विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1965 1361723 1342994 2026-06-14T06:04:03Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1361723 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = सङ्घीय गणतन्त्र जर्मनी | native_name = {{native name|de|Bundesrepublik Deutschland|icon=no}} | common_name = जर्मनी | national_motto = {{unbulleted list |{{native phrase|de|"Einigkeit und Recht und Freiheit"|italics=off}} |{{small|"एकता, न्याय र मुक्ति"}}}} | national_anthem = {{unbulleted list |''Lied der Deutschen''&nbsp;<ref name="CIA">"[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210103180603/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html |date=2021-01-03 }} {{web archive|url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html |date=११ फेब्रुअरी २०१६ }}" सिआइए, सङ्ग्रहीत मिति; ११ जुन २०१३।</ref> {{small|(''जर्मनेलीहरूको सङ्गीत'')}}}}<br /><center>[[चित्र:National anthem of Germany - U.S. Army 1st Armored Division Band.ogg]]</center> | image_flag = Flag of Germany.svg | image_coat = Coat of arms of Germany.svg | other_symbol_type = जर्मन सरकारको सिलमोहर | other_symbol = {{unbulleted list |[[चित्र:Bundesadler Bundesorgane.svg|90x90px|जर्मन सरकारको प्रतीक चिन्ह]]}} | image_map = EU-Germany.svg | map_caption = {{map caption |location_color=गाढा हरियो |region=युरोप |region_color=गाढा खैरो|subregion=the [[युरोपेली सङ्घ]] |subregion_color=हरियो |legend=EU-Germany.svg}} | official_languages = [[जर्मनेली भाषा|जर्मनेली]]{{ref|a}} | demonym = [[जर्मनेली नागरिक]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | {{nowrap|८१% [[जर्मनेली नागरिक]]<ref name=pop>[https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Migrationshintergrund2010220107004.pdf?__blob=publicationFile Bevölkerung und Erwerbstätigkeit: Bevölkerung mit Migrationshintergrund – Ergebnisse des Mikrozensus 2010], p. 64 statistics</ref><ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2010/01/PD10_033_122.html |title=Germans without any migrant background |accessdate=११ जुन २०१३ |archivedate=१७ जनवरी २०१३ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117044558/https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2010/01/PD10_033_122.html}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/EN/PressServices/Press/pr/2010/07/PE10_248_122.html |title=Press releases - For the first time more than 16 million people with migration background in Germany |publisher=Federal Statistical Office (Destatis) - Destatis.de |date=2010-07-14 |accessdate=2012-11-04 |archivedate=२०१२-११-१६ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121116122732/https://www.destatis.de/EN/PressServices/Press/pr/2010/07/PE10_248_122.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2011/09/PD11_355_122.html |title=Pressemitteilungen - Ein Fünftel der Bevölkerung in Deutschland hatte 2010 einen Migrationshintergrund |language={{de icon}} |publisher=Statistisches Bundesamt (Destatis) - Destatis.de |date=2011-09-26 |accessdate=2012-11-04 |archivedate=२०१८-११-१६ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141116011314/https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2011/09/PD11_355_122.html }}</ref><!--end nowrap:-->}} | {{nowrap|७% अन्य युरोपेली}} | ४% तुर्केली | २% एसियाली नागरिक | ६% अन्य }} | capital = [[बर्लिन]] | latd = 52 | latm = 31 | latNS = N | longd = 13 | longm = 23 | longEW = E | largest_city = राजधानी | government_type = संयुक्तराष्ट्रिय गणतन्त्र | leader_title1 = [[जर्मनीको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | leader_name1 = [[फ्राङ्क-भाइटा स्टानमायार]] | leader_title2 = [[जर्मनीको चान्सलर|चान्सलर]] | leader_name2 = [[फ्रिडरिच मेर्च]] | leader_title3 = बुन्डेसटागको अध्यक्ष | leader_name3 = [[युलिया क्लोकनेर]] | leader_title4 = बुन्डेसराटको अध्यक्ष | leader_name4 = [[आङ्के रेलिङ्गेर]] | legislature = {{clear}} | upper_house = बुन्डेसराट | lower_house = बुन्डेसटाग | sovereignty_type = | established_event1 = | established_date1 = | established_event2 = [[जर्मन साम्राज्य|एकीकरण]] | established_date2 = १८ जनवरी १८७१ | established_event3 = संयुक्तराष्ट्रिय गणतन्त्र | established_date3 = २७ मे १९८९ | established_event4 = [[जर्मन पुनः एकीकरण|पुनः एकीकरण]] | established_date4 = ३ अक्टोबर १९९० | accessionEUdate = २५ मार्च १९५७ | EUseats = ९९ | area_km2 = ३,५७,३८६ | area_sq_mi = 137988 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = ६२औँ | area_magnitude = 1 E11 | percent_water = २.३४% | population_census = ८०,२१९,६९५<ref>{{cite web|language=जर्मनेली|title=Pressekonferenzen und Hintergrundgespräche|url=https://www.destatis.de/DE/Presse/Pressekonferenzen/pressekonferenzen-uebersicht.html|accessdate=2022-09-03|website=Statistisches Bundesamt}}</ref> | population_census_year = सन् २०११ | population_census_rank = १९औँ | population_estimate = ८२,८००,००० <ref>{{cite web|date=1987-01-01|title=Statistisches Jahrbuch 1987 für die Bundesrepublik Deutschland|url=http://dx.doi.org/10.1515/9783112327340|doi=10.1515/9783112327340}}</ref> | population_estimate_year = सन् २०१८ | population_estimate_rank = १७औँ | population_density_km2 = २२५ | population_density_sq_mi = ५८३ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ५८औँ | GDP_PPP_year = सन् २०१२ | GDP_PPP = $३ खर्ब १९७ अर्ब<ref name=IMF>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=9&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=134&s=NGDP_R%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Germany |publisher=International Monetary Fund |date=April 2013 |accessdate=17 April 2013}}</ref> | GDP_PPP_rank = पाँचौँ | GDP_PPP_per_capita = $३९,०२८<ref name=IMF/> | GDP_PPP_per_capita_rank = १७औँ | GDP_nominal = $३ खर्ब ४०१ अर्ब<ref name=IMF/> | GDP_nominal_rank = चौँथो | GDP_nominal_per_capita_rank = २२औँ | GDP_nominal_year = सन् २०१२ | GDP_nominal_per_capita = $४१,५१३<ref name=IMF/> | Gini_year = सन् २००६ | Gini_change = | Gini = २७ | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI_year = सन् २०१३ | HDI_change = वृद्धि | HDI = ०.९२० | HDI_ref = <ref>{{cite web |url=url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_CH.pdf |title=Human Development Report 2013 |year=2013|publisher=UN |accessdate=14 March 2013}}</ref> | HDI_rank = पाँचौँ | currency = [[युरो]] (€) | currency_code = EUR | time_zone = मध्य युरोपेली समय | utc_offset = +१ | time_zone_DST = मध्य युरोपेली ग्रीष्मकालिन समय | utc_offset_DST = +२ | drives_on = दायाँ | cctld = डट डिइ&nbsp;{{ref|b}} | calling_code = [[जर्मनीमा टेलिफोन नम्बर|{{#property:P474}}]] | footnote_a = {{note|a}} [[डेनिस भाषा|डेनिस]], [[निम्न जमनेली]], [[सर्बियाली भाषा|सर्बियाली]], [[रोमानी भाषा|रोमानी]] र [[फ्रिसियाली भाषा|फ्रिसियाली]] जस्ता भाषाहरू युरोपेली क्षेत्रीय वा अल्पसङ्ख्यक भाषाहरूको संस्थाद्वारा आधिकारिक रूपमा मान्यता प्राप्त छन्। | footnote_b = {{note|b}} अन्य [[युरोपेली सङ्घ]]का सदस्य राष्ट्रहरूमा पनि प्रयोग गरिएको डटइयु डोमेन जर्मनीमा पनि प्रयोग गरिन्छ। | languages_type = | languages2_type = | leader_name5 = | leader_name6 = | leader_name7 = | leader_name8 = | leader_name9 = | FR_total_population_estimate_year = | FR_foot = | FR_total_population_estimate = | FR_total_population_estimate_rank = | FR_metropole_population_estimate_rank = }} '''जर्मनी''' ([[जर्मनेली भाषा|जर्मनमा]]: Deutschland), आधिकारिक नाम '''सङ्घीय गणतन्त्र जर्मनी''' ({{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}}, "बुन्डेसरेपुब्लिक डोयचलान्ड", {{IPA-de|ˈbʊndəsʁepuˌbliːk ˈdɔʏtʃlant|pron|De-Bundesrepublik_Deutschland.ogg}}) <ref name="Duden6">{{cite book | editor = Max Mangold (ed.) | title = Duden, Aussprachewörterbuch (Duden Pronunciation Dictionary) | edition = 6th ed. | year = 1995 | publisher = Dudenverlag (Bibliographisches Institut & F.A. Brockhaus AG | location = Mannheim | language = German | isbn = 3-411-04066-1 | pages = pp 271, 53f }}</ref> [[युरोप]]को एक प्रमुख औद्योगिक तथा विकसित देशहरू मध्ये एक हो। यो १६ वटा राज्यको संयोजनबाट बनेको छ। जर्मनी मध्य युरोप र पश्चिम युरोपमा अवस्थित छ। यो देशको उत्तरी सीमान्त उत्तर सागर र बाल्टिक सागरको बीचमा र दक्षिणमा आल्पस पर्वतको बीचमा अवस्थित छ। जर्मनीको पूर्वी सीमान्त [[पोल्यान्ड]] र [[चेक गणतन्त्र]]सँग, पश्चिम सीमान्त [[फ्रान्स]], [[लक्जेम्बर्ग]], [[बेल्जियम]] र [[नेदरल्यान्ड|नेदरल्यान्ड्स]]सँग र उत्तरी सीमान्त [[डेनमार्क]] तथा दक्षिणी सीमान्त [[अस्ट्रिया]] र [[स्विट्जरल्यान्ड]]सँग जोडिएको छ। जर्मनीको इतिहास तनावपूर्ण र झन्झटिलो भएतापनि यसको संस्कृति निकै समृद्ध रहेको छ। सन् १८७१ भन्दा पहिले यो कुनै एकल राष्ट्र थिएन। सन् १८१५ देखि १८६७ को अवधिमा जर्मनी एक सङ्घ थियो भने सन् १८०६ भन्दा पहिले यो धेरै स्वतन्त्र तथा अलगअलग राज्यहरूको समूह थियो। जर्मन भूभाग ३,५७,०२१&nbsp;वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ। जर्मनी आकारको हिसाबले युरोपको सातौँ सबैभन्दा ठूलो राष्ट्र हो। उत्तर सागर र बाल्टिक सागरको तटवर्ती निम्म भूमिबाट मध्यस्थलको पहाड तथा नदी उपत्यका र त्यसको दक्षिणमा घना जङ्गली पर्वत र हिउँले ढाकिएको आल्पस पर्वतशृङ्खलाले देशको भौगोलिकतालाई विविधता दिन्छ। देशभरि युरोपका धेरै प्रमुख नदीहरू जस्तै राइन, डान्युब, एल्बे बगेका छन् र यसले देशलाई एक व्यापारिक केन्द्रमा परिणत गर्न सहयोग गरेको छ। जर्मनीमा नगरीकरणको दर अत्यधिक उच्च छ। [[बर्लिन]] देशको राजधानी र ठूलो सहर हो। [[जर्मनेली भाषा]] यहाँको प्रमुख भाषा हो। यहाँका दुई-तिहाइ मानिसहरू रोमन क्याथोलिक वा प्रोटेस्टेन्ट इसाई धर्मवलम्बी मध्ये पर्दछन्। जर्मनीले पश्चिमी संस्कृतिमा ठूलो योगदान दिएको छ। जर्मनीमा धेरै असाधारण लेखक, कलाकार, वास्तुकार, सङ्गीतकार र दार्शनिक जन्मिएका छन्। ८ करोड २० लाख जनसङ्ख्या रहेको जर्मनी [[युरोपेली सङ्घ]]को सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको देश हो। यसका साथै जर्मनी संसारको तेस्रो ठुलो आप्रवासी जनसङ्ख्या भएको देश हो।<ref>[http://www.migrationinformation.org/datahub/countrydata/country.cfm Germany: Inflow of foreign population by country of nationality, 1994 to 2003]</ref> ईपू १०० भन्दा पहिले देखि नै जर्मनिया नाम गरेको जर्मनेली मानिस बस्ने एक क्षेत्रको बारेमा जानकारी तथा दस्तावेजहरू रहेका छन्। १०औँ शताब्दीदेखि सन् १८०६ सम्म जर्मन भूभागहरूले [[रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन साम्राज्य]]को मध्य भाग बनाएको थियो। सन् १८६३ मा [[ओटो भोन बिस्मार्क|बिस्मार्क]]को नेतृत्वमा [[जर्मनीको एकीकरण]] सुरु भएको थियो। सन् १८७१ मा [[फ्राङ्को-प्रसियन युद्ध]]को बीचमा यो देश आधुनिक [[राष्ट्र-राज्य]]को रूपमा सर्वप्रथम देखा परेको थियो। [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]] पश्चात् अर्थात् सन् १९४९ मा अलाइड शक्तिको कब्जामा जर्मनी दुई अलग राज्यहरूमा विभाजित भएको थियो। सन् १९९० मा दुई राज्यहरूको पुनःएकीकरण भएपनि सन् १९५७ मा बनेको युरोपेली कम्युनिटी (सन् १९९३ मा युरोपेली सङ्घको रूपमा परिणत] [[पश्चिम जर्मनी]] संस्थापक सदस्य हो। सन् १९९० मा जर्मन प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र ([[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]) सङ्घीय गणतन्त्र जर्मनी ([[पश्चिम जर्मनी]])सँग [[जर्मन पुन: एकीकरण]] भएको थियो। ==इतिहास == {{मुख्य लेख|जर्मनीको इतिहास}} ===[[जर्मन एकीकरण]]=== ===[[नाजी जर्मनी]]=== ===जर्मन पुन: एकीकरण]=== == जनसङ्ख्या == सन् २०२३ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार जर्मनीको कुल जनसङ्ख्या ८ करोड ४७ लाख रहेको छ।<ref>{{cite news |title=Immigration Drives Germany's Population Growth to 84.7 Million |url=https://etias.com/articles/germany-population-growth-2023 |work=European Travel Information and Authorisation System |date=30 January 2024}}</ref> जर्मनी [[युरोपेली सङ्घ]]को सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सदस्य राष्ट्र हुनुका साथसाथै यो युरोपमा [[रुस|रूस]]पछि दोस्रो सबैभन्दा बढी जनघनत्व भएको देश हो। विश्वमा उन्नीसौँ सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या पनि जर्मनीमा रहेको छ।<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/turkey/18.htm |editor=Metz, Helen |title=Turkey: A Country Study &#124; Geography |year=1995 |publisher=GPO for the Library of Congress}}</ref> यसको जनघनत्व प्रति वर्ग किलोलिटरमा २३६ व्यक्ति (प्रति वर्ग माइल ६१० व्यक्ति) रहेको छ। सन् १९७० को दशकदेखि जर्मनीको [[मृत्युदर]] जन्मदर भन्दा बढी रहेको छ। यद्यपि यहाँ सन् २०१० को दशकको सुरुबाट जन्मदर र आप्रवासन दर बढ्दै गइरहेको छ। जर्मनीको औसत आयु ४७.४ वर्ष रहेको छ। == भूगोल == == राजनीति == यहाँको राजनीति प्रणाली भने सङ्घिय गणतन्त्र प्रणाली हो सबै भन्दा ठूलो पार्टी एस पि डि हो सोसल डेमोक्रेटि पार्टी सि डि यु क्रिसियन डेमोक्रेटि पार्टी सग मिलि जुलि सरकार गठन गरेको छ श्रीमती एन्जेला मार्रकेल यहाँको चान्सर्लर राष्ट्र प्रमुख हो। उहाँ सि . डि. यु . पार्टीबाट छानिएकी चान्सर्लर हुन। {| class="sortable wikitable" options="float:right;" style="text-align:left; font-size:90%;" |- style="font-size:100%; text-align:right;" ! width="140px" | [[प्रदेश|राज्य]] !!width="85px"| [[राजधानी]] !!width="85px"| [[क्षेत्रफल]] (किमी^२)!!width="85px"| [[जनसङ्ख्या]] </tr> |- | [[बादेन-वुर्तेम्बर्ग]] || [[स्टुटगर्ट|स्टटगर्ट]] || style="text-align:right"|३५,७५२|| style="text-align:right"|१,०७,१७,००० |- | [[बायर्न|बेयर्न]] || [[म्युनिख]] || style="text-align:right"|७०,५४९|| style="text-align:right"|१,२४,४४,००० |- | [[बर्लिन|बर्लिन राज्य]] || [[बर्लिन]] ||style="text-align:right"|८९२|| style="text-align:right"|३४,००,००० |- | [[ब्रैंडेनबर्ग]] || [[पट्सडैम]] || style="text-align:right"|२९,४७७|| style="text-align:right"|२५,६८,००० |- | [[ब्रेमन (राज्य)|ब्रेमेन]] || [[ब्रेमेन]] || style="text-align:right"|४०४|| style="text-align:right"|६,६३,००० |- | [[हेम्बर्ग]] || [[हेम्बर्ग]] ||style="text-align:right"|७५५|| style="text-align:right"|१७,३५,००० |- | [[हेस्न्|हेसे]] || [[विसबैडेन]] || style="text-align:right"|२१,११५|| style="text-align:right"|६०,९८,००० |- | [[मेक्लेनबुर्ग-फोर्पोमान|मेक्लेनबर्ग-वोर्पोमेर्न]] || [[स्भेरिन|श्वेरीन]] || style="text-align:right"|२३,१७४|| style="text-align:right"|१७,२०,००० |- | [[निचला सैक्सोनी]] || [[हनोभर|हेनोवर]] || style="text-align:right"|४७,६१८|| style="text-align:right"|८०,०१,००० |- | [[उत्तरी राइन]] || [[डसेलडार्फ]] || style="text-align:right"|३४,०४३|| style="text-align:right"|१,८०,७५,००० |- | [[राइनलान्ड|राइनलैन्ड]] || [[मैन्ज]] || style="text-align:right"|१९,८४७|| style="text-align:right"|४०,६१,००० |- | [[सारलैंड]] || [[सारब्रुकेन]] || style="text-align:right"|२,५६९|| style="text-align:right"|१०,५६,००० |- | [[सैक्सोनी]] || [[ड्रेसडेन]] || style="text-align:right"|१८,४१६|| style="text-align:right"|४२,९६,००० |- | [[सैक्सोनी-एन्हाल्ट]] || [[माग्देबर्ग|मेगडेबर्ग]] || style="text-align:right"|२०,४४५|| style="text-align:right"|२४,९४,००० |- | [[स्लेस्भिस-होल्स्टाइन|श्लेसविग-होल्सटीन]] || [[किल|काइल]] || style="text-align:right"|१५,७६३|| style="text-align:right"|२८,२९,००० |- | [[ठुरुंगिया]] || [[अरफर्ट]] || style="text-align:right"|१६,१७२|| style="text-align:right"|२३,५५,००० |} [[चित्र:Nationalversammlung in der Paulskirche.jpg|thumb|[[Frankfurt parliament]] in १८४८]] == अर्थतन्त्र == जर्मनीको सामाजिक बजार अर्थतन्त्र उच्च दक्ष जनशक्ति, न्यून स्तरको भ्रष्टाचार र उच्च स्तरको नवीनता तथा आविस्कार छ। <ref name="CIA">"[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210103180603/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html |date=2021-01-03 }} {{web archive|url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html |date=११ फेब्रुअरी २०१६ }}" सिआइए, सङ्ग्रहीत मिति; ११ जुन २०१३।</ref><ref>{{cite web|url=https://www.transparency.org/cpi2019|title=Corruption Perceptions Index 2019|publisher=Transparency International|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327160133/https://www.transparency.org/cpi2019|archive-date=27 March 2020|access-date=29 March 2020|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200327160133/https://www.transparency.org/cpi2019 |date=27 March 2020 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www3.weforum.org/docs/GCR2018/05FullReport/TheGlobalCompetitivenessReport2018.pdf|title=The Global Competitiveness Report 2018|last=Schwab|first=Klaus|page=11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224135655/http://www3.weforum.org/docs/GCR2018/05FullReport/TheGlobalCompetitivenessReport2018.pdf|archive-date=24 February 2020|access-date=29 March 2020|url-status=live}}</ref> यो विश्वको वस्तु तथा सामानको तेस्रो-ठूलो निर्यातकर्ता र तेस्रो-ठूलो आयातकर्ता हो । <ref name="CIA" /> र युरोपको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र हो, जुन जुनजीडीपी अनुसार विश्वको चौथो-ठूलो अर्थतन्त्र ,<ref name="wbpdf">{{Cite web|url=https://www.nasdaq.com/articles/the-5-largest-economies-in-the-world-and-their-growth-in-2020-2020-01-22|title=The 5 Largest Economies In The World And Their Growth In 2020|last=Bajpai|first=Prableen|date=22 January 2020|publisher=NASDAQ|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321062928/https://www.nasdaq.com/articles/the-5-largest-economies-in-the-world-and-their-growth-in-2020-2020-01-22|archive-date=21 March 2020|url-status=live}}</ref> र पिपिपि अनुसार पाँचौं-ठूलो अर्थतन्त्र हो। .<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/ny.gdp.mktp.pp.cd?most_recent_value_desc=true|title=GDP, PPP (current international $)|publisher=World Bank|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330030525/https://data.worldbank.org/indicator/ny.gdp.mktp.pp.cd%3Fmost_recent_value_desc%3Dtrue|archive-date=30 March 2020|access-date=29 March 2020|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240327113849/https://data.worldbank.org/indicator/ny.gdp.mktp.pp.cd%3Fmost_recent_value_desc%3Dtrue |date=27 March 2024 }}</ref> यसको प्रति व्यक्ति जीडीपी यूरोपेली संघ को औसत भन्दा १२१% ले बढी छ .<ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tec00114&plugin=1|title=GDP per capita in PPS|website=ec.europa.eu/eurostat|publisher=[[Eurostat]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120063953/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tec00114&plugin=1|archive-date=20 January 2015|access-date=18 June 2020|url-status=live}}</ref> {{as of|2017|lc=y}} सेवा क्षेत्रले कुल जीडीपी को लगभग ६९ %, उद्योग ३१ %, र कृषि १ % योगदान गर्दछ।