]], राजनीतिक व्यावहारिकता, [[सहभागितामूलक लोकतन्त्र]], [[कल्याणकारी राज्य]]सहितको [[आर्थिक उदारवाद]]<ref name="GP">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party adopts 'pluralistic democracy' as its guiding principle |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/11/30/rastriya-swatantra-party-adopts-pluralistic-democracy-as-its-guiding-principle |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> र राजनीतिक स्वतन्त्रताको समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=वाचा पत्र |url=https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |access-date=2022-12-02 |website=rspnepal.org |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221103174754/https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |date=2022-11-03 }}</ref> दलका विभिन्न सदस्यहरूले यसलाई एक [[मध्यमार्ग|मध्यमार्गी]] दलका रूपमा वर्णन गरेका छन्।<ref name="RS">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party Manifesto |url=https://api.rspnepal.org/manifesto/download |access-date=2024-07-21 |website=Rastriya Swatantra Party}}</ref><ref>{{Cite web |title=How serious is the Rastriya Prajatantra Party about promoting youth leaders and meritocracy? |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/08/06/how-serious-is-the-rastriya-prajatantra-party-about-promoting-youth-leaders-and-meritocracy |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title=स्वतन्त्र पार्टीमा दुई धार : दायाँ जाने कि बायाँ ? |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/12/1227209 |access-date=2022-12-01 |website=Online Khabar |language=ne}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hi8yv2G7bS8 |title=अब आश्वासन बिक्दैन, मतदाता जागरुक भइसके |date=2022-11-27 |publisher=}}</ref> == नीतिगत अवधारणा == === अर्थतन्त्रको प्राकृतिक स्वरूप === दलले व्यक्तिगत अधिकारसहितको अर्थतन्त्रको समर्थन गर्दछ, जहाँ औद्योगिक र व्यापारिक गतिविधिहरूमा सरकारको संलग्नता रहँदैन। व्यक्ति, समूह, वर्ग वा राष्ट्रहरूबीचको आर्थिक सम्बन्धमा सरकारले हस्तक्षेप गर्न नपाउने यसको मान्यता छ। [[आर्थिक स्वतन्त्रता]]ले अर्थतन्त्रलाई समृद्धितर्फ लैजाने र सरकारको योजना वा हस्तक्षेपले अर्थतन्त्रमा अवरोध पुर्‍याई प्रतिकूल असर पार्ने विचारलाई दलले समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Swatantra Party leaders seek rewrite of political paper |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/06/18/swatantra-party-leaders-seek-rewrite-of-political-paper |access-date=2024-03-27 |website=Kathmandu Post}}</ref><ref>{{Cite web |title=Can the Swatantra Party answer the bell? |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/01/can-the-swatantra-party-answer-the-bell |website=Kathmandu Post}}</ref> === निर्वाचन सुधार === रास्वपाले 'रिकल इलेक्सन' (निर्वाचित प्रतिनिधिलाई फिर्ता बोलाउने), 'राइट टु रिजेक्ट' (अस्वीकार गर्ने अधिकार) र 'एब्सेन्टी ब्यालेट' (अनुपस्थित मतदान) को व्यवस्थालाई समर्थन गर्दछ। दलले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] र सातै प्रदेशका [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]को [[प्रत्यक्ष निर्वाचन|प्रत्यक्ष निर्वाचन]] हुनुपर्ने पक्षमा वकालत गर्दछ।<ref name="RL" /><ref>{{Cite web |title=सांसदहरूलाई फिर्ता बोलाउन सकिने ‘राइट टू रिकल’ को फ्रेमवर्क बनाउँदै रास्वपा |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1895881/rsp-is-creating-a-framework-for-right-to-recall-that-can-be-used-to-recall-mps |access-date=२०८२ चैत १२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> २०७९ को निर्वाचनको वाचा पत्रमा दलले वडा अध्यक्षदेखि सङ्घीय सांसदसम्म सम्मिलित विस्तारित निर्वाचक मण्डलद्वारा निर्वाचित गैर-दलीय [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को अवधारणा अघि सारेको थियो। साथै, [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को अध्यक्षले नै उपराष्ट्रपतिको रूपमा कार्य गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। संवैधानिक निकायहरूमा हुने राजनीतिक नियुक्ति अन्त्य गर्न संवैधानिक परिषद् खारेज गरी राष्ट्रिय सभाको सिफारिस र प्रतिनिधि सभाको अनुमोदनमा नियुक्ति गरिनुपर्ने यसको माग रहेको छ। दलले वर्तमान [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] र [[जिल्ला समन्वय समिति]] खारेजीको माग गर्दै स्थानीय तहका प्रमुखहरूद्वारा निर्वाचित हुने 'प्रदेश परिषद्' को पक्षमा उभिएको छ।<ref>{{Cite web|author=|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको वाचापत्र : स्वतन्त्र व्यक्ति राष्ट्रपति, गैरदलीय राष्ट्रियसभा (पूर्णपाठ)|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/11/1212699|work=|publisher=|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> === आर्थिक तथा सामाजिक कल्याण === दलले निजी क्षेत्र, सहकारी र सरकारी क्षेत्रलाई अर्थतन्त्रका तीन खम्बाका रूपमा हेर्दछ। जनतालाई सेवा प्रवाह र आर्थिक वृद्धिका लागि सरकारी क्षेत्रको विकल्पका रूपमा निजी क्षेत्रको बढ्दो भूमिका र प्रतिस्पर्धालाई यसले प्राथमिकता दिन्छ। देशको सबैभन्दा न्यून आय भएका व्यक्तिहरूको आयकर अन्त्य गर्ने र प्रत्येक वडामा 'फुड बैङ्क' स्थापना गरी गरिबीको रेखा मुनि रहेकाहरूलाई 'रासन कार्ड' मार्फत पोषण सहायता सुनिश्चित गर्ने यसको लक्ष्य राखेको छ।<ref name="RSP">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party - RSP |url=https://rspnepal.org/ |website=Rastriya Swatantra Party - RSP}}</ref> === स्वास्थ्य सेवा === दलले 'सिङ्गल-पेयर' स्वास्थ्य प्रणाली र सातै प्रदेशमा कम्तीमा एउटा प्रयोगशाला सहित ७५० शैयाको अस्पताल, ७७ वटै जिल्लामा ५० देखि १०० शैयाको अस्पताल, र प्रत्येक वडामा क्लिनिक स्थापना गर्ने लक्ष्य राखेको छ। केन्द्रिकृत राष्ट्रिय एम्बुलेन्स सेवा, खाद्य तथा औषधि विभाग र स्वास्थ्य नवप्रवर्तन बोर्ड जस्ता निकायहरू स्थापना गर्ने यसको योजना रहेको छ।<ref name="RSP" /> === भ्रष्टाचार निवारण === भ्रष्टाचार विरुद्ध कठोर कदम चाल्न दलले सुराकीहरूको सुरक्षाका लागि कानुन ल्याउने र [[अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, नेपाल|अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग]] मातहत भ्रष्टाचार विरोधी प्रहरी दस्ता स्थापना गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। === महिला र यौनिक अल्पसङ्ख्यक === हिंसा पीडितहरूका लागि आश्रयस्थल निर्माण र मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा तथा [[तेजाब आक्रमण]]मा परेकाहरूको सहयोगका लागि कोष स्थापना गर्ने यसको नीति छ। महिला वा यौनिक अल्पसङ्ख्यकहरूको ६० प्रतिशत सेयर वा कर्मचारी रहेका व्यवसायहरूलाई प्रोत्साहन गर्न विशेष कोषमार्फत उद्यमशीलता प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य दलले राखेको छ।<ref name="RSP" /> == जिम्मेवारी सम्हालेका मन्त्रालयहरू == === दाहाल मन्त्रिपरिषद् अन्तर्गत === {{मुख्य|तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्}} ==== २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म ==== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! colspan="6" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |- !क्र.सं. !मन्त्री !पदभार !पदबहाली (वि.सं.) !पदत्याग (वि.सं.) !कार्यकाल |- |१. |[[रवि लामिछाने]] |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]], [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |२. |[[सुमना श्रेष्ठ]] |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |३. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |४. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |} ==== २०७९ माघ ३ देखि २०७९ माघ २२ सम्म ==== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! colspan="7" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |- !क्र.सं. !मन्त्री !पदभार !पदबहाली (वि.सं.) !पदत्याग (वि.सं.) !कार्यकाल !उत्तराधिकारी |- |१. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[शरतसिंह भण्डारी]] |- |२. |[[शिशिर खनाल]] |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[अशोककुमार राई]] |- |३. |[[तोसिमा कार्की]] | राज्यमन्त्री, [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[पुष्पकमल दाहाल]] ''(मन्त्रालय रिक्त)'' |} == निर्वाचन परिणामहरू == <graph>{ "legends": [], "scales": [ { "type": "ordinal", "name": "x", "zero": false, "domain": { "data": "chart", "field": "x" }, "padding": 0.2, "range": "width", "nice": true }, { "type": "linear", "name": "y", "domain": { "data": "chart", "field": "y" }, "zero": true, "range": "height", "nice": true }, { "domain": { "data": "chart", "field": "series" }, "type": "ordinal", "name": "color", "range": [ "#0095DA" ] } ], "version": 2, "marks": [ { "type": "rect", "properties": { "hover": { "fill": { "value": "red" } }, "update": { "fill": { "scale": "color", "field": "series" } }, "enter": { "y": { "scale": "y", "field": "y" }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "y2": { "scale": "y", "value": 0 }, "width": { "scale": "x", "offset": -1, "band": "true" }, "fill": { "scale": "color", "field": "series", "value": "steelblue" } } }, "from": { "data": "chart" } }, { "type": "text", "properties": { "enter": { "baseline": { "value": "middle" }, "align": { "value": "right" }, "text": { "field": "y" }, "y": { "scale": "y", "offset": 4, "field": "y" }, "dy": { "scale": "x", "mult": 0.5, "band": true }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "angle": { "value": -90 }, "fontSize": { "value": 11 }, "fill": { "value": "white" } } }, "from": { "data": "chart" } } ], "height": 200, "axes": [ { "type": "x", "title": "Legislative election", "scale": "x", "format": "d", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "align": { "value": "right" }, "angle": { "value": -40 }, "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false }, { "type": "y", "title": "% of party vote", "scale": "y", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false } ], "data": [ { "format": { "parse": { "y": "number", "x": "integer" }, "type": "json" }, "name": "chart", "values": [ { "y": 10.7, "series": "y", "x": 2022 } ] } ], "width": 280 }</graph> यस पार्टीले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन]] (प्रत्यक्ष) प्रणालीका लागि १३१ उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://drive.google.com/file/d/1vL0CDaVGjp8kd7B_IDCjKlYzBaFkcN5Q/view | title=प्रतिनिधिसभा-उम्मेदवार-अन्तिम-सूची.PDF }}</ref> त्यस्तै, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]का लागि पार्टीले प्रत्यक्ष प्रणालीतर्फ १६४ निर्वाचन क्षेत्रमा आफ्ना उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://www.setopati.com/politics/380341|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका यी हुन् १६४ उम्मेदवार |website=सेतोपाटी |access-date=१२ चैत २०८२|language=नेपाली }}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|निर्वाचन ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|नेता ! colspan="3" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|प्रत्यक्ष मत ! colspan="3" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |समानुपातिक मत ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सिट संख्या ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"| ± ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|नतिजा |- !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|मत सङ्ख्या !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|% !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" | ± !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|मत सङ्ख्या !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|% !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" | ± |- | rowspan="2" |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] | [[रवि लामिछाने]] | rowspan="2" |८,१५,०२३ | rowspan="2" |७.७७ | rowspan="2" | | rowspan="2" |११,३०,३४४ | rowspan="2" |१०.७० | rowspan="2" | | rowspan="2" |{{Infobox political party/seats|21|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} | rowspan="2" bgcolor="lightgrey"| | rowspan="2" |चौथो |{{yes2|गठबन्धन सरकार}} |- | [[रवि लामिछाने]] |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |'''[[बालेन्द्र शाह]]''' |'''४६,५०,६९७''' |'''४४.१७''' |{{Increase}} ३६.४० |'''५१,८३,४९३''' |'''४७.८४''' |{{Increase}} ३७.१४ |'''{{Infobox political party/seats|182|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}}''' |{{Increase}} १६१ |{{Increase}} प्रथम |{{yes2|बहुमतको सरकार}} |} == नेतृत्व == === पार्टी सभापति === {| class="wikitable" |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सभापति ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) |- !१ |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]] |१७ असार २०७९ |१३ माघ २०७९ |- !― |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|100x00px]] |१३ माघ २०७९ |१५ माघ २०७९ |- !(१) |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]] |१५ माघ २०७९<ref name="IP">{{Cite web |title=Ravi Lamichhane's National Independent Party registered at EC |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/128547/ |access-date=2022-12-02 |website=My Republica |language=en}}</ref> |बहालवाला |} === उपसभापति === {| class="wikitable" |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |उपसभापति ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) |- ! rowspan="2" |१ |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|100x00px]] |१७ असार २०७९<ref name="rsp"/> |बहालवाला |- |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | |१३ मंसिर २०८०<ref name="rsp">{{Cite web |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी |url=https://rspnepal.org/executive-members |access-date=2024-03-04 |website=आधिकारिक वेबसाइट}}</ref> |बहालवाला |} === संसदीय दलको नेता === * [[बालेन्द्र शाह]] (२०८२ फागुन–वर्तमान)<ref>{{Cite web |title=RSP to amend statute to make Balen Shah parliamentary party leader |url=https://en.setopati.com/political/166075/ |website=Setopati}}</ref> === सह-महामन्त्री === * [[विपिनकुमार आचार्य]] (२०८१–वर्तमान) * [[सुमना श्रेष्ठ]] (२०८०–२०८१) === संसदीय दलको उपनेता === * [[विराजभक्त श्रेष्ठ]] (२०७९–वर्तमान) === प्रमुख सचेतक === * [[निशा डाँगी]] (२०८१ फागुन–वर्तमान) * [[सन्तोष परियार]] (२०७९–२०८१) === महामन्त्री === * [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] (२०८१ असार–वर्तमान) * मुकुल ढकाल (२०७९ असार–२०८१ असार) === प्रवक्ता === * [[मनिष झा]] (२०८०–वर्तमान) === सह-प्रवक्ता === * प्रतिभा रावल (२०८१ फागुन–वर्तमान) === पार्टी कोषाध्यक्ष === * लिमा अधिकारी (२०८१ चैत–वर्तमान) === उपप्रधानमन्त्रीहरूको सूची === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |उपप्रधानमन्त्री ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="3" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |संसद ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |निर्वाचन क्षेत्र ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |प्रधानमन्त्री |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सुरुवात ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |अन्त्य ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |अवधि |- |१ |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|center|frameless|133x133px]] |११ पुस २०७९ |१३ माघ २०७९ |३२ दिन |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |} == संसद सदस्यहरू == === प्रतिनिधि सभा (वि.सं २०८२–हाल) === {{Main|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" |+ !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !निर्वाचन क्षेत्र !पूर्ववर्ती |- |१. |[[रवि लामिछाने]] |[[चित्र:Rabi Lamichhane.png|अङ्गुठाकार|सभापति]]☢ |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[कृष्णभक्त पोखरेल]] |- |२. |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] | [[चित्र:Balen Shah3-cropped.png|अङ्गुठाकार|252x252पिक्सेल|वरिष्ठ नेता एवं प्रधानमन्त्री]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ५]] |[[केपी शर्मा ओली]] |- |३. |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | [[चित्र:Swarnim Wagle MP 2023.png|अङ्गुठाकार|उपसभापति एवं अर्थमन्त्री]]☢ |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |[[रामचन्द्र पौडेल]] |- |४. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|center|frameless|117x117px]]पूर्व उपसभापति |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ९ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ९]] |[[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]] |- |५. |[[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] |[[File:Rhodes Forum 2014 (15264202163).jpg|center|frameless|136x136px]]महामन्त्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |- |६. |[[मनिष झा]] |[[File:Manish Jha - RSP.png|center|frameless|147x147px]]प्रवक्ता |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]] |[[जुलीकुमारी महतो]] |- |७. |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|137x137px]]परराष्ट्रमंत्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |[[भिमसेनदास प्रधान]] |- |८. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:BirajBhaktaShrestha.png|center|frameless|117x117px]]उर्जामन्त्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |[[जीवनराम श्रेष्ठ]] |- |९. |[[हरि ढकाल]] |[[File:Hari Dhakal.gif|center|frameless|103x103px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |- |१०. |[[निशा डाँगी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा १]] |[[विश्वप्रकाश शर्मा]] |- |११. |[[सोविता गौतम]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]] |[[विक्रम पाण्डे]] |- |१२. |[[विपिन कुमार आचार्य]] |[[File:Bipin Kumar Acharya RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ २]] |[[रेखा शर्मा]] |- |१३. |[[तोसिमा कार्की]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |[[पम्फा भुसाल]] |- |१४. |[[इन्दिरा राना मगर]] |[[File:Indira Ranamagar.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा २]] |[[देवराज घिमिरे]] |- |१५. |[[गणेश पराजुली]] |[[File:GaneshParajuli.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |[[रामवीर मानन्धर]] |- |१६. |[[अमरेशकुमार सिंह]] |[[File:Dr. Amresh Kumar Singh.jpg|center|frameless|124x124px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] | - |- |१७. |जगदीश खरेल |[[File:Jagdish Kharel.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]] |[[प्रेमबहादुर महर्जन]] |- |१८. |सस्मित पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] |[[प्रदिप पौडेल]] |- |१९. |[[रन्जु दर्शना]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |[[प्रकाशमान सिंह]] |- |२०. |[[बब्लु गुप्ता]] |[[File:Bablu Gupta RSP.png|center|frameless|107x107px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा १]] |[[रामशङ्कर यादव]] |- |२१. |राजुनाथ पाण्डे |[[File:Rajunath Pandey.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] |[[सन्तोष चालिसे]] |- |२२. |यज्ञमणि न्यौपाने |[[File:Yagyamani Neupane RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |[[डिगबहादुर लिम्बू]] |- |२३. |[[केपी खनाल]] |[[File:KP Khanal.jpg|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]] |[[अरुण कुमार चौधरी]] |- |२४. |पुकार बम |[[File:Pukar Bam RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] |[[गगन थापा]] |- |२५. |दीपकराज बोहरा |[[File:Deepak Raj Bohara RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]] |[[नारायणप्रकाश साउद]] |- |२६. |सुदन गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |[[राजेन्द्र बजगाईं]] |- |२७. |अशोककुमार चौधरी |[[File:Ashok Kumar Chaudhary RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] |[[भगवती चौधरी]] |- |२८. |शिवशङ्कर यादव |[[File:Shiv Shankar Yadav RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा २]] |[[राजकिशोर यादव]] |- |२९. |धनञ्जय रेग्मी |[[File:Dhananjaya Regmi RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]] |[[राजु थापा]] |- |३०. |गणेश कार्की |[[File:Ganesh Karki RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]] |[[सुनिलकुमार शर्मा|सुनिल शर्मा]] |- |३१. |सागर ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]] |[[चन्द्र भण्डारी]] |- |३२. |प्रदिप बिष्ट | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ १० (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १०]] |[[राजेन्द्रकुमार केसी]] |- |३३. |राजिव खत्री | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]] |[[दुर्लभ थापा क्षेत्री]] |- |३४. |लेकजङ्ग थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]] |[[दीपक बोहरा]] |- |३५. |कृष्णहरि बुढाथोकी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रामेछाप १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रामेछाप १]] |[[पूर्णबहादुर तामाङ]] |- |३६. |सुनिल केसी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |[[सोबिता गौतम]] |- |३७. |विश्वराज पोखरेल |[[File:Bishwaraj Pokharel RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]] |[[रामहरि खतिवडा]] |- |३८. |[[आशिका तामाङ]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] |[[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] |- |३९. |सुलभ खरेल |[[File:Sulabh Kharel RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |- |४०. |प्रकाश पाठक |[[File:Prakash Pathak RSP.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ३]] |[[राजेन्द्र लिङ्देन]] |- |४१. |[[ताराप्रसाद जोशी]] |[[File:Tara-Joshi.jpg|center|frameless|112x112px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |- |४२. |श्रीराम न्यौपाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]] |[[शङ्कर भण्डारी]] |- |४३. |आशा झा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |[[योगेन्द्र मण्डल]] |- |४४. |अरविन्द साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]] |[[ज्वालाकुमारी साह]] |- |४५. |शम्भुप्रसाद ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ४]] |[[लालप्रसाद साँवा लिम्बू]] |- |४६. |उत्तमप्रसाद पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]] |[[विद्या भट्टराई]] |- |४७. |जगदीश खरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]] |[[गङ्गा कार्की]] |- |४८. |सुनिल लम्साल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]] |[[छबिलाल विश्वकर्मा]] |- |४९. |हरिप्रसाद भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]] |[[टोपबहादुर रायमाझी]] |- |५०. |सूर्यबहादुर तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]] |[[अम्बरबहादुर रायमाझी]] |- |५१. |सुशील खड्का | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १]] |[[चित्रबहादुर केसी]] |- |५२. |आशिष गजुरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]] |[[लेखनाथ दाहाल]] |- |५३. |रुविना आचार्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]] |[[शेखर कोइराला]] |- |५४. |बिना गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]] |दामोदर प्रसाद वैरागी |- |५५. |मधुकुमार चौलागाईं | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]] |[[सूर्यमान दोङ तामाङ]] |- |५६. |ज्ञानेन्द्र सिंह महता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]] |[[रमेश लेखक]] |- |५७. |सोम शर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २]] |[[देवेन्द्र पौडेल]] |- |५८. |हरिमोहन भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] |[[दामोदर भण्डारी]] |- |५९. |सुरेश कुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]] |[[सूर्यप्रसाद ढकाल]] |- |६०. |खगेन्द्र सुनार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |[[किशोर सिंह राठौर]] |- |६१. |गणेश धिमाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]] |[[अच्युतप्रसाद मैनाली]] |- |६२. |रुकेश रञ्जित | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]] |[[प्रेम सुवाल]] |- |६३. |ठाकुर सिंह थारु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] |[[सञ्जयकुमार गौतम]] |- |६४. |रामजी यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] |[[सीके राउत]] |- |६५. |लालबिक्रम थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]] |[[भिम आचार्य]] |- |६६. |तपेश्वर यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]] |[[वीरेन्द्रप्रसाद महतो]] |- |६७. |भरतप्रसाद पराजुली | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]] |[[माधव सापकोटा]] |- |६८. |नितिमा भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |[[रामप्रकाश चौधरी]] |- |६९. |चन्दन कुमार सिंह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]] |[[उपेन्द्र यादव]] |- |७०. |राहबार अन्सारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |[[कृष्णकुमार श्रेष्ठ]] |- |७१. |श्रीधर पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]] |[[लालवीर चौधरी]] |- |७२. |देवराज पाठक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ १]] |[[मेटमणि चौधरी]] |- |७३. |कमल सुवेदी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ ३]] |[[दीपक गिरी]] |- |७४. |बोधनारायण श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]] |[[रामनाथ अधिकारी]] |- |७५. |रामविनोद शाह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]] |[[रामकृष्ण यादव]] |- |७६. |राजकिशोर महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]] |[[रघुवीर महासेठ]] |- |७७. |गोविन्द पन्थी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]] |[[गोकर्ण विष्ट]] |- |७८. |कोमल ज्ञवाली | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]] |[[रञ्जिता श्रेष्ठ]] |- |७९. |जगतप्रसाद जोशी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]] |[[गङ्गाराम चौधरी]] |- |८०. |खेमराज कोइराला | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]] |[[वीरबहादुर बलायर]] |- |८१. |आनन्दबहादुर चन्द | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ५]] |[[डिल्लीराज पन्त]] |- |८२. |जनक सिंह धामी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]] |[[तारा लामा तामाङ]] |- |८३. |मोहनलाल आचार्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]] |[[बलराम अधिकारी]] |- |८४. |विक्रम थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]] |[[सुरेन्द्रराज आचार्य]] |- |८५. |खडकराज पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] |[[मानबहादुर गुरुङ]] |- |८६. |वदन कुमार भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक २]] |[[गोकुलप्रसाद बास्कोटा]] |- |८७. |बुद्धरत्न तुलाधर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]] |[[उदयशमशेर राणा]] |- |८८. |धर्मराज केसी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] |[[पृथ्वी सुब्बा गुरुङ]] |- |८९. |प्रमोदकुमार महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]] |[[गिरीराजमणि पोखरेल]] |- |९०. |दीपक कुमार साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ४]] |[[ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की]] |- |९१. |उज्ज्वलकुमार झा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]] |[[महन्थ ठाकुर]] |- |९२. |गौरी कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]] |[[महेन्द्र कुमार राय]] |- |९३. |प्रकाश गौतम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]] |[[दीपकबहादुर सिंह]] |- |९४. |प्रशान्त उप्रेती | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |[[महेशकुमार बर्तौला]] |- |९५. |कृष्णकुमार कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]] |[[ऋषिकेश पोखरेल]] |- |९६. |सन्तोष राजवंशी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]] |[[अमनलाल मोदी]] |- |९७. |राजन् गौतम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर १]] |[[शशाङ्क कोइराला]] |- |९८. |मनिष खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर २]] |[[विष्णुकुमार कार्की]] |- |९९. |विक्रम तिमिल्सिना | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]] |[[हितबहादुर तामाङ]] |- |१००. |अच्युत लामिछाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]] |[[अर्जुननरसिंह केसी]] |- |१०१. |माधवबहादुर थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]] |[[ठाकुरप्रसाद गैरे]] |- |१०२. |विक्रम खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी १]] |[[विनोद चौधरी]] |- |१०३. |नरेन्द्र कुमार गुप्ता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी २]] |[[ध्रुवबहादुर प्रधान]] |- |१०४. |सागर भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]] |[[पदम गिरी]] |- |१०५. |बुद्धिप्रसाद पन्त | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |[[प्रदीप यादव (राजनीतिज्ञ)|प्रदीप यादव]] |- |१०६. |सुशील कुमार कानु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]] |[[अजय चौरसिया]] |- |१०७. |रमाकान्त चौरसिया | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]] |[[राजकुमार गुप्ता]] |- |१०८. |टेकबहादुर शाक्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]] |[[रमेश रिजाल]] |- |१०९. |सुशान्त वैदिक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]] |[[सूर्यबहादुर थापा क्षेत्री]] |- |११०. |राजेश कुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |- |१११. |रविन्द्र पटेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] |[[प्रभु साह]] |- |११२. |गणेश पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] |[[देव प्रसाद तिमिल्सेना]] |- |११३. |[[कन्हैया बनिया]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]] |[[सर्वेन्द्रनाथ शुक्ल]] |- |११४. |तौफिक अहमद खान | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ५]] |[[वासुदेव घिमिरे]] |- |११५. |[[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]] |[[नवलकिशोर साह]] |- |११६. |[[अमरकान्त चौधरी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] |[[दिनेशकुमार यादव]] |- |११७. |[[सिताराम साह]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]] |[[तेजुललाल चौधरी]] |- |११८. |नरेन्द्र साह कलवार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]] |[[रामेश्वर राय यादव]] |- |११९. |धानन्द्र कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]] |[[श्यामकुमार घिमिरे]] |- |१२०. |रविन महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]] |[[महिन्द्र राय यादव]] |- |१२१. |पाराशमणि गेलाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] |[[नारायण खड्का]] |- |१२२. |झबिलाल डुम्रे | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २]] |[[धनराज गुरुङ]] |- |१२३. |रमेश कुमार सापकोटा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]] |[[हृदयराम थानी]] |- |१२४. |शम्भु कुमार यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]] |[[लिलानाथ श्रेष्ठ]] |- |१२५. |दीपक कुमार साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]] |[[शरतसिंह भण्डारी]] |} ==== समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली (वि.सं २०८२–हाल) ==== {{Main|समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली}} {| class="wikitable sortable" |+ !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !समूह |- |१२६. |प्रतिभा रावल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="3" |[[खस आर्य]] |- |१२७. |लिमा अधिकारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१२८. |रमेश प्रसाईं | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१२९. |रिमा विश्वकर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="2" |[[दलित]] |- |१३०. |अमृता विक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३१. |पुरुषोत्तम यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मधेशी]] |- |१३२. |समिना मियाँ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="3" |[[नेपालमा इस्लाम|मुस्लिम]] |- |१३३. |अफसाना बानु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३४. |गलाजा समिम मिकरानी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३५. |गीता चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="4" |[[थारू जाति|थारू]] |- |१३६. |सुरेन्द्र चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३७. |प्रेमलाल चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३८. |करिश्मा कठरिया | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३९. |खगेन्द्र कर्ण | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="7" |[[मधेशी]] |- |१४०. |कामिनी कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४१. |सरिता महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४२. |अङ्किता ठाकुर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४३. |ललिता कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४४. |निशा मेहता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४५. |पुनमकुमारी अग्रवाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४६. |बसुमाया तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="16" |[[आदिवासी जनजाति]] |- |१४७. |गङ्गा छन्त्याल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४८. |सुमरिमा उदास | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४९. |[[अनुष्का श्रेष्ठ]] |[[File:Anushka Shrestha.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५०. |ओजस्वी शेरचन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५१. |सिर्जना श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५२. |रजिनी श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५३. |कुसुम महर्जन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५४. |भूमिका श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५५. |प्रमिला कुलुजु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५६. |सुजाता तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५७. |कृपा महर्जन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५८. |अलिजा गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५९. |राम लामा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६०. |खुश्बु श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६१. |[[मिङ्मा ग्याबु शेर्पा]] |[[File:Mingma Gyab Sherpa.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६२. |प्रभा ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="14" |[[खस आर्य]] |- |१६३. |ज्ञानु पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६४. |रताकुमारी थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६५. |शोभा खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६६. |प्रभा कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६७. |मञ्जु भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६८. |सृष्टि भट्टराई | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६९. |आकृति अवस्थी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७०. |क्रान्ति शिखा धिताल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७१. |टीका संग्रौला | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७२. |श्रद्धा कुँवर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७३. |समीक्षा बास्कोटा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७४. |विदुषी राणा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७५. |रचना खतिवडा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७६. |प्रकाशचन्द्र परियार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="6" |[[दलित]] |- |१७७. |खिमा विक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७८. |तारा विश्वकर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७९. |सुष्मा स्वर्णकार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१८०. |स्मृति सेन्चुरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१८१. |[[सीता बादी|सीता वादी]] |[[चित्र:Sita Badi RSP.png|केन्द्र|फ्रेमहीन|117x117पिक्सेल]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |} === प्रतिनिधि सभा (२०७९–२०८२) === {{मुख्य|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !पूर्ववर्ती !निर्वाचन क्षेत्र |- | rowspan="2" |१. | rowspan="2" |[[रवि लामिछाने]] | rowspan="2" | |१७ असार २०७९ ||१३ माघ २०७९ |{{Age in years and days|1 July 2022|27 January 2023}} |''पद सिर्जना'' | rowspan="2" |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |- |१५ माघ २०७९ | rowspan="21" |''२७ भदौ २०८२'' |{{Age in years and days|29 January 2023|12 September 2025}} |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |- |२. |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | |DTS|१५ वैशाख २०८० |{{Age in years and days|28 April 2023|12 September 2025}} |[[रामचन्द्र पौडेल]] |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |- |३. |[[सुमना श्रेष्ठ]] | [[File:Sumana Shrestha.png|center|frameless|103x103px]] | rowspan="3" |७ पुस २०७९ | rowspan="3" |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} | rowspan="3" | - | rowspan="3" |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित'' |- |४. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | [[File:Dol Prasad Aryal RSP (cropped).jpg|center|frameless|106x106px]] |- |५. |[[मनिष झा]] |[[File:Manish Jha - RSP.png|center|frameless|112x112px]] |- |६. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|frameless|96x96px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[जीवनराम श्रेष्ठ]] |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |- |७. |[[तोसिमा कार्की]] | [[File:Toshima Karki - RSP.jpg|center|frameless|140x140px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[पम्फा भुसाल]] |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |- |८. |[[हरि ढकाल]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |- |९. |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|138x138px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[भिमसेनदास प्रधान]] |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |- |१०. |[[सोविता गौतम]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[माधव कुमार नेपाल]] |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |- |११. |[[गणेश पराजुली]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[रामवीर मानन्धर]] |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |- |१२. |[[सन्तोष परियार]] |[[File:Santosh Pariyar संतोष परियार.jpg|center|frameless|117x117px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} | rowspan="9" | - | rowspan="10" |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित'' |- |१३. |[[इन्दिरा राना मगर]] | [[File:Indira Ranamagar.png|center|frameless|115x115px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१४. |[[चन्दा कार्की]] | [[File:Chanda Karki.png|center|frameless|88x88px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१५. |[[निशा डाँगी]] | [[File:Nisha Dangi.jpg|center|frameless|94x94px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१६. |[[असिम शाह]] | [[File:Asim Shah.png|center|frameless|165x165px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१७. |[[शिव नेपाली]] |[[File:Shiva Nepali.png|center|frameless|108x108px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१८. |[[अशोककुमार चौधरी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१९. |[[विनीता कठायत]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |२०. |[[लक्ष्मी तिवारी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |२१. |[[बिन्दबासिनी कंसाकार]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[ढाकाकुमार श्रेष्ठ]] |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी| ]] [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] 7ard19yrpky2t8bhjb8p90xs08mzrw8 0 137800 1361626 1219561 2026-06-13T11:08:17Z Bishaldev100 28807 /* मनोनीत सदस्यहरूको सूची */ 1361626 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative session |name=राष्ट्रिय पञ्चायत |website= |membership2= |chamber1_leader4=[[मरिचमान सिंह श्रेष्ठ]] <br/> [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |chamber1_leader4_type=[[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] |chamber1_leader2=परशुराम राई<ref>{{Cite web|title=परशूराम राईलाई राष्ट्रिय पञ्चायतको उपाध्यक्षको पदमा नियूक्त गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14022|access-date=2020-12-14|website=राजपत्र}}</ref> |chamber1_leader2_type=उपाध्यक्ष |chamber1_leader1=[[नवराज सुवेदी]] |chamber1_leader1_type=अध्यक्ष |control1= |membership1=१४० |chamber1=[[राष्ट्रिय पञ्चायत]] |after=[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |image=Pratinidhisabha.JPG |before=[[राष्ट्रिय पञ्चायत निर्वाचन २०३८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो पञ्चायत]] |term_end=२०४६ |term_start=२०४३ |government= |election=[[राष्ट्रिय पञ्चायत निर्वाचन, २०४३]] |meeting_place=[[सिंहदरबार#ग्यालरी बैठक|ग्यालरी बैठक]] |state= |country={{flagicon|Nepal}} [[नेपाल अधिराज्य]] |body=[[राष्ट्रिय पञ्चायत]] |caption=ग्यालरी बैठक |image_size=140px |control2= }} यो सूची नेपालको [[राष्ट्रिय पञ्चायत निर्वाचन, २०४३]] र त्यसपछिको उपनिर्वाचनमा [[राष्ट्रिय पञ्चायत]]मा निर्वाचित सदस्यहरूको सूची हो। निर्वाचित सदस्यका लागि जिल्ला र मनोनीत सदस्यका लागि क्षेत्र निर्धारण गरिएको थियो। [[नवराज सुवेदी]]ले अध्यक्षको रूपमा काम गरेका थिए र [[मरिचमान सिंह श्रेष्ठ]] र [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]]ले पञ्चायतको कार्यकालमा प्रधानमन्त्रीको रूपमा काम गरेका थिए। == निर्वाचित सांसदहरूको सूची== {| class="wikitable" !जिल्ला !सदस्यहरू<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=निमित्त निर्वाचन आयोगले सूचना प्रकाशन|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14008|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-14|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- |[[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] |विजयप्रकाश थेबे |- |[[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] |पद्मसुन्दर लावती |- | rowspan="2" |[[इलाम जिल्ला|इलाम]] |बेनुपराज प्रसाईँ |- |नोबल केमी राई |- | rowspan="2" |[[झापा जिल्ला|झापा]] |केशवकुमार बुढाथोकी |- |द्रोणप्रसाद आचार्य |- |[[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |धर्मबहादुर गुरुङ |- |[[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] |[[पर्शुराम खापुङ|परशुराम खापुङ]] |- | rowspan="2" |[[भोजपुर जिल्ला (स्पष्टता)| भोजपुर]] |टङ्क ढकाल |- |मुकुन्दबहादुर बस्नेत |- |[[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | rowspan="2" |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |बद्रीप्रसाद मण्डल |- |उमेशजङ्ग थापा |- | rowspan="2" |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |दिलबहादुर श्रेष्ठ |- |कृष्णकुमार राई |- |[[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] |हरिबहादुर बस्नेत |- |[[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]] |भुपाल किराँती |- |[[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]] |चम्पक सुनुवार |- | rowspan="2" |[[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |[[गजेन्द्रनारायण सिंह]] |- |मृगेन्द्रकुमार सिंह यादव |- | rowspan="2" |[[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] |वीरेन्द्रकेशरी पोखरेल |- |परशुराम राई |- | rowspan="2" |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |विशेश्वरप्रसाद मरवैता |- |कृष्णचरण श्रेष्ठ |- |[[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] |टङ्कजङ्ग थापा |- |[[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] |कृष्णप्रसाद उप्रेती |- | rowspan="2" |[[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] |[[नवराज सुवेदी]] |- |अङछिरिङ लामा |- | rowspan="2" |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |हेमबहादुर मल्ल |- |शारदा मल्ल |- | rowspan="2" |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |रामचन्द्र राय |- |लक्ष्मी सिंह |- | rowspan="2" |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[शरतसिंह भण्डारी]] |- |विशेश्वर यादव |- | rowspan="2" |[[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] |[[कमल थापा]] |- |रुपचन्द्र बिस्ट |- | rowspan="2" |[[चितवन जिल्ला|चितवन]] |जागृतप्रसाद भेटवाल |- |भीमबहादुर श्रेष्ठ |- | rowspan="2" |[[बारा जिल्ला|बारा]] |चन्द्र शाह |- |विश्वनाथप्रसाद जैसवाल |- | rowspan="2" |[[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] |चन्द्रदेवप्रसाद चौधरी |- |जय प्रकाश |- | rowspan="2" |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |गुञ्जेश्वरीप्रसाद सिंह |- |द्रोणशमशेर जबरा |- | rowspan="2" |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] |[[पशुपति शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] |- |नेत्रविक्रम थापा |- | rowspan="2" |[[काभ्रेपलान्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |सत्यमान लामा |- |शैलेन्द्र उपाध्याय |- |[[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] |गोविन्द दुलाल |- |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |केशरबहादुर बिस्ट |- | rowspan="2" |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |[[पद्मरत्न तुलाधर]] |- |बिमलमान सिंह श्रेष्ठ |- | rowspan="2" |[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |जीतसिंह खड्का |- |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] |- |[[रसुवा जिल्ला|रसुवा]] |रामकृष्ण उपाध्याय आचार्य |- | rowspan="2" |[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |योगेन्द्रसिंह थापा |- |बुद्धिमान तामाङ |- | rowspan="2" |[[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] |राजेश्वर देवकोटा |- |वीरेन्द्रकुमार पोखरेल |- |[[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] |लेखनाथ अधिकारी |- | rowspan="2" |[[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] |क्षेत्रप्रताप अधिकारी |- |नरबहादुर गुरुङ |- | rowspan="2" |[[कास्की जिल्ला|कास्की]] |[[सोमनाथ अधिकारी|सोमनाथ अधिकारी प्यासी]] |- |उत्तमबहादुर पुन |- | rowspan="2" |[[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |पीताम्बर थापा |- |बालविक्रम थापा |- |[[मनाङ जिल्ला|मनाङ]] |पेमाछिरिङ गुरुङ |- | rowspan="2" |[[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] |बैकुण्ठबहादुर चन्द |- |श्रीप्रसाद बुढाथोकी |- |[[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] |रामबहादुर बिसी |- | rowspan="2" |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |निरञ्जन थापा |- |[[दीपक बोहरा]] |- | rowspan="2" |[[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]] |यादवप्रसाद पन्त |- |रवीन्द्रनाथ शर्मा |- | rowspan="2" |[[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] |हरिबहादुर थापा |- |गम्भीरजङ्ग कार्की |- | rowspan="2" |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |हरिनारायण रजैरिया |- |भगवानदास गुप्ता |- |[[मुस्ताङ जिल्ला|मुस्ताङ]] |रुद्रप्रसाद शेरचन |- |[[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] |क्षेत्रबहादुर गुरुङ |- | rowspan="2" |[[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] |ओमकारप्रसाद गौचन |- |कुलराज शर्मा |- |[[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]] |भीमप्रसाद गौचन |- |[[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] |[[मरिचमान सिंह श्रेष्ठ]] |- |[[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] |खेमराज पण्डित |- |[[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] |ध्रुबविक्रम शाह |- | rowspan="2" |[[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] |बलराम धर्ति मगर |- |रेगबहादुर सुवेदी |- | rowspan="2" |[[दाङ जिल्ला|दाङ]] |परशुनारायण चौधरी |- |यज्ञबहादुर बुढाथोकी |- |[[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] |चन्द्रबहादुर बुढा |- | rowspan="2" |[[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] |प्रेमबहादुर शाही |- |गगनबहादुर शाही |- |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |पदमबहादुर सापकोटा |- |[[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] |तेजविक्रम शाह |- |[[बाँके जिल्ला|बाँके]] |फतेह सिंह थारू |- |[[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]] |चक्रबहादुर शाही |- |[[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] |चन्द्रबहादुर थापा |- |[[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] |नरबहादुर बुढाथोकी |- |[[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |धर्मदत्त उपाध्याय |- |[[मुगु जिल्ला|मुगु]] |कृष्णबहादुर मल्ल |- |[[बझाङ जिल्ला|बझाङ]] |गगनजङ्गबहादुर सिंह |- |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |मोहनराज मल्ल |- | rowspan="2" |[[अछाम जिल्ला|अछाम]] |जनकबहादुर शाह |- |विजयबहादुर कुँवर |- |[[डोटी जिल्ला|डोटी]] |लालबहादुर खड्का |- |[[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] |प्रकाशबहादुर सिंह |- |[[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] |इन्द्रबहादुर बम |- | rowspan="2" |[[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- |डम्बरबहादुर बम |- |[[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] |गणेशप्रसाद भट्ट |- |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |इन्द्रबहादुर खत्री |} == मनोनीत सदस्यहरूको सूची == {| class="wikitable" !अञ्चल !सदस्य<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=राष्ट्रिय पञ्चायतको सदस्यमा मनोनित गरेको|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14010|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-14|website=राजपत्र}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=नगेन्द्रप्रसाद रिजाल सहित ५ जनालाई सदस्यमा मनोनित गरेको|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14013|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-14|website=राजपत्र}}</ref> |- |[[मेची अञ्चल|मेची]] |दीर्धराज प्रसाईँ |- |[[कोशी अञ्चल|कोशी]] |रितु बर्ण तुम्बाहाङ्फे |- |[[कोशी अञ्चल|कोशी]] |कल्पना न्यौपाने |- |[[कोशी अञ्चल|कोशी]] |[[नगेन्द्रप्रसाद रिजाल]] |- |[[कोशी अञ्चल|कोशी]] |डिपी अधिकारी |- |[[सगरमाथा अञ्चल|सगरमाथा]] |उमाकान्त सिन्हा |- |[[जनकपुर अञ्चल|जनकपुर]] |मकेश्वरप्रसाद सिंह |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |मोहम्मद मोसिन |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |[[रमेशनाथ पाण्डे]] |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |प्रेमबहादुर शाक्य |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |सुशीला थापा |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |कृष्णराज अर्याल |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |भरतबहादुर प्रधान |- |[[नारायणी अञ्चल|नारायणी]] |लिलाराज बिस्ट |- |[[गण्डकी अञ्चल|गण्डकी]] |लक्षबहादुर गुरुङ |- |[[धौलागिरी अञ्चल|धौलागिरी]] |टेकबहादुर विश्वकर्मा |- |[[लुम्बिनी अञ्चल|लुम्बिनी]] |खड्गजीत बराल |- |[[लुम्बिनी अञ्चल|लुम्बिनी]] |सितादेवी गर्ग |- |[[राप्ती अञ्चल|राप्ती]] |भरतमणि शर्मा |- |[[भेरी अञ्चल|भेरी]] |घनश्याम गिरी |- |[[भेरी अञ्चल|भेरी]] |इन्दिरा आत्रेय |- |[[सेती अञ्चल|सेती]] |शिवराज पन्त |- |[[महाकाली अञ्चल|महाकाली]] |भजनलाल राना थारू |- |[[महाकाली अञ्चल|महाकाली]] |कलावती सिंह |} == उप-निर्वाचन वा परिवर्तन == {| class="wikitable" !जिल्ला !बहालवाला !निर्वाचित !मिति |- |[[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] | |श्रीभद्र शर्मा | rowspan="2" |वि.