<ref name="CIA" /> Eurostat द्वारा २०२० जनवरी मा प्रकाशित बेरोजगारी दर अनुसार ३.२ % हो, जुन [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]]मा चौथो-न्यूनतम हो।<ref name="Eurostat">{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics|title=Unemployment statistics|website=Eurostat|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406062752/https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics|archive-date=6 April 2020|access-date=29 March 2020|url-status=live}}</ref> === पर्यटन === ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{युरोपेली संघका सदस्यहरू}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी|जर्मनी}} *[http://www.deutschland.de/en जर्मनीको बारेमा जानकारीमूलक बहुभाषिक वेबसाइट] {{Spoken Wikipedia|date=27 May 2023|Germany 2023.ogg}} {{Sister project links|जर्मनी|collapsible=collapsed|voy=Germany}} * [https://www.bundesregierung.de/breg-en जर्मन सरकारको आधिकारिक वेबसाइट] * [https://www.germany.travel/en/home.html आधिकारिक भ्रमण वेबसाइट] * [https://www.bbc.com/news/world-europe-17299607 जर्मनी] [[बिबिसी|बीबीसी]]बाट * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany/ जर्मनी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany |date=2021-01-09 }} ''[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]'' [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था]] * [https://data.oecd.org/germany.htm जर्मनी] ''आर्थिक सहयोग तथा विकास सङ्गठन''बाट * [https://europa.eu/european-union/about-eu/countries/member-countries/germany_en जर्मनी] [[युरोपेली सङ्घ]]मा * {{osmrelation-inline|51477}} {{Navboxes | title = International membership | list = {{EU members}} {{G8 nations}} {{Council of Europe}} {{OSCE}} }} {{Authority control}} {{coord|51|N|9|E|type:country_region:DE|display=title}} {{Europe}} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:युरोप]] [[श्रेणी:भूगोल]] [[श्रेणी:जर्मनी]] [[श्रेणी:जर्मनेली भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] tp4y9z14xjkupbegw96f3pmlu9schik 0 6550 1361691 1334760 2026-06-13T13:55:33Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361691 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|realm=france |name=नेपोलियन प्रथम |image=Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg |imgw=225 |alt=नेपोलियन |caption=सन् १८१२ मा झाक-लुई दाभिदले बनाएको नेपोलियन बोनापार्टको चित्र |succession= [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्स सम्राट]] |reign= सन् १८०४ मे १८&nbsp;– सन् १८१४ अप्रिल ११<br/>सन् १८१५ मार्च २०&nbsp;– सन् १८१५ जुन २२ |coronation= सन् १८०४ डिसेम्बर २ |cor-type=फ्रान्स |full name=नेपोलियन बोनापार्ट |predecessor=स्वयं (पहिलो दुतावास) |successor=लुई XVIII (''[[de jure]]'' सन् १८१४ मा) |succession1= [[इटाली नरेश]] |reign1=सन् १८०५ मार्च १७&nbsp;– सन् १८१४ अप्रिल ११ |coronation1= सन् १८०५ मे २६ |predecessor1=स्वयं घोषित [[इटालीको राष्ट्रपति]] |successor1=छैन<small>(त्यसपछि इटालीका राजा [[भिक्टर इम्यानुएल दोश्रा]] भए</small>) |spouse=जोसेफिने डे ब्युहार्नाइस<br/>म्यारी लुसी |issue=[[नेपोलियन द्वितीय|नेपोलियन द्वीतिय]] |house=[[बोनापार्ट घर]] |father=[[कार्लो बोनापार्ट]] |mother=[[लेटिजिया रामोलिनो]] |birth_date={{Birth date|1769|8|15|df=yes}} |birth_place=[[आजासियो]], [[कोर्सिका]], [[फ्रान्स]] |death_date={{Death date and age|1821|5|5|1769|8|15|df=yes}} |death_place=[[सेन्ट हेलेना]] |place of burial=लेस इन्भालिडेस,प्यारिस, [[फ्रान्स]] |religion = रोमन क्याथोलिक |signature=Firma Napoleón Bonaparte.svg |}} [[File:Imperial Standard of Napoléon I.svg|thumb|नेपोलियनले प्रयोग गरेको सम्राटको प्रतीक]] '''नेपोलियन बोनापार्ट''' ({{IPAc-en|n|ə|ˈ|p|oʊ|l|i|ən|,_|-|ˈ|p|oʊ|l|j|ən}};<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/napoleon "Napoleon"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref> {{IPA-fr|napɔleɔ̃ bɔnapaʁt|lang}} (जन्म: नेपोलिओनी दी बुओनापार्ते, अगस्ट १५, १७६९ – मे ५, १८२१) एक फ्रान्सेली सैनिक तथा राजनीतिक नेता थिए जसले पछिल्लो फ्रान्सेली क्रान्ति तथा यससँग सम्बन्धित युद्धका समयमा ख्याति कमाए । उनी नेपोलियन प्रथमको रूपमा सन् १८०४ देखि १८१४ सम्म तथा सन् १८१५ मा र फेरी दोस्रो पटक [[फ्रान्स]]को सम्राट भए । क्रान्तिकारी युद्ध तथा उनका समयमा भएका सबै युद्धमा उनले फ्रान्सलाई नेतृत्व गर्दै सम्पूर्ण [[युरोप]]लाई आफ्नो अधिनमा राखेर विभिन्न देशका संयुक्त फौजको विरुद्ध उभिए। सन् १८१५ को पराजयपूर्व उनले प्राय सबै लडाइँहरू जितेर युरोप महादेशका लगभग पूरै भूभाग आफ्नो कब्जामा राखे। उनी एक महान ऐतिहासिक कमान्डर हुन् जसले सञ्चालन गरेका अभियानहरू विश्वभरका सैन्य विद्यालयहरूमा अध्ययन गरिए। उनी युरोपको इतिहासमा लगातार रूपमा सबभन्दा मानिएका तथा विवादमा आएका नेता रहेका छन्।<ref>{{cite book|author=Charles Messenger, ed. |title=Reader's Guide to Military History|url=http://books.google.com/books?id=VT7fAQAAQBAJ&pg=PA391|year=2001|publisher=Routledge|pages=391–427|isbn=9781135959708}}</ref> सर्वसाधारणको हकमा नेपोलियनले युरोपभर धेरै मात्रामा उदारवादी सामाजिक सुधारहरू लागू गरे। जनतामाथि महाजनहरूको आधिपत्यको उन्मुलन, सबै वर्गका जनताका लागि समान कानुन, धार्मिक सहिष्णुता तथा सम्बन्धबिच्छेदलाई कानुनीमान्यता उनले गरेका प्रमुख सामाजिक सुधारहरू हुन्। उनले प्राप्त गरेका कानुनी उपलब्धिहरू नेपोलियोनिक कोडका रूपमा विश्वका दर्जनौं देशमा विभिन्न तहका पाठ्यक्रममा समावेस गरिएका छन्।<ref>The ideas that underpin our modern world—meritocracy, equality before the law, property rights, religious toleration, modern secular education, sound finances, and so on—were championed, consolidated, codified and geographically extended by Napoleon. To them he added a rational and efficient local administration, an end to rural banditry, the encouragement of science and the arts, the abolition of feudalism and the greatest codification of laws since the fall of the Roman Empire. Andrew Roberts, ''Napoleon: A Life'' (2014), p. xxxiii.</ref><ref>Xavier Blanc-Jouvan, ''Worldwide Influence of the French Civil Code of 1804, on the Occasion of its Bicentennial Celebration'' [http://scholarship.law.cornell.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1003&context=biss_papers]</ref> नेपोलियन कोर्सिकाको एक मध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएका थिए। उनका पुर्खाहरू इटालेली राज घरानाका थिए जो १६औं सताब्दीमा कोर्सिका आएर बसे। राम्रो शैक्षिक योग्यता प्राप्त गरेका उनी अध्ययनमा गहिरो रुचि राख्दथे। नेपोलियन कोर्सिकाली लवजमा उत्कृष्ट [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च भाषा]] बोल्दथे। कट्टरपन्थी ज्याकब्लिन गुटका समर्थक उनको सैन्यकलाले तिब्र गतिमा ख्याति पाउन सफल भयो। उनले सन् १७९६ देखि १७९९ सम्म [[इटाली]] तथा [[इजिप्ट]]मा चलाएको चर्चित सैन्य अभियानपश्चात उनी क्रान्तिको नेताको रूपमा उदाए। नेपोलियन सन् १७९९ मा शक्ति हत्याउन सफल भए र उनी फ्रान्सको केही बाहेक नियन्त्रणमा राख्दै प्रथम कन्सुलको रूपमा आफूलाई स्थापित गरे। सन् १८०४ मा उनलाई फ्रान्सेली जनताको सम्राटको रूपमा राज्याभिषेक गरियो। उनले पोप तथा क्याथोलिक चर्चसँग राम्रो सम्बन्ध स्थापित गरेर धार्मिक शक्तिबाट खतरामुक्त रहे। क्रान्तिको समयमा देश निकाला गरिएकाहरूलाई फिर्ता आउन अनुमति दिएर उनले फ्रान्समा नयाँ खालको अभिजात वर्ग सुरु गरे। उनले लगातार रूपमा धेरै लडाइँ लडे जसलाई नेपोलियनकालिन([[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियोनिक]]) युद्धको नामले पनि चिनिन्छ। फ्रान्सेली साम्राज्यका विरुद्ध निरन्तर परिवर्तन भइरहने गठबन्धनहरूसँगका ती युद्धहरू अत्यन्तै जटिल पनि थिए। सन् १८१५ मा उल्म तथा अस्ट्रालिजको विजयसँगै उनले तेस्रो गठबन्धनलाई समाप्त पार्दै पुरानो रोमन साम्राज्य समाहित गरेर कनफेडरेसन अफ द राइनको स्थापना गरे। यद्यपी सन् १८०५ को अक्टोबरमा ट्राफल्गरमा उनको जलसेना ध्वस्त भयो भने [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]ले फ्रान्सेली समुद्रतटमा जलनाकाबन्दी लगायो। त्यसको जवाफमा उनले बेलायतसँग युरोपेली व्यापारमा कटौति गर्न महादेशीय प्रणाली लागू गरे। फ्रान्सेली साम्राज्यका विरुद्ध चौथो गठबन्धन पनि बनेको थियो तर सन् १८०६ मा जेना-अयुर्स्टेड तथा सन् १८०७ मा भएको अर्को लडाइँमा यो परास्त भयो। यी लडाइँमा भएको फ्रान्सको जितकै कारण प्रसिया टुक्रियो र पोलिस राज्य पुन अस्तित्वमा आयो। नेपोलियनले सन् १८०९ पाँचौं गठबन्धनलाई पनि वाग्राममा हराउँदै युरोप महादेशभर आफ्नो दबदबा कायम राख्न सफल भए। नेपोलियनले पटक पटक बनेका विभिन्न गठबन्धनलाई चिर्दै तथा मित्र राष्ट्रहरूको आफूतिरको झुकावलाई कायम राख्दै फ्रान्सको बर्चश्व कायम राखे। उनले यसका लागि फ्रान्सका उपनिवेसका रूपमा रहेका अन्य युरोपेली राष्ट्रहरूमा आफ्नै परिवारका सदस्यहरूलाई शासक नियुक्त गरेका थिए। नेपोलियन सन् १८०२ देखि १८०५ सम्म राष्ट्रपति थिए, सन् १८०५ देखि १८१४ सम्म इटालीका राजा भए, सन् १८०३ देखि १८१३सम्म स्विस महासंघका मध्यस्थकर्ता तथा सन् १८०६ देखि १८१३सम्म राइनको संरक्षक थिए। सन् १८१७ को अन्त्यमा नेपोलियनले पोर्चुगललाई पनि महादेशीय प्रणालीमा आउन बाध्य बनाउने कोशिस गरे। अर्को वर्ष उनले आफ्नै भाइ जोसेफ बोनापार्टलाई स्पेनको राजा बनाए। उनका यिनै कदमले प्रायद्विपीय युद्ध निम्त्यायो जुन अत्यन्त हिंश्रक गुरिल्ला विवादको लागि चिनिन्छ। यहि युद्धले बेलायती सेनाको पनि सामना गर्नु पर्यो भने यसकै कारण फ्रान्सको स्रोत तथा सामर्थ्यमा ह्रास आयो। महादेशीय नाकाबन्दीलाई लागू गराउन उनले सन् १८१२ मा [[रूसमाथि नेपोलियनको आक्रमण|रुसको हस्तक्षेप]] सुरू गरे जुन अन्त्यमा गएर सैन्य विफलतामा परिणत भयो। [[रूसमाथि नेपोलियनको आक्रमण|यही अभियान]]का क्रममा रोगका कारण उनको महासेनाको ठूलो हिस्सा ध्वस्त भयो। त्यसपछि धेरैजसो युरोपेलीदेशहरू उनको विपक्षमा उभिए। सन् १८१३ को अक्टोबरमा लेइप्जिगमा भएको युद्धमा छैटौँ गठबन्धनले उनलाई परास्त गर्यो र फ्रान्सलाई कब्जा गर्यो। नेपोलियनलाई सन् १८१४ को अप्रिलमा राज्य त्याग्न बाध्य पारियो। अन्त्यमा देश निकाला गरेर उनलाई एल्बा टापुमा पठाइयो। त्यसपछि सन् १७९२ देखि फ्रान्सको कब्जामा रहेका भूमि फिर्ता भए अनि पहिलाका शासक बर्बोनहरूले शक्ति प्राप्त गरे। सन् १८१५ मा उनले एल्बा टापुबाट भागेर पुन शक्ति प्राप्त गरे तर त्यो लगभग १०० दिनका लागि मात्र रह्यो। आखिर उनी वाटरलुको युद्धमा पराजित भए। जीवनका अन्तिम ६ वर्ष उनले दूर्गम सेन्ट हेलेना टापुमा बेलायती नजरबन्दीमा काटे। उनी फ्रान्सेली जनताका लागि उन्नाइसौं सताब्दीभरका महान नायक थिए। उनकै ख्यातिको प्रभावले उनका भाञ्जा नेपोलियन तृतीय सन् १८४८ देखि १८७० सम्म फ्रान्सको शासक भए। ==प्रारम्भिक जीवन तथा शिक्षा== [[File:Carlo Buonaparte.jpg|thumb|right|upright|alt=Half-length portrait of a wigged middle-aged man with a well-to-do jacket. His left hand is tucked inside his waistcoat.|नेपोलियनका पिता कार्लो बुओनापार्ते फ्रान्सका राजा [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौं]]को अदालतका लागि कोर्सिकाका प्रतिनिधि थिए।]] नेपोलियन सन् १७६९ अगस्ट १५ तारिखका दिन बाबु कार्लो मारिया दी बुओनापार्ते र आमा मारिया लेटिजिया रामोलिनोका साहिला छोराको रूपमा कासा बुओनापार्तेमा रहेको पुर्ख्यौली घरमा भएको थियो। कासा बुओनापार्ते तत्कालिन कोर्सिका टापुको राजधानी अजाक्सिओ सहरमा अवस्थित छ। उनी बुओनापार्ते दम्पतिका चौथो सन्तान र तेस्रो छोरा थिए। उनको जन्मभन्दा एक वर्षअघि मात्र त्यो टापु गणतन्त्र जेनोआबाट फ्रान्समा सारिएको थियो। उनलाई नेपोलिओनी दी बुओनापार्ते नामाकरण गरियो। सम्भवत उनको यो नाम उनका काकाबाट आएको हो(पहिला उनका जेठा दाजुको नाम नेपोलिओनी राख्न खोजिएको थियो तर दाजुको शैसवावस्थामै निधन भएकोले यो नाम नेपोलियनले पाए)। उनी बीसवर्ष पुगेपछि मात्र केही फ्रेन्च जस्तो सुनिने नेपोलियन बोनापार्ट नाम उनी आफैंले राखेका थिए।<ref name=dwyerxv>Dwyer 2008, p.xv</ref>{{#tag:ref|उनको नामको हिज्जे ''नबुलिओन'', ''नबुलियो'', ''नपोलिओन'', र ''नापूलिओन'' गर्ने गरिन्छ । <ref name=dwyerxv/>|group=note}} यो कोर्सिकाली बुओनापार्ते परिवारका पुर्खा इटालीको टस्कनीका मध्यम वर्गीय परिवारका थिए। उनीहरू लिगुरियाबाट सोह्रौं सताब्दीमा त्यस ठाउँमा आएका थिए।<ref>McLynn 1998, p.2</ref><ref>2012 DNA tests found some of the family's ancestors were from the [[Caucasus]] region; {{cite web |author=lefigaro.fr |date=15 January 2012 |title=Le Figaro&nbsp;– Mon Figaro : Selon son ADN,les ancêtres de Napoléon seraient du Caucase! |url=http://www.lefigaro.fr/mon-figaro/2012/01/15/10001-20120115ARTFIG00193-selon-son-adnles-ancetres-de-napoleon-seraient-du-caucase.php |accessdate=20 February 2012 |work=Le Figaro}}; The study found [[Haplogroup E1b1b (Y-DNA)|haplogroup type E1b1c1*]], which originated in Northern Africa circa 1200 BC; the people migrated into the Caucasus and into Europe. {{cite web |date=December 2011 |title=Haplogroup of the Y Chromosome of Napoléon the First; Gerard Lucotte, Thierry Thomasset, Peter Hrechdakian; ''Journal of Molecular Biology Research'' |url=http://www.ccsenet.org/journal/index.php/jmbr/article/view/10609/ |accessdate=18 February 2012}}</ref> उनका बाबु नोबाइल कार्लो बुओनापार्ते एक मुख्तियार थिए। कार्लो सन् १७७७ मा फ्रान्सका राजा लुइस सोह्रौँका लागि कोर्सिकाका प्रतिनिधि चुनिए। नेपोलियनको बाल्यकाल मुख्यतया उनकी आमाबाट प्रभावित रह्यो। आमा लेटिजिया रामोलिनोको कडा अनुशासनले एउटा चकचके बालक सरल स्वभावको बालकमा परिवर्तन भयो।<ref>Cronin 1994, pp. 20–21</ref> नेपोलियनकी मामाघरकी हजुरआमाले स्विस फेस्च परिवारमा दोस्रो विवाह गरिन्। नेपोलियनका सौतेनी हजुरबुबा कार्डिनल जोसेफ फेस्च केही वर्ष बोनापार्ट परिवारको संरक्षक पनि भए। उनका जोसेफ नाम गरेका एक दाजु तथा भाइबहिनीहरू लुसिएन, एलिसा, लुइस, पाउलाइन, क्यारोलाइन जेरोम थिए। जोसेफभन्दा पहिला जन्मेका एक बालक र बालिकाको शैसवावस्थामै मृत्यु भयो। नेपोलियनले [[रोमन क्याथोलिक]]को रूपमा बप्तिस्मा लिए। == प्रारम्भिक सैनिक जागिर == [[File:Richard Cosway - Pasquale Paoli.png|thumb|upright|right|alt=Head and shoulders portrait of a white-haired, portly, middle-aged man with a pinkish complexion, blue velvet coat and a ruffle|कोर्सिकाका राष्ट्रवादी नेता पास्कल पाओली, रिचार्ड कस्वेले १७९८ मा बनाएको तस्वीर]] सन् १७८५ सेप्टेम्बरमा अध्ययन पूरा गरेपछि बोनापार्टलाई [[सहायक सेनानी]]को रूपमा ला फेर रेजिमेन्टमा पठाइयो। उनले सन् १७८९ मा क्रान्तिको थालनि हुनुभन्दा पहिलासम्म भ्यालेन्स र अक्जोनमा सुरक्षा दिए। यो अवधिमा उनले करिब दुई वर्षको बिदा कोर्सिका तथा पेरिसमा बिताए। एक कट्टर राष्ट्रवादी बोनापार्टले सन् १७८९ मा कोर्सिकाली नेता पास्कल पाओलीलाई यस्तो पत्र लेखे: {{quote|देश शक्तिहीन हुँदै गएको बेलामा मेरो जन्म भयो। तीसहजार फ्रान्सेलीहरूले हाम्रो स्वतन्त्रताको मुकुटलाई रगतको आहलमा डुबाएर हाम्रा स्रोत साधनमा डकारी रहेका थिए। त्यस्तो नितान्त अस्वीकार्य दृष्य पहिलो पटक मेरो मनमा बिझेको थियो।<ref>McLynn 1998, p.37</ref>}} उनले कान्तिका सुरुका वर्षहरू कोर्सिकामै बिताए। त्यतिबेला उनी शाही शासन पक्षधर, कान्तिकारीहरू तथा कोर्सिकाली राष्ट्रवादीहरूमा चलेको तीन पक्षीय जटिल संघर्षमा होमिए। उनले कान्तिकारी ज्याकब्लिन गुटको समर्थन गरी कोर्सिकाली लडाकु सेनामा [[प्रमुख सेनानी (नेपाली सेना)|प्रमुख सेनानी]]को दर्जा पाए। उनले स्यम्सेवकको दस्ताको नेतृत्व पनि प्राप्त गरे। बिदाको समयभन्दा धेरैसम्म अनुपस्थित रहेर फ्रान्सेली सेनाको विरुद्धमा कोर्सिकामा भएको विद्रोहमा सम्लग्न भएता पनि सन् १७९२ को जुलाईमा फ्रान्सेली सेनामा उनको बढुवा भयो र उनी [[सह-सेनानी]] भए। उनी कोर्सिका फिर्ता आए र पाओलीसँग विवादमा फसे। पाओलीले फ्रान्ससँग छुट्टिने निर्णय गरी नेपोलियनको नेतृत्वमा फ्रान्सेलीसेना रहेको सार्डिनियाली टापु ला मादालेनामा सन् १७९३ को फेब्रुअरीदेखि हतियारसहितको विद्रोह सुरुगरे। पाओलीसँगकै खटपटका कारण त्यही वर्षको जुनमा नेपोलियन र उनको परिवार फ्रान्सको मुख्य भूमिमा बसाइँ सर्यो। ===अक्टोबर ५, १७९५=== सन् १७९४ जुलाईको थर्मिडोरियाली प्रतिकृयापछि रोबेस्पिएरेहरूको पतन भयो। यस लगत्तै बोनापार्टलाई पनि रोबेस्पिएरे दाजुभाइसँग सम्बन्ध भएको आरोपमा नाइसमा रहेको घरमै नजरबन्दीमा राखियो भनिएको पनि पाइन्छ। तर नेपोलियनका स्वकीय सचिव बौरिएन्नेले आत्मकथा लेखनका क्रममा यसको खण्डन गरे। बौरिएन्नेका अनुसार एल्पको सेना र इटालीको सेनाबीचको इर्श्याका कारण उक्त नजरबन्दी भएको थियो। नेपोलियनले आफू निर्दोष भएको दावी गर्दै सरकारी प्रतिनिधिहरू स्यालिसेटी तथा अलबित्तेलाई पत्र लेखेपछि उनलाई कुनै गलत काममा सम्लग्न नभएको भन्दै नजरबन्द मुक्त गरियो। उनलाई दुई हप्ताभित्रै मुक्त गरिएको थियो। उनको युद्ध कौशलका कारण उनलाई फ्रान्सको अस्ट्रियासँगको युद्धमा इटालेली किल्लाहरूमा आक्रमणको योजना बनाउन आग्रह गरियो। उनी बेलायतीहरूबाट कोर्सिका फिर्ता ल्याउने अभियानमा पनि सम्लग्न भए तर बेलायती जलसेना रोयल नाभीले फ्रान्सेलीसेनालाई फर्कन बाध्य बनायो। बोनापार्टले देसिरी क्लारीसँग बिहेको कुरा छिने। देसिरी उनकी भाउजु (जोसेफ बुओनापार्तेकी श्रीमती) जुली क्लारीकी बहिनी थिइन्। मार्सेइलेसका क्लारीहरू धनि व्यापारिक परिवारका थिए। सन् १७९४ को अप्रिलमा उनलाई मध्यपश्चिमी फ्रान्समा अवस्थित भेन्डीमा भएको गृहयुद्धमा सम्लग्न पश्चिमी सेनामा पठाइयो। आन्ध्र महासागरीय टापु भेन्डीमा राष्ट्रवादीहरूको प्रतिक्रान्तिका कारण त्यतिबेला गृहयुद्ध चलिरहेको थियो। त्यहाँ आर्टिलरी जनरलको पद खाली नभएकोले उनलाई सानो गस्ती टोलीको प्रमुख बनाएर पठाइयो जुन उनको पहिलाको पदभन्दा तल्लो स्तरको थियो। उनले नयाँ स्थानमा नजानको लागि स्वास्थ्यस्थिति खराब भएको भन्दै बिरामी बिदाको निवेदन दिए। उनलाई नागरिक सुरक्षा समितिको नापी तथा नक्शा विभागमा सरुवा गरियो तर उनले सुल्तानको सेवा गर्नका लागि कन्स्ट्यानटिनोपोलमा जाने चाहना व्यक्त गरेका थिए त्यो पूरा हुन सकेन। यो समयमा उनले एउटा छोटो रोमान्टिक उपन्यास लेखे। ''क्लिसन एट इउगेनाई'' शीर्षक दिइएको उक्त उपन्यासमा बोनापार्टले देसिरीसँगको आफ्नो सम्बन्धको समानान्तर हुनेगरी एउटा सिपाही र उसकी प्रेमिकाको जीवनलाई कथानक बनाएका छन्। ===भेन्डीको गृहयुद्धमा बोनापार्ट=== सन् १७९४ को सेप्टेम्बरमा भेन्डीको अभियानमा खटाइएको पदमा जान नमानेका कारण बोनापार्टको नाम जनरलको सूचीबाट हटाइयो। त्यसपछि उनले आर्थिक समस्या तथा तल्लो स्तरको जागिर झेल्नुपर्यो। अक्टोबर ३ मा पेरिसका राष्ट्रवादीहरूले नेसनल कन्भेन्सनका विरुद्ध विद्रोहको घोषणा गरे। थर्मोडरियाली प्रतिकृयाका एक नेता पाउल बारासले तोउलनमा नेपोलियनले देखाएको सैन्य कौशल थाह पाएका थिए। त्यसैले उनले तुइलेराइज दरवारमा कन्भेन्सनको सुरक्षार्थ खटिएको विशेष सैन्य दस्ताको जिम्मा नेपोलियनलाई दिए। तीन वर्षअघि त्यहाँ राजाका स्विस गार्डको हत्याकाण्ड देखेका उनले हतियार भण्डारले नै यसको रक्षा गर्छ भन्ने बुझेका थिए। उनले घोडचडी सैन्य अधिकृत जोअचिम मुरतलाई ठूला तोप हत्याउने आदेश दिए र सन् १७९५ अक्टोबर ५ मा आक्रमणकारीहरूलाई धपाउन तिनको प्रयोग गरे। १४०० राष्ट्रवादीहरू मारिएपछि बाँकी त्यहाँबाट भागे। उन्नाइसौँ सताब्दीका इतिहासकार थोमस कार्लिलले फ्रेन्च रिभोलुसन: अ हिस्ट्री शीर्षकको पुस्तकमा नेपोलियनले चोकहरू खाली गराउन 'ह्विफ अफ ग्रेप सटको प्रयोग गरे भनेर लेखेका छन्। राष्ट्रवादीहरूले भोगेको पराजयले फ्रान्सको सरकार नेसनल कन्भेन्सनमाथिको खतरा टल्यो र यसले बोनापार्टलाई आकस्मिक ख्याति मात्र नभएर सम्पति तथा नयाँ सरकारको तर्फबाट नयाँ पदमा नियुक्ती मिल्यो। मुरतले उनकी एउटी बहिनीसँग बिहे गरे र नेपोलियनको माताहतमा जर्नेलको रूपमा जागिर खाए। बोनापार्टलाई आन्तरिक कमान्डरमा पदोन्नती गरियो र उनलाई इटालेली सेनाको कमान्ड दिइयो। नेपोलियन केही हप्ताभित्रै बारासकी भूतपूर्व श्रीमती जोसेफाइन दी बिउहार्नाइससँग गहिरो मायामा फसे। बोनापार्टले पहिले कुरा छिनेकी देसिरी क्लारीसँग सम्बन्ध तोडेपछि सन् १७९६ को मार्च ९ मा उनीहरूले विवाह गरे। == फ्रान्सका सम्राट == [[चित्र:Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png|thumb|right|150px|१८०२मा प्रथम कन्सुलका रूपमा नापोलेओंको चित्र]] == दोस्रो निर्वासन र मृत्यु == नेपोलियनलाई दोस्रोपटक [[अफ्रिका|अफ्रीका]] कोष्टको [[सेन्ट हेलेना]] द्वीपमा पठाइयो त्यहाँ यिनको पेटको क्यान्सरका कारण ५ मे १८२१मा निधन भयो। ==टिप्पणी== {{Reflist|group=note|35em}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Napoleon I of France|नेपोलियन बोनापार्ट}} [[श्रेणी:फ्रान्सेली सम्राटहरू]] d3n26vixsqas558hfq78wrjmuvdbtrp 0 9395 1361796 1349884 2026-06-14T09:31:06Z Bhakta Bahadur Dangol 79349 /* सदस्य */ 1361796 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = नेपाल प्रजा परिषद् | logo = | colorcode = black | president = | leader1_title = नेता | leader1_name = [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] | general_secretary = | ideology = | headquarters = [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]], [[नेपाल]] | international = | website = | country = नेपाल | abbreviation = | native_name = नेपाल प्रजा परिषद | spokesperson = | founder = [[दशरथ चन्द]] र [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] | founded = २ जुन १९३६ | dissolution = जनवरी १९४१ | merger = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल प्रजा परिषद र नेकपा एमाले बिच एकीकरण|युआरएल=http://www.samajkoawaj.com/?p=21035|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}</ref> | student_wing = | youth_wing = | womens_wing = | position = | colours = | seats1_title = | seats1 = | seats2_title = | seats2 = | seats3_title = | seats3 = | symbol = | flag = }} '''नेपाल प्रजा परिषद''' नेपालमा राणा वंशका विरुद्ध क्रान्तिलाई नेतृत्व गर्नका लागि एउटा संगठन बनाइएको पहिलो प्रयास थियो। टङ्क प्रसाद आचार्यद्वारा नेतृत्व, यस समूहको स्थापना वि.सं १९९३ मा भएको थियो र यसलाई नेपालमा पहिलो राजनीतिक पार्टीका रूपमा पनि लिने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपालको सवैभन्दा पुरानो दल नेपाल प्रजा परिषद् एमालेमा समाहित|युआरएल=https://maitrinews.com/2017/11/09/12030|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}</ref> [[राणा वंश|राणा शासन]]का अनेकौँ सदस्यहरुका हत्याको षड्यन्त्र रचे पश्चात सङ्गठन ध्वस्त भएको थियो र यसका केहि प्रमुख सदस्यहरूको हत्या गरिएको थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपालको ईतिहासमा भएका केहि घटनाहरु को चर्चा !!|युआरएल=https://pscclass.blogspot.com/2016/05/blog-post_27.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}</ref> ==पृष्ठभूमि र इतिहास == छिमेकी देश [[भारत]] [[महात्मा गान्धी]]को आह्वानमा [[भारत छोड आन्दोलन]] सुरु भएको थियो। काम तथा अन्य प्रायोजनको लागि भारत पुगेका नेपालीहरूले त्यहाँ रहँदा देखेको र प्रत्यक्ष अनुभव सम्हालेका विभिन्न युवाहरूको सक्रियतामा नेपालमा राणा शासनको अन्त्य गर्ने उद्देशका साथ [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] र [[दशरथ चन्द]]को अध्यक्षतामा वि.सं १९९३ जेठ २० गते नेपालको पहिलो राजनीतिक दलको रूपमा नेपाल प्रजा परिषद्को स्थापना भएको थियो। यसको स्थापना हुनु पूर्व वि.सं १९९४ मा शुक्रराज शास्त्रीको अध्यक्षतामा नेपाल नागरिक अधिकार समिति गठन भएको थियो जसलाई तात्कालिक राणा सरकारले गठनको एक वर्ष पश्चात् खारेज गरिदिएको थियो। [[टङ्कप्रसाद आचार्य]], दशरथ चन्द, रामहरि शर्मा, धर्मभक्त माथेमा, र जीवराज शर्मा मिलेर यसको नेपाल प्रजा परिषद्को भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=रामशरण पाण्डे|शीर्षक=यसरि भएको थियो प्रजापरिषद नामक राजनैतिक पार्टीको स्थापना ।|युआरएल=https://bishalsnepal.com/%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%BF-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%A5%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A5%8B-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B7/|कार्य=|प्रकाशक=विशाल नेपाल|वेबसाइट=विशाल नेपाल|भाषा=(नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> नेपाल प्रजा परिषदका विचारलाई [[दशरथ चन्द]] र [[टङ्कप्रसाद आचार्य]]ले नेपालका [[मकवानपुर जिल्ला]]को [[भीमफेदी गाउँपालिका|भीमफेदी]]मा एउटा होटलमा प्रस्तावित गरेका थिए। प्रधानमन्त्रीको भूमिकामा राणाहरुका अनेकौं वर्षसम्मका तानाशाही शासन पछी, नेपालमा मानिसहरुले तिनीहरुलाई जराबाट उखेलेर फाल्नका लागि समर्थन गर्न सुरु गरिदिएका थिए, यद्यपि यो प्रायः उच्च वर्गको बुद्धिजीवीहरुका लागि विशेष थियो, अशिक्षित किसान असमर्थ र सहयोग गर्नका लागि तयार थिएनन्। आचार्य र चन्दलाई अन्य अभिजात र बुद्धिजीवीहरुका समर्थन पाए पश्चात सन् १९३६ मा नेपाल प्रजा परिषदको गठन भएको थियो। टङ्कप्रसाद आचार्यद्वारा समूहको नेतृत्व गरिएको थियो र सङ्गठनको प्रधान कार्यालय [[काठमाडौँ]]को ओम बहालमा [[धर्मभक्त माथेमा]]को घरमा राखिएको थियो।<ref>{{Citation | last = Brown | first = T.L. | year = 1996 | title = The Challenge to Democracy in Nepal | publisher = Routledge | location = New York | page = 5 | isbn = 9780415085762 }}</ref> <ref>{{Citation | last = Brown | first = T.L. | year = 1996 | title = The Challenge to Democracy in Nepal | publisher = Routledge | location = New York | page = 16 | isbn = 9780415085762 }}</ref> <ref>{{cite book|last=Asha|first=S.P.|title=Hami Le Prajatantra Kasari Lyayau|publisher=Sanhila Prakashan|year=2057 B.S|location=Kathmandu}}</ref> ==सदस्य== नेपाल प्रजा परिषदमा त्यस समयका अनेकौं नेपाली क्रान्तिकारी सम्मिलित थिए। समूहका नेताहरुमा राम हरि शर्मा नेपाल, धर्म भक्त माथेमा, दशरथ चन्द, टंक प्रसाद आचार्य र गंगालाल श्रेष्ठ सम्मिलित थिए। धर्म भक्त माथेमा [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]का जिम प्रशिक्षक पनि थिए र संगठनका उद्देश्यहरुलाई उनको कामद्वारा पनि चिनिने गरिन्थ्यो र उनको समर्थन पनि गरिएको थियो। यस संगठनका अन्य सदस्यहरुमा चूडाप्रसाद शर्मा, गोविन्द प्रसाद उपाध्याय (पौडयाल), भक्त बहादुर डंगोल(बुक-सेलेर), पुस्कर नाथ उप्रेती, मुकुन्द नाथ रिमाल, बल बहादुर पाण्डे, ध्रुव प्रसाद दवाडे, फणीन्द्र नाथ सत्याल, हरि कृष्ण श्रेष्ठ, चक्र बहादुर खत्री, [[गणेशमान सिंह|गणेश मान सिंह]], रामजी श्रेष्ठ, चन्द्रमान श्रेष्ठ र बझाङ् का राजा जयपृथ्वी बहादुर सिंह ।<ref>{{cite book|last=Yadav|first=Pitambar Lal|title=Nepal ko Rajnaitik Itihas|year=2053 B.S|publisher=Modern Deepak Press|location=Benaras}}</ref> ==गतिविधि== ===पर्चा=== प्रारम्भमा, नेपाल प्रजा परिषदले मानिसहरुका बीच हातबाट लेखिएका पर्चा बाँडेका थिए र नेपालमा राणा शासनका विरुद्ध एक भारतीय समाजवादी पत्र "जनता" र [[कोलकाता|कलकत्ता]]मा प्रकाशित एक अन्य पत्र "एडभान्स" नामले लेख लेखेका थिए। पछी, टंक प्रसाद आचार्य भारतबाट एउटा प्रिन्टिङ् मेसिन ल्याएका थिए र संगठनले आफ्नो शासनको विरुद्ध मानिसहरुलाई प्रबुद्ध गर्नका लागि राणा वंशका विरुद्ध पर्चा वितरित गरेका थिए, समाचारपत्रहरुमा लेख छाप्ने काम र पर्खालहरुमा पोस्टर लगाउन शुरू गरिदिएका थिए। ===हत्याको योजना=== नेपाल प्रजा परिषद्ले पछि राणा शासनमा अनेकौं उच्च पदाधिकारीका राजनेताहरुको हत्या गर्ने योजना बनाएको थियो। यद्यपि, तिनीहरु आफ्नो भूखण्डमा असफल रहे यो कुरा राणा सरकारका समूहका एक सदस्यद्वारा सूचित गरिए पश्चात थाहा भएको थियो।<ref> {{Citation | last = Lecomte-Tilouine | first = Marie | year = 2013 | title = Revolution in Nepal: An Anthropological and Historical Approach to the People's War | publisher = Oxford University Press | location = New Dehli | page = 39 | isbn = 9780198089384 }}</ref><ref>{{Citation | last = Brown | first = T.L. | year = 1996 | title = The Challenge to Democracy in Nepal | publisher = Routledge | location = New York | page = 16 | isbn = 9780415085762 }}</ref> ==विघटन== [[राणा वंश|राणा सरकार]]लाई नेपाल प्रजा परिषद्का सदस्यहरूका हत्याको षड्यन्त्रका बारेमा थाहा भए पश्चात, प्रधानमन्त्री [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले समूहका प्रमुख सदस्यहरुलाई गिरफ्तार गरेका थिए। वि.सं १९९७ मा, समूहका अनेकौँ सदस्यहरुलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको थियो। [[धर्मभक्त माथेमा|धर्म भक्त माथेमा]], [[दशरथ चन्द]], [[गङ्गालाल श्रेष्ठ]] र टङ्कप्रसाद आचार्यलाई मृत्युको सजाय सुनाइएको थियो। यद्यपि, आचार्यलाई फाँसीको सजाय दिइएको थिएन, त्यस समयमा नेपाली कानूनले ब्राह्मणहरुका हत्याका लागि मनाही गरिएको थियो। त्यसको निष्पादन पछी, आचार्यलाई आजीवन कारावासको सजाय बदली गरिएको थियो, नेपाल प्रजा परिषदलाई सोही वर्ष विघटन गराइएको थियो। [[शुक्रराज शास्त्री]]का साथ माथेमा, चन्द र श्रेष्ठ, एउटा र राणा-विरोधी बुद्धिजीवी, जो प्रजा परिषदमा सम्मिलित थिएन, अब नेपालका ४ सहिदहरूका रूपमा मान्यता प्राप्त रहेको छ।<ref>{{Cite journal|last=Gellner|first=D.N.|date=August 2007|title=Democracy in Nepal: four models|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:ad5b421a-2a13-48f8-be7b-9b0adbbf4170/download_file?file_format=pdf&safe_filename=Democracy%2Bin%2BNepal%253A%2Bfour%2Bmodels&type_of_work=Journal+article|journal=Seminar|volume=576|pages=50|via=Oxford University Research Archive}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref> {{Citation | last = Lecomte-Tilouine | first = Marie | year = 2013 | title = Revolution in Nepal: An Anthropological and Historical Approach to the People's War | publisher = Oxford University Press | location = New Dehli | page = 39 | isbn = 9780198089384 }}</ref><ref>{{Citation | last = Brown | first = T.L. | year = 1996 | title = The Challenge to Democracy in Nepal | publisher = Routledge | location = New York | page = 16 | isbn = 9780415085762 }}</ref> [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] जेलमा २००२ माघ १२ गते शुक्रबारका दिन नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस गठन भएको थियो र आचार्य आफ्नो अध्यक्ष निर्वाचित भएका थिए। तर, जेलमा रहेका र नेपाली कांग्रेससँग संवाद गर्न नसकेका कारण यो एउटा साङ्केतिक कदम मात्र थियो र पछि [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] उक्त पार्टीका कार्यवाहक सभापतिमा चयन भएका थिए।<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=2|title=NepaliCongress.org- Nepali Congress Official website {{!}} Political party of Nepal|last=www.nepalicongress.org|website=www.nepalicongress.org|access-date=24 April 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161207115511/http://nepalicongress.org/index.php?linkId=2 |date=7 December 2016 }}</ref> == २०१५ को पुनर्सक्रियता== [[सात सालको क्रान्ति]] सफल भए पश्चत, राणाहरूलाई सत्ताबाट हटाइएको थियो र नेपालमा संसदीय लोकतन्त्रको स्थापना गरिएको थियो। [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] जेलबाट रिहा भएर, त्यस समयमा नेपाली काङ्ग्रेसका वरिष्ठ सदस्य थिए। यद्यपि, [[नेपाली काङ्ग्रेस]]का साथ असहमति पश्चात, नेपाली काङ्ग्रेसका एक वरिष्ठ राजनेता टङ्कप्रसाद आचार्य र [[भद्रकाली मिश्र]]ले पार्टीबाट अलग भए र २०१५ मा, नेपाल प्रजा परिषद्लाई पुन: सक्रिय गरेका थिए। पार्टीले वि.सं २००९ मा [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]को सरकारमा सेवा गरेको थियो र नेपाली काङ्ग्रेसका विरोधमा एक उल्लेखनीय राजनीतिक पार्टी बनेर रहिरहेको थियो। टङ्कप्रसाद आचार्य वि.सं २०१२ मा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]द्वारा प्रधानमन्त्री पनि बनाइएका थिए। यद्यपि, [[आम निर्वाचन २०१५]] मा, आचार्य र मिश्रले अलग-अलग चुनाव लडेका थिए। नेपाल प्रजा परिषद्, आचार्य र नेपाल प्रजा परिषद्, मिश्रको रूपमा तिनीहरुलाई विभिन्न राजनीतिक दलहरूका रूपमा मान्यता दिइएको थियो। पार्टीमा आचार्यका गुटले ५३,०३८ मत प्राप्त गर्दै २ सिट जितेको थियो जबकि मिश्रको गुटले ४९,८२० मत प्राप्त गर्दै १ सिट जितेको थियो। मिश्रको गुट २०१७ मा, राजा महेन्द्रले [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत प्रणाली]]लाई लागू गरे पश्चात, [[नेपाली काङ्ग्रेस]]मा सम्मिलित भएको थियो।<ref>{{cite news|last1=Khanal|first1=Yadav|title=Prospects for unity of NC and NC-D - The Himalayan Times|url=https://thehimalayantimes.com/opinion/prospects-for-unity-of-nc-and-nc-d/|accessdate=5 April 2020|agency=The Himalayan Times|publisher=International Media Network Nepal (Pvt.) Ltd.|date=23 March 2005}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Levi|first=Werner|date=1954|title=Political Rivalries in Nepal|journal=Far Eastern Survey|volume=23|issue=7|pages=105|doi=10.2307/3024093|jstor=3024093|issn=0362-8949}}</ref><ref>{{Citation | last = Whelpton | first = John | year = 2005 | title = A History of Nepal | publisher = Cambridge University Press | location = New York | page = 96 | isbn = 978-0521804707 }}</ref><ref name="Parmanand1978">{{cite book|last1=Parmanand|title=The Nepali Congress in exile|date=c. 1978|publisher=University Book House|location=Delhi|pages=43|edition=First}}</ref> == नेकपा एमालेसँग एकीकरण == नेपालको पहिलो तथा सबैभन्दा पुरानो राजनीतिक दलको रूपमा परिचित नेपाल प्रजा परिषद् र [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] २०७४ कात्तिक २३ गतेका दिन एकीकरण भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राणा विरोधी संघर्षको धरोहर नेपाल प्रजा परिषद् एमालेमा समाहित|युआरएल=https://www.sawalnepal.com/archives/36491|कार्य=|प्रकाशक=सवल नेपाल|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२० अप्रिल २०२२}}</ref> राणा शासनको अन्त्य पश्चात् शक्ति गुमाउँदै गएको यस दलका तात्कालिक अध्यक्ष गोविन्दप्रसाद दुलाललाई एक कार्यक्रमका वीच पार्टी अध्यक्ष [[खड्गप्रसाद ओली]]ले आफ्नो पार्टीमा स्वागत गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल प्रजा परिषद र नेकपा एमाले बिच एकीकरण|युआरएल=http://www.samajkoawaj.com/?p=21035|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=समाजको खोज|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२० अप्रिल २०२२}}</ref> ==चुनावी प्रदर्शन== {| class="wikitable" !निर्वाचन !नेता !मत !% !सिट !स्थान !सरकार गठन |- | rowspan="2" |[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५]] |[[भद्रकाली मिश्र]]{{Efn|मिश्र र आचार्यले प्रजा परिषद् अन्तर्गत अलगअलग गुट भई चुनावमा भिडेका थिए।|name=Faction|group=}} |५९,८२० |३.३ |{{Infobox political party/seats|1|109|#bb70b8}} |छैटौँ |{{No2|प्रतिपक्ष}} |- |[[टङ्कप्रसाद आचार्य]]{{Efn|मिश्र र आचार्यले प्रजा परिषद् अन्तर्गत अलगअलग गुट भई चुनावमा भिडेका थिए।|name=Faction|group=}} |५३,०३८ |२.२ |{{Infobox political party/seats|2|109|#9d3e77}} |सातौँ |{{No2|प्रतिपक्ष}} |} {{टिप्पणीसूची}} == नेतृत्व == === नेपालको प्रधानमन्त्री === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |प्रधानमन्त्री ! rowspan="2" |चित्र ! colspan="3" |कार्यकाल ! rowspan="2" |मन्त्रिपरिषद् |- !सुरु !अन्त्य !अवधि |- |[[टङ्कप्रसाद आचार्य]] |[[File:Tanka Prasad Acharya (cropped).jpg|99x99px]] |२०१२ माघ १३ |२०१४ साउन ११ |{{age in years and days|27 January 1956|26 July 1957}} |[[टङ्कप्रसाद आचार्य मन्त्रिपरिषद्|आचार्य, २०१२]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] [[श्रेणी:राणा शासन]] afgk3p5eq31mbszjfv3b4cgszmrfup3 0 12553 1361757 1186751 2026-06-14T07:38:24Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1361757 wikitext text/x-wiki {{अनाथ|date=जुन २०१४}} {{Infobox international football competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = २०१० | other_titles = फिफा विश्वकप दक्षिण अफ्रिका २०१० | image = 2010 FIFA World Cup logo.svg.png | size = 200px | caption = २०१० फिफा विश्वकप आधिकारिक लोगो | country = दक्षिण अफ्रिका | dates = ११ जुन-११ जुलाई (३१ दिन) | confederations = ६ | num_teams = ३२ | venues = १० | cities = ९ | champion = स्पेन | count = १ | second = नेदरल्यान्ड | third = जर्मनी | fourth = उरुग्वे | matches = ६४ | goals = १४५ | attendance = {{#expr: +84490 + 64100 + 31513 + 55686 + 38646 + 30325 + 38833 + 62660 + 83465 + 30620 + 62869 + 23871 + 37034 + 54331 + 32664 + 62453 + 42658 + 82174 + 31593 + 35370 + 38294 + 45573 + 64100 + 62010 + 34812 + 38074 + 26643 + 38229 + 84455 + 63644 + 34872 + 54386 + 33425 + 39415 + 61874 + 38891 + 35827 + 36893 + 37836 + 83391 + 53412 + 34850 + 63093 + 27967 + 34763 + 62712 + 41958 + 28042 + 30597 + 34976 + 40510 + 84377 + 61962 + 54096 + 36742 + 62955 + 40186 + 84017 + 64100 + 55359 + 62479 + 60960 + 36254 + 84490}} <!-- Top scorers signifies goals only and does not take into account assists. It is not golden boot or any other award. The players are listed alphabetically by family name. This has been discussed on this article's talk page. Please do not modify the order without gaining consensus there first. --> | top_scorer = {{flagicon|URU}} [[डिएगो फोर्लान]]<br />{{flagicon|GER}} [[थोमस मुलर]]<br />{{flagicon|NED}} [[वेस्ली स्नेइडर|वेस्ले स्नाइडर]]<br />{{flagicon|ESP}} [[डेभिड भिया|डेविड भिया]]<br />(प्रत्येकद्वारा ५ गोल)<ref>{{cite web |title=Players - Top goals |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/statistics/players/goals.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> <!-- Top scorers signifies goals only and does not take into account assists. It is not golden boot or any other award. The players are listed alphabetically by family name. This has been discussed on this article's talk page. Please do not modify the order without gaining approval there first. --> | player = {{flagicon|URU}} [[डिएगो फोर्लान]]<ref name="golden_ball">{{cite web |title=Adidas Golden Ball |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenball/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | goalkeeper = {{flagicon|ESP}} [[इकर कासियास|इकर क्यासिलास]]<ref name="golden_glove">{{cite web |title=Adidas Golden Glove |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenglove/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | young_player = {{flagicon|GER}} [[थोमस मुलर]]<ref name="young_player">{{cite web |title=Hyundai Best Young Player |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/bestyoungplayer/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | prevseason = [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६]] | nextseason = [[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]] }} चारवर्षको पर्खाइपछि जोहानेसवर्गको सकर-सिटी रङ्गशालामा ११ जून (२८ जेठ) स्थानीय समय अनुसार अपरान्ह चारबजे भएको आयोजक दक्षिण अफ्रिका (द.