सं २०४४ |- |[[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] |काशीनाथ गौतम |रामबहादुर बिसी |- |मनोनीत, [[कर्णाली अञ्चल|कर्णाली]] |रुद्रबहादुर डाँगी | | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://election.gov.np/source/Resources%20Other/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8.pdf नेपालको निर्वाचनको इतिहास] {{Lists of Nepalese legislators}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार सम्बन्धित सूचीहरू|आम निर्वाचन]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय पञ्चायतका सदस्यहरू]] r42sh1if17u78rngdvnqlkqo9lkumkl 0 137808 1361628 1219560 2026-06-13T11:09:01Z Bishaldev100 28807 /* मनोनीत सदस्यहरूको सूची */ 1361628 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative session |name=राष्ट्रिय पञ्चायत |website= |membership2= |chamber1_leader4=[[सूर्यबहादुर थापा]] <br/> [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] <br/> [[नगेन्द्रप्रसाद रिजाल]] |chamber1_leader4_type=[[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] |chamber1_leader1=[[मरिचमान सिंह श्रेष्ठ]] <br/> [[तुल्सी गिरी|तुलसी गिरी]] |chamber1_leader2_type=उपाध्यक्ष |chamber1_leader2=गोपालचन्द्र सिंह राजवंशी<ref>{{Cite web|title=गोपाल चन्द्रलाई पञ्चायतको उपाध्यक्षमा नियुक्त|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=16245|access-date=2020-12-14|website=राजपत्र}}</ref> |chamber1_leader1_type=अध्यक्ष |control1= |membership1=१४० |chamber1=[[राष्ट्रिय पञ्चायत]] |after=[[राष्ट्रिय पञ्चायत निर्वाचन २०४३ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो पञ्चायत]] |image=Pratinidhisabha.JPG |before=[[राष्ट्रिय पञ्चायत निर्वाचन २०२८ का निर्वाचित सांसदहरू|पहिलो पञ्चायत]] |term_end=२०४३ |term_start=२०३८ जेठ २९ |government= |election=[[राष्ट्रिय पञ्चायत निर्वाचन, २०३८]] |meeting_place=[[सिंहदरबार#ग्यालरी बैठक|ग्यालरी बैठक]] |state= |country={{flagicon|Nepal}} [[नेपाल अधिराज्य]] |body=[[राष्ट्रिय पञ्चायत]] |caption=ग्यालरी बैठक |image_size=140px |control2= }} [[File:Arjun Narasingha KC giving a speech in Nuwakot, Nepal.jpg|thumb|पूर्वमन्त्री तथा वरिष्ठ काङ्ग्रेस नेता [[अर्जुननरसिंह केसी]] युवा मतदातामाझ सबैभन्दा कान्छो सांसदका रूपमा निर्वाचित भएका थिए।]] यो सूची नेपालको [[राष्ट्रिय पञ्चायत निर्वाचन, २०३८]] र त्यसपछिको उपनिर्वाचनमा [[राष्ट्रिय पञ्चायत]]मा निर्वाचित सदस्यहरूको सूची हो। निर्वाचित सदस्यका लागि जिल्ला र मनोनीत सदस्यका लागि क्षेत्र निर्धारण गरिएको थियो। [[मरिचमान सिंह श्रेष्ठ]] र [[तुल्सी गिरी|तुलसी गिरी]] अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=राष्ट्रिय पञ्चायतको अध्यक्षमा मरिचमानलाई नियुक्त|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=16243|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-14|website=राजपत्र}}</ref> पञ्चायतकालमा [[सूर्यबहादुर थापा]], [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] र [[नगेन्द्रप्रसाद रिजाल]] प्रधानमन्त्री थिए। == निर्वाचित सदस्यहरूको सूची == {| class="wikitable" !जिल्ला !सदस्यहरू<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=राष्ट्रिय पञ्चायत सदस्यको नामावली प्रकाशित|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=16228|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-14|website=राजपत्र}}</ref> |- |[[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] |विष्णु मर्दन |- |[[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] |पद्मसुन्दर लावती |- | rowspan="2" |[[इलाम जिल्ला|इलाम]] |सोमनाथ बास्तोला |- |भगवती दास श्रेष्ठ |- | rowspan="2" |[[झापा जिल्ला|झापा]] |गोपालचन्द्रसिंह राजवंशी |- |पुहाटु चौधरी |- |[[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |गैरीमान राई |- |[[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] |तुलसी सुब्बा |- | rowspan="2" |[[भोजपुर जिल्ला (स्पष्टता)|भोजपुर]] |ध्यानबहादुर राई |- |मुकुन्दबहादुुु बस्नेत |- |[[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | rowspan="2" |[[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] |बद्रीप्रसाद मण्डल |- |कर्णबहादुर धिमाल |- | rowspan="2" |[[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] |दिलबहादुर श्रेष्ठ |- |श्यामप्रसाद गुप्ता |- |[[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] |चक्रबहादुर बस्नेत |- |[[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]] |छिरिङ तेन्जिन लामा |- |[[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]] |भोलामान सिंह थापा |- | rowspan="2" |[[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] |इन्द्रदेवप्रसाद यादव |- |चन्द्रनारायण चौधरी |- | rowspan="2" |[[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] |परशुराम राई |- |केदार राई |- | rowspan="2" |[[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |डम्बरनारायण यादव |- |कृष्णचरण श्रेष्ठ |- |[[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] |भद्रकुमारि घले |- |[[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] |कृष्णप्रसाद उप्रेती |- | rowspan="2" |[[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] |[[नवराज सुवेदी]] |- |तिलकबहादुर खत्री |- | rowspan="2" |[[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |हेमबहादुर मल्ल |- |देवनारायण यादव |- | rowspan="2" |[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |रामचन्द्र राय |- |रामध्यान राय |- | rowspan="2" |[[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] |[[शरतसिंह भण्डारी]] |- |इस्लाम अन्सारी |- | rowspan="2" |[[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] |तिलबहादुर नेगी |- |रुपनचन्द्र विस्ट |- | rowspan="2" |[[चितवन जिल्ला|चितवन]] |गुणराज पाठक |- |सन्तकुमार चौधरी |- | rowspan="2" |[[बारा जिल्ला|बारा]] |भगवतप्रसाद यादव |- |रामानन्दप्रसाद यादव |- | rowspan="2" |[[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] |चन्द्रदेव चौधरी |- |मोहनलाल चौधरी |- | rowspan="2" |[[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] |द्रोण शमशेर जबरा |- |शेख सराजुल |- | rowspan="2" |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] |[[पशुपति शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] |- |नेत्रविक्रम थापा |- | rowspan="2" |[[काभ्रेपलान्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] |सत्यमान लामा |- |गोविन्दनाथ उप्रेती |- |[[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] |कर्णप्रसाद हेजु |- |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |केशरबहादुर विस्ट |- | rowspan="2" |[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] |नानीमैया दाहाल |- |जोगमेहर श्रेष्ठ |- | rowspan="2" |[[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |[[अर्जुननरसिंह केसी]] |- |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] |- |[[रसुवा जिल्ला|रसुवा]] |लायुल तामाङ |- | rowspan="2" |[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |हरिबहादुर थापा क्षेत्री |- |बुद्धिमान तामाङ |- | rowspan="2" |[[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] |नारायण मल्ल |- |यदुप्रसाद भट्ट |- |[[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] |डम्बरजङ्ग गुरुङ |- | rowspan="2" |[[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] |श्रीभद्र शर्मा खनाल |- |नरबहादुर गुरुङ |- | rowspan="2" |[[कास्की जिल्ला|कास्की]] |राधेश्याम कमारो |- |गणेश शेरचन |- | rowspan="2" |[[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] |पीताम्बर थापा |- |शोभाकान्त उपाध्याय |- |[[मनाङ जिल्ला|मनाङ]] |पेमाछिरिङ गुरुङ |- | rowspan="2" |[[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] |बैकुण्ठबहादुर चन्द |- |श्रीप्रसाद बुढाथोकी |- |[[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] |काशीनाथ गौतम |- | rowspan="2" |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |त्रिवेणी कुर्मी |- |[[दीपक बोहरा]] |- | rowspan="2" |[[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]] |त्रियुगीनारायण चौधरी |- |मानबहादुर प्रधान |- | rowspan="2" |[[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] |हरिबहादुर थापा |- |यादवसिंह रायमाझी |- | rowspan="2" |[[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] |राघवेन्द्र प्रताप शाह |- |भगवानदास गुप्ता |- |[[मुस्ताङ जिल्ला|मुस्ताङ]] |नरबहादुर हरिचन |- |[[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] |डम्बरबहादुर मल्ल |- | rowspan="2" |[[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] |तेजेन्द्रबहादुर खड्का |- |तेजाव गौचन |- |[[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]] |भीमप्रसाद गौचन |- |[[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] |[[मरिचमान सिंह श्रेष्ठ]] |- |[[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] |टेकबहादुर विस्ट |- |[[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] |गोपालजी जङ्ग शाह |- | rowspan="2" |[[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] |बलराम घर्ती मगर |- |रेगबहादुर सुवेदी |- | rowspan="2" |[[दाङ जिल्ला|दाङ]] |रणबहादुर शाह |- |एकराज शर्मा |- |[[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] |चन्द्रबहादुर बुढा |- | rowspan="2" |[[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] |केशवबहादुर शाह |- |कर्णबहादुर सिंह |- |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |दमनध्वज चन्द |- |[[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] |दीपबहादुर सिंह |- |[[बाँके जिल्ला|बाँके]] |फतेहसिंह थारू |- |[[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]] |सुरवीर शाही |- |[[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] |हरिशचन्द्र महत |- |[[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] |मोतीप्रसाद पहाडी |- |[[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |धर्मदत्त उपाध्याय |- |[[मुगु जिल्ला|मुगु]] |तेजबहादुर भाम |- |[[बझाङ जिल्ला|बझाङ]] |गगनजङ्गबहादुर सिंह |- |[[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] |मोहनराज मल्ल |- | rowspan="2" |[[अछाम जिल्ला|अछाम]] |नैनाबहादुर स्वाँर |- |देवेन्द्रबहादुर शाह |- |[[डोटी जिल्ला|डोटी]] |नारायणदत्त भट्ट |- |[[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] |नरसिंह गिरी |- |[[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] |कमानबहादुर पाल |- | rowspan="2" |[[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- |गणेशदत्त लेखक |- |[[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] |लालबहादुर कडायत |- |[[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] |लवारू राना थारू |} == मनोनीत सदस्यहरूको सूची == {| class="wikitable" !अञ्चल !सदस्यहरू<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=राष्ट्रिय पञ्चायतको सदस्यमा मनोनीत|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=16232|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-14|website=राजपत्र}}</ref> |- |[[मेची अञ्चल|मेची]] |सरस्वती राई |- |[[कोशी अञ्चल|कोशी]] |हीरालाल विश्वकर्मा |- |[[कोशी अञ्चल|कोशी]] |भरत ध्वज इबाहाङ |- |[[सगरमाथा अञ्चल|सगरमाथा]] |अङबाङ शेर्पा |- |[[सगरमाथा अञ्चल|सगरमाथा]] |कुञ्जबिहारीप्रसाद सिंह |- |[[जनकपुर अञ्चल|जनकपुर]] |रुद्रप्रसाद गिरी |- |[[जनकपुर अञ्चल|जनकपुर]] |भोलानाथ झ |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |कमल शाह |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |श्रीधर शमशेर जबरा |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |[[रणधीर सुब्बा]] |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |उपेन्द्र दैवज्ञ |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |रामशङ्कर श्रेष्ठ |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |पदमबहादुर खत्री |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |प्रेमबहादुर विस्ट |- |[[बागमती अञ्चल|बागमती]] |[[रमेशनाथ पाण्डे]] |- |[[नारायणी अञ्चल|नारायणी]] |लिलाराज विस्ट |- |[[गण्डकी अञ्चल|गण्डकी]] |वैद्यदेवी देवकोटा |- |[[धौलागिरी अञ्चल|धौलागिरी]] |लालसिंह गुरुङ |- |[[लुम्बिनी अञ्चल|लुम्बिनी]] |यादवप्रताप पन्त |- |[[कर्णाली अञ्चल|कर्णाली]] |छविलाल लामा तामाङ |- |[[राप्ती अञ्चल|राप्ती]] |बमकुमारी बुढा मगर |- |[[राप्ती अञ्चल|राप्ती]] |देवबहादुर केसी |- |[[राप्ती अञ्चल|राप्ती]] |परशुनारायण चौधरी |- |[[भेरी अञ्चल|भेरी]] |मोहम्मद इक्बाल इराकी |- |[[सेती अञ्चल|सेती]] |जनकबहादुर शाह |- |[[महाकाली अञ्चल|महाकाली]] |कल्पना विष्ट |} == उप-निर्वाचन == {| class="wikitable" !जिल्ला !बहालवाला !निर्वाचित !मिति |- |[[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] |तीर्थबहादुर सापकोटा |दमनध्वज चन्द | rowspan="2" |वि.सं २०३८ |- |[[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] |[[कुँवर इन्द्रजीत सिंह]] |त्रिवेणी कुर्मी |- |[[चितवन जिल्ला|चितवन]] |बखानसिंह गुरुङ |गुणराज पाठक |वि.सं २०४० |- |[[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |गोविन्दमान सिंह अधिकारी |गैरीमान राई | rowspan="2" |वि.सं २०४१ |- |[[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] | |देवेन्द्र झा |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://election.gov.np/source/Resources%20Other/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8.pdf नेपालको निर्वाचनको इतिहास] {{Lists of Nepalese legislators}} * [[श्रेणी:नेपाल सरकार सम्बन्धित सूचीहरू|आम निर्वाचन]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय पञ्चायतका सदस्यहरू]] 00pw8ir9op6dhbgpzykskb32qgj82qs 0 140363 1361565 1358349 2026-06-13T05:59:28Z Bishaldev100 28807 1361565 wikitext text/x-wiki '''विपक्षी दलको नेता''' नेपालको [[नेपालको सङ्घीय संसद|सङ्घीय संसद]] [[तल्लो सदन]]मा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] निर्वाचित सदस्य हुन्। [[विपक्षी नेता|विपक्षी दलका नेता]] भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर [[नेपाल सरकार|सरकार]] नभएको राजनीतिक दलको [[संसदीय दलको नेता]] हो।<ref>{{Cite web |last=Kamat |first=Ram Kumar |date=2023-01-23 |title=Who is the leader of opposition in HoR? |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/who-is-the-leader-of-opposition-in-hor |access-date=2024-05-12 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> हाल यस पदमा [[भीष्मराज आङदेम्बे]] छन्। प्रधान न्यायाधीश र [[नेपालका संवैधानिक निकायहरू|संवैधानिक निकाय]]का प्रमुख र पदाधिकारीहरूको नियुक्तिको सिफारिस गर्न संविधानको धारा २८४ मा संवैधानिक परिषद्को व्यवस्था अनुसार विपक्षी दलको नेता [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद्]]का सदस्य रहने व्यवस्था छ।<ref>{{Cite web |last=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय नेपाल |first=सिंहदरबार, काठमाडौ |title=संवैधानिक निकायहरूका पदाधिकारीहरुको नियुक्ति सम्बन्धी कानूनी व्यवस्था |url=https://www.opmcm.gov.np/acts/संवैधानिक-निकायहरूका-पदा/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707074734/https://www.opmcm.gov.np/acts/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A4%BE/ |date=2024-07-07 }}</ref> ==सरकारी सुविधा== संघीय संसद्का पदाधिकारी तथा सदस्यहरूको पारिश्रमिक र सुविधासम्बन्धी ऐन, २०७३ अनुसार प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेताले राज्यबाट पर्याप्त सुविधा पाउँछन् । मासिक पारिश्रमिक ६० हजार ९७० रुपैयाँ, विशेष भत्ता १०००, बैठक भत्ता १०००, सञ्चार सुविधा ३०००, आवास सुविधा २५ हजार ६०८ रुपैयाँ प्रतिमहिना, फर्निचर खर्च १५००० एकमुष्ट र निजी सचिवालय बन्दोबस्त १ हजार ७५० रुपैयाँ प्रतिमहिना पाउँछन् । सवारी इन्धनतर्फ प्रतिमहिना २३० लिटर पेट्रोल/डिजेल र ५ लिटर मोबिल पाउँछन् । बिजुली र धारा शुल्कतर्फ २०००, दैनिक भ्रमण भत्ता २५०० प्रतिदिन र अतिथि सत्कार खर्च २००० प्रतिमहिना पाउँछन् । कर्मचारी सुविधाअन्तर्गत एकजना राजपत्रांकित द्वितीय श्रेणीको स्वकीय सचिव, एकजना कम्प्युटर अपरेटर, दुईजना सवारी चालक र दुईजना कार्यालय सहयोगी पाउँछन् । सुरक्षातर्फ सहायक निरीक्षकस्तरको एकजना अंगरक्षक, एकजना बिल्लादार गार्ड र १० जना सैनिक जवानसहितको सुरक्षा दस्ता प्राप्त हुन्छ । संसद् सचिवालयले विपक्षी दलको नेताको कार्यालय र कर्मचारी उपलब्ध गराउँछ । सरकारले निवाससमेत उपलब्ध गराउँछ र सरकारी निवास नलिए निजी निवास मर्मतसम्भार खर्च पनि सरकारले बेहोर्छ । == सूची == {| class="wikitable" |+प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलका नेता ! ! !नाम ! colspan="2" |पार्टी ! ! ! colspan="2" |प्रधानमन्त्री !संसद |- | style="text-align:center" |१ | |[[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर जबरा]] | bgcolor="#73a3de" | |[[नेपाल राष्ट्रवादी गोर्खा परिषद्]] |२७ मई १९५९ |१५ डिसेम्बर १९६० | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०१५ का निर्वाचित सांसदहरू|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |२ |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२६ मई १९९१ |३० नोभेम्बर १९९४ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू|दोस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |३ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |३० नोभेम्बर १९९४ |१२ सेप्टेम्बर १९९५ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[मनमोहन अधिकारी|मनमोहन अधिकारी]] | rowspan="5" |[[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२ सेप्टेम्बर १९९५ |१२ मार्च १९९७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१२ मार्च १९९७ |७ अक्टोबर १९९७ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" rowspan="2" | |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(2)}} |[[चित्र:ManMohanAdhikari.jpg|155x155पिक्सेल]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७ अक्टोबर १९९७ |१५ अप्रिल १९९८ |[[सूर्यबहादुर थापा]] |- | style="text-align:center" |४ |[[चित्र:Bamdev_Gautam_February_2015_(cropped).jpg|134x134पिक्सेल]] |[[वामदेव गौतम|बामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |१५ अप्रिल १९९८ |३१ मई १९९९ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="5" | |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] |- | rowspan="4" style="text-align:center" |५ | rowspan="4" |[[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal_2009-09-23.jpg|135x135पिक्सेल]] | rowspan="4" |[[माधवकुमार नेपाल|माधवकुमार नेपाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="4" | | rowspan="4" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="3" |३१ मई १९९९ | rowspan="3" |२३ मई २००२ |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई|कृष्णप्रसाद भट्टाराई]] | rowspan="3" |[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू|चौथो प्रतिनिधि सभा]] |- |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |- |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |- |२८ अप्रिल २००६ |१८ अगस्त २००८ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |[[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद]] |- | style="text-align:center" |६ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_Girija_Prasad_Koirala_being_seen_off_by_the_Union_Minister_of_Water_Resources,_Prof._Saif-ud-din_Soz_at_Indira_Gandhi_International_Airport_in_New_Delhi_on_April_06,_2007_(cropped).jpg|128x128पिक्सेल]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१८ अगस्त २००८ |२५ मई २००९ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="4" |[[नेपालको पहिलो संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |७ |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |२५ मई २००९ |६ फेब्रुअरी २०११ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | |[[माधवकुमार नेपाल]] |- | rowspan="2" style="text-align:center" |८ | rowspan="2" |[[चित्र:President_Ram_Chandra_Poudel,_Official_portrait_(January_2024).jpg|134x134पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[रामचन्द्र पौडेल|रामचन्द्र पाडेल]]<ref>{{Cite web |last=Gurubacharya |first=Binaj |date=2023-03-09 |title=Nepal elects new president amid political uncertainty |url=https://apnews.com/article/nepal-president-parliament-vote-kathmandu-e1fb6b22fb61995262574c3bc4ad14e7 |access-date=2024-05-12 |website=AP News |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | rowspan="2" |६ फेब्रुअरी २०११ | rowspan="2" |१४ मार्च २०१३ |[[झलनाथ खनाल|झलनाथ खनल]] |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[बाबुराम भट्टराई|बाबूराम भट्टाराई]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} | {| class="wikitable" |- |[[चित्र:Prachanda_2009.jpg|133x133पिक्सेल]] |} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |११ फेब्रुअरी २०१४ |११ अक्टोबर २०१५ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[सुशील कोइराला]] | rowspan="3" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो संविधान सभा]] |- | style="text-align:center" |९ |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sushil_Koirala,_on_the_sidelines_of_the_third_Summit_of_the_Bay_of_Bengal_Initiative_for_Multi-Sectoral_Technical_and_Economic_Cooperation_(BIMSTEC),_at_Nay_Pyi_Taw.jpg|133x133पिक्सेल]] |[[सुशील कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress }}" rowspan="2" | | rowspan="2'" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |११ अक्टोबर २०१५ |९ फरवरी २०१६ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] |मार्च २०१६ <ref>{{Cite web |title=Deuba is the new Nepali Congress President |url=https://kathmandupost.com/national/2016/03/07/deuba-is-the-new-nepali-congress-president}}</ref> |४ अगस्त २०१६ |- | rowspan="2" style="text-align:center" |१० | rowspan="2" |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] | rowspan="2" |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" rowspan="2" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] | rowspan="2" |४ अगस्त २०१६ | rowspan="2" |१५ फेब्रुअरी २०१८ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[पुष्पकमल दाहाल|पुष्पकमल दहल]] | rowspan="2" |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|व्यवस्थापिका संसद]] |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |१५ फेब्रुअरी २०१८ |१३ जुलाई २०२१ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | rowspan="2" |[[नेपालको पहिलो सङ्घीय संसद|पहिलो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१३ जुलाई २०२१ |२६ डिसेम्बर २०२२ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[पाँचौँ देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०७८|शेरबहादुर देउबा]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]<ref>{{Cite web |title=NC recognised as main opposition party |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240512043507/https://myrepublica.nagariknetwork.com/amp/nc-recognized-as-main-opposition-party/news.html.twig |date=2024-05-12 }}</ref> | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |२६ डिसेम्बर २०२२ |२७ फरवरी २०२३ | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" rowspan="3" | | rowspan="3" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|पुष्पकमल दाहाल]] | rowspan="4" |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |- | style="text-align:center" |{{Small|(10)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Shri_KP_Sharma_Oli_at_Bangkok,_in_Thailand_on_April_04,_2025_(cropped).jpg|129x129पिक्सेल]] |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=UML pulls out of government |url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२७ फरवरी २०२३ |४ मार्च २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(3)}} |[[चित्र:The_Prime_Minister_of_Nepal,_Mr._Sher_Bahadur_Deuba,_at_Hyderabad_House,_in_New_Delhi_on_August_24,_2017.jpg|134x134पिक्सेल]] |[[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] |४ मार्च २०२४ |१४ जुलाई २०२४ |- | style="text-align:center" |{{Small|(7)}} |[[चित्र:Prime_Minister_of_Nepal_Pushpa_Kamal_Dahal_"Prachanda".jpg|126x126पिक्सेल]] |[[पुष्पकमल दाहाल]]<ref>{{Cite web |title=चार घुम्ती मोडिएपछि सत्ताबाहिर दाहाल |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahals-exit-from-power-39-13.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१४ जुलाई २०२४ | | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]<ref>{{Cite web |title=चौथो पटक प्रधानमन्त्री बन्दै ओली, मन्त्री छान्न गठबन्धनको गृहकार्य |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/14/oli-becoming-the-prime-minister-for-the-fourth-time-the-alliances-homework-to-choose-ministers-01-12.html |access-date=2024-07-14 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> |- | style="text-align: center;" |११ |११ |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]] | |विद्यमान | |[[बालेन शाह]] |[[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको सङ्घीय संसद]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:संसदीय व्यवस्था]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] cm9m4lljjgg3dnxcwxdpacmu1scu8u5 0 140608 1361632 1320184 2026-06-13T11:15:52Z Bishaldev100 28807 /* मन्त्रिपरिषद् */ 1361632 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = ज्ञानेन्द्र शाह मन्त्रिपरिषद् | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag_of_Nepal.svg | incumbent = | image = Gyanendra 01.jpg | date_formed = २०६१ माघ १९ | date_dissolved = २०६३ वैशाख १२ | government_head = [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]] | deputy government_head = | government_head_history = | state_head_title = राजा | state_head = [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]] | current_number = | former_members_number = | total_number = | political_party = [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|निर्दलीय]] | legislature_status = | opposition_cabinet = | opposition_party = | opposition_leader = | election = | legislature_term = | outgoing_formation = | previous = [[तेस्रो शेरबहादुर देउवा मन्त्रिपरिषद्]] | successor = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०६३]] }} तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[शेरबहादुर देउवा]]को सरकारलाई अपदस्थ गरि संसद् समेत भङ्ग गर्दै [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]ले २०६१ माघ १९ गते एक शाही घोषणा मार्फत सम्पूर्ण राज्यसत्ता आफ्नो हातमा लिएर आफ्नै अध्यक्षतामा नयाँ मन्त्रिपरिषद् गठन गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज माघ १९ : व्यवस्था फेरियो, अवस्था फेरिएन|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2021/02/928021|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == मन्त्रिपरिषद् == {|class="wikitable" !मन्त्रालय !मन्त्री |- | colspan="2" bgcolor="darkgrey"|'''मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू''' |- |अध्यक्ष | [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]] |- |उपाध्यक्ष- भूमिसुधार तथा जलस्रोत मन्त्री | [[तुलसी गिरी]] |- | उपाध्यक्ष- भौतिक योजना तथा निर्माण मन्त्री | [[कीर्तीनिधि विष्ट]] |- |कृषि तथा सहकारी मन्त्री | बद्रीप्रसाद मण्डल |- | [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री | [[रमेशनाथ पाण्डे]] |- |शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री | [[राधाकृष्ण मैनाली]] |- |वन तथा भू संरक्षण मन्त्री | [[सलिम मियाँ अन्सारी]] |- |वातावरण विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री | [[प्रकाश कोइराला]] |- |सामान्य प्रशासन मन्त्री | कृष्णलाल थकाली |- |संस्कृति पर्यटन तथा नागरिक उड्ययन मन्त्री | बुद्धिराज बज्राचार्य |- |महिला बालबालिका तथा समाजकल्याण मन्त्री | दुर्गा श्रेष्ठ |- |सूचना तथा सञ्चार मन्त्री |टङ्क ढकाल |- |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री |दानबहादुर शाही |- |स्थानीय विकास मन्त्री |खड्गबहादुर जिसी |- |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[मधुकर शमशेर राणा]] |- |अर्थ सहायक मन्त्री |रूप ज्योति |- |पर्यटन तथा नागरिक उड्ययन सहायक मन्त्री |याङकिला शेर्पा |- | जलस्रोत सहायक मन्त्री |विनोदकुमार शाह |- |स्थानीय विकास सहायक मन्त्री |[[छक्कबहादुर लामा]] |- |श्रम तथा यातायात सहायक मन्त्री |गोल्छे सार्की |- |भौतिक योजना तथा निर्माण सहायक मन्त्री |जगत गौचन |- |स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या सहायक मन्त्री |निक्ष शमशेर राणा |- |शिक्षा तथा खेलकुद सहायक मन्त्री |सिनेट श्रेष्ठ |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} 8776097qajv2mdfpsyu8z8ojs3geaov 0 140656 1361625 1320513 2026-06-13T11:08:02Z Bishaldev100 28807 1361625 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet |cabinet_name = तेस्रो गिरिजाप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद् |incumbent= |jurisdiction=नेपाल |flag=Flag_of_Nepal.svg |total_number=११ नियुक्ति |caption=गिरिजाप्रसाद कोइराला |date_formed=२०५५ पुस १० |date_dissolved=२०५६ जेठ १७ |government_head_title=प्रधानमन्त्री |government_head=[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |state_head_title=शासक |state_head=[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] |former_members_number= |image=File:The Prime Minister of Nepal, Shri Girija Prasad Koirala being seen off by the Union Minister of Water Resources, Prof. Saif-ud-din Soz at Indira Gandhi International Airport in New Delhi on April 06, 2007 (cropped).jpg |political_parties = {{Unbulleted list|{{Color box|{{party color|Nepali Congress}}|border=darkgray}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]] <br> {{Color box|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}|border=darkgray}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] <br> {{Color box|{{party color|Nepal Sadbhawana Party}}|border=darkgray}} [[नेपाल सद्भावना पार्टी]]}} |legislature_status = [[बहुमतको सरकार|बहुमत]] [[गठबन्धन सरकार|(गठबन्धन)]] <br/> १३१ / २०५ (६४%){{Composition_bar/advanced |divisionname= |total = 205 |boxwidth = 123 |party1 = 88 |partycolor1 = {{party color|Nepali Congress}} |party2 = 40 |partycolor2 = {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}} |party3 = 3 |partycolor3 = {{party color|Nepal Sadbhawana Party}} }} |legislature_term = [[आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू|२०५१–२०५६]] |budget= |election=[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |opposition_party={{Unbulleted list | {{Color box|indianred|border=darkgray}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]]}} |opposition_leaders=[[वामदेव गौतम]] |previous=[[दोस्रो गिरिजाप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्]] |successor=[[कृष्णप्रसाद भट्टराई मन्त्रिपरिषद्, २०५६|कृष्णप्रसाद भट्टराई मन्त्रिपरिषद् ]] }} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] र [[नेपाल सद्भावना पार्टी]]ले [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]लाई समर्थन गरेपछि २०५५ पुस १० मा तेस्रो गिरिजाप्रसाद कोइराला सरकार गठन भएको थियो।<ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=18465 |title=गिरिजाप्रसाद कोईरालाई प्रधान मन्त्री पदमा नियूक्त गरेको |date=२०५५ पुस ८|publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=18466 |title=मन्त्री परिषद् गठन गरी कार्य बिभाजन गरेको |date=२०५५ पुस १० |publisher=नेपाल गजेट|language=नेपाली}}</ref> [[आम निर्वाचन २०५६]] सम्पन्न गर्न सरकार गठन भएको थियो, जसपछि कोइरालाको स्थानमा [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=18639 |title=मन्त्रिपरिषद् गठन गरी कार्य बिभाजन गरेको|date=२०५६ जेठ १७ |publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref> == मन्त्रिपरिषद् == {| class="wikitable" !मन्त्रालय !मन्त्री !colspan="2"|दल !पदभार सम्हालेको !पदभार छोडेको |- |[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]<br>राजदरबार मामिला मन्त्री |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५५ पुस १० |२०५६ जेठ १७ |- |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री <br> [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)| कानुन तथा न्याय]] मन्त्री |[[भरतमोहन अधिकारी]] |{{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}} |२०५५ पुस १० |२०५६ जेठ १७ |- |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]]<br> सामान्य प्रशासन मन्त्री |[[गोविन्दराज जोशी]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५५ पुस १० |२०५६ जेठ १७ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग]] |[[गजेन्द्रनारायण सिंह]] |{{party name with color|नेपाल सद्भावना पार्टी|full=yes}} |२०५५ पुस १० |२०५६ जेठ १७ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा]]<br>[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला तथा समाज कल्याण]] मन्त्री |[[कुलबहादुर गुरुङ]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५५ पुस १० |२०५६ जेठ १७ |- |स्थानीय विकास मन्त्री |[[अमृतकुमार बोहरा]] |{{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}} |२०५५ पुस १० |२०५६ जेठ १७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य]]<br>[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] मन्त्री |[[प्रदीप नेपाल]] |{{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}} |२०५५ पुस १० |२०५६ जेठ १७ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|वाणिज्य]]<br>[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, खेलकुद तथा संस्कृति]] मन्त्री |[[पूर्णबहादुर खड्का]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५५ पुस १० |२०५६ जेठ १७ |- |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] <br>[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|विज्ञान तथा प्रविधि]] |[[भीमबहादुर रावल|भीम रावल]] |{{party name with color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}} |२०५५ पुस १० |२०५६ जेठ १७ |- |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना]]<br>[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|संसदीय मामिला]] |[[जयप्रकाश गुप्ता]] |{{party name with color|नेपाली काङ्ग्रेस|full=yes}} |२०५५ पुस १० |२०५६ जेठ १७ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|जनसङ्ख्या तथा वातावरण]] मन्त्री |[[रमेशनाथ पाण्डे]] |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५५ पुस १० |२०५६ जेठ १७ |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] {{नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू}} iquqphiuhiu3iyy204p1uft90mxkugy 0 140700 1361629 1319868 2026-06-13T11:09:18Z Bishaldev100 28807 /* हेरफेर */ 1361629 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet |incumbent= २०५९ असोज–२०६० जेठ | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag_of_Nepal.svg | image = Lokendra Bahadur Chand A writer of विसर्जन.png | date_formed = २०५९ असोज २५ | date_dissolved = २०६० जेठ २२ | government_head_title = प्रधानमन्त्री | government_head = [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] | deputy_government_head = बद्रीप्रसाद मण्डल | state_head_title = शासक | state_head = [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]] | former_members_number = | total_number = २२ नियुक्ति | political_party = {{Unbulleted list | {{Color box|{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}|border=darkgray}} [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]<br>{{Color box|{{party color|Nepal Sadbhawana Party}}|border=darkgray}} [[नेपाल सद्भावना पार्टी]]<br>{{Color box|{{party color|Independent}}|border=darkgray}} [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]}} | legislature_status = | opposition_cabinet = | opposition_party = | opposition_leader = | election = | legislature_term = | outgoing_formation = | previous = [[दोस्रो शेरबहादुर देउवा मन्त्रिपरिषद्]] | successor = [[पाँचौँ सूर्यबहादुर थापा मन्त्रिपरिषद्]] }} [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]]लाई [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]ले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त गरेपछि २०५९ असोज २५ मा चौथो चन्द मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो,<ref name="news">{{Cite web |date=11 October 2002 |title=Portfolio of the new council of Ministers |url=http://www.nepalnews.com.np/archive/2002/october/arc500.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107003059/http://www.nepalnews.com.np/archive/2002/october/arc500.htm |archive-date=2009-01-07 |access-date=2008-02-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107003059/http://www.nepalnews.com.np/archive/2002/october/arc500.htm |date=2009-01-07 }}</ref> मन्त्रिपरिषद्मा विघटित [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]का दुई राजनीतिक दलका प्रतिनिधिहरू मात्र थिए।<ref>{{Cite web |date=11 October 2002 |title=Nepal's king appoints new government - Oct. 11, 2002 |url=http://edition.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/south/10/11/nepal.monarchist/ |access-date=2024-07-26 |website=CNN }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240726041242/http://edition.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/south/10/11/nepal.monarchist/ |date=2024-07-26 }}</ref> २०५९ मङ्सिर २ मा मन्त्रिपरिषद् विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19780 |title=मौजूदा मन्त्रिषरिषद् मा कार्यबिभाजन गरेको |date=२०५९ मङ्सिर २ |publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref> २०५९ चैत २८ मा मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठन गरिएको थियो।<ref>{{Cite report |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19850 |title=राजदरबारको बिज्ञप्ती|date=२०५९ चैत २८ |publisher=नेपाल गजेट |language=नेपाली}}</ref> चन्दले ५ दिनअघि राजीनामा दिएर [[सूर्यबहादुर थापा]]लाई नियुक्ति लिएपछि २०५९ मङ्सिर २ गते मन्त्रिपरिषद् विघटन भएको थियो।<ref>{{Cite news |date=2003-05-30 |title=Nepal's Prime Minister resigns |url=https://www.abc.net.au/news/2003-05-30/nepals-prime-minister-resigns/1862392 |access-date=2024-07-26 |work=ABC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2003-06-04 |title=Nepal Appoints New Prime Minister |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-26-nepal/298853.html |access-date=2024-07-26 |website=Voice of America |language=en}}</ref> == मन्त्रिपरिषद् == {| class="wikitable" !मन्त्रालय !मन्त्री !colspan="2"|दल !पदभार सम्हालेको !पदभार छोडेको |- |[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]<br>राजदरबार मामिला मन्त्री |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा <br> [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा सहकारी]]<br>स्थानीय विकास मन्त्री |बद्रीप्रसाद मण्डल |{{party name with color|नेपाल सद्भावना पार्टी|full=yes}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद]] मन्त्री |देवीप्रसाद ओझा |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ मङ्सिर २ |२०५९ चैत २८ |- |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री | rowspan="2" |बद्रीप्रसाद श्रेष्ठ |{{party name with color|स्वतन्त्र|rowspan=2}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद]] मन्त्री |२०५९ असोज २५ |२०५९ मङ्सिर २ |- |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |नरेन्द्रविक्रम शाह |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]]<br> [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री |घर्मबहादुर थापा |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०५९ चैत २८ |- |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा समाज कल्याण]] मन्त्री |[[गोरेबहादुर खपाङ्गी]] |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य ]]<br> [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[उपेन्द्र देवकोटा]] |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |भौतिक पूर्वाधार तथा निर्माण मन्त्री |नारायणसिंह पुन |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि सुधार तथा व्यवस्था]]<br> [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा भू-संरक्षण]] मन्त्री |बद्रीनारायण बस्नेत |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम तथा यातायात व्यवस्थापन]]<br> जनसङ्ख्या तथा वातावरण मन्त्री |कमलप्रसाद चौलागाई |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृत, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |कुवेरप्रसाद शर्मा |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |महेशलाल प्रधान |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०५९ चैत २८ |- |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] मन्त्री |दीपक ज्ञवाली |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- | colspan="6" |'''सहायक मन्त्रीहरू''' |- |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा समाज कल्याण]] सहायक मन्त्री |[[अनुराधा कोइराला]] |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |जनसङ्ख्या तथा वातावरण सहायक मन्त्री |गोपाल दहित |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृत, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] सहायक मन्त्री |रवीभक्त श्रेष्ठ |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] सहायक मन्त्री |जगतबहादर गुरुङ |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद]] सहायक मन्त्री |रवीन्द्र खनाल |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |स्थानीय विकास सहायक मन्त्री |असर्फी शाह |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि सुधार तथा व्यवस्था]] सहायक मन्त्री |प्रकाश चित्रकार परियार |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |} === हेरफेर=== {| class="wikitable" !मन्त्रालय !मन्त्री ! colspan="2" |दल !पदभार सम्हालेको !पदभार छोडेको |- |[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]<br>राजदरबार मामिला |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] |{{party name with color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|full=yes}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा <br> [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा सहकारी]]<br> स्थानीय विकास मन्त्री | rowspan="2" |बद्रीप्रसाद मण्डल |{{party name with color|नेपाल सद्भावना पार्टी|full=yes|rowspan=2}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री |२०५९ चैत २८ |२०६० जेठ २१ |- |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना]]<br> सामान्य प्रशासन मन्त्री |[[रमेशनाथ पाण्डे]] |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ चैत २८ |२०६० जेठ २१ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद]] मन्त्री |देवीप्रसाद ओझा |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ मङ्सिर २ |२०६० जेठ २१ |- |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |बद्रीप्रसाद श्रेष्ठ |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |नरेन्द्रविक्रम शाह |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा समाज कल्याण]] मन्त्री |[[गोरेबहादुर खपाङ्गी]] |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य]]<br> [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[उपेन्द्र देवकोटा]] |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |भौतिक पूर्वाधार मन्त्री |नारायणसिंह पुन |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि सुधार तथा व्यवस्था]] मन्त्री<br> [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा भू संरक्षण]] मन्त्री |बद्रीनारायण बस्नेत |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम तथा यातायात व्यवस्था]]<br> जनसङ्ख्या तथा वातावरण मन्त्री |कमलप्रसाद चौलागाई |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |कुवेरप्रसाद शर्मा |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] मन्त्री |दीपक ज्ञवाली |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- | colspan="6" |'''सहायक मन्त्रीहरू''' |- |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा समाज कल्याण]] सहायक मन्त्री |[[अनुराधा कोइराला]] |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |जनसङ्ख्या तथा वातावरण सहायक मन्त्री |गोपाल दहित |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] सहायक मन्त्री |रविभक्त श्रेष्ठ |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] सहायक मन्त्री |जगतबहादुर गुरुङ |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद]] सहायक मन्त्री |रवीन्द्र खनाल |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |स्थानीय विकास सहायक मन्त्री |असर्फी शाह |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |- |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि सुधार तथा व्यवस्था]] सहायक मन्त्री |प्रकाश चित्रकार परियार |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |२०५९ असोज २५ |२०६० जेठ २१ |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] {{नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू}} 7cc8knb5d77mkitvbzcazmengv6cbku 0 142671 1361586 1354823 2026-06-13T07:21:00Z Bishaldev100 28807 1361586 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Compressor_wheel_Napier_NA357.JPG|अङ्गुठाकार|सेन्ट्रिफुगल इम्पेलर]] '''सेन्ट्रिफ्युगल [[कम्प्रेसर]],''' कहिलेकाँही '''इम्पेलर कम्प्रेसर''' वा '''रेडियल कम्प्रेसर''' भनिन्छ, डाइनामिक टर्बो मेसिनरीको उप-वर्ग हो।<ref name="Shepherd">{{Cite book|title=Principles of turbomachinery.|location=New York}}</ref> यसले रोटर/इम्पेलर मार्फत तरल पदार्थको निरन्तर प्रवाहमा ऊर्जा थप गरेर दबाब वृद्धि प्राप्त गर्छन्। [[File:Gearbox and compressors of sectioned Rolls-Royce Dart turboprop.jpg|thumb|upright= 1.35|Figure-1.1 - 2-Stage turboshaft, 1st-stage flowpath, annular inlet, guide vanes, open impeller, vaned diffuser, vaneless return-bend]] == सेन्ट्रिफ्युगल कम्प्रेसरको अङ्ग == === प्रवेश === === सेन्ट्रिफुगल इम्पेलर === === डिफ्युजर === == उपयोग == सेन्ट्रिफ्युगल कम्प्रेसरको दुई सबैभन्दा प्रसिद्ध प्रयोगहरू [[ग्याँस टर्बाइन|ग्यास टर्बाइन]] र [[टर्बोचार्जर]] हुन्।<ref name="Lakshminarayana"> {{Cite book|title=Fluid Dynamics and Heat Transfer of Turbomachinery}}</ref> सेन्ट्रिफ्युगल कम्प्रेसरहरूको उपायोगिताको संक्षिप्त सूची र र यसको केही साधारण विशेषता तला उल्लेख गरिएको छ। [[चित्र:DH_Goblin_annotated_colour_cutaway.png|अङ्गुठाकार|चित्र ४.१-सेन्ट्रिफुगल कम्प्रेसर र अन्य भागहरू देखाइएको [[जेट इन्जिन]]को कटवे]] [[चित्र:Turbojet_operation-centrifugal_flow-en.svg|अङ्गुठाकार|चित्र ४.२-सेन्ट्रिफ्युगल कम्प्रेसर र अन्य भागहरू देखाइएको [[जेट इन्जिन]] क्रस सेक्शन ]] * ग्यास टर्बाइन र उर्जा केन्द्रहरूमा <ref>{{cite book|author=Saravanamuttoo, H. I. H.|author2=Rogers, G. F. C.|author3=Cohen, H.|title=Gas Turbine Theory|year=2001|publisher=Prentice-Hall|isbn=978-0-13-015847-5}}</ref> (चित्र ४.१ - ४.२ हेर्नुहोस्) {{Paragraph break}} सरल आधुनिक ग्यास टर्बाइनहरू ब्रेटन चक्रमा सञ्चालन हुन्छन्।(चित्र 5.1 लाई हेर्नुहोस्) एक्सियल कम्प्रेसर वा सेन्ट्रिफ्युगल कम्प्रेसर वा दुबैको प्रयोग गरिन्छ। प्रायः सेन्ट्रिफुगल कम्प्रेसर हुने ग्यास टर्बाइनका प्रकारहरूमा साना विमान इन्जिनहरू (जस्तै टर्बोसाफ्ट, टर्बोप्रप, र टर्बोफ्यान सहायक पावर युनिटहरू, र माइक्रो टर्बाइनहरू) पर्छ। * मोटर गाडी इन्जिन र [[डिजेल इन्जिन]] [[टर्बोचार्जर]] र सुपरचार्जरहरूमा<ref name="Baines">{{cite book|author=Baines, Nicholas C.|title=Fundamentals of Turbocharging|year=2005|publisher=Concepts ETI .|isbn=978-0-933283-14-5}}</ref> (चित्र १.१ हेर्नुहोस् ){{Paragraph break}} सेन्ट्रिफ्युगल कम्प्रेसरहरूको प्रयोग रेसिप्रोकेटिङ [[आन्तरिक दहन इन्जिन]]हरूको संयोजनमा गरिन्छ । यदि यसको सञ्चालन निकास एक्जस्ट बाट हुन्छ भने यसलाई टर्बोचार्जर भनिन्छ। यदि यान्त्रिक रूपमा इन्जिनद्वारा सञ्चालित छन् भने यसलाई टर्बो-सुपरचार्जर भनिन्छ। * [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]] पाइपलाइन कम्प्रेसरहरू ग्यासलाई उत्पादन साइटबाट उपभोक्तासम्म आपूर्ति गर्न ।<ref name="API617">{{Cite book|title=Std 617-2002 Axial and Centrifugal Compressors and Expander-compressors for Petroleum, Chemical and Gas Industry Services|date=July 2002|location=New York}}</ref>{{Paragraph break}} त्यस्ता प्रयोगहरूका लागि सेन्ट्रिफुगल कम्प्रेसरहरू एक वा बहु-चरण हुन सक्छन् र ठूला ग्यास टर्बाइनहरूद्वारा सञ्चालित हुन सक्छन्। यी कम्प्रेसरहरू चलाउन आवश्यक शक्ति प्रायः हजारौं [[हर्स पावर|हर्सपावर]] (एचपी) मा हुन्छ। * तेल प्रशोधन केन्द्र , प्राकृतिक ग्यास प्रशोधन, पेट्रो रसायन र रासायनिक कारखानाहरूमा <ref>{{Cite book|title=Std 617-2002 Axial and Centrifugal Compressors and Expander-compressors for Petroleum, Chemical and Gas Industry Services|date=July 2002|location=New York}}</ref>{{Paragraph break}} * [[एयर कन्डिसनिङ]] र [[प्रशीतन|रेफ्रिजरेसन]] र HVAC: सेन्ट्रिफुगल कम्प्रेसरहरूले प्रायः चिलरहरूमा कम्प्रेसन आपूर्ति गर्दछ।<ref name="ASHRAE">{{Cite web |last=ASHRAE |first=American Society of Heating, Refrigeration and Air-Conditioning Engineers |title=Standards & Guidelines |url=http://www.ashrae.org/technology/page/548 |access-date=23 April 2011 |publisher=ASHRAE}}</ref>{{Paragraph break}} वाष्प कम्प्रेसन चक्र (थर्मोडायनामिक चक्र, [[उष्मागतिकी|थर्मोडायनामिक्स]] र विभिन्न प्रकारका काम गर्ने तरल पदार्थहरू (रेफ्रिजेरेन्ट सेन्ट्रिफुगल कम्प्रेसरहरू) विभिन्न आकार र कन्फिगरेसनहरूमा प्रयोग गरिन्छ। यी मेसिनहरूको प्रदर्शनलाई सही रूपमा डिजाइन, परीक्षण र विश्लेषण गर्न वास्तविक ग्यास गुणहरूको प्रयोग आवश्यक छ। यी कम्प्रेसरहरूका लागि उद्योगद्वारा निर्धारित मापदण्डहरूमा ASHRAE, ASME र API समावेश छन्। * उद्योग र निर्माणमा सबै प्रकारका न्युमेटिक उपकरणहरूका लागि कम्प्रेस्ड एयर आपूर्ति गर्न।<ref name="API672">{{Cite book|title=Std 672-2007 Packaged, Integrally Geared Centrifugal Air Compressors for Petroleum, Chemical, and Gas Industry Services|date=October 2007|location=New York}}</ref>{{Paragraph break}} * * == लाभ र हानि == सेन्ट्रिफ्युजल कम्प्रेसर सबैभन्दा ठूलो उपलब्ध कम्प्रेसरहरू हुन्, आंशिक लोडहरू अन्तर्गत उच्च दक्षता प्रदान गर्दछ, हावा वा चुम्बकीय बियरिङ प्रयोग गर्दा तेल-रहित हुन सक्छ जसले बाष्पीकरण र कन्डेन्सरहरूमा ताप स्थानान्तरण गुणांक बढाउँछ, रेसिप्रोकेटिङ कम्प्रेसर भन्दा ९०% कम हलुका हुन्छ र ५०% कम ठाउँ ओगट्छ। तिनीहरू भरपर्दो छन् र मर्मत गर्न कम लागत लाग्छ किनकी शुन्य वा केही पुर्जा मात्र खिइन्छ , र केवल न्यूनतम कम्पन उत्पन्न गर्दछ। तर, यसको प्रारम्भिक लागत उच्च हुन्छ, अत्यधिक सटीक सीएनसी मेसिनिङ चाहिन्छ, इम्पेलर उच्च गतिमा घुमाउन आवश्यक हुन्छ जसकारण साना कम्प्रेसरहरू अव्यावहारिक बन्छ, र उछाल (Surging) को सम्भावना अधिक हुन्छ।<ref name="autogenerated1" /> सर्जिङ भनेको विपरित दिशामा ग्यास प्रवाह हो, यसको मतलब ग्यास डिस्चार्जबाट सक्शन साइडमा जान्छ, यसले विशेष गरी कम्प्रेसर बियरिङ र यसको ड्राइभ शाफ्टमा गम्भीर क्षति पुर्‍याउन सक्छ। कम्प्रेसरको डिस्चार्ज आउटपुट दबाव भन्दा उच्च हुँदा यो अवस्था आउँछ। यसले कम्प्रेसर र यसको डिस्चार्ज लाइनबीचमा ग्यासहरू अगाडि र पछाडि प्रवाह हुन्छ। <ref name="autogenerated1">{{Cite web |title=Ref Doc |url=https://download.schneider-electric.com/files?p_Doc_Ref=SPD_VAVR-AE7T7G_EN |website=download.schneider-electric.com}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[एक्सिएल कम्प्रेसर]] * [[स्क्रोल कम्प्रेसर]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:कम्प्रेसर]] 6rns5kxvnvppwwnud20dt65e84fzi58 0 142875 1361602 1314247 2026-06-13T09:15:07Z Bishaldev100 28807 1361602 wikitext text/x-wiki {{merge|राष्ट्रिय दलित आयोग}} {{Infobox Government agency |agency_name = सङ्घिय गणतन्त्र नेपाल <br>राष्ट्रिय दलित आयोग [[चित्र:Emblem of Nepal.svg|125px|center|नेपाल सरकार]] |seal = / |seal_width = / |seal_caption = / |formed = विक्रम सम्वत २०५८ |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = [[नेपाल सरकार]] |headquarters = कुपण्डोल, ललितपुर, नेपाल |latd = |latm = |lats = |latNS = |longd = |longm = |longs = |longEW = |employees = |budget = |chief1_name = देवराज विश्वकर्मा |chief1_position = अध्यक्ष |child1_agency = |child2_agency = |child3_agency = |child4_agency = |child5_agency = |website = https://www.ndc.gov.np/}} राष्ट्रिय दलित आयोग नेपालमा दलित समुदायको मानवअधिकार संरक्षण र सशक्तिकरणका लागि कार्य गर्ने संस्थाको रूपमा रहेको छ। यस आयोगको स्थापना विक्रम सम्बत २०५८ सालमा भएको थियो । यस आयोगले दलित समुदायका हकहितका विभिन्न पक्षहरूमा कार्य गर्दै आएको हो। नेपालको संविधान जारी हुँदा यसले संवैधानिक निकायको हैसियत प्राप्त गरेको छ, जसले यसलाई थप अधिकार र जिम्मेवारी प्रदान गरेको छ। नेपालको संविधानको धारा २५५ ले आयोगको गठन, काम, कर्तव्य, र अधिकारको स्पष्ट व्यवस्था गरेको छ। आयोगमा एक अध्यक्ष र अन्य चार जना सदस्य रहने प्रावधान छ। यसका प्रमुख जिम्मेवारीहरूमा दलित समुदायको समग्र स्थितिको अध्ययन, अन्वेषण, र नीतिगत, कानूनी, तथा संस्थागत सुधारका विषयमा नेपाल सरकारलाई सिफारिस गर्नु पर्दछ। == आयोगको संरचना == संविधानमा व्यवस्था भए बमोजिम आयोगमा एक अध्यक्ष र अन्य चार जना सदस्य रहने प्रावधान रहेको छ। राष्ट्रपतिले संवैधानिक परिषदको सिफारिसमा राष्ट्रिय दलित आयोगका अध्यक्ष र सदस्यको नियुक्ति हुने एवं अध्यक्ष तथा सदस्यको पदावधि नियुक्ति भएको मितिले ६ वर्षको हुने व्यवस्था रहेको छ। {| class="wikitable" |+ ! क्र.