अफ्रिका) र मेक्सिको बीचको खेलबाट १९औँ विश्वकप फुटबलको साइत भयो। पहिलो पटक अफ्रिकी महाद्वीपले पाएको आयोजनाको दिन नजीकिँदै जाँदा यसको खर्च, परिणाम, प्रभाव र प्रतिफलको जोडघटाउ जोडतोडमा भएको थियो। ३२ राष्ट्रको बहुप्रतीक्षित यस भिडन्तलाई रङ्गशालामै पुगेर या टेलिभिजनमा हेर्न विश्वभरका करोडौं फूटबलप्रेमीको अधैर्य बिच सन् १९९५ को रग्वी विश्वकप र २००३ को विश्वकप क्रिकेटको सफल आयोजना गरेको द. अफ्रिकाले यस महाकुम्भलाई अफ्रिका महाद्वीपकै गौरव बढाउने अवसरको उपयोग गर्न सफल भयो। अफ्रिकी सपना द.अफ्रिकाले १९औँ विश्वकपलाई अविस्मरणीय बनाउन तीन वर्षकै अवधिमा उत्तरी डर्बनमा नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र ६४ खेलका लागि सरदर ५६ हजार दर्शक क्षमताका दस वटा भव्य रङ्गशाला तयार पारेको थियो। प्रतियोगिताका पूर्वाधार निर्माण र यसका अन्य परियोजनामा करिब ३.७ अर्ब अमेरिकी डलर खर्चको जोहो उसले गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय फूटबल महासङ्घ (फिफा)ले पनि पुरस्कार, टिम र तयारीका लागि करिब ८० करोड डलरभन्दा बढी खर्च गरेको छ। फूटबलको महाकुम्भसँगै जोडिएर आउने पर्यटनबाट रु.२०० अर्ब र व्यापारबाट रु.८० अर्ब आम्दानी गर्ने अनुमान र खेल अवधिमा करिब चार लाख पर्यटक औसत १८ दिने बसाइका लागि दक्षिण अफ्रिका भित्रिने अनुमान गरिएको थियो। तयारीको अधिकांश खर्च आयोजक राष्ट्रले बेहोरे पनि आम्दानीमा फिफाको एकाधिकार रहने चलन छ, जसको पुष्टि रु.२२५ अर्बभन्दा बढी आम्दानी गर्ने उसको घोषित लक्ष्यबाटै हुन्छ। यसबाट आइलाग्ने अवगालबाट जोगिन उसले द.अफ्रिकालाई तयारीका लागि १० करोड डलर सहयोग गर्ने जनाएको थियो प्रतियोगितामा गरिएको लगानीबाट चालू आर्थिक वर्षमा द.अफ्रिकाको आर्थिक वृद्धिदर ३ प्रतिशतबाट ३.५ प्रतिशतमा उक्लिने अनुमान अनुसार यो विश्वकपले सम्पूर्ण अफ्रिकी महाद्वीपकै अर्थतन्त्र, सामाजिक विकास र राजनीतिलाई समेत गति दिएको छ। त्यस कारण, यस महाद्वीपका द.अफ्रिका, अल्जेरिया, घाना, क्यामरुन, आइभरी कोष्ट, नाइजेरिया जस्ता द्वन्द्वको पीडा खेपेका मुलुकहरूका लागि यो विश्वकप सहभागिताबाहेक राष्ट्रिय र क्षेत्रीय मेलमिलापको अवसर पनि भयो। त्यही भएर अफ्रिकी महाद्वीपमा विश्व कप भित्र्याउन [[नेल्सन मन्डेला|नेल्सन मण्डेला]] स्वयंले विशेष लबिङ गरेका थिए। ==डिजिटल विश्वकपका दाबेदार== [[फेसबुक]] र [[ट्विटर]]को सामाजिक सञ्जालबाट छिनछिनमा गरिएको विश्वकप-अपडेट यसपटकको फूटबल महाकुम्भको नयाँ आयाम हो। जर्मनीमा सम्पन्न पछिल्लो संस्करणताका यी विद्युतीय सञ्जालहरू उदाउँदो अवस्थामा थिए, जसले वितेका चार वर्षमा आश्चर्यजनक प्रभुत्व जमाइसकेको थियो। दैनिक ५ करोड सूचना आदानप्रदान हुने ट्वीटरमार्फत प्रतियोगिता चलिरहँदा सेकेण्डभरमा लाखौं सन्देश फूटबल फ्यानहरूबीच ट्वीट भएको अनुमान छ। ४० करोडभन्दा बढी सक्रिय प्रयोगकर्ता छन्, फेशबुकका। त्यसमाथि छ, १६ लाखभन्दा बढी प्रयोगकर्ता भएको फिफाको आफ्नै सञ्जाल द क्लब। विश्वकप शुरु भएको निमेषभरमै इन्टरनेटको अर्को लोकप्रिय सञ्जाल युट्युबमार्फत अपलोड गरिएको भिडियोहरू संसारकै लागि आकर्षण थियो। रेफ्रीका विवादास्पद निर्णय हुन् वा आकर्षक गोल वा पेनाल्टी, संसारभरका दर्शकले युट्युबमार्फत दोहोर्‍याई तेहर्‍याई हेरेर प्रतिक्रिया दिएका थिए। यसैगरी, विभिन्न कम्पनीहरूले उपलब्ध गराउने थ्री-डी संस्करणका प्रत्यक्ष म्याचहरूले फूटबलप्रेमीहरूलाई पलभरमै अर्कै संसारमा हुत्याइदियो। फिफाले जोहानेसवर्ग, डर्बन, केपटाउन र पोर्ट एलिजावेथका पाँच रङ्गशालामा हुने २५ म्याचलाई थ्री-डी भर्सनमा प्रसारण गरेको थियो। ==छनौट भइसकेका राष्ट्रहरू== सन् २००९ अक्टोबरमा भएको [[फिफा]]को ड्रमा परेका ३२ टिमहरू <ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/ranking/lastranking/gender=m/fullranking.html FIFA |title=Rankings shown are those in May 2010, but the rankings used for selecting the seven non-host seeds were those of October 2009 |publisher=Espn Fc |date=4 October 2009 |accessdate=July 2010}}</ref> यस टुर्नामेन्टमा छनौट भएका छन्। {{col begin}} {{col-4}} ;[[एसियाइ फुटबल सङ्गठन|एसियाइ फुटबल सङ्गठन (AFC)]] (४) * {{fb|AUS}}&nbsp;(२०) * {{fb|JPN}}&nbsp;(४५) * {{fb|PRK}}&nbsp;(१०५) * {{fb|KOR}}&nbsp;(४७) ;[[अफ्रिकी फुटबल सङ्घ|अफ्रिकी फुटबल सङ्घ (CAF)]] (६) * {{fb|ALG}}&nbsp;(३०) * {{fb|CMR}}&nbsp;(१९) * {{fb|CIV}}&nbsp;(२७) * {{fb|GHA}}&nbsp;(३२) * {{fb|NGA}}&nbsp;(२१) * {{fb|RSA}}&nbsp;(८३)&nbsp;(आयोजक) {{col-4}} ;[[उत्तर, मध्य अमेरिका र कैरीबियन फुटबल सङ्घ|उत्तर, मध्य अमेरिका र कैरीबियन फुटबल सङ्घ (CONCACAF)]] (३) * {{fb|HON}}&nbsp;(३८) * {{fb|MEX}}&nbsp;(१७) * {{fb|USA}}&nbsp;(१४) ;[[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ (CONMEBOL)]] (५) * {{fb|ARG}}&nbsp;(७) * {{fb|BRA}}&nbsp;(१) * {{fb|CHI}}&nbsp;(१८) * {{fb|PAR}}&nbsp;(३१) * {{fb|URU}}&nbsp;(१६) ;[[ओशेनिया फुटबल सङ्घ]] (१) * {{fb|NZL}}&nbsp;(७८) {{col-4}} ;[[यूरोपीय फुटबल सङ्घहरूको सङ्घ|यूरोपीय फुटबल सङ्घहरूको सङ्घ (UEFA)]] (१३) * {{fb|DEN}}&nbsp;(३६) * {{fb|ENG}}&nbsp;(८) * {{fb|FRA}}&nbsp;(९) * {{fb|GER}}&nbsp;(६) * {{fb|GRE}}&nbsp;(१३) * {{fb|ITA}}&nbsp;(५) * {{fb|NED}}&nbsp;(४) * {{fb|POR}}&nbsp;(३) * {{fb|SRB}}&nbsp;(१५) * {{fb|SVK}}&nbsp;(३४) * {{fb|SVN}}&nbsp;(२५) * {{fb|ESP}}&nbsp;(२) * {{fb|SUI}}&nbsp;(२४) {{col-4}}<!-- This map should not be removed as it is shows the status of qualification by failed or not enter--> [[चित्र:2010 world cup qualification.png|thumb|350px|{{legend|#000cff|राष्ट्र विश्वकपका लागि छनौट}} {{legend|#ffb400|राष्ट्र छनौट नसकेका}} {{legend|black|राष्ट्र सफल नभएका}} {{legend|#ababab|फिफा सदस्य नभएका राष्ट्र}}]] {{col end}} ==म्याच हुने स्थान== सन् २०१० को विश्वकपको लागि [[फिफा]]द्वारा सन् २००६ मार्च १७ मा [[दक्षिण अफ्रिका]]का ११ वटा शहर निर्धारित गरिएको छ जुन हुन् [[ब्लोमफोन्टेन]], [[केप टाउन]],[[डरबन]], [[जोहानेसबर्ग]](२ स्थानमा), [[किमबर्ले]],[[क्लर्क्सडोर्प]], [[ओर्कने]], [[पोलोकवेन]],[[पोर्ट एलिजाबेथ]], [[प्रिटोरिया]] तथा [[रस्टेनबर्ग]]।<ref>{{cite web|url=http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=0&Board=EarthSports&Number=944685&fpart=&PHPSESSID=|title=2010 Soccer World Cup Fan Parks & 2010 Host Cities|publisher=Google Earth Community|date=29 October 2007|accessdate=1 December 2011 <!--DASHBot-->}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602083938/http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=0&Board=EarthSports&Number=944685&fpart=&PHPSESSID= |date=2 June 2008 }}</ref> प्रतियोगिताको फाइनल खेल [[सकर सिटी]],[[जोहानेसबर्ग]]मा हुनेछ। <center> {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=25%| [[जोहानेसबर्ग]] !width=25%| [[केप टाउन]] !width=25%| [[डरबन]] !width=25%| [[जोहानेसबर्ग]] |- | [[सकर सिटी]]{{ref|1|1}}<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5007759/index.html |title=Soccer City Stadium – Johannesburg |work=FIFA.com |publisher=FIFA| accessdate= 1 December 2011 <!--DASHBot-->}}</ref> | [[केप टाउन स्टेडियम]]{{ref|1|2}} | [[मोसेस मभिदा स्टेडियम]]{{ref|3|3}} | [[एलिस पार्क स्टेडियम]] |- | <small>{{Coord|26|14|5.27|S|27|58|56.47|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=सकर सिटी}}</small> | <small>{{Coord|33|54|12.46|S|18|24|40.15|E|region:ZA-WC_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=केप टाउन स्टेडियम}}</small> | <small>{{Coord|29|49|46|S|31|01|49|E|type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=मोसेस मभिदा स्टेडियम}}</small> | <small>{{Coord|26|11|51.07|S|28|3|38.76|E|type:landmark|display=inline|name=एलिस पार्क स्टेडियम}}</small> |- | क्षमता: '''84,490'''<!--This is the actual capacity for the tournament--> | क्षमता: '''64,100''' | क्षमता: '''62,760''' | क्षमता: '''55,686''' |- | [[चित्र:Soccer City 2010 jun 10 4.jpg|200px]] | [[चित्र:Cape Town Stadium wza2.jpg|200px]] | [[चित्र:FIFA World Cup 2010 South Korea Nigeria 2.jpg|200px]] | [[चित्र:Slovenia - USA at FIFA World Cup 2010 (3).jpg|200px]] |- ! [[प्रिटोरिया]] !rowspan=5 colspan=2|{{location map+ |South Africa |float=none |width=375 |places= {{location map~ |South Africa |lat=-26.234797 |long=27.982353 |label=[[जोहानेसबर्ग]]|position=bottom}} {{location map~ |South Africa |lat=-29.829444 |long=31.030278 |label= [[डरबन]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-33.903461 |long=18.411153 |label=[[केप टाउन]] |position=right}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.753333 |long=28.186944 |label=&nbsp; &nbsp; [[प्रिटोरिया]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-33.937778 |long=25.598889 |label=<br/>[[पोर्ट एलिजाबेथ|पोर्ट&nbsp;एलिजाबेथ]] |position=right}} {{location map~ |South Africa |lat=-29.117292 |long=26.208847 |label=[[ब्लोमफोन्टेन]] |position=left}} {{location map~ |South Africa |lat=-23.924689 |long=29.468765 |label=[[पोलोकवेन]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.5786 |long=27.1607 |label=[[रस्टेनबर्ग]] |position=left}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.46172 |long=30.929689 |label=&nbsp; &nbsp; [[नेल्सप्रुइट]] |position=top}}}} ! [[पोर्ट एलिजाबेथ]] |- | [[लोफ्टस भर्सफेल्ड स्टेडियम]] | [[नेल्सन मण्डेला बे स्टेडियम]] |- | <small>{{Coord|25|45|12|S|28|13|22|E|type:landmark|display=inline|name=Loftus Versfeld Stadium}}</small> | <small>{{Coord|33|56|16|S|25|35|56|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=Nelson Mandela Bay Stadium}}</small> |- | क्षमता: '''42,858''' | क्षमता: '''42,486''' |- | [[चित्र:Loftus Versfeld Stadium.jpg|200px]] | [[चित्र:Nelson Mandela Stadium in Port Elizabeth.jpg|200px]] |- ! [[पोलोकवेन]] ! [[नेल्सप्रुइट]] ! [[ब्लोमफोन्टेन]] ! [[रस्टेनबर्ग]] |- | <small> {{Coord|23.924689|S|29.468765|E|format=dms|region:ZA_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=Peter Mokaba Stadium}}</small> | <small>{{Coord|25.46172|S|30.929689|E|format=dms |region:ZA_type:landmark_source:ptwiki |display=inline|name=Mbombela Stadium}}</small> | <small>{{Coord|29|07|02.25|S|26|12|31.85|E|type:landmark|display=inline|name=Free State Stadium}}</small> | <small>{{Coord|-25.5786|27.1607|display=inline|format=dms|type:landmark_scale:3000|name=Royal Bafokeng Stadium}}</small> |- | [[पिटर मोकाबा स्टेडियम]] | [[बोम्बेला स्टेडियम]] | [[फ्री स्टेट स्टेडियम]] | [[रोयल बफोकेंङ्ग स्टेडियम]] |- | क्षमता: '''41,733''' | क्षमता: '''40,929''' | क्षमता: '''40,911''' | क्षमता: '''38,646''' |- | | [[चित्र:FIFA World Cup 2010 Italy New Zealand.jpg|200px]] | | [[चित्र:Royal Bafokeng Stadium, Phokeng.jpg|200px]] |}</center> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == यी पनि हेर्नुहोस == * [[विश्वकप फुटबल २०१० का खेलहरू]] * [[विश्वकप फुटबल २०१० का खेलाडीहरू]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० रेफ्री विवाद]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० सर्वश्रेष्ठ खेलाडी|फिफा विश्वकप - २०१० सर्वश्रेष्ठ खेलाडी]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० खेलाडी नामावली]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० का निराशाजनक प्रदर्शनी]] * [[फिफा विश्वकप - २०१०को अर्थशास्त्र]] * [[फिफा|फिफा (FIFA)]] * [[फिफा विश्वकप]] * [[फिफा विश्वकपहरू]] {{Commonscat|FIFA World Cup 2010}} [[श्रेणी:फिफा]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] aqiee8242t4982oc89de3s4b71n2wbq 1361763 1361757 2026-06-14T07:42:30Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा]] हटाइयो 1361763 wikitext text/x-wiki {{अनाथ|date=जुन २०१४}} {{Infobox international football competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = २०१० | other_titles = फिफा विश्वकप दक्षिण अफ्रिका २०१० | image = 2010 FIFA World Cup logo.svg.png | size = 200px | caption = २०१० फिफा विश्वकप आधिकारिक लोगो | country = दक्षिण अफ्रिका | dates = ११ जुन-११ जुलाई (३१ दिन) | confederations = ६ | num_teams = ३२ | venues = १० | cities = ९ | champion = स्पेन | count = १ | second = नेदरल्यान्ड | third = जर्मनी | fourth = उरुग्वे | matches = ६४ | goals = १४५ | attendance = {{#expr: +84490 + 64100 + 31513 + 55686 + 38646 + 30325 + 38833 + 62660 + 83465 + 30620 + 62869 + 23871 + 37034 + 54331 + 32664 + 62453 + 42658 + 82174 + 31593 + 35370 + 38294 + 45573 + 64100 + 62010 + 34812 + 38074 + 26643 + 38229 + 84455 + 63644 + 34872 + 54386 + 33425 + 39415 + 61874 + 38891 + 35827 + 36893 + 37836 + 83391 + 53412 + 34850 + 63093 + 27967 + 34763 + 62712 + 41958 + 28042 + 30597 + 34976 + 40510 + 84377 + 61962 + 54096 + 36742 + 62955 + 40186 + 84017 + 64100 + 55359 + 62479 + 60960 + 36254 + 84490}} <!-- Top scorers signifies goals only and does not take into account assists. It is not golden boot or any other award. The players are listed alphabetically by family name. This has been discussed on this article's talk page. Please do not modify the order without gaining consensus there first. --> | top_scorer = {{flagicon|URU}} [[डिएगो फोर्लान]]<br />{{flagicon|GER}} [[थोमस मुलर]]<br />{{flagicon|NED}} [[वेस्ली स्नेइडर|वेस्ले स्नाइडर]]<br />{{flagicon|ESP}} [[डेभिड भिया|डेविड भिया]]<br />(प्रत्येकद्वारा ५ गोल)<ref>{{cite web |title=Players - Top goals |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/statistics/players/goals.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> <!-- Top scorers signifies goals only and does not take into account assists. It is not golden boot or any other award. The players are listed alphabetically by family name. This has been discussed on this article's talk page. Please do not modify the order without gaining approval there first. --> | player = {{flagicon|URU}} [[डिएगो फोर्लान]]<ref name="golden_ball">{{cite web |title=Adidas Golden Ball |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenball/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | goalkeeper = {{flagicon|ESP}} [[इकर कासियास|इकर क्यासिलास]]<ref name="golden_glove">{{cite web |title=Adidas Golden Glove |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenglove/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | young_player = {{flagicon|GER}} [[थोमस मुलर]]<ref name="young_player">{{cite web |title=Hyundai Best Young Player |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/bestyoungplayer/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | prevseason = [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६]] | nextseason = [[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]] }} चारवर्षको पर्खाइपछि जोहानेसवर्गको सकर-सिटी रङ्गशालामा ११ जून (२८ जेठ) स्थानीय समय अनुसार अपरान्ह चारबजे भएको आयोजक दक्षिण अफ्रिका (द.अफ्रिका) र मेक्सिको बीचको खेलबाट १९औँ विश्वकप फुटबलको साइत भयो। पहिलो पटक अफ्रिकी महाद्वीपले पाएको आयोजनाको दिन नजीकिँदै जाँदा यसको खर्च, परिणाम, प्रभाव र प्रतिफलको जोडघटाउ जोडतोडमा भएको थियो। ३२ राष्ट्रको बहुप्रतीक्षित यस भिडन्तलाई रङ्गशालामै पुगेर या टेलिभिजनमा हेर्न विश्वभरका करोडौं फूटबलप्रेमीको अधैर्य बिच सन् १९९५ को रग्वी विश्वकप र २००३ को विश्वकप क्रिकेटको सफल आयोजना गरेको द. अफ्रिकाले यस महाकुम्भलाई अफ्रिका महाद्वीपकै गौरव बढाउने अवसरको उपयोग गर्न सफल भयो। अफ्रिकी सपना द.अफ्रिकाले १९औँ विश्वकपलाई अविस्मरणीय बनाउन तीन वर्षकै अवधिमा उत्तरी डर्बनमा नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र ६४ खेलका लागि सरदर ५६ हजार दर्शक क्षमताका दस वटा भव्य रङ्गशाला तयार पारेको थियो। प्रतियोगिताका पूर्वाधार निर्माण र यसका अन्य परियोजनामा करिब ३.७ अर्ब अमेरिकी डलर खर्चको जोहो उसले गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय फूटबल महासङ्घ (फिफा)ले पनि पुरस्कार, टिम र तयारीका लागि करिब ८० करोड डलरभन्दा बढी खर्च गरेको छ। फूटबलको महाकुम्भसँगै जोडिएर आउने पर्यटनबाट रु.२०० अर्ब र व्यापारबाट रु.८० अर्ब आम्दानी गर्ने अनुमान र खेल अवधिमा करिब चार लाख पर्यटक औसत १८ दिने बसाइका लागि दक्षिण अफ्रिका भित्रिने अनुमान गरिएको थियो। तयारीको अधिकांश खर्च आयोजक राष्ट्रले बेहोरे पनि आम्दानीमा फिफाको एकाधिकार रहने चलन छ, जसको पुष्टि रु.२२५ अर्बभन्दा बढी आम्दानी गर्ने उसको घोषित लक्ष्यबाटै हुन्छ। यसबाट आइलाग्ने अवगालबाट जोगिन उसले द.अफ्रिकालाई तयारीका लागि १० करोड डलर सहयोग गर्ने जनाएको थियो प्रतियोगितामा गरिएको लगानीबाट चालू आर्थिक वर्षमा द.अफ्रिकाको आर्थिक वृद्धिदर ३ प्रतिशतबाट ३.५ प्रतिशतमा उक्लिने अनुमान अनुसार यो विश्वकपले सम्पूर्ण अफ्रिकी महाद्वीपकै अर्थतन्त्र, सामाजिक विकास र राजनीतिलाई समेत गति दिएको छ। त्यस कारण, यस महाद्वीपका द.अफ्रिका, अल्जेरिया, घाना, क्यामरुन, आइभरी कोष्ट, नाइजेरिया जस्ता द्वन्द्वको पीडा खेपेका मुलुकहरूका लागि यो विश्वकप सहभागिताबाहेक राष्ट्रिय र क्षेत्रीय मेलमिलापको अवसर पनि भयो। त्यही भएर अफ्रिकी महाद्वीपमा विश्व कप भित्र्याउन [[नेल्सन मन्डेला|नेल्सन मण्डेला]] स्वयंले विशेष लबिङ गरेका थिए। ==डिजिटल विश्वकपका दाबेदार== [[फेसबुक]] र [[ट्विटर]]को सामाजिक सञ्जालबाट छिनछिनमा गरिएको विश्वकप-अपडेट यसपटकको फूटबल महाकुम्भको नयाँ आयाम हो। जर्मनीमा सम्पन्न पछिल्लो संस्करणताका यी विद्युतीय सञ्जालहरू उदाउँदो अवस्थामा थिए, जसले वितेका चार वर्षमा आश्चर्यजनक प्रभुत्व जमाइसकेको थियो। दैनिक ५ करोड सूचना आदानप्रदान हुने ट्वीटरमार्फत प्रतियोगिता चलिरहँदा सेकेण्डभरमा लाखौं सन्देश फूटबल फ्यानहरूबीच ट्वीट भएको अनुमान छ। ४० करोडभन्दा बढी सक्रिय प्रयोगकर्ता छन्, फेशबुकका। त्यसमाथि छ, १६ लाखभन्दा बढी प्रयोगकर्ता भएको फिफाको आफ्नै सञ्जाल द क्लब। विश्वकप शुरु भएको निमेषभरमै इन्टरनेटको अर्को लोकप्रिय सञ्जाल युट्युबमार्फत अपलोड गरिएको भिडियोहरू संसारकै लागि आकर्षण थियो। रेफ्रीका विवादास्पद निर्णय हुन् वा आकर्षक गोल वा पेनाल्टी, संसारभरका दर्शकले युट्युबमार्फत दोहोर्‍याई तेहर्‍याई हेरेर प्रतिक्रिया दिएका थिए। यसैगरी, विभिन्न कम्पनीहरूले उपलब्ध गराउने थ्री-डी संस्करणका प्रत्यक्ष म्याचहरूले फूटबलप्रेमीहरूलाई पलभरमै अर्कै संसारमा हुत्याइदियो। फिफाले जोहानेसवर्ग, डर्बन, केपटाउन र पोर्ट एलिजावेथका पाँच रङ्गशालामा हुने २५ म्याचलाई थ्री-डी भर्सनमा प्रसारण गरेको थियो। ==छनौट भइसकेका राष्ट्रहरू== सन् २००९ अक्टोबरमा भएको [[फिफा]]को ड्रमा परेका ३२ टिमहरू <ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/ranking/lastranking/gender=m/fullranking.html FIFA |title=Rankings shown are those in May 2010, but the rankings used for selecting the seven non-host seeds were those of October 2009 |publisher=Espn Fc |date=4 October 2009 |accessdate=July 2010}}</ref> यस टुर्नामेन्टमा छनौट भएका छन्। {{col begin}} {{col-4}} ;[[एसियाइ फुटबल सङ्गठन|एसियाइ फुटबल सङ्गठन (AFC)]] (४) * {{fb|AUS}}&nbsp;(२०) * {{fb|JPN}}&nbsp;(४५) * {{fb|PRK}}&nbsp;(१०५) * {{fb|KOR}}&nbsp;(४७) ;[[अफ्रिकी फुटबल सङ्घ|अफ्रिकी फुटबल सङ्घ (CAF)]] (६) * {{fb|ALG}}&nbsp;(३०) * {{fb|CMR}}&nbsp;(१९) * {{fb|CIV}}&nbsp;(२७) * {{fb|GHA}}&nbsp;(३२) * {{fb|NGA}}&nbsp;(२१) * {{fb|RSA}}&nbsp;(८३)&nbsp;(आयोजक) {{col-4}} ;[[उत्तर, मध्य अमेरिका र कैरीबियन फुटबल सङ्घ|उत्तर, मध्य अमेरिका र कैरीबियन फुटबल सङ्घ (CONCACAF)]] (३) * {{fb|HON}}&nbsp;(३८) * {{fb|MEX}}&nbsp;(१७) * {{fb|USA}}&nbsp;(१४) ;[[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ (CONMEBOL)]] (५) * {{fb|ARG}}&nbsp;(७) * {{fb|BRA}}&nbsp;(१) * {{fb|CHI}}&nbsp;(१८) * {{fb|PAR}}&nbsp;(३१) * {{fb|URU}}&nbsp;(१६) ;[[ओशेनिया फुटबल सङ्घ]] (१) * {{fb|NZL}}&nbsp;(७८) {{col-4}} ;[[यूरोपीय फुटबल सङ्घहरूको सङ्घ|यूरोपीय फुटबल सङ्घहरूको सङ्घ (UEFA)]] (१३) * {{fb|DEN}}&nbsp;(३६) * {{fb|ENG}}&nbsp;(८) * {{fb|FRA}}&nbsp;(९) * {{fb|GER}}&nbsp;(६) * {{fb|GRE}}&nbsp;(१३) * {{fb|ITA}}&nbsp;(५) * {{fb|NED}}&nbsp;(४) * {{fb|POR}}&nbsp;(३) * {{fb|SRB}}&nbsp;(१५) * {{fb|SVK}}&nbsp;(३४) * {{fb|SVN}}&nbsp;(२५) * {{fb|ESP}}&nbsp;(२) * {{fb|SUI}}&nbsp;(२४) {{col-4}}<!