सं. !! पदाधिकारीको नाम !! पद |- | १ || देवराज विश्वकर्मा || अध्यक्ष |- | २ || मीना देवी सोव || सदस्य (कार्य क्षेत्र - सुदुरपश्चिम प्रदेश) |- | ३ || टुन्जे कामी (बराइली)|| सदस्य (कार्य क्षेत्र - काेशी प्रदेश र मधेश प्रदेश) |- | ४ ||मेहले पार्की || सदस्य (कार्य क्षेत्र - लुम्बिनी प्रदेश र कर्णाली प्रदेश) |- | ५ || सुन्दर पुर्कुटी || सदस्य एवम् प्रवक्ता (कार्य क्षेत्र- बागमती प्रदेश र गण्डकी प्रदेश) |} == सन्दर्भ सामग्री == {{Ref}} {{ढाँचा:नेपालका संवैधानिक अङ्गहरु}} [[श्रेणी:संस्था]] [[श्रेणी:संवैधानिक अङ्गहरू]] qwkdx0zz2vca8fy8yfg2etp9lvv18q4 0 143086 1361637 1357111 2026-06-13T11:25:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361637 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Three_gorges_dam_from_space.jpg|अङ्गुठाकार| [[थ्री गर्जेज बाँध]] (बायाँ), गेजुबा बाँध (दायाँ)]] यस लेखमा उत्पादन क्षमताको आधारमा '''सबैभन्दा ठूला [[जलविद्युत उर्जा|जलविद्युत]] गृहहरूको सूची''' प्रदान गर्दछ। ३,००० मेगावाटभन्दा बढी क्षमता भएका प्लान्टहरू मात्र सूचीबद्ध छन्। चीनको [[हुबेई]]मा रहेको [[थ्री गर्जेज बाँध]]मा २२,५०० मेगावाट बिजुली उत्पादन गर्ने विश्वको सबैभन्दा ठूलो उत्पादन क्षमता छ। दोस्रो स्थानमा चीनमा रहेको बैहेतान बाँध पर्छ, जसको क्षमता १६,००० मेगावाट छ। [[पाराग्वे]] र [[ब्राजिल|ब्राजिलको]] [[इताइपु बाँध]] १४,००० मेगावाट बिजुलीको साथ तेस्रो ठूलो हो। थ्री गर्जेज बाँध र इटाइपु बाँध बीच स्थापित क्षमतामा ठूलो भिन्नता भएता पनि, तिनीहरूले एक वर्षमा उत्पादन गर्ने बिजुली लगभग बराबर छ । २०१६ मा [[इताइपु बाँध|इताइपु]]ले {{Convert|103|TWh|PJ}} <ref name="ita2016">{{Cite news|url=http://www.abc.com.py/edicion-impresa/economia/brasil-retiro-casi-92-millones-mwh-de-la-produccion-record-de-itaipu-1552332.html|title=Brasil retiró casi 92 millones MWh de la producción récord de Itaipú|work=Abc.com|access-date=2017-02-22}}</ref> र २०२० मा थ्री गर्जेज {{Cvt|111.8|TWh|PJ}} बाट उत्पादन भएको थियो । <ref name="3g">{{Cite web |date=8 October 2021 |title=Three Gorges Dam |url=https://www.worldatlas.com/amp/places/three-gorges-dam.html}}</ref> किनभने थ्री गर्जेजमा वर्षमा छ महिना बिजुली उत्पादन गर्न धेरै कम पानी उपलब्ध हुन्छ, जबकि पराना नदीले इटाइपुलाई वर्षभरि प्रशस्त पानीको आपूर्ति निरन्तर प्रदान गर्दछ। == सूची == === निर्माण पूरा === {{static row numbers}}{{sticky header}}{{sort under}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers sort-under sticky-header" !नाम !देश !स्थान !नदि ![[Nameplate capacity|जडित<br />क्षमता<br />]] !वार्षिक<br />उत्पादन<br /><ref group="note">विद्युत उत्पादन निर्धारण गर्ने तत्त्व उत्पादन क्षमता मात्र होइन, यो उत्पादन केन्द्रको उपयोगितामा पनि निर्भर हुन्छ। Factors enhancing this are the free capacity of the reservoir and the consistency of water supply during and across years.</ref> !डुबान क्षेत्र !जलाशय पानी मात्रा<ref>{{Cite web|title=Full dataset view - World Dams|url=https://rlist.io/dataset/samdrake/32089634/world-dams|access-date=2022-01-12|website=rlist.io}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220112010115/https://rlist.io/dataset/samdrake/32089634/world-dams |date=2022-01-12 }}</ref> !निर्माण सम्पन्न |- | [[थ्री गर्जेज बाँध|थ्री गर्जेज बाँध]] | {{Flag|चीन}} | {{Coord|30|49|15|N|111|00|08|E|name=Three Gorges Dam}} | [[याङ्त्से नदी]] | {{convert|22500|MW|MW|disp=out|lk=on}} | {{convert|111.8|TWh|PJ|lk=on}}<ref>{{cite web|title=China's Three Gorges Dam sets world hydropower production record – China Daily|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/china-s-three-gorges-dam-sets-world-hydropower-production-record-8211-china-daily-61949193|website=spglobal.com|access-date=2 January 2021}}</ref> | {{cvt|1084|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|39.3|km3|km3|disp=out}} | २००८/२०१२ |- | बाइहेतान बाँध | {{Flag|चीन}} | {{Coord|27|13|23|N|102|54|11|E|name=Three Gorges Dam}} | [[Jinsha River|Jinsha]] | {{cvt|16000|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|60.24|TWh|PJ}} | | {{cvt|20.62|km3|km3|disp=out}}<ref>{{Cite web |last=Directors |first=Hydro Review Content |date=2021-06-28 |title=16-GW Baihetan hydropower plant begins operating in China |url=https://www.hydroreview.com/hydro-industry-news/16-gw-baihetan-hydropower-plant-begins-operating-in-china/ |access-date=2022-12-21 |website=Hydro Review |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Baihetan Hydropower Project, China |url=https://www.power-technology.com/projects/baihetan-hydropower-project-china/ |access-date=2022-12-21 |website=Power Technology |language=en-US}}</ref> | २०२२<ref>{{Cite web |title=China completes construction of second biggest hydro plant |url=https://www.businesstimes.com.sg/international/china-completes-construction-second-biggest-hydro-plant |access-date=2022-12-21 |website=www.businesstimes.com.sg|date=20 December 2022 }}</ref> |- | [[इताइपु बाँध]] | {{PRY}} <br /> {{BRA}} | {{Coord|25|24|31|S|54|35|21|W|name=Itaipu Dam}} | [[Paraná River|Paraná]] | {{cvt|14000|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|103|TWh|PJ}}<ref name="ita2016" /> | {{cvt|1350|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|29|km3|km3|disp=out}} | १९८४/१९९१, २००३<ref group=note>First unit installed in 1984, 18th in 1991; in 2003, 2 additional units were installed.</ref> |- | सिलुओदु बाँध | {{Flag|चीन}} | {{Coord|28|15|52|N|103|38|47|E|name=Xiluodu Dam}} | [[Jinsha River|Jinsha]] | {{cvt|13860|MW|MW|disp=out}}<ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2014-07/02/c_133453148.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021005127/http://news.xinhuanet.com/english/china/2014-07/02/c_133453148.htm|title=China's second-largest hydropower station in full operation|url-status=dead|date=2014-07-02|archive-date=2014-10-21|work=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> | {{cvt|55.2|TWh|PJ}} | {{cvt|108|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|12.67|km3|km3|disp=out}} | २०१४<ref>{{cite web|url=http://energy.people.com.cn/n/2014/0702/c71661-25228009.html |title=世界第三大水电站溪洛渡水电站机组全部投产-能源-人民网 |website=Energy.people.com.cn |date=2014-07-02 |access-date=2017-02-22}}</ref> |- | बेलो मोन्टी बाँध | {{flag|Brazil}} | {{Coord|03|07|27|S|51|42|01|W|name=Belo Monte Dam}} | [[Xingu River|Xingu]] | {{cvt|11233|MW|MW|disp=out}}<ref name="cron">{{Cite web|url=https://www.norteenergiasa.com.br/pt-br/uhe-belo-monte/historico|title=A história de Belo Monte – Cronologia|website=Norte Energia|language=pt-BR|access-date=2019-10-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404200230/https://www.norteenergiasa.com.br/pt-br/uhe-belo-monte/historico |date=2019-04-04 }}</ref> | {{cvt|39.5|TWh|PJ}} | {{cvt|441|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|1.89|km3|km3|disp=out}} | २०२६/२०१९ |- | गुरी बाँध | {{VEN}} | {{Coord|07|46|00|N|63|00|00|W|name=Guri Dam}} | केरोनी नदि | {{cvt|10235|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|53.41|TWh|PJ}} | {{cvt|4250|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|135|km3|km3|disp=out}} | १९७८,१९८६ |- | वुदोङ्दी बाँध | {{flag|चीन}} | {{WikidataCoord|Q908346|display=inline}} | [[Jinsha River|Jinsha]] | {{cvt|10200|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|38.91|TWh|PJ}} | | {{cvt|7.4|km3|km3|disp=out}} | २०२०/२०२१<ref>{{Cite web|title=China's Wudongde hydropower project begins full operations|url=https://www.power-technology.com/news/wudongde-hydropower-project/|access-date=2021-07-01|website=www.power-technology.com|date=17 June 2021|language=en-GB}}</ref> |- | तुकुरुई बाँध | {{BRA}} | {{Coord|03|49|54|S|49|38|48|W|name=Tucurui Dam}} | [[Tocantins River|Tocantins]] | {{cvt|8370|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|41.43|TWh|PJ}} | {{cvt|3014|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|45|km3|km3|disp=out}} | १९८४, २००७ |- | [[Xiangjiaba Dam|Xiangjiaba]] | {{flag|चीन}} | {{Coord|28|38|57|N|104|22|14|E|name=Xiangjiaba Dam}} | [[Jinsha River|Jinsha]] | {{cvt|7798|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|30.88|TWh|PJ}}<ref>{{cite web | url=https://www.nsenergybusiness.com/projects/xiangjiaba-hydropower-china/ | title=Xiangjiaba Hydropower Plant, China }}</ref> | {{cvt|95.6|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|5.16|km3|km3|disp=out}} | २०१४<ref>{{cite web |author=马常艳 |url=http://www.ce.cn/xwzx/gnsz/gdxw/201406/28/t20140628_3058868.shtml |title=中国第三大水电站向家坝水电站将全部投产发电 |website=Ce.cn |date=2014-06-28 |access-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816060714/http://www.ce.cn/xwzx/gnsz/gdxw/201406/28/t20140628_3058868.shtml |archive-date=2017-08-16 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170816060714/http://www.ce.cn/xwzx/gnsz/gdxw/201406/28/t20140628_3058868.shtml |date=2017-08-16 }}</ref><ref>https://www.reduper.com/industry/energy/power-station/hydro/xiangjiaba-dam/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221221113652/https://www.reduper.com/industry/energy/power-station/hydro/xiangjiaba-dam/ |date=2022-12-21 }} {{Bare URL inline|date=August 2024}}</ref> |- | [[Grand Coulee Dam|Grand Coulee]] | {{USA}} | {{Coord|47|57|24|N|118|59|00|W|name=Grand Coulee Dam}} | [[Columbia River|Columbia]] | {{cvt|6809|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|20.24|TWh|PJ}}<ref>{{cite web | title = Generation Records Fall at Grand Coulee Dam | publisher = U.S. Bureau of Reclamation | url = http://www.usbr.gov/pn/news/02new/gcrecord.html | access-date = 2006-11-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20061007011118/http://www.usbr.gov/pn/news/02new/gcrecord.html |archive-date = 2006-10-07}}</ref> | {{cvt|324|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|12|km3|km3|disp=out}} | १९४२/१९५०, १९७३, १९७५/१९८०, १९८३/१९८४, १९९१<ref group=note>First unit installed in 1942, 18th in 1950, 21st in 1991; 6 units in third powerplant were installed between 1975 and 1980, 2 units of pumped-storage plant were installed in 1973, 4 more units in 1983 and 1984.</ref> |- | लोङ्टान बाँध | {{Flag|चीन}} | {{Coord|25|01|38|N|107|02|51|E|name=Longtan Dam}} | [[Hongshui River|Hongshui]] | {{cvt|6426|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|18.7|TWh|PJ}}<ref>{{cite web |url=http://energy.people.com.cn/GB/7650064.html |title=龙滩水电站创世界建设最快纪录-能源-人民网 |website=Energy.people.com.cn |access-date=2017-02-22 |archive-date=2011-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826075544/http://energy.people.com.cn/GB/7650064.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826075544/http://energy.people.com.cn/GB/7650064.html |date=2011-08-26 }}</ref> | | {{cvt|27.27|km3|km3|disp=out}} | २००७/२००९ |- | [[Sayano-Shushenskaya Dam|Sayano-Shushenskaya]] | {{RUS}} | {{Coord|52|49|31|N|91|22|15|E|name=Sayano-Shushenskaya Dam}} | [[Yenisei]] | {{cvt|6400|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|29.4|TWh|PJ}}<ref>{{Cite web|url=https://sshges.rushydro.ru/press/news/3101202242621/|title=Саяно-Шушенская ГЭС установила исторический рекорд годовой выработки электроэнергии|website=www.sshges.rushydro.ru|access-date=2022-03-27}}</ref> | {{cvt|621|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|31.3|km3|km3|disp=out}} | १९८५/१९८९, २०१०/२०१४<ref group="note">10 units were installed between 1985 and 1989; after the [[2009 Sayano-Shushenskaya power station accident|2009 failure]], new units were installed between 2010 and 2014.</ref> |- | [[Krasnoyarsk Dam|Krasnoyarsk]] | {{RUS}} | {{Coord|55|56|05|N|92|17|40|E|name=Krasnoyarsk Hydroelectric Dam}} | [[Yenisei River|Yenisei]] | {{cvt|6000|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|18.35|TWh|PJ}} | {{cvt|2000|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|73.3|km3|km3|disp=out}} | १९६७/१९७२ |- | [[Nuozhadu Dam|Nuozhadu]] | {{flag|चीन}} | {{Coord|22|33|51|N|100|30|46|E|name=Nuozhadu Dam}} | [[Mekong]] | {{cvt|5850|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|23.9|TWh|PJ}}<ref>{{cite web |url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2012-09/06/c_131832819.htm |title=Largest hydropower station on Mekong River starts operation - Xinhua &#124; English.news.cn |website=News.xinhuanet.com |date=2012-09-06 |access-date=2017-02-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115750/http://news.xinhuanet.com/english/china/2012-09/06/c_131832819.htm |archive-date=2014-08-26 }}</ref> | {{cvt|320|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|21.75|km3|km3|disp=out}} | २०१४<ref>{{cite web |url=http://yn.xinhuanet.com/newscenter/2014-06/27/c_133441204.htm |title=云南省最大水电站糯扎渡水电站全面建成投产 |website=Yn.xinhuanet.com |access-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714171646/http://yn.xinhuanet.com/newscenter/2014-06/27/c_133441204.htm |archive-date=2014-07-14 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714171646/http://yn.xinhuanet.com/newscenter/2014-06/27/c_133441204.htm |date=2014-07-14 }}</ref> |- | [[Robert-Bourassa generating station|Robert-Bourassa]] | {{CAN}} | {{Coord|53|47|43|N|77|26|26|W|name=Robert-Bourassa GS}} | [[La Grande River|La Grande]] | {{cvt|5616|MW|MW|disp=out}}<ref group="note">Combined with adjacent [[La Grande-2-A generating station|La Grande-2-A]] the LG-2 complex has 7,722 MW of installed capacity</ref><ref name="HQ2008">{{cite book |title=Powering Our Future : Annual Report 2008 |publisher=Hydro-Québec |location=Montreal |date=April 2009 |page=125 |isbn=978-2-550-55046-4 |url=http://www.hydroquebec.com/publications/en/annual_report/pdf/annual-report-2008.pdf |access-date=2009-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605113542/http://www.hydroquebec.com/publications/en/annual_report/pdf/annual-report-2008.pdf |archive-date=2011-06-05 |url-status=dead }}</ref> | {{cvt|31|TWh|PJ}} | {{cvt|2835|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|61.7|km3|km3|disp=out}} | १९७९/१९८१ |- | [[Churchill Falls Generating Station|Churchill Falls]] | {{CAN}} | {{Coord|53|31|46|N|63|58|05|W|name=Churchill Falls Hydroelectric Power Station}} | [[Churchill River (Atlantic)|Churchill]] | {{cvt|5428|MW|MW|disp=out}}<ref>{{cite web |url=http://www.nalcorenergy.com/churchill-falls.asp |title=Churchill Falls |publisher=Nalcor Energy |access-date=2017-02-22 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027031559/http://nalcorenergy.com/churchill-falls.asp |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027031559/http://nalcorenergy.com/churchill-falls.asp |date=2016-10-27 }}</ref> | {{cvt|35|TWh|PJ}} | {{cvt|6988|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|32.64|km3|km3|disp=out}} | १९७१/१९७४ |- | [[Tarbela Dam]] | {{PAK}} | {{Coord|34|05|23|N|72|41|54|E|name=Tarbela Dam}} | [[Indus River|Indus]] | {{cvt|4888|MW|MW|disp=out}}<ref>{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1645651/2-tarbela-4th-extension-project-starts-power-production/|title=Tarbela 4th extension project starts power production|date=2018-02-27|website=The Express Tribune|language=en-US|access-date=2019-03-29}}</ref> | {{cvt|17.39|TWh|PJ}} | {{cvt|260|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|13.7|km3|km3|disp=out}} | १९७६, १९९२, २०१८ |- | [[Jinping-II Hydropower Station|Jinping-II]] | {{flag|चीन}} | {{Coord|28|14|20|N|101|38|32|E|name=Jinping-II Hydropower Station}} | [[Yalong River|Yalong]] | {{cvt|4800|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|24.23|TWh|PJ}} | | {{cvt|0.01|km3|km3|disp=out}} | २०१४ |- | [[Bratsk Hydroelectric Power Station|Bratsk]] | {{RUS}} | {{Coord|56|17|10|N|101|47|10|E|name=Bratsk Dam}} | [[Angara River|Angara]] | {{cvt|4515|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|22.6|TWh|PJ}} | {{cvt|5470|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|169.27|km3|km3|disp=out}} | १९६१/१९६६ |- | [[Paulo Afonso Hydroelectric Complex|Paulo Afonso]] | {{flag|Brazil}} | {{Coord|09|23|49|S|38|12|08|W|name=Paulo Afonso Hydroelectric Complex}} | [[São Francisco River|São Francisco]] | {{cvt|4279.6|MW|MW|disp=out}} | | {{cvt|117|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|1.4|km3|km3|disp=out}} | १९५४/१९७४, १९७९/१९८३ |- | [[Laxiwa Dam]] | {{Flag|चीन}} | {{Coord|36|04|13|N|101|11|08|E|name=Laxiwa Dam}} | [[Yellow River|Yellow]] | {{cvt|4200|MW|MW|disp=out}}<ref>{{cite web |url=http://www.sasac.gov.cn/n1180/n1226/n2410/n314274/7508740.html |title=中国水电承建拉西瓦水电站首批5台机组全部投产 |website=www.sasac.gov.cn |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100826070323/http://www.sasac.gov.cn/n1180/n1226/n2410/n314274/7508740.html |archive-date=26 August 2010 |url-status=dead}}</ref> | {{cvt|10.23|TWh|PJ}} | | {{cvt|1.08|km3|km3|disp=out}} | २०१० |- | सियाओन बाँध | {{Flag|चीन}} | {{Coord|24|42|19|N|100|05|32|E|name=Xiaowan Dam}} | [[Mekong]] | {{cvt|4200|MW|MW|disp=out}}<ref>{{cite web |url=http://www.yn.xinhuanet.com/newscenter/2010-08/25/content_20718495.htm |title=小湾电站机组全部投产 我国水电装机突破2亿千瓦 |website=Yn.xinhuanet.com |date=2010-08-25 |access-date=2017-02-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232204/http://www.yn.xinhuanet.com/newscenter/2010-08/25/content_20718495.htm |archive-date=2016-03-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232204/http://www.yn.xinhuanet.com/newscenter/2010-08/25/content_20718495.htm |date=2016-03-03 }}</ref> | {{cvt|19|TWh|PJ}} | {{cvt|190|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|15|km3|km3|disp=out}} | २०१० |- | [[Ust-Ilimsk Hydroelectric Power Station|Ust Ilimskaya]] | {{RUS}} | {{Coord|57|58|06|N|102|41|45|E|name=Ust-Ilimsk Hydroelectric Station}} | [[Angara]] | {{cvt|3840|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|21.7|TWh|PJ}} | {{cvt|1873|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|59.4|km3|km3|disp=out}} | १९८० |- | [[Jirau Power Station|Jirau]] | {{flag|Brazil}} | {{Coord|09|15|0|S|64|24|0|W|name=Jirau Dam}} | [[Madeira River|Madeira]] | {{cvt|3750|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|19.1|TWh|PJ}} | {{cvt|258|km2|km2|disp=out}} | | २०१४/२०१६ |- | [[Jinping-I Hydropower Station|Jinping-I]] | {{flag|चीन}} | {{Coord|28|11|07|N|101|37|42|E|name=Jinping-I Hydropower Station}} | [[Yalong River|Yalong]] | {{cvt|3600|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|17|TWh|PJ}} | {{cvt|82.5|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|7.76|km3|km3|disp=out}} | २०१४ |- | [[Fengning Pumped Storage Power Station|Fengning PSP Station]] | {{flag|चीन}} | {{Coord|41|41|03|N|116|33|12|E|name=Fengning PS Hydro Power Station}} | | {{cvt|3600|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|3.4|TWh|PJ}} | | {{cvt|0.07|km3|km3|disp=out}} | २०१९/२०२१ |- | [[Santo Antonio Dam|Santo Antonio]] | {{flag|Brazil}} | {{Coord|08|48|06|S|63|57|03|W|name=Santo Antonio Dam}} | [[Madeira River|Madeira]] | {{cvt|3580|MW|MW|disp=out}}<ref>{{cite web|url=http://www.santoantonioenergia.com.br/energia/energia1/ |title=Geração – Santo Antônio Energia |website=Santoantonioenergia.com.br |date=2014-06-20 |access-date=2017-02-22}}</ref> | {{cvt|21.2|TWh|PJ}} | {{cvt|490|km2|km2|disp=out}} | | २०१२/२०१६ |- | [[Ilha Solteira Dam]] | {{BRA}} | {{Coord|20|22|58|S|51|21|44|W|name=Ilha Solteira Dam}} | [[Paraná River|Paraná]] | {{cvt|3444|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|17.9|TWh|PJ}} | {{cvt|1195|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|21.2|km3|km3|disp=out}} | १९७३ |- | [[Ertan Dam]] | {{Flag|चीन}} | {{Coord|26|49|16|N|101|46|52|E|name=Ertan Dam}} | [[Yalong River|Yalong]] | {{cvt|3300|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|17|TWh|PJ}} | {{cvt|101|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|5.8|km3|km3|disp=out}} | १९९९ |- | [[Pubugou Dam]] | {{Flag|चीन}} | {{Coord|29|12|34|N|102|50|11|E|name=Pubugou Dam}} | [[Dadu River (Sichuan)|Dadu]] | {{cvt|3300|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|14.6|TWh|PJ}} | | {{cvt|5.39|km3|km3|disp=out}} | २००९/२०१० |- | [[Macagua Dam|Macagua]] | {{VEN}} | {{Coord|8|18|14|N|62|40|04|W|name=Macagua II}} | [[Caroní River|Caroní]] | {{cvt|3167.5|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|15.2|TWh|PJ}} | {{cvt|47.4|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|0.36|km3|km3|disp=out}} | १९६१, १९९६ |- | [[Xingó Hydroelectrical Power Plant|Xingó]] | {{BRA}} | {{Coord|9|37|14|S|37|47|34|W|name=Xingó Hydroelectrical Power Plant}} | [[São Francisco River|São Francisco]] | {{cvt|3162|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|18.7|TWh|PJ}}<ref>{{cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1439124/000119312512242237/d350457d20f.htm |title=Form 20-F |website=Sec.gov |access-date=2017-02-22}}</ref> | {{cvt|60|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|3.8|km3|km3|disp=out}} | १९९४, १९९७ |- | [[Yacyretá Dam|Yacyretá]] | {{ARG}} <br /> {{PRY}} | {{Coord|27|28|58|S|56|43|30|W|name=Yacyreta Dam}} | [[Paraná River|Paraná]] | {{cvt|3100|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|20.09|TWh|PJ}} | {{cvt|1695|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|21|km3|km3|disp=out}} | १९९४/१९९८, २०११ |- | [[Nurek Dam]] | {{TJK}} | {{Coord|38|22|00|N|69|21|00|E|name=Nurek Dam}} | [[Vakhsh River|Vakhsh]] | {{cvt|3015|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|11.2|TWh|PJ}} | {{cvt|98|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|10.5|km3|km3|disp=out}} | १९7२/१९7९, १९८८ |- | [[Bath County Pumped Storage Station|Bath County PSP]] | {{USA}} | {{Coord|38|12|32|N|79|48|00|W|name=Bath County Pumped Storage Station}} | | {{cvt|3003|MW|MW|disp=out}}<ref>{{Cite web|url=https://www.dominionenergy.com/about-us/making-energy/renewable-generation/water/bath-county-pumped-storage-station|title=Bath County Pumped Storage Station {{!}} Dominion Energy|website=www.dominionenergy.com|access-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329052618/https://www.dominionenergy.com/about-us/making-energy/renewable-generation/water/bath-county-pumped-storage-station|archive-date=2019-03-29|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329052618/https://www.dominionenergy.com/about-us/making-energy/renewable-generation/water/bath-county-pumped-storage-station |date=2019-03-29 }}</ref> | {{cvt|3.32|TWh|PJ}} | {{cvt|3.3|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|0.03|km3|km3|disp=out}} | १९८५, २००५/२००९ |- | [[Goupitan Dam]] | {{Flag|चीन}} | {{Coord|27|22|31|N|107|37|59|E|name=Goupitan Dam}} | [[Wu River (Yangtze River tributary)|Wu]] | {{cvt|3000|MW|MW|disp=out}}<ref>{{cite web |url=http://www.hydropower.org.cn/info/shownews.asp?newsid=2122 |title=Archived copy |website=www.hydropower.org.cn |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707050217/http://www.hydropower.org.cn/info/shownews.asp?newsid=2122 |archive-date=7 July 2011 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707050217/http://www.hydropower.org.cn/info/shownews.asp?newsid=2122 |date=7 July 2011 }}</ref> | {{cvt|9.67|TWh|PJ}} | {{cvt|94|km2|km2|disp=out}} | {{cvt|6.45|km3|km3|disp=out}} | २००९/२०११ |- | [[Guanyinyan Dam]] | {{Flag|चीन}} | {{Coord|26|31|17|N|101|26|16|E|name=Guanyinyan Dam}} | [[Jinsha River|Jinsha]] | {{cvt|3000|MW|MW|disp=out}}<!-- ?? seems that not all units are commissioned --> | {{cvt|13.62|TWh|PJ}} | | {{cvt|2.07|km3|km3|disp=out}} | २०१४/२०१६ |- | [[Lianghekou Dam|Lianghekou]] | {{flag|चीन}} | {{Coord|30|09|46|N|101|00|49|E|name=Lianghekou Dam}} | [[Yalong River|Yalong]] | {{cvt|3000|MW|MW|disp=out}} | {{cvt|11|TWh|PJ}} | | {{cvt|10.77|km3|km3|disp=out}} | २०२१/ २०२२<ref>{{cite web | url=https://www.seetao.com/details/145520.html | title=All units of Sichuan Lianghekou Hydropower Station are put into operation--Seetao }}</ref> |- |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:जलविद्युत}} [[श्रेणी:ऊर्जा रूपान्तरण]] jc26pvj6a8jpzanxpng2dor0a5j38u4 0 143722 1361579 1361194 2026-06-13T06:38:52Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1361579 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name=क्रिमिया प्रायद्वीप |local_name= |image_name=[[File:Map of the Crimea.png|240px]]<br>Map of the Crimean Peninsula <br /><br /> {{Switcher|[[File:Flag of Crimea (Latest version).svg|220px]]|Flag of the [[Republic of Crimea (Russia)|Republic of Crimea]]|[[File:Flag of Crimea.svg|220px]]|Flag of the [[Autonomous Republic of Crimea]]}}|image_alt=|map_image=Crimea (orthographic projection).svg|map_size=220|location=[[Eastern Europe]]|waterbody={{ubl|[[Black Sea]]|[[Sea of Azov]]}}|coordinates={{Coord|45.3|34.4|scale:2000000_region:UA-43|display=inline,title}}|area_km2=27000|highest_mount=[[Roman-Kosh]]|elevation_m=1545|country={{sp}}|country_admin_divisions_title=[[Political status of Crimea|Status]]|country_admin_divisions=[[United Nations General Assembly Resolution 68/262|Internationally recognized]] as Ukrainian territory occupied by [[Russia]] (''see [[Political status of Crimea]]'')|country1=<!--Note: Do not add flag icons for geographic articles per MOS:INFOBOXFLAG-->Ukraine (de jure but not in control)|country1_admin_divisions_title=[[Territorial dispute|Contested]] regions|country1_admin_divisions_1=Northern Arabat Spit ([[Henichesk Raion]])<br />[[Autonomous Republic of Crimea]]<br />[[Sevastopol]]|country1_largest_city=[[Sevastopol]]|country2=<!--Note: Do not add flag icons for geographic articles per MOS:INFOBOXFLAG-->Russia (de facto control)|country2_admin_divisions_title=[[Territorial dispute|Contested]] regions|country2_admin_divisions_1=[[Republic of Crimea (Russia)|Republic of Crimea]]<br />[[Sevastopol]]|country2_largest_city=[[Sevastopol]]|demonym=[[Crimean people|Crimean]]|population={{increase}} 2,416,856<ref name="pop">{{cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/of43wDjn/PrPopul2021_Site.xls|format=XLS|script-title=ru:Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года|trans-title=The population of the Russian Federation by municipalities as of January 1, 2021|language=ru|work=[[Russian Federal State Statistics Service]]|access-date=31 January 2021|archive-date=4 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204121301/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/of43wDjn/PrPopul2021_Site.xls|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204121301/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/of43wDjn/PrPopul2021_Site.xls |date=4 February 2021 }}</ref>|population_as_of=2021|utc_offset=+3|density_km2=84.6|iso_code=UA-43}} [[चित्र:Satellite_picture_of_Crimea,_Terra-MODIS,_05-16-2015.jpg|अङ्गुठाकार|मई 2015 क्रीमियन प्रायद्वीपको उपग्रह छवि]] [[क्रिमिया]] (/kraɪˈmiːə/i {{Respell|kry|MEE|ə}}) [[पूर्वी युरोप]]मा रहेको एउटा [[प्रायद्वीप]] हो, जुन [[कृष्ण सागर]]को उत्तरी किनारमा अवस्थित छ। यो [[कृष्ण सागर]] र सानो आजोभ सागरले लगभग पूर्ण रूपमा घेरिएको छ। पेरिकोपको थलप्राय द्वीपले क्रिमियालाई यूक्रेनको खेरसोन ओब्लास्टसँग जोड्छ। पूर्वतर्फ, सन् २०१८ मा निर्माण गरिएको क्रिमियन पुल केर्‍च जलडमरू मध्यमार्फत क्राइमियालाई रसियाको क्रास्नोदार क्राइसँग जोड्छ। उत्तरपूर्वमा रहेको अरबात स्पिट एक साँघुरो भूबाग हो, जसले सिवास लागुनहरूलाई आजोभ सागरबाट छुट्याउँछ। कालो सागरको पारिपट्टि पश्चिममा [[रोमानिया]] र दक्षिणमा [[टर्की]] अवस्थित छन्। क्रिमियाको जनसंख्या २.४ मिलियन छ, र यसको सबैभन्दा ठूलो सहर सेभास्टोपोल हो। यो क्षेत्र अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा [[युक्रेन|यूक्रेन]]को भागको रूपमा मान्यता प्राप्त भए पनि, सन् २०१४ देखि रुसको कब्जामा रहेको छ। प्रारम्भिक आधुनिक कालसम्म टाउरिक प्रायद्वीप भनेर चिनिने क्राइमिया ऐतिहासिक रूपमा शास्त्रीय सभ्यता र स्टेप्पे क्षेत्रको सीमामा रहेको थियो। ग्रीकहरूले यसको दक्षिणी भाग उपनिवेश बनाए, जसलाई पछि रोमन र बाइजेन्टाइन साम्राज्यहरू तथा तिनका उत्तराधिकारी राज्यहरूले समाहित गरे, यद्यपि ग्रीक संस्कृति यथावत् रह्यो। केही सहरहरू जेनेवाका व्यापारिक उपनिवेश बने, तर पछि तिनीहरूलाई [[अटोमन साम्राज्य|ओटोमन साम्राज्य]]ले अधीनमा लियो। यस अवधिमा, आन्तरिक भाग विभिन्न स्टेप्पे घुमन्ते जातिहरूले ओगटेका थिए, र १३औँ शताब्दीमा सुनौलो हर्डको नियन्त्रणमा आयो, जसबाट क्रिमियाली खानते उत्तराधिकारी राज्यको रूपमा उदायो। १५औँ शताब्दीमा, क्राइमियाली खानते ओटोमन साम्राज्यको आश्रित राज्य बन्यो। रुस र पोल्यान्ड-लिथुआनियाद्वारा नियन्त्रण गरिएका भूमिहरू प्रायः यस अवधिमा गुलाम आक्रमणहरूको लक्ष्य बन्थे। १७८३ मा, रुस-टर्की युद्ध (१७६८–१७७४) पछि, [[रुसी साम्राज्य]]ले क्रिमियालाई गाभ्यो। क्रिमियाको रणनीतिक अवस्थाका कारण १८५४ को क्रिमियाली युद्ध भयो, साथै १९१७ को रुसी क्रान्ति पछि छोटो समय टिक्ने विभिन्न शासनहरू देखा परे। जब [[अक्टोबर क्रान्ति|बोल्शेविक]]हरूले क्रिमियालाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिए, यसलाई रुसी सोभियत महासंघीय समाजवादी गणतन्त्रको एक स्वायत्त सोभियत गणतन्त्र बनाइयो। [[दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा, क्रिमिया जर्मनीद्वारा ओगटियो। १९४४ मा, सोभियतहरूले क्रिमिया पुनः नियन्त्रणमा लिएपछि, [[जोसेफ स्टालिन]]को आदेशमा क्राइमियाली टाटारहरूलाई जातीय रूपमा सफाया गर्दै निर्वासनमा पठाइयो, जसलाई सांस्कृतिक नरसंहारको रूपमा वर्णन गरिएको छ। १९४५ मा, क्रिमियालाई ओब्लास्टमा घटाइयो। १९५४ मा, सोभियत संघले १६५४ को पेरेयास्लाव सन्धिको ३००औँ वार्षिकीको अवसरमा, क्रिमियालाई युक्रेनी सोभियत समाजवादी गणतन्त्रमा हस्तान्तरण गर्यो। सन् १९९१ मा युक्रेनी स्वतन्त्रता पछि प्रायद्वीपको अधिकांश भागलाई क्रिमियाको स्वायत्त गणतन्त्रको रूपमा पुनर्गठित गरियो। क्रिमियामा सोभियत फ्लीट विवादमा थियो, तर सन् १९९७ को सन्धिले रसियालाई सेभास्तोपोलमा आफ्नो फ्लीटलाई आधार बनाउन अनुमति दियो। सन् २०१४ मा, प्रायद्वीप रूसी सेना कब्जा गरिएको थियो र रसियाले कब्जा गरेको थियो, तर अधिकांश देशहरूले क्रिमियालाई युक्रेनी क्षेत्रको रूपमा मान्यता दिएका छन्।<ref name="INTLCOM">{{Cite web |date=23 August 2021 |title=Ukraine's president pledges to 'return' Russia-annexed Crimea |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/ukraines-president-pledges-to-return-russia-annexed-crimea |access-date=2024-06-27 |website=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] |language=en}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[रुस-युक्रेन युद्ध]] * [[रूसद्वारा क्रिमियाको बिलय]] * [[२०२१-२०२२ रुस-युक्रेन सङ्कट]] * [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:युरोपका प्रयद्वीपहरू]] ag8nuq25b5td9ds5t2ewu9jagq6ndb2 0 146651 1361568 1361068 2026-06-13T06:00:15Z CommonsDelinker 144 Sudhan_Gurung,_portrait.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No permission since 5 June 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1361568 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको २७औँ गृहमन्त्री}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[माननीय]] | name = सुधन गुरुङ | native_name = | image = | image_size = 200px | caption = २०८२ मा गुरुङ | office = [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृहमन्त्री]] | term_start = २०८२ चैत १३<ref name="SudanHM" /> | term_end = २०८३ वैशाख ९ (२६ दिन)<ref name="SudanResign" /><ref name="SudanResign1" /> | predecessor = [[ओमप्रकाश अर्याल]] | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | prime_minister = [[बालेन शाह]] | vice_president = [[राम सहाय यादव]] | predecessor1 = [[राजेन्द्र बजगाईं]] | term_start1 = २०८२ चैत १२ | birth_date = २०४४ असार २५ | birth_place = [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]], [[नेपाल]] | citizenship = [[नेपाली]] | party = {{color box|{{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | constituency1 = [[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] | office1 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | profession = {{hlist|राजनीतिज्ञ|सामाजिक अभियन्ता|डीजे}} }} '''सुधन गुरुङ''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा सामाजिक अभियान्ता हुन् जो नेपालको २७औँ [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृहमन्त्री]]को रूपमा सेवा गरे । उनी गैर-सरकारी संस्था [[हामी नेपाल]]का संस्थापक<ref>{{Cite news |last=Ahmed |first=Aftab |date=2025-09-15 |title=Exclusive: Young activists who toppled Nepal's government now picking new leaders |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/young-activists-who-toppled-nepals-government-now-picking-new-leaders-2025-09-14/ |access-date=2025-09-18 |work=Reuters |language=en}}</ref> र संयोजक पनि हुन्।<ref>{{Cite web |date=2025-09-17 |title=हामी नेपालका संयोजक सुधन गुरुङमाथि आक्रमणको प्रयास |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1545678 |access-date=2025-09-18 |website=अनलाइनखबर |language=ne }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी [[नेपालमा जेनजी आन्दोलन]]पछि युवा आन्दोलनको एक प्रमुख व्यक्तिको रूपमा अगाडि आएका थिए।<ref name=":0">{{Cite web |date=2024-08-08 |title=अभियन्ता सुधन गुरुङले आफूमाथि आक्रमणको प्रयास भएको दाबी गरे |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/1456789-1723123456.html |access-date=2025-09-18 |website=नागरिक न्यूज |language=ne }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनले जेनजी आन्दोलनपछि उनले राष्ट्रपति र प्रधानसेनापतिसँग व्यापक वार्तामा भाग लिएका थिए जसको फलस्वरूप पूर्व प्रधानन्यायाधीश [[सुशीला कार्की]]लाई अन्तरिम प्रधानमन्त्रीको रूपमा चयन गरिएको थियो भने संसद विघटन गरी मध्यावधि निर्वाचनको मार्ग प्रशस्त भएको थियो।<ref name=":1">{{Cite web |last=Awale |first=Sonia |date=2025-09-12 |title=Madam Prime Minister of Nepal |url=https://nepalitimes.com/news/madam-prime-minister-of-nepal |access-date=2025-09-18 |website=नेपाली टाइम्स}}</ref> २०८२ भदौ २९ को रात, गुरुङले अन्तरिम प्रधानमन्त्री कार्कीको राजीनामाको माग गर्दै विरोध प्रदर्शनको नेतृत्व गरेका थिए। उनले प्रधानमन्त्रीले सल्लाह नगरी मन्त्रिपरिषद् विस्तार गरेको आरोप लगाएका थिए।<ref name=":6">{{Cite web |title=सुधन गुरुङको समूहद्वारा मध्यरातमा प्रधानमन्त्री निवास अगाडि प्रदर्शन |url=https://www.setopati.com/politics/345678 |access-date=2025-09-18 |website=सेतोपाटी}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |date=2024-08-08 |title=सुधन गुरुङद्वारा युवा नेताहरूबीच एकताको आह्वान |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social/1234567.html |access-date=2025-11-17 |website=नागरिक नेटवर्क |language=ne }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":8">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=p_lefCBi_u0 |title=Sudan Gurung Warns Gen-Z Andolan 2nd Phase |date=2025-11-19 |last=Anand Nepal |access-date=2025-11-22 |via=YouTube}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |title=जेन जी युवा र बारा सुरक्षा समितिबीच ६ बुँदे मौखिक सहमति |url=https://kantipur.ekantipur.com/news/2025/11/21/security-deal.html |access-date=2025-11-22 |website=कान्तिपुर |language=ne }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनले २०८२ को [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|प्रतिनिधि सभा निर्वाचन]]मा [[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]]बाट [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को उम्मेदवारको रूपमा चुनाव लडेर [[नेपाली काङ्ग्रेस]]का निकटतम प्रतिद्वन्दी प्रेमकुमार खत्रीलाई १४,४९८ मतान्तरले पराजित गर्दै सांसदको रूपमा निर्वाचित भएका थिए । २०८२ चैत १३ मा, उनलाई [[प्रधानमन्त्री]] [[बालेन शाह]]को नेतृत्वमा रहेको [[बालेन शाह मन्त्रिपरिषद्|सरकार]]द्वारा नेपालको [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृहमन्त्री]]को रूपमा नियुक्त गरिएको थियो ।<ref name="SudanHM">{{Cite web |website=Onlinekhabar |date=27 March 2026 |title=सुधन गुरुङ गृहमन्त्री बन्दै |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1898767/sudhan-gurung-becomes-home-minister}}</ref> २०८३ वैशाख ९ मा, बढ्दो विवाद र सार्वजनिक दबाबका कारण नैतिक जिम्मेवारी स्वीकार गर्दै उनले आफ्नो पदबाट राजीनामा दिए । उनले जम्मा २६ दिन गृहमन्त्रीको पदमा बसेर शासन गरेका थिए ।<ref name="SudanResign">{{Cite web |title=Home Minister Sudhan Gurung Resigns Amid Controversy|url=https://english.ratopati.com/story/60090/home-minister-sudhan-gurung-resigns|access-date=2026-04-22 |website=english.ratopati.com |language=English}}</ref><ref name="SudanResign1">{{Cite web |title=Home Minister Sudan Gurung steps down|url=https://english.khabarhub.com/2026/22/545304|access-date=2026-04-22 |website=khabarhub.com |language=English}}</ref> ==शिक्षा== ==परिवार== ==राजनीति== [[प्रधानमन्त्री]] [[बालेन शाह]]ले पुन २०८३ जेष्ठ २६ मा [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृहमन्त्री]]को रूपमा नियुक्त गरे ।<ref>{{Cite web |title=शपथ लिएपछि गृहमन्त्री गुरुङ आफैं गाडी चलाएर निस्किए सिंहदरबार |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/06/1950425/after-taking-the-oath-home-minister-gurung-himself-drove-to-singha-durbar |access-date=2026-06-09 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] kz3ei6pi83d8nxfuan4el9zfi6jdyb1 0 147309 1361541 1327233 2026-06-13T03:17:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361541 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indigenous folk dance from Assam, India}} {{Infobox dance | title = बिहु नृत्य | image= Bihu-Dance-assam.jpg | image_size = 250px | alt = | caption = असममा युवाहरूले बिहु नृत्य प्रस्तुत गर्दै | genre = [[लोक नृत्य]] | signature = | origin = [[असम]], भारत | inventor = [[देउरी जाति|देउरी]], [[ठेङ्गाल जाति|ठेङ्गाल]], [[सुतिया जाति|सुतिया]], [[सोनोवल कचारी|सोनोवल]] }} '''बिहु नृत्य''' ([[असमिया भाषा|असमिया]]:বিহু নৃত্য) [[भारत]]को [[असम]] राज्यको एक आदिवासी लोकनृत्य हो जुन बिहु पर्वसँग सम्बन्धित छ र [[असमिया संस्कृति]]को एक महत्त्वपूर्ण भाग हो। समूहमा प्रस्तुत गरिने, बिहुका नर्तकहरू प्रायः युवा पुरुष र महिला हुन्छन्, र नृत्य शैलीमा तेज पाइलाहरू र द्रुत हातका चालहरू समावेश हुन्छन् जुन यसको विशेषता हो। नर्तकहरूको परम्परागत पोशाक रातो रङ्गको विषयवस्तुको वरिपरि केन्द्रित हुन्छ जसले आनन्द र जोशलाई जनाउँछ।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://ezccindia.org/assam.html |access-date=2011-08-19 |archivedate=2019-08-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190826062308/http://www.ezccindia.org/assam.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826062308/http://www.ezccindia.org/assam.html |date=2019-08-26 }}</ref> == इतिहास == यस नृत्यको उत्पत्ति अज्ञात छ; यद्यपि, लोकनृत्य परम्परा सधैँ असमका विविध जातीय समूहहरू, जस्तै देवरी, सोनोवाल कचारी, चुटिया, बडो, मिसिङ, राभा, मोरन र बोराही, आदिको संस्कृतिमा धेरै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। <ref>{{harvcol|Barua|2009|p=214}}</ref> विद्वानहरूका अनुसार, बिहु नृत्यको उत्पत्ति प्राचीन संस्कृति अनुसार भएको हो जुन जनसङ्ख्याको साथै जमिनको उर्वरता बढाउनसँग सम्बन्धित थियो।<ref>{{harvcol|Barua|2009|pp=218–219}}</ref> परम्परागत रूपमा, स्थानीय खेती समुदायहरूले बाहिर, खेत, बगैँचा, जङ्गल वा नदीको किनारमा, विशेष गरी [[शमी]]को रूखमुनि नृत्य प्रदर्शन गर्दथे।<ref name=":0">{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZbqrDwAAQBAJ&dq=Bihu+dance&pg=PT269|title=Theatre & Performance in Small Nations|last=Sharma|first=Aparna|publisher=Intellect Books|year=2013|isbn=9781841507859|editor-last=Blandford|editor-first=Steve|location=Briston, England and Chicago, IL|pages=185–197|language=en|chapter=From Springtime Erotics to Micro-nationalism: Altering Landscapes and Sentiments of the Assamese Bihu Dance in North-East India}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|2009|p=220}}</ref> बिहु नृत्यको प्रारम्भिक चित्रण असमको तेजपुर जिल्ला र [[दराङ जिल्ला|दराङ]]हरूमा पाइने ९औँ शताब्दीका मूर्तिकलाहरूमा पाइन्छ। १४औँ शताब्दीका सुतिया राजा लक्ष्मीनारायणको शिलालेखमा पनि बिहुको उल्लेख गरिएको छ। == विवरण == [[File:Bihu dance Assam. jpg.jpg|thumb|right|बिहु नृत्य, असम]] नृत्य कलाकारहरू, युवा पुरुष र महिलाहरू बिस्तारै प्रदर्शन स्थलमा प्रवेश गरेर सुरु हुन्छ।<ref>{{Cite journal|last=Chatterjee|first=Arpita|date=2013|title=The Therapeutic Value of Indian Classical, Folk and Innovative Dance Forms|url=http://rupkatha.com/V5/n1/07a_Indian_Classical_Folk_Dance.pdf|journal=Rupkatha Journal on Interdisciplinary Studies in Humanities|volume=V|issue=1|pages=80}}</ref> त्यसपछि पुरुषहरूले ढोल (विशेष गरी दुई-मुखी ढोल), र बाँसुरी जस्ता वाद्ययन्त्रहरू बजाउन थाल्छन्, जबकि महिलाहरूले आफ्ना हातहरू आफ्नो कम्मरमाथि राख्छन् र आफ्ना हत्केलाहरू बाहिरतिर फर्काउँछन्, उल्टो त्रिकोणीय आकार बनाउँछन्।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oP4vH-4oSEcC&dq=Bihu+assam&pg=PA93|title=The Music and Musical Instruments of North Eastern India|last=Barthakur|first=Dilip Ranjan|publisher=Mittal Publications|year=2003|isbn=9788170998815|location=New Delhi|pages=93|language=en}}</ref> त्यसपछि महिलाहरू कम्मरबाट अलिकति अगाडि झुकेर सङ्गीतको तालमा बिस्तारै हिँड्न थाल्छन्। बिस्तारै, तिनीहरूले आफ्नो काँध खोल्छन् र आफ्ना खुट्टाहरूलाई अलिकति अलग राख्छन्, बिहु नृत्यमा प्रयोग गरिने मुख्य आसन अपनाउँछन्। यसैबीच, पुरुषहरूले बजाउने सङ्गीतले लय समात्न थाल्छ।<ref name=":0" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EyB50hsOKeEC&dq=Bihu+dance&pg=PT36|title=Indian States At A Glance 2008-09: Performance, Facts And Figures - Assam|last1=Bhandari|first1=Laveesh|last2=Kale|first2=Sumita|publisher=Pearson Education India|year=2009|isbn=9788131723326|location=Delhi, Chennai, Chandigarh|pages=27|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FT6uDwAAQBAJ&dq=Bihu+dance&pg=PA55|title=Sociology of Dance: a Case Study of Kathak Dance in Pune City|last=Desai|first=Chetana|publisher=Laxmi Book Publication|year=2019|isbn=9780359859672|location=Solapur, India|pages=55|language=en}}</ref> == संस्कृति र समाज == बिहु नृत्यको नाम बोहाग बिहु महोत्सव (जसलाई रङ्गली बिहु पनि भनिन्छ)बाट लिइएको हो, जुन असममको राष्ट्रिय पर्व हो, जसले असमिया नयाँ वर्षलाई स्वागत गर्दछ। यो पर्व अप्रिलको मध्यमा पर्दछ, र बिहु नृत्य मौसमी भावनाको उत्सव मनाउन र अनुकरण गर्नका साथै, प्रजनन क्षमता र जोशको उत्सव मनाउनका लागि हो। बिहु युवा पुरुष र महिलाहरूको समूहद्वारा प्रस्तुत गरिन्छ, र पहिलेका समयमा, यो मुख्यतया प्रेम नृत्यको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो। बिहु नृत्यको प्रजनन क्षमतासँगको सम्बन्धले मानव प्रजनन क्षमता दुवैलाई जनाउँछ, नृत्यको कामुक प्रकृति मार्फत, साथै प्रकृतिको प्रजनन क्षमता, जसको अर्थ वसन्तको उत्सव र जीवनदायी वसन्त वर्षाको स्वागत हो। ढोल र हर्नपाइप जस्ता वाद्ययन्त्रहरूको प्रयोगले वास्तविक वर्षालाई आह्वान गर्ने तरिकाको रूपमा वर्षा र गर्जनको आवाजको नक्कल गर्ने विश्वास गरिन्छ।<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XKXbxn09TGwC&dq=Bihu+assam&pg=PA16|title=Socio-economic Profile of Rural India|last1=Sinha|first1=Ajay Kumar|last2=Chakraborty|first2=Gorky|last3=Bhattacharya|first3=Chandana|last4=Datta|first4=P. S.|publisher=Concept Publishing Company|year=2004|isbn=9788180691454|editor-last=Agnihotri|editor-first=V. K.|volume=II: North-East India (Assam, Manipur, Tripura, Nagaland)|location=New Delhi|pages=16|language=en|chapter=Assam|editor-last2=Ashokvardhan|editor-first2=Chandragupta}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|date=July 2007|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|url=http://nopr.niscair.res.in/handle/123456789/968|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=3 |pages=417–422|language=en|issn=0972-5938}}</ref> [[File:Assamese girl in traditional bihu costume.jpg|thumb|परम्परागत बिहु पोशाकमा सजिएकी असमी केटी।]] ऐतिहासिक रूपमा, असमी समाजमा, यसको प्रदर्शन यौन अभिप्रेरित प्रकृतिको हुने भन्दै विशेष गरी औपनिवेशिक समयमा यसलाई तुच्छ ठानिन्थ्यो र उक्त समयमा बेलायती उपनिवेशवादीहरूमाझ प्रबल रहेको भिक्टोरियाली विचारहरूसँग टकराव थियो। हाल, बिहु नृत्य आधुनिक असमिया समाजमा एक सांस्कृतिक प्रतीक हो, जुन असमिया सांस्कृतिक पहिचानको प्रतीक बन्दै गएको छ। पहिलो पटक बिहु नृत्य सन् १९६२ मा [[गुवाहाटी]]मा भएको सांस्कृतिक कार्यक्रमको भागको रूपमा मञ्चमा प्रस्तुत गरिएको थियो।<ref name=":0" /> == विशाल बिहु कार्यक्रम == असम राज्यले १४ अप्रिल २०२३ मा एउटै स्थानमा सबैभन्दा ठुलो बिहु नृत्य प्रस्तुत गरेर [[गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स]] बनाएको थियो।<ref name=":0" /> यो कार्यक्रम गुवाहाटी असमको इन्दिरा गान्धी एथलेटिक स्टेडियममा भएको थियो। यसमा ११,००० बिहु नर्तक र ढोलकी बजाउनेहरूको समूहले भाग लिएको थियो।<ref name=":0" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category|Bihu dance|बिहु नृत्य}} * [https://www.youtube.com/watch?v=IbupI6r5SxQ नमुना] युट्युबबाट लिइएको बिहु नृत्य प्रस्तुतिको भिडियो। * अन्य [https://web.archive.org/web/20150518232330/http://www.indianfolkarts.in/ भारतीय लोक नृत्यहरू] भारतका विभिन्न भागहरूको। *[http://www.assamclicks.com/rati-bihu-spring-festival-of-the-morans/ राती बिहु] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408033311/http://www.assamclicks.com/rati-bihu-spring-festival-of-the-morans/ |date=2016-04-08 }} : असमका मानिसहरूले मनाउने एक प्रकारको बिहु नृत्य। [[श्रेणी:असमका नृत्यहरू]] [[श्रेणी:असमको संस्कृति]] [[श्रेणी:भारतीय लोक नृत्यहरू]] [[श्रेणी:असमका लोक नृत्यहरू]] el2odwppyft48nxuaar8udy994x1yhn 0 149021 1361556 1358504 2026-06-13T05:55:36Z CommonsDelinker 144 Gauri_Kumari.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No permission since 5 June 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1361556 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको कार्यकारी वर्तमान मन्त्रिपरिषद्}} {{about|बालेन शाहको अध्यक्षतामा रहेको मन्त्रिपरिषद्|अन्य प्रयोग|बालेन शाह}} {{Infobox government cabinet | cabinet_type = मन्त्रिपरिषद् | cabinet_number = | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag of Nepal.svg | flag_border = false | incumbent = वि.सं २०८२ चैत–हाल | image = | image_size = | caption = | date_formed = १३ चैत २०८२ | date_dissolved = | state_head_title = [[नेपालका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | state_head = [[रामचन्द्र पौडेल]] | government_head_title = [[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | government_head = [[बालेन्द्र शाह]] | deputy_government_head_title = [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] | deputy_government_head = | government_head_history = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] (२०७९-२०८२) | current_number = १५ (प्रधानमन्त्री सहित) | former_members_number = | total_number = १७ | political_parties = {{color box|{{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | legislature_status = [[बहुमतको सरकार|बहुमत]] | opposition_party = {{color box|{{party color|Nepali Congress}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | opposition_leader = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | last_election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | legislature_term = [[नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसद|२०८२–वर्तमान]] | budget = | advice_and_consent1 = | advice_and_consent2 = | incoming_formation = | outgoing_formation = | previous = [[सुशीला कार्की मन्त्रिपरिषद्]] | successor = | former_members_dismissed = १ | former_members_resigned = १ }} [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा, झण्डै दुई–तिहाइ (१८२) सिट जितेर पहिलो दल बनेको [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को वरिष्ठ नेता [[बालेन शाह]]को नेतृत्वमा रहेको हाल कार्यकारी मन्त्रिपरिषद् हो। यसले जेनजी आन्दोलनको जगमा बनेको [[सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२|सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]]लाई प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय संख्या १५ देखि १८ मा सीमित गरिने, मन्त्री को–को?|url=https://www.setopati.com/politics/384727|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=सेतोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यस मन्त्रिपरिषद्मा मन्त्रालयको सङ्ख्या घटाएर १८ सम्ममा सीमित गर्ने योजना अनुसार हाल १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय र मन्त्री छनोटबाटै देखिनेछ सुशासनको पहिलो मुहार|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1894424/the-first-face-of-good-governance-will-be-seen-through-the-selection-of-ministries-and-ministers|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले शीतल निवासमा २०८२ चैत १३ मा, आयोजित विशेष समारोहमा ३६ वर्षीय [[बालेन शाह]]लाई प्रधानमन्त्री पदको [[पदको शपथ|शपथ ग्रहण]] गराएका थिए।<ref>{{Cite web |title=बालेनले लिए प्रधानमन्त्री पदको शपथ |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1898843/balen-takes-oath-as-prime-minister |access-date=२०८२ चैत १३ |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> == मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू == {| class="wikitable" !क्र.सं. !मन्त्रालय/विभाग !मन्त्री !तस्वीर !पदभार ग्रहण !पदमुक्त |- | colspan="6" bgcolor="darkgrey" |'''क्याबिनेट मन्त्रीहरू''' |- !१ |'''[[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]'''<br>^{[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]]<br>[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]]<br> विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्री} |[[बालेन्द्र शाह]] |[[File:Balen Shah3-cropped.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet_initial">{{Cite web |date=27 March 2026 |title=Balen Shah sworn in as Prime Minister, forms Cabinet |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/balen-shah-sworn-in-as-prime-minister-forms-cabinet |access-date=2026-03-27 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> |बहालवाला |- !२ |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[[File:Swarnim Wagle MP 2023.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !३ |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[शिशिर खनाल]] |[[File:Shishir Khanal Official Portrait RSP.png|center|frameless|117x117px]] |२७ मार्च २०२६<ref name="cabinet">{{Cite web |date=१३ चैत २०८२ |title=यस्तो छ १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् |url=https://kantipurtv.com/news/2026/03/27/1774597239.html |website=कान्तिपुर |language=नेपाली}}</ref> |बहालवाला |- !४ |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री]] |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|100px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !५ |[[पूर्वाधार विकास मन्त्रालय (नेपाल)|पूर्वाधार विकास मन्त्री]] |[[सुनील लम्साल]] |[[File:Sunil Lamsal RSP.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !६ |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] |[[सोबिता गौतम]] |[[File:SobitaGautam.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !७ |[[महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय|महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[सीता वादी]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !८ |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[प्रतिभा रावल]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !९ |[[स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्री]] |[[निशा मेहता]] |[[File:Nisha Mehta (cropped) (cropped).jpg|center|100px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१० |[[शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री]] |[[सस्मित पोखरेल]] |[[File:Sasmitportrait1.jpg|center|100px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !११ |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[खडकराज पौडेल]] |[[File:Khadak Raj Paudel RSP.png|center|120x120px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१२ |[[सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार मन्त्री]] |[[विक्रम तिमिल्सिना|डा. विक्रम तिमिल्सिना]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१३ |[[कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्री]] |[[गीता चौधरी]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१४ |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[गौरीकुमारी यादव]] | |२०८२ चैत २७<ref name="Ramjee_Gauri" /> |बहालवाला |- !१५ |[[युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्री]] |[[रामजी यादव]] | |२०८२ चैत २७<ref name="Ramjee_Gauri">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Prime Minister Shah recommends Ramjee Yadav and Gauri Kumari Yadav as ministers |url=https://kathmandupost.com/politics/2026/04/10/prime-minister-shah-recommends-ramjee-yadav-and-gauri-kumari-yadav-as-ministers |access-date=2026-04-10 |website=The Kathmandu Post |language=en}}</ref> |बहालवाला |- | colspan="6" bgcolor="darkgrey" |'''पूर्व मन्त्रीहरू''' |- !— |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]] |[[सुदन गुरुङ]] |[[File:Sudhan Gurung, portrait.jpg|center|100px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |२०८३ वैशाख ९<ref>{{Cite news |title=Home Minister Sudhan Gurung Resigns Amid Controversy |url=https://english.ratopati.com/story/60090/home-minister-sudhan-gurung-resigns |access-date=22 April 2026 |work=Ratopati}}</ref> |- !— |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[दीपककुमार साह]] | |२०८२ चैत १३ |२०८२ चैत २६<ref>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=Labour minister Sah sacked over disciplinary breach |url=https://kathmandupost.com/national/2026/04/09/labour-minister-sah-sacked-over-disciplinary-breach |access-date=2026-04-09 |website=The Kathmandu Post |language=en}}</ref> |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्]] * [[नेपाल सरकार]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] js374ft3m15t794n4owxcm5qlbivmyv 1361559 1361556 2026-06-13T05:56:19Z CommonsDelinker 144 Nisha_Mehta_(cropped)_(cropped).jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No permission since 5 June 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1361559 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको कार्यकारी वर्तमान मन्त्रिपरिषद्}} {{about|बालेन शाहको अध्यक्षतामा रहेको मन्त्रिपरिषद्|अन्य प्रयोग|बालेन शाह}} {{Infobox government cabinet | cabinet_type = मन्त्रिपरिषद् | cabinet_number = | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag of Nepal.svg | flag_border = false | incumbent = वि.सं २०८२ चैत–हाल | image = | image_size = | caption = | date_formed = १३ चैत २०८२ | date_dissolved = | state_head_title = [[नेपालका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | state_head = [[रामचन्द्र पौडेल]] | government_head_title = [[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | government_head = [[बालेन्द्र शाह]] | deputy_government_head_title = [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] | deputy_government_head = | government_head_history = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] (२०७९-२०८२) | current_number = १५ (प्रधानमन्त्री सहित) | former_members_number = | total_number = १७ | political_parties = {{color box|{{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | legislature_status = [[बहुमतको सरकार|बहुमत]] | opposition_party = {{color box|{{party color|Nepali Congress}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | opposition_leader = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | last_election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | legislature_term = [[नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसद|२०८२–वर्तमान]] | budget = | advice_and_consent1 = | advice_and_consent2 = | incoming_formation = | outgoing_formation = | previous = [[सुशीला कार्की मन्त्रिपरिषद्]] | successor = | former_members_dismissed = १ | former_members_resigned = १ }} [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा, झण्डै दुई–तिहाइ (१८२) सिट जितेर पहिलो दल बनेको [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को वरिष्ठ नेता [[बालेन शाह]]को नेतृत्वमा रहेको हाल कार्यकारी मन्त्रिपरिषद् हो। यसले जेनजी आन्दोलनको जगमा बनेको [[सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२|सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]]लाई प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय संख्या १५ देखि १८ मा सीमित गरिने, मन्त्री को–को?|url=https://www.setopati.com/politics/384727|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=सेतोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यस मन्त्रिपरिषद्मा मन्त्रालयको सङ्ख्या घटाएर १८ सम्ममा सीमित गर्ने योजना अनुसार हाल १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय र मन्त्री छनोटबाटै देखिनेछ सुशासनको पहिलो मुहार|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1894424/the-first-face-of-good-governance-will-be-seen-through-the-selection-of-ministries-and-ministers|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले शीतल निवासमा २०८२ चैत १३ मा, आयोजित विशेष समारोहमा ३६ वर्षीय [[बालेन शाह]]लाई प्रधानमन्त्री पदको [[पदको शपथ|शपथ ग्रहण]] गराएका थिए।<ref>{{Cite web |title=बालेनले लिए प्रधानमन्त्री पदको शपथ |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1898843/balen-takes-oath-as-prime-minister |access-date=२०८२ चैत १३ |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> == मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू == {| class="wikitable" !क्र.सं. !मन्त्रालय/विभाग !मन्त्री !तस्वीर !पदभार ग्रहण !पदमुक्त |- | colspan="6" bgcolor="darkgrey" |'''क्याबिनेट मन्त्रीहरू''' |- !१ |'''[[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]'''<br>^{[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]]<br>[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]]<br> विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्री} |[[बालेन्द्र शाह]] |[[File:Balen Shah3-cropped.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet_initial">{{Cite web |date=27 March 2026 |title=Balen Shah sworn in as Prime Minister, forms Cabinet |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/balen-shah-sworn-in-as-prime-minister-forms-cabinet |access-date=2026-03-27 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> |बहालवाला |- !२ |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[[File:Swarnim Wagle MP 2023.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !३ |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[शिशिर खनाल]] |[[File:Shishir Khanal Official Portrait RSP.png|center|frameless|117x117px]] |२७ मार्च २०२६<ref name="cabinet">{{Cite web |date=१३ चैत २०८२ |title=यस्तो छ १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् |url=https://kantipurtv.com/news/2026/03/27/1774597239.html |website=कान्तिपुर |language=नेपाली}}</ref> |बहालवाला |- !४ |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री]] |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|100px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !५ |[[पूर्वाधार विकास मन्त्रालय (नेपाल)|पूर्वाधार विकास मन्त्री]] |[[सुनील लम्साल]] |[[File:Sunil Lamsal RSP.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !६ |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] |[[सोबिता गौतम]] |[[File:SobitaGautam.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !७ |[[महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय|महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[सीता वादी]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !८ |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[प्रतिभा रावल]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !९ |[[स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्री]] |[[निशा मेहता]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१० |[[शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री]] |[[सस्मित पोखरेल]] |[[File:Sasmitportrait1.jpg|center|100px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !११ |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[खडकराज पौडेल]] |[[File:Khadak Raj Paudel RSP.png|center|120x120px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१२ |[[सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार मन्त्री]] |[[विक्रम तिमिल्सिना|डा. विक्रम तिमिल्सिना]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१३ |[[कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्री]] |[[गीता चौधरी]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१४ |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[गौरीकुमारी यादव]] | |२०८२ चैत २७<ref name="Ramjee_Gauri" /> |बहालवाला |- !१५ |[[युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्री]] |[[रामजी यादव]] | |२०८२ चैत २७<ref name="Ramjee_Gauri">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Prime Minister Shah recommends Ramjee Yadav and Gauri Kumari Yadav as ministers |url=https://kathmandupost.com/politics/2026/04/10/prime-minister-shah-recommends-ramjee-yadav-and-gauri-kumari-yadav-as-ministers |access-date=2026-04-10 |website=The Kathmandu Post |language=en}}</ref> |बहालवाला |- | colspan="6" bgcolor="darkgrey" |'''पूर्व मन्त्रीहरू''' |- !— |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]] |[[सुदन गुरुङ]] |[[File:Sudhan Gurung, portrait.jpg|center|100px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |२०८३ वैशाख ९<ref>{{Cite news |title=Home Minister Sudhan Gurung Resigns Amid Controversy |url=https://english.ratopati.com/story/60090/home-minister-sudhan-gurung-resigns |access-date=22 April 2026 |work=Ratopati}}</ref> |- !— |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[दीपककुमार साह]] | |२०८२ चैत १३ |२०८२ चैत २६<ref>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=Labour minister Sah sacked over disciplinary breach |url=https://kathmandupost.com/national/2026/04/09/labour-minister-sah-sacked-over-disciplinary-breach |access-date=2026-04-09 |website=The Kathmandu Post |language=en}}</ref> |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्]] * [[नेपाल सरकार]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] q78ais0xduzj1jeg1car3vtfowpv6hw 1361563 1361559 2026-06-13T05:59:20Z CommonsDelinker 144 Sasmitportrait1.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No permission since 5 June 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1361563 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको कार्यकारी वर्तमान मन्त्रिपरिषद्}} {{about|बालेन शाहको अध्यक्षतामा रहेको मन्त्रिपरिषद्|अन्य प्रयोग|बालेन शाह}} {{Infobox government cabinet | cabinet_type = मन्त्रिपरिषद् | cabinet_number = | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag of Nepal.svg | flag_border = false | incumbent = वि.सं २०८२ चैत–हाल | image = | image_size = | caption = | date_formed = १३ चैत २०८२ | date_dissolved = | state_head_title = [[नेपालका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | state_head = [[रामचन्द्र पौडेल]] | government_head_title = [[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | government_head = [[बालेन्द्र शाह]] | deputy_government_head_title = [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] | deputy_government_head = | government_head_history = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] (२०७९-२०८२) | current_number = १५ (प्रधानमन्त्री सहित) | former_members_number = | total_number = १७ | political_parties = {{color box|{{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | legislature_status = [[बहुमतको सरकार|बहुमत]] | opposition_party = {{color box|{{party color|Nepali Congress}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | opposition_leader = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | last_election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | legislature_term = [[नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसद|२०८२–वर्तमान]] | budget = | advice_and_consent1 = | advice_and_consent2 = | incoming_formation = | outgoing_formation = | previous = [[सुशीला कार्की मन्त्रिपरिषद्]] | successor = | former_members_dismissed = १ | former_members_resigned = १ }} [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा, झण्डै दुई–तिहाइ (१८२) सिट जितेर पहिलो दल बनेको [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को वरिष्ठ नेता [[बालेन शाह]]को नेतृत्वमा रहेको हाल कार्यकारी मन्त्रिपरिषद् हो। यसले जेनजी आन्दोलनको जगमा बनेको [[सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२|सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]]लाई प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय संख्या १५ देखि १८ मा सीमित गरिने, मन्त्री को–को?|url=https://www.setopati.com/politics/384727|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=सेतोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यस मन्त्रिपरिषद्मा मन्त्रालयको सङ्ख्या घटाएर १८ सम्ममा सीमित गर्ने योजना अनुसार हाल १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय र मन्त्री छनोटबाटै देखिनेछ सुशासनको पहिलो मुहार|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1894424/the-first-face-of-good-governance-will-be-seen-through-the-selection-of-ministries-and-ministers|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले शीतल निवासमा २०८२ चैत १३ मा, आयोजित विशेष समारोहमा ३६ वर्षीय [[बालेन शाह]]लाई प्रधानमन्त्री पदको [[पदको शपथ|शपथ ग्रहण]] गराएका थिए।<ref>{{Cite web |title=बालेनले लिए प्रधानमन्त्री पदको शपथ |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1898843/balen-takes-oath-as-prime-minister |access-date=२०८२ चैत १३ |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> == मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू == {| class="wikitable" !क्र.सं. !मन्त्रालय/विभाग !मन्त्री !तस्वीर !पदभार ग्रहण !पदमुक्त |- | colspan="6" bgcolor="darkgrey" |'''क्याबिनेट मन्त्रीहरू''' |- !१ |'''[[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]'''<br>^{[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]]<br>[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]]<br> विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्री} |[[बालेन्द्र शाह]] |[[File:Balen Shah3-cropped.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet_initial">{{Cite web |date=27 March 2026 |title=Balen Shah sworn in as Prime Minister, forms Cabinet |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/balen-shah-sworn-in-as-prime-minister-forms-cabinet |access-date=2026-03-27 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> |बहालवाला |- !२ |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[[File:Swarnim Wagle MP 2023.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !३ |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[शिशिर खनाल]] |[[File:Shishir Khanal Official Portrait RSP.png|center|frameless|117x117px]] |२७ मार्च २०२६<ref name="cabinet">{{Cite web |date=१३ चैत २०८२ |title=यस्तो छ १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् |url=https://kantipurtv.com/news/2026/03/27/1774597239.html |website=कान्तिपुर |language=नेपाली}}</ref> |बहालवाला |- !४ |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री]] |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|100px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !५ |[[पूर्वाधार विकास मन्त्रालय (नेपाल)|पूर्वाधार विकास मन्त्री]] |[[सुनील लम्साल]] |[[File:Sunil Lamsal RSP.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !६ |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] |[[सोबिता गौतम]] |[[File:SobitaGautam.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !७ |[[महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय|महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[सीता वादी]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !८ |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[प्रतिभा रावल]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !९ |[[स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्री]] |[[निशा मेहता]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१० |[[शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री]] |[[सस्मित पोखरेल]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !११ |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[खडकराज पौडेल]] |[[File:Khadak Raj Paudel RSP.png|center|120x120px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१२ |[[सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार मन्त्री]] |[[विक्रम तिमिल्सिना|डा. विक्रम तिमिल्सिना]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१३ |[[कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्री]] |[[गीता चौधरी]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१४ |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[गौरीकुमारी यादव]] | |२०८२ चैत २७<ref name="Ramjee_Gauri" /> |बहालवाला |- !१५ |[[युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्री]] |[[रामजी यादव]] | |२०८२ चैत २७<ref name="Ramjee_Gauri">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Prime Minister Shah recommends Ramjee Yadav and Gauri Kumari Yadav as ministers |url=https://kathmandupost.com/politics/2026/04/10/prime-minister-shah-recommends-ramjee-yadav-and-gauri-kumari-yadav-as-ministers |access-date=2026-04-10 |website=The Kathmandu Post |language=en}}</ref> |बहालवाला |- | colspan="6" bgcolor="darkgrey" |'''पूर्व मन्त्रीहरू''' |- !— |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]] |[[सुदन गुरुङ]] |[[File:Sudhan Gurung, portrait.jpg|center|100px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |२०८३ वैशाख ९<ref>{{Cite news |title=Home Minister Sudhan Gurung Resigns Amid Controversy |url=https://english.ratopati.com/story/60090/home-minister-sudhan-gurung-resigns |access-date=22 April 2026 |work=Ratopati}}</ref> |- !— |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[दीपककुमार साह]] | |२०८२ चैत १३ |२०८२ चैत २६<ref>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=Labour minister Sah sacked over disciplinary breach |url=https://kathmandupost.com/national/2026/04/09/labour-minister-sah-sacked-over-disciplinary-breach |access-date=2026-04-09 |website=The Kathmandu Post |language=en}}</ref> |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्]] * [[नेपाल सरकार]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] fhtkzq2up1nk73bhfbqmlo6o4eojrt9 1361567 1361563 2026-06-13T05:59:54Z CommonsDelinker 144 SobitaGautam.png हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No permission since 5 June 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1361567 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको कार्यकारी वर्तमान मन्त्रिपरिषद्}} {{about|बालेन शाहको अध्यक्षतामा रहेको मन्त्रिपरिषद्|अन्य प्रयोग|बालेन शाह}} {{Infobox government cabinet | cabinet_type = मन्त्रिपरिषद् | cabinet_number = | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag of Nepal.svg | flag_border = false | incumbent = वि.सं २०८२ चैत–हाल | image = | image_size = | caption = | date_formed = १३ चैत २०८२ | date_dissolved = | state_head_title = [[नेपालका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | state_head = [[रामचन्द्र पौडेल]] | government_head_title = [[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | government_head = [[बालेन्द्र शाह]] | deputy_government_head_title = [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] | deputy_government_head = | government_head_history = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] (२०७९-२०८२) | current_number = १५ (प्रधानमन्त्री सहित) | former_members_number = | total_number = १७ | political_parties = {{color box|{{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | legislature_status = [[बहुमतको सरकार|बहुमत]] | opposition_party = {{color box|{{party color|Nepali Congress}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | opposition_leader = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | last_election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | legislature_term = [[नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसद|२०८२–वर्तमान]] | budget = | advice_and_consent1 = | advice_and_consent2 = | incoming_formation = | outgoing_formation = | previous = [[सुशीला कार्की मन्त्रिपरिषद्]] | successor = | former_members_dismissed = १ | former_members_resigned = १ }} [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा, झण्डै दुई–तिहाइ (१८२) सिट जितेर पहिलो दल बनेको [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को वरिष्ठ नेता [[बालेन शाह]]को नेतृत्वमा रहेको हाल कार्यकारी मन्त्रिपरिषद् हो। यसले जेनजी आन्दोलनको जगमा बनेको [[सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२|सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]]लाई प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय संख्या १५ देखि १८ मा सीमित गरिने, मन्त्री को–को?|url=https://www.setopati.com/politics/384727|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=सेतोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यस मन्त्रिपरिषद्मा मन्त्रालयको सङ्ख्या घटाएर १८ सम्ममा सीमित गर्ने योजना अनुसार हाल १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय र मन्त्री छनोटबाटै देखिनेछ सुशासनको पहिलो मुहार|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1894424/the-first-face-of-good-governance-will-be-seen-through-the-selection-of-ministries-and-ministers|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले शीतल निवासमा २०८२ चैत १३ मा, आयोजित विशेष समारोहमा ३६ वर्षीय [[बालेन शाह]]लाई प्रधानमन्त्री पदको [[पदको शपथ|शपथ ग्रहण]] गराएका थिए।<ref>{{Cite web |title=बालेनले लिए प्रधानमन्त्री पदको शपथ |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1898843/balen-takes-oath-as-prime-minister |access-date=२०८२ चैत १३ |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> == मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू == {| class="wikitable" !क्र.सं. !मन्त्रालय/विभाग !मन्त्री !तस्वीर !पदभार ग्रहण !पदमुक्त |- | colspan="6" bgcolor="darkgrey" |'''क्याबिनेट मन्त्रीहरू''' |- !१ |'''[[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]'''<br>^{[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]]<br>[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]]<br> विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्री} |[[बालेन्द्र शाह]] |[[File:Balen Shah3-cropped.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet_initial">{{Cite web |date=27 March 2026 |title=Balen Shah sworn in as Prime Minister, forms Cabinet |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/balen-shah-sworn-in-as-prime-minister-forms-cabinet |access-date=2026-03-27 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> |बहालवाला |- !२ |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[[File:Swarnim Wagle MP 2023.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !३ |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[शिशिर खनाल]] |[[File:Shishir Khanal Official Portrait RSP.png|center|frameless|117x117px]] |२७ मार्च २०२६<ref name="cabinet">{{Cite web |date=१३ चैत २०८२ |title=यस्तो छ १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् |url=https://kantipurtv.com/news/2026/03/27/1774597239.html |website=कान्तिपुर |language=नेपाली}}</ref> |बहालवाला |- !४ |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री]] |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|100px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !५ |[[पूर्वाधार विकास मन्त्रालय (नेपाल)|पूर्वाधार विकास मन्त्री]] |[[सुनील लम्साल]] |[[File:Sunil Lamsal RSP.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !६ |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] |[[सोबिता गौतम]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !७ |[[महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय|महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[सीता वादी]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !८ |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[प्रतिभा रावल]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !९ |[[स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्री]] |[[निशा मेहता]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१० |[[शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री]] |[[सस्मित पोखरेल]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !११ |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[खडकराज पौडेल]] |[[File:Khadak Raj Paudel RSP.png|center|120x120px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१२ |[[सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार मन्त्री]] |[[विक्रम तिमिल्सिना|डा. विक्रम तिमिल्सिना]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१३ |[[कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्री]] |[[गीता चौधरी]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१४ |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[गौरीकुमारी यादव]] | |२०८२ चैत २७<ref name="Ramjee_Gauri" /> |बहालवाला |- !१५ |[[युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्री]] |[[रामजी यादव]] | |२०८२ चैत २७<ref name="Ramjee_Gauri">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Prime Minister Shah recommends Ramjee Yadav and Gauri Kumari Yadav as ministers |url=https://kathmandupost.com/politics/2026/04/10/prime-minister-shah-recommends-ramjee-yadav-and-gauri-kumari-yadav-as-ministers |access-date=2026-04-10 |website=The Kathmandu Post |language=en}}</ref> |बहालवाला |- | colspan="6" bgcolor="darkgrey" |'''पूर्व मन्त्रीहरू''' |- !— |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]] |[[सुदन गुरुङ]] |[[File:Sudhan Gurung, portrait.jpg|center|100px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |२०८३ वैशाख ९<ref>{{Cite news |title=Home Minister Sudhan Gurung Resigns Amid Controversy |url=https://english.ratopati.com/story/60090/home-minister-sudhan-gurung-resigns |access-date=22 April 2026 |work=Ratopati}}</ref> |- !— |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[दीपककुमार साह]] | |२०८२ चैत १३ |२०८२ चैत २६<ref>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=Labour minister Sah sacked over disciplinary breach |url=https://kathmandupost.com/national/2026/04/09/labour-minister-sah-sacked-over-disciplinary-breach |access-date=2026-04-09 |website=The Kathmandu Post |language=en}}</ref> |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्]] * [[नेपाल सरकार]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] 4jc5ehmfk0nygkbgrzymbwb29x0e9du 1361569 1361567 2026-06-13T06:00:19Z CommonsDelinker 144 Sudhan_Gurung,_portrait.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No permission since 5 June 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1361569 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको कार्यकारी वर्तमान मन्त्रिपरिषद्}} {{about|बालेन शाहको अध्यक्षतामा रहेको मन्त्रिपरिषद्|अन्य प्रयोग|बालेन शाह}} {{Infobox government cabinet | cabinet_type = मन्त्रिपरिषद् | cabinet_number = | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag of Nepal.svg | flag_border = false | incumbent = वि.सं २०८२ चैत–हाल | image = | image_size = | caption = | date_formed = १३ चैत २०८२ | date_dissolved = | state_head_title = [[नेपालका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | state_head = [[रामचन्द्र पौडेल]] | government_head_title = [[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | government_head = [[बालेन्द्र शाह]] | deputy_government_head_title = [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] | deputy_government_head = | government_head_history = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] (२०७९-२०८२) | current_number = १५ (प्रधानमन्त्री सहित) | former_members_number = | total_number = १७ | political_parties = {{color box|{{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | legislature_status = [[बहुमतको सरकार|बहुमत]] | opposition_party = {{color box|{{party color|Nepali Congress}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | opposition_leader = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | last_election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | legislature_term = [[नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसद|२०८२–वर्तमान]] | budget = | advice_and_consent1 = | advice_and_consent2 = | incoming_formation = | outgoing_formation = | previous = [[सुशीला कार्की मन्त्रिपरिषद्]] | successor = | former_members_dismissed = १ | former_members_resigned = १ }} [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा, झण्डै दुई–तिहाइ (१८२) सिट जितेर पहिलो दल बनेको [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को वरिष्ठ नेता [[बालेन शाह]]को नेतृत्वमा रहेको हाल कार्यकारी मन्त्रिपरिषद् हो। यसले जेनजी आन्दोलनको जगमा बनेको [[सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२|सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]]लाई प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय संख्या १५ देखि १८ मा सीमित गरिने, मन्त्री को–को?|url=https://www.setopati.com/politics/384727|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=सेतोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यस मन्त्रिपरिषद्मा मन्त्रालयको सङ्ख्या घटाएर १८ सम्ममा सीमित गर्ने योजना अनुसार हाल १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय र मन्त्री छनोटबाटै देखिनेछ सुशासनको पहिलो मुहार|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1894424/the-first-face-of-good-governance-will-be-seen-through-the-selection-of-ministries-and-ministers|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले शीतल निवासमा २०८२ चैत १३ मा, आयोजित विशेष समारोहमा ३६ वर्षीय [[बालेन शाह]]लाई प्रधानमन्त्री पदको [[पदको शपथ|शपथ ग्रहण]] गराएका थिए।<ref>{{Cite web |title=बालेनले लिए प्रधानमन्त्री पदको शपथ |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1898843/balen-takes-oath-as-prime-minister |access-date=२०८२ चैत १३ |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> == मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू == {| class="wikitable" !क्र.सं. !मन्त्रालय/विभाग !मन्त्री !तस्वीर !पदभार ग्रहण !पदमुक्त |- | colspan="6" bgcolor="darkgrey" |'''क्याबिनेट मन्त्रीहरू''' |- !१ |'''[[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]'''<br>^{[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]]<br>[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]]<br> विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्री} |[[बालेन्द्र शाह]] |[[File:Balen Shah3-cropped.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet_initial">{{Cite web |date=27 March 2026 |title=Balen Shah sworn in as Prime Minister, forms Cabinet |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/balen-shah-sworn-in-as-prime-minister-forms-cabinet |access-date=2026-03-27 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> |बहालवाला |- !२ |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[[File:Swarnim Wagle MP 2023.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !३ |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[शिशिर खनाल]] |[[File:Shishir Khanal Official Portrait RSP.png|center|frameless|117x117px]] |२७ मार्च २०२६<ref name="cabinet">{{Cite web |date=१३ चैत २०८२ |title=यस्तो छ १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् |url=https://kantipurtv.com/news/2026/03/27/1774597239.html |website=कान्तिपुर |language=नेपाली}}</ref> |बहालवाला |- !४ |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री]] |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|100px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !५ |[[पूर्वाधार विकास मन्त्रालय (नेपाल)|पूर्वाधार विकास मन्त्री]] |[[सुनील लम्साल]] |[[File:Sunil Lamsal RSP.png|center|frameless|117x117px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !६ |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] |[[सोबिता गौतम]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !७ |[[महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय|महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[सीता वादी]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !८ |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[प्रतिभा रावल]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !९ |[[स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्री]] |[[निशा मेहता]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१० |[[शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री]] |[[सस्मित पोखरेल]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !११ |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[खडकराज पौडेल]] |[[File:Khadak Raj Paudel RSP.png|center|120x120px]] |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१२ |[[सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार मन्त्री]] |[[विक्रम तिमिल्सिना|डा. विक्रम तिमिल्सिना]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१३ |[[कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्री]] |[[गीता चौधरी]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |बहालवाला |- !१४ |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[गौरीकुमारी यादव]] | |२०८२ चैत २७<ref name="Ramjee_Gauri" /> |बहालवाला |- !१५ |[[युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्री]] |[[रामजी यादव]] | |२०८२ चैत २७<ref name="Ramjee_Gauri">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Prime Minister Shah recommends Ramjee Yadav and Gauri Kumari Yadav as ministers |url=https://kathmandupost.com/politics/2026/04/10/prime-minister-shah-recommends-ramjee-yadav-and-gauri-kumari-yadav-as-ministers |access-date=2026-04-10 |website=The Kathmandu Post |language=en}}</ref> |बहालवाला |- | colspan="6" bgcolor="darkgrey" |'''पूर्व मन्त्रीहरू''' |- !— |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]] |[[सुदन गुरुङ]] | |२०८२ चैत १३<ref name="cabinet" /> |२०८३ वैशाख ९<ref>{{Cite news |title=Home Minister Sudhan Gurung Resigns Amid Controversy |url=https://english.ratopati.com/story/60090/home-minister-sudhan-gurung-resigns |access-date=22 April 2026 |work=Ratopati}}</ref> |- !— |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[दीपककुमार साह]] | |२०८२ चैत १३ |२०८२ चैत २६<ref>{{Cite web |date=2026-04-09 |title=Labour minister Sah sacked over disciplinary breach |url=https://kathmandupost.com/national/2026/04/09/labour-minister-sah-sacked-over-disciplinary-breach |access-date=2026-04-09 |website=The Kathmandu Post |language=en}}</ref> |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्]] * [[नेपाल सरकार]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] cdzt0m7pw602ixgltgk1tc1i47b8dei 0 149243 1361564 1351604 2026-06-13T05:59:24Z CommonsDelinker 144 Sasmitportrait1.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No permission since 5 June 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1361564 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालका शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि र युवा तथा खेलकुद मन्त्री}} {{Infobox officeholder | name = | office = [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री]] | honorific_prefix = [[माननीय]] | native_name = | image = | birth_date = २०५२ फागुन १ | birth_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | spouse = सुस्मिता अधिकारी | parents = रमेशकुमार पोखरेल (पिता) | alma_mater = डियाब्लो भ्याली कलेज, [[काठमाडौँ विश्वविद्यालय]] | website = {{URL|sasmitpokharel.com}} | image_size = 200px | caption = पोखरेलको तस्बिर | preceded = [[महावीर पुन]] | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | prime_minister = [[बालेन्द्र शाह]] | term_start = १३ चैत २०८२ | office1 = [[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद मन्त्री]] | term_start1 = १३ चैत २०८२ | constituency2 = [[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] | office2 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|संसद सदस्य, प्रतिनिधि सभा]] | predecessor2 = [[प्रदीप पौडेल]] | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | term_start2 = १३ चैत २०८२ }} '''सस्मित पोखरेल''' (जन्म: २०५२ फागुन १) एक नेपाली राजनीतिज्ञ र कानुनी पेशाकर्मी हुन्। उनले १३ चैत २०८२ देखि [[नेपाल सरकार]]को [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री]] र [[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद मन्त्री]]को रूपमा सेवा गरिरहेका छन्। उनी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]मा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को तर्फबाट [[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य हुन्। उनी नेपालको [[नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसद]]का सबैभन्दा कान्छा सांसदहरूमध्ये एक हुन्।<ref>{{Cite web |title=Sasmit Pokharel - Rastriya Swatantra Party Candidate |url=https://nepalelectionupdates.com/rastriya-swatantra-party/sasmit-pokharel/ |website=Nepal Election Updates}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == काठमाडौँमा जन्मी हुर्केका पोखरेलले आफ्नो प्रारम्भिक र माध्यमिक शिक्षा संयुक्त राज्य अमेरिकाको ओकाटन हाई स्कुल र डियाब्लो भ्याली कलेजबाट पूरा गरेका थिए। उनी कानूनमा करियर बनाउन नेपाल फर्किएका थिए र [[काठमाडौँ विश्वविद्यालय]]बाट बिए एलएलबीमा स्नातक गरेका थिए। हाल उनी [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]मा नीति, सुशासन र भ्रष्टाचार विरोधी अध्ययनमा स्नातकोत्तर गरिरहेका छन्। औपचारिक राजनीतिमा प्रवेश गर्नुअघि उनी एक राजनीतिक अभियन्ता र प्रणालीगत सुधारका लागि समर्पित कानूनका विद्यार्थीका रूपमा चिनिन्थे।<ref>{{Cite web |title=सस्मित पोखरेल, काठमाडौं - ५, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी |url=https://election.onlinekhabar.com/central-candidate/sasmit-pokharel |website=OnlineKhabar Election Update 2026}}</ref> == राजनीतिक यात्रा == पोखरेलले १८ वर्षको उमेरमा [[उज्वल थापा]] नेतृत्वको विवेकशील अभियानबाट प्रेरित भई मूल्यमा आधारित राजनीति र पारदर्शिताको वकालत गर्दै आफ्नो राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका थिए। उनी [[विवेकशील साझा पार्टी]]मा सक्रिय थिए, जहाँ उनले साझा युवा सङ्गठनको नेता र केन्द्रीय समिति सदस्यको रूपमा सेवा गरेका थिए। पार्टीभित्रको आन्तरिक परिवर्तनपछि उनी स्वतन्त्र रूपमा सक्रिय रहेका थिए पछि [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] मा आवद्ध भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=2026-03-27 |title=Young Leader Sasmit Pokharel Takes Charge |url=https://khojsamachar.com/sasmit-pokharel-education-youth-sports-minister-nepal/ |website=Khoj Samachar}}</ref> उनले पहिलो पटक [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]]मा काठमाडौँ-५ (क) बाट स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेता पनि सफल हुन सकेनन्। प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ मा उनले रास्वपाको तर्फबाट काठमाडौँ-५ निर्वाचन क्षेत्रबाट [[नेपाली काङ्ग्रेस]]का महामन्त्री [[प्रदीप पौडेल]], नेकपा-एमालेका [[ईश्वर पोखरेल]] र [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]] अध्यक्ष [[कमल थापा]] जस्ता दिग्गज नेताहरूलाई पराजित गर्दै ३०,७३७ मत प्राप्त गरी विजयी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=Who is the candidate who defeated the Congress General Secretary? |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/06/en/who-is-the-rastriya-swayamsevak-sangh-rss-candidate-who-defeated-the-congress-general-secretary-47-40.html |website=कान्तिपुर}}</ref> == व्यावसायिक अनुभव == सङ्घीय राजनीतिमा प्रवेश गर्नुअघि पोखरेलले नगर योजना आयोगमा सहयोगी विज्ञ र [[काठमाडौँ महानगरपालिका]]का प्रमुख [[बालेन शाह]]को शिक्षा र सहरी योजना सल्लाहकारको रूपमा काम गरेका थिए। उनले [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९]]का लागि मेयरको घोषणापत्र र चुनावी रणनीति निर्माणमा योगदान दिएका थिए। उनले काठमाडौँ महानगरको शिक्षा क्षेत्रमा डिजिटल सिकाइ प्रवर्द्धन गर्न सामुदायिक विद्यालयहरूमा 'स्मार्ट बोर्ड' जडान गर्ने, विद्यालय पूर्वाधार र शैक्षिक सुधारका लागि विद्यालय गुरुयोजना विकास गर्ने र प्रयोगात्मक सिकाइलाई बढावा दिन "पुस्तक रहित शुक्रबार" कार्यक्रम सुरु गरेका थिए। उनी २०७२ को भूकम्पपछि अमेरिकामा रहेका नेपालीहरूबाट सङ्कलित "भूकम्प कोष" को व्यवस्थापन र पुनर्निर्माण प्रयासहरूमा पनि संलग्न थिए। == मन्त्री नियुक्ति == १३ चैत २०८२ मा प्रधानमन्त्री [[बालेन्द्र शाह]]को नेतृत्वमा गठित नयाँ सरकारमा सस्मित पोखरेललाई शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री र युवा तथा खेलकुद मन्त्री नियुक्त गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Sasmit Pokharel Appointed as New Minister |url=https://edusanjal.com/news/sasmit-pokharel-appointed-as-new-minister-of-education-science-and-technology/ |website=Edusanjal}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९६ मा जन्म]] 87n6c5zgz1ph3ds4qt7cu0n2mqfdqfp 0 149271 1361560 1352142 2026-06-13T05:56:23Z CommonsDelinker 144 Nisha_mehta.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No permission since 5 June 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1361560 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ र मन्त्री}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[माननीय]] | name = निशा मेहता | office = [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालको स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री]] | term_start = १३ चैत २०८२ | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | prime_minister = [[बालेन्द्र शाह]] | predecessor = [[सुधा शर्मा]] | office1 = [[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]] | term_start1 = १३ चैत २०८२ | predecessor1 = राजेन्द्रसिंह भण्डारी | office2 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद, प्रतिनिधि सभा]] | term_start2 = १३ चैत २०८२ | constituency2 = [[समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली|समानुपातिक सूची]] | birth_date = {{Birth date and age|1987|08|07|df=y}}<ref name="bio" /> | birth_place = [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]], [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]], [[नेपाल]] | party = {{color box|{{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | citizenship = [[नेपाल|नेपाली]] | image = | caption = मेहताको तस्विर | spouse = डा. सरोज सिंह<ref name="bio" /> }} '''निशा मेहता''' (जन्म: २०४४ साउन २२) एक नेपाली राजनीतिज्ञ र परिचारिका हुन्।<ref name="nurse">{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=From Nurse to Minister: Nisha Mehta Takes Charge of Nepal’s Health Sector |url=https://recentsnews.com/2026/03/27/9331/ |access-date=2026-03-29 |website=Recent News Nepal |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> उनी हाल प्रधानमन्त्री [[बालेन्द्र शाह]]को मन्त्रिमण्डलमा [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या]] र [[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]]का रूपमा कार्यरत छिन्।<ref>{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=15 ministers in Balendra Shah Cabinet finalised |url=https://kathmandupost.com/national/2026/03/27/15-ministers-in-balendra-shah-cabinet-finalised |access-date=2026-03-27 |website=काठमाडौँ पोस्ट |language=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=Meet the five women ministers in Balen-led cabinet |url=https://english.onlinekhabar.com/five-women-ministers.html |website=अनलाइनखबर |access-date=2026-03-27 |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> मेहता [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]मा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी [[मधेशी]] महिला क्लस्टर अन्तर्गत [[समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली|समानुपातिक सूची]]बाट निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref name="bio">{{Cite web |last=Subedi |first=Arjun |title=दोस्रो प्रयासमा सांसद् बनेकी निशा मेहता |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/23/nisha-mehta-becomes-mp-on-second-attempt-40-44.html |date=2026-03-24 |access-date=2026-03-27 |website=इकान्तिपुर |language=नेपाली}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == मेहताको जन्म [[कोशी प्रदेश]]को [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] स्थित [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]]मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=Nisha Mehta sssumes office as Health and Water Supply Minister |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nisha-mehta-sssumes-office-as-health-and-water-supply-minister |access-date=2026-03-29 |website=द हिमालयन टाइम्स |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> उनले [[भारत]]को [[मध्य प्रदेश]] स्थित [[जिवाजी विश्वविद्यालय]]बाट सम्बन्धन प्राप्त पोस्ट ग्रेजुएट कलेज अफ नर्सिङ, ग्वालियरबाट नर्सिङमा स्नातकोत्तर तहको शिक्षा हासिल गरेकी छिन्।<ref>{{Cite web |date=2026-03-28 |title=Nisha Mehta Biography: From Nurse to Nepal's Health Minister (2026) - FameReports |url=https://famereports.com/nisha-mehta-biography-health-minister-nepal/ |access-date=2026-03-28 |language=अङ्ग्रेजी}}</ref>उनी [[कुशवाहा]]/[[कोइरी]] जातकी हुन्। == राजनीतिक वृत्ति == === नर्सिङ === नेपाल फर्केपछि उनले धरान स्थित [[वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान]]मा क्लिनिकल नर्सको रूपमा करिब तीन वर्ष काम गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी विराटनगरको विराट टिचिङ अस्पतालमा नर्स र सह-प्राध्यापकका रूपमा आबद्ध भएकी थिइन्।<ref name="bio" /><ref name="nurse" /> === राजनीति === उनी [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] स्थापनाकाल देखि नै सो पार्टीको साधारण सदस्य रहँदै आएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |date=2026-03-28 |title=नर्स निशा मेहता बनिन् स्वास्थ्यमन्त्री |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1898828/nurse-nisha-mehta-becomes-health-minister |access-date=2026-03-29 |website=अनलाइनखबर |language=नेपाली}}</ref> [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९ को निर्वाचन]]मा पनि उनको नाम पार्टीको समानुपातिक सूचीमा समावेश थियो, यद्यपि सो समयमा उनी सांसद निर्वाचित हुन सकेकी थिइनन्।<ref>{{Cite web |last=Kami |first=Sudip |date=2026-03-27 |title=Facing a daunting task of revamping health sector |url=https://kathmandupost.com/national/2026/03/28/facing-a-daunting-task-of-revamping-health-sector |access-date=2026-03-29 |website=काठमाडौँ पोस्ट |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == मेहताले कोशी प्रदेश प्रहरी अस्पतालका प्रमुख तथा प्रहरी नायब उपरीक्षक डा. सरोज सिंहसँग विवाह गरेकी छिन्।<ref name="bio" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] [[श्रेणी:सुनसरी जिल्लाका मानिसहरू]] gy8jdgxcj3gxtnkvq4rqdywpi6zi50g 0 150109 1361578 1356106 2026-06-13T06:24:56Z Bishaldev100 28807 /* सर्वोच्च अदालत */ 1361578 wikitext text/x-wiki {{Infobox judge | honorific-prefix = सम्माननीय | name = मनोजकुमार शर्मा | honorific-suffix = | image = | alt = | caption = | office = [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]] | term_start =२०८३ जेठ ५ | term_end = | nominator = | appointer = | predecessor = श्री [[प्रकाशमान सिंह राउत]]<br>[[सपना प्रधान मल्ल]]<small>(कायम मुकायम)</small> | successor = | birth_date =१८ जुन १९७० | birth_place = वीरगञ्ज | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | citizenship = [[नेपाली]] | nationality = [[नेपाली]] | party = | spouse = | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = हिन्दु | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = }} डा. मनोजकुमार शर्मा नेपालका प्रधानन्यायाधीश हुन्। उनी अप्रिल १९, २०१९ मा [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]का न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए। ==पारिवारिक,प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८ जुन १९७० मा पर्सा जिल्लाको वीरगञ्जमा भएको थियो।<ref name=":0">{{Cite web |title=Honourable Dr.Manoj Kumar Sharma |url=https://supremecourt.gov.np/pages/cv_justices/Cv_manojkumarsharma.html |access-date=2026-05-10 |website=supremecourt.gov.np}}</ref> उनी प्रधानन्यायाधीश [[दामोदरप्रसाद शर्मा]]का भतिजा हुन्। उनले [[नेपाल ल क्याम्पस]], काठमाडौँबाट बी.एल. र भारतको [[पुणे विश्वविद्यालय]]बाट एल.एल.एम. गरेका थिए। उनले नेपालको त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट श्रम कानूनमा विद्यावारिधि गरेका थिए। ==कानुनी तथा न्यायिक जीवन== उनी १९९५ मा अधिवक्ताको रूपमा भर्ना भए र कानूनका विभिन्न क्षेत्रमा अभ्यास गरे।<ref name=":0" /> उनले २०५२ मा अधिवक्ताका रूपमा कानुन व्यवसाय सुरु गरेका थिए । सुरुमा पायोनियर ल फर्ममा काम गरेका शर्मा पछि आफ्नै ल फर्ममा आबद्ध भए । यसअघि केपी शर्मा ओली सरकारको महान्यायाधिवक्ता बनेका रमेश बडाल र अर्का कानुन व्यवसायी श्रीकान्त बरालसँग मिलेर तीनै जनाले आ–आफ्नो नामको पहिलो–पहिलो अक्षर टिपेर ‘श्रीमर’ ल फर्म खोले । त्यसपछि केही समय वाणिज्य कानुनसम्बन्धी परामर्शदाता र अध्यापनमा पनि उनी सक्रिय रहे ।<ref>{{Cite web |title=जो पुनरावेदनबाट बाहिरिएका थिए |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/09/those-who-were-excluded-from-the-appeal-20-55.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> [[दामोदरप्रसाद शर्मा|दामोदारप्रसाद शर्मा]] प्रधानन्यायाधीश र न्याय परिषद्को अध्यक्ष रहेका बेला उनी २०७० मा तत्कालीन पुनरावेदन अदालत बुटवलमा अतिरिक्त न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite web |title=न्यायाधीश शर्माको यात्रा :अतिरिक्त हुँदै प्रधानन्यायाधीश सिफारिससम्म |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/07/manoj-sharma-who-was-removed-from-the-post-of-additional-judge-recommended-for-the-post-of-chief-justice-of-the-supreme-court-14-39.