-- This map should not be removed as it is shows the status of qualification by failed or not enter--> [[चित्र:2010 world cup qualification.png|thumb|350px|{{legend|#000cff|राष्ट्र विश्वकपका लागि छनौट}} {{legend|#ffb400|राष्ट्र छनौट नसकेका}} {{legend|black|राष्ट्र सफल नभएका}} {{legend|#ababab|फिफा सदस्य नभएका राष्ट्र}}]] {{col end}} ==म्याच हुने स्थान== सन् २०१० को विश्वकपको लागि [[फिफा]]द्वारा सन् २००६ मार्च १७ मा [[दक्षिण अफ्रिका]]का ११ वटा शहर निर्धारित गरिएको छ जुन हुन् [[ब्लोमफोन्टेन]], [[केप टाउन]],[[डरबन]], [[जोहानेसबर्ग]](२ स्थानमा), [[किमबर्ले]],[[क्लर्क्सडोर्प]], [[ओर्कने]], [[पोलोकवेन]],[[पोर्ट एलिजाबेथ]], [[प्रिटोरिया]] तथा [[रस्टेनबर्ग]]।<ref>{{cite web|url=http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=0&Board=EarthSports&Number=944685&fpart=&PHPSESSID=|title=2010 Soccer World Cup Fan Parks & 2010 Host Cities|publisher=Google Earth Community|date=29 October 2007|accessdate=1 December 2011 <!--DASHBot-->}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602083938/http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=0&Board=EarthSports&Number=944685&fpart=&PHPSESSID= |date=2 June 2008 }}</ref> प्रतियोगिताको फाइनल खेल [[सकर सिटी]],[[जोहानेसबर्ग]]मा हुनेछ। <center> {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=25%| [[जोहानेसबर्ग]] !width=25%| [[केप टाउन]] !width=25%| [[डरबन]] !width=25%| [[जोहानेसबर्ग]] |- | [[सकर सिटी]]{{ref|1|1}}<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5007759/index.html |title=Soccer City Stadium – Johannesburg |work=FIFA.com |publisher=FIFA| accessdate= 1 December 2011 <!--DASHBot-->}}</ref> | [[केप टाउन स्टेडियम]]{{ref|1|2}} | [[मोसेस मभिदा स्टेडियम]]{{ref|3|3}} | [[एलिस पार्क स्टेडियम]] |- | <small>{{Coord|26|14|5.27|S|27|58|56.47|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=सकर सिटी}}</small> | <small>{{Coord|33|54|12.46|S|18|24|40.15|E|region:ZA-WC_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=केप टाउन स्टेडियम}}</small> | <small>{{Coord|29|49|46|S|31|01|49|E|type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=मोसेस मभिदा स्टेडियम}}</small> | <small>{{Coord|26|11|51.07|S|28|3|38.76|E|type:landmark|display=inline|name=एलिस पार्क स्टेडियम}}</small> |- | क्षमता: '''84,490'''<!--This is the actual capacity for the tournament--> | क्षमता: '''64,100''' | क्षमता: '''62,760''' | क्षमता: '''55,686''' |- | [[चित्र:Soccer City 2010 jun 10 4.jpg|200px]] | [[चित्र:Cape Town Stadium wza2.jpg|200px]] | [[चित्र:FIFA World Cup 2010 South Korea Nigeria 2.jpg|200px]] | [[चित्र:Slovenia - USA at FIFA World Cup 2010 (3).jpg|200px]] |- ! [[प्रिटोरिया]] !rowspan=5 colspan=2|{{location map+ |South Africa |float=none |width=375 |places= {{location map~ |South Africa |lat=-26.234797 |long=27.982353 |label=[[जोहानेसबर्ग]]|position=bottom}} {{location map~ |South Africa |lat=-29.829444 |long=31.030278 |label= [[डरबन]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-33.903461 |long=18.411153 |label=[[केप टाउन]] |position=right}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.753333 |long=28.186944 |label=&nbsp; &nbsp; [[प्रिटोरिया]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-33.937778 |long=25.598889 |label=<br/>[[पोर्ट एलिजाबेथ|पोर्ट&nbsp;एलिजाबेथ]] |position=right}} {{location map~ |South Africa |lat=-29.117292 |long=26.208847 |label=[[ब्लोमफोन्टेन]] |position=left}} {{location map~ |South Africa |lat=-23.924689 |long=29.468765 |label=[[पोलोकवेन]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.5786 |long=27.1607 |label=[[रस्टेनबर्ग]] |position=left}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.46172 |long=30.929689 |label=&nbsp; &nbsp; [[नेल्सप्रुइट]] |position=top}}}} ! [[पोर्ट एलिजाबेथ]] |- | [[लोफ्टस भर्सफेल्ड स्टेडियम]] | [[नेल्सन मण्डेला बे स्टेडियम]] |- | <small>{{Coord|25|45|12|S|28|13|22|E|type:landmark|display=inline|name=Loftus Versfeld Stadium}}</small> | <small>{{Coord|33|56|16|S|25|35|56|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=Nelson Mandela Bay Stadium}}</small> |- | क्षमता: '''42,858''' | क्षमता: '''42,486''' |- | [[चित्र:Loftus Versfeld Stadium.jpg|200px]] | [[चित्र:Nelson Mandela Stadium in Port Elizabeth.jpg|200px]] |- ! [[पोलोकवेन]] ! [[नेल्सप्रुइट]] ! [[ब्लोमफोन्टेन]] ! [[रस्टेनबर्ग]] |- | <small> {{Coord|23.924689|S|29.468765|E|format=dms|region:ZA_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=Peter Mokaba Stadium}}</small> | <small>{{Coord|25.46172|S|30.929689|E|format=dms |region:ZA_type:landmark_source:ptwiki |display=inline|name=Mbombela Stadium}}</small> | <small>{{Coord|29|07|02.25|S|26|12|31.85|E|type:landmark|display=inline|name=Free State Stadium}}</small> | <small>{{Coord|-25.5786|27.1607|display=inline|format=dms|type:landmark_scale:3000|name=Royal Bafokeng Stadium}}</small> |- | [[पिटर मोकाबा स्टेडियम]] | [[बोम्बेला स्टेडियम]] | [[फ्री स्टेट स्टेडियम]] | [[रोयल बफोकेंङ्ग स्टेडियम]] |- | क्षमता: '''41,733''' | क्षमता: '''40,929''' | क्षमता: '''40,911''' | क्षमता: '''38,646''' |- | | [[चित्र:FIFA World Cup 2010 Italy New Zealand.jpg|200px]] | | [[चित्र:Royal Bafokeng Stadium, Phokeng.jpg|200px]] |}</center> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == यी पनि हेर्नुहोस == * [[विश्वकप फुटबल २०१० का खेलहरू]] * [[विश्वकप फुटबल २०१० का खेलाडीहरू]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० रेफ्री विवाद]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० सर्वश्रेष्ठ खेलाडी|फिफा विश्वकप - २०१० सर्वश्रेष्ठ खेलाडी]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० खेलाडी नामावली]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० का निराशाजनक प्रदर्शनी]] * [[फिफा विश्वकप - २०१०को अर्थशास्त्र]] * [[फिफा|फिफा (FIFA)]] * [[फिफा विश्वकप]] * [[फिफा विश्वकपहरू]] {{Commonscat|FIFA World Cup 2010}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] knxj1xxan7ze69oyze8tx7mse6xctue 1361792 1361763 2026-06-14T09:03:27Z ~2026-34877-83 79343 1361792 wikitext text/x-wiki {{अनाथ|date=जुन २०१४}} {{Infobox international football competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = २०१० | other_titles = फिफा विश्वकप दक्षिण अफ्रिका २०१० | image = 2010 FIFA World Cup logo.svg.png | size = 200px | caption = २०१० फिफा विश्वकप आधिकारिक लोगो | country = दक्षिण अफ्रिका | dates = ११ जुन-११ जुलाई (३१ दिन) | confederations = ६ | num_teams = ३२ | venues = १० | cities = ९ | champion = स्पेन | count = १ | second = नेदरल्यान्ड | third = जर्मनी | fourth = उरुग्वे | matches = ६४ | goals = 145 | attendance = {{#expr: +84490 + 64100 + 31513 + 55686 + 38646 + 30325 + 38833 + 62660 + 83465 + 30620 + 62869 + 23871 + 37034 + 54331 + 32664 + 62453 + 42658 + 82174 + 31593 + 35370 + 38294 + 45573 + 64100 + 62010 + 34812 + 38074 + 26643 + 38229 + 84455 + 63644 + 34872 + 54386 + 33425 + 39415 + 61874 + 38891 + 35827 + 36893 + 37836 + 83391 + 53412 + 34850 + 63093 + 27967 + 34763 + 62712 + 41958 + 28042 + 30597 + 34976 + 40510 + 84377 + 61962 + 54096 + 36742 + 62955 + 40186 + 84017 + 64100 + 55359 + 62479 + 60960 + 36254 + 84490}} <!-- Top scorers signifies goals only and does not take into account assists. It is not golden boot or any other award. The players are listed alphabetically by family name. This has been discussed on this article's talk page. Please do not modify the order without gaining consensus there first. --> | top_scorer = {{flagicon|URU}} [[डिएगो फोर्लान]]<br />{{flagicon|GER}} [[थोमस मुलर]]<br />{{flagicon|NED}} [[वेस्ली स्नेइडर|वेस्ले स्नाइडर]]<br />{{flagicon|ESP}} [[डेभिड भिया|डेविड भिया]]<br />(प्रत्येकद्वारा ५ गोल)<ref>{{cite web |title=Players - Top goals |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/statistics/players/goals.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> <!-- Top scorers signifies goals only and does not take into account assists. It is not golden boot or any other award. The players are listed alphabetically by family name. This has been discussed on this article's talk page. Please do not modify the order without gaining approval there first. --> | player = {{flagicon|URU}} [[डिएगो फोर्लान]]<ref name="golden_ball">{{cite web |title=Adidas Golden Ball |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenball/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | goalkeeper = {{flagicon|ESP}} [[इकर कासियास|इकर क्यासिलास]]<ref name="golden_glove">{{cite web |title=Adidas Golden Glove |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenglove/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | young_player = {{flagicon|GER}} [[थोमस मुलर]]<ref name="young_player">{{cite web |title=Hyundai Best Young Player |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/bestyoungplayer/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | prevseason = [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६]] | nextseason = [[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]] }} चारवर्षको पर्खाइपछि जोहानेसवर्गको सकर-सिटी रङ्गशालामा ११ जून (२८ जेठ) स्थानीय समय अनुसार अपरान्ह चारबजे भएको आयोजक दक्षिण अफ्रिका (द.अफ्रिका) र मेक्सिको बीचको खेलबाट १९औँ विश्वकप फुटबलको साइत भयो। पहिलो पटक अफ्रिकी महाद्वीपले पाएको आयोजनाको दिन नजीकिँदै जाँदा यसको खर्च, परिणाम, प्रभाव र प्रतिफलको जोडघटाउ जोडतोडमा भएको थियो। ३२ राष्ट्रको बहुप्रतीक्षित यस भिडन्तलाई रङ्गशालामै पुगेर या टेलिभिजनमा हेर्न विश्वभरका करोडौं फूटबलप्रेमीको अधैर्य बिच सन् १९९५ को रग्वी विश्वकप र २००३ को विश्वकप क्रिकेटको सफल आयोजना गरेको द. अफ्रिकाले यस महाकुम्भलाई अफ्रिका महाद्वीपकै गौरव बढाउने अवसरको उपयोग गर्न सफल भयो। अफ्रिकी सपना द.अफ्रिकाले १९औँ विश्वकपलाई अविस्मरणीय बनाउन तीन वर्षकै अवधिमा उत्तरी डर्बनमा नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र ६४ खेलका लागि सरदर ५६ हजार दर्शक क्षमताका दस वटा भव्य रङ्गशाला तयार पारेको थियो। प्रतियोगिताका पूर्वाधार निर्माण र यसका अन्य परियोजनामा करिब ३.७ अर्ब अमेरिकी डलर खर्चको जोहो उसले गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय फूटबल महासङ्घ (फिफा)ले पनि पुरस्कार, टिम र तयारीका लागि करिब ८० करोड डलरभन्दा बढी खर्च गरेको छ। फूटबलको महाकुम्भसँगै जोडिएर आउने पर्यटनबाट रु.२०० अर्ब र व्यापारबाट रु.८० अर्ब आम्दानी गर्ने अनुमान र खेल अवधिमा करिब चार लाख पर्यटक औसत १८ दिने बसाइका लागि दक्षिण अफ्रिका भित्रिने अनुमान गरिएको थियो। तयारीको अधिकांश खर्च आयोजक राष्ट्रले बेहोरे पनि आम्दानीमा फिफाको एकाधिकार रहने चलन छ, जसको पुष्टि रु.२२५ अर्बभन्दा बढी आम्दानी गर्ने उसको घोषित लक्ष्यबाटै हुन्छ। यसबाट आइलाग्ने अवगालबाट जोगिन उसले द.अफ्रिकालाई तयारीका लागि १० करोड डलर सहयोग गर्ने जनाएको थियो प्रतियोगितामा गरिएको लगानीबाट चालू आर्थिक वर्षमा द.अफ्रिकाको आर्थिक वृद्धिदर ३ प्रतिशतबाट ३.५ प्रतिशतमा उक्लिने अनुमान अनुसार यो विश्वकपले सम्पूर्ण अफ्रिकी महाद्वीपकै अर्थतन्त्र, सामाजिक विकास र राजनीतिलाई समेत गति दिएको छ। त्यस कारण, यस महाद्वीपका द.अफ्रिका, अल्जेरिया, घाना, क्यामरुन, आइभरी कोष्ट, नाइजेरिया जस्ता द्वन्द्वको पीडा खेपेका मुलुकहरूका लागि यो विश्वकप सहभागिताबाहेक राष्ट्रिय र क्षेत्रीय मेलमिलापको अवसर पनि भयो। त्यही भएर अफ्रिकी महाद्वीपमा विश्व कप भित्र्याउन [[नेल्सन मन्डेला|नेल्सन मण्डेला]] स्वयंले विशेष लबिङ गरेका थिए। ==डिजिटल विश्वकपका दाबेदार== [[फेसबुक]] र [[ट्विटर]]को सामाजिक सञ्जालबाट छिनछिनमा गरिएको विश्वकप-अपडेट यसपटकको फूटबल महाकुम्भको नयाँ आयाम हो। जर्मनीमा सम्पन्न पछिल्लो संस्करणताका यी विद्युतीय सञ्जालहरू उदाउँदो अवस्थामा थिए, जसले वितेका चार वर्षमा आश्चर्यजनक प्रभुत्व जमाइसकेको थियो। दैनिक ५ करोड सूचना आदानप्रदान हुने ट्वीटरमार्फत प्रतियोगिता चलिरहँदा सेकेण्डभरमा लाखौं सन्देश फूटबल फ्यानहरूबीच ट्वीट भएको अनुमान छ। ४० करोडभन्दा बढी सक्रिय प्रयोगकर्ता छन्, फेशबुकका। त्यसमाथि छ, १६ लाखभन्दा बढी प्रयोगकर्ता भएको फिफाको आफ्नै सञ्जाल द क्लब। विश्वकप शुरु भएको निमेषभरमै इन्टरनेटको अर्को लोकप्रिय सञ्जाल युट्युबमार्फत अपलोड गरिएको भिडियोहरू संसारकै लागि आकर्षण थियो। रेफ्रीका विवादास्पद निर्णय हुन् वा आकर्षक गोल वा पेनाल्टी, संसारभरका दर्शकले युट्युबमार्फत दोहोर्‍याई तेहर्‍याई हेरेर प्रतिक्रिया दिएका थिए। यसैगरी, विभिन्न कम्पनीहरूले उपलब्ध गराउने थ्री-डी संस्करणका प्रत्यक्ष म्याचहरूले फूटबलप्रेमीहरूलाई पलभरमै अर्कै संसारमा हुत्याइदियो। फिफाले जोहानेसवर्ग, डर्बन, केपटाउन र पोर्ट एलिजावेथका पाँच रङ्गशालामा हुने २५ म्याचलाई थ्री-डी भर्सनमा प्रसारण गरेको थियो। ==छनौट भइसकेका राष्ट्रहरू== सन् २००९ अक्टोबरमा भएको [[फिफा]]को ड्रमा परेका ३२ टिमहरू <ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/ranking/lastranking/gender=m/fullranking.html FIFA |title=Rankings shown are those in May 2010, but the rankings used for selecting the seven non-host seeds were those of October 2009 |publisher=Espn Fc |date=4 October 2009 |accessdate=July 2010}}</ref> यस टुर्नामेन्टमा छनौट भएका छन्। {{col begin}} {{col-4}} ;[[एसियाइ फुटबल सङ्गठन|एसियाइ फुटबल सङ्गठन (AFC)]] (४) * {{fb|AUS}}&nbsp;(२०) * {{fb|JPN}}&nbsp;(४५) * {{fb|PRK}}&nbsp;(१०५) * {{fb|KOR}}&nbsp;(४७) ;[[अफ्रिकी फुटबल सङ्घ|अफ्रिकी फुटबल सङ्घ (CAF)]] (६) * {{fb|ALG}}&nbsp;(३०) * {{fb|CMR}}&nbsp;(१९) * {{fb|CIV}}&nbsp;(२७) * {{fb|GHA}}&nbsp;(३२) * {{fb|NGA}}&nbsp;(२१) * {{fb|RSA}}&nbsp;(८३)&nbsp;(आयोजक) {{col-4}} ;[[उत्तर, मध्य अमेरिका र कैरीबियन फुटबल सङ्घ|उत्तर, मध्य अमेरिका र कैरीबियन फुटबल सङ्घ (CONCACAF)]] (३) * {{fb|HON}}&nbsp;(३८) * {{fb|MEX}}&nbsp;(१७) * {{fb|USA}}&nbsp;(१४) ;[[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ (CONMEBOL)]] (५) * {{fb|ARG}}&nbsp;(७) * {{fb|BRA}}&nbsp;(१) * {{fb|CHI}}&nbsp;(१८) * {{fb|PAR}}&nbsp;(३१) * {{fb|URU}}&nbsp;(१६) ;[[ओशेनिया फुटबल सङ्घ]] (१) * {{fb|NZL}}&nbsp;(७८) {{col-4}} ;[[यूरोपीय फुटबल सङ्घहरूको सङ्घ|यूरोपीय फुटबल सङ्घहरूको सङ्घ (UEFA)]] (१३) * {{fb|DEN}}&nbsp;(३६) * {{fb|ENG}}&nbsp;(८) * {{fb|FRA}}&nbsp;(९) * {{fb|GER}}&nbsp;(६) * {{fb|GRE}}&nbsp;(१३) * {{fb|ITA}}&nbsp;(५) * {{fb|NED}}&nbsp;(४) * {{fb|POR}}&nbsp;(३) * {{fb|SRB}}&nbsp;(१५) * {{fb|SVK}}&nbsp;(३४) * {{fb|SVN}}&nbsp;(२५) * {{fb|ESP}}&nbsp;(२) * {{fb|SUI}}&nbsp;(२४) {{col-4}}<!-- This map should not be removed as it is shows the status of qualification by failed or not enter--> [[चित्र:2010 world cup qualification.png|thumb|350px|{{legend|#000cff|राष्ट्र विश्वकपका लागि छनौट}} {{legend|#ffb400|राष्ट्र छनौट नसकेका}} {{legend|black|राष्ट्र सफल नभएका}} {{legend|#ababab|फिफा सदस्य नभएका राष्ट्र}}]] {{col end}} ==म्याच हुने स्थान== सन् २०१० को विश्वकपको लागि [[फिफा]]द्वारा सन् २००६ मार्च १७ मा [[दक्षिण अफ्रिका]]का ११ वटा शहर निर्धारित गरिएको छ जुन हुन् [[ब्लोमफोन्टेन]], [[केप टाउन]],[[डरबन]], [[जोहानेसबर्ग]](२ स्थानमा), [[किमबर्ले]],[[क्लर्क्सडोर्प]], [[ओर्कने]], [[पोलोकवेन]],[[पोर्ट एलिजाबेथ]], [[प्रिटोरिया]] तथा [[रस्टेनबर्ग]]।<ref>{{cite web|url=http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=0&Board=EarthSports&Number=944685&fpart=&PHPSESSID=|title=2010 Soccer World Cup Fan Parks & 2010 Host Cities|publisher=Google Earth Community|date=29 October 2007|accessdate=1 December 2011 <!--DASHBot-->}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602083938/http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=0&Board=EarthSports&Number=944685&fpart=&PHPSESSID= |date=2 June 2008 }}</ref> प्रतियोगिताको फाइनल खेल [[सकर सिटी]],[[जोहानेसबर्ग]]मा हुनेछ। <center> {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=25%| [[जोहानेसबर्ग]] !width=25%| [[केप टाउन]] !width=25%| [[डरबन]] !width=25%| [[जोहानेसबर्ग]] |- | [[सकर सिटी]]{{ref|1|1}}<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5007759/index.html |title=Soccer City Stadium – Johannesburg |work=FIFA.com |publisher=FIFA| accessdate= 1 December 2011 <!--DASHBot-->}}</ref> | [[केप टाउन स्टेडियम]]{{ref|1|2}} | [[मोसेस मभिदा स्टेडियम]]{{ref|3|3}} | [[एलिस पार्क स्टेडियम]] |- | <small>{{Coord|26|14|5.27|S|27|58|56.47|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=सकर सिटी}}</small> | <small>{{Coord|33|54|12.46|S|18|24|40.15|E|region:ZA-WC_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=केप टाउन स्टेडियम}}</small> | <small>{{Coord|29|49|46|S|31|01|49|E|type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=मोसेस मभिदा स्टेडियम}}</small> | <small>{{Coord|26|11|51.07|S|28|3|38.76|E|type:landmark|display=inline|name=एलिस पार्क स्टेडियम}}</small> |- | क्षमता: '''84,490'''<!