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनले जुन १०, २०१३ देखि डिसेम्बर १२, २०१५ सम्म बुटवल र पाटनमा पुनरावेदन अदालतको अतिरिक्त न्यायाधीशको रूपमा पनि काम गरे। आफ्नो करियरको क्रममा, उनले नेपाल र विदेशमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा भाग लिएका छन्। === सर्वोच्च अदालत === उनी सर्वोच्च अदालतको न्यायाधीशको रूपमा नियुक्त भएका थिए र अप्रिल १९, २०१९ मा कार्यभार सम्हालेका थिए। वैशाख २४, २०८३ मा [[संवैधानिक परिषद् (नेपाल)|संवैधानिक परिषद]]ले सर्वोच्च अदालतको चौथो वरीयतामा रहेका मनोजकुमार शर्मालाई प्रधानन्यायाधीश सिफारिस गरेको थियो ।<ref>{{Cite web |title=सर्वोच्च अदालतको प्रधान न्यायाधीशमा डा‍. मनोजकुमार शर्मा सिफारिस |url=https://www.ratopati.com/story/561660/manoj-sharma-recommended-for-chief-justice-of-the-supreme-court |access-date=2026-05-10 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> शर्माभन्दा माथि [[सपना प्रधान मल्ल]], [[कुमार रेग्मी]] र [[हरि प्रसाद फुयाल|हरिप्रसाद फुयाँल]] थिए । <ref>{{Cite web |title=प्रधानन्यायाधीश सिफारिसमा तोडियो वरिष्ठताको परम्परा |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/07/the-tradition-of-seniority-was-broken-on-the-recommendation-of-the-chief-justice-49-22.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:न्यायाधीश]] [[श्रेणी:नेपालको सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरू]] [[श्रेणी:नेपाली न्यायाधीशहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानन्यायाधीशहरू]] j4231gampnkjvaxljneu910bg8b3wd7 3 150234 1361525 1356858 2026-06-12T15:15:21Z DreamRimmer 62668 DreamRimmer ले [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Renamed user 7779156af9e40e8b3eb3d500bbd466c6]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Himvat]] मा सारेको हो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/Renamed user 7779156af9e40e8b3eb3d500bbd466c6|Renamed user 7779156af9e40e8b3eb3d500bbd466c6]]" लाई "[[Special:CentralAuth/Himvat|Himvat]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 1356001 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Himvatज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,७४७]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Himvat|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) ०२:१६, २० मे २०२६ (नेपाली समय) is1hyip79ltzbldhd4g2eojquy027v5 0 150436 1361528 1360926 2026-06-12T16:48:55Z Bishaldev100 28807 /* चीन */ 1361528 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = सोभियत सङ्घको विघटन{{Efn|{{langx|ru|Распад Советского Союза|Raspád Sovétskogo Soyúza}}, also negatively connoted as {{langx|ru|Развал Советского Союза|Razvál Sovétskogo Soyúza}}, ''Ruining of the Soviet Union''.}} | Image_Name = Map of USSR with SSR names.svg | Imagesize = 300px | Image_Alt = Labeled map of the 15 Soviet Socialist Republics of the Soviet Union. Listed include: | caption = Between 1990 and 1991, all 15 [[Republics of the Soviet Union|Republics]] broke out from the Soviet Union. | participants = {{bulleted list|सोभियत सङ्घ|सोभियत सरकार|सोभियत गणराज्यका सरकारहरू|सोभियत स्वायत्त गणराज्यका सरकारहरू|[[राष्ट्रवाद|राष्ट्रवादी]] र [[उदारवाद|उदारवादी]] विपक्षी}} | date = {{nowrap|{{start and end dates|1988|11|16|1991|12|26|df=y}}}}<br>(3 years, 1 month, and 10 days) | location = {{Collapsible list |title=[[सोभियत सङ्घ]] |bullets=on |'''पूर्व सोभियत गणराज्य''':<br/> * [[रसिया]], * [[युक्रेन]], * [[बेलारुस]],{{ref label|a|a}} * [[लिथुआनिया]], * [[लात्भिया]], * [[इस्टोनिया]], * [[मोल्दोभा]],{{ref label|c|c}} * [[जर्जिया]], * [[आर्मेनिया]], * [[अजरबैजान]], * [[कजाख्स्तान|कजाखस्तान]], * [[तुर्कमेनिस्तान|तुर्केमिनिस्तान]],{{ref label|p|d}} * [[उज्बेकिस्तान]] * [[ताजिकिस्तान]], * [[किर्गिस्तान]],{{ref label|b|b}} |'''[[Post-Soviet states#Separatist conflicts|Self-proclaimed breakaway states]]'''{{ref label|e|e}}:<br/> * '''[[अबखाजिया|अब्खाजिया]]''' (1992–present), * [[Republic of Artsakh|Artsakh]] (1991–2023), * [[Chechen Republic of Ichkeria|Ichkeria]] (1991–2000), * [[Republic of Crimea (Russia)|Crimea]] (1992; 2014), * [[Gagauz Republic|Gagauzia]] (1990–95), * [[Karakalpakstan]] (1992–93), * [[Nakhchivan Autonomous Republic|Nakhchivan]] (1990–93), * '''[[South Ossetia]]''' (1992–present), * [[Tatarstan#Present-day|Tatarstan]] (1992–94), * '''ट्रास्न्सनिस्ट्रिया''' (1990–present) }} | cause = {{Collapsible list |title=विघटनको कारणहरू |bullets=on| मुल कारण * आर्थिक सुस्तताको युग * सोभियत सङ्घ भित्र जातीय तनाब * [[ग्लास्नोस्त]] र [[पेरेस्त्रोइका]] नीति * आर्थिक तथा राजनैतिक बिराम, विशेष गरी [[वार्सा सम्झौता|वार्सा सन्धी]]मा * सोभियत राज्यहरूमा कम्युनिस्ट बिरोधी, सोभियत कम्युनिस्ट पार्टी बिरोधी, र पश्चिमा सर्मर्थक प्रदर्शन }} | result = {{Collapsible list|सोभियत सङ्घ १५ स्वतन्त्र राज्यहरूमा बिखन्डन |सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको शासनको अन्त्य |एघार स्वतन्त्र राज्यहरू बीच कमनवेल्थ अफ इन्डिपेनडेन्ट स्टेट्सको स्थापना |पूर्व स्वायत्त क्षेत्रहरूमा कयौँ पृथकतावादी आन्दोलन, अधिकांश असफल |कयौँ सैन्य द्वन्द र जातीय तनाब, जसबाट मानबीय सङ्कट उत्पन्न भयो र धेरै मानिसहरू बिस्थापित भए |Republics declare [[multi-party system|multi-party]] [[Presidential republic|presidential]] or [[semi-presidential republic|semi-presidential]] systems|Republics move to adopt [[capitalism|capitalist]] [[market economy]]|[[Soviet ruble|Ruble]] zone active in most of the new states between 1991 and 1994, with national currencies adopted later|Unified [[Soviet Armed Forces]] divided {{Circa|1992}}–1993|[[Black Sea Fleet dispute]] between Russia and Ukraine from 1992 to 1997 and its [[Partition Treaty on the Status and Conditions of the Black Sea Fleet|partition]] in 1997.|Lease of [[Sevastopol Naval Base]] to [[Russia]], [[Annexation of Crimea by the Russian Federation|terminated in 2014]]|Issues with value loss of savings of former Soviet citizens|Issues with social and medical support for veterans of the [[Soviet–Afghan War]]|Relocation of the [[Soviet Armed Forces]] from [[East Germany]] and the rest of [[Central Europe]]|Economic support to [[North Korea]] had stopped|Start of the [[Special Period]] in [[Cuba]]|End of the [[Cold War]] with [[Western Bloc]] victory|Decline of [[Communism|communist]] and far-left movements around the world|[[चीन]] बिश्वको सबैभन्दा ठुलो कम्युनिस्ट राष्ट्र रह्यो। | अमेरिका विश्वको एकमात्र [[महाशक्ति]] बन्यो। }} | partof = [[शीतयुद्ध]] | notes = <div style="text-align: left">{{nowrap|{{note|a}} Then romanized as ''Byelorussia'' ({{langx|ru|Белоруссия}}).}}<br/>{{note|b}} Then romanized as ''Kirghizia'' ({{langx|ru|Киргизия}}).<br/>{{note|c}} Then romanized as ''Moldavia'' ({{langx|ru|Молдавия}}).<br/>{{note|d}} Then romanized as ''Turkmenia'' ({{langx|ru|Туркмения}}).<br/>{{note|e}} States in '''bold''' still exist to this present day.</div> | mapframe = no }}१९९१ डिसेम्बर २६ मा, [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]]को विघटन भएको घोषणा भयो। यो घोषणामा सोभियत सङ्घका पूर्व गणतन्त्रहरूलाई स्वतन्त्र राज्यको रूपमा मान्यता दिइयो। विघटन हुनुभन्दा अघि [[मिखाइल गोर्बाचोभ|मिखाइल गोर्बाचेभ]] सोभियत सङ्घका राष्ट्रपति थिए। विघटनको घोषणा हुनुभन्दा अघिल्लो दिन उनले राजीनामा दिएका थिए। यो विघटन प्रक्रियाको सुरुवात सामान्यतया गोर्बाचेभले सत्ता ग्रहण गर्नुसँग सम्बन्धित छ। वास्तवमा, सोभियत सङ्घको विघटनको प्रक्रिया धेरै पहिले नै सुरु भइसकेको थियो। १९९१ मा सोभियत सङ्घको पतन धेरै कारणहंरू थिए: दीर्घकालीन आर्थिक सुस्तता, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]सँगको हतियार दौड र विदेशी द्वन्द्वको दिगो वित्तीय भार, यसका आंगिक गणराज्यहरू भित्र तीव्र जातीय राष्ट्रवाद र पृथकतावाद, र गोर्बाचेभको सुधारहरू (विशेष गरी ग्लासनोस्ट र पेरेस्ट्रोइका) को अस्थिरता बनाउने प्रभावहरू। यो प्रक्रिया देशका विभिन्न घटक गणराज्यहरूमा बढ्दो अशान्तिसँगै सुरु भयो। अशान्ति गणराज्य र केन्द्रीय सरकार बीचको निरन्तर राजनीतिक र विधायीकी द्वन्द्वमा परिणत भयो। १६ नोभेम्बर १९८८ मा सङ्घ भित्र राज्य सार्वभौमिकता घोषणा गर्ने इस्टोनिया पहिलो सोभियत गणराज्य थियो। लिथुआनिया सोभियत सङ्घबाट पुनर्स्थापित पूर्ण स्वतन्त्रता घोषणा गर्ने पहिलो गणराज्य थियो, त्यसपछि यसको बाल्तेली छिमेकी लाटभिया, र दक्षिणी काकेशस गणराज्य जर्जिया अर्को दुई महिनामा यसमा सामेल भयो। १९९१ को अगस्टको असफल कुको समयमा, कम्युनिस्ट कट्टरपन्थी र सैन्य अभिजात वर्गले गोर्बाचेभलाई अपदस्थ गर्ने र असफल सुधारहरूलाई रोक्ने प्रयास गरे। यद्यपि, उथलपुथलको कारण केन्द्रीय सरकारले मस्कोको प्रभाव गुमायो, अन्ततः धेरै गणराज्यहरूले त्यसपछिका दिन र महिनाहरूमा स्वतन्त्रताको घोषणा गरे। २५ डिसेम्बर १९९१ मा, गोर्बाचेभले राजीनामा दिए र आणविक प्रक्षेपण कोडहरूको नियन्त्रण सहित - आफ्नो राष्ट्रपतिय अधिकार - [[बोरिस येल्तसिन|येल्तसिन]]लाई सुम्पिए, जो अब [[रुसको राष्ट्रपति|रुसी सङ्घका पहिलो राष्ट्रपति]] बनेका थिए। त्यो साँझ, सोभियत झन्डा अन्तिम पटक [[क्रेमलिन]]बाट तल झारियो र [[रूसको झण्डा|रुसी तिरंगा झन्डा]] फहराइयो। भोलिपल्ट, सोभियत सङ्घको माथिल्लो सदनको सर्वोच्च सोभियत, गणतन्त्रहरूको सोभियतले औपचारिक रूपमा सङ्घलाई विघटन गर्‍यो।<ref name="ReferenceC">{{cite journal |title=Declaration No. 142-Н of the Soviet of the Republics of the Supreme Soviet of the Soviet Union, formally establishing the dissolution of the Soviet Union as a state and subject of international law. |url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA_%D0%92%D0%A1_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_26.12.1991_%E2%84%96_142-%D0%9D |journal=Russian Wikisource |language=ru}}</ref> यस घटनाको परिणामस्वरूप यसका १५ घटक गणराज्यहरूले पूर्ण स्वतन्त्रता प्राप्त गरे र [[शीतयुद्ध]]को अन्त्य भयो।<ref>{{Cite news |last=Marques |first=Clara Ferreira |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2021-12-23/30-years-later-soviet-union-s-collapse-still-hasessons-for-china |title=For China, USSR's 1991 Collapse is Still News It Can Use |newspaper=Bloomberg.com |date=23 December 2021 |access-date=4 January 2023 |archive-date=7 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107200259/https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2021-12-23/30-years-later-soviet-union-s-collapse-still-has-lessons-for-china |url-status=live }}</ref> == पृष्ठभूमि == [[चित्र:Soviet_Union_Administrative_Divisions_1989.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|500x500पिक्सेल|१९८९ मा उदय भएका सोभियत सङ्घका भागहरू]] १९१७ को बोल्सेभिक क्रान्तिले सोभियत सङ्घ भनिने नयाँ [[साम्यवाद|कम्युनिस्ट]] राज्यलाई जन्म दियो। सोभियत सङ्घले सुरुमा नै स्पष्ट पारेको थियो कि यसको राजनीतिक प्रणाली र कम्युनिस्ट सङ्गठनहरू समाजवादी विचारधारामा आधारित हुनेछन्, र कम्युनिस्ट मार्क्सवादी विश्वदृष्टिकोण राष्ट्रिय हित परिभाषित गर्ने एकमात्र मापदण्ड हुनेछ। स्वाभाविक रूपमा, [[पूँजीवाद|पूँजीवादी]] पश्चिमी राज्यहरूले यो क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट राज्यलाई आफ्नो प्राकृतिक शत्रुको रूपमा बुझे। १९२० र १९३० को दशकमा [[भ्लादिमिर लेनिन|लेनिनको]] मृत्युपछि, [[जोसेफ स्टालिन|स्टालिनले]] आफुलाई सर्वोच्च नेताको रूपमा स्थापित गरे, देशमा कम्युनिस्ट पार्टीको [[तानाशाही]] स्थापना भयो। स्टालिनले आफ्ना विरोधीहरूलाई क्रूरतापूर्वक समाप्त पारे र दमन गरे। यस कारण सोभियत सङ्घलाई लोकतन्त्रको उल्लङ्घन गर्ने राज्यको रूपमा चिनियो। स्टालिनको मृत्यु पछि पनि, [[निकिता ख्रुश्चेभ|ख्रुश्चेभ]] र [[लियोनिद ब्रेझनेभ|ब्रेज्नेभ]]को शासनकालमा अधिनायकवादी प्रवृत्तिहरू कायम रह्यो। नागरिक स्वतन्त्रता, प्रशासन र विदेश यात्रामा प्रतिबन्धहरू जारी रहे। एक अर्थमा, जनभावनामाथि "फलामको पर्दा" राखिएको थियो। "[[सर्वहारावर्गको अधिनायकत्व|सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व]]" को अर्थ नै सर्वहारा वर्गको हातमा शक्ति हुनुपर्छ भन्ने थियो। श्रमजीवी जनताको आधारभूत अधिकारको ग्यारेन्टी गर्नु र राज्य नीति निर्माणमा उनीहरूको सहभागिता सुनिश्चित गर्नु समाजवादी प्रजातन्त्रको सार थियो। सोभियत सङ्घले यो प्रजातन्त्र स्थापना गर्ने प्रयास गरेन। फलस्वरूप, "सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व" सर्वहारा वर्गमाथि राज्य र पार्टीको शीर्ष पदमा रहेका नेताहरूको अधिनायकत्वमा परिणत भयो। जनता राज्य र प्रणालीप्रति उदासीन भए। उनीहरूको उदासीनता र आक्रोश यस्तो स्तरमा पुग्यो कि जब प्रणाली समाप्त भयो, जनताको कुनै पनि वर्गबाट यसको बचाउमा एक आवाज पनि उठेन। [[रुस|रुस]] भौगोलिक रूपमा विश्वको सबैभन्दा ठुलो राज्य मात्र थिएन, तर यसको जनसङ्ख्या पनि अदभूत बिबिधतायुक्त थियो। रुसी जारहरूले यो विशाल साम्राज्यलाई केन्द्रीय प्रशासन अन्तर्गत ल्याउन कुनै प्रयास गरेनन्, तर सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीले यसलाई केन्द्रीकृत गर्ने प्रयास गरे, र यो जातीय विविधता सोभियत सङ्घको राष्ट्रिय एकता र अखण्डताको लागि खतरा बनी रह्यो। सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीले यो जटिल समस्याको समाधान खोज्न सकेन। [[शीतयुद्ध|शीतयुद्धको समयमा,]] पश्चिमी शक्तिहरूको प्रचारले यो चुनौतीलाई बढाउँदै लग्यो। सोभियत साम्राज्यले आफ्नो प्रभावमा ल्याएपछि [[हङ्गेरी|हङ्गेरी]], [[पोल्यान्ड|पोल्यान्ड]], [[चेकोस्लोभाकिया]], [[रोमानिया]] आदि सबै पूर्वी देशहरूमा स्वतन्त्रताको चाहना सोभियत साम्राज्यको लागि चिन्ताको विषय बनेको थियो। सोभियत सङ्घको कम्युनिस्ट पार्टीले अगाडि सारेका आर्थिक विकास र सामाजिक पुनर्निर्माणका उपायहरू असफल साबित भए। [[लिओन त्रोत्स्की|ट्रोटस्की]] जस्ता आलोचकहरूले धेरै पहिले स्टालिनका नीतिहरूलाई समाजवाद प्रति विश्वासघातको रूपमा निन्दा गरेका थिए र ख्रुश्चेभले पनि स्टालिन र स्टालिनवादको निन्दा गरेका थिए। ख्रुश्चेभको शासनकालमा, [[माओ त्सेतुङ|माओवादी]] चीनले पनि सोभियत सङ्घ कम्युनिस्ट क्रान्तिकारी राज्य हुन छोडेको र सुधारवादी, प्रतिक्रियावादी, अवसरवादी, सम्झौतावादी शक्ति बनेको आरोप लगाउन थालेको थियो। यसरी, सोभियत नेतृत्वले आफ्ना सहयोगीहरू, अन्य कम्युनिस्ट देशहरूको विश्वास गुमायो। यसलाई सामूहिक, राष्ट्रिय र क्रान्तिकारी हितभन्दा आफ्नो राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिने रूपमा हेरिएको थियो। चाहे त्यो सोभियत-चीन विवाद होस् वा पूर्वी युरोपका कम्युनिस्ट देशहरूमा असन्तुष्टि, यी सबैले सोभियत कम्युनिस्टहरूलाई कमजोर बनाए। सोभियत सङ्घको विघटनको लागि कम्युनिस्ट पार्टीको शीर्ष नेतृत्व पनि केही हदसम्म जिम्मेवार थियो। सोभियत सङ्घमा पार्टी र राज्य बीच कुनै भिन्नता नभएकोले, पार्टी र राज्य दुवैको नेतृत्व उनीहरूसँगै रह्यो। पार्टी नेतृत्व आफ्नो विशेषाधिकार प्राप्त जीवनशैली, नातावाद र भ्रष्ट अभ्यासहरूका लागि कुख्यात भयो। फलस्वरूप, सोभियत नेताहरूले जनताका लागि आदर्शको रूपमा आफ्नो भूमिका गुमाए। === आर्थिक सङ्कट === [[आर्थिक विकास|आर्थिक विकासको]] सन्दर्भमा, सैन्य र रणनीतिक क्षेत्रमा सोभियत उपलब्धिहरू अमेरिकीहरूको बराबर र कहिलेकाहीँ उछिनेको देखिए पनि, यी उपलब्धिहरूले सोभियत सङ्घको आर्थिक वृद्धि दरलाई उल्लेखनीय रुपमा पछि पार्‍यो। वास्तवमा, उन्नत अनुसन्धानको लागि प्रतिस्पर्धा, हतियार उत्पादनमा अत्यधिक खर्च, र आफ्नो प्रभुत्व कायम राख्न अन्य देशहरू (अफगानिस्तान, प्यालेस्टाइन) को आन्तरिक समस्याहरूमा हस्तक्षेपले सोभियत सङ्घको अर्थतन्त्रको पतन निम्त्यायो। यसबाहेक, पूर्वी युरोपमा स्थापित समाजवादी राज्यहरूलाई आर्थिक, सैन्य र राजनीतिक समर्थन प्रदान गर्नु सोभियत सङ्घको नैतिक जिम्मेवारी थियो। यसबाहेक, नयाँ स्वतन्त्र देशहरूको अर्थतन्त्रलाई अमेरिकी शिविरमा पर्नबाट रोक्न आर्थिक सहयोग प्रदान गर्नु यसको नीति थियो। यी सबै कारणहरूले सोभियत सङ्घको आर्थिक पतन निम्त्यायो। १९७० देखि १९८५ सम्म सोभियत सङ्घको वृद्धि दर १०% ले घट्यो। मेसिनरी र उपकरण निर्यातको हिस्सा घट्यो। कृषि र औद्योगिक उत्पादनमा गिरावट आयो। फलस्वरूप, उपभोग्य वस्तुहरूको लागि लामो लाइनहरू बन्न थाले, र नागरिकहरूको जीवनस्तर घट्यो। यसरी, औसत उपभोक्ताको लागि अभाव सामान्य कुरा हुन थाल्यो। शीतयुद्धको समयमा पश्चिमी प्रचार कम्युनिस्ट प्रणाली उत्पादन र वितरण दुवैमा पूर्ण असफल भएको प्रमाणित गर्नमा केन्द्रित थियो। अभावको यो वातावरण, बढ्दो उपभोक्ता असन्तुष्टि, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको अभाव र मानव अधिकार उल्लङ्घनले सोभियत प्रणालीलाई अझ चर्काएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकासँग [[परमाणु निर्मित अस्त्र-शस्त्रों|आणविक हतियारमा]] प्रतिस्पर्धा गर्ने महत्वाकांक्षाले सोभियत सङ्घको अर्थतन्त्रमा ठुलो बोझ ल्यायो। राष्ट्रपति रेगनको नेतृत्वमा घोषणा गरिएको [[स्टार वार्स परियोजना|स्टार वार्स परियोजनालाई]] रद्द गर्न, सोभियत सङ्घले आफ्नो रक्षा बजेटमा भारी वृद्धि गर्नुपर्‍यो। सोही समयमा, सोभियत सङ्घले [[अफगानिस्तान|अफगानिस्तानमा]] सैन्य हस्तक्षेप गर्‍यो। यो हस्तक्षेपले सोभियत सङ्घमा आर्थिक बोझ मात्र थपेन तर यसलाई अलोकप्रिय पनि बनायो। यसले सोभियत सङ्घलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा पूर्ण रूपमा एक्लो बनायो। त्यही समयमा, पूर्वी युरोपमा कम्युनिस्ट सोभियत साम्राज्यलाई चुनौती दिँदै क्रान्तिकारी आन्दोलन सुरु भयो। पोल्यान्डमा, सैन्य सङ्गठन " [[सॉलिडेटरी|सोलिडारिटी" ले]] आफ्नो देशको कम्युनिस्ट पार्टी विरुद्ध लडिरहेको थियो, र [[रोमानिया|रोमानियामा]], [[चेचेस्क्यू|चाउसेस्कुको]] भ्रष्ट शासनलाई समर्थन गर्न गाह्रो हुँदै गइरहेको थियो। यी परिस्थितिहरूमा मिखाइल गोर्बाचेभले सत्ता ग्रहण गरे। === गोर्बाचेभ र उनका नीतिहरू === [[चित्र:Mikhail_Gorbachev_1987.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|305x305पिक्सेल|मिखाइल गोर्बाचेभ]] मिखाइल गोर्बाचेभ ११ मार्च १९८५ मा पोलिटब्युरोद्वारा महासचिवमा निर्वाचित भए। उनको चयन उनका पूर्ववर्ती कोन्स्टान्टिन चेर्नेन्कोको ७३ वर्षको उमेरमा मृत्यु भएको चार घण्टाभन्दा बढी समयपछि भएको थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1985/03/12/world/chernenko-dead-moscow-73-gorbachev-succeeds-him-urges-arms-control-economic.html |title=Chernenko is Dead in Moscow at 73; Gorbachev Succeeds Him and Urges Arms Control and Economic Vigor |work=द न्युयोर्क टाइम्स|date=12 March 1985 |access-date=5 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008023935/https://www.nytimes.com/1985/03/12/world/chernenko-dead-moscow-73-gorbachev-succeeds-him-urges-arms-control-economic.html |url-status=live }}</ref> ५४ वर्षीय गोर्बाचेभ पोलिटब्युरोका सबैभन्दा कान्छा सदस्य थिए। महासचिवको रूपमा उनको प्रारम्भिक लक्ष्य स्थिर सोभियत अर्थतन्त्रलाई पुनर्जीवित गर्नु थियो। त्यसो गर्न अन्तर्निहित राजनीतिक र सामाजिक संरचनाहरूमा सुधार आवश्यक पर्ने उनले महसुस गरे।<ref>{{cite web |date=27 March 2009 |title=Михаил Сергеевич Горбачёв (Mikhail Sergeyevičh Gorbačhëv) |url=http://www.archontology.org/nations/ussr/ussr_state/gorbachev.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111111753/http://www.archontology.org/nations/ussr/ussr_state/gorbachev.php |archive-date=11 November 2019 |access-date=3 April 2009 |publisher=Archontology}}</ref> सुधारको सुरुवात ब्रेज्नेभ-युगका वरिष्ठ अधिकारीहरूको कर्मचारी परिवर्तनबाट सुरु भयो जसले राजनीतिक र आर्थिक परिवर्तनमा बाधा पुर्‍याउन सक्थे।<ref>{{cite book|last1=Carrere D'Encausse |first1=Helene|title=The End of the Soviet Empire: The Triumph of the Nations|url=https://archive.org/details/endofsovietemp00carr |url-access=registration |date=1993|publisher=BasicBooks |location=New York|isbn=978-0-465-09812-5|page=[https://archive.org/details/endofsovietemp00carr/page/16 16]|edition=English |translator-first= Franklin|translator-last= Philip}}</ref> २३ अप्रिल १९८५ मा, गोर्बाचेभले दुई कार्यकर्ता, येगोर लिगाचेभ र निकोलाई रिज्कोभलाई पूर्ण सदस्यको रूपमा पोलिटब्यूरोमा ल्याए। उनले केजीवी प्रमुख भिक्टर चेब्रिकोभलाई उम्मेदवारबाट पूर्ण सदस्यमा पदोन्नति गरेर र रक्षामन्त्री मार्शल सर्गेई सोकोलोभलाई पोलिटब्यूरोको उम्मेदवारको रूपमा नियुक्त गरेर "शक्तिशाली" मन्त्रालयहरूलाई अनुकुल बनाए। गोर्बाचेभको सुधारले ल्याएको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताले सोभियत सङ्घ भित्र राष्ट्रवादी आन्दोलन र जातीय विवादहरूलाई अभिव्यक्त गर्न र प्रमुख राजनीतिक आन्दोलनहरूमा बढ्न छुट दियो।{{Sfnp|Beissinger|2009|pages=5–6}} यसले अप्रत्यक्ष रूपमा १९८९ को क्रान्तिहरूको नेतृत्व पनि गर्‍यो जसमा वार्सा सम्झौताको सोभियत-समर्थित समाजवादी शासनहरू शान्तिपूर्ण (रोमानियाको उल्लेखनीय अपवाद बाहेक) रूपमा ढालिए।,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7972755.stm |title=Gorbachev's role in 1989 turmoil |work=बिबिसी न्युज |date=1 April 2009 |access-date=30 March 2013 |archive-date=9 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409121205/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7972755.stm |url-status=live }}</ref> यस घटनाले गोर्बाचेभमाथि सोभियत सङ्घका घटक गणराज्यहरूका लागि बढी प्रजातन्त्र र स्वायत्तता लागु गर्न दबाब बढायो। गोर्बाचेभको नेतृत्वमा, १९८९ मा सोभियत सङ्घ कम्युनिस्ट पार्टीले नयाँ केन्द्रीय व्यवस्थापिका, जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेस मा सीमित प्रतिस्पर्धात्मक चुनावहरू सुरु गर्‍यो।<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1988/06/30/world/the-gorbachev-plan-restructuring-soviet-power.html |title=The Gorbachev Plan: Restructuring Soviet Power |work=The New York Times |date=30 June 1988 |access-date=30 March 2013 |archive-date=16 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516202450/http://www.nytimes.com/1988/06/30/world/the-gorbachev-plan-restructuring-soviet-power.html |url-status=live }}</ref> ((यद्यपि अन्य राजनीतिक दलहरूमाथिको प्रतिबन्ध १९९० सम्म हटाइएको थिएन)<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1990/02/08/opinion/the-third-russian-revolution-transforming-the-communist-party.html |title=The Third Russian Revolution; Transforming the Communist Party |work=द न्युयोर्क टाइम्स |date=8 February 1990 |access-date=30 March 2013 |archive-date=16 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516201709/http://www.nytimes.com/1990/02/08/opinion/the-third-russian-revolution-transforming-the-communist-party.html |url-status=live }}</ref> रूसको आर्थिक अवस्था सुधार गर्न र साम्यवादलाई सकारात्मक रूपमा बलियो बनाउन, गोर्बाचेभले उस्कोरेनी (त्वरण), पेरेस्ट्रोइका (पुनर्संरचना), र ग्लासनोस्त (खुलापन) भनेर चिनिने आफ्ना विशिष्ट नीतिहरूको घोषणा गरे।<ref name="m446">{{Cite web |title=Gorbachev and Perestroika |url=https://history.state.gov/departmenthistory/short-history/gorbachev |access-date=16 April 2026 |website=Short History |ref={{sfnref|Short History}}}}</ref> गोर्बाचेभको उद्देश्य यी अवधारणाहरू मार्फत सोभियत प्रणालीलाई आमूल रूपान्तरण गर्नु थियो। उनको प्रयास नयाँ परिवर्तनहरू ल्याएर साम्यवादको जग प्रदान गर्नु थियो। त्यसैले, उनको परिवर्तनलाई दोस्रो सोभियत क्रान्तिको आगमनको प्रतीकात्मक मानिन्छ। === उस्कोरेनी === गोर्बाचेभका अनुसार, तत्कालीन सोभियत अर्थतन्त्र कम गुणस्तरका सामानहरू, अदक्षता र प्रतिस्पर्धाको अभावबाट पीडित थियो। जनतालाई प्रदान गरिने सामान र सेवाहरू र उनीहरूले माग गरेका सामान र सेवाहरू बीच अन्तर थियो। यसरी, उस्कोरेनी अर्थतन्त्रको संरचनालाई यस्तो तरिकाले रूपान्तरण गर्नेछ जसले जनताको आवश्यकताहरूको सन्तुष्टिलाई अझ गतिशील, कुशल र सामाजिक रूपमा उन्मुख बनाउनेछ भन्ने विश्वास गरिएको थियो। यसले अधिक स्रोतहरू प्रयोग गर्नुको सट्टा दक्षता बढाएर उत्पादन बढाउन जोड दियो। === पेरेस्त्रोइका === पेरेस्त्रोइकाको अर्थ पुनर्गठन वा पुनर्संरचना हो। यसको माध्यमबाट, समाजमा सुधार ल्याउने संकल्प गरिएको थियो जसले पुरानो कठोरताहरूको अन्त्य गर्नेछ र मानव आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक र आध्यात्मिक विकासको लागि मार्ग प्रशस्त गर्नेछ।<ref name="m521">{{Cite web |title=Google Books |url=https://www.google.co.in/books/edition/Samyavad_Ko_Chunotiya_lkE_okn_dks_pqukSf/y6c2KYkSpVsC?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%95%E0%A4%BE&pg=PA76&printsec=frontcover |access-date=16 April 2026 |website=Google |ref={{sfnref|Google}}}}</ref> यसरी, यो नयाँ समाजतर्फ अघि बढ्ने प्रक्रिया थियो। पेरेस्ट्रोइकामा निम्न समावेश थिए: (१) सामाजिक-आर्थिक प्रगतिलाई तीव्र पार्ने। (२) समाजको व्यापक लोकतान्त्रिकरण ल्याउन। (३) लोकतान्त्रिक विकेन्द्रीकरण हासिल गर्न। (४) व्यक्तिको नैतिक र आध्यात्मिक विकास गर्न। (५) समाजका कुरीतिहरूको पर्दाफास गर्ने। यसरी, पेरेस्त्रोइकाको उद्देश्य एउटा यस्तो समाजको विस्तार गर्नु थियो जहाँ मानवीय मर्यादा र गौरव केन्द्रमा हुन्छ र मानवीय मूल्यमान्यताको सम्मान गरिन्छ। गोर्बाचोभले पेरेस्त्रोइकाको अन्तर्गत, कृषि क्षेत्र, पट्टा र सम्झौतामा सुधार मार्फत निजी खेतीलाई प्रोत्साहित गरे। कृषिमा, सामूहिक संस्थाहरू भन्दा सहकारी संस्थाहरूलाई बढी महत्त्व दिइयो किनभने यसमा, व्यक्तिको काम गर्ने प्रेरणा रहिरहन्छ। त्यसैगरी, उपभोक्ता उद्योगहरू विकास गरियो, ज्याला उत्पादकत्वसँग जोडियो र दक्ष कामदारहरूलाई उच्च तलब र सुविधा प्रदान गरियो। त्यसैगरी, प्रविधि र लगानीसँग सम्बन्धित नीतिमा परिवर्तन ल्याएर, अर्थतन्त्रलाई गहिरो संरचनात्मक रूपमा पुनर्संरचना गर्ने प्रयास गरियो। अर्थतन्त्रलाई स्थिरताबाट बाहिर निकालेर बलियो र द्रुत विकासको बाटोमा राख्ने प्रयास गरियो। पेरेस्त्रोइका मार्फत, गोर्बाचेभले सोभियत सङ्घलाई नयाँ समाजतर्फ डोऱ्याउन खोजे। उनले लेनिनको विचारधारामा आधारित यो नयाँ समाजको पुनर्निर्माण गर्ने उद्देश्य राखे। यी नीतिहरूको यथास्थितिवादीहरूले व्यापक रूपमा विरोध गरे। === ग्लासनोस्त === ग्लासनोस्तको अर्थ "खुलापन" हो। ग्लासनोस्तको माध्यमले खुला बहस लाई प्रोत्साहन दिइयो जसबाट लोकतन्त्रको शक्तिलाई बलियो बनोस्। गोर्बाचेभले जोड दिए कि ग्लासनोस्त योजना र प्रशासनका सबै पक्षहरूमा विस्तार गरिनुपर्छ, र देश भित्र क्षेत्रीय, आर्थिक, जातीय, युवा, वातावरणीय, सामाजिक र अन्य मुद्दाहरूमा खुला बहस गरिनुपर्छ, ताकि जनताको वास्तविक र सटीक विचारहरू पत्ता लगाउन सकियोस्। गोर्बाचेभले यो पनि भने कि हामीलाई हावा जति चाहिँन्छ त्यति नै ग्लासनोस्त पनि चाहिँन्छ। ग्लासनोस्त मार्फत, समाजवादले लोकतन्त्रको बाटोमा लाग्नु थियो। वास्तवमा, पेरेस्ट्रोइकाको व्यापक अवधारणा, जसले सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक रूपान्तरण खोज्यो, र मानिसहरूले भाग लिएको समाजको पुनर्निर्माण गर्ने प्रयास गर्‍यो, ग्लासनोस्ट वा खुलापन आवश्यक थियो। यसैले यो भनिएको थियो कि ग्लासनोस्ट बिना, पेरेस्ट्रोइका र लोकतन्त्र थिएन। ग्लासनोस्टको प्रक्रिया वास्तवमा चुनौतीपूर्ण थियो किनभने बन्द समाज खुला ठाउँमा बस्न अभ्यस्त थिएन। ; <nowiki>गोर्बाचेभको नीतिका परिणामहरू:</nowiki> १. ग्लासनोस्त र पेरेस्ट्रोइका केवल शब्द मात्र नभई परिवर्तनका प्रतीक बने। सोभियत समाजको हरेक कुनामा परिवर्तनले पकड जमाउन थाल्यो र राजनीतिक बन्दीहरूलाई रिहा गरियो। २. देशमा खुला बहस हुन थाल्यो। सोभियत जनताले बहुदलीय चुनावको नयाँ अनुभव प्राप्त गरे। ३. सोभियत नागरिकहरूलाई विदेश यात्रा र नागरिक आप्रवासनको स्वतन्त्रता दिइएको थियो। ४. विदेश नीतिमा परिवर्तन ल्याइयो र शीतयुद्धको सट्टा तनाव कम गर्नलाई महत्त्व दिइयो। ५. सुधार कार्यक्रमहरू मार्फत, सोभियत समाजलाई कडा अनुशासन र कठोर नीतिबाट मुक्त गरियो। ६. यो खुला बहस सोभियत सङ्घमा पनि दुरुपयोग गरिएको थियो, जहाँ मानिसहरूले यसलाई गुटबन्दी र साँघुरो स्वार्थलाई बढावा दिन प्रयोग गरे। यसैबीच, सोभियत सङ्घ गठन गर्ने गणतन्त्रहरूले बढी स्वायत्तताको माग गरे। केही गणतन्त्रहरूले पूर्ण स्वतन्त्रता पनि चाहेका थिए। ७. लोकतान्त्रिक तत्वहरू र कट्टरपन्थी कम्युनिस्टहरू बीचको रस्साकस्सीले प्रशासनलाई निष्क्रिय बनायो। पृथकतावाद हिंसात्मक रुपमा फैलियो, जसले सोभियत सङ्घलाई अराजकताको छेउमा पुर्‍यायो। अगस्ट १९९१ मा, केही कम्युनिस्ट नेताहरूले असफल विद्रोहको प्रयास गरे। फलस्वरूप, सोभियत सङ्घको विघटन तीव्र भयो, र यो अन्ततः विघटन भयो। गोर्बाचेभले राजीनामा दिए। डिसेम्बर १९९१ मा, सोभियत सङ्घको ठाउँमा १५ स्वतन्त्र गणतन्त्रहरू देखा परे। == १९९० == === सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीले पाँच गणराज्य गुमायो === ७ फेब्रुअरी १९९० मा, सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको केन्द्रीय समितिले पार्टीले राजनीतिक शक्तिमा आफ्नो [[एकाधिकार]] त्याग्नुपर्छ भन्ने गोर्बाचेभको सिफारिसलाई स्वीकार गर्‍यो।<ref>{{cite web |title=Soviet Communist Party gives up monopoly on political power: This Day in History – 2/7/1990 |url=http://www.history.com/this-day-in-history/soviet-communist-party-gives-up-monopoly-on-political-power |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180122002621/http://www.history.com/this-day-in-history/soviet-communist-party-gives-up-monopoly-on-political-power |archive-date=22 January 2018 |access-date=23 June 2011 |publisher=History.com}}</ref> १९९० मा, सोभियत सङ्घका सबै पन्ध्र घटक गणराज्यहरूले आफ्नो पहिलो प्रतिस्पर्धात्मक चुनाव सम्पन्न भयो, जसमा सुधारवादी र जातीय राष्ट्रवादीहरूले धेरै सिटहरू जिते। कम्युनिस्ट पार्टीले पाँच गणराज्यहरूमा चुनाव हार्‍यो: लिथुआनिया, मोल्डोभा, इस्टोनिया, लाटभिया, जर्जियामा घटक गणराज्यहरूले आफ्ना राज्यको सार्वभौमिकता घोषणा गर्न थाले र मस्को केन्द्रीय सरकारसँग "कानूनको युद्ध" सुरु गर्‍यो; गणराज्यहरूले स्थानीय कानूनहरूसँग बाझिने सङ्घ-व्यापी कानूनलाई अस्वीकार गरे, आफ्नो स्थानीय अर्थतन्त्रमा नियन्त्रण कायम राखे, र सोभियत सरकारलाई कर तिर्न अस्वीकार गरे। लिथुआनियाले लिथुआनियाली पुरुषहरूलाई सोभियत सशस्त्र सेनामा अनिवार्य सेवा गर्नुपर्ने नियम अन्त्य गर्‍यो। यो द्वन्द्वले आपूर्ति प्रणाली अवरुद्ध हुँदा आर्थिक अव्यवस्था निम्त्यायो र सोभियत अर्थतन्त्रमा थप गिरावट आयो।<ref name="Russia, The Tsarist and Soviet Legacy">Acton, Edward (1995). ''Russia, The Tsarist and Soviet Legacy''. Longman Group Ltd. {{ISBN|0-582-08922-0}}.</ref> === सोभियत सङ्घ र रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणराज्य बीचको प्रतिस्पर्धा === ४ मार्च १९९० मा, रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणराज्यले रूसको जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेसको लागि चुनाव गर्‍यो। [[बोरिस येल्तसिन]] ७२ प्रतिशत मत प्राप्त गर्दै निर्वाचित भए। <ref>Leon Aron, ''Boris Yeltsin: A Revolutionary Life''. HarperCollins, 2000. pp. 739–740.</ref> २९ मे १९९० मा, येल्तसिन रुसी गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतको अध्यक्षमा निर्वाचित भए, यद्यपि गोर्बाचेभले रुसी प्रतिनिधिहरूलाई उनलाई मतदान नगर्न आग्रह गरेका थिए। येल्तसिनलाई सर्वोच्च सोभियतका लोकतान्त्रिक र रूढिवादी सदस्यहरूले समर्थन गरेका थिए, जसले विकासशील राजनीतिक परिस्थितिमा शक्ति खोजेका थिए। रुसी गणराज्य र सोभियत सङ्घ बीच एक नयाँ शक्ति सङ्घर्ष देखा पर्‍यो। १२ जुन १९९० मा, रुसी गणराज्यको जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेसले सार्वभौमिकताको घोषणापत्र घोषणा गर्‍यो। १२ जुलाई १९९० मा, येल्तसिनले २८औँ काङ्ग्रेसमा नाटकीय भाषणमा कम्युनिस्ट पार्टीबाट राजीनामा दिए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/12/newsid_4493000/4493177.stm|title=1990: Yeltsin Resignation Splits Soviet Communists|date=12 July 1990|access-date=29 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023134854/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/12/newsid_4493000/4493177.stm|archive-date=23 October 2012|publisher=BBC News|url-status=live}}</ref> === बाल्तेली गणराज्यहरू === ११-१३ जनवरी १९९० मा गोर्बाचेभको लिथुआनियाली राजधानी भिल्नियसको गरे। उनको भ्रमणले अनुमानित २५०,००० मानिसहरूको उपस्थिति रहेको स्वतन्त्रता समर्थक र्‍यालीलाई उत्तेजित बनायो। ११ मार्चमा, लिथुआनियाली गणराज्यको नवनिर्वाचित संसदले भाइटौटास ल्यान्ड्सबर्गिसलाई आफ्नो अध्यक्षको रूपमा निर्वाचित गर्‍यो र "लिथुआनिया राज्यको पुनर्स्थापनाको ऐन"को घोषणा गर्‍यो, जसले लिथुआनियालाई सोभियत सङ्घबाट स्वतन्त्रता घोषणा गर्ने पहिलो सोभियत गणराज्य बनायो। मस्कोले "जातीय रूसीहरूको अधिकार सुरक्षित गर्ने" कारण देखाउँदै लिथुआनियामा सेनाहरू राखेर आर्थिक नाकाबन्दीको प्रतिक्रिया दियो।<ref>{{Cite book|last=Bandelj|first=Nina|url=https://books.google.com/books?id=RlhoP8snGTgC&pg=PA41|title=From Communists to Foreign Capitalists: The Social Foundations of Foreign Direct Investment in Postsocialist Europe|date=2008|publisher=[[Princeton University Press]]|isbn=978-0-691-12912-9|page=41|access-date=11 October 2015|archive-date=24 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205849/https://books.google.com/books?id=RlhoP8snGTgC&pg=PA41|url-status=live}}</ref> २५ मार्च १९९० मा, एस्टोनियाली कम्युनिस्ट पार्टीले छ महिनाको सङ्क्रमकाल पछि सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीबाट अलग हुने पक्षमा मतदान गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1990/03/26/world/upheaval-in-the-east-party-in-estonia-votes-split-and-also-a-delay.html|title=Upheaval in the East; Party in Estonia Votes Split and Also a Delay|date=26 March 1990|work=The New York Times|access-date=7 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701214430/http://www.nytimes.com/1990/03/26/world/upheaval-in-the-east-party-in-estonia-votes-split-and-also-a-delay.html|archive-date=1 July 2017|agency=Associated Press|url-status=live}}</ref> ३० मार्च १९९० मा, इस्टोनियाली सर्वोच्च परिषद्ले दोस्रो विश्वयुद्धदेखि इस्टोनियामा सोभियत नियन्त्रणलाई अवैध घोषणा गर्‍यो र गणतन्त्र भित्र राष्ट्रिय स्वतन्त्रताको औपचारिक पुनर्स्थापनातर्फ प्रकृया सुरु गर्‍यो। ३ अप्रिल १९९० मा, एडगर सविसार मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्ष (प्रधानमन्त्री बराबर)मा निर्वाचित भए , र चाँडै नै स्वतन्त्रता समर्थक मन्त्रिपरिषद् गठन भयो। लाटभियाले ४ मे १९९० मा स्वतन्त्रताको पुनर्स्थापनाको घोषणा गर्‍यो। घोषणापत्रमा भनिएको थियो कि लाटभियाले दोस्रो विश्वयुद्धमा वास्तविक रूपमा आफ्नो स्वतन्त्रता गुमाएको भए तापनि, देश कानूनतः एक सार्वभौम देश बनेको थियो किनभने विलय असंवैधानिक र लाटभियाली जनताको इच्छा विपरीत थियो। घोषणापत्रमा यो पनि भनिएको थियो कि लाटभियाले सोभियत सङ्घसँगको आफ्नो सम्बन्ध १९२० को लाटभियन-सोभियत शान्ति सन्धिको आधारमा बनाउनेछ, जसमा सोभियत सङ्घले लाटभियाको स्वतन्त्रतालाई "भविष्यका सबै समयका लागि" अटूट मानेको थियो। अहिले मे ४ [[लात्भिया|लाटभिया]]मा राष्ट्रिय बिदा हो। ८ मे १९९० मा, एस्टोनियाली सोभियत गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतले स्वतन्त्र गणतन्त्र इस्टोनियाको १९३८ को संविधानको पुनर्स्थापनाको आधिकारिक घोषणा गर्दै एक कानून अपनायो।<ref>{{Cite web |date=6 September 2019 |title=О символике эстонии Эстония |trans-title=About the symbolism of Estonia |url=http://estonia.news-city.info/docs/sistemsf/dok_ierskz.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906230101/http://estonia.news-city.info/docs/sistemsf/dok_ierskz.htm |archive-date=6 September 2019 |website= |language=ru}}</ref> === ककेशस === === पश्चिमी गणराज्यहरू === === मध्य एसियाली गणराज्यहरू === ==१९९१== ===मस्कोको सङ्कट=== १४ जनवरी १९९१ मा, निकोलाई रिज्कोभले सोभियत सङ्घको प्रधानमन्त्री वा मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्षको पदबाट राजीनामा दिए र सोभियत सङ्घको नयाँ प्रधानमन्त्री मा भ्यालेन्टिन पाभलोभ बने। १७ मार्च १९९१ मा, सङ्घ-व्यापी जनमत सङ्ग्रहमा ७७.८५% मतदाताले सुधारिएको सोभियत सङ्घको अवधारणलाई समर्थन गरे।<ref>[http://soviethistory.org/index.php?page=subject&SubjectID=1991march&Year=1991&Theme=4e6174696f6e616c6974696573&navi=byTheme 1991: March Referendum] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140330025028/http://soviethistory.org/index.php?page=subject&SubjectID=1991march&Year=1991&Theme=4e6174696f6e616c6974696573&navi=byTheme|date=30 March 2014}} SovietHistory.org</ref> बाल्तेली गणराज्यहरू, आर्मेनिया, जर्जिया र मोल्डोभाले जनमत सङ्ग्रह बहिष्कार गरे साथै चेचेनो-इङ्गुशेतिया (रुस भित्रको एक स्वायत्त गणराज्य जसमा स्वतन्त्रताको तीव्र इच्छा थियो, र अहिले आफुलाई इच्केरिया भनेर चिनाउँछ) पनि बहिष्कार गरे।<ref>Charles King, ''The Ghost of Freedom: History of the Caucasus''</ref> अन्य नौ गणराज्यहरूमा, बहुमत मतदाताहरूले सुधारिएको सोभियत सङ्घको अवधारणाको समर्थन गरे, जर्जियाली क्षेत्रहरू दक्षिण ओसेशिया र अबखाजियाकामा पनि सङ्घको निरन्तरताको पक्षमा पनि मतदान गरे। ===रसियाको प्रमुख बोरिस येल्तसिन=== [[चित्र:Борис_Николаевич_Ельцин-1_(cropped)_(cropped).jpg|अङ्गुठाकार|255x255पिक्सेल|[[बोरिस येल्तसिन]], रसियाको पहिलो प्रजातान्त्रिक निर्वाचित राष्ट्रपति]] १२ जुन १९९१ मा, [[बोरिस येल्तसिन]] देशको पहिलो राष्ट्रपति चुनावमा ५७ प्रतिशत लोकप्रिय मतका साथ रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणराज्यको प्रमुख निर्वाचित भए, उनले गोर्बाचेभले रुचाएका उम्मेदवार "निकोलाई रिज्कोभ"लाई पराजित गरे, जसले १६ प्रतिशत मत प्राप्त गरे। येल्तसिन राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भएपछि, रुसी गणराज्यले सोभियत सङ्घबाट आफुलाई स्वायत्त घोषणा गर्‍यो।<ref>{{Cite book|title=The world transformed : 1945 to the present|last=Hunt|first=Michael H.|isbn=9780199371020|page=321|oclc=907585907|date=2015|publisher=Oxford University Press}}</ref> आफ्नो चुनावी अभियानमा, येल्तसिनले "केन्द्रको तानाशाही" को आलोचना गरे, तर [[बजार अर्थव्यवस्था|बजार अर्थतन्त्र]] लागु गर्ने वाचा भने दिएनन्। === ककेसस: जर्जिया === सोभियत सङ्घ-व्यापी जनमत सङ्ग्रहको प्रतिक्रियामा, ३१ मार्च १९९१ मा, जर्जियाली स्वतन्त्रताको विषयमा स्वतन्त्रता जनमत सङ्ग्रह आयोजना गरियो। दक्षिण ओसेटियन र अब्खाज अल्पसङ्ख्यकहरूले बहिष्कार गरे यो जनमत सङ्ग्रह बहिष्कार गरेका थिए। त्यस महिनाको सुरुमा भएको सोभियत सङ्घमा नै रहने भन्ने जनमत सङ्ग्रहमा उनीहरू उपस्थित थिए। ९९.५% जर्जियाली मतदाताले जर्जियाली स्वतन्त्रताको पुनर्स्थापनाको पक्षमा मतदान गरे जबकि ०.५% ले यसको विपक्षमा मतदान गरे। मतदान ९०.६% थियो।<ref name="Cornell">Cornell, Svante E., [http://www.silkroadstudies.org/new/inside/publications/0419dissertation.pdf ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus – Case in Georgia''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630141309/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/publications/0419dissertation.pdf|date=30 June 2007}}. Department of Peace and Conflict Research, Report No. 61. p. 163. University of Uppsala, {{ISBN|91-506-1600-5}}.</ref> ९ अप्रिल १९९१ मा, तिब्लिसीमा भएको नरसंहारको दुई वर्ष पछि र लिथुआनियाले पुनर्स्थापित स्वतन्त्रताको घोषणा गरेको एक वर्ष दुई महिना पछि, जर्जियाली सोभियत गणराज्यको सर्वोच्च परिषद्ले पूर्ण सत्रमा सोभियत सशस्त्र सेनाले प्रजातान्त्रिक गणतन्त्रलाई अपदस्त गरेको ७० वर्ष पछि, सोभियत सङ्घबाट जर्जियाको स्वतन्त्रताको औपचारिक पुनर्गठनको घोषणा गर्‍यो। जर्जियाले गरेको स्वतन्त्रताको यो ऐतिहासिक घोषणाले यसलाई सोभियत सङ्घबाट आधिकारिक रूपमा अलग हुने कोकेशियन गणराज्यहरूमध्ये पहिलो र समग्रमा अहिलेसम्म तेस्रो गणराज्य बनायो। === बाल्तेली === ===अगस्ट कु को प्रयास=== १९ अगस्ट १९९१ मा, गोर्बाचेभका उपराष्ट्रपति गेनाडी यानायेभ, प्रधानमन्त्री भ्यालेन्टिन पावलोभ, रक्षामन्त्री दिमित्री याजोभ, केजीवी प्रमुख भ्लादिमिर क्र्युचकोभ र अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरूले "राज्य आपतकाल सम्बन्धी समिति" गठन गरेर सङ्घ सन्धिमा हस्ताक्षर हुनबाट रोक्नको लागि प्रयास गरे, जसले फोरोस, [[क्रिमिया|क्राइमिया]]मा बिदामा रहेका गोर्बाचेभलाई घरमै [[नजरबन्द]]मा राख्यो र उनको सञ्चार काट्यो। कू नेताहरूले राजनीतिक गतिविधि निलम्बन गर्ने र धेरैजसो पत्रपत्रिकाहरूमा प्रतिबन्ध लगाउने आपतकालीन आदेश जारी गरे। त्यतिबेला रुसी सार्वभौमिकताको प्रतीकात्मक केन्द्र ह्वाइट हाउस (रुसी सङ्घको संसद र येल्तसिनको कार्यालय) को रक्षा गर्न हजारौँ मस्कोवासीहरू बाहिर निस्के। ट्याङ्कमाथिबाट भाषण दिएर कूको विरोध गर्ने येल्तसिनलाई पक्राउ गर्ने प्रयास गरे तर अन्ततः असफल भए। तीन दिन पछि, २१ अगस्ट १९९१ मा, विद्रोह समाप्त भयो। आयोजकहरूलाई पक्राउ गरियो र गोर्बाचेभलाई राष्ट्रपतिको रूपमा पुनर्स्थापित गरियो, यद्यपि उनको शक्ति धेरै कम भयो।<ref>{{Cite book |last=Ostrovsky |first=Alexander Vladimirovich |url=https://books.google.com/books?id=XM1VywAACAAJ |title=Глупость или измена?: расследование гибели СССР |date=2011 |publisher=Crimean Bridge-9D |isbn=978-5-89747-068-6 |page=864 |language=ru |trans-title=Stupidity or Treason?: Investigation into the Death of the USSR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Андрей Грачев – к годовщине путча: 'Из Фороса Горбачев вернулся заложником Ельцина' |trans-title=Andrey Grachev – on the anniversary of the coup: 'Gorbachev returned from Foros as Yeltsin's hostage' |url=https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210819-andrei-gracev-k-godovshhine-putca-iz-f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223085337/https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210819-andrei-gracev-k-godovshhine-putca-iz-f |archive-date=23 December 2021 |access-date=23 December 2021 |website=sobesednik.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211223085337/https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210819-andrei-gracev-k-godovshhine-putca-iz-f |date=23 December 2021 }}</ref> ===अगस्ट-डिसेम्बर सङ्क्रमणकाल=== २४ अगस्ट १९९१ मा, गोर्बाचेभले सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिवको पदबाट राजीनामा दिए<ref>{{Cite web |date=24 August 1991 |title=Заявление М. С. Горбачева о сложение обязанностей генерального секретаря КПСС (24 августа 1991) |trans-title=Statement by M. S. Gorbachev on the resignation of the duties of General Secretary of the CPSU (24 August 1991) |url=http://www.illuminats.ru/component/content/article/29-new/1198-statement-by-mikhail-gorbachev-on-the-addition-of-duties-the-secretary-general-of-the-cpsu-24-august-1991?directory=29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721014247/http://www.illuminats.ru/component/content/article/29-new/1198-statement-by-mikhail-gorbachev-on-the-addition-of-duties-the-secretary-general-of-the-cpsu-24-august-1991?directory=29 |archive-date=21 July 2018 |access-date=24 November 2020 |website=www.illuminats.ru |language=ru}}</ref> र सरकारमा रहेका सबै पार्टी एकाइहरू भंग गरे। सोही दिन, युक्रेनी गणतन्त्रको सर्वोच्च सोभियतले युक्रेनको स्वतन्त्रताको घोषणापत्र पारित गर्‍यो, जसमा सोभियत सङ्घबाट युक्रेनको स्वतन्त्रताको लागि राष्ट्रिय जनमत सङ्ग्रहको लागि आह्वान गरिएको थियो। पाँच दिन पछि, सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियतले सोभियत क्षेत्रको सबै सोभियत कम्युनिस्ट पार्टी गतिविधि अनिश्चित कालका लागि निलम्बन गर्‍यो<ref>{{Cite web |date=7 December 2013 |title=Постановление Верховного Совета СССР от 29 августа 1991 г. N 2371-I 'О ситуации, возникшей в стране в связи с имевшим место государственным переворотом' |trans-title=Resolution of the Supreme Soviet of the USSR of 29 August 1991 N 2371-I 'On the situation that arose in the country in connection with the coup d'état' |url=http://www.ruspravo.org/list/89358/1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207002848/http://www.ruspravo.org/list/89358/1.html |archive-date=7 December 2013 |website= |page=1 |language=ru}}</ref>, जसले गर्दा सोभियत सङ्घमा कम्युनिस्ट शासनको प्रभावकारी अन्त्य भयो र देशमा बाँकी रहेको एकमात्र एकताकारी शक्तिलाई विघटन गरियो। गोर्बाचेभले सेप्टेम्बर ५ मा सोभियत सङ्घको राज्य परिषद् स्थापना गरे, जुन उनलाई र बाँकी गणतन्त्रका उच्च अधिकारीहरूलाई सामूहिक नेतृत्वमा ल्याउन डिजाइन गरिएको थियो। राज्य परिषद्लाई सोभियत सङ्घको प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्ने अधिकार पनि दिइएको थियो। प्रधानमन्त्री पदले कहिल्यै राम्रोसँग काम गरेन, यद्यपि इभान सिलायेभले सोभियत अर्थतन्त्रको सञ्चालन व्यवस्थापन समिति र अन्तर-गणतन्त्र आर्थिक समिति मार्फत पदभार ग्रहण गरे र द्रुत रूपमा घट्दो शक्तिहरू सहित सरकार गठन गर्ने प्रयास गरे। १९९१ को अन्तिम त्रैमासिकमा सोभियत सङ्घ नाटकीय गतिमा पतन भयो। अगस्ट र डिसेम्बरको बीचमा, मुख्यतया अर्को विद्रोहको डरको कारणले १० गणतन्त्रहरू सङ्घबाट अलग भए,। सेप्टेम्बरको अन्त्यसम्ममा, गोर्बाचेभसँग मस्को बाहिरका घटनाहरूलाई प्रभाव पार्ने क्षमता रहेन। उनलाई त्यहाँ पनि [[बोरिस येल्तसिन|येल्तसिन]]ले चुनौती दिए, जसले क्रेमलिन सहित सोभियत सरकारको बाँकी रहेको भाग नियन्त्रण गर्न थालेका थिए। सोभियत सङ्घले ६ सेप्टेम्बर १९९१ मा बाल्तेली गणतन्त्रहरूको स्वतन्त्रतालाई मान्यता दियो।<ref>{{cite web |date=20 January 2020 |title=Prof. Alpo Russi. About Recognition of Independence of Baltic States |url=https://www.vdu.lt/en/prof-alpo-russi-about-recognition-of-independence-of-baltic-states/ |work=[[Vytautas Magnus University]]}}</ref> जर्जियाले सेप्टेम्बर ७ मा सोभियत सङ्घसँगको सबै सम्बन्ध तोड्यो। उसले बाल्तेली राज्यहरूको पृथकतालाई मान्यता दिँदा पनि सोभियत सङ्घले आफ्नो स्वतन्त्रतालाई किन मान्यता दिएन भन्ने "पर्याप्त आधारभूत जवाफ" प्राप्त नभएको उल्लेख गर्‍यो।<ref>{{cite web |author=Cherian |first=Regi |date=6 September 2016 |title=September 7, 1991: Georgia revolts, cuts ties with USSR |url=https://gulfnews.com/today-history/september-7-1996-georgia-revolts-cuts-ties-with-ussr-1.1892039 |work=Gulf News}}</ref> १७ सेप्टेम्बर १९९१ मा, संयुक्त राष्ट्रसङ्घ महासभाको प्रस्ताव नम्बर ४६/४, ४६/५, र ४६/६ ले इस्टोनिया, लाटभिया र लिथुआनियालाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा सदस्यता दियो, जुन सुरक्षा परिषद्को प्रस्ताव नम्बर ७०९, ७१० र ७११ अनुरूप थियो र १२ सेप्टेम्बरमा मतदान बिना पारित भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Resolutions adopted by the United Nations Security Council in 1991 |url=https://www.un.org/en/sc/documents/resolutions/1991.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170719210549/http://www.un.org/en/sc/documents/resolutions/1991.shtml |archive-date=19 July 2017 |access-date=17 June 2016 |work=[[United Nations]]}}</ref><ref>{{cite web |title=46th Session (1991–1992) – General Assembly – Quick Links – Research Guides at United Nations Dag Hammarskjöld Library |url=http://research.un.org/en/docs/ga/quick/regular/46 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830083857/http://research.un.org/en/docs/ga/quick/regular/46 |archive-date=30 August 2016 |access-date=17 June 2016 |work=[[United Nations]]}}</ref> ६ नोभेम्बरमा, येल्तसिन - जसले त्यतिबेलासम्म सोभियत सरकारको धेरैजसो हिस्सा आफ्नो नियन्त्रणमा लिइसकेका थिए - ले रुसी भूभागमा कम्युनिस्ट पार्टीका सबै गतिविधिहरूमा प्रतिबन्ध लगाउने आदेश जारी गरे।<ref>{{Cite web |title=Указ Президента РСФСР от 06.11.1991 г. № 169 |trans-title=Decree of the President of the RSFSR dated 06.11.1991 No. 169 |url=http://kremlin.ru/acts/bank/385 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170411/http://kremlin.ru/acts/bank/385 |archive-date=1 March 2021 |access-date=22 October 2020 |website=President of Russia |language=ru}}</ref> ७ नोभेम्बर १९९१ सम्म, धेरैजसो अखबारहरूले 'पूर्व सोभियत सङ्घ' लाई उल्लेख गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/11/07/world/pre-1917-ghosts-haunt-a-bolshevik-holiday.html?pagewanted=all|title=Pre-1917 Ghosts Haunt a Bolshevik Holiday|last1=Schmemann|first1=Serge|date=7 November 1991|work=The New York Times|access-date=21 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222053646/http://www.nytimes.com/1991/11/07/world/pre-1917-ghosts-haunt-a-bolshevik-holiday.html?pagewanted=all|archive-date=22 December 2017|url-status=live}}</ref> [[चित्र:Grand_Kremlin_Palace_façade,_1982-2008.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|The [[State Emblem of the Soviet Union|state emblem of the Soviet Union]] and the СССР letters{{Efn|Russian acronym for "USSR"}} (top) in the façade of the [[Grand Kremlin Palace]] were replaced by five double-headed [[Coat of arms of Russia|Russian eagles]] (bottom) after the dissolution of the [[Soviet Union]], the eagles having been removed by the Bolsheviks after the revolution.]] सोभियत सङ्घको पतनको अन्तिम चरण १ डिसेम्बर १९९१ मा सुरु भयो। त्यस दिन, "युक्रेनी लोकप्रिय जनमत सङ्ग्रह"मा युक्रेनका ९१ प्रतिशत मतदाताले अगस्टमा पारित स्वतन्त्रता घोषणालाई समर्थन गर्दै मतदान गरे र औपचारिक रूपमा सङ्घबाट अलग भयो। आर्थिक र राजनीतिक शक्तिमा रूसपछि दोस्रो स्थानमा रहेको युक्रेनको पृथकताले गोर्बाचेभले सीमित मात्रामा भए पनि सोभियत सङ्घलाई एकसाथ राख्ने झिनो सम्भावनालाई पनि समाप्त गर्‍यो। तीन स्लाभिक गणतन्त्रहरू, रुस, युक्रेन र बेलारुस (पहिले बेलोरुसिया) का नेताहरू सङ्घको सम्भावित विकल्पहरूबारे छलफल गर्न सहमत भए। डिसेम्बर ८ मा, रुस, युक्रेन र बेलारुसका नेताहरूले पश्चिमी बेलारुसको बेलाभेजस्काया पुष्चामा गोप्य रूपमा भेटे र बेलाभेजा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे, जसले सोभियत सङ्घको अस्तित्व समाप्त भएको घोषणा गर्‍यो र यसको स्थानमा कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्स (CIS) को गठनको घोषणा गर्‍यो। उनीहरूले अन्य गणतन्त्रहरूलाई पनि सिआइ.एस मा सामेल हुन आमन्त्रित गरे। गोर्बाचेभले यसलाई असंवैधानिक कू भने। यद्यपि, यस समयसम्ममा कुनै उचित विकल्प थिएन किनकी सम्झौताको प्रस्तावनामा भनिएझैँ, सोभियत सङ्घ अब "अन्तर्राष्ट्रिय कानून र भूराजनीतिक वास्तविकताको विषयको रूपमा" अस्तित्वमा थिएन। डिसेम्बर १० मा, युक्रेनको बिधायिका भेर्खोभना राडा <ref>{{Cite web |title=Про ратифікацію Угоди про створення Співдружності Незалежних Держав |trans-title=On the ratification of the Agreement on the establishment of the Commonwealth of Independent States |url=https://zakon.rada.gov.ua/go/1958-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205855/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1958-12 |archive-date=24 January 2023 |access-date=20 June 2022 |website=Official website of the Parliament of Ukraine |language=uk}}</ref> र बेलारुसको सर्वोच्च परिषद्ले <ref>{{Cite web |title=Постановление Верховного Совета РБ № 1296-XII О ратификации Соглашения об образовании Содружества Независимых Государств от 10.12.1991 |trans-title=Resolution of the Supreme Council of the Republic of Belarus No. 1296-XII On the ratification of the Agreement on the formation of the Commonwealth of Independent States dated 10.12.1991 |url=https://belzakon.net/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%91/1994/96572 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223192600/https://belzakon.net/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%91/1994/96572 |archive-date=23 December 2021 |access-date=23 December 2021 |website=belzakon.net |language=ru}}</ref> सम्झौतालाई अनुमोदन गरेको थियो। डिसेम्बर १२ मा, रुसी सोभियत गणराज्य को सर्वोच्च सोभियतले बेलाभेझा सम्झौतालाई औपचारिक रूपमा अनुमोदन गर्‍यो,,<ref>{{Cite web |date=12 December 1991 |title=Постановление ВС РСФСР от 12.12.1991 N 2014-I 'О ратификации Соглашения о создании Содружества Независимых Государств' |trans-title=Resolution of the Supreme Council of the RSFSR of 12.12.1991 N 2014-I 'On ratification of the Agreement on the establishment of the Commonwealth of Independent States' |url=http://base.garant.ru/10164306/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113130902/http://base.garant.ru/10164306/ |archive-date=13 November 2020 |access-date=7 November 2020 |website=base.garant.ru |language=ru}}</ref> १९२२ को सङ्घ सन्धिको निन्दा गर्‍यो,,<ref>{{Cite web |title=Постановление Верховного Совета РСФСР от 12.12.1991 № 2015-I – Сейчас.ру |url=https://www.lawmix.ru/abrolaw/13907 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125075549/https://www.lawmix.ru/abrolaw/13907 |archive-date=25 January 2021 |access-date=7 November 2020 |website=www.lawmix.ru}}</ref> र सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियतबाट रुसी प्रतिनिधिहरूलाई फिर्ता बोलायो। यस अनुमोदनको वैधानिकताले रुसी संसदका केही सदस्यहरूमा शंका उत्पन्न गर्‍यो, किनकि १९७८ को रुसी सोभियत गणराज्यको संविधान अनुसार यस कागजातको विचार जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेसको विशेष क्षेत्राधिकारमा थियो।.<ref name="sssr.net.ru">{{Cite web |last1=Pribylovsky |first1=V. |last2=Tochkin |first2=Gr. |title=Кто и как упразднил СССР |trans-title=Who and how abolished the USSR |url=https://sssr.net.ru/denons.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126160310/http://sssr.net.ru/denons.html |archive-date=26 January 2021 |access-date= |website=sssr.net.ru |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2015 |title=Из СССР В СНГ: подчиняясь реальности. |trans-title=From the USSR to the CIS: submitting to reality. |url=http://n-discovery.spb.ru/news_full.php?id=379 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403001152/http://n-discovery.spb.ru/news_full.php?id=379 |archive-date=3 April 2015 |website=www.n-discovery.spb.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403001152/http://n-discovery.spb.ru/news_full.php?id=379 |date=3 April 2015 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Бабурин С.Н. На гибель Советского Союза |trans-title=Baburin S.N. On the death of the Soviet Union |url=http://www.ni-journal.ru/archive/2006/n_506/38b39a96/39cf8ddd/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107165055/http://www.ni-journal.ru/archive/2006/n_506/38b39a96/39cf8ddd/ |archive-date=2017-11-07 |access-date=2025-08-11 |website=www.ni-journal.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113055709/http://www.ni-journal.ru/archive/2006/n_506/38b39a96/39cf8ddd/ |date=2013-11-13 }}</ref><ref name="sovross.ru">{{Cite web |last=Voronin |first=Yu. M. |title=Беловежское предательство |trans-title=Belovezhskaya betrayal |url=http://www.sovross.ru/articles/555/9021/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812180933/http://www.sovross.ru/articles/555/9021/ |archive-date=2020-08-12 |access-date= |website=www.sovross.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002000157/https://sovross.ru/articles/555/9021/ |date=2022-10-02 }}</ref> थप, सोभियत संविधानले गणतन्त्रलाई एकतर्फी रूपमा आफ्ना प्रतिनिधिहरूलाई फिर्ता बोलाउन अनुमति दिएको थिएन।<ref>The Russian SFSR has constitutional right to "freely secede from the Soviet Union" ([[s:ru:Конституция РСФСР 1978 года (в редакции 1 ноября 1991 года)#Глава_7._РСФСР_–_союзная_республика_в_составе_СССР|art. 69 of the RSFSR Constitution]], [[s:ru:Конституция СССР (1977)/редакция 26 декабря 1990 года#Глава_8._СССР_–_союзное_государство|art. 72 of the USSR Constitution]]), but according to USSR laws [[s:ru:Закон о выходе союзной республики из СССР|1409-I]] (enacted on 3 April 1990) and [http://iv.garant.ru/SESSION/PILOT/loadfavorite.html?pid=6335703&page=1&para_id=2147483649 1457-I]{{dead link|date=May 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} (enacted on 26 April 1990) this can be done only by a referendum and only if two-thirds of all registered voters of the republic has supported that motion. No special referendum on the secession from the USSR was held in the RSFSR</ref> यद्यपि, रुस वा क्रेमलिनमा कसैले पनि आपत्ति जनाएनन्। क्रेमलिनको कुनै पनि आपत्तिको कुनै प्रभाव पर्ने थिएन, किनकि सोभियत सरकारको बाँकी रहेको कुरा डिसेम्बर भन्दा धेरै अघि नै प्रभावकारी रूपमा निष्क्रिय बनाइएको थियो। धेरै वकिलहरू विश्वास गर्छन् कि १९२२ को सङ्घ सन्धिको निन्दा अर्थहीन थियो किनकि यो १९२४ मा सोभियत सङ्घको पहिलो संविधान अपनाएसँगै अमान्य भइसकेको थियो।।<ref>''Исаков В. Б.'' Расчленёнка. Кто и как развалил Советский Союз: Хроника. Документы. – М., Закон и право. 1998. – C. 58. –209 с.</ref><ref>''Станкевич З. А.'' История крушения СССР: политико-правовые аспекты. – М., 2001. – C. 299–300</ref><ref>''Лукашевич Д. А.'' Юридический механизм разрушения СССР. – М, 2016. – С. 254–255. – 448 с.</ref> (१९९६ मा राजकीय डुमाले पनि उही अडान लिएको थियो)).<ref>{{Cite web |date=10 April 1986 |title=Постановление Государственной Думы Федерального Собрания РФ от 10 апреля 1996 года № 225-II ГД «Об Обращении Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации "К членам Совета Федерации Федерального Собрания Российской Федерации" |trans-title=Resolution of the State Duma of the Federal Assembly of the Russian Federation of 10 April 1996 No. 225-II GD "On the Appeal of the State Duma of the Federal Assembly of the Russian Federation "To the members of the Federation Council of the Federal Assembly of the Russian Federation" |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&link_id=16&nd=102040638 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026061236/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&link_id=16&nd=102040638 |archive-date=26 October 2020 |access-date=22 October 2020 |language=ru}}</ref> त्यस दिनको अन्तमा, गोर्बाचेभले पहिलो पटक आफु पद त्याग्ने विचार गरिरहेको सङ्केत गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/12/13/world/soviet-disarry-gorbachev-is-ready-to-resign-as-post-soviet-plan-advances.html|title=Gorbachev is Ready to Resign as Post-Soviet Plan Advances|last=Schmemann|first=Serge|date=1991-12-13|work=The New York Times|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917211606/https://www.nytimes.com/1991/12/13/world/soviet-disarry-gorbachev-is-ready-to-resign-as-post-soviet-plan-advances.html|archive-date=2018-09-17|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> सतहमा देखिदा, यो सबैभन्दा ठुलो गणराज्य औपचारिक रूपमा अलग भएको देखिन्थ्यो। यद्यपि, यो मामला होइन। बरु, रूसले स्पष्ट रूपमा बतायो यो कि सोभियत संविधानमा वर्णन गरिएको पृथकताको प्रक्रियालाई पालना गर्न आवश्यक छैन किनभने अब अस्तित्वमा नै नभएको देशबाट अलग हुन सम्भव छैन। १६ डिसेम्बर १९९१ मा, कजाख गणराज्य सोभियत सङ्घबाट औपचारिक रूपमा अलग हुने अन्तिम गणतन्त्र बन्यो, जसले गर्दा सोभियत सङ्घले न त कुनै क्षेत्र नियन्त्रण गर्न सक्यो न त कुनै क्षेत्र नियन्त्रण गर्ने दाबी नै गर्न सक्यो (यद्यपि सोभियत दूतावासहरू अझै पनि अस्तित्वमा थिए)।<ref>{{cite web |date=22 October 2021 |title=Kazakhstan, Not Russia, Was the Last Republic to the Leave the USSR |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/kazakhstan-not-russia-was-last-republic-leave-ussr-195400}}</ref> डिसेम्बर १८ मा, सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियत (गणतन्त्र परिषद्) को माथिल्लो सदनले कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्स (राष्ट्रमण्डल)को निर्माण सम्बन्धी सम्झौतालाई स्वीकार गर्दै र तीव्र राजनीतिक तथा आर्थिक सङ्कटबाट बाहिर निस्कने बाटो प्रदान गर्न यसलाई विचार गर्दै एक विज्ञप्ति पारित गर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=Заявление Совета Республик Верховного Совета СССР от 18.12.1991 N 138-Н О поддержке Соглашения Республики Беларусь, РСФСР и Украины о создании Содружества Независимых Государств &#124; ГАРАНТ |trans-title=Statement of the Council of the Republics of the Supreme Soviet of the USSR dated 18.12.1991 N 138-N On support for the Agreement of the Republic of Belarus, the RSFSR and Ukraine on the establishment of the Commonwealth of Independent States - GARANTEE |url=http://base.garant.ru/6334158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407115029/https://base.garant.ru/6334158/ |archive-date=7 April 2022 |access-date=20 June 2022 |website=base.garant.ru |language=ru}}</ref> गोर्बाचेभले येल्तसिनसँग भेट गरे र सोभियत सङ्घको विघटनको वास्तविकता स्वीकार गरे। सोभियत सङ्घको विघटन र औपचारिक रूपमा स्वतन्त्र राज्यहरूको राष्ट्रमण्डल स्थापना गर्ने उद्देश्यले अल्मा-अटा प्रोटोकलमा हस्ताक्षर भएको दिन, रुसी गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतले रूसको कानूनी नाम "रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणतन्त्र" बाट "रुसी सङ्घ" मा परिवर्तन गर्न एक विधान अपनायो। यस अनुसार रुस अब पूर्ण रूपमा सार्वभौम गैर-कम्युनिस्ट राज्य थियो। बेलाभेजा सम्झौताले सोभियत सङ्घलाई कानुनी रूपमा विघटन गरेको छ कि छैन भन्ने बारेमा शंकाहरू कायमै थिए, किनकि यसमा तीन गणराज्यले (रुस, बेलारुस, युक्रेन) मात्र हस्ताक्षर गरेका थिए।यद्यपि, डिसेम्बर २१ मा, जर्जिया बाहेक बाँकी १२ गणतन्त्रहरू मध्ये ११ का प्रतिनिधिहरूले अल्मा-अटा प्रोटोकलमा हस्ताक्षर गरे, जसले सोभियत सङ्घको विघटन पुष्टि गर्‍यो र औपचारिक रूपमा राष्ट्रमण्डल स्थापना गर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=ПРОТОКОЛ к Соглашению о создании Содружества Независимых Государств, подписанному 8 декабря 1991 года в г. Минске Республикой Беларусь, Российской Федерацией (РСФСР), Украиной |trans-title=Protocol to the Agreement on the Creation of the Commonwealth of Independent States, signed on 8 December 1991 in г. Minsk Republic of Belarus, Russian Federation (РСФСР), Ukraine |url=http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511073849/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=6 |archive-date=11 May 2015 |access-date=23 December 2021 |website=cis.minsk.by |language=ru}}</ref> उनीहरूले गोर्बाचेभको राजीनामा पनि "स्वीकार" गरे।<ref>{{Cite web |title=Посткремлевская жизнь правителей |trans-title=Post-Kremlin life of rulers |url=https://www.ng.ru/style/2000-01-06/1-162.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407115029/https://www.ng.ru/style/2000-01-06/1-162.html |archive-date=7 April 2022 |access-date=20 June 2022 |website=www.ng.ru |language=ru}}</ref> सोभियत सङ्घको सशस्त्र सेनाको कमान्ड रक्षामन्त्री येभगेनी शापोश्निकोभलाई सुम्पिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Минобороны. Министерство обороны РФ |trans-title=Ministry of Defense. Ministry of Defense of the Russian Federation |url=http://www.panorama.ru/prav/minobor.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225004736/http://www.panorama.ru/prav/minobor.shtml |archive-date=25 February 2020 |access-date=23 December 2021 |website=www.panorama.ru |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=ПРОТОКОЛ совещания Глав Независимых Государств |trans-title=MINUTES of the meeting of the Heads of Independent States |url=http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3412 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511073849/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3412 |archive-date=11 May 2015 |access-date=23 December 2021 |website=cis.minsk.by |language=ru}}</ref> यस क्षणमा पनि, गोर्बाचेभले अहिलेसम्म दृश्यबाट पछि हट्ने कुनै औपचारिक योजना बनाएका थिएनन्। यद्यपि, अब बहुमत गणतन्त्रहरूले सोभियत सङ्घ अब अस्तित्वमा छैन भन्ने कुरामा सहमति जनाएपछि, गोर्बाचेभले अपरिहार्यताको अगाडि झुके, सीबीएस न्यूजलाई भने कि उनले सीआईएस साँच्चै वास्तविकता हो भनेर देख्ने बित्तिकै राजीनामा दिनेछन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/12/22/world/end-soviet-union-11-soviet-states-form-commonwealth-without-clearly-defining-its.html|title=11 Soviet States Form Commonwealth Without Clearly Defining Its Powers|last=Clines|first=Francis X.|date=1991-12-22|work=The New York Times|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170414022306/http://www.nytimes.com/1991/12/22/world/end-soviet-union-11-soviet-states-form-commonwealth-without-clearly-defining-its.html|archive-date=2017-04-14|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> [[चित्र:RIAN_archive_469069_Final_session_of_the_Council_for_Nationalities_of_the_USSR_Supreme_Soviet.jpg|अङ्गुठाकार|सर्वोच्च सोभियतको माथिल्लो सदनले आफ्नो अन्तिम सत्रमा, २६ डिसेम्बर १९९१ मा सोभियत सङ्घको अस्तित्व समाप्त गर्ने मतदान गर्दै।]] २५ डिसेम्बरको साँझ राष्ट्रिय टेलिभिजनमा प्रसारित भाषणमा, गोर्बाचेभले सोभियत सङ्घको राष्ट्रपतिको पदबाट राजीनामा दिए - वा, जसरी उनले भने, "म यसद्वारा सोभियत समाजवादी गणतन्त्र सङ्घको अध्यक्ष पदमा मेरा गतिविधिहरू बन्द गर्दछु।" <ref>{{Cite web |title=Заявление Президента СССР об отставке от 25 декабря 1991 г. |trans-title=Statement of resignation of the President of the USSR, 25 December 1991 |url=https://www.gorby.ru/userfiles/file/zayavleniem_ob_otstavke_prezidenta_sssr_m.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904230942/https://www.gorby.ru/userfiles/file/zayavleniem_ob_otstavke_prezidenta_sssr_m.pdf |archive-date=4 September 2021 |access-date=24 March 2021 |language=ru}}</ref> उनले आफ्नो संस्था समाप्ति घोषणा गरे, र यसको सबै शक्तिहरू (जस्तै आणविक शस्त्रागारको नियन्त्रण)<ref>{{Cite web |title=Указ Президента СССР от 25.12.1991 N УП-3162 |trans-title=Decree of the President of the USSR dated 25.12.1991 N UP-3 |url=http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19889.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412222644/http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19889.htm |archive-date=12 April 2021 |access-date=24 March 2021 |website=www.libussr.ru |language=ru}}</ref> येल्तसिनलाई सुम्पे। २५ डिसेम्बरको राति, मस्को समय अनुसार ७:३५ बजे, गोर्बाचेभ टेलिभिजनमा देखा परेपछि, सोभियत झन्डा तल झारियो <ref>{{Cite web |date=25 December 1991 |title=С флагштока над Кремлем спущен советский флаг, поднят российский |trans-title=The Soviet flag is lowered from the flagpole over the Kremlin; the Russian flag is raised |url=https://www.interfax.ru/30years/800619 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220101022148/https://www.interfax.ru/30years/800619 |archive-date=1 January 2022 |access-date=27 March 2023 |website=[[Interfax]] |language=ru}}</ref> र ७:४५ बजे [[रूसको झन्डा|रुसी तिरंगा]] यसको ठाउँमा उठाइयो,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/12/26/world/end-of-the-soviet-union-on-moscow-s-streets-worry-and-regret.html|title=End of the Soviet Union; On Moscow's Streets, Worry and Regret|last=Clarity|first=James F.|date=26 December 1991|work=The New York Times|access-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302163000/https://www.nytimes.com/1991/12/26/world/end-of-the-soviet-union-on-moscow-s-streets-worry-and-regret.html|archive-date=2 March 2022|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> जुन प्रतीकात्मक रुपमा सोभियत सङ्घको अन्त्यको प्रतीक थियो। आफ्नो बिदाइ शब्दहरूमा, गोर्बाचेभले घरेलु सुधारमा आफ्नो रेकर्डको बचाउ गरे, तर स्वीकार गरे, "नयाँले काम सुरु गर्न समय पाउनु अघि पुरानो प्रणाली ध्वस्त भयो।"<ref>{{Cite book|title=The world transformed : 1945 to the present|last=Hunt|first=Michael H.|isbn=9780199371020|pages=323–324|oclc=907585907|year=2015|publisher=Oxford University Press}}</ref> सोही दिन, [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] [[जर्ज एच डब्लू बुस|जर्ज एच. डब्लु. बुश]]ले बाँकी ११ गणतन्त्रहरूको स्वतन्त्रतालाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिँदै छोटो टेलिभिजन भाषण दिए। गोर्बाचेवको भाषण र सोवियत झन्डाको ठाउँमा रुसी झन्डा फहराएपछि, एक गणितले सोवियत यूनियनको अन्त्य भयो। तर, सोभियत सङ्घको विघटनको अन्तिम कानुनी कदम डिसेम्बर २६ मा बयो, जब सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियतको माथिल्लो सदन, सोभियत अफ नेसनालिटिले बेलाभेजा सम्झौतालाई अनुमोदन गर्‍यो, जसले गर्दा सोभियत सङ्घको अस्तित्व समाप्त भयो।<ref name="ReferenceC2" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vt5OLD3vp4UC&q=26+december+1991+ussr&pg=PR5|title=Russia and the Commonwealth of Independent States: Documents, Data, and Analysis|isbn=9781563246371|last1=Brzezinski|first1=Zbigniew|last2=Brzezinski|first2=Zbigniew K.|last3=Sullivan|first3=Paige|year=1997|publisher=M.E. Sharpe|access-date=7 October 2020|archive-date=24 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205853/https://books.google.com/books?id=Vt5OLD3vp4UC&q=26+december+1991+ussr&pg=PR5|url-status=live}}</ref> (तल्लो सदन, सोभियत अफ युनियन, रुसी प्रतिनिधिहरूलाई फिर्ता बोलाउँदा डिसेम्बर १२ देखि काम गर्न असमर्थ थियो, कोरम बिना नै छोडियो).<ref name="sssr.net.ru2" /> भोलिपल्ट येल्तसिन गोर्बाचेभको पूर्व कार्यालयमा सरे, ,<ref>{{Cite web |date=27 July 2016 |title=Как меня хоронили |trans-title=How I was buried |url=http://www.novayagazeta.ru/society/66087.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160727023444/http://www.novayagazeta.ru/society/66087.html |archive-date=27 July 2016 |website=Novaya Gazeta |language=ru}}</ref> यद्यपि रुसी अधिकारीहरूले दुई दिन अघि नै सुइटलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिएका थिए। सोभियत सशस्त्र सेनाहरूलाई स्वतन्त्र राज्यहरूको राष्ट्रमण्डलको कमान्डमा राखिएको थियो, तर अन्ततः नयाँ स्वतन्त्र गणतन्त्रहरूले यसलाई समाहित गरे, जसको ठुलो हिस्सा रुसी सङ्घको सशस्त्र सेना बन्यो। १९९१ को अन्त्यसम्ममा, रूसले नियन्त्रण नगरेका केही बाँकी सोभियत संस्थाहरूले सञ्चालन बन्द गरे, र स्वतन्त्र नयाँ गणतन्त्रहरूले केन्द्रीय सरकारको भूमिका ग्रहण गरे। == सोभियत सङ्घको विघटनमा गोर्बाचेभको भूमिका == गोर्भाचोबको नीतिको कारण सोवियत सङ्घको केन्द्रीय सत्ता कमजोर भयो, फलस्वरूप सोवियत सङ्घमा केन्द्र विरूद्ध सङ्घर्ष गर्बे शक्ति हौसले बढ्दै गयो। गोर्बाचोबको नीतिले गणराज्यहरूको सोवियत सङ्घसँग अलग हुनलाई मान्यता दियो। फलस्वरूप हेर्दा हेर्दै एकपछि अर्को गर्दै सोवियत सङ्घ के गणराज्य स्वतन्त्र भए र सोवियत सङ्घको विघटन भयो। यो गोर्भाचोबको नीतिहरूको नै परिणाम थियो कि सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको शक्तिमा निरन्तर ह्रास हुँदै गयो। फलतः सोवियत सङ्घलाई एकताको सूत्रमा बाध्ने सबैभन्दा ठुलो सम्पर्क सुत्रको शक्ति घट्दै गयो। यसको परिणाम कम्युनिस्ट बिरोधी शक्ति बढ्दै गयो। अमेरिका र पाश्चात्य देशहरूले पनि सोवियत सङ्घलाई टोड्ने शक्तिलाई समर्थन गरे। परिणामस्वरूप यी शक्ति सोवियत सङ्घको एकतालाई खोक्रो बनाउँदै गए। गोर्बाच्योवले पूर्वी युरोपमा पनि साम्यवादको किल्लालाई पतन हुन नदिन कुनै प्रयास गरेनन्, बरु उनको नीतिको कारण पूर्वी युरोपमा साम्यवाद विरोधी शक्ति हावी भयो। चेकोस्लोवाकिया, रोमानिया, हंगरी, पूर्वी जर्मनीमा साम्यवादको पतम भयो र यो पतनले सोवियत सङ्घको [[महाशक्ति]]को छविलाई समाप्त गरिदियो। सोभियत सङ्घको पतनको जिम्मेवारी गोर्बाचेभ एक्लैले लिन्छन् भन्न सजिलो छ। त्यसो गर्नु भनेको कुनै पनि व्यक्तिलाई ऐतिहासिक प्रवृत्ति भन्दा बढी महत्त्वपूर्ण ठान्नु हो। गोर्बाचेभ यी ऐतिहासिक प्रवृत्तिहरूलाई प्रतिबिम्बित गर्ने ऐना मात्र थिए, तर उनी आफैँ चकनाचुर भए। वास्तवमा, सोभियत सङ्घको विघटनको बीउ यसको स्थापनामा रोपिएको थियो। समाजवादी प्रणालीलाई दिगो बनाउन, देश भित्र समाजवादी मानवता र संस्कृति खेती गर्नु आवश्यक थियो, जुन कार्य सोभियत प्रणालीले हासिल गर्न असफल भयो। स्टालिनको शासनकालमा लगभग दुई दशकसम्म, सोभियत सङ्घको एकता केन्द्रीय सरकारको निर्दयी जबरजस्ती अनुशासनले मात्र कायम राखेको थियो। देशका विभिन्न भागहरूलाई साम्यवादको रक्षा गर्न राष्ट्रिय हित वा अन्तर्राष्ट्रिय भ्रातृत्वको नाममा बलिदान दिन बाध्य पारिएको थियो। यो त्यस्तो होइन कि असन्तुष्टि र क्रोध उत्पन्न भएन; यो केवल दमनकारी नीतिहरूले उनीहरूको आवाज अभिव्यक्तिलाई गाह्रो बनायो। गोर्बाचेभको उदार नीतिहरूले यो क्रोध व्यक्त गर्ने तरिका प्रदान गर्‍यो। == सोभियत सङ्घको विघटनको प्रभाव == [[चित्र:EasternBloc_BasicMembersOnly.svg|दायाँ|अङ्गुठाकार|454x454पिक्सेल|पूर्वी ब्लक देशहरू]] सोभियत सङ्घको विघटनले विश्व राजनीतिक परिदृश्यलाई नै परिवर्तन गरिदियो। सोभियत सङ्घ [[महाशक्ति]] रहेन, संयुक्त राज्य अमेरिका एकमात्र महाशक्तिको रूपमा रह्यो र विश्व एकध्रुवीय भयो। अमेरिकाले सम्पूर्ण विश्वमा आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गर्‍यो। सोभियत सङ्घको विघटनसँगै [[शीतयुद्ध]] स्वतः समाप्त भयो। * पूर्वी युरोपेली देशहरूमा साम्यवादको अन्त्य भयो र बहुदलीय लोकतान्त्रिक शासन प्रणाली स्थापित भयो। * सोभियत सङ्घको पतनले तेस्रो विश्वका देशहरूलाई गम्भीर रूपमा असर गर्‍यो, जसले सोभियत सङ्घबाट आर्थिक, सैन्य र प्राविधिक सहयोग प्राप्त गरेका थिए। विघटित गणतन्त्रहरूले अब सहयोग प्रदान गर्ने क्षमता राखेनन्। यस सन्दर्भमा, तेस्रो विश्व नव-उपनिवेशवादको खतराको सामना गरिरहेको छ। * विश्वमा बजार अर्थतन्त्रलाई बलियो भयो। लामो सनयसम्म दमन र नागरिक स्वतन्त्रतालाई कुल्चचेर शासन चलाउन सकिदैन भन्ने विश्वासलाई बलियो बनायो। यसले, फलस्वरूप, लोकतान्त्रिक प्रक्रियालाई प्रवर्द्धन गर्‍यो। === आर्थिक गिरावट र अत्यधिक मृत्युदर === शीतयुद्धको अन्त्य पछिका दशकहरूमा, सोभियत सङ्घका पाँच वा छ वटा राज्यहरू मात्र पश्चिमका धनी पूँजीवादी राज्यहरूमा सामेल हुने बाटोमा छन्, र धेरैजसो पछि परेका छन्, केही यति हदसम्म कि साम्यवादको अन्त्य हुनुभन्दा पहिलेको अवस्थामा पुग्न ५० वर्षभन्दा बढी समय लाग्नेछ।<ref>{{cite book|last=Ghodsee|first=Kristen|date=2017|title=Red Hangover: Legacies of Twentieth-Century Communism|url=https://www.dukeupress.edu/red-hangover|publisher=[[Duke University Press]]|pages=63–64|isbn=978-0822369493|author-link=Kristen Ghodsee|access-date=4 August 2018|archive-date=7 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207032254/https://www.dukeupress.edu/red-hangover|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1080/05775132.2015.1012402| title =After the Wall Fell: The Poor Balance Sheet of the Transition to Capitalism| journal =[[Challenge (economics magazine)|Challenge]]| volume = 58| issue = 2| pages =135–138| year = 2015| last1 = Milanović | first1 = Branko| s2cid =153398717|author-link=Branko Milanović}}</ref> २०११ सम्म, पूर्व सोभियत गणतन्त्रहरूको अनुभव मिश्रित थियो, केहीले कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको गणितले सुधार गरेका थिए भने केहीले सुधार गरेका थिएनन्।<ref>{{Cite web |title=End of the USSR: visualising how the former Soviet countries are doing, 20 years on {{!}} Russia {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2011/aug/17/ussr-soviet-countries-data |access-date=21 January 2021 |website=amp.theguardian.com |date=17 August 2011 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128064905/https://amp.theguardian.com/news/datablog/2011/aug/17/ussr-soviet-countries-data |url-status=live }}</ref> सोभियत सङ्घ पछिका राष्ट्रहरूमा जिडिपी मा उल्लेखनीय गिरावट आएको थियो र औसतमा लगभग ५१% थियो। १९९० देखि २००० सम्म, जिडिपी मा गिरावट निम्नानुसार थियो:<ref>{{Cite journal |last=Dabrowski |first=Marek |date=2022-07-29 |title=Thirty years of economic transition in the former Soviet Union: Macroeconomic dimension |url=https://rujec.org/article/90947/ |journal=Russian Journal of Economics |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=95–121 |doi=10.32609/j.ruje.8.90947 |issn=2405-4739|doi-access=free }}</ref> * आर्मेनियामा ६३% * अजरबैजानमा ६०% * बेलारुसमा ३५% * इस्टोनियामा ३५% * जर्जियामा ७८% * काजाकिस्तानमा ४१% * किर्गिस्तानमा ५०% * लाटभियामा ५१% * लिथुआनियामा ४४% * मोल्डोभामा ६३% * रूसमा ४०% * ताजिकिस्तानमा ५०% * तुर्कमेनिस्तानमा ४८% * युक्रेनमा ५९% सोभियत सङ्घको पतन पछि शान्तिकालमा रूसले औसत आयुमा रेकर्ड गरिएको इतिहासमा सबैभन्दा ठुलो गिरावट अनुभव गर्यो।<ref name=":BMJ">{{Cite journal|last=Ciment|first=James|date=1999-08-21|title=Life expectancy of Russian men falls to 58|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1116380/|journal=BMJ : British Medical Journal|pages=468}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Men|first=Tamara|last2=Brennan|first2=Paul|last3=Boffetta|first3=Paolo|last4=Zaridze|first4=David|date=2003-10-25|title=Russian mortality trends for 1991-2001: analysis by cause and region|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC259165/|journal=BMJ : British Medical Journal|volume=327|issue=7421|pages=964}}</ref> ९० को दशकको अन्त्यतिर सोभियत सङ्घको पतन पछि गरिबी आकाशियो। गरिबीको रेखामुनि बाँच्ने मानिसहरूको सङ्ख्या १९८७-८८ मा ३% बाट २०% वा लगभग ८ करोड ८० लाख पुगेको थियो।<ref name=":RSE">{{Cite journal|last=Izyumov|first=Alexei|date=2010|title=Human Costs of Post-communist Transition: Public Policies and Private Response|url=https://www.jstor.org/stable/41288494|journal=Review of Social Economy|volume=68|issue=1|pages=93–125}}</ref> Only 4% of the region lived on $4 a day or less but by 1994 this number skyrocketed to 32%.<ref name=":BMJ" /> पूर्वी ब्लकको पतन पछि अपराध, मदिरा सेवन, लागुपदार्थको प्रयोग र आत्महत्या सबै आकाशिएको थियो।<ref name=":0" /><ref name=":RSE" /> अर्थशास्त्री स्टीवन रोजफिल्डले सन् २००१ मा गरेको एक अध्ययनमा, उनले गणना गरे कि १९९० देखि १९९८ सम्म रूसमा ३४ लाख अकाल मृत्यु भएको थियो, जसको लागि उनी आंशिक रूपमा वाशिंगटन सहमतिसँगै आएको "[[सक थेरापी]]" लाई दोष दिन्छन्।<ref>{{cite journal |last1= Rosefielde|first1=Steven|date=2001 |title=Premature Deaths: Russia's Radical Economic Transition in Soviet Perspective|journal=[[Europe-Asia Studies]]|volume=53 |issue=8 |pages=1159–1176|doi= 10.1080/09668130120093174|s2cid=145733112}}</ref> २०१७ को एक अध्ययनले अनुमान गरेको छ कि समग्रमा ७० लाख अकाल मृत्यु शक थेरापीको परिणामस्वरूप भएको थियो।<ref name="AzarovaEtAl2017">{{Cite journal |last1=Azarova |first1=Aytalina |last2=Irdam |first2=Darja |last3=Gugushvili |first3=Alexi |last4=Fazekas |first4=Mihaly |last5=Scheiring |first5=Gábor |last6=Horvat |first6=Pia |last7=Stefler |first7=Denes |last8=Kolesnikova |first8=Irina |last9=Popov |first9=Vladimir |last10=Szelenyi |first10=Ivan |last11=Stuckler |first11=David |last12=Marmot |first12=Michael |last13=Murphy |first13=Michael |last14=McKee |first14=Martin |last15=Bobak |first15=Martin |date=2017-05-01 |title=The effect of rapid privatisation on mortality in mono-industrial towns in post-Soviet Russia: a retrospective cohort study |journal=The Lancet Public Health |language=English |volume=2 |issue=5 |pages=e231–e238 |doi=10.1016/S2468-2667(17)30072-5 |issn=2468-2667 |pmid=28626827|pmc=5459934 }}</ref> ===सोभियत पश्चात् का द्वन्द === ===चीन=== चीन-सोभियत विभाजन पछि दशकौंको तिक्तता पछि, १९८९ मा गोर्बाचेभले सोभियत संघको भ्रमण गरेपछि जनवादी गणतन्त्र चीनले सोभियत संघसँग क्रमिक सम्बन्ध स्थापित गर्‍यो। त्यसपछि, १९९१ मा सीमा सन्धिको सीमाङ्कन गरियो, र उनीहरूले २००१ मा असल छिमेकी र मैत्रीपूर्ण सहयोग सन्धिमा हस्ताक्षर गरे, जुन जुन २०२१ मा थप पाँच वर्षको लागि नवीकरण गरियो।<ref>{{cite web |date=2021-06-28 |title=Russia, China extend friendship and cooperation treaty – Kremlin |url=https://www.reuters.com/world/china/russia-china-extend-friendship-cooperation-treaty-kremlin-2021-06-28/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222535/https://www.reuters.com/world/china/russia-china-extend-friendship-cooperation-treaty-kremlin-2021-06-28/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-08-22 |website=Reuters |language=en}}</ref> दुवै देश १९९६ मा स्थापित [[साङ्घाई सहयोग सङ्गठन|सांघाई सहयोग संगठन]]का सदस्य हुन्। सन् २०१३ मा चिनियाँ नेता [[सि जिनपिङ|सी जिनपिङ]]को मस्कोको राजकीय भ्रमणको पूर्वसन्ध्यामा, रूसी राष्ट्रपति [[भ्लादिमिर पुटिन]]ले दुई राष्ट्रहरू विशेष सम्बन्ध निर्माण गरिरहेका छन् भनी टिप्पणी गरे। <ref>{{cite web |title=AFP: Chinese leader Xi, Putin agree key energy deals |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jI8_kZmr2INskAt4erPYLeDxW9Zw?docId=CNG.456411c08037199e9bc2690b1b0726fa.211 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130411013534/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jI8_kZmr2INskAt4erPYLeDxW9Zw?docId=CNG.456411c08037199e9bc2690b1b0726fa.211 |archive-date=2013-04-11}}</ref> दुई देशहरूले सैन्य, आर्थिक र राजनीतिक रूपमा घनिष्ठ सम्बन्धको आनन्द उठाएका छन्, साथै विभिन्न विश्वव्यापी मुद्दाहरूमा एकअर्कालाई समर्थन गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/weary-russia-tries-to-avoid-entanglement-in-u-s-china-spat-11592654401|title=Weary Russia Tries to Avoid Entanglement in U.S.-China Spat|last1=Trofimov|first1=Yaroslav|date=2020-06-20|work=The Wall Street Journal|access-date=2020-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210223317/https://www.wsj.com/articles/weary-russia-tries-to-avoid-entanglement-in-u-s-china-spat-11592654401|archive-date=10 December 2022|last2=Grove|first2=Thomas|language=en-US|issn=0099-9660|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2016/12/behind-china-and-russias-special-relationship/|title=Behind China and Russia's 'Special Relationship'|last1=Bob Savic|work=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]]|access-date=4 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222538/https://thediplomat.com/2016/12/behind-china-and-russias-special-relationship/|archive-date=10 December 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2017/06/china-and-russia-sign-military-cooperation-roadmap/|title=China and Russia Sign Military Cooperation Roadmap|last1=DD Wu|work=The Diplomat|access-date=4 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129044838/https://thediplomat.com/2017/06/china-and-russia-sign-military-cooperation-roadmap/|archive-date=29 January 2020|url-status=live}}</ref> द्विपक्षीय रणनीतिक साझेदारीले गठबन्धन बनाउँछ कि गर्दैन भन्ने बारेमा टिप्पणीकारहरूले बहस गरेका छन्।<ref>{{cite web |last=Stent |first=Angela |date=2020-02-24 |title=Russia and China: Axis of revisionists? |url=https://www.brookings.edu/research/russia-and-china-axis-of-revisionists/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222555/https://www.brookings.edu/research/russia-and-china-axis-of-revisionists/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-08-22 |website=[[Brookings Institution]] |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |last=Baev |first=Pavel K. |date=2020-06-15 |title=The limits of authoritarian compatibility: Xi's China and Putin's Russia |url=https://www.brookings.edu/research/the-limits-of-authoritarian-compatibility-xis-china-and-putins-russia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222556/https://www.brookings.edu/research/the-limits-of-authoritarian-compatibility-xis-china-and-putins-russia/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-08-22 |website=Brookings |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |last1=Sokolsky |first1=Richard |last2=Rumer |first2=Eugene |title=Chinese-Russian Defense Cooperation Is More Flash Than Bang |url=https://carnegieendowment.org/posts/2021/06/chinese-russian-defense-cooperation-is-more-flash-than-bang?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104081006/https://carnegieendowment.org/2021/06/17/chinese-russian-defense-cooperation-is-more-flash-than-bang-pub-84787 |archive-date=4 January 2023 |access-date=2021-08-22 |website=Carnegie Endowment for International Peace |language=en}}</ref> रूस र चीनले आधिकारिक रूपमा आफ्नो सम्बन्ध 'सहयोगी होइन, तर सहयोगीहरू भन्दा राम्रो' घोषणा गरे। <ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/russia-and-china-not-allies-but-better-than-allies/articleshow/84437525.cms|title=Russia and China: 'Not allies, but better than allies'|newspaper=The Economic Times|access-date=15 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210223527/https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/russia-and-china-not-allies-but-better-than-allies/articleshow/84437525.cms|archive-date=10 December 2022|url-status=live}}</ref> [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण|रूसले युक्रेनमा आक्रमण]] गरेपछि दुई देशहरू बीचको सम्बन्ध हाल परीक्षणमा परेको छ। <ref>{{Cite web |last=Aitken |first=Peter |date=2022-02-23 |title=Chinese media accidentally posts CCP rules on Russia-Ukraine coverage, hint at Taiwan takeover |url=https://www.foxnews.com/world/chinese-news-media-rules-russia-ukraine-coverage |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223153157/https://www.foxnews.com/world/chinese-news-media-rules-russia-ukraine-coverage |archive-date=23 February 2022 |access-date=2022-03-10 |website=[[Fox News]] |language=en-US}}</ref> सोभियत युगको विपरीत, पुटिनले रूसलाई चीनको "सानो भाइ" को रूपमा शासन गरे।<ref>{{Cite web |last=Long |first=Katherine |date=21 March 2023 |title=Meet China's 'junior partner' |url=https://www.politico.com/newsletters/politico-nightly/2023/03/21/chinas-new-era-with-its-junior-partner-00088193 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430091522/https://www.politico.com/newsletters/politico-nightly/2023/03/21/chinas-new-era-with-its-junior-partner-00088193 |archive-date=30 April 2023 |access-date=2023-04-30 |website=Politico}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/03/08/briefing/china-russia-xi-jinping-vladimir-putin.html|title=China's Russia Problem|last=Leonhardt|first=David|date=2022-03-08|work=The New York Times|access-date=2023-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430091522/https://www.nytimes.com/2022/03/08/briefing/china-russia-xi-jinping-vladimir-putin.html|archive-date=30 April 2023|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> ===क्युबा=== ===उत्तर कोरिया=== ===इजरायल === ===अफ्गानिस्तान=== ===खेलकुद === ===दूरसञ्चार === ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]] * [[रुस|रुस]] * [[साम्यवाद]] * [[साम्यवादको पतन]] ==टिप्पणीहरू== {{Notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Cold War}} [[श्रेणी:रुसको इतिहास]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] s85jv04berwo76wgfkthtls121j1exz 0 150527 1361517 2026-06-12T13:58:57Z Ramesh Deuba 37151 नया लेख 1361517 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = जटिन–ललित |image = Jatin and Lalit Pandit.jpg |caption = जटिन पण्डित तथा ललित पण्डित |image_size = |background = solo_singer |birth_name = जटिन पण्डित<br>ललित पण्डित |alias = जटिन–ललित |origin = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |occupation = [[सङ्गीतकार]], [[सङ्गीत निर्देशक]] |years_active = १९९१–२००६<br />(उनीहरू २००६ देखि स्वतन्त्र रूपमा कार्यरत छन्) |label = |associated_acts = }} '''जतिन–ललित''' भारतीय संगीत निर्देशक जोडी हो, जसमा दाजुभाइ [[जतिन पण्डित]] र [[ललित पण्डित]] सम्मिलित छन्। उनीहरू १९९० को दशक तथा २००० को दशकको प्रारम्भमा [[हिन्दी सिनेमा]]मा पुर्‍याएको योगदानका लागि व्यापक रूपमा परिचित छन्। यो जोडी आफ्ना मधुर तथा लोकप्रिय सङ्गीत रचनाका लागि प्रसिद्ध छ र धेरै सफल चलचित्रहरूसँग आबद्ध रहेको छ। उनीहरूका सबैभन्दा चर्चित कृतिहरूमध्ये ''[[दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे]]'', ''[[कुछ कुछ होता है]]'', ''[[मोहब्बतें]]'', ''[[कभी खुशी कभी ग़म]]'' तथा ''[[प्यार तो होना ही था]]'' पर्दछन्। '''जतिन–ललित''' उनीहरूको व्यावसायिक नाम हो, जुन उनीहरूका सङ्गीत एल्बम, सीडी तथा डीभीडीहरूको आवरणमा प्रयोग गरिएको पाइन्छ। ==सङ्गीतबाहेकका कार्य== === अभिनय करियर === जतिन र ललित सन् १९९२ को सफल चलचित्र ''[[जो जीता वही सिकन्दर]]'' मा "हमसे है सारा जहाँ" गीतका क्रममा देखा परेका थिए। उक्त गीतमा जतिनले [[साधना सरगम]]सँग मिलेर गायन गरेका छन् भने ललितले बास गिटार बजाएको दृश्य (गीतको पहिलो दृश्य) मा देखिन्छन्। जतिनले सोही चलचित्रमा "रूठके हमसे" गीत पनि गाएका थिए। === टेलिभिजन करियर === जतिन–ललितलाई [[ज़ी टिभी|ज़ी टेलिभिजन]]को सङ्गीतमूलक कार्यक्रम ''[[सा रे गा मा पा (हिन्दी)|सा रे गा मा पा]]'' मा निर्णायक (जज) का रूपमा नियुक्त गरिएको थियो। उनीहरूले अर्को सङ्गीतमूलक कार्यक्रम ''[[स्टार भ्वाइस अफ इन्डिया]]'' मा पनि निर्णायकको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। जतिन टेलिभिजन कार्यक्रम ''जूम इन्डिया'' मा मार्गदर्शक (मेन्टर) का रूपमा सहभागी भएका थिए। साथै, उनी [[सोनी एण्टरटेनमेन्ट टेलिभिजन|सोनी टिभी]]को रियालिटी कार्यक्रम ''[[वार परिवार]]'' मा निर्णायक तथा मार्गदर्शकका रूपमा पनि रहेका थिए।<ref>{{Cite web |date=22 April 2008 |title=Sony to fill up 8 pm slot with 'Waar Parriwar' |url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k8/apr/apr279.php |work=Indiantelevision.com}}</ref> ==पुरस्कार तथा सम्मान== '''[[फिल्मफेयर पुरस्कार]]''': नामाङ्कन – [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक]] (१९९३) – ''[[जो जीता वही सिकन्दर]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (१९९६) – ''[[दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (१९९७) – ''[[खामोशी: द म्युजिकल]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (१९९८) – ''[[यस बॉस]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (१९९९) – ''[[प्यार तो होना ही था]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (१९९९) – ''[[कुछ कुछ होता है]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (२०००) – ''[[सरफरोश]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (२००१) – ''[[मोहब्बतें]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (२००२) – ''[[कभी खुशी कभी ग़म]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (२००४) – ''[[चलते चलते]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (२००५) – ''[[हम तुम]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (२००७) – ''[[फ़ना]]'' उनीहरूको चलचित्र ''[[दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे]]'' को साउन्डट्र्याकलाई [[बीबीसी एशियन नेटवर्क]]का अनलाइन मतदाताहरूले सबै समयको उत्कृष्ट हिन्दी साउन्डट्र्याकका रूपमा चयन गरेका थिए। दोस्रो र तेस्रो स्थान पनि क्रमशः ''[[कभी खुशी कभी ग़म]]'' र ''[[कुछ कुछ होता है]]'' का लागि जतिन–ललितले तयार पारेका साउन्डट्र्याकहरूले प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/asiannetwork/features/top40_soundtracks_10_01.shtml |title=Top 40 Soundtracks of All Time |publisher=BBC |access-date=13 October 2008}}</ref> ''[[दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे]]'' लाई ''प्लानेट बलिउड'' ले आफ्नो "१०० महान् बलिउड साउन्डट्र्याक" सूचीमा सबै समयको छैटौँ उत्कृष्ट साउन्डट्र्याकका रूपमा पनि मूल्याङ्कन गरेको थियो।<ref>{{cite web |title=DDLJ: one of the best soundtrack |url=http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=s022608074151 |access-date=12 February 2012}}</ref> उक्त सूचीमा समावेश अन्य जतिन–ललितका साउन्डट्र्याकहरूमा ''[[कभी खुशी कभी ग़म]]'' (६४औँ स्थान), ''[[कुछ कुछ होता है]]'' (६९औँ स्थान) तथा ''[[खामोशी: द म्युजिकल]]'' (९७औँ स्थान) रहेका छन्। ==संदर्भ== 1ctv0smyx6hjauiqbnn79odlncc2cg2 1361518 1361517 2026-06-12T14:04:23Z Ramesh Deuba 37151 /* पुरस्कार तथा सम्मान */ 1361518 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = जटिन–ललित |image = Jatin and Lalit Pandit.jpg |caption = जटिन पण्डित तथा ललित पण्डित |image_size = |background = solo_singer |birth_name = जटिन पण्डित<br>ललित पण्डित |alias = जटिन–ललित |origin = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |occupation = [[सङ्गीतकार]], [[सङ्गीत निर्देशक]] |years_active = १९९१–२००६<br />(उनीहरू २००६ देखि स्वतन्त्र रूपमा कार्यरत छन्) |label = |associated_acts = }} '''जतिन–ललित''' भारतीय संगीत निर्देशक जोडी हो, जसमा दाजुभाइ [[जतिन पण्डित]] र [[ललित पण्डित]] सम्मिलित छन्। उनीहरू १९९० को दशक तथा २००० को दशकको प्रारम्भमा [[हिन्दी सिनेमा]]मा पुर्‍याएको योगदानका लागि व्यापक रूपमा परिचित छन्। यो जोडी आफ्ना मधुर तथा लोकप्रिय सङ्गीत रचनाका लागि प्रसिद्ध छ र धेरै सफल चलचित्रहरूसँग आबद्ध रहेको छ। उनीहरूका सबैभन्दा चर्चित कृतिहरूमध्ये ''[[दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे]]'', ''[[कुछ कुछ होता है]]'', ''[[मोहब्बतें]]'', ''[[कभी खुशी कभी ग़म]]'' तथा ''[[प्यार तो होना ही था]]'' पर्दछन्। '''जतिन–ललित''' उनीहरूको व्यावसायिक नाम हो, जुन उनीहरूका सङ्गीत एल्बम, सीडी तथा डीभीडीहरूको आवरणमा प्रयोग गरिएको पाइन्छ। ==सङ्गीतबाहेकका कार्य== === अभिनय करियर === जतिन र ललित सन् १९९२ को सफल चलचित्र ''[[जो जीता वही सिकन्दर]]'' मा "हमसे है सारा जहाँ" गीतका क्रममा देखा परेका थिए। उक्त गीतमा जतिनले [[साधना सरगम]]सँग मिलेर गायन गरेका छन् भने ललितले बास गिटार बजाएको दृश्य (गीतको पहिलो दृश्य) मा देखिन्छन्। जतिनले सोही चलचित्रमा "रूठके हमसे" गीत पनि गाएका थिए। === टेलिभिजन करियर === जतिन–ललितलाई [[ज़ी टिभी|ज़ी टेलिभिजन]]को सङ्गीतमूलक कार्यक्रम ''[[सा रे गा मा पा (हिन्दी)|सा रे गा मा पा]]'' मा निर्णायक (जज) का रूपमा नियुक्त गरिएको थियो। उनीहरूले अर्को सङ्गीतमूलक कार्यक्रम ''[[स्टार भ्वाइस अफ इन्डिया]]'' मा पनि निर्णायकको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। जतिन टेलिभिजन कार्यक्रम ''जूम इन्डिया'' मा मार्गदर्शक (मेन्टर) का रूपमा सहभागी भएका थिए। साथै, उनी [[सोनी एण्टरटेनमेन्ट टेलिभिजन|सोनी टिभी]]को रियालिटी कार्यक्रम ''[[वार परिवार]]'' मा निर्णायक तथा मार्गदर्शकका रूपमा पनि रहेका थिए।<ref>{{Cite web |date=22 April 2008 |title=Sony to fill up 8 pm slot with 'Waar Parriwar' |url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k8/apr/apr279.php |work=Indiantelevision.com}}</ref> ==पुरस्कार तथा सम्मान== '''[[फिल्मफेयर पुरस्कार]]''': नामाङ्कन – [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक]] (१९९३) – ''[[जो जीता वही सिकन्दर]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (१९९६) – ''[[दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (१९९७) – ''[[खामोशी: द म्युजिकल]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (१९९८) – ''[[यस बॉस]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (१९९९) – ''[[प्यार तो होना ही था]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (१९९९) – ''[[कुछ कुछ होता है]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (२०००) – ''[[सरफरोश]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (२००१) – ''[[मोहब्बतें]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (२००२) – ''[[कभी खुशी कभी ग़म]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (२००४) – ''[[चलते चलते]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (२००५) – ''[[हम तुम]]'' नामाङ्कन – सर्वश्रेष्ठ सङ्गीत निर्देशक (२००७) – ''[[फ़ना]]'' उनीहरूको चलचित्र ''[[दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे]]'' को साउन्डट्र्याकलाई [[बीबीसी एशियन नेटवर्क]]का अनलाइन मतदाताहरूले सबै समयको उत्कृष्ट हिन्दी साउन्डट्र्याकका रूपमा चयन गरेका थिए। दोस्रो र तेस्रो स्थान पनि क्रमशः ''[[कभी खुशी कभी ग़म]]'' र ''[[कुछ कुछ होता है]]'' का लागि जतिन–ललितले तयार पारेका साउन्डट्र्याकहरूले प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/asiannetwork/features/top40_soundtracks_10_01.shtml |title=Top 40 Soundtracks of All Time |publisher=BBC |access-date=13 October 2008}}</ref> ''[[दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे]]'' लाई ''प्लानेट बलिउड'' ले आफ्नो "१०० महान् बलिउड साउन्डट्र्याक" सूचीमा सबै समयको छैटौँ उत्कृष्ट साउन्डट्र्याकका रूपमा पनि मूल्याङ्कन गरेको थियो।<ref>{{cite web |title=DDLJ: one of the best soundtrack |url=http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=s022608074151 |access-date=12 February 2012}}</ref> उक्त सूचीमा समावेश अन्य जतिन–ललितका साउन्डट्र्याकहरूमा ''[[कभी खुशी कभी ग़म]]'' (६४औँ स्थान), ''[[कुछ कुछ होता है]]'' (६९औँ स्थान) तथा ''[[खामोशी: द म्युजिकल]]'' (९७औँ स्थान) रहेका छन्। == चलचित्रहरूको सूची == {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चलचित्र !! टिप्पणी |- | 1991 || ''[[यारा दिलदारा]]'' || |- | rowspan="3" | 1992 || ''[[जो जीता वही सिकन्दर]]'' || मनोनयन, [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ संगीत निर्देशक पुरस्कार]] |- | ''[[खिलाड़ी (१९९२ चलचित्र)|खिलाड़ी]]'' || |- | ''[[राजु बन गया जेन्टलम्यान]]'' || |- | rowspan="4" | 1993 || ''[[आदमी (१९९३ चलचित्र)|आदमी]]'' || |- | ''[[अशान्त]]'' || |- | ''[[भूकम्प (१९९३ चलचित्र)|भूकम्प]]'' || |- | ''ब्वायफ्रेन्ड'' || |- | rowspan="4" | 1994 || ''[[चीता (१९९४ चलचित्र)|चीता]]'' || |- | ''[[हँसते खेलते (१९९४ चलचित्र)|हँसते खेलते]]'' || |- | ''[[वादे इरादे]]'' || |- | ''[[कभी हाँ कभी ना]]'' || |- | rowspan="4" | 1995 || ''[[दिलवाले दुल्हनिया ले जाएंगे]]'' || मनोनयन, फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ संगीत निर्देशक पुरस्कार |- | ''[[ग्याङ्स्टर (१९९४ चलचित्र)|ग्याङ्स्टर]]'' || |- | ''[[निशाना (१९९५ चलचित्र)|निशाना]]'' || |- | ''[[पाण्डव (१९९५ चलचित्र)|पाण्डव]]'' || |- | rowspan="3" | 1996 || ''[[फरेब (१९९६ चलचित्र)|फरेब]]'' || |- | ''[[खामोशी (१९९६ चलचित्र)|खामोशी]]'' || मनोनयन, फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ संगीत निर्देशक पुरस्कार |- | ''[[रिटर्न अफ ज्वेलथीफ (१९९६ चलचित्र)|रिटर्न अफ ज्वेलथीफ]]'' || |- | rowspan="4" | 1997 || ''[[दावा (१९९७ चलचित्र)|दावा]]'' || |- | ''एक फूल तीन काँटे'' || |- | ''गुण्डागर्दी'' || |- | ''[[यस बोस]]'' || मनोनयन, फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ संगीत निर्देशक पुरस्कार |- | rowspan="8" | 1998 || ''बडा दिन'' || |- | ''ढूँढते रह जाओगे'' || |- | ''[[गुलाम (चलचित्र)|गुलाम]]'' || |- | ''[[जब प्यार किसी से होता है (१९९८ चलचित्र)|जब प्यार किसी से होता है]]'' || |- | ''[[कुछ कुछ होता है]]'' || मनोनयन, फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ संगीत निर्देशक पुरस्कार |- | ''[[प्यार किया तो डरना क्या (१९९८ चलचित्र)|प्यार किया तो डरना क्या]]'' || |- | ''[[प्यार तो होना ही था]]'' || मनोनयन, फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ संगीत निर्देशक पुरस्कार |- | ''साजिश'' || |- | rowspan="10" | 1999 || ''[[दिल क्या करे]]'' || |- | ''[[खूबसूरत (१९९९ चलचित्र)|खूबसूरत]]'' || |- | ''[[दिल्लगी (१९९९ चलचित्र)|दिल्लगी]]'' || |- | ''[[प्यार कोई खेल नहीं]]'' || |- | ''सर आँखों पर'' || |- | ''[[संघर्ष (१९९९ चलचित्र)|संघर्ष]]'' || |- | ''[[सरफरोश (१९९९ चलचित्र)|सरफरोश]]'' || मनोनयन, फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ संगीत निर्देशक पुरस्कार |- | ''[[सिलसिला है प्यार का]]'' || |- | ''[[वास्तव (१९९९ चलचित्र)|वास्तव]]'' || |- | ''[[ये है मुम्बई मेरी जान]]'' || |- | rowspan="5" | 2000 || ''[[ढाई अक्षर प्रेम के]]'' || |- | ''[[मोहब्बतें]]'' || मनोनयन, फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ संगीत निर्देशक पुरस्कार |- | ''[[फिर भी दिल है हिन्दुस्तानी]]'' || |- | ''राजा को रानी से प्यार हो गया'' || |- | ''[[राजु चाचा (२००० चलचित्र)|राजु चाचा]]'' || |- | rowspan="3" | 2001 || ''[[अलबेला (२००१ चलचित्र)|अलबेला]]'' || |- | ''[[सेन्सर (२००१ चलचित्र)|सेन्सर]]'' || |- | ''[[कभी खुशी कभी गम]]'' || मनोनयन, फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ संगीत निर्देशक पुरस्कार |- | rowspan="6" | 2002 || ''[[आँखें (२००२ चलचित्र)|आँखें]]'' || |- | ''[[कहता है दिल बार बार]]'' || |- | ''[[क्रान्ति (२००२ चलचित्र)|क्रान्ति]]'' || |- | ''[[सोच (२००२ चलचित्र)|सोच]]'' || |- | ''[[वाह! तेरा क्या कहना (२००२ चलचित्र)|वाह! तेरा क्या कहना]]'' || |- | ''[[तुम जियो हजार साल (२००२ चलचित्र)|तुम जियो हजार साल]]'' || |- | rowspan="2" | 2003 || ''[[चलते चलते (२००३ चलचित्र)|चलते चलते]]'' || मनोनयन, फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ संगीत निर्देशक पुरस्कार |- | ''[[हासिल (२००३ चलचित्र)|हासिल]]'' || |- | rowspan="4" | 2004 || ''और फिर एक दिन'' || |- | ''[[हम तुम]]'' || |- | ''[[रोक सको तो रोक लो (२००४ चलचित्र)|रोक सको तो रोक लो]]'' || |- | ''सब कुछ है पर कुछ भी नहीं'' || |- | rowspan="7" | 2005 || ''चाँद सा रोशन चेहरा'' || |- | ''आप जैसा कोई नहीं'' || |- | ''खामोश खौफ की रात'' || |- | ''फिल्मस्टार'' || |- | ''[[प्यार में ट्विस्ट (२००५ चलचित्र)|प्यार में ट्विस्ट]]'' || |- | ''रेवती'' || |- | ''[[जमीर (२००५ चलचित्र)|जमीर]]'' || |- | rowspan="2" | 2006 || ''[[फना (२००६ चलचित्र)|फना]]'' || मनोनयन, फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ संगीत निर्देशक पुरस्कार |- | ''मेरा दिल ले के देखो'' || |} ==संदर्भ== ko1ybwrshzatijzrg2mvycsezonlw59 3 150528 1361527 2026-06-12T16:29:30Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1361527 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, दिपक घिमिरेज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,८२४]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:दिपक घिमिरे|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:१४, १२ जुन २०२६ (नेपाली समय) knxpx9kest8kt3yq57zpeljpr9esxhs 0 150529 1361557 2026-06-13T05:55:37Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1358419289|Constitutional Council (Nepal)]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1361557 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{नेपालको राजनीति}}'''नेपालको संवैधानिक परिषद्''' [[नेपालको संविधान|नेपालको संविधान, २०७२]] को धारा २८४ अन्तर्गत स्थापित एक उच्च स्तरीय संवैधानिक निकाय हो। यसको प्राथमिक जनादेश संविधानअनुसार प्रधान न्यायाधीश र प्रमुख तथा संवैधानिक निकायका अधिकारीहरूको नियुक्तिका लागि उम्मेदवारहरूको सिफारिस गर्नु हो। परिषदमा [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] अध्यक्षतामा ६ जना सदस्यहरू हुन्छन्। संवैधानिक परिषद्का सदस्यहरू समावेश छन्ः * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] * [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधान न्यायाधीश]] * [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाकोसभामुख]] * [[राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष (नेपाल)|राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष]] * [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] * प्रतिनिधि सभा [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|उपाध्यक्ष]] == भूमिका र कर्तव्य == [[नेपालको संविधान २०७२|नेपालको संविधान]], २०७२ को धारा २८४ बमोजिम संवैधानिक परिषद्लाई प्रधानन्यायाधीश र संवैधानिक निकायका प्रमुख तथा पदाधिकारीलगायत प्रमुख संवैधानिक पदमा नियुक्तिको सिफारिस र सहजीकरणको अधिकार दिइएको छ । प्रधानन्यायाधीश नियुक्तिका लागि सिफारिस गर्ने कार्य परिषद्को सदस्यमा कानुन तथा न्यायमन्त्री रहने व्यवस्था छ । परिषद्को प्रशासनिक कामकाज [[नेपाल सरकार]]को [[नेपालको मुख्य सचिव|मुख्य सचिव]] ले गर्छ, जसले परिषद् सचिवको रूपमा काम गर्छ र यसको कारबाहीको अभिलेख राख्नु पर्छ। == संविधान परिषद्का वर्तमान सदस्यहरू == {| class="wikitable" |+[[नेपालको संविधान]] संवैधानिक परिषद्का अध्यक्ष तथा सदस्यहरू <ref>{{Cite book|title=The Constitution of Nepal, 2015|date=20 September 2015}}</ref> ! colspan="3" |[[चित्र:Emblem_of_Nepal.svg|केन्द्र|75x75पिक्सेल]] |- !सदस्यहरू !पोर्टफोलियो !कार्यालय |- |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] |अध्यक्ष |[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालका प्रधानमन्त्री]] |- |[[मनोजकुमार शर्मा|मनोज कुमार शर्मा]] |सदस्य |[[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|नेपालका मुख्य न्यायाधीश]] |- |[[डोलप्रसाद अर्याल|डोल प्रसाद आर्याल]] |सदस्य |[[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको अध्यक्ष]] |- |[[नारायणप्रसाद दाहाल|नारायण प्रसाद दहल]] |सदस्य |[[राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष (नेपाल)|राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष]] |- |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] |सदस्य |[[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] |- |[[रुबी कुमारी ठाकुर|रूबी कुमारी ठाकुर]] |सदस्य |[[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको उपाध्यक्ष]] |} 4qw73olwldlm7441vglexzxpxvbtvzg 1361558 1361557 2026-06-13T05:56:02Z Bishaldev100 28807 /* भूमिका र कर्तव्य */ 1361558 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{नेपालको राजनीति}}'''नेपालको संवैधानिक परिषद्''' [[नेपालको संविधान|नेपालको संविधान, २०७२]] को धारा २८४ अन्तर्गत स्थापित एक उच्च स्तरीय संवैधानिक निकाय हो। यसको प्राथमिक जनादेश संविधानअनुसार प्रधान न्यायाधीश र प्रमुख तथा संवैधानिक निकायका अधिकारीहरूको नियुक्तिका लागि उम्मेदवारहरूको सिफारिस गर्नु हो। परिषदमा [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] अध्यक्षतामा ६ जना सदस्यहरू हुन्छन्। संवैधानिक परिषद्का सदस्यहरू समावेश छन्ः * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] * [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधान न्यायाधीश]] * [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाकोसभामुख]] * [[राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष (नेपाल)|राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष]] * [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] * प्रतिनिधि सभा [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|उपाध्यक्ष]] == भूमिका र कर्तव्य == [[नेपालको संविधान २०७२|नेपालको संविधान]], २०७२ को धारा २८४ बमोजिम संवैधानिक परिषद्लाई प्रधानन्यायाधीश र संवैधानिक निकायका प्रमुख तथा पदाधिकारीलगायत प्रमुख संवैधानिक पदमा नियुक्तिको सिफारिस र सहजीकरणको अधिकार दिइएको छ । प्रधानन्यायाधीश नियुक्तिका लागि सिफारिस गर्ने कार्य परिषद्को सदस्यमा कानुन तथा न्यायमन्त्री रहने व्यवस्था छ । परिषद्को प्रशासनिक कामकाज [[नेपाल सरकार]]को [[नेपालको मुख्य सचिव|मुख्य सचिव]]ले गर्छ, जसले परिषद् सचिवको रूपमा काम गर्छ र यसको कारबाहीको अभिलेख राख्नु पर्छ। == संविधान परिषद्का वर्तमान सदस्यहरू == {| class="wikitable" |+[[नेपालको संविधान]] संवैधानिक परिषद्का अध्यक्ष तथा सदस्यहरू <ref>{{Cite book|title=The Constitution of Nepal, 2015|date=20 September 2015}}</ref> ! colspan="3" |[[चित्र:Emblem_of_Nepal.svg|केन्द्र|75x75पिक्सेल]] |- !