--This is the actual capacity for the tournament--> | क्षमता: '''64,100''' | क्षमता: '''62,760''' | क्षमता: '''55,686''' |- | [[चित्र:Soccer City 2010 jun 10 4.jpg|200px]] | [[चित्र:Cape Town Stadium wza2.jpg|200px]] | [[चित्र:FIFA World Cup 2010 South Korea Nigeria 2.jpg|200px]] | [[चित्र:Slovenia - USA at FIFA World Cup 2010 (3).jpg|200px]] |- ! [[प्रिटोरिया]] !rowspan=5 colspan=2|{{location map+ |South Africa |float=none |width=375 |places= {{location map~ |South Africa |lat=-26.234797 |long=27.982353 |label=[[जोहानेसबर्ग]]|position=bottom}} {{location map~ |South Africa |lat=-29.829444 |long=31.030278 |label= [[डरबन]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-33.903461 |long=18.411153 |label=[[केप टाउन]] |position=right}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.753333 |long=28.186944 |label=&nbsp; &nbsp; [[प्रिटोरिया]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-33.937778 |long=25.598889 |label=<br/>[[पोर्ट एलिजाबेथ|पोर्ट&nbsp;एलिजाबेथ]] |position=right}} {{location map~ |South Africa |lat=-29.117292 |long=26.208847 |label=[[ब्लोमफोन्टेन]] |position=left}} {{location map~ |South Africa |lat=-23.924689 |long=29.468765 |label=[[पोलोकवेन]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.5786 |long=27.1607 |label=[[रस्टेनबर्ग]] |position=left}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.46172 |long=30.929689 |label=&nbsp; &nbsp; [[नेल्सप्रुइट]] |position=top}}}} ! [[पोर्ट एलिजाबेथ]] |- | [[लोफ्टस भर्सफेल्ड स्टेडियम]] | [[नेल्सन मण्डेला बे स्टेडियम]] |- | <small>{{Coord|25|45|12|S|28|13|22|E|type:landmark|display=inline|name=Loftus Versfeld Stadium}}</small> | <small>{{Coord|33|56|16|S|25|35|56|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=Nelson Mandela Bay Stadium}}</small> |- | क्षमता: '''42,858''' | क्षमता: '''42,486''' |- | [[चित्र:Loftus Versfeld Stadium.jpg|200px]] | [[चित्र:Nelson Mandela Stadium in Port Elizabeth.jpg|200px]] |- ! [[पोलोकवेन]] ! [[नेल्सप्रुइट]] ! [[ब्लोमफोन्टेन]] ! [[रस्टेनबर्ग]] |- | <small> {{Coord|23.924689|S|29.468765|E|format=dms|region:ZA_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=Peter Mokaba Stadium}}</small> | <small>{{Coord|25.46172|S|30.929689|E|format=dms |region:ZA_type:landmark_source:ptwiki |display=inline|name=Mbombela Stadium}}</small> | <small>{{Coord|29|07|02.25|S|26|12|31.85|E|type:landmark|display=inline|name=Free State Stadium}}</small> | <small>{{Coord|-25.5786|27.1607|display=inline|format=dms|type:landmark_scale:3000|name=Royal Bafokeng Stadium}}</small> |- | [[पिटर मोकाबा स्टेडियम]] | [[बोम्बेला स्टेडियम]] | [[फ्री स्टेट स्टेडियम]] | [[रोयल बफोकेंङ्ग स्टेडियम]] |- | क्षमता: '''41,733''' | क्षमता: '''40,929''' | क्षमता: '''40,911''' | क्षमता: '''38,646''' |- | | [[चित्र:FIFA World Cup 2010 Italy New Zealand.jpg|200px]] | | [[चित्र:Royal Bafokeng Stadium, Phokeng.jpg|200px]] |}</center> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == यी पनि हेर्नुहोस == * [[विश्वकप फुटबल २०१० का खेलहरू]] * [[विश्वकप फुटबल २०१० का खेलाडीहरू]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० रेफ्री विवाद]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० सर्वश्रेष्ठ खेलाडी|फिफा विश्वकप - २०१० सर्वश्रेष्ठ खेलाडी]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० खेलाडी नामावली]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० का निराशाजनक प्रदर्शनी]] * [[फिफा विश्वकप - २०१०को अर्थशास्त्र]] * [[फिफा|फिफा (FIFA)]] * [[फिफा विश्वकप]] * [[फिफा विश्वकपहरू]] {{Commonscat|FIFA World Cup 2010}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] 4pb4rx9xvcqep2tz4cskrhjz455zydo 1361793 1361792 2026-06-14T09:05:31Z ~2026-34877-83 79343 1361793 wikitext text/x-wiki {{अनाथ|date=जुन २०१४}} {{Infobox international football competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = २०१० | other_titles = फिफा विश्वकप दक्षिण अफ्रिका २०१० | image = 2010 FIFA World Cup logo.svg.png | size = 200px | caption = २०१० फिफा विश्वकप आधिकारिक लोगो | country = दक्षिण अफ्रिका | dates = ११ जुन-११ जुलाई (३१ दिन) | confederations = ६ | num_teams = ३२ | venues = १० | cities = ९ | champion = स्पेन | count = १ | second = नेदरल्यान्ड | third = जर्मनी | fourth = उरुग्वे | matches = ६४ | goals = 145 {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-H}} | top_scorer = {{fbicon|URU}} [[Diego Forlán]]<br>{{fbicon|GER}} [[Thomas Müller]]<br>{{fbicon|NED}} [[Wesley Sneijder]]<br>{{fbicon|ESP}} [[David Villa]]<br>(5 goals each)<ref>{{cite web |title=Players – Top goals |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/statistics/players/goals.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140509062752/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/statistics/players/goals.html |url-status=dead |archive-date=9 May 2014 |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |access-date=6 July 2012 }}</ref> <!-- Top scorers signifies goals only and does not take into account assists. It is not golden boot or any other award. The players are listed alphabetically by family name. This has been discussed on this article's talk page. Please do not modify the order without gaining approval there first. --> | player = {{fbicon|URU}} [[Diego Forlán]]<ref name="golden_ball">{{cite web|title=Adidas Golden Ball |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenball/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |access-date=6 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427042107/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenball/index.html |archive-date=27 April 2015 }}</ref> | goalkeeper = {{fbicon|ESP}} [[Iker Casillas]]<ref name="golden_glove">{{cite web|title=Adidas Golden Glove |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenglove/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |access-date=6 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330081425/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenglove/index.html |archive-date=30 March 2015 }}</ref> | young_player = {{fbicon|GER}} [[Thomas Müller]]<ref name="young_player">{{cite web|title=Hyundai Best Young Player |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/bestyoungplayer/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |access-date=6 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427021020/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/bestyoungplayer/index.html |archive-date=27 April 2015 }}</ref> | fair_play = {{fb|ESP}}<ref name="auto">{{cite web |title=Awards |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220184812/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/index.html |url-status=dead |archive-date=20 December 2013 |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |access-date=6 July 2012 }}</ref> | prevseason = [[2006 FIFA World Cup|2006]] | nextseason = [[2014 FIFA World Cup|2014]] }} चारवर्षको पर्खाइपछि जोहानेसवर्गको सकर-सिटी रङ्गशालामा ११ जून (२८ जेठ) स्थानीय समय अनुसार अपरान्ह चारबजे भएको आयोजक दक्षिण अफ्रिका (द.अफ्रिका) र मेक्सिको बीचको खेलबाट १९औँ विश्वकप फुटबलको साइत भयो। पहिलो पटक अफ्रिकी महाद्वीपले पाएको आयोजनाको दिन नजीकिँदै जाँदा यसको खर्च, परिणाम, प्रभाव र प्रतिफलको जोडघटाउ जोडतोडमा भएको थियो। ३२ राष्ट्रको बहुप्रतीक्षित यस भिडन्तलाई रङ्गशालामै पुगेर या टेलिभिजनमा हेर्न विश्वभरका करोडौं फूटबलप्रेमीको अधैर्य बिच सन् १९९५ को रग्वी विश्वकप र २००३ को विश्वकप क्रिकेटको सफल आयोजना गरेको द. अफ्रिकाले यस महाकुम्भलाई अफ्रिका महाद्वीपकै गौरव बढाउने अवसरको उपयोग गर्न सफल भयो। अफ्रिकी सपना द.अफ्रिकाले १९औँ विश्वकपलाई अविस्मरणीय बनाउन तीन वर्षकै अवधिमा उत्तरी डर्बनमा नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र ६४ खेलका लागि सरदर ५६ हजार दर्शक क्षमताका दस वटा भव्य रङ्गशाला तयार पारेको थियो। प्रतियोगिताका पूर्वाधार निर्माण र यसका अन्य परियोजनामा करिब ३.७ अर्ब अमेरिकी डलर खर्चको जोहो उसले गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय फूटबल महासङ्घ (फिफा)ले पनि पुरस्कार, टिम र तयारीका लागि करिब ८० करोड डलरभन्दा बढी खर्च गरेको छ। फूटबलको महाकुम्भसँगै जोडिएर आउने पर्यटनबाट रु.२०० अर्ब र व्यापारबाट रु.८० अर्ब आम्दानी गर्ने अनुमान र खेल अवधिमा करिब चार लाख पर्यटक औसत १८ दिने बसाइका लागि दक्षिण अफ्रिका भित्रिने अनुमान गरिएको थियो। तयारीको अधिकांश खर्च आयोजक राष्ट्रले बेहोरे पनि आम्दानीमा फिफाको एकाधिकार रहने चलन छ, जसको पुष्टि रु.२२५ अर्बभन्दा बढी आम्दानी गर्ने उसको घोषित लक्ष्यबाटै हुन्छ। यसबाट आइलाग्ने अवगालबाट जोगिन उसले द.अफ्रिकालाई तयारीका लागि १० करोड डलर सहयोग गर्ने जनाएको थियो प्रतियोगितामा गरिएको लगानीबाट चालू आर्थिक वर्षमा द.अफ्रिकाको आर्थिक वृद्धिदर ३ प्रतिशतबाट ३.५ प्रतिशतमा उक्लिने अनुमान अनुसार यो विश्वकपले सम्पूर्ण अफ्रिकी महाद्वीपकै अर्थतन्त्र, सामाजिक विकास र राजनीतिलाई समेत गति दिएको छ। त्यस कारण, यस महाद्वीपका द.अफ्रिका, अल्जेरिया, घाना, क्यामरुन, आइभरी कोष्ट, नाइजेरिया जस्ता द्वन्द्वको पीडा खेपेका मुलुकहरूका लागि यो विश्वकप सहभागिताबाहेक राष्ट्रिय र क्षेत्रीय मेलमिलापको अवसर पनि भयो। त्यही भएर अफ्रिकी महाद्वीपमा विश्व कप भित्र्याउन [[नेल्सन मन्डेला|नेल्सन मण्डेला]] स्वयंले विशेष लबिङ गरेका थिए। ==डिजिटल विश्वकपका दाबेदार== [[फेसबुक]] र [[ट्विटर]]को सामाजिक सञ्जालबाट छिनछिनमा गरिएको विश्वकप-अपडेट यसपटकको फूटबल महाकुम्भको नयाँ आयाम हो। जर्मनीमा सम्पन्न पछिल्लो संस्करणताका यी विद्युतीय सञ्जालहरू उदाउँदो अवस्थामा थिए, जसले वितेका चार वर्षमा आश्चर्यजनक प्रभुत्व जमाइसकेको थियो। दैनिक ५ करोड सूचना आदानप्रदान हुने ट्वीटरमार्फत प्रतियोगिता चलिरहँदा सेकेण्डभरमा लाखौं सन्देश फूटबल फ्यानहरूबीच ट्वीट भएको अनुमान छ। ४० करोडभन्दा बढी सक्रिय प्रयोगकर्ता छन्, फेशबुकका। त्यसमाथि छ, १६ लाखभन्दा बढी प्रयोगकर्ता भएको फिफाको आफ्नै सञ्जाल द क्लब। विश्वकप शुरु भएको निमेषभरमै इन्टरनेटको अर्को लोकप्रिय सञ्जाल युट्युबमार्फत अपलोड गरिएको भिडियोहरू संसारकै लागि आकर्षण थियो। रेफ्रीका विवादास्पद निर्णय हुन् वा आकर्षक गोल वा पेनाल्टी, संसारभरका दर्शकले युट्युबमार्फत दोहोर्‍याई तेहर्‍याई हेरेर प्रतिक्रिया दिएका थिए। यसैगरी, विभिन्न कम्पनीहरूले उपलब्ध गराउने थ्री-डी संस्करणका प्रत्यक्ष म्याचहरूले फूटबलप्रेमीहरूलाई पलभरमै अर्कै संसारमा हुत्याइदियो। फिफाले जोहानेसवर्ग, डर्बन, केपटाउन र पोर्ट एलिजावेथका पाँच रङ्गशालामा हुने २५ म्याचलाई थ्री-डी भर्सनमा प्रसारण गरेको थियो। ==छनौट भइसकेका राष्ट्रहरू== सन् २००९ अक्टोबरमा भएको [[फिफा]]को ड्रमा परेका ३२ टिमहरू <ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/ranking/lastranking/gender=m/fullranking.html FIFA |title=Rankings shown are those in May 2010, but the rankings used for selecting the seven non-host seeds were those of October 2009 |publisher=Espn Fc |date=4 October 2009 |accessdate=July 2010}}</ref> यस टुर्नामेन्टमा छनौट भएका छन्। {{col begin}} {{col-4}} ;[[एसियाइ फुटबल सङ्गठन|एसियाइ फुटबल सङ्गठन (AFC)]] (४) * {{fb|AUS}}&nbsp;(२०) * {{fb|JPN}}&nbsp;(४५) * {{fb|PRK}}&nbsp;(१०५) * {{fb|KOR}}&nbsp;(४७) ;[[अफ्रिकी फुटबल सङ्घ|अफ्रिकी फुटबल सङ्घ (CAF)]] (६) * {{fb|ALG}}&nbsp;(३०) * {{fb|CMR}}&nbsp;(१९) * {{fb|CIV}}&nbsp;(२७) * {{fb|GHA}}&nbsp;(३२) * {{fb|NGA}}&nbsp;(२१) * {{fb|RSA}}&nbsp;(८३)&nbsp;(आयोजक) {{col-4}} ;[[उत्तर, मध्य अमेरिका र कैरीबियन फुटबल सङ्घ|उत्तर, मध्य अमेरिका र कैरीबियन फुटबल सङ्घ (CONCACAF)]] (३) * {{fb|HON}}&nbsp;(३८) * {{fb|MEX}}&nbsp;(१७) * {{fb|USA}}&nbsp;(१४) ;[[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ (CONMEBOL)]] (५) * {{fb|ARG}}&nbsp;(७) * {{fb|BRA}}&nbsp;(१) * {{fb|CHI}}&nbsp;(१८) * {{fb|PAR}}&nbsp;(३१) * {{fb|URU}}&nbsp;(१६) ;[[ओशेनिया फुटबल सङ्घ]] (१) * {{fb|NZL}}&nbsp;(७८) {{col-4}} ;[[यूरोपीय फुटबल सङ्घहरूको सङ्घ|यूरोपीय फुटबल सङ्घहरूको सङ्घ (UEFA)]] (१३) * {{fb|DEN}}&nbsp;(३६) * {{fb|ENG}}&nbsp;(८) * {{fb|FRA}}&nbsp;(९) * {{fb|GER}}&nbsp;(६) * {{fb|GRE}}&nbsp;(१३) * {{fb|ITA}}&nbsp;(५) * {{fb|NED}}&nbsp;(४) * {{fb|POR}}&nbsp;(३) * {{fb|SRB}}&nbsp;(१५) * {{fb|SVK}}&nbsp;(३४) * {{fb|SVN}}&nbsp;(२५) * {{fb|ESP}}&nbsp;(२) * {{fb|SUI}}&nbsp;(२४) {{col-4}}<!-- This map should not be removed as it is shows the status of qualification by failed or not enter--> [[चित्र:2010 world cup qualification.png|thumb|350px|{{legend|#000cff|राष्ट्र विश्वकपका लागि छनौट}} {{legend|#ffb400|राष्ट्र छनौट नसकेका}} {{legend|black|राष्ट्र सफल नभएका}} {{legend|#ababab|फिफा सदस्य नभएका राष्ट्र}}]] {{col end}} ==म्याच हुने स्थान== सन् २०१० को विश्वकपको लागि [[फिफा]]द्वारा सन् २००६ मार्च १७ मा [[दक्षिण अफ्रिका]]का ११ वटा शहर निर्धारित गरिएको छ जुन हुन् [[ब्लोमफोन्टेन]], [[केप टाउन]],[[डरबन]], [[जोहानेसबर्ग]](२ स्थानमा), [[किमबर्ले]],[[क्लर्क्सडोर्प]], [[ओर्कने]], [[पोलोकवेन]],[[पोर्ट एलिजाबेथ]], [[प्रिटोरिया]] तथा [[रस्टेनबर्ग]]।<ref>{{cite web|url=http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=0&Board=EarthSports&Number=944685&fpart=&PHPSESSID=|title=2010 Soccer World Cup Fan Parks & 2010 Host Cities|publisher=Google Earth Community|date=29 October 2007|accessdate=1 December 2011 <!--DASHBot-->}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602083938/http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=0&Board=EarthSports&Number=944685&fpart=&PHPSESSID= |date=2 June 2008 }}</ref> प्रतियोगिताको फाइनल खेल [[सकर सिटी]],[[जोहानेसबर्ग]]मा हुनेछ। <center> {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=25%| [[जोहानेसबर्ग]] !width=25%| [[केप टाउन]] !width=25%| [[डरबन]] !width=25%| [[जोहानेसबर्ग]] |- | [[सकर सिटी]]{{ref|1|1}}<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5007759/index.html |title=Soccer City Stadium – Johannesburg |work=FIFA.com |publisher=FIFA| accessdate= 1 December 2011 <!--DASHBot-->}}</ref> | [[केप टाउन स्टेडियम]]{{ref|1|2}} | [[मोसेस मभिदा स्टेडियम]]{{ref|3|3}} | [[एलिस पार्क स्टेडियम]] |- | <small>{{Coord|26|14|5.27|S|27|58|56.47|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=सकर सिटी}}</small> | <small>{{Coord|33|54|12.46|S|18|24|40.15|E|region:ZA-WC_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=केप टाउन स्टेडियम}}</small> | <small>{{Coord|29|49|46|S|31|01|49|E|type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=मोसेस मभिदा स्टेडियम}}</small> | <small>{{Coord|26|11|51.07|S|28|3|38.76|E|type:landmark|display=inline|name=एलिस पार्क स्टेडियम}}</small> |- | क्षमता: '''84,490'''<!--This is the actual capacity for the tournament--> | क्षमता: '''64,100''' | क्षमता: '''62,760''' | क्षमता: '''55,686''' |- | [[चित्र:Soccer City 2010 jun 10 4.jpg|200px]] | [[चित्र:Cape Town Stadium wza2.jpg|200px]] | [[चित्र:FIFA World Cup 2010 South Korea Nigeria 2.jpg|200px]] | [[चित्र:Slovenia - USA at FIFA World Cup 2010 (3).jpg|200px]] |- ! [[प्रिटोरिया]] !rowspan=5 colspan=2|{{location map+ |South Africa |float=none |width=375 |places= {{location map~ |South Africa |lat=-26.234797 |long=27.982353 |label=[[जोहानेसबर्ग]]|position=bottom}} {{location map~ |South Africa |lat=-29.829444 |long=31.030278 |label= [[डरबन]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-33.903461 |long=18.411153 |label=[[केप टाउन]] |position=right}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.753333 |long=28.186944 |label=&nbsp; &nbsp; [[प्रिटोरिया]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-33.937778 |long=25.598889 |label=<br/>[[पोर्ट एलिजाबेथ|पोर्ट&nbsp;एलिजाबेथ]] |position=right}} {{location map~ |South Africa |lat=-29.117292 |long=26.208847 |label=[[ब्लोमफोन्टेन]] |position=left}} {{location map~ |South Africa |lat=-23.924689 |long=29.468765 |label=[[पोलोकवेन]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.5786 |long=27.1607 |label=[[रस्टेनबर्ग]] |position=left}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.46172 |long=30.929689 |label=&nbsp; &nbsp; [[नेल्सप्रुइट]] |position=top}}}} ! [[पोर्ट एलिजाबेथ]] |- | [[लोफ्टस भर्सफेल्ड स्टेडियम]] | [[नेल्सन मण्डेला बे स्टेडियम]] |- | <small>{{Coord|25|45|12|S|28|13|22|E|type:landmark|display=inline|name=Loftus Versfeld Stadium}}</small> | <small>{{Coord|33|56|16|S|25|35|56|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=Nelson Mandela Bay Stadium}}</small> |- | क्षमता: '''42,858''' | क्षमता: '''42,486''' |- | [[चित्र:Loftus Versfeld Stadium.jpg|200px]] | [[चित्र:Nelson Mandela Stadium in Port Elizabeth.jpg|200px]] |- ! [[पोलोकवेन]] ! [[नेल्सप्रुइट]] ! [[ब्लोमफोन्टेन]] ! [[रस्टेनबर्ग]] |- | <small> {{Coord|23.924689|S|29.468765|E|format=dms|region:ZA_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=Peter Mokaba Stadium}}</small> | <small>{{Coord|25.46172|S|30.929689|E|format=dms |region:ZA_type:landmark_source:ptwiki |display=inline|name=Mbombela Stadium}}</small> | <small>{{Coord|29|07|02.25|S|26|12|31.85|E|type:landmark|display=inline|name=Free State Stadium}}</small> | <small>{{Coord|-25.5786|27.1607|display=inline|format=dms|type:landmark_scale:3000|name=Royal Bafokeng Stadium}}</small> |- | [[पिटर मोकाबा स्टेडियम]] | [[बोम्बेला स्टेडियम]] | [[फ्री स्टेट स्टेडियम]] | [[रोयल बफोकेंङ्ग स्टेडियम]] |- | क्षमता: '''41,733''' | क्षमता: '''40,929''' | क्षमता: '''40,911''' | क्षमता: '''38,646''' |- | | [[चित्र:FIFA World Cup 2010 Italy New Zealand.jpg|200px]] | | [[चित्र:Royal Bafokeng Stadium, Phokeng.jpg|200px]] |}</center> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == यी पनि हेर्नुहोस == * [[विश्वकप फुटबल २०१० का खेलहरू]] * [[विश्वकप फुटबल २०१० का खेलाडीहरू]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० रेफ्री विवाद]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० सर्वश्रेष्ठ खेलाडी|फिफा विश्वकप - २०१० सर्वश्रेष्ठ खेलाडी]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० खेलाडी नामावली]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० का निराशाजनक प्रदर्शनी]] * [[फिफा विश्वकप - २०१०को अर्थशास्त्र]] * [[फिफा|फिफा (FIFA)]] * [[फिफा विश्वकप]] * [[फिफा विश्वकपहरू]] {{Commonscat|FIFA World Cup 2010}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] 2y34tdbxre5xryfxn0vxixu97ztzjc8 1361794 1361793 2026-06-14T09:06:20Z ~2026-34877-83 79343 1361794 wikitext text/x-wiki {{अनाथ|date=जुन २०१४}} {{Infobox international football competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = २०१० | other_titles = फिफा विश्वकप दक्षिण अफ्रिका २०१० | image = 2010 FIFA World Cup logo.svg.png | size = 200px | caption = २०१० फिफा विश्वकप आधिकारिक लोगो | country = दक्षिण अफ्रिका | dates = ११ जुन-११ जुलाई (३१ दिन) | confederations = ६ | num_teams = ३२ | venues = १० | cities = ९ | champion = स्पेन | count = १ | second = नेदरल्यान्ड | third = जर्मनी | fourth = उरुग्वे | matches = ६४ | goals = 145 | attendance = {{#expr: +84490 + 64100 + 31513 + 55686 + 38646 + 30325 + 38833 + 62660 + 83465 + 30620 + 62869 + 23871 + 37034 + 54331 + 32664 + 62453 + 42658 + 82174 + 31593 + 35370 + 38294 + 45573 + 64100 + 62010 + 34812 + 38074 + 26643 + 38229 + 84455 + 63644 + 34872 + 54386 + 33425 + 39415 + 61874 + 38891 + 35827 + 36893 + 37836 + 83391 + 53412 + 34850 + 63093 + 27967 + 34763 + 62712 + 41958 + 28042 + 30597 + 34976 + 40510 + 84377 + 61962 + 54096 + 36742 + 62955 + 40186 + 84017 + 64100 + 55359 + 62479 + 60960 + 36254 + 84490}} <!