सदस्यहरू !पोर्टफोलियो !कार्यालय |- |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] |अध्यक्ष |[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालका प्रधानमन्त्री]] |- |[[मनोजकुमार शर्मा|मनोज कुमार शर्मा]] |सदस्य |[[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|नेपालका मुख्य न्यायाधीश]] |- |[[डोलप्रसाद अर्याल|डोल प्रसाद आर्याल]] |सदस्य |[[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको अध्यक्ष]] |- |[[नारायणप्रसाद दाहाल|नारायण प्रसाद दहल]] |सदस्य |[[राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष (नेपाल)|राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष]] |- |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] |सदस्य |[[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] |- |[[रुबी कुमारी ठाकुर|रूबी कुमारी ठाकुर]] |सदस्य |[[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको उपाध्यक्ष]] |} 29qniz5rfsc5u64l3lx8gzt6xey80g7 1361572 1361558 2026-06-13T06:02:52Z Bishaldev100 28807 1361572 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{नेपालको राजनीति}}'''नेपालको संवैधानिक परिषद्''' [[नेपालको संविधान|नेपालको संविधान, २०७२]] को धारा २८४ अन्तर्गत स्थापित एक उच्च स्तरीय संवैधानिक निकाय हो। यसको प्राथमिक जनादेश संविधानअनुसार प्रधान न्यायाधीश र प्रमुख तथा संवैधानिक निकायका अधिकारीहरूको नियुक्तिका लागि उम्मेदवारहरूको सिफारिस गर्नु हो। परिषदमा [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] अध्यक्षतामा ६ जना सदस्यहरू हुन्छन्। संवैधानिक परिषद्का सदस्यहरू समावेश छन्ः * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] * [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधान न्यायाधीश]] * [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाकोसभामुख]] * [[राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष (नेपाल)|राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष]] * [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] * प्रतिनिधि सभा [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|उपसभामुख ]] == भूमिका र कर्तव्य == [[नेपालको संविधान २०७२|नेपालको संविधान]], २०७२ को धारा २८४ बमोजिम संवैधानिक परिषद्लाई प्रधानन्यायाधीश र संवैधानिक निकायका प्रमुख तथा पदाधिकारीलगायत प्रमुख संवैधानिक पदमा नियुक्तिको सिफारिस र सहजीकरणको अधिकार दिइएको छ । प्रधानन्यायाधीश नियुक्तिका लागि सिफारिस गर्ने कार्य परिषद्को सदस्यमा कानुन तथा न्यायमन्त्री रहने व्यवस्था छ । परिषद्को प्रशासनिक कामकाज [[नेपाल सरकार]]को [[नेपालको मुख्य सचिव|मुख्य सचिव]]ले गर्छ, जसले परिषद् सचिवको रूपमा काम गर्छ र यसको कारबाहीको अभिलेख राख्नु पर्छ। == संविधान परिषद्का वर्तमान सदस्यहरू == {| class="wikitable" |+[[नेपालको संविधान]] संवैधानिक परिषद्का अध्यक्ष तथा सदस्यहरू <ref>{{Cite book|title=The Constitution of Nepal, 2015|date=20 September 2015}}</ref> ! colspan="3" |[[चित्र:Emblem_of_Nepal.svg|केन्द्र|75x75पिक्सेल]] |- !सदस्यहरू !पोर्टफोलियो !कार्यालय |- |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] |अध्यक्ष |[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालका प्रधानमन्त्री]] |- |[[मनोजकुमार शर्मा|मनोज कुमार शर्मा]] |सदस्य |[[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|नेपालका मुख्य न्यायाधीश]] |- |[[डोलप्रसाद अर्याल|डोल प्रसाद आर्याल]] |सदस्य |[[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको अध्यक्ष]] |- |[[नारायणप्रसाद दाहाल|नारायण प्रसाद दहल]] |सदस्य |[[राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष (नेपाल)|राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष]] |- |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] |सदस्य |[[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] |- |[[रुबी कुमारी ठाकुर|रूबी कुमारी ठाकुर]] |सदस्य |[[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको उपसभामुख]] |} lxfe2wet902wbh1u1rplqof5vpprpwc 1361576 1361572 2026-06-13T06:18:41Z Bishaldev100 28807 /* संविधान परिषद्का वर्तमान सदस्यहरू */ 1361576 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{नेपालको राजनीति}}'''नेपालको संवैधानिक परिषद्''' [[नेपालको संविधान|नेपालको संविधान, २०७२]] को धारा २८४ अन्तर्गत स्थापित एक उच्च स्तरीय संवैधानिक निकाय हो। यसको प्राथमिक जनादेश संविधानअनुसार प्रधान न्यायाधीश र प्रमुख तथा संवैधानिक निकायका अधिकारीहरूको नियुक्तिका लागि उम्मेदवारहरूको सिफारिस गर्नु हो। परिषदमा [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] अध्यक्षतामा ६ जना सदस्यहरू हुन्छन्। संवैधानिक परिषद्का सदस्यहरू समावेश छन्ः * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] * [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधान न्यायाधीश]] * [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाकोसभामुख]] * [[राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष (नेपाल)|राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष]] * [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] * प्रतिनिधि सभा [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|उपसभामुख ]] == भूमिका र कर्तव्य == [[नेपालको संविधान २०७२|नेपालको संविधान]], २०७२ को धारा २८४ बमोजिम संवैधानिक परिषद्लाई प्रधानन्यायाधीश र संवैधानिक निकायका प्रमुख तथा पदाधिकारीलगायत प्रमुख संवैधानिक पदमा नियुक्तिको सिफारिस र सहजीकरणको अधिकार दिइएको छ । प्रधानन्यायाधीश नियुक्तिका लागि सिफारिस गर्ने कार्य परिषद्को सदस्यमा कानुन तथा न्यायमन्त्री रहने व्यवस्था छ । परिषद्को प्रशासनिक कामकाज [[नेपाल सरकार]]को [[नेपालको मुख्य सचिव|मुख्य सचिव]]ले गर्छ, जसले परिषद् सचिवको रूपमा काम गर्छ र यसको कारबाहीको अभिलेख राख्नु पर्छ। == संविधान परिषद्का वर्तमान सदस्यहरू == {| class="wikitable" |+[[नेपालको संविधान]] संवैधानिक परिषद्का अध्यक्ष तथा सदस्यहरू <ref>{{Cite book|title=नेपालको संविधान, २०७२ को धारा २८४|date=20 September 2015}}</ref> ! colspan="3" |[[चित्र:Emblem_of_Nepal.svg|केन्द्र|75x75पिक्सेल]] |- !सदस्यहरू !पोर्टफोलियो !कार्यालय |- |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] |अध्यक्ष |[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालका प्रधानमन्त्री]] |- |[[मनोजकुमार शर्मा|मनोज कुमार शर्मा]] |सदस्य |[[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|नेपालका मुख्य न्यायाधीश]] |- |[[डोलप्रसाद अर्याल|डोल प्रसाद आर्याल]] |सदस्य |[[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको अध्यक्ष]] |- |[[नारायणप्रसाद दाहाल|नारायण प्रसाद दहल]] |सदस्य |[[राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष (नेपाल)|राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष]] |- |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्म राज आङदेम्बे]] |सदस्य |[[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] |- |[[रुबी कुमारी ठाकुर|रूबी कुमारी ठाकुर]] |सदस्य |[[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको उपसभामुख]] |} d4vuwysk2y6ujlrrmz7rjhue2svhmd2 1361577 1361576 2026-06-13T06:19:34Z Bishaldev100 28807 /* संविधान परिषद्का वर्तमान सदस्यहरू */ 1361577 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{नेपालको राजनीति}}'''नेपालको संवैधानिक परिषद्''' [[नेपालको संविधान|नेपालको संविधान, २०७२]] को धारा २८४ अन्तर्गत स्थापित एक उच्च स्तरीय संवैधानिक निकाय हो। यसको प्राथमिक जनादेश संविधानअनुसार प्रधान न्यायाधीश र प्रमुख तथा संवैधानिक निकायका अधिकारीहरूको नियुक्तिका लागि उम्मेदवारहरूको सिफारिस गर्नु हो। परिषदमा [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] अध्यक्षतामा ६ जना सदस्यहरू हुन्छन्। संवैधानिक परिषद्का सदस्यहरू समावेश छन्ः * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] * [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधान न्यायाधीश]] * [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाकोसभामुख]] * [[राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष (नेपाल)|राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष]] * [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] * प्रतिनिधि सभा [[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|उपसभामुख ]] == भूमिका र कर्तव्य == [[नेपालको संविधान २०७२|नेपालको संविधान]], २०७२ को धारा २८४ बमोजिम संवैधानिक परिषद्लाई प्रधानन्यायाधीश र संवैधानिक निकायका प्रमुख तथा पदाधिकारीलगायत प्रमुख संवैधानिक पदमा नियुक्तिको सिफारिस र सहजीकरणको अधिकार दिइएको छ । प्रधानन्यायाधीश नियुक्तिका लागि सिफारिस गर्ने कार्य परिषद्को सदस्यमा कानुन तथा न्यायमन्त्री रहने व्यवस्था छ । परिषद्को प्रशासनिक कामकाज [[नेपाल सरकार]]को [[नेपालको मुख्य सचिव|मुख्य सचिव]]ले गर्छ, जसले परिषद् सचिवको रूपमा काम गर्छ र यसको कारबाहीको अभिलेख राख्नु पर्छ। == संविधान परिषद्का वर्तमान सदस्यहरू == {| class="wikitable" |+[[नेपालको संविधान]] संवैधानिक परिषद्का अध्यक्ष तथा सदस्यहरू <ref>{{Cite book|title=नेपालको संविधान, २०७२ को धारा २८४|date=20 September 2015}}</ref> ! colspan="3" |[[चित्र:Emblem_of_Nepal.svg|केन्द्र|75x75पिक्सेल]] |- !सदस्यहरू !पोर्टफोलियो !कार्यालय |- |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] |अध्यक्ष |[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालका प्रधानमन्त्री]] |- |[[मनोजकुमार शर्मा|मनोजकुमार शर्मा]] |सदस्य |[[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|नेपालका प्रधानन्यायाधीश]] |- |[[डोलप्रसाद अर्याल|डोल प्रसाद आर्याल]] |सदस्य |[[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको अध्यक्ष]] |- |[[नारायणप्रसाद दाहाल]] |सदस्य |[[राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष (नेपाल)|राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष]] |- |[[भीष्मराज आङदेम्बे|भीष्मराज आङदेम्बे]] |सदस्य |[[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|विपक्षी दलका नेता]] |- |[[रुबी कुमारी ठाकुर|रूबी कुमारी ठाकुर]] |सदस्य |[[प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाको उपसभामुख]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} 6knlyj5jnotu38klhfkktcf0l0svvl1 0 150530 1361573 2026-06-13T06:13:34Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: {{Infobox international football competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | image = FIFA World Cup wordmark (2023).svg{{!}}class=skin-invert | year = २०३० | other_titles = {{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2030}}<br />{{native name|pt|Campeonato do Mundo da FIFA de 2030}}<br />{{native name|ar|كأس العالم لكرة القدم 2030}}<br />{{native name|zgh-ma|ⴰⴽⵔⵡⴰⵙ ⵏ ⵓⵎⴰⴹ... 1361573 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | image = FIFA World Cup wordmark (2023).svg{{!}}class=skin-invert | year = २०३० | other_titles = {{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2030}}<br />{{native name|pt|Campeonato do Mundo da FIFA de 2030}}<br />{{native name|ar|كأس العالم لكرة القدم 2030}}<br />{{native name|zgh-ma|ⴰⴽⵔⵡⴰⵙ ⵏ ⵓⵎⴰⴹⴰⵍ 2030}} | caption = | size = 250px | country = मोरोक्को | country2 = पोर्चुगल | country3 = स्पेन | country4 = {{ubl|'''शताब्दी खेल आयोजक:'''|अर्जेन्टिना|पाराग्वे|उरुग्वे}} | dates = ८ जुन – २१ जुलाई<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/articles/world-cup-2030-hosts-qualified-bidding-spain-argentina-morocco-uruguay-portugal-paraguay |title=FIFA World Cup 2030: Everything you need to know|publisher=[[फिफा]] |date=7 December 2024 |access-date=18 December 2024|archive-date=29 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240729041425/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/articles/world-cup-2030-hosts-qualified-bidding-spain-argentina-morocco-uruguay-portugal-paraguay|url-status=live}}</ref> | confederations = ६ | num_teams = घोषणा हुन बाँकी<ref>{{Cite web |date=May 2026 |title=FIFA considers expanding 2030 World Cup to 64 teams |url=https://www.msn.com/en-xl/news/other/fifa-considers-expanding-2030-world-cup-to-64-teams/ar-AA23LWis |access-date=12 June 2026 |website=MSN}}</ref> | venues = घोषणा हुन बाँकी <small>(शताब्दी खेल आयोजक सहित)</small> | cities = घोषणा हुन बाँकी | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२६ फिफा विश्वकप|सन् २०२६]] | nextseason = ''[[२०३४ फिफा विश्वकप|सन् २०३४]]'' | updated = }} '''२०३० फिफा विश्वकप''', [[फिफा]]का सदस्य राष्ट्रहरूका पुरुष राष्ट्रिय टोलीहरूबीच खेलिने प्रत्येक चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताको २४औँ संस्करण हुनेछ। यस प्रतियोगिताको संयुक्त आयोजना [[मोरक्को]], [[पोर्चुगल]] र [[स्पेन]]ले गर्नेछन्। [[भूमध्य सागर]] पार गरेर आयोजना हुन लागेको यो नै पहिलो विश्वकप हुनेछ। सन् १९३० मा भएको [[१९३० फिफा विश्वकप|पहिलो फिफा विश्वकप]]को १००औँ वार्षिकोत्सवको सम्मानमा, सन् १९३० को फाइनल खेल भएको रङ्गशाला—[[उरुग्वे]]को [[मोन्टेभिडियो]]स्थित एस्टाडियो सेन्टेनारियोमा एउटा विशेष खेल र शताब्दी समारोह आयोजना गरिनेछ। यसका साथै [[अर्जेन्टिना]]को [[बुएनोस आइरेस]] स्थित एस्तादियो मोनुमेन्टल र [[पाराग्वे]]को आसुन्सियन स्थित एस्तादियो ओस्भाल्दो दोमिन्गेस दिबमा पनि एक-एक खेल सञ्चालन गरिनेछ। यो सन् २०१० पछिको अफ्रिकामा हुने पहिलो विश्वकप; उत्तर अफ्रिकामा इतिहासकै पहिलो; सन् २०१४ पछि दक्षिण अमेरिकामा र सन् २०१८ पछि युरोपमा हुने पहिलो विश्वकप हुनेछ। देशका आधारमा भन्नुपर्दा, यो [[मोरक्को]], [[पोर्चुगल]] र [[पाराग्वे]]मा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हुनेछ भने [[उरुग्वे]]मा सन् १९३० को पहिलो संस्करणपछि, [[अर्जेन्टिना]]मा सन् १९७८ पछि र [[स्पेन]]मा सन् १९८२ पछि आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हुनेछ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://digitalhub.fifa.com/m/1213a790af2911ab/original/FIFA-World-Cup-2030-Bid-Evaluation-Report.pdf बोलकबोल मूल्याङ्कन प्रतिवेदन] [[फिफा]]मा [[श्रेणी:फिफा विश्वकप]] nyjkjs2sduen2318x7y4racdy0duqiq 0 150531 1361597 2026-06-13T08:35:47Z Paudelamit71 79329 Add A Biography About Kashinath Mishrit Nepali Poet 1361597 wikitext text/x-wiki = काशीनाथ मिश्रित = {{Infobox person | name = काशीनाथ मिश्रित | native_name = काशीनाथ ज्ञवाली | birth_date = वि.सं. २०३० माघ ४ | birth_place = सुल्डाडा , रुरुक्षेत्र गाउँपालिका–५, गुल्मी, नेपाल | nationality = नेपाली | education = एम.ए. (नेपाली) | occupation = शिक्षक, साहित्यकार, निबन्धकार, कवि, सामाजिक अभियन्ता | known_for = बोकाको मन, नेपाली साहित्य तथा दृष्टिविहीन व्यक्तिहरूको सशक्तिकरण }} '''काशीनाथ मिश्रित''' नेपाली साहित्यकार, शिक्षक, कवि, निबन्धकार तथा सामाजिक अभियन्ता हुन्। पूर्ण दृष्टिविहीन भएर पनि उनले नेपाली भाषा, साहित्य, शिक्षण तथा सामाजिक सेवाका क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएका छन्। उनी विशेषगरी व्यङ्ग्य निबन्ध, कविता, गजल तथा सामाजिक चेतनामूलक लेखनका लागि परिचित छन्।<ref>{{Cite web |title=Kashinath Mishrit - Profile and Works |url=https://thuprai.com/author/kashinath-mishrit/ |access-date=2026-06-13 |website=Thuprai |language=en}}</ref> उनको चर्चित कृति ''बोकाको मन'' नेपाली व्यङ्ग्य साहित्यको उल्लेखनीय कृतिका रूपमा चिनिन्छ। उक्त कृति भुँडीपुराण प्रकाशनद्वारा प्रकाशित भएको हो। उनका रचनाहरू विभिन्न साहित्यिक पत्रिका, अनलाइन माध्यम तथा सामाजिक सञ्जालमार्फत पाठकमाझ पुगिरहेका छन्। == प्रारम्भिक जीवन == काशीनाथ मिश्रितको जन्म वि.सं. २०३० माघ ४ गते गुल्मी जिल्लाको रुरु गाउँपालिका–५, सुन्दण्डामा भएको हो। उनका पिता स्वर्गीय शिवहरी ज्ञवाली तथा माता हिमकुमारी ज्ञवाली हुन्।<ref>{{Cite web |last=Facebook |title= |url=https://www.facebook.com/kashinath.mishrit/about}}</ref> बाल्यकालदेखि नै अध्ययन र साहित्यप्रति रुचि राख्ने मिश्रितले दृष्टिविहीन अवस्थाका बाबजुद आफ्नो अध्ययनलाई निरन्तरता दिँदै नेपाली विषयमा स्नातकोत्तर (एम.ए.) तहसम्मको शिक्षा हासिल गरेका छन्। == शिक्षण जीवन == मिश्रितले लामो समयदेखि नेपाली विषय अध्यापन गर्दै आएका छन्। उनले श्री जनबोध माध्यमिक विद्यालय, रुरु–५, रानीवास,हाल श्री जनकल्याण मा.वि. फोक्सिङ्ग गुल्मीमा नेपाली विषयका शिक्षकका रूपमा सेवा दिएका छन्। उनको अध्यापन शैली, भाषिक दक्षता तथा विद्यार्थीमैत्री व्यवहारका कारण उनी विद्यार्थीहरूबीच लोकप्रिय शिक्षकका रूपमा परिचित छन्। == साहित्यिक जीवन == काशीनाथ मिश्रित नेपाली साहित्यका विभिन्न विधामा सक्रिय छन्। उनका लेखनमा सामाजिक यथार्थ, मानवीय संवेदना, गरिबी, अन्याय, विकृति तथा संघर्षका विषयहरू प्रमुख रूपमा अभिव्यक्त भएका छन्। उनले कविता, गजल, निबन्ध, खण्डकाव्य तथा महाकाव्य विधामा कलम चलाएका छन्। उनका रचनाहरू विभिन्न साहित्यिक पत्रपत्रिका तथा डिजिटल माध्यमहरूमा प्रकाशित हुँदै आएका छन्। रातोपाटी लगायतका अनलाइन माध्यममा पनि उनका साहित्यिक सामग्री प्रकाशित भएका छन्। === प्रमुख कृतिहरू === * रक्सी (खण्डकाव्य, २०५७) * केही अभिव्यक्ति : केही परिभाषा (२०५९) * भोकमरी (सहलेखन, २०५९) * दुर्भाग्य (महाकाव्य, २०६४) * बोकाको मन (व्यङ्ग्य निबन्ध सङ्ग्रह) === बोकाको मन === ''बोकाको मन'' काशीनाथ मिश्रितको चर्चित व्यङ्ग्य निबन्ध सङ्ग्रह हो। यस कृतिमा नेपाली समाजका विविध सामाजिक, सांस्कृतिक तथा राजनीतिक पक्षहरूलाई व्यङ्ग्यात्मक शैलीमा प्रस्तुत गरिएको छ। पुस्तक नेपाली पाठकमाझ चर्चित रहेको छ र विभिन्न पुस्तक विक्रेतामार्फत उपलब्ध छ। == सामाजिक योगदान == मिश्रित साहित्य र शिक्षाका अतिरिक्त सामाजिक क्षेत्रमा पनि सक्रिय छन्। दृष्टिविहीन व्यक्तिहरूको अधिकार, शिक्षा तथा सामाजिक सहभागिताका विषयमा उनले निरन्तर वकालत गर्दै आएका छन्। उनका प्रमुख संस्थागत संलग्नताहरू: * अध्यक्ष, गुल्मी नेत्रहीन संघ साहित्य जागरण केन्द्र * आजीवन सदस्य, ऋङ्गेश्वर बहुमुखी क्याम्पस, रुरु–४, गुल्मी * विभिन्न साहित्यिक तथा सामाजिक संस्थासँग आबद्ध * शिक्षक श्री जनकल्याण मा.वि. फोक्सिङ्ग == डिजिटल उपस्थिति == काशीनाथ मिश्रित सामाजिक सञ्जाल तथा डिजिटल माध्यमहरूमा पनि सक्रिय छन्। उनले आफ्ना कविता, गजल, विचार तथा भिडियो सामग्रीहरू विभिन्न प्लेटफर्ममार्फत सार्वजनिक गर्दै आएका छन्। * युट्युब च्यानल: Kashinath Mishrit * फेसबुकमार्फत नियमित साहित्यिक सामग्री प्रकाशन == सम्मान तथा पुरस्कार == उनले शिक्षा, साहित्य तथा सामाजिक क्षेत्रमा पुर्‍याएको योगदानको कदरस्वरूप विभिन्न सम्मान तथा पुरस्कार प्राप्त गरेका छन्। * चन्द्रकुमार भट्टराई नेत्रहीन प्रतिभा पुरस्कार (२०५८) * पोखराथोक साहित्य सङ्गम सम्मान (२०६६) * अलि मियाँ लोकवाङ्मय प्रतिष्ठान सम्मान (२०६९) == प्रभाव र विरासत == दृष्टिविहीन अवस्थाका बाबजुद साहित्य, शिक्षा तथा समाजसेवामा निरन्तर सक्रिय रहनु काशीनाथ मिश्रितको जीवनको विशेषता मानिन्छ। उनले नेपाली साहित्यमा सिर्जनात्मक अभिव्यक्ति, सामाजिक चेतना तथा प्रेरणादायी संघर्षको उदाहरण प्रस्तुत गरेका छन्। उनी नेपाली साहित्य र शिक्षाको क्षेत्रमा प्रेरणादायी व्यक्तित्वका रूपमा चिनिन्छन्। == सन्दर्भ == <references /> == बाह्य कडी == * रातोपाटीमा प्रकाशित परिचयात्मक लेख * बोकाको मन – थुप्रै * आधिकारिक युट्युब च्यानल mlsjs2bdmbemw11dbng2mkgxqotfkn8 0 150532 1361611 2026-06-13T10:38:11Z Rajeeb bastola 39875 "[[:hi:Special:Redirect/revision/6566299|रिठाला मेट्रो स्टेशन]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1361611 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br>रिठाला | style = दिल्ली मेट्रो | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red}} | image = RITHALADELHI.jpg | caption = रिठाला मेट्रो स्टेशन | address = भगवान महावीर मार्ग, वरुण कुंज, रिठाला, सेक्टर 5, रोहिणी, दिल्ली, 110085, भारत। | coordinates = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | owned = | lines = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} | platforms = साइड प्लेटफॉर्म<br />प्लेटफॉर्म-1 → ट्रेन यहाँ समाप्त है<br />प्लेटफॉर्म-2 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | tracks = 2 | connections = {{bus icon|12px}} | structure = भू-स्तर से उठी हुई | depth = | levels = | parking = {{parking symbol}} उपलब्ध | bicycle = | disabled = हाँ {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = 31 मार्च 2004 | closed = | rebuilt = | electrified = ओवरहेड लाइन द्वारा {{25 kV 50 Hz}} | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{Adjacent stations|system=दिल्ली मेट्रो|line=Red|right=डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = #{{rail color|Delhi Metro|Red}} | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }}रिठाला दिल्ली मेट्रोको रेड लाइनको पूर्व-पश्चिम करिडोरमा रहेको एलिवेटेड वेस्टर्न टर्मिनल मेट्रो स्टेशन हो। <ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> यो भारतको दिल्लीको रोहिणीको सेक्टर ५, रिथलामा अवस्थित छ। स्टेशनको उद्घाटन ३१ मार्च २००४ मा भएको थियो। यो मेट्रो वाक र एडभेन्चर आइल्याण्डबाट पैदल दूरी भित्र छ। == स्टेशनको नक्सा == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''L2''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म २'''<br /><br /><br /><br /> '''पूर्व-बाउन्ड'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | → शहीद स्थल तर्फ। <small>अर्को स्टेशन डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल हो।</small> |- | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म १'''<br /><br /><br /><br /> '''पश्चिमतर्फ जाने'''</span> | तर्फ ← रेल यहाँ रोकिन्छ |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | valign="top" | '''L1 ले''' | valign="top" | स्तर | valign="top" | भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्टहरू, मेट्रोकार्ड भेन्डिङ मेसिनहरू, क्रसओभरहरू |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" | '''ग''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | जमिनको सतह | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | प्रवेश/निकास |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * दिल्ली मेट्रो == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} 6qwel0d6kw3csvtwcmclucxwq57l1ka 1361612 1361611 2026-06-13T10:41:46Z Rajeeb bastola 39875 1361612 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br>रिठाला | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red}} | style = दिल्ली मेट्रो | image = RITHALADELHI.jpg | image_caption = रिठाला मेट्रो स्टेशन | address = भगवान महावीर मार्ग, वरुण कुंज, रिठाला, सेक्टर 5, रोहिणी, दिल्ली, 110085, भारत। | coordinates = {{WikidataCoord|display=inline,title}} | line = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} | other = {{bus icon|12px}} | structure = भू-स्तर से उठी हुई | platform = साइड प्लेटफॉर्म<br />प्लेटफॉर्म-1 → ट्रेन यहाँ समाप्त है<br />प्लेटफॉर्म-2 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | depth = | levels = | tracks = 2 | parking = {{parking symbol}} उपलब्ध | bicycle = | opened = 31 मार्च 2004 | closed = | rebuilt = | electrified = ओवरहेड लाइन द्वारा {{25 kV 50 Hz}} | ADA = हाँ {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | owned = | zone = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = {{Adjacent stations|system=दिल्ली मेट्रो|line=Red|right=डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = #{{rail color|Delhi Metro|Red}} | mapframe-zoom = 14 }} रिठाला दिल्ली मेट्रोको रेड लाइनको पूर्व-पश्चिम करिडोरमा रहेको एलिवेटेड वेस्टर्न टर्मिनल मेट्रो स्टेशन हो। <ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> यो भारतको दिल्लीको रोहिणीको सेक्टर ५, रिथलामा अवस्थित छ। स्टेशनको उद्घाटन ३१ मार्च २००४ मा भएको थियो। यो मेट्रो वाक र एडभेन्चर आइल्याण्डबाट पैदल दूरी भित्र छ। == स्टेशनको नक्सा == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''L2''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म २'''<br /><br /><br /><br /> '''पूर्व-बाउन्ड'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | → शहीद स्थल तर्फ। <small>अर्को स्टेशन डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल हो।</small> |- | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म १'''<br /><br /><br /><br /> '''पश्चिमतर्फ जाने'''</span> | तर्फ ← रेल यहाँ रोकिन्छ |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | valign="top" | '''L1 ले''' | valign="top" | स्तर | valign="top" | भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्टहरू, मेट्रोकार्ड भेन्डिङ मेसिनहरू, क्रसओभरहरू |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" | '''ग''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | जमिनको सतह | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | प्रवेश/निकास |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * दिल्ली मेट्रो == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} okn5ap9rt77ehdgr93pnzxg21kzmkyr 1361613 1361612 2026-06-13T10:47:19Z Rajeeb bastola 39875 1361613 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br>Rithala | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red}} | style = Delhi Metro | image = RITHALADELHI.jpg | image_caption = Rithala Metro Station | address = Bhagwan Mahavir Marg, Varun Kunj, Rithala, Sector 5, Rohini, Delhi, 110085, India. | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | line = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} | other = {{bus icon|12px}} | structure = Elevated | platform = [[Side platform]]<br />Platform-1 → Train Terminates Here<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | depth = | levels = | tracks = 2 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | opened = 31 March 2004 | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | accessible = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | owned = | zone = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line=Red|right=Dr Baba Saheb Ambedkar Hospital}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = #{{rail color|Delhi Metro|Red}} | mapframe-zoom = 14 }} रिठाला दिल्ली मेट्रोको रेड लाइनको पूर्व-पश्चिम करिडोरमा रहेको एलिवेटेड वेस्टर्न टर्मिनल मेट्रो स्टेशन हो। <ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> यो भारतको दिल्लीको रोहिणीको सेक्टर ५, रिथलामा अवस्थित छ। स्टेशनको उद्घाटन ३१ मार्च २००४ मा भएको थियो। यो मेट्रो वाक र एडभेन्चर आइल्याण्डबाट पैदल दूरी भित्र छ। == स्टेशनको नक्सा == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''L2''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म २'''<br /><br /><br /><br /> '''पूर्व-बाउन्ड'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | → शहीद स्थल तर्फ। <small>अर्को स्टेशन डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल हो।</small> |- | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म १'''<br /><br /><br /><br /> '''पश्चिमतर्फ जाने'''</span> | तर्फ ← रेल यहाँ रोकिन्छ |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | valign="top" | '''L1 ले''' | valign="top" | स्तर | valign="top" | भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्टहरू, मेट्रोकार्ड भेन्डिङ मेसिनहरू, क्रसओभरहरू |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" | '''ग''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | जमिनको सतह | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | प्रवेश/निकास |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * दिल्ली मेट्रो == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} mww2x9e5i8olck1io24h1c22yxpnqsf 1361616 1361613 2026-06-13T10:56:36Z Rajeeb bastola 39875 1361616 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br>Rithala | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red}} | style = Delhi Metro | image = RITHALADELHI.jpg | image_caption = Rithala Metro Station | address = Bhagwan Mahavir Marg, Varun Kunj, Rithala, Sector 5, Rohini, Delhi, 110085, India. | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | line = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} | other = {{bus icon|12px}} | structure = Elevated | platform = [[Side platform]]<br />Platform-1 → Train Terminates Here<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | depth = | levels = | tracks = 2 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | opened = 31 March 2004 | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | accessible = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | owned = | zone = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = {{Adjacent stations|system=दिल्ली मेट्रो|line=Red|right=डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = #{{rail color|Delhi Metro|Red}} | mapframe-zoom = 14 }} रिठाला दिल्ली मेट्रोको रेड लाइनको पूर्व-पश्चिम करिडोरमा रहेको एलिवेटेड वेस्टर्न टर्मिनल मेट्रो स्टेशन हो। <ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> यो भारतको दिल्लीको रोहिणीको सेक्टर ५, रिथलामा अवस्थित छ। स्टेशनको उद्घाटन ३१ मार्च २००४ मा भएको थियो। यो मेट्रो वाक र एडभेन्चर आइल्याण्डबाट पैदल दूरी भित्र छ। == स्टेशनको नक्सा == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''L2''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म २'''<br /><br /><br /><br /> '''पूर्व-बाउन्ड'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | → शहीद स्थल तर्फ। <small>अर्को स्टेशन डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल हो।</small> |- | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म १'''<br /><br /><br /><br /> '''पश्चिमतर्फ जाने'''</span> | तर्फ ← रेल यहाँ रोकिन्छ |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | valign="top" | '''L1 ले''' | valign="top" | स्तर | valign="top" | भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्टहरू, मेट्रोकार्ड भेन्डिङ मेसिनहरू, क्रसओभरहरू |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" | '''ग''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | जमिनको सतह | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | प्रवेश/निकास |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * दिल्ली मेट्रो == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} kdc628tgh2jak6kwmo7hbj595nbgq4m 1361617 1361616 2026-06-13T10:57:33Z Rajeeb bastola 39875 1361617 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br>Rithala | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red}} | style = Delhi Metro | image = RITHALADELHI.jpg | image_caption = Rithala Metro Station | address = Bhagwan Mahavir Marg, Varun Kunj, Rithala, Sector 5, Rohini, Delhi, 110085, India. | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | line = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} | other = {{bus icon|12px}} | structure = Elevated | platform = [[Side platform]]<br />Platform-1 → Train Terminates Here<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | depth = | levels = | tracks = 2 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | opened = 31 March 2004 | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | accessible = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | owned = | zone = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line=Red|right=Dr Baba Saheb Ambedkar Hospital}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = #{{rail color|Delhi Metro|Red}} | mapframe-zoom = 14 }} रिठाला दिल्ली मेट्रोको रेड लाइनको पूर्व-पश्चिम करिडोरमा रहेको एलिवेटेड वेस्टर्न टर्मिनल मेट्रो स्टेशन हो। <ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> यो भारतको दिल्लीको रोहिणीको सेक्टर ५, रिथलामा अवस्थित छ। स्टेशनको उद्घाटन ३१ मार्च २००४ मा भएको थियो। यो मेट्रो वाक र एडभेन्चर आइल्याण्डबाट पैदल दूरी भित्र छ। == स्टेशनको नक्सा == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''L2''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म २'''<br /><br /><br /><br /> '''पूर्व-बाउन्ड'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | → शहीद स्थल तर्फ। <small>अर्को स्टेशन डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल हो।</small> |- | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म १'''<br /><br /><br /><br /> '''पश्चिमतर्फ जाने'''</span> | तर्फ ← रेल यहाँ रोकिन्छ |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | valign="top" | '''L1 ले''' | valign="top" | स्तर | valign="top" | भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्टहरू, मेट्रोकार्ड भेन्डिङ मेसिनहरू, क्रसओभरहरू |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" | '''ग''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | जमिनको सतह | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | प्रवेश/निकास |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * दिल्ली मेट्रो == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} mww2x9e5i8olck1io24h1c22yxpnqsf 1361620 1361617 2026-06-13T11:03:04Z Rajeeb bastola 39875 1361620 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br>Rithala | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red}} | style = Delhi Metro | image = RITHALADELHI.jpg | image_caption = Rithala Metro Station | address = भगवान महावीर मार्ग, वरुण कुञ्ज, रिठाला, सेक्टर ५, रोहिणी, दिल्ली, ११००८५, भारत। | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | line = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} | other = {{bus icon|12px}} | structure = Elevated | platform = [[Side platform]]<br />Platform-1 → Train Terminates Here<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | depth = | levels = | tracks = 2 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | opened = 31 March 2004 | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | accessible = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | owned = | zone = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line=Red|right=Dr Baba Saheb Ambedkar Hospital}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = #{{rail color|Delhi Metro|Red}} | mapframe-zoom = 14 }} रिठाला दिल्ली मेट्रोको रेड लाइनको पूर्व-पश्चिम करिडोरमा रहेको एलिवेटेड वेस्टर्न टर्मिनल मेट्रो स्टेशन हो। <ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> यो भारतको दिल्लीको रोहिणीको सेक्टर ५, रिथलामा अवस्थित छ। स्टेशनको उद्घाटन ३१ मार्च २००४ मा भएको थियो। यो मेट्रो वाक र एडभेन्चर आइल्याण्डबाट पैदल दूरी भित्र छ। == स्टेशनको नक्सा == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''L2''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म २'''<br /><br /><br /><br /> '''पूर्व-बाउन्ड'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | → शहीद स्थल तर्फ। <small>अर्को स्टेशन डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल हो।</small> |- | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म १'''<br /><br /><br /><br /> '''पश्चिमतर्फ जाने'''</span> | तर्फ ← रेल यहाँ रोकिन्छ |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | valign="top" | '''L1 ले''' | valign="top" | स्तर | valign="top" | भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्टहरू, मेट्रोकार्ड भेन्डिङ मेसिनहरू, क्रसओभरहरू |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" | '''ग''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | जमिनको सतह | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | प्रवेश/निकास |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * दिल्ली मेट्रो == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} 5bbfu4bb28fr0z1dpf3wi99xolhn5l1 1361622 1361620 2026-06-13T11:04:28Z Rajeeb bastola 39875 1361622 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br>रिठाला | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red}} | style = Delhi Metro | image = RITHALADELHI.jpg | image_caption = Rithala Metro Station | address = भगवान महावीर मार्ग, वरुण कुञ्ज, रिठाला, सेक्टर ५, रोहिणी, दिल्ली, ११००८५, भारत। | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | line = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} | other = {{bus icon|12px}} | structure = Elevated | platform = [[Side platform]]<br />Platform-1 → Train Terminates Here<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | depth = | levels = | tracks = 2 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | opened = 31 March 2004 | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | accessible = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | owned = | zone = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line=Red|right=Dr Baba Saheb Ambedkar Hospital}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = #{{rail color|Delhi Metro|Red}} | mapframe-zoom = 14 }} रिठाला दिल्ली मेट्रोको रेड लाइनको पूर्व-पश्चिम करिडोरमा रहेको एलिवेटेड वेस्टर्न टर्मिनल मेट्रो स्टेशन हो। <ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> यो भारतको दिल्लीको रोहिणीको सेक्टर ५, रिथलामा अवस्थित छ। स्टेशनको उद्घाटन ३१ मार्च २००४ मा भएको थियो। यो मेट्रो वाक र एडभेन्चर आइल्याण्डबाट पैदल दूरी भित्र छ। == स्टेशनको नक्सा == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''L2''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म २'''<br /><br /><br /><br /> '''पूर्व-बाउन्ड'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | → शहीद स्थल तर्फ। <small>अर्को स्टेशन डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल हो।</small> |- | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म १'''<br /><br /><br /><br /> '''पश्चिमतर्फ जाने'''</span> | तर्फ ← रेल यहाँ रोकिन्छ |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | valign="top" | '''L1 ले''' | valign="top" | स्तर | valign="top" | भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्टहरू, मेट्रोकार्ड भेन्डिङ मेसिनहरू, क्रसओभरहरू |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" | '''ग''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | जमिनको सतह | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | प्रवेश/निकास |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * दिल्ली मेट्रो == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} 7pgr261hsi0nfu7oyf1mxk396xvqq4l 1361624 1361622 2026-06-13T11:06:24Z Rajeeb bastola 39875 1361624 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br>रिठाला | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red}} | style = Delhi Metro | image = RITHALADELHI.jpg | image_caption = Rithala Metro Station | address = भगवान महावीर मार्ग, वरुण कुञ्ज, रिठाला, सेक्टर ५, रोहिणी, दिल्ली, ११००८५, भारत। | coordinates = {{স্থানাঙ্ক|28.720879|77.107029|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | line = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} | other = {{bus icon|12px}} | structure = Elevated | platform = [[Side platform]]<br />Platform-1 → Train Terminates Here<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | depth = | levels = | tracks = 2 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | opened = 31 March 2004 | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | accessible = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | owned = | zone = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line=Red|right=Dr Baba Saheb Ambedkar Hospital}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = #{{rail color|Delhi Metro|Red}} | mapframe-zoom = 14 }} रिठाला दिल्ली मेट्रोको रेड लाइनको पूर्व-पश्चिम करिडोरमा रहेको एलिवेटेड वेस्टर्न टर्मिनल मेट्रो स्टेशन हो। <ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> यो भारतको दिल्लीको रोहिणीको सेक्टर ५, रिथलामा अवस्थित छ। स्टेशनको उद्घाटन ३१ मार्च २००४ मा भएको थियो। यो मेट्रो वाक र एडभेन्चर आइल्याण्डबाट पैदल दूरी भित्र छ। == स्टेशनको नक्सा == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''L2''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म २'''<br /><br /><br /><br /> '''पूर्व-बाउन्ड'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | → शहीद स्थल तर्फ। <small>अर्को स्टेशन डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल हो।</small> |- | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म १'''<br /><br /><br /><br /> '''पश्चिमतर्फ जाने'''</span> | तर्फ ← रेल यहाँ रोकिन्छ |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | valign="top" | '''L1 ले''' | valign="top" | स्तर | valign="top" | भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्टहरू, मेट्रोकार्ड भेन्डिङ मेसिनहरू, क्रसओभरहरू |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" | '''ग''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | जमिनको सतह | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | प्रवेश/निकास |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * दिल्ली मेट्रो == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} 4a6zb7ozi3jja6jf9c3qz4x6xxfgp5g 1361627 1361624 2026-06-13T11:08:41Z Rajeeb bastola 39875 1361627 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br>रिठाला | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red}} | style = Delhi Metro | image = RITHALADELHI.jpg | image_caption = Rithala Metro Station | address = भगवान महावीर मार्ग, वरुण कुञ्ज, रिठाला, सेक्टर ५, रोहिणी, दिल्ली, ११००८५, भारत। | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | line = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} | other = {{bus icon|12px}} | structure = Elevated | platform = [[Side platform]]<br />Platform-1 → Train Terminates Here<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | depth = | levels = | tracks = 2 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | opened = 31 March 2004 | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | accessible = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | owned = | zone = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line=Red|right=Dr Baba Saheb Ambedkar Hospital}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = #{{rail color|Delhi Metro|Red}} | mapframe-zoom = 14 }} रिठाला दिल्ली मेट्रोको रेड लाइनको पूर्व-पश्चिम करिडोरमा रहेको एलिवेटेड वेस्टर्न टर्मिनल मेट्रो स्टेशन हो। <ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> यो भारतको दिल्लीको रोहिणीको सेक्टर ५, रिथलामा अवस्थित छ। स्टेशनको उद्घाटन ३१ मार्च २००४ मा भएको थियो। यो मेट्रो वाक र एडभेन्चर आइल्याण्डबाट पैदल दूरी भित्र छ। == स्टेशनको नक्सा == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''L2''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म २'''<br /><br /><br /><br /> '''पूर्व-बाउन्ड'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | → शहीद स्थल तर्फ। <small>अर्को स्टेशन डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल हो।</small> |- | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म १'''<br /><br /><br /><br /> '''पश्चिमतर्फ जाने'''</span> | तर्फ ← रेल यहाँ रोकिन्छ |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | valign="top" | '''L1 ले''' | valign="top" | स्तर | valign="top" | भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्टहरू, मेट्रोकार्ड भेन्डिङ मेसिनहरू, क्रसओभरहरू |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" | '''ग''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | जमिनको सतह | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | प्रवेश/निकास |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * दिल्ली मेट्रो == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} 7pgr261hsi0nfu7oyf1mxk396xvqq4l 1361633 1361627 2026-06-13T11:18:36Z Rajeeb bastola 39875 1361633 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br>रिठाला | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red}} | style = Delhi Metro | image = RITHALADELHI.jpg | image_caption = Rithala Metro Station | address = भगवान महावीर मार्ग, वरुण कुञ्ज, रिठाला, सेक्टर ५, रोहिणी, दिल्ली, ११००८५, भारत। | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | line = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} | other = {{bus icon|12px}} | structure = Elevated | platform = [[Side platform]]<br />Platform-1 → Train Terminates Here<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} | depth = | levels = | tracks = 2 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | opened = 31 March 2004 | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | accessible = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | owned = | zone = | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro|line=Red|right=Dr Baba Saheb Ambedkar Hospital}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}} | map_state = collapsed | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = #{{rail color|Delhi Metro|Red}} | mapframe-zoom = 14 }} '''रिठाला''' दिल्ली मेट्रोको रेड लाइनको पूर्व-पश्चिम करिडोरमा रहेको एलिवेटेड वेस्टर्न टर्मिनल मेट्रो स्टेशन हो। <ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> यो भारतको दिल्लीको रोहिणीको सेक्टर ५, रिथलामा अवस्थित छ। स्टेशनको उद्घाटन ३१ मार्च २००४ मा भएको थियो। यो मेट्रो वाक र एडभेन्चर आइल्याण्डबाट पैदल दूरी भित्र छ। == स्टेशनको नक्सा == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''L2''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म २'''<br /><br /><br /><br /> '''पूर्व-बाउन्ड'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | → शहीद स्थल तर्फ। <small>अर्को स्टेशन डॉ बाबा साहेब अंबेडकर अस्पताल हो।</small> |- | <span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''प्लेटफर्म १'''<br /><br /><br /><br /> '''पश्चिमतर्फ जाने'''</span> | तर्फ ← रेल यहाँ रोकिन्छ |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;text-align:center;" | <small><nowiki>साइड प्लेटफर्म | बायाँतिर खुल्ने ढोकाहरू</nowiki>{{Access icon}}</small> |- | valign="top" | '''L1 ले''' | valign="top" | स्तर | valign="top" | भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्टहरू, मेट्रोकार्ड भेन्डिङ मेसिनहरू, क्रसओभरहरू |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" | '''ग''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" | जमिनको सतह | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" | प्रवेश/निकास |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * दिल्ली मेट्रो == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} mplrf8bkdw78wf4ldo7rgjsb9yficwv 10 150533 1361614 2026-06-13T10:49:09Z Rajeeb bastola 39875 नयाँ पृष्ठ: {{#if:{{{line4|}}}|<div style="width:25%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line|}}}}}"></div> <div style="width:25%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line2|}}}}}"></div> <div style="width:25%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line3|}}}}}"></div> <div style="width:25%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line4|}}}}}"></div>|{{#if:{{{line3|}}}|<div style="widt... 1361614 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{line4|}}}|<div style="width:25%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line|}}}}}"></div> <div style="width:25%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line2|}}}}}"></div> <div style="width:25%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line3|}}}}}"></div> <div style="width:25%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line4|}}}}}"></div>|{{#if:{{{line3|}}}|<div style="width:33.33%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line|}}}}}"></div> <div style="width:33.33%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line2|}}}}}"></div> <div style="width:33.33%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line3|}}}}}"></div>|{{#if:{{{line2|}}}|<div style="width:50%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line|}}}}}"></div> <div style="width:50%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line2|}}}}}"></div>|{{#if:{{{line|}}}|<div style="width:100%; height:6.25px; float:left; background:#{{rcr|Delhi Metro|{{{line|}}}}}"></div>|}}}}}}<div style="width:100%; height:1px;background:white></div>}}{{#if:{{{system=Delhi Metro}}}|Delhi Metro station|[[Delhi Metro]] [[rapid transit]] station}}{{#ifeq:{{{system2}}}|CR|<br>{{ric|CR|name=y}} station|}} <noinclude> This template is to be used in conjunction with [[Template:Infobox_station]] for Delhi Metro stations. It uses information from [[Module:Adjacent stations/Delhi Metro]]. {{documentation}} </noinclude> sj4etnxn8g2r5dbdkaujl4nr5g2os6a 828 150534 1361615 2026-06-13T10:53:44Z Rajeeb bastola 39875 नयाँ पृष्ठ: local delhi = "%1 metro station (Delhi)" local p = { ["system title"] = "[[Delhi Metro]]", ["system icon"] = "[[File:Delhi Metro logo.svg|12px|link=Delhi Metro|alt=Logo of the Delhi Metro]]", ["color box format"] = "title", ["system color"] = "#C12328", ["name format"] = "font-size: 150%; font-family:Arial, sans; font-weight: bold; line-height: 100%; color: #000080;", ["station format"] = { "%1 metro station", ["Chandni Chowk"] = delhi, ["Civil Lin... 1361615 Scribunto text/plain local delhi = "%1 metro station (Delhi)" local p = { ["system title"] = "[[Delhi Metro]]", ["system icon"] = "[[File:Delhi Metro logo.svg|12px|link=Delhi Metro|alt=Logo of the Delhi Metro]]", ["color box format"] = "title", ["system color"] = "#C12328", ["name format"] = "font-size: 150%; font-family:Arial, sans; font-weight: bold; line-height: 100%; color: #000080;", ["station format"] = { "%1 metro station", ["Chandni Chowk"] = delhi, ["Civil Lines"] = delhi, ["Krishna Nagar"] = delhi, ["MG Road"] = delhi, ["Subhash Nagar"] = delhi, ["Depot Station"] = delhi, ["Depot"] = delhi, ["Airport"] = "[[IGI Airport metro station|Delhi Airport]]", ["Vasant Kunj"] = delhi, ["Vishwavidyalaya"] = delhi, }, ["lines"] = { ["_default"] = { ["title"] = "[[%1 Line (Delhi Metro)|%1 Line]]", ["color"] = "000080", ["text color"] = "FFF", }, ["Red"] = { ["color"] = "FF4040", ["left terminus"] = "Rithala", ["right terminus"] = "Shaheed Sthal (New Bus Adda)", }, ["Blue"] = { ["color"] = "4169E1", ["left terminus"] = "Dwarka Sector 21", ["right terminus"] = {"Noida Electronic City", "Vaishali"}, ["types"] = { ["main"] = { ["title"] = "", ["right terminus"] = "Noida Electronic City" }, ["branch"] = { ["title"] = "", ["right terminus"] = "Vaishali" } } }, ["Green"] = { ["color"] = "20B2AA", ["left terminus"] = "Brigadier Hoshiyar Singh", ["right terminus"] = {"Inderlok", "Kirti Nagar"}, ["types"] = { ["main"] = { ["title"] = "", ["right terminus"] = "Inderlok" }, ["branch"] = { ["title"] = "", ["right terminus"] = "Kirti Nagar" } } }, ["Yellow"] = { ["color"] = "FFDF00", ["text color"] = "303030", ["left terminus"] = "Samaypur Badli", ["right terminus"] = "Millennium City Centre Gurugram", }, ["Violet"] = { ["color"] = "553592", ["left terminus"] = "Kashmere Gate", ["right terminus"] = "Raja Nahar Singh (Ballabhgarh)", }, ["Airport Express"] = { ["title"] = "[[Delhi Airport Metro Express|Airport Express]]", ["color"] = "FF8C00", ["left terminus"] = "Yashobhoomi Dwarka Sector - 25", ["right terminus"] = "New Delhi", }, ["Grey"] = { ["color"] = "838996", ["left terminus"] = "Dhansa Bus Stand", ["right terminus"] = "Dwarka-Kakrola", }, ["Pink"] = { ["color"] = "FC8EAC", ["left terminus"] = "Maujpur - Babarpur", ["right terminus"] = "Shiv Vihar", }, ["Magenta"] = { ["color"] = "CC338B", ["left terminus"] = "Inderlok", ["right terminus"] = "Botanical Garden", }, ["Golden"] = { ["color"] = "C9A969", ["left terminus"] = {"Terminal 1 IGI Airport"," Lajpat Nagar"}, ["right terminus"] = "Kalindi Kunj", ["types"] = { ["main"] = { ["title"] = "", ["left terminus"] = "Terminal 1 IGI Airport" }, ["branch"] = { ["title"] = "", ["left terminus"] = "Lajpat Nagar" } }, } }, ["aliases"] = { ["red"] = "Red", ["Line 1"] = "Red", ["line 1"] = "Red", ["yellow"] = "Yellow", ["Line 2"] = "Yellow", ["line 2"] = "Yellow", ["blue"] = "Blue", ["Line 3"] = "Blue", ["line 3"] = "Blue", ["Line 4"] = "Blue", ["line 4"] = "Blue", ["green"] = "Green", ["Line 5"] = "Green", ["line 5"] = "Green", ["violet"] = "Violet", ["Line 6"] = "Violet", ["line 6"] = "Violet", ["Orange"] = "Airport Express", ["orange"] = "Airport Express", ["airport express"] = "Airport Express", ["airport"] = "Airport Express", ["pink"] = "Pink", ["Line 7"] = "Pink", ["line 7"] = "Pink", ["magenta"] = "Magenta", ["Line 8"] = "Magenta", ["line 8"] = "Magenta", ["grey"] = "Grey", ["Line 9"] = "Grey", ["line 9"] = "Grey", ["pink"] = "Pink", ["red"] = "Red", ["golden"] = "Golden", ["Line 10"] = "Golden", ["line 10"] = "Golden", ["silver"] = "Golden" -- Old name } } return p qzilncmy25scrwevc8rpjnicknr8x7q 10 150535 1361630 2026-06-13T11:10:55Z Rajeeb bastola 39875 नयाँ पृष्ठ: {{Routemap |navbar = Delhi Metro Red Line Route |title = Delhi Metro Red Line |title-color = white |inline = <includeonly>1</includeonly> |title-bg = #{{rail color|Delhi Metro|Red}} |map = hCONTgq\hKACCa red\hCONTfq~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Shaheed Sthal (New Bus Adda)}}~~ ~~{{rcb|RapidX|Delhi-Meerut|croute}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Hindon River}} hbKRZW red~~ ~~ ~~[[Hindon River]] hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Arthala}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Moha... 1361630 wikitext text/x-wiki {{Routemap |navbar = Delhi Metro Red Line Route |title = Delhi Metro Red Line |title-color = white |inline = <includeonly>1</includeonly> |title-bg = #{{rail color|Delhi Metro|Red}} |map = hCONTgq\hKACCa red\hCONTfq~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Shaheed Sthal (New Bus Adda)}}~~ ~~{{rcb|RapidX|Delhi-Meerut|croute}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Hindon River}} hbKRZW red~~ ~~ ~~[[Hindon River]] hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Arthala}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Mohan Nagar}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Shyam Park}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Major Mohit Sharma Rajendra Nagar}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Raj Bagh}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Shaheed Nagar}} hSTR_red+GRZq~~ ~~ ~~{{BSsplit|[[Uttar Pradesh]]|[[Delhi]]|line=-}} border hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Dilshad Garden}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Jhilmil}} \hACC red\CONTg~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Mansarovar Park}} CONTgq\mhKRZe\ABZgr+r \STR red!