-- Top scorers signifies goals only and does not take into account assists. It is not golden boot or any other award. The players are listed alphabetically by family name. This has been discussed on this article's talk page. Please do not modify the order without gaining consensus there first. --> | top_scorer = {{flagicon|URU}} [[डिएगो फोर्लान]]<br />{{flagicon|GER}} [[थोमस मुलर]]<br />{{flagicon|NED}} [[वेस्ली स्नेइडर|वेस्ले स्नाइडर]]<br />{{flagicon|ESP}} [[डेभिड भिया|डेविड भिया]]<br />(प्रत्येकद्वारा ५ गोल)<ref>{{cite web |title=Players - Top goals |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/statistics/players/goals.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> <!-- Top scorers signifies goals only and does not take into account assists. It is not golden boot or any other award. The players are listed alphabetically by family name. This has been discussed on this article's talk page. Please do not modify the order without gaining approval there first. --> | player = {{flagicon|URU}} [[डिएगो फोर्लान]]<ref name="golden_ball">{{cite web |title=Adidas Golden Ball |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenball/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | goalkeeper = {{flagicon|ESP}} [[इकर कासियास|इकर क्यासिलास]]<ref name="golden_glove">{{cite web |title=Adidas Golden Glove |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenglove/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | young_player = {{flagicon|GER}} [[थोमस मुलर]]<ref name="young_player">{{cite web |title=Hyundai Best Young Player |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/bestyoungplayer/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | prevseason = [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६]] | nextseason = [[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]] }} चारवर्षको पर्खाइपछि जोहानेसवर्गको सकर-सिटी रङ्गशालामा ११ जून (२८ जेठ) स्थानीय समय अनुसार अपरान्ह चारबजे भएको आयोजक दक्षिण अफ्रिका (द.अफ्रिका) र मेक्सिको बीचको खेलबाट १९औँ विश्वकप फुटबलको साइत भयो। पहिलो पटक अफ्रिकी महाद्वीपले पाएको आयोजनाको दिन नजीकिँदै जाँदा यसको खर्च, परिणाम, प्रभाव र प्रतिफलको जोडघटाउ जोडतोडमा भएको थियो। ३२ राष्ट्रको बहुप्रतीक्षित यस भिडन्तलाई रङ्गशालामै पुगेर या टेलिभिजनमा हेर्न विश्वभरका करोडौं फूटबलप्रेमीको अधैर्य बिच सन् १९९५ को रग्वी विश्वकप र २००३ को विश्वकप क्रिकेटको सफल आयोजना गरेको द. अफ्रिकाले यस महाकुम्भलाई अफ्रिका महाद्वीपकै गौरव बढाउने अवसरको उपयोग गर्न सफल भयो। अफ्रिकी सपना द.अफ्रिकाले १९औँ विश्वकपलाई अविस्मरणीय बनाउन तीन वर्षकै अवधिमा उत्तरी डर्बनमा नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र ६४ खेलका लागि सरदर ५६ हजार दर्शक क्षमताका दस वटा भव्य रङ्गशाला तयार पारेको थियो। प्रतियोगिताका पूर्वाधार निर्माण र यसका अन्य परियोजनामा करिब ३.७ अर्ब अमेरिकी डलर खर्चको जोहो उसले गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय फूटबल महासङ्घ (फिफा)ले पनि पुरस्कार, टिम र तयारीका लागि करिब ८० करोड डलरभन्दा बढी खर्च गरेको छ। फूटबलको महाकुम्भसँगै जोडिएर आउने पर्यटनबाट रु.२०० अर्ब र व्यापारबाट रु.८० अर्ब आम्दानी गर्ने अनुमान र खेल अवधिमा करिब चार लाख पर्यटक औसत १८ दिने बसाइका लागि दक्षिण अफ्रिका भित्रिने अनुमान गरिएको थियो। तयारीको अधिकांश खर्च आयोजक राष्ट्रले बेहोरे पनि आम्दानीमा फिफाको एकाधिकार रहने चलन छ, जसको पुष्टि रु.२२५ अर्बभन्दा बढी आम्दानी गर्ने उसको घोषित लक्ष्यबाटै हुन्छ। यसबाट आइलाग्ने अवगालबाट जोगिन उसले द.अफ्रिकालाई तयारीका लागि १० करोड डलर सहयोग गर्ने जनाएको थियो प्रतियोगितामा गरिएको लगानीबाट चालू आर्थिक वर्षमा द.अफ्रिकाको आर्थिक वृद्धिदर ३ प्रतिशतबाट ३.५ प्रतिशतमा उक्लिने अनुमान अनुसार यो विश्वकपले सम्पूर्ण अफ्रिकी महाद्वीपकै अर्थतन्त्र, सामाजिक विकास र राजनीतिलाई समेत गति दिएको छ। त्यस कारण, यस महाद्वीपका द.अफ्रिका, अल्जेरिया, घाना, क्यामरुन, आइभरी कोष्ट, नाइजेरिया जस्ता द्वन्द्वको पीडा खेपेका मुलुकहरूका लागि यो विश्वकप सहभागिताबाहेक राष्ट्रिय र क्षेत्रीय मेलमिलापको अवसर पनि भयो। त्यही भएर अफ्रिकी महाद्वीपमा विश्व कप भित्र्याउन [[नेल्सन मन्डेला|नेल्सन मण्डेला]] स्वयंले विशेष लबिङ गरेका थिए। ==डिजिटल विश्वकपका दाबेदार== [[फेसबुक]] र [[ट्विटर]]को सामाजिक सञ्जालबाट छिनछिनमा गरिएको विश्वकप-अपडेट यसपटकको फूटबल महाकुम्भको नयाँ आयाम हो। जर्मनीमा सम्पन्न पछिल्लो संस्करणताका यी विद्युतीय सञ्जालहरू उदाउँदो अवस्थामा थिए, जसले वितेका चार वर्षमा आश्चर्यजनक प्रभुत्व जमाइसकेको थियो। दैनिक ५ करोड सूचना आदानप्रदान हुने ट्वीटरमार्फत प्रतियोगिता चलिरहँदा सेकेण्डभरमा लाखौं सन्देश फूटबल फ्यानहरूबीच ट्वीट भएको अनुमान छ। ४० करोडभन्दा बढी सक्रिय प्रयोगकर्ता छन्, फेशबुकका। त्यसमाथि छ, १६ लाखभन्दा बढी प्रयोगकर्ता भएको फिफाको आफ्नै सञ्जाल द क्लब। विश्वकप शुरु भएको निमेषभरमै इन्टरनेटको अर्को लोकप्रिय सञ्जाल युट्युबमार्फत अपलोड गरिएको भिडियोहरू संसारकै लागि आकर्षण थियो। रेफ्रीका विवादास्पद निर्णय हुन् वा आकर्षक गोल वा पेनाल्टी, संसारभरका दर्शकले युट्युबमार्फत दोहोर्‍याई तेहर्‍याई हेरेर प्रतिक्रिया दिएका थिए। यसैगरी, विभिन्न कम्पनीहरूले उपलब्ध गराउने थ्री-डी संस्करणका प्रत्यक्ष म्याचहरूले फूटबलप्रेमीहरूलाई पलभरमै अर्कै संसारमा हुत्याइदियो। फिफाले जोहानेसवर्ग, डर्बन, केपटाउन र पोर्ट एलिजावेथका पाँच रङ्गशालामा हुने २५ म्याचलाई थ्री-डी भर्सनमा प्रसारण गरेको थियो। ==छनौट भइसकेका राष्ट्रहरू== सन् २००९ अक्टोबरमा भएको [[फिफा]]को ड्रमा परेका ३२ टिमहरू <ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/ranking/lastranking/gender=m/fullranking.html FIFA |title=Rankings shown are those in May 2010, but the rankings used for selecting the seven non-host seeds were those of October 2009 |publisher=Espn Fc |date=4 October 2009 |accessdate=July 2010}}</ref> यस टुर्नामेन्टमा छनौट भएका छन्। {{col begin}} {{col-4}} ;[[एसियाइ फुटबल सङ्गठन|एसियाइ फुटबल सङ्गठन (AFC)]] (४) * {{fb|AUS}}&nbsp;(२०) * {{fb|JPN}}&nbsp;(४५) * {{fb|PRK}}&nbsp;(१०५) * {{fb|KOR}}&nbsp;(४७) ;[[अफ्रिकी फुटबल सङ्घ|अफ्रिकी फुटबल सङ्घ (CAF)]] (६) * {{fb|ALG}}&nbsp;(३०) * {{fb|CMR}}&nbsp;(१९) * {{fb|CIV}}&nbsp;(२७) * {{fb|GHA}}&nbsp;(३२) * {{fb|NGA}}&nbsp;(२१) * {{fb|RSA}}&nbsp;(८३)&nbsp;(आयोजक) {{col-4}} ;[[उत्तर, मध्य अमेरिका र कैरीबियन फुटबल सङ्घ|उत्तर, मध्य अमेरिका र कैरीबियन फुटबल सङ्घ (CONCACAF)]] (३) * {{fb|HON}}&nbsp;(३८) * {{fb|MEX}}&nbsp;(१७) * {{fb|USA}}&nbsp;(१४) ;[[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ (CONMEBOL)]] (५) * {{fb|ARG}}&nbsp;(७) * {{fb|BRA}}&nbsp;(१) * {{fb|CHI}}&nbsp;(१८) * {{fb|PAR}}&nbsp;(३१) * {{fb|URU}}&nbsp;(१६) ;[[ओशेनिया फुटबल सङ्घ]] (१) * {{fb|NZL}}&nbsp;(७८) {{col-4}} ;[[यूरोपीय फुटबल सङ्घहरूको सङ्घ|यूरोपीय फुटबल सङ्घहरूको सङ्घ (UEFA)]] (१३) * {{fb|DEN}}&nbsp;(३६) * {{fb|ENG}}&nbsp;(८) * {{fb|FRA}}&nbsp;(९) * {{fb|GER}}&nbsp;(६) * {{fb|GRE}}&nbsp;(१३) * {{fb|ITA}}&nbsp;(५) * {{fb|NED}}&nbsp;(४) * {{fb|POR}}&nbsp;(३) * {{fb|SRB}}&nbsp;(१५) * {{fb|SVK}}&nbsp;(३४) * {{fb|SVN}}&nbsp;(२५) * {{fb|ESP}}&nbsp;(२) * {{fb|SUI}}&nbsp;(२४) {{col-4}}<!-- This map should not be removed as it is shows the status of qualification by failed or not enter--> [[चित्र:2010 world cup qualification.png|thumb|350px|{{legend|#000cff|राष्ट्र विश्वकपका लागि छनौट}} {{legend|#ffb400|राष्ट्र छनौट नसकेका}} {{legend|black|राष्ट्र सफल नभएका}} {{legend|#ababab|फिफा सदस्य नभएका राष्ट्र}}]] {{col end}} ==म्याच हुने स्थान== सन् २०१० को विश्वकपको लागि [[फिफा]]द्वारा सन् २००६ मार्च १७ मा [[दक्षिण अफ्रिका]]का ११ वटा शहर निर्धारित गरिएको छ जुन हुन् [[ब्लोमफोन्टेन]], [[केप टाउन]],[[डरबन]], [[जोहानेसबर्ग]](२ स्थानमा), [[किमबर्ले]],[[क्लर्क्सडोर्प]], [[ओर्कने]], [[पोलोकवेन]],[[पोर्ट एलिजाबेथ]], [[प्रिटोरिया]] तथा [[रस्टेनबर्ग]]।<ref>{{cite web|url=http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=0&Board=EarthSports&Number=944685&fpart=&PHPSESSID=|title=2010 Soccer World Cup Fan Parks & 2010 Host Cities|publisher=Google Earth Community|date=29 October 2007|accessdate=1 December 2011 <!--DASHBot-->}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602083938/http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=0&Board=EarthSports&Number=944685&fpart=&PHPSESSID= |date=2 June 2008 }}</ref> प्रतियोगिताको फाइनल खेल [[सकर सिटी]],[[जोहानेसबर्ग]]मा हुनेछ। <center> {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=25%| [[जोहानेसबर्ग]] !width=25%| [[केप टाउन]] !width=25%| [[डरबन]] !width=25%| [[जोहानेसबर्ग]] |- | [[सकर सिटी]]{{ref|1|1}}<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5007759/index.html |title=Soccer City Stadium – Johannesburg |work=FIFA.com |publisher=FIFA| accessdate= 1 December 2011 <!--DASHBot-->}}</ref> | [[केप टाउन स्टेडियम]]{{ref|1|2}} | [[मोसेस मभिदा स्टेडियम]]{{ref|3|3}} | [[एलिस पार्क स्टेडियम]] |- | <small>{{Coord|26|14|5.27|S|27|58|56.47|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=सकर सिटी}}</small> | <small>{{Coord|33|54|12.46|S|18|24|40.15|E|region:ZA-WC_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=केप टाउन स्टेडियम}}</small> | <small>{{Coord|29|49|46|S|31|01|49|E|type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=मोसेस मभिदा स्टेडियम}}</small> | <small>{{Coord|26|11|51.07|S|28|3|38.76|E|type:landmark|display=inline|name=एलिस पार्क स्टेडियम}}</small> |- | क्षमता: '''84,490'''<!--This is the actual capacity for the tournament--> | क्षमता: '''64,100''' | क्षमता: '''62,760''' | क्षमता: '''55,686''' |- | [[चित्र:Soccer City 2010 jun 10 4.jpg|200px]] | [[चित्र:Cape Town Stadium wza2.jpg|200px]] | [[चित्र:FIFA World Cup 2010 South Korea Nigeria 2.jpg|200px]] | [[चित्र:Slovenia - USA at FIFA World Cup 2010 (3).jpg|200px]] |- ! [[प्रिटोरिया]] !rowspan=5 colspan=2|{{location map+ |South Africa |float=none |width=375 |places= {{location map~ |South Africa |lat=-26.234797 |long=27.982353 |label=[[जोहानेसबर्ग]]|position=bottom}} {{location map~ |South Africa |lat=-29.829444 |long=31.030278 |label= [[डरबन]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-33.903461 |long=18.411153 |label=[[केप टाउन]] |position=right}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.753333 |long=28.186944 |label=&nbsp; &nbsp; [[प्रिटोरिया]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-33.937778 |long=25.598889 |label=<br/>[[पोर्ट एलिजाबेथ|पोर्ट&nbsp;एलिजाबेथ]] |position=right}} {{location map~ |South Africa |lat=-29.117292 |long=26.208847 |label=[[ब्लोमफोन्टेन]] |position=left}} {{location map~ |South Africa |lat=-23.924689 |long=29.468765 |label=[[पोलोकवेन]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.5786 |long=27.1607 |label=[[रस्टेनबर्ग]] |position=left}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.46172 |long=30.929689 |label=&nbsp; &nbsp; [[नेल्सप्रुइट]] |position=top}}}} ! [[पोर्ट एलिजाबेथ]] |- | [[लोफ्टस भर्सफेल्ड स्टेडियम]] | [[नेल्सन मण्डेला बे स्टेडियम]] |- | <small>{{Coord|25|45|12|S|28|13|22|E|type:landmark|display=inline|name=Loftus Versfeld Stadium}}</small> | <small>{{Coord|33|56|16|S|25|35|56|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=Nelson Mandela Bay Stadium}}</small> |- | क्षमता: '''42,858''' | क्षमता: '''42,486''' |- | [[चित्र:Loftus Versfeld Stadium.jpg|200px]] | [[चित्र:Nelson Mandela Stadium in Port Elizabeth.jpg|200px]] |- ! [[पोलोकवेन]] ! [[नेल्सप्रुइट]] ! [[ब्लोमफोन्टेन]] ! [[रस्टेनबर्ग]] |- | <small> {{Coord|23.924689|S|29.468765|E|format=dms|region:ZA_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=Peter Mokaba Stadium}}</small> | <small>{{Coord|25.46172|S|30.929689|E|format=dms |region:ZA_type:landmark_source:ptwiki |display=inline|name=Mbombela Stadium}}</small> | <small>{{Coord|29|07|02.25|S|26|12|31.85|E|type:landmark|display=inline|name=Free State Stadium}}</small> | <small>{{Coord|-25.5786|27.1607|display=inline|format=dms|type:landmark_scale:3000|name=Royal Bafokeng Stadium}}</small> |- | [[पिटर मोकाबा स्टेडियम]] | [[बोम्बेला स्टेडियम]] | [[फ्री स्टेट स्टेडियम]] | [[रोयल बफोकेंङ्ग स्टेडियम]] |- | क्षमता: '''41,733''' | क्षमता: '''40,929''' | क्षमता: '''40,911''' | क्षमता: '''38,646''' |- | | [[चित्र:FIFA World Cup 2010 Italy New Zealand.jpg|200px]] | | [[चित्र:Royal Bafokeng Stadium, Phokeng.jpg|200px]] |}</center> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == यी पनि हेर्नुहोस == * [[विश्वकप फुटबल २०१० का खेलहरू]] * [[विश्वकप फुटबल २०१० का खेलाडीहरू]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० रेफ्री विवाद]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० सर्वश्रेष्ठ खेलाडी|फिफा विश्वकप - २०१० सर्वश्रेष्ठ खेलाडी]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० खेलाडी नामावली]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० का निराशाजनक प्रदर्शनी]] * [[फिफा विश्वकप - २०१०को अर्थशास्त्र]] * [[फिफा|फिफा (FIFA)]] * [[फिफा विश्वकप]] * [[फिफा विश्वकपहरू]] {{Commonscat|FIFA World Cup 2010}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] 4pb4rx9xvcqep2tz4cskrhjz455zydo 0 35745 1361671 1306939 2026-06-13T13:17:44Z Bishaldev100 28807 1361671 wikitext text/x-wiki {{भारतीय इतिहास}} {{आधार}} '''दिल्ली सल्तनत''', या '''सल्तनत-ए-हिन्द'''/'''सल्तनत-ए-दिल्ली''' [[१२१०]]बाट [[१५२६]] सम्म [[भारत]]मा शासन गर्ने सुल्तानहरूको वंशको शासनकाललाई भनिन्छ। '''( गु खा त सले )''' [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]मा थुप्रै [[टर्की|तुर्क]] [[पठान|अफगान]] शासकहरूले '''मध्यकाल'''मा शासन गरे जस मध्ये: * [[गुलाम वंश]] (१२०६- ९०), ८४ वर्ष * [[खिलजी वंश]] (१२९०-१३२०), ३० वर्ष * [[तुगलक वंश]] (१३२०-१४१३), ९३ वर्ष * [[सैयद वंश]] (१४१४- ५१), ३६ वर्ष * [[लोदी वंश]] (१४५१-१५२६) ७६ वर्ष शामिल छन। {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:भारतको इतिहास]] [[श्रेणी:दिल्ली]] [[श्रेणी:भारतको सल्तनत]] bzwvf8dyusteqsaf8g17ctqhqyp3fvm 0 48634 1361742 1195336 2026-06-14T07:31:01Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:खेलकुद]] हटाइयो; [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] जोडियो 1361742 wikitext text/x-wiki {{Wikify|date=अप्रिल २०१२}} {{Orphan|date=अप्रिल २०१२}} [[चित्र:UEFA Champions League Final 2012 Munich.jpg|thumb]] == सेमि फाईनल == * बार्सिलोना र चेल्सी : विजेता चेल्सी लियोनल मेसीले पेनाल्टी चुकाउँदा साविक विजेता बार्सिलोना च्याम्पियन्स लिग फुटबलको सेमिफाइनलबाट बाहिरियो। नोउ क्याम्पमा मंगलबार २-२को बराबरी खेलेको चेल्सीले ३-२को अग्रतामा फाइनलमा स्थान पक्का गरेको हो।सर्जियो बुस्केटले ३४औं मिनेटमा बार्सिलोनाको लागि पहिलो गोल गरेका थिए। त्यसको दुई मिनेटपछि नै बलबिना रहेका सान्चेजलाई प्रहार गरेपछि चेल्सी कप्तान टेरीले रातो कार्ड पाई खेल मैदान बाट वाहिरिन पर्यो।वार्सिलोना का आन्द्रेज इनिस्टाले ४३औं मिनेटमा दोस्रो गोल गरे। तर काउन्टर एट्याकमा रामिरेजले चिपबाट सुन्दर गोल गरेपछि चेल्सी खेलमा फर्कियो।चेल्सी का वैकल्पिक खेलाडीका रूपमा मैदानमा प्रवेश गरेका फर्नान्डो टोरेजले खेलको अन्तिम समयमा अर्को गोल थपेपछि चेल्सीको पुनरागमन नाटकीय बन्यो। सन् २००८ पछि चेल्सी पहिलोपटक च्याम्पियन्स लिगको फाइनल पुगेको हो।सन २००८मा जोन टेरीले पेनाल्टी सुटआउटमा पेनाल्टी चुकाउँदा चेल्सीले फाइनलमा म्यानचेस्टर युनाइटेडलाई उपाधि सुम्पेको थियो। सेमि फाईनलमा बार्सिलोनाका स्ट्राइकर एलेक्सी सान्चेजलाई सिधा हानेबापत रातो कार्ड पाएका चेल्सी कप्तान जोन टेरीले फाइनल खेल्न पाउने छैनन|मंगलबारको खेलमा पहेँलो कार्ड पाई प्रतियागितामा दोस्रो कार्ड खेपेका रामिरेज, ब्रानिस्लाभ इभानोभिज र राउल मेरिलेजले प्रतिबन्धका कारण फाइनल खेल्न पाउने छैनन्। * रियाल मड्रिड र बायर्न म्युनिख : विजेता बायर्न म्युनिख == फाइनल == एलिएन्ज एरिना म्युनिखमा १९ मे २०१२मा चेल्सी र बायर्न म्युनिख का बीच भएको फाईनल खेलमा चेल्सीले च्याम्पियन्स लिग उपाधि जितेको छ। शनिबार राति भएको खेलमा चेल्सीले वायर्न म्युनिखलाई पेनल्टि सुट आउटमा ४-३ गोल अन्तरले हराउदै ऐतिहासिक उपलब्धि हासिल गरेको हो। चेल्सीले आफ्नो १ सय ७ वर्षको इतिहासमा पहिलो पटक च्याम्पियन्स ट्रफी उपाधि जितेको हो।उता चार पटक युपियन च्याम्पियनस लिग जितेको वायर्न म्युनिखले यो स्पर्धा आफ्नै मैदानमा हारेको छ। निर्धारित समयसम्म खेल एक एक गोलको बराबरीमा रहेपछि परिणामका लागि पेनाल्टि सुटआउट गरिएको थियो। त्यसमा चेल्सी एक गोलले अगाडि बढेको हो।खेलको धेरै जसो समय आफ्नो प्रभुत्व कायम राख्नुकासाथै गोलको सुरुवात गरे पनि म्युनिखले जित हासिल गर्न सकेन। खेलको ८३ औँ मिनटमा वायर्न म्युनिखका लागि थोमस म्युलरले हेड गर्दै आफनो टिमलाई अग्रता दिलाएका थिए।तर खेलको अन्तिम क्षणमा डिडिए ड्रोग्बाले चेल्सीका लागि गोल गरेपछि खेल बराबरीमा आएको थियो।