~HUBc2\HSTACC!~HUB3~~<small>[[Delhi Shahdara Junction railway station|Shahdara Junction]]</small> \INTACC red!~HUB1\STR!~HUBc4~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Shahdara}} RP4e\SKRZ-G4o red\SKRZ-G4o~~ ~~ ~~Swami Dayanand Marg \STR red\CONTf hCONTgq pink\INT red!~hINTACCq pink\hCONTfq pink~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Welcome}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Pink|croute}} ACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Seelampur}} RP4e\SKRZ-G4o red\RP4w KRW+l red\KRWgr red\ STR red\ACC red\~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Shastri Park}} DST red\STR red\~~ ~~ Shastri Park Depot KRWl red\KRWg+r red\ hbKRZWa red~~ ~~ ~~[[Yamuna River]] \\hSTR+tc2 red\tSTR3+l violet\tCONTfq violet~~ ~~ ~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} tCONTgq yellow\tSTRq yellow!~tKBHF1 violet!~hINTACC red\tCONTfq yellow!~utSTRc4~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Kashmere Gate}}~~{{rint|bus|link=Maharana Pratap Inter State Bus Terminus}}~~{{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Tis Hazari}} RP4e\hSKRZ-G4 red\RP4w~~ ~~ ~~Rani Jhansi Road extCONTgq fuchsia\hINTACC red\extCONTfq fuchsia ~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Pulbangash}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Magenta|croute}} \hSTR red\CONTg dCONTgq\dHSTq\mhKRZ\ABZgr~~<small>[[Subzi Mandi railway station|Subzi Mandi]]</small> \hSTR red\HSTACC~~<small>[[Delhi Kishanganj railway station|Kishanganj]]</small> \hINTACC red\CONTf~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Pratap Nagar}} RP4e\hSKRZ-G4 red\RP4w~~ ~~ ~~Swami Narayan Marg \hACC red\tCONTg fuchsia~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Shastri Nagar}} \hSTR+tc2 red\tSTR3 fuchsia~~ ~~ ~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Magenta|croute}} \tKINT1 fuchsia!~hKINTaq teal!~hINTACC red\hCONTfq teal!~tSTRc4 fuchsia~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Inderlok}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Green|croute}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Kanhaiya Nagar}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Keshav Puram}} RP4e\hSKRZ-G4 red\RP4w~~ ~~ ~~Ring Road tCONTgq pink\tSTRq pink!~hINTACC red\tCONTfq pink ~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Netaji Subhash Place}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Pink|croute}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Kohat Enclave}} hCONTgq fuchsia\hINTACC red!~hINTACCq fuchsia\hCONTfq fuchsia~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Madhuban Chowk}}~~ ~~{{rcb|Delhi Metro|Magenta|croute}} RP4e\hSKRZ-G4 red\RP4w~~ ~~ ~~Outer Ring Road~~ hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Rohini}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Dr Baba Saheb Ambedkar Hospital}} hACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Rithala}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Rohini Sector 25}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Rohini Sector 26}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Rohini Sector 31}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Rohini Sector 32}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro| Rohini Sector 36&}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Barwala}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro| Rohini Sector 35}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Rohini Sector 34}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Bawana Industrial Area-I Sector 3, 4}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Bawana Industrial Area-I Sector 1, 2}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Bawana JJ Colony}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Sanoth}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|New Sanoth}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Depot Station}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Bhorgarh Village}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Anaj Mandi Narela}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Narela DDA Sports Complex}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Narela}} exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Narela Sector 5}} exhSTR_red+GRZq~~ ~~ ~~{{BSsplit|[[Delhi]]|[[Haryana]]|line=-}} border exhACC red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Kundli}} exhKACCe red~~ ~~{{stl|Delhi Metro|Nathupur}} }}<noinclude> {{railway-routemap|IN|Red Line (Delhi Metro)|type=[[rapid transit]] line|cat=no}} {{collapsible option}} [[Category:Delhi Metro route diagram templates]] </noinclude> jvir461uhr50te53longv7sv5n8q896 0 150536 1361639 2026-06-13T11:39:45Z Rajeeb bastola 39875 "[[:en:Special:Redirect/revision/1358692826|Kashmere Gate metro station]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1361639 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br/>Kashmere Gate | other_name = | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red|line2=Yellow|line3=Violet}} | image = KASHGATEDELHI.jpg | address = Lothian Rd, Inter State Bus Terminal, Kashmere Gate, Old Delhi, Delhi, 110006 | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} | platforms = [[Island platform]] (Yellow Line)<br />Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}} [[Side platform]] (Red Line)<br /> Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Red|L}}<br />Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} [[Island platform]] (Violet Line)<br />Platform-5 → {{ltl|Delhi Metro|Violet|R}}<br /> Platform 6 → [[Terminal train station|Terminus]] | tracks = 6 | connections = {{rint|bus}} [[Maharana Pratap Inter State Bus Terminus|Kashmere Gate ISBT]] | structure = Elevated (Red Line)<br />Underground (Yellow Line)<br/> Underground (Violet Line) | depth = | levels = 3 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = 25 December 2002 (Red Line)<br/> 20 December 2004 (Yellow Line)<br/> 28 May 2017 (Violet Line) | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 268,761<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 250,386<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -6.8 }} }} | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro |line1=Red|left1=Tis Hazari|right1=Shastri Park |line2=Yellow|left2=Civil Lines|right2=Chandni Chowk |line3=Violet|right3=Lal Qila}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}}{{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Violet Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }}'''कश्मीरी गेट''' भनेर पनि चिनिने '''कश्मीरी गेट''' दिल्ली मेट्रो नेटवर्कको एउटा प्रमुख मेट्रो स्टेसन हो। यसमा रातो लाईनका लागि उन्नत संरचना र पहेंलो र बैजनी लाईनहरू दुवैका लागि भूमिगत सुविधाहरूसहित अद्वितीय डिजाइनको सुविधा छ। स्थानान्तरण स्टेसनको रूपमा, यसले उच्चतम माथिल्लो तहमा रातो लाइनलाई सबैभन्दा तल्लो भूमिगत स्तरमा पहेँलो लाइन र समानान्तर भूमिगत स्तरमा भायोलेट लाइनसँग जोड्दछ, जसले निर्बाध अन्तर-लाइन कनेक्टिभिटीको सुविधा दिन्छ।<ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> कश्मीरी गेट भारतको सबैभन्दा व्यस्त मेट्रो स्टेसन हो। यसको उद्घाटन २५ डिसेम्बर २००२ मा भएको थियो। व्यस्त समयमा, यो विश्व विद्यालय स्टेसनको छेउमा पहेँलो लाइनका लागि वैकल्पिक उत्तरी टर्मिनसको रूपमा कार्य गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kashmere Gate Delhi Metro Station |url=https://trainonrails.com/metro-trains/delhi/kashmere-gate-delhi-metro-station |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424025828/https://trainonrails.com/metro-trains/delhi/kashmere-gate-delhi-metro-station |archive-date=24 April 2023 |access-date=11 January 2020}}</ref> स्टेसनले दिल्लीको ऐतिहासिक कश्मीरी गेट क्षेत्रलाई सेवा दिन्छ, र दिल्ली मेट्रो नेटवर्क भित्रको सबैभन्दा ठुलो मेट्रो स्टेसन हो, लगभग ११८,४०० वर्ग फिट (११,००० वर्ग मिटर) को गलैँचा क्षेत्र फैलिएको छ। यो भारतको एक मात्र मेट्रो स्टेसन हो जसले तिनवटा लाइनहरूः रेड लाइन, यलो लाइन, र भायोलेट लाइनका लागि आदानप्रदानको रूपमा काम गर्दछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/heritage-line-takes-some-pressure-off-rajiv-chowk/article18620543.ece|title=Heritage Line takes some pressure off Rajiv Chowk|date=30 May 2017|work=The Hindu}}</ref> == तेस्रो चरणः सम्पर्क == दिल्ली मेट्रो चरण III योजना अन्तर्गत, भायोलेट लाइनलाई यसको हालको टर्मिनसबाट कश्मीरी गेट स्टेसनमा पहेँलो र रातो लाइनहरू भेट्न विस्तार गरिएको थियो। यसले भीडभाड भएको पहेँलो लाईनमा भीड कम गर्दै केन्द्रीय सचिवालय र कश्मीरी गेटबिच वैकल्पिक मार्ग प्रदान गऱ्यो। यसको उद्घाटन २८ मे २०१७ मा तत्कालीन केन्द्रीय मन्त्री वेंकैया नायडू गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=First Tunnel Breakthrough Of Phase - III At Janpath Metro Station |url=http://www.delhimetrorail.com/press_reldetails.aspx?id=gBXbV1MZs1Ulld |access-date=2013-06-10}}</ref> == स्टेसन लेआउट == स्टेशन लेआउट रेड लाइनRed Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''Platform 3'''<br />'''Westbound'''</span> |रिठाला अर्को स्टेशनः तीस हजारी<br /><small>अगला स्टेशनः तीस हजारीTis Hazari</small> |- | colspan="2" align="center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''Platform 4'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |बाटाहरू → शहीद स्थल (नयाँ बस अड्डा) अर्को स्टेशनः शास्त्री पार्क<br /><small>अगला स्टेशनः शास्त्री पार्कShastri Park</small> |- | valign="top" |'''सी''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |} स्टेशन लेआउट पहेँलो लाईनYellow Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" |'''सी''' | style="border-bottom:solid 1px grey;" |सम्मेलन | style="border-bottom:solid 1px grey;" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="500" |बाटाहरू → मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्रामनेक्स्ट स्टेसनः चाँदनी चोक<br /><br /> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |समयपुर बादली अर्को स्टेशनः सिभिल लाइन्स<br /><br /> |} स्टेशन लेआउट भायोलेट लाइनViolet Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" |'''सी''' | style="border-bottom:solid 1px grey;" |सम्मेलन | style="border-bottom:solid 1px grey;" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Violet}}">'''Platform 5'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="500" |बाटाहरू राजा नाहर सिंह (बल्लभगढ) अर्को स्टेशनः लाल किला<br /><br /> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Violet}}">'''Platform 6'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |तिर-ट्रेन यहाँ समाप्त हुन्छ |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Red}};" |<span style="color:black;">Kashmere Gate metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8 |- |मोरी गेट | - - |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |आइएसबीटी कश्मीरी गेट |आइएसबीटी कश्मीरी गेट |- |} == सम्पर्कहरू == === बस === * '''कश्मीरी गेट आइएसबीटी :''' यहाँबाट दिल्ली र छिमेकी राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू [[हरियाणा]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], पञ्जाब, [[हिमाचल प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] र [[उत्तराखण्ड]] बिच बस सेवाहरू सञ्चालन हुन्छन्।<ref>{{Cite web |title=Welcome to the Maharana Pratap ISBT, Kashmere Gate |url=https://dtidc.co.in/Home/IsbtDetail/1 |access-date=3 January 2024 |website=dtidc.co.in |publisher=DTIDC}}</ref> * '''[[:en:Delhi_Metro|Delhi Metro]] feeder buses''': ** फिडर बस सेवा ''एमसी-127'' कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेसनबाट सुरु हुन्छ र उत्तर-पूर्वी दिल्ली हर्ष विहारमा समाप्त हुन्छ। यो सेवा निम्न बस बिसौनीहरू हुँदै जान्छः शास्त्री पार्क मेट्रो स्टेशन, श्याम गिरी माता मन्दिर, दिल्ली आईटी पार्क (शास्त्री पार्क), जिरो पुस्ता, नयाँ उस्मानपुर, उस्मानपुर, दूसरा पुस्ता, तिसरा पुस्ता, कर्तार नगर, गामरी एक्स्टेन्सन, जगराम वाटिका, गढी मेन्दु, खजुरी चोक, भजनपुरा, यमुना विहार, गोकुलपुरी मेट्रो स्टेशन, गोकुलपुरी गाउँ, लोनी गोलचक्कर, मीत नगर र गगन सिनेमा।<ref>{{Cite web |title=Delhi Metro: Feeder buses |url=https://www.delhimetrorail.com/metro-feeder-buses-routes |access-date=3 January 2024 |website=delhimetrorail.com |publisher=Delhi Metro Rail Corporation}}</ref> === रेल === यो स्टेसन [[भारतीय रेल|भारतीय रेलवे]] सञ्जालको पुरानो दिल्ली रेलवे स्टेसनबाट करिब १.५ किलोमिटर (०.९३ माइल) को दुरीमा अवस्थित छ। == पनि हेर्नुहोस् == * दिल्लीमा यातायात == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 1fz41m0aimttwzxjg019lhuygc06hgz 1361640 1361639 2026-06-13T11:41:13Z Rajeeb bastola 39875 1361640 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br/>कश्मीरी गेट | other_name = | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red|line2=Yellow|line3=Violet}} | image = KASHGATEDELHI.jpg | address = लोथियन रोड, अन्तरराज्य बस टर्मिनल, कश्मीरी गेट, पुरानो दिल्ली, दिल्ली, ११०००६ | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} | platforms = [[Island platform]] (Yellow Line)<br />Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}} [[Side platform]] (Red Line)<br /> Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Red|L}}<br />Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} [[Island platform]] (Violet Line)<br />Platform-5 → {{ltl|Delhi Metro|Violet|R}}<br /> Platform 6 → [[Terminal train station|Terminus]] | tracks = 6 | connections = {{rint|bus}} [[Maharana Pratap Inter State Bus Terminus|Kashmere Gate ISBT]] | structure = Elevated (Red Line)<br />Underground (Yellow Line)<br/> Underground (Violet Line) | depth = | levels = 3 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = 25 December 2002 (Red Line)<br/> 20 December 2004 (Yellow Line)<br/> 28 May 2017 (Violet Line) | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 268,761<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 250,386<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -6.8 }} }} | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro |line1=Red|left1=Tis Hazari|right1=Shastri Park |line2=Yellow|left2=Civil Lines|right2=Chandni Chowk |line3=Violet|right3=Lal Qila}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}}{{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Violet Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }}'''कश्मीरी गेट''' भनेर पनि चिनिने '''कश्मीरी गेट''' दिल्ली मेट्रो नेटवर्कको एउटा प्रमुख मेट्रो स्टेसन हो। यसमा रातो लाईनका लागि उन्नत संरचना र पहेंलो र बैजनी लाईनहरू दुवैका लागि भूमिगत सुविधाहरूसहित अद्वितीय डिजाइनको सुविधा छ। स्थानान्तरण स्टेसनको रूपमा, यसले उच्चतम माथिल्लो तहमा रातो लाइनलाई सबैभन्दा तल्लो भूमिगत स्तरमा पहेँलो लाइन र समानान्तर भूमिगत स्तरमा भायोलेट लाइनसँग जोड्दछ, जसले निर्बाध अन्तर-लाइन कनेक्टिभिटीको सुविधा दिन्छ।<ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> कश्मीरी गेट भारतको सबैभन्दा व्यस्त मेट्रो स्टेसन हो। यसको उद्घाटन २५ डिसेम्बर २००२ मा भएको थियो। व्यस्त समयमा, यो विश्व विद्यालय स्टेसनको छेउमा पहेँलो लाइनका लागि वैकल्पिक उत्तरी टर्मिनसको रूपमा कार्य गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kashmere Gate Delhi Metro Station |url=https://trainonrails.com/metro-trains/delhi/kashmere-gate-delhi-metro-station |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424025828/https://trainonrails.com/metro-trains/delhi/kashmere-gate-delhi-metro-station |archive-date=24 April 2023 |access-date=11 January 2020}}</ref> स्टेसनले दिल्लीको ऐतिहासिक कश्मीरी गेट क्षेत्रलाई सेवा दिन्छ, र दिल्ली मेट्रो नेटवर्क भित्रको सबैभन्दा ठुलो मेट्रो स्टेसन हो, लगभग ११८,४०० वर्ग फिट (११,००० वर्ग मिटर) को गलैँचा क्षेत्र फैलिएको छ। यो भारतको एक मात्र मेट्रो स्टेसन हो जसले तिनवटा लाइनहरूः रेड लाइन, यलो लाइन, र भायोलेट लाइनका लागि आदानप्रदानको रूपमा काम गर्दछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/heritage-line-takes-some-pressure-off-rajiv-chowk/article18620543.ece|title=Heritage Line takes some pressure off Rajiv Chowk|date=30 May 2017|work=The Hindu}}</ref> == तेस्रो चरणः सम्पर्क == दिल्ली मेट्रो चरण III योजना अन्तर्गत, भायोलेट लाइनलाई यसको हालको टर्मिनसबाट कश्मीरी गेट स्टेसनमा पहेँलो र रातो लाइनहरू भेट्न विस्तार गरिएको थियो। यसले भीडभाड भएको पहेँलो लाईनमा भीड कम गर्दै केन्द्रीय सचिवालय र कश्मीरी गेटबिच वैकल्पिक मार्ग प्रदान गऱ्यो। यसको उद्घाटन २८ मे २०१७ मा तत्कालीन केन्द्रीय मन्त्री वेंकैया नायडू गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=First Tunnel Breakthrough Of Phase - III At Janpath Metro Station |url=http://www.delhimetrorail.com/press_reldetails.aspx?id=gBXbV1MZs1Ulld |access-date=2013-06-10}}</ref> == स्टेसन लेआउट == स्टेशन लेआउट रेड लाइनRed Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''Platform 3'''<br />'''Westbound'''</span> |रिठाला अर्को स्टेशनः तीस हजारी<br /><small>अगला स्टेशनः तीस हजारीTis Hazari</small> |- | colspan="2" align="center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''Platform 4'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |बाटाहरू → शहीद स्थल (नयाँ बस अड्डा) अर्को स्टेशनः शास्त्री पार्क<br /><small>अगला स्टेशनः शास्त्री पार्कShastri Park</small> |- | valign="top" |'''सी''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |} स्टेशन लेआउट पहेँलो लाईनYellow Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" |'''सी''' | style="border-bottom:solid 1px grey;" |सम्मेलन | style="border-bottom:solid 1px grey;" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="500" |बाटाहरू → मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्रामनेक्स्ट स्टेसनः चाँदनी चोक<br /><br /> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |समयपुर बादली अर्को स्टेशनः सिभिल लाइन्स<br /><br /> |} स्टेशन लेआउट भायोलेट लाइनViolet Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" |'''सी''' | style="border-bottom:solid 1px grey;" |सम्मेलन | style="border-bottom:solid 1px grey;" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Violet}}">'''Platform 5'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="500" |बाटाहरू राजा नाहर सिंह (बल्लभगढ) अर्को स्टेशनः लाल किला<br /><br /> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Violet}}">'''Platform 6'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |तिर-ट्रेन यहाँ समाप्त हुन्छ |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Red}};" |<span style="color:black;">Kashmere Gate metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8 |- |मोरी गेट | - - |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |आइएसबीटी कश्मीरी गेट |आइएसबीटी कश्मीरी गेट |- |} == सम्पर्कहरू == === बस === * '''कश्मीरी गेट आइएसबीटी :''' यहाँबाट दिल्ली र छिमेकी राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू [[हरियाणा]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], पञ्जाब, [[हिमाचल प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] र [[उत्तराखण्ड]] बिच बस सेवाहरू सञ्चालन हुन्छन्।<ref>{{Cite web |title=Welcome to the Maharana Pratap ISBT, Kashmere Gate |url=https://dtidc.co.in/Home/IsbtDetail/1 |access-date=3 January 2024 |website=dtidc.co.in |publisher=DTIDC}}</ref> * '''[[:en:Delhi_Metro|Delhi Metro]] feeder buses''': ** फिडर बस सेवा ''एमसी-127'' कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेसनबाट सुरु हुन्छ र उत्तर-पूर्वी दिल्ली हर्ष विहारमा समाप्त हुन्छ। यो सेवा निम्न बस बिसौनीहरू हुँदै जान्छः शास्त्री पार्क मेट्रो स्टेशन, श्याम गिरी माता मन्दिर, दिल्ली आईटी पार्क (शास्त्री पार्क), जिरो पुस्ता, नयाँ उस्मानपुर, उस्मानपुर, दूसरा पुस्ता, तिसरा पुस्ता, कर्तार नगर, गामरी एक्स्टेन्सन, जगराम वाटिका, गढी मेन्दु, खजुरी चोक, भजनपुरा, यमुना विहार, गोकुलपुरी मेट्रो स्टेशन, गोकुलपुरी गाउँ, लोनी गोलचक्कर, मीत नगर र गगन सिनेमा।<ref>{{Cite web |title=Delhi Metro: Feeder buses |url=https://www.delhimetrorail.com/metro-feeder-buses-routes |access-date=3 January 2024 |website=delhimetrorail.com |publisher=Delhi Metro Rail Corporation}}</ref> === रेल === यो स्टेसन [[भारतीय रेल|भारतीय रेलवे]] सञ्जालको पुरानो दिल्ली रेलवे स्टेसनबाट करिब १.५ किलोमिटर (०.९३ माइल) को दुरीमा अवस्थित छ। == पनि हेर्नुहोस् == * दिल्लीमा यातायात == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 5nu57nl0hrba54uj64scty4pytfzvvt 1361642 1361640 2026-06-13T11:47:37Z ~2026-34727-17 79333 1361642 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br/>कश्मीरी गेट | other_name = | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red|line2=Yellow|line3=Violet}} | image = KASHGATEDELHI.jpg | address = लोथियन रोड, अन्तरराज्य बस टर्मिनल, कश्मीरी गेट, पुरानो दिल्ली, दिल्ली, ११०००६ | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} | platforms = [[Island platform]] (Yellow Line)<br />Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}} [[Side platform]] (Red Line)<br /> Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Red|L}}<br />Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} [[Island platform]] (Violet Line)<br />Platform-5 → {{ltl|Delhi Metro|Violet|R}}<br /> Platform 6 → [[Terminal train station|Terminus]] | tracks = 6 | connections = {{rint|bus}} [[Maharana Pratap Inter State Bus Terminus|Kashmere Gate ISBT]] | structure = माथि उठाइएको (रातो लाईन)<br/>भूमिगत (पहेंलो लाईन)<br/>भूमिगत (बैजनी लाईन) | depth = | levels = 3 | parking = {{parking symbol}} Available | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = 25 December 2002 (Red Line)<br/> 20 December 2004 (Yellow Line)<br/> 28 May 2017 (Violet Line) | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 268,761<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 250,386<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -6.8 }} }} | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro |line1=Red|left1=Tis Hazari|right1=Shastri Park |line2=Yellow|left2=Civil Lines|right2=Chandni Chowk |line3=Violet|right3=Lal Qila}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}}{{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Violet Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }}'''कश्मीरी गेट''' भनेर पनि चिनिने '''कश्मीरी गेट''' दिल्ली मेट्रो नेटवर्कको एउटा प्रमुख मेट्रो स्टेसन हो। यसमा रातो लाईनका लागि उन्नत संरचना र पहेंलो र बैजनी लाईनहरू दुवैका लागि भूमिगत सुविधाहरूसहित अद्वितीय डिजाइनको सुविधा छ। स्थानान्तरण स्टेसनको रूपमा, यसले उच्चतम माथिल्लो तहमा रातो लाइनलाई सबैभन्दा तल्लो भूमिगत स्तरमा पहेँलो लाइन र समानान्तर भूमिगत स्तरमा भायोलेट लाइनसँग जोड्दछ, जसले निर्बाध अन्तर-लाइन कनेक्टिभिटीको सुविधा दिन्छ।<ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> कश्मीरी गेट भारतको सबैभन्दा व्यस्त मेट्रो स्टेसन हो। यसको उद्घाटन २५ डिसेम्बर २००२ मा भएको थियो। व्यस्त समयमा, यो विश्व विद्यालय स्टेसनको छेउमा पहेँलो लाइनका लागि वैकल्पिक उत्तरी टर्मिनसको रूपमा कार्य गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kashmere Gate Delhi Metro Station |url=https://trainonrails.com/metro-trains/delhi/kashmere-gate-delhi-metro-station |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424025828/https://trainonrails.com/metro-trains/delhi/kashmere-gate-delhi-metro-station |archive-date=24 April 2023 |access-date=11 January 2020}}</ref> स्टेसनले दिल्लीको ऐतिहासिक कश्मीरी गेट क्षेत्रलाई सेवा दिन्छ, र दिल्ली मेट्रो नेटवर्क भित्रको सबैभन्दा ठुलो मेट्रो स्टेसन हो, लगभग ११८,४०० वर्ग फिट (११,००० वर्ग मिटर) को गलैँचा क्षेत्र फैलिएको छ। यो भारतको एक मात्र मेट्रो स्टेसन हो जसले तिनवटा लाइनहरूः रेड लाइन, यलो लाइन, र भायोलेट लाइनका लागि आदानप्रदानको रूपमा काम गर्दछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/heritage-line-takes-some-pressure-off-rajiv-chowk/article18620543.ece|title=Heritage Line takes some pressure off Rajiv Chowk|date=30 May 2017|work=The Hindu}}</ref> == तेस्रो चरणः सम्पर्क == दिल्ली मेट्रो चरण III योजना अन्तर्गत, भायोलेट लाइनलाई यसको हालको टर्मिनसबाट कश्मीरी गेट स्टेसनमा पहेँलो र रातो लाइनहरू भेट्न विस्तार गरिएको थियो। यसले भीडभाड भएको पहेँलो लाईनमा भीड कम गर्दै केन्द्रीय सचिवालय र कश्मीरी गेटबिच वैकल्पिक मार्ग प्रदान गऱ्यो। यसको उद्घाटन २८ मे २०१७ मा तत्कालीन केन्द्रीय मन्त्री वेंकैया नायडू गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=First Tunnel Breakthrough Of Phase - III At Janpath Metro Station |url=http://www.delhimetrorail.com/press_reldetails.aspx?id=gBXbV1MZs1Ulld |access-date=2013-06-10}}</ref> == स्टेसन लेआउट == स्टेशन लेआउट रेड लाइनRed Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''Platform 3'''<br />'''Westbound'''</span> |रिठाला अर्को स्टेशनः तीस हजारी<br /><small>अगला स्टेशनः तीस हजारीTis Hazari</small> |- | colspan="2" align="center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''Platform 4'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |बाटाहरू → शहीद स्थल (नयाँ बस अड्डा) अर्को स्टेशनः शास्त्री पार्क<br /><small>अगला स्टेशनः शास्त्री पार्कShastri Park</small> |- | valign="top" |'''सी''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |} स्टेशन लेआउट पहेँलो लाईनYellow Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" |'''सी''' | style="border-bottom:solid 1px grey;" |सम्मेलन | style="border-bottom:solid 1px grey;" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="500" |बाटाहरू → मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्रामनेक्स्ट स्टेसनः चाँदनी चोक<br /><br /> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |समयपुर बादली अर्को स्टेशनः सिभिल लाइन्स<br /><br /> |} स्टेशन लेआउट भायोलेट लाइनViolet Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" |'''सी''' | style="border-bottom:solid 1px grey;" |सम्मेलन | style="border-bottom:solid 1px grey;" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Violet}}">'''Platform 5'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="500" |बाटाहरू राजा नाहर सिंह (बल्लभगढ) अर्को स्टेशनः लाल किला<br /><br /> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Violet}}">'''Platform 6'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |तिर-ट्रेन यहाँ समाप्त हुन्छ |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Red}};" |<span style="color:black;">Kashmere Gate metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8 |- |मोरी गेट | - - |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |आइएसबीटी कश्मीरी गेट |आइएसबीटी कश्मीरी गेट |- |} == सम्पर्कहरू == === बस === * '''कश्मीरी गेट आइएसबीटी :''' यहाँबाट दिल्ली र छिमेकी राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू [[हरियाणा]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], पञ्जाब, [[हिमाचल प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] र [[उत्तराखण्ड]] बिच बस सेवाहरू सञ्चालन हुन्छन्।<ref>{{Cite web |title=Welcome to the Maharana Pratap ISBT, Kashmere Gate |url=https://dtidc.co.in/Home/IsbtDetail/1 |access-date=3 January 2024 |website=dtidc.co.in |publisher=DTIDC}}</ref> * '''[[:en:Delhi_Metro|Delhi Metro]] feeder buses''': ** फिडर बस सेवा ''एमसी-127'' कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेसनबाट सुरु हुन्छ र उत्तर-पूर्वी दिल्ली हर्ष विहारमा समाप्त हुन्छ। यो सेवा निम्न बस बिसौनीहरू हुँदै जान्छः शास्त्री पार्क मेट्रो स्टेशन, श्याम गिरी माता मन्दिर, दिल्ली आईटी पार्क (शास्त्री पार्क), जिरो पुस्ता, नयाँ उस्मानपुर, उस्मानपुर, दूसरा पुस्ता, तिसरा पुस्ता, कर्तार नगर, गामरी एक्स्टेन्सन, जगराम वाटिका, गढी मेन्दु, खजुरी चोक, भजनपुरा, यमुना विहार, गोकुलपुरी मेट्रो स्टेशन, गोकुलपुरी गाउँ, लोनी गोलचक्कर, मीत नगर र गगन सिनेमा।<ref>{{Cite web |title=Delhi Metro: Feeder buses |url=https://www.delhimetrorail.com/metro-feeder-buses-routes |access-date=3 January 2024 |website=delhimetrorail.com |publisher=Delhi Metro Rail Corporation}}</ref> === रेल === यो स्टेसन [[भारतीय रेल|भारतीय रेलवे]] सञ्जालको पुरानो दिल्ली रेलवे स्टेसनबाट करिब १.५ किलोमिटर (०.९३ माइल) को दुरीमा अवस्थित छ। == पनि हेर्नुहोस् == * दिल्लीमा यातायात == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 7e9a1gic79uobaawi749fibsu8jklrs 1361643 1361642 2026-06-13T11:48:45Z ~2026-34727-17 79333 1361643 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br/>कश्मीरी गेट | other_name = | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red|line2=Yellow|line3=Violet}} | image = KASHGATEDELHI.jpg | address = लोथियन रोड, अन्तरराज्य बस टर्मिनल, कश्मीरी गेट, पुरानो दिल्ली, दिल्ली, ११०००६ | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} | platforms = [[Island platform]] (Yellow Line)<br />Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}} [[Side platform]] (Red Line)<br /> Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Red|L}}<br />Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} [[Island platform]] (Violet Line)<br />Platform-5 → {{ltl|Delhi Metro|Violet|R}}<br /> Platform 6 → [[Terminal train station|Terminus]] | tracks = 6 | connections = {{rint|bus}} [[Maharana Pratap Inter State Bus Terminus|Kashmere Gate ISBT]] | structure = माथि उठाइएको (रातो लाईन)<br/>भूमिगत (पहेंलो लाईन)<br/>भूमिगत (बैजनी लाईन) | depth = | levels = 3 | parking = {{parking symbol}} उपलब्ध छ | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = 25 December 2002 (Red Line)<br/> 20 December 2004 (Yellow Line)<br/> 28 May 2017 (Violet Line) | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 268,761<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 250,386<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -6.8 }} }} | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro |line1=Red|left1=Tis Hazari|right1=Shastri Park |line2=Yellow|left2=Civil Lines|right2=Chandni Chowk |line3=Violet|right3=Lal Qila}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}}{{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Violet Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }}'''कश्मीरी गेट''' भनेर पनि चिनिने '''कश्मीरी गेट''' दिल्ली मेट्रो नेटवर्कको एउटा प्रमुख मेट्रो स्टेसन हो। यसमा रातो लाईनका लागि उन्नत संरचना र पहेंलो र बैजनी लाईनहरू दुवैका लागि भूमिगत सुविधाहरूसहित अद्वितीय डिजाइनको सुविधा छ। स्थानान्तरण स्टेसनको रूपमा, यसले उच्चतम माथिल्लो तहमा रातो लाइनलाई सबैभन्दा तल्लो भूमिगत स्तरमा पहेँलो लाइन र समानान्तर भूमिगत स्तरमा भायोलेट लाइनसँग जोड्दछ, जसले निर्बाध अन्तर-लाइन कनेक्टिभिटीको सुविधा दिन्छ।<ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> कश्मीरी गेट भारतको सबैभन्दा व्यस्त मेट्रो स्टेसन हो। यसको उद्घाटन २५ डिसेम्बर २००२ मा भएको थियो। व्यस्त समयमा, यो विश्व विद्यालय स्टेसनको छेउमा पहेँलो लाइनका लागि वैकल्पिक उत्तरी टर्मिनसको रूपमा कार्य गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kashmere Gate Delhi Metro Station |url=https://trainonrails.com/metro-trains/delhi/kashmere-gate-delhi-metro-station |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424025828/https://trainonrails.com/metro-trains/delhi/kashmere-gate-delhi-metro-station |archive-date=24 April 2023 |access-date=11 January 2020}}</ref> स्टेसनले दिल्लीको ऐतिहासिक कश्मीरी गेट क्षेत्रलाई सेवा दिन्छ, र दिल्ली मेट्रो नेटवर्क भित्रको सबैभन्दा ठुलो मेट्रो स्टेसन हो, लगभग ११८,४०० वर्ग फिट (११,००० वर्ग मिटर) को गलैँचा क्षेत्र फैलिएको छ। यो भारतको एक मात्र मेट्रो स्टेसन हो जसले तिनवटा लाइनहरूः रेड लाइन, यलो लाइन, र भायोलेट लाइनका लागि आदानप्रदानको रूपमा काम गर्दछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/heritage-line-takes-some-pressure-off-rajiv-chowk/article18620543.ece|title=Heritage Line takes some pressure off Rajiv Chowk|date=30 May 2017|work=The Hindu}}</ref> == तेस्रो चरणः सम्पर्क == दिल्ली मेट्रो चरण III योजना अन्तर्गत, भायोलेट लाइनलाई यसको हालको टर्मिनसबाट कश्मीरी गेट स्टेसनमा पहेँलो र रातो लाइनहरू भेट्न विस्तार गरिएको थियो। यसले भीडभाड भएको पहेँलो लाईनमा भीड कम गर्दै केन्द्रीय सचिवालय र कश्मीरी गेटबिच वैकल्पिक मार्ग प्रदान गऱ्यो। यसको उद्घाटन २८ मे २०१७ मा तत्कालीन केन्द्रीय मन्त्री वेंकैया नायडू गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=First Tunnel Breakthrough Of Phase - III At Janpath Metro Station |url=http://www.delhimetrorail.com/press_reldetails.aspx?id=gBXbV1MZs1Ulld |access-date=2013-06-10}}</ref> == स्टेसन लेआउट == स्टेशन लेआउट रेड लाइनRed Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''Platform 3'''<br />'''Westbound'''</span> |रिठाला अर्को स्टेशनः तीस हजारी<br /><small>अगला स्टेशनः तीस हजारीTis Hazari</small> |- | colspan="2" align="center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''Platform 4'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |बाटाहरू → शहीद स्थल (नयाँ बस अड्डा) अर्को स्टेशनः शास्त्री पार्क<br /><small>अगला स्टेशनः शास्त्री पार्कShastri Park</small> |- | valign="top" |'''सी''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |} स्टेशन लेआउट पहेँलो लाईनYellow Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" |'''सी''' | style="border-bottom:solid 1px grey;" |सम्मेलन | style="border-bottom:solid 1px grey;" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="500" |बाटाहरू → मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्रामनेक्स्ट स्टेसनः चाँदनी चोक<br /><br /> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |समयपुर बादली अर्को स्टेशनः सिभिल लाइन्स<br /><br /> |} स्टेशन लेआउट भायोलेट लाइनViolet Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" |'''सी''' | style="border-bottom:solid 1px grey;" |सम्मेलन | style="border-bottom:solid 1px grey;" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Violet}}">'''Platform 5'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="500" |बाटाहरू राजा नाहर सिंह (बल्लभगढ) अर्को स्टेशनः लाल किला<br /><br /> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Violet}}">'''Platform 6'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |तिर-ट्रेन यहाँ समाप्त हुन्छ |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Red}};" |<span style="color:black;">Kashmere Gate metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8 |- |मोरी गेट | - - |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |आइएसबीटी कश्मीरी गेट |आइएसबीटी कश्मीरी गेट |- |} == सम्पर्कहरू == === बस === * '''कश्मीरी गेट आइएसबीटी :''' यहाँबाट दिल्ली र छिमेकी राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू [[हरियाणा]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], पञ्जाब, [[हिमाचल प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] र [[उत्तराखण्ड]] बिच बस सेवाहरू सञ्चालन हुन्छन्।<ref>{{Cite web |title=Welcome to the Maharana Pratap ISBT, Kashmere Gate |url=https://dtidc.co.in/Home/IsbtDetail/1 |access-date=3 January 2024 |website=dtidc.co.in |publisher=DTIDC}}</ref> * '''[[:en:Delhi_Metro|Delhi Metro]] feeder buses''': ** फिडर बस सेवा ''एमसी-127'' कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेसनबाट सुरु हुन्छ र उत्तर-पूर्वी दिल्ली हर्ष विहारमा समाप्त हुन्छ। यो सेवा निम्न बस बिसौनीहरू हुँदै जान्छः शास्त्री पार्क मेट्रो स्टेशन, श्याम गिरी माता मन्दिर, दिल्ली आईटी पार्क (शास्त्री पार्क), जिरो पुस्ता, नयाँ उस्मानपुर, उस्मानपुर, दूसरा पुस्ता, तिसरा पुस्ता, कर्तार नगर, गामरी एक्स्टेन्सन, जगराम वाटिका, गढी मेन्दु, खजुरी चोक, भजनपुरा, यमुना विहार, गोकुलपुरी मेट्रो स्टेशन, गोकुलपुरी गाउँ, लोनी गोलचक्कर, मीत नगर र गगन सिनेमा।<ref>{{Cite web |title=Delhi Metro: Feeder buses |url=https://www.delhimetrorail.com/metro-feeder-buses-routes |access-date=3 January 2024 |website=delhimetrorail.com |publisher=Delhi Metro Rail Corporation}}</ref> === रेल === यो स्टेसन [[भारतीय रेल|भारतीय रेलवे]] सञ्जालको पुरानो दिल्ली रेलवे स्टेसनबाट करिब १.५ किलोमिटर (०.९३ माइल) को दुरीमा अवस्थित छ। == पनि हेर्नुहोस् == * दिल्लीमा यातायात == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] fnnb1k2e1nldv3ji2sczs641ngsbdj4 1361645 1361643 2026-06-13T11:51:57Z ~2026-34727-17 79333 1361645 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = [[File:Delhi Metro logo.svg|50px]]<br/>कश्मीरी गेट | other_name = | style = Delhi Metro | type = {{Delhi Metro Infobox station line|line=Red|line2=Yellow|line3=Violet}} | image = KASHGATEDELHI.jpg | address = लोथियन रोड, अन्तरराज्य बस टर्मिनल, कश्मीरी गेट, पुरानो दिल्ली, दिल्ली, ११०००६ | coordinates = {{Coord|format=dms|display=inline,title}} | owned = [[Delhi Metro]] | lines = {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} | platforms = [[Island platform]] (Yellow Line)<br />Platform-1 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|R}}<br />Platform-2 → {{ltl|Delhi Metro|Yellow|L}} [[Side platform]] (Red Line)<br /> Platform-3 → {{ltl|Delhi Metro|Red|L}}<br />Platform-4 → {{ltl|Delhi Metro|Red|R}} [[Island platform]] (Violet Line)<br />Platform-5 → {{ltl|Delhi Metro|Violet|R}}<br /> Platform 6 → [[Terminal train station|Terminus]] | tracks = 6 | connections = {{rint|bus}} [[Maharana Pratap Inter State Bus Terminus|Kashmere Gate ISBT]] | structure = माथि उठाइएको (रातो लाईन)<br/>भूमिगत (पहेंलो लाईन)<br/>भूमिगत (बैजनी लाईन) | depth = | levels = 3 | parking = {{parking symbol}} उपलब्ध छ | bicycle = | disabled = Yes {{access icon}} | code = {{#property:P296}} | zone = | opened = २५ डिसेम्बर २००२ (रातो लाईन)<br/>२० डिसेम्बर २००४ (पहेँलो लाईन)<br/>२८ मे २०१७ (बैजनी लाईन) | closed = | rebuilt = | electrified = {{25 kV 50 Hz}} through [[overhead catenary]] | former = | mpassengers = {{Infobox | data1 = {{Rail pass box | passengers = 268,761<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs">{{cite news |last=Agarwal |first=Priyangi |date=1 December 2023 |title=How new interchange stations are taking load off Delhi Metro hubs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/how-new-interchange-stations-are-taking-load-off-delhi-metro-hubs/articleshow/105640678.cms |work=Times of India |location=New Delhi |access-date=6 December 2023}}</ref> | pass_year = October 2019 | pass_percent = }} | data2 = {{Rail pass box | passengers = 250,386<ref name = "New Interchange Stations - Taking Load off DM Hubs" /> | pass_year = October 2023 | pass_percent = -6.8 }} }} | services = {{Adjacent stations|system=Delhi Metro |line1=Red|left1=Tis Hazari|right1=Shastri Park |line2=Yellow|left2=Civil Lines|right2=Chandni Chowk |line3=Violet|right3=Lal Qila}} | route_map = {{Delhi Metro Red Line Route}}{{Delhi Metro Yellow Line Route}}{{Delhi Metro Violet Line Route}} | mapframe = yes | mapframe-marker = rail | mapframe-marker-color = | mapframe-zoom = 14 | map_state = collapsed }}'''कश्मीरी गेट''' भनेर पनि चिनिने '''कश्मीरी गेट''' दिल्ली मेट्रो नेटवर्कको एउटा प्रमुख मेट्रो स्टेसन हो। यसमा रातो लाईनका लागि उन्नत संरचना र पहेंलो र बैजनी लाईनहरू दुवैका लागि भूमिगत सुविधाहरूसहित अद्वितीय डिजाइनको सुविधा छ। स्थानान्तरण स्टेसनको रूपमा, यसले उच्चतम माथिल्लो तहमा रातो लाइनलाई सबैभन्दा तल्लो भूमिगत स्तरमा पहेँलो लाइन र समानान्तर भूमिगत स्तरमा भायोलेट लाइनसँग जोड्दछ, जसले निर्बाध अन्तर-लाइन कनेक्टिभिटीको सुविधा दिन्छ।<ref>{{Cite web |title=Station Information |url=http://www.delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619035828/http://delhimetrorail.com/commuters/station_information.html |archive-date=19 June 2010 |access-date=2010-06-26}}</ref> कश्मीरी गेट भारतको सबैभन्दा व्यस्त मेट्रो स्टेसन हो। यसको उद्घाटन २५ डिसेम्बर २००२ मा भएको थियो। व्यस्त समयमा, यो विश्व विद्यालय स्टेसनको छेउमा पहेँलो लाइनका लागि वैकल्पिक उत्तरी टर्मिनसको रूपमा कार्य गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kashmere Gate Delhi Metro Station |url=https://trainonrails.com/metro-trains/delhi/kashmere-gate-delhi-metro-station |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424025828/https://trainonrails.com/metro-trains/delhi/kashmere-gate-delhi-metro-station |archive-date=24 April 2023 |access-date=11 January 2020}}</ref> स्टेसनले दिल्लीको ऐतिहासिक कश्मीरी गेट क्षेत्रलाई सेवा दिन्छ, र दिल्ली मेट्रो नेटवर्क भित्रको सबैभन्दा ठुलो मेट्रो स्टेसन हो, लगभग ११८,४०० वर्ग फिट (११,००० वर्ग मिटर) को गलैँचा क्षेत्र फैलिएको छ। यो भारतको एक मात्र मेट्रो स्टेसन हो जसले तिनवटा लाइनहरूः रेड लाइन, यलो लाइन, र भायोलेट लाइनका लागि आदानप्रदानको रूपमा काम गर्दछ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/heritage-line-takes-some-pressure-off-rajiv-chowk/article18620543.ece|title=Heritage Line takes some pressure off Rajiv Chowk|date=30 May 2017|work=The Hindu}}</ref> == तेस्रो चरणः सम्पर्क == दिल्ली मेट्रो चरण III योजना अन्तर्गत, भायोलेट लाइनलाई यसको हालको टर्मिनसबाट कश्मीरी गेट स्टेसनमा पहेँलो र रातो लाइनहरू भेट्न विस्तार गरिएको थियो। यसले भीडभाड भएको पहेँलो लाईनमा भीड कम गर्दै केन्द्रीय सचिवालय र कश्मीरी गेटबिच वैकल्पिक मार्ग प्रदान गऱ्यो। यसको उद्घाटन २८ मे २०१७ मा तत्कालीन केन्द्रीय मन्त्री वेंकैया नायडू गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=First Tunnel Breakthrough Of Phase - III At Janpath Metro Station |url=http://www.delhimetrorail.com/press_reldetails.aspx?id=gBXbV1MZs1Ulld |access-date=2013-06-10}}</ref> == स्टेसन लेआउट == स्टेशन लेआउट रेड लाइनRed Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | rowspan="4" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | colspan="2" style="border-top:solid 1px grey;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''Platform 3'''<br />'''Westbound'''</span> |रिठाला अर्को स्टेशनः तीस हजारी<br /><small>अगला स्टेशनः तीस हजारीTis Hazari</small> |- | colspan="2" align="center" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px grey;" |<small>साइड प्लेटफर्म ढोका बायाँतिर खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Red}}">'''Platform 4'''<br />'''Eastbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |बाटाहरू → शहीद स्थल (नयाँ बस अड्डा) अर्को स्टेशनः शास्त्री पार्क<br /><small>अगला स्टेशनः शास्त्री पार्कShastri Park</small> |- | valign="top" |'''सी''' | valign="top" |सम्मेलन | valign="top" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;border-top:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |} स्टेशन लेआउट पहेँलो लाईनYellow Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" |'''सी''' | style="border-bottom:solid 1px grey;" |सम्मेलन | style="border-bottom:solid 1px grey;" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 1'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="500" |बाटाहरू → मिलेनियम सिटी सेन्टर गुरुग्रामनेक्स्ट स्टेसनः चाँदनी चोक<br /><br /> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Yellow}}">'''Platform 2'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |समयपुर बादली अर्को स्टेशनः सिभिल लाइन्स<br /><br /> |} स्टेशन लेआउट भायोलेट लाइनViolet Line {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''जी''' | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |सडक स्तर | valign="top" style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |द्वारहरू |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" |'''सी''' | style="border-bottom:solid 1px grey;" |सम्मेलन | style="border-bottom:solid 1px grey;" |भाडा नियन्त्रण, स्टेशन एजेन्ट, टोकन भेन्डि and र स्वचालित भेन्डि machine मेसिनहरू, क्रसओभर |- | rowspan="3" valign="top" style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px grey;" width="50" |'''पी''' | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Violet}}">'''Platform 5'''<br />'''Southbound'''</span> | style="border-top:solid 1px grey;border-bottom:solid 1px white;" width="500" |बाटाहरू राजा नाहर सिंह (बल्लभगढ) अर्को स्टेशनः लाल किला<br /><br /> |- | colspan="2" style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;" |<small>आइल्यान्ड प्लेटफर्म। दायाँतिर ढोका खुल्नेछ{{Access icon}}</small> |- | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="100" |<span style="color:#{{rcr|Delhi Metro|Violet}}">'''Platform 6'''<br />'''Northbound'''</span> | style="border-bottom:solid 1px grey;" width="500" |तिर-ट्रेन यहाँ समाप्त हुन्छ |} == प्रवेश/निकास == {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="68%" ! align="center" colspan="8" style="background:#{{rcr|Delhi Metro|Red}};" |<span style="color:black;">Kashmere Gate metro station: Entry/Exits</span> |- ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-1{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-2 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-3 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-4 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-5 ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-6{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-7{{Access icon}} ! style="width:8.5%;" |गेट नम्बर-8 |- |मोरी गेट | - - |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |लाला हरदेव सहाय मार्ग |आइएसबीटी कश्मीरी गेट |आइएसबीटी कश्मीरी गेट |- |} == सम्पर्कहरू == === बस === * '''कश्मीरी गेट आइएसबीटी :''' यहाँबाट दिल्ली र छिमेकी राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशहरू [[हरियाणा]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], पञ्जाब, [[हिमाचल प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] र [[उत्तराखण्ड]] बिच बस सेवाहरू सञ्चालन हुन्छन्।<ref>{{Cite web |title=Welcome to the Maharana Pratap ISBT, Kashmere Gate |url=https://dtidc.co.in/Home/IsbtDetail/1 |access-date=3 January 2024 |website=dtidc.co.in |publisher=DTIDC}}</ref> * '''[[:en:Delhi_Metro|Delhi Metro]] feeder buses''': ** फिडर बस सेवा ''एमसी-127'' कश्मीरी गेट मेट्रो स्टेसनबाट सुरु हुन्छ र उत्तर-पूर्वी दिल्ली हर्ष विहारमा समाप्त हुन्छ। यो सेवा निम्न बस बिसौनीहरू हुँदै जान्छः शास्त्री पार्क मेट्रो स्टेशन, श्याम गिरी माता मन्दिर, दिल्ली आईटी पार्क (शास्त्री पार्क), जिरो पुस्ता, नयाँ उस्मानपुर, उस्मानपुर, दूसरा पुस्ता, तिसरा पुस्ता, कर्तार नगर, गामरी एक्स्टेन्सन, जगराम वाटिका, गढी मेन्दु, खजुरी चोक, भजनपुरा, यमुना विहार, गोकुलपुरी मेट्रो स्टेशन, गोकुलपुरी गाउँ, लोनी गोलचक्कर, मीत नगर र गगन सिनेमा।<ref>{{Cite web |title=Delhi Metro: Feeder buses |url=https://www.delhimetrorail.com/metro-feeder-buses-routes |access-date=3 January 2024 |website=delhimetrorail.com |publisher=Delhi Metro Rail Corporation}}</ref> === रेल === यो स्टेसन [[भारतीय रेल|भारतीय रेलवे]] सञ्जालको पुरानो दिल्ली रेलवे स्टेसनबाट करिब १.५ किलोमिटर (०.९३ माइल) को दुरीमा अवस्थित छ। == पनि हेर्नुहोस् == * दिल्लीमा यातायात == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Delhi Metro}} * [http://www.delhimetrorail.com/ दिल्ली मेट्रो रेल निगम लिमिटेड (आधिकारिक साइट)] * [http://www.delhimetrorail.com/annual_report.aspx/ दिल्ली मेट्रो वार्षिक प्रतिवेदन] {{Delhi Metro}}  [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 8l32lq9926nqvenzz8p8qmk9w1ak0gy