त्यसपछि खेलको परिणामका लागि पेनाल्टि सुट आउटको सहारा लिनु परेको थियो। चेल्सीका लागि डेविड लुइस, फ्रेन्क ल्याम्पार्ड, एस्ले कोल र डिडिए ड्रोग्बाले गोल गरे भने ह्वान माटाको पहिलो प्रहार नै खेर गएको थियो। म्युनिखको तर्फबाट फिलिप लाम, मारियो गोमेज र म्यानुएल न्युअरले गोल गरे भने ड्रविसा ओलिच र स्वाइनस्टाइगरले आआफ्नो प्रहारलाई गोलमा परिणत गर्न सकेका थिएनन्। * [[च्याम्पियन्स लिग]] {{Commonscat|UEFA Champions League 2011-12}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] 5puabvgshvu6l4r18vi7076lqvmzuoj 0 53231 1361670 1211710 2026-06-13T13:17:26Z Bishaldev100 28807 /* बाहिरी लिङ्कहरू */ 1361670 wikitext text/x-wiki [[भारतीय उपमहाद्वीप|भारतिय उपमहाद्वीप]] माथि सिख सम्राट एउटा प्रमुख शक्ति थियो, जुन [[महाराजा रणजित सिंह]]को नेतृत्वमा खडा भएको थियो जसले १७९९ मा [[लाहौर]]लाई कब्जा गर्यो र [[पन्जाब (स्पष्टता)|पन्जाब]] क्षेत्रको आस-पासलाई आधार बनाएर [[साम्राज्य]] स्थापित गर्यो। यो साम्राज्य १७९९ देखि १८४९ सम्म अस्तित्वमा रह्यो। यस साम्राज्यको चरममा १९औं शताब्दीमा यो साम्राज्य पश्चिममा [[खैबर पास]] देखि पूर्वमा हिमाचल र उत्तरमा कश्मिर देखि दक्षिणमा सिन्ध, सम्म फैलिएको थियो। सिख साम्राज्यको स्थापना १७०७ मा नै शुरु हुन थालेको थियो जब [[औरङ्गजेब]]को मृत्यु भयो र [[मुगल साम्राज्य]]को पतन हुन थाल्यो। मुगल साम्राज्य र [[अफगानी]]हरूको विरुद्ध लडाई लड्नको लागि मुगलहरूको कमजोरी दल खालसा (गुरु गोबिन्द सिंह द्वारा संचालित [[दल खालसा]]) आर्मीको लागि एउटा सुनौलो अवसर थियो। यस प्रकार आर्मीहरूको सङ्ख्या बढ्न थाल्यो जुन साना-साना समूह र अर्ध-स्वतन्त्र “[[मिस्ल]]” मा चारै तिर फैलीन थाल्यो। अलग – अलग आर्मी अथवा मिस्ल द्वारा अलग – अलग क्षेत्र अथवा शहर माथि कब्जा थियो। पछि १७६२ देखि १७९९ सम्ममा यि मिस्ल अथवा समूहहरूको आफ्नै प्रधान सेनापति (कमाण्डर) हुन थाले। रणजित सिंह द्वारा “मिस्लहरूलाई” एकिकृत गरे पछि असल सिख साम्राज्यको शुरुवात हुन थाल्यो। उनले एक एकिकृत राजनीतिक अधिराज्यको स्थापना गर्नुभयो। १२ अप्रैल १८०१ मा [[गुरू नानक]]लाई मान्ने एक व्यक्ति द्वारा रणजित सिंहलाई तिलक लगाउनको साथै उनको राज्यभिषेक भयो धेरै कम समयमा उनी एक बलियो राजाको रूपमा प्रकट हुनु भयो। उनी एउटा सिख मिस्लको सानो नेताबाट पन्जाबको महाराजा बन्नु भयो। आधुनिक हतियार र नया नया अभ्यास र कला द्वारा उ आफ्ना आर्मीलाई आधुनिकीकरण गर्न थाले। रणजित सिंहको मृत्यु पछि राजनीतिक अस्थिरताले गर्दा साम्राज्य भितरी तहबाटनै कमजोर हुँदै गयो। सन् १८४९ मा अङ्रेजसँग [[सिख – अङ्गरेज]] युद्ध हारे पछि साम्राज्यको अन्त भयो र यसको [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस साम्राज्य]]मा मिश्रण भयो। पन्जाब साम्राज्य चार क्षेत्रमा बाँडियेको थियोः [[लाहौर]], [[मुल्तान]], [[पेशावर]] र कश्मिर जुन १७९९ देखि १८४९ सम्म रह्यो। ==इतिहास== ===पन्जाबमा मुगल शासन=== सिख धर्मको सुरुवात बाबर (मुगल साम्राज्यको संस्थापक) द्वारा उत्तर भारतमाथि विजय अभियानको बेलानै भएको हो। उसको नाती अकबर धार्मिक स्वतन्त्रतालाई धेरै सहयोग गर्थ्ये, अकबर गुरू अमर दासको लंगरमा जाने गर्थे त्यस कारण सिखहरू उनिबाट धेरै खुशी र प्रभावित थिये। जब उनी लंगरमा जान्थे सिखगुरुहरू र लंगरको लागि जमिनको टुकडा भेट स्वरूप दिने गर्थे यस कारण मुगल सम्राटसँग सिखहरूको साकारात्मक सम्बन्ध बनी सकेको थियो, यो मधुर सम्बन्ध सन् १६०५ मा अकबरको मृत्युको समय सम्म चल्यो। अकबरको अग्रपिढी, जहाँगिरले सिखहरूलाई राजनीतिक खतराको रूपमा हेर्ने गर्थ्यो। उसले गुरु अर्जुन देवलाई गिरफ्तार गरी हाल्यो र किनकी सिखहरूको सहयोग खुसरो मिर्जालाई थियो, अर्जुन देवलाई कष्ट पुर्याएर मार्न आदेश दिए। गुरु अर्जुन देवको [[स्वधर्म]] प्राण त्याग पछि छैठो गुरु बने हर गोबिन्द, अकाल तख्तलाई संगठित गर्दा खेरीनै हर गोबिन्दले सिख स्वाधिनता घोषित गरे र अमृतसरलाई बचाउनको लागि एउटा किलाको निर्माण गरे। जहाँगिरले ग्वालियरमा गुरु हर गोबिन्दलाई कारावासमा हालेर सिखहरूमाथि अधिकार जमाउन कोशिश गर्यो र केही वर्ष पछि रिहा गरी दियो जब उसलाई लाग्यो कि उसको राज्यमाथि अब कुनै सङ्कट छैन। जहाँगिरको मृत्यु सन् १६२७ मा भयो, तब सम्म मुगल साम्राज्यसंग सिखहरूको कुनै बात – विवाद रहेन। जहाँगिरको छोरा शाह जहाँले गुरु हर गोबिन्दको “स्वाधिनता” माथि रोष फैलाउन थाल्यो र अमृतसरमा लगातार आक्रमण पछि सिखहरू शिवालिक पहाडतिर जान बाध्य भए। गुरु हर गोबिन्दको क्रमानुयायी, गुरु हर रायले पहाडी क्षेत्रमा आफ्नो गुरुताको भूमिका राम्ररी पालन गरे उसले कुनै पनि आक्रमणकारी द्वारा सिखको भूमि माथि कब्जा हुन दिएनन। र मुगल साम्राज्यको टिमुरिड वंशलाई काबुमा ल्याउनको लागि गुरु हर रायले शाहजहाँको दुई छोरा औरङ्गजेब र दारा सिकोह बीच निष्पक्ष भूमिका निभायो। ==यी पनि हेर्नुहोस्== * [[सिख]] * [[सिख धर्म]] * [[मराठा]] * [[मराठा साम्राज्य]] * [[मुगल साम्राज्य]] * [[राजपुत]] * [[राजपुताना]] * [[औरङ्गजेब]] * [[मिस्ल]] * [[पन्जाब आर्मी]] * [[रणजित सिंह]] * [[पन्जाबको इतिहास]] * [[सतलज नदी]] == रिफ्रेन्स == {{Reflist|30em}} == Bibliography == *{{citation |last=Heath|first=Ian |title=The Sikh Army 1799-1849 |publisher=Osprey Publishing (UK) |location= |year=2005 |pages= |isbn=1-84176-777-8 |oclc= |doi= |accessdate=}} *{{citation |title=Sikhism (Religions of the World) |last=Kalsi |first=Sewa Singh |authorlink= |coauthors= |year= 2005|publisher=Chelsea House Publications |location= |isbn=978-0-7910-8098-6 |page= |pages= |url= }} *{{citation |title=A history of modern India, 1480-1950 |last=Markovits |first=Claude |authorlink= |coauthors= |year=2004 |publisher=[[Anthem Press]] |location=London |isbn=978-1-84331-152-2 |page= |pages= |url= |accessdate=}} *{{citation|title=Holy people of the world: a cross-cultural encyclopedia, Volume 3 |last=Jestice |first=Phyllis G. |authorlink= |coauthors= |year=2004 |publisher=ABC-CLIO |location= |isbn=978-1-57607-355-1 |url=http://books.google.com/books?id=H5cQH17-HnMC&pg=PA345&dq=guru+har+gobind+jahangir&cd=2#v=onepage&q&f=false }} *{{citation |title=Guru Tegh Bahadur |last=Johar |first=Surinder Singh |authorlink= |coauthors= |year=1975 |publisher=University of Wisconsin--Madison Center for South Asian Studies |location= |isbn=81-7017-030-3 |page= |pages= |url=http://books.google.com/books?id=dFomYOVXsAkC&pg=PA192&dq=tegh+bahadur+martyrdom&hl=en&ei=VdTES8i6DpCKNLDWxL8O&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=2&ved=0CDoQ6wEwAQ#v=onepage&q&f=false }} *{{citation |title=Federalism, Nationalism and Development: India and the Punjab Economy |last=Singh |first=Pritam |authorlink= |coauthors= |year=2008 |publisher=[[Routledge]] |location= |isbn=978-0-415-45666-1 |page= |pages=25–26 |url=http://books.google.com/books?id=mQLDcjhNoJwC&pg=PA26&dq=dal+khalsa+banda+bahadur&hl=en&ei=55PGS9jfJ4XUM8XDuewI&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CD4Q6AEwAg#v=onepage&q&f=false }} *{{citation |title=Sikhism: A Very Short Introduction |last=Nesbitt |first=Eleanor |authorlink= |coauthors= |year=2005 |publisher=Oxford University Press, USA |location= |isbn=978-0-19-280601-7 |page=61 |pages= |url= }} ==नोट== *Volume २: Evolution of Sikh Confederacies (१७०८–१७६९), By Hari Ram Gupta. ''(Munshiram Manoharlal Publishers. Date:१९९९, ISBN ८१-२१५-०५४०-२, Pages: ३८३ pages, illustrated)''. *The Sikh Army (१७९९–१८४९) (Men-at-arms), By Ian Heath. ''(Date:२००५, ISBN १-८४१७६-७७७-८)''. *The Heritage of the Sikhs By Harbans Singh. ''(Date:१९९४, ISBN ८१-७३०४-०६४-८)''. *Sikh Domination of the Mughal Empire. ''(Date:२०००, second edition. ISBN ८१-२१५-०२१३-६)''. *The Sikh Commonwealth or Rise and Fall of Sikh Misls. ''(Date:२००१, revised edition. ISBN ८१-२१५-०१६५-२)''. *Maharaja Ranjit Singh, Lord of the Five Rivers, By Jean-Marie Lafont. ''(Oxford University Press. Date:२००२, ISBN ०-१९-५६६१११-७)''. *History of Panjab, Dr L. M. Joshi, Dr Fauja Singh. ==बाहिरी लिङ्कहरू== * [http://worldsikhnews.com/7%20January%202009/Image/page%2012-13%20for%20web.pdf Article on Coins of the Sikh Empire] * [http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/warriors_1750.html Sikh Confederacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180801171311/http://www.sikh-history.com/sikhhist/events/warriors_1750.html |date=2018-08-01 }} * [http://www.searchsikhism.com/rise.html Confederacy of Punjab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105224202/http://www.searchsikhism.com/rise.html |date=2009-01-05 }} * [http://www.searchsikhism.com/raaj.html Sikh Kingdom of Ranjit Singh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105222035/http://www.searchsikhism.com/raaj.html |date=2009-01-05 }} * [http://www.harisinghnalwa.com/final_frontier.html Battle of Jamrud] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222114638/http://www.harisinghnalwa.com/final_frontier.html |date=2012-02-22 }} {{सिख धर्म}} {{सिख साम्राज्य}} {{साम्राज्य}}{{ढाँचा:साम्राज्य}} {{Commonscat|Sikh Empire}} [[श्रेणी:सिखको इतिहास]] [[श्रेणी:पन्जाबको इतिहास]] [[श्रेणी:सिख साम्राज्य]] imgkqi2s0gd4s61yugo5etthglmfd71 0 54584 1361648 1168913 2026-06-13T12:04:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361648 wikitext text/x-wiki {{Infobox bus company | name = साझा यातायात | logo = | logo_size = | image = Sajha Yatayat.jpg | image_size = 300px | image_caption = | company_slogan = | parent = | founded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> | defunct = | headquarters = | locale = | service_area = | service_type = | alliance = | routes = | stops = | destinations = | hubs = | stations = | lounge = | depots = | fleet = | ridership = <!-- Daily ridership --> | annual_ridership = | fuel_type = | operator = साझा यातायात सहकारी लिमिटेड | ceo = | leader_type = अध्यक्ष | leader = कनकमणि दीक्षित | website = {{URL |http://sajhayatayat.com.np/home}} }} '''साझा यातायात''' सहकारी ऐन, २०१६ अन्तर्गत वि.सं. २०१८मा स्थापित संस्था [[साझा यातायात सहकारी लिमिटेड]]द्वारा सञ्चालित यातायात सेवा हो । तत्कालीन सरकारले वि.सं.२०५८ माघ ११ गतेदेखि बन्द गराएको साझा यातायात कर्मचारीको उजुरीका आधारमा [[पुनरावेदन अदालत]], [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]को वि.सं. २०५९ माघ १९ गतेको आदेशपछि सञ्चालनमा आएको थियो । अदालतको आदेशपछि नयाँ व्यवस्थापनसंगै कर्मचारी कटौती गरेर वि.सं. २०६० जेठ १ गतेदेखि आफ्नो सेवा सुरू गरेको साझा यातायात पूर्व कर्मचारीको आन्दोलनका कारण २०६३ साल फागुन १३ गतेदेखि बन्द भएको थियो ।<ref name="GP">[http://www.gorkhapatra.org.np/rising.detail.php?article_id=12543&cat_id=4 इतिहास मेटिने अवस्थामा साझा यातायात]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==इतिहास== सर्वसाधारण जनताको निमित्त सस्तो, सुलभ र भरपर्दो,जनप्रिय, विश्वसनिय यातायात सेवा सञ्चालन गर्ने मूल उदेश्य लिएर २०१८ साल चैत्र ३ गते बुधबारका दिन तत्कालीन सहकारी संस्था ऐन २०१६ अन्तरर्गत प्रारम्भिक सहकारी संस्थाको रूपमा साझा यातायात दर्ता भएको हो। स्थापना भएको चार महिनापछि २०१९ साल श्रावण १ गतेदेखि संस्थाले काठमाडौ शहरी क्षेत्रमा सार्वजनिक यातायात सेवा प्रदान गर्न शुरु गर्‍यो। यस संस्थाको संस्थापन अध्यक्षमा बिश्वबन्धु थापा रहनु भएको थियो। साझा यातायातमा नेपाल सरकारका मन्त्रालयहरू तथा बिभागहरू,विभिन्न सङ्घ संस्थाहरू र सर्व साधारण जनताहरूको समेत शेयर लगानी रहेको छ। सहकारीताको मुल्य र मान्यताअनुसार प्रत्येक वर्ष सम्पन्न हुनु पर्ने वार्षिक साधारण सभा २०२३ सालपछि विविध कारणले गर्दा २०६१ साल कार्तिक २२ गते आईतबार संस्थाको चौथो साधारण सभा भयो। त्यसै गरी २०६४ साल भाद्र १६ गते आईतवार संस्थाको पाँचौं, २०६६ श्रावण ११ मा छैठौं, २०६७ साल फागुन २० गते शुक्रवारका दिन संस्थाको सातौँ साधारण सभा सम्पन्न भई सकेको छ। संस्थाको संशोधित विनियममा भएको व्यवस्था बमोजिम २०६८ साल जेष्ठ ६ गते शुक्रवारका दिन संस्थाको विशेष साधारण सभा सम्पन्न भई सोही सभाबाट कनकमणि दीक्षितको अध्यक्षतामा सर्वसाधारण शेयर सदस्यको तर्फबाट शंकर राज जोसी, भूषण तुलाधर, बिनोद कुमार अधिकारी र शबन्दना थापा सञ्चालक सदस्यमा निर्विरोध निर्वाचित हुनु भयो। त्यसै गरी नेपाल सरकारको तर्फबाट सहकारी बिभागका रजिष्ट्रार र यातायात ब्यबस्था बिभागका महार्निदेशकले प्रतिनिधित्व गरी आउनु भएको छ। साझा यातायातले सडक यातायात सञ्चालन भएका नेपालका विभिन्न ठाउँहरूमा यात्रु बस सेवा बिस्तार गरेको थियो। साझा यातायातसँग १८३ वटा बसहरू थिए। साझा यातायात नेपाल सरकार मन्त्री परिषदको २०५८ मंसिर १५ को निर्णय अनुसार २०५८ माघ ११ देखी विघटन गरी लिक्वीडेशनमा लगिएकोमा संस्था विघटनका विरुद्ध श्री पुनरावेदन अदालत पाटनमा मुद्दा दायर गरिएकोमा श्री पुनरावेदन अदालत पाटनको २०५९ माघ १५ को निर्णयअनुसार साझा यातायात पूर्नस्थापना भई पूनः सञ्चालनमा आएको हो। साझा यातायातको २०६० बैशाख देखि पूर्नस्थापना भए पश्चात काठमाडौबाट पोखरा, भैरहवा र बीरगंज, कलैया, पाल्पा, तौलिहवा, बाग्लु, बेनी, र गोर्खा लगायतका स्थानमा आङ्गनो सेवा विस्तार गरेको थियो। उपत्यकामा पनि बिहान पशुपतिदर्शन सेवा सञ्चालन गर्दै आएको थियो। संस्थाको ब्यानरमा काठमाडौ देखि ल्हासा,काठमाडौँदेखि दिल्लीमा अन्तर्राष्टिय बस सेवा सञ्चालन भएका थिए। त्यसै गरी संस्थाकै ब्यानरमा काठमाडौँको चक्रपथमा करिब ५० वटा बसहरू सञ्चालन भएका थिए। काठमाडौ देखि पोखरा,बिरगंज, भैरहबामा करिब २० वटा माइक्रोबसहरू संस्थाको ब्यानरमा सञ्चालन भै राखेका थिए। विभिन्न कारणबाट २०६४ जेष्ठ देखी साझा यातायातका सबै सेवाहरू अबरुद्ध भए।<ref name="sajha"/> ==ऐतिहासिक घटनाक्रम== * नेपाल सरकारको विभिन्न निकायहरु, सङ्घ संस्था तथा सर्वसाधारण नागरिकहरू लगायतको शेयर लगानीमा सहकारी ऐन २०१६ अन्तर्गत वि. सं. २०१८ साल चैत्र ३ गते साझा यातायात सहकारी संस्था लि. को स्थापना भएको हो । संस्थाले २०१९ साउन १ गते देखी काठमाडौँ उपत्यकामा शहरी यातायात सेवा शुरु भयो । * आ. ब. २०२५/२६ को अन्तसम्ममा संस्थासँग २४ वटा बस र ४८ वटा ट्रक गरी जम्मा ७२ वटा सवारी साधन थिए । * जनताको बीचमा अति लोकप्रिय, सेवामूलक, भरपर्दो एक मात्र संगठित संस्था साझा यातायात २०२६ सालको मध्यतिर घाटामा गएको कारण देखाई तत्कालिन सरकारले केहि समय बन्द गरेको थियो । * साझा यातायात २०२६ साल पुसदेखि २०३१ सालको अन्तसम्म नेपाल यातायात संस्थानअन्तर्गत संचालित भयो * वि. सं २०३० सालदेखि लामो दुरीमा बससेवा प्रारम्भ भयो । * यात्रु सेवालाई भरपर्दो, व्यवस्थीत बनाउन र संस्थालाई स्वायत्तता प्रदान गर्ने उद्देश्यले २०३२ सालमा नेपाल यातायात संस्थान र साझा यातायात बीचको सम्पूर्ण हिसाब राफ-साफ गरी साझा यातायातलाई स्वायत्त संस्थाको रूपमा स्थापित गरियो । * नेपाल सरकार, तत्कालिन तेजारथ अड्डाबाट साझा यातायातलाई सरकारी लगानीको रूपमा २०३४ सालमा उपलब्ध गराएको ऋण रु ८,९६,९२०/- शेयरमा रुपान्तरण गरीएपछि नेपाल सरकार पनि लगानीकर्ताको रूपमा साझामा सहभागी भयो । * संस्थाको भौतिक पूवार्धारको विकासको निमित्त पूर्व सञ्चालक समितिका सदस्य [[कमलमणि दीक्षित]]को पहलमा ललितपुरको पुल्चोकमा स्वर्गीय रानी [[जगदम्बा कुमारीदेवी राणा|जगदम्बा कुमारी]]ज्यूबाट साझा यातायातलाई २२ रोपनि जग्गा अनुदानमा प्राप्त भयो । * वि. सं २०३७ सालमा मित्र राष्ट्र जापान सरकारको काठमाडौँ शहरी विकास गर्ने आयोजनाअन्तर्गत अनुदान सहयोगमा नेपाल सरकारमार्फत यस संस्थालाई ३५ वटा इसुजु बस र २०४३ सालमा ४७ वटा मित्सुबिशि बस तथा प्राविधिक उपकरण, भवन, वर्कशप निर्माण लगायतमा सहयोग प्राप्त भई संस्थाको आधुनिकीकरण र विस्तार भएको । साथै २०५० साल असार ३१ मा ऋण विमोचन कोषको रकम प्रयोग गरी ३५ वटा टाटा बसहरू संस्थालाई प्राप्त भयो । * वि. सं २०४६ सालको परिवर्तन पछाडि साझा यातायातमा अत्याधिक मात्रामा राजनीतिक हस्तक्षेपको कारण संस्थाको साधन र श्रोतभन्दा बढी कर्मचारी भर्ना भएको, पटक-पटक संस्था प्रमुखमा फेरबदल गरी संस्थाले उपयूक्त नेतृत्व पाउन नसकेको, कमजोर ब्यवस्थापनको कारणले गर्दा क्रमश यस संस्था सिथिल हुनु, भएका बसहरु निश्कृय हुन पुग्नु, सञ्चालन योग्य बससमेत लिलाम गरियो । * तत्कालिन सरकार मन्त्री परिषदको २०५८ मंसिर १५ गतेको निर्णयानुसार २०५८ माघ ११ गते देखि लिक्वीडेटर नियुक्ति गरी संस्था विघटन गर्ने काम भयो । * यस संस्थाका केहि कर्मचारीहरूको पहलमा केहि शेयर सदस्यहरूले सम्मानित पुनरावेदन अदालत पाटनमा निर्णय बदर मुद्दा दायर गर्नु भएकोमा उक्त अदालतबाट सरकारले साझा यातायात बन्द गर्न गरेको निर्णय बदर हुनेगरी २०५९ साल माघ १५ गते फैसला गरी संस्थाको पुर्नस्थापना भएको हो । * नागरीक समाजका प्रबुद्धवर्गहरू, पत्रकार, साहित्यकार, कलाकार, कानुनबिद तथा प्राविधिकहरूले साझा यातायातको दीर्घजीवन र स्थायित्वका लागि स्वतन्त्र रूपमा आ-आफ्नो क्षेत्रबाट सहयोग पु-याउने प्रमुख उदेश्य राखी गठन भएको साझाका साथीसमुह र स्वच्छ उर्जा नेपालको पहलमा ब्रिटिस राजदुतावासको आर्थिक सहयोगमा यस संस्थामा प्रोजेक्ट स्थापना गरी अध्ययन विश्लेषण गर्ने कार्य सम्पन्न भइसकेको । * नेपाल सरकार श्रम तथा यातायात व्यवस्था मन्त्रालयले अदालतको उक्त निर्णयलाई सम्मान गर्दै संस्थालाई पुनः सञ्चालन गरी यसको व्यवस्थापन कार्य अगाडि बढाउने भनी २०५९ चैत्र १५ गते निर्णय ग-यो । * श्रम तथा यातायात व्यवस्था मन्त्रालयको २०५९ चैत्र १५ गतेको निर्णयलाई आधार मानी यस संस्थाको सञ्चालक समितिको बैठक २०६० वैशाख २ गते बसी संस्थाको व्यवस्थापन कार्य अगाडि बढाउने र संस्था प्रमुखको नियुक्ति गर्ने काम भयो । * विगत आ.व. २०४८/४० देखी आ.व. २०६३/६४ सम्मको हुन नसकेको संस्थाको लेखा परीक्षण सम्पन्न भई मिति २०६५ मा सम्पन्न साधारण सभााबाट समेत पास भई सकेको छ । आ.व. २०६४/६५ देखी आ.व.२०६८/६९ सम्मको लेखा परीक्षणको कार्य सम्पन्न भएको छ । * २०६१ जेष्ठ १ गते माननीय श्रम तथा यातायात व्यवस्था मन्त्रीज्यूबाट समुद्घाटन गरी काठमाण्डौबाट पोखरा, भैरहवा र बीरगंज, कलैया रुटहरूमा बस सञ्चालन भए भने संस्थाले [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] तौलिहवा, बाग्लुङ्ग, बेनी, र गोर्खा लगाएतका स्थानमा आफ्नो सेवा विस्तार गरेको थियो । उपत्यकामा पनि बिहान पशुपतिदर्शन सेवा सञ्चालन गर्दै आएको थियो । * नेपाल र मित्रराष्ट्र चीनका वीच भएको दुई पक्षीय सम्झौताका आधारमा सन् २००५ मे १ देखि काठमाडौ-ल्हासा सम्म राष्ट्रिय ध्वजावाहकका रूपमा यस संस्थाले अन्तर्राष्ट्रिय बस सेवासमेत सञ्चालन ग-यो । त्यसै गरी निजी क्षेत्रसँगको सहकार्यमा संस्थाको नाम, रंग र लोगो (ट्रेडमार्क) मा काठमाडौ देखि दिल्लीसम्म २ वटा यात्रुबसहरू सञ्चालन भयो । यसै गरी काठमाडौँको चक्रपथमा ५० वटा यात्रु बस सेवा सञ्चालन भएका थिए । काठमाडौँ, पोखरा, विराटनगर र भैरहवामा निजी क्षेत्रका २० वटा माइक्रोबसहरु संस्थाको ट्रेडमार्कमा सञ्चालन गरी करिब ३ लाख रुपैयाँसम्म मासिक आम्दानी भएको थियो । चलिरहेका सबै सेवाहरू समेत विविध कारणबाट अवरोध भई पूनः संस्थाको सबै सेवा बन्द हुन पुगे । * नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषदको निर्णय अनुसार साझा यातयात बन्द भई अदालतबाट पूर्नस्थापना भएको करिब १८ महिनाको कर्मचारीहरूलाई भुक्तानी गर्नु पर्ने दायित्व नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालयको नाममा हरिहर भवनको ११ रोपनि जग्गा धितो बन्धकिमा राखी रु. ८ (आठ) करोड ऋण प्राप्त भई कर्मचारीहरूको दायित्व भुक्तानी गरीएको थियो । * नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषदको निर्णय अनुसार साझा यातायात बन्द अवधिको कर्मचारीहरूलाई भुक्तानी गरिएको तलव भत्ता साझा यातायातको कानुनी दायित्व भित्र पर्ने नभई संस्था विघटनकर्ता नेपाल सरकारको नै हुने हुँदा सो प्रयोजनका लागि नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालयबाट धितो बन्धकीमा प्राप्त आठ करोड ऋण रकम नेपाल सरकारबाट मिनाह गरी धितो बन्धकिमा रहेको साझा यातायातको करीव ११ रोपनी जग्गा रोक्का फुकुवाका लागि नेपाल सरकारसँग अनुरोध गरी तुरुन्त ऋण मिनाह र जग्गा रोक्का फुकुवा गराउने निर्णय २०६४ भाद्र १६ गते सम्पन्न संस्थाको पाँचौ साधारण सभाबाट निर्णय भयो । * साझा यातायात सहकारी संस्था लि. को चौथो साधारण सभाबाट अधिकृत पुाजी एक करोड रहेकोमा सो अधिकृत पुाजीलाई वृध्दि गरी पचिस करोड कायम भएको भयो । * संस्थाको स्थायीत्व र विकासका लागि संस्था सँग रहेका भौतिक पुर्वाधारहरु घर,जग्गा, लिज वा भाडामा लगाई स्थायी आय आर्जनको रूपमा रुपान्तरण गर्ने कार्य शुरु भएको छ । स्थायि सम्पति घर जग्गा भाडामा लगाउदा हाल मासिक रूपमा करिब रु.६ लाख आम्दानि प्राप्त छ । * साझा यातायातमा २०५८ माघ ११ मा बन्द हुादा ७ सय २८ जना कर्मचारी कार्यरत थिए । * साझा यातायात सहकारी संस्था लि.मा हाल सम्म नेपाल सरकारको विभिन्न ६३ निकायहरूको रु.११,१३४,८००/- (७२.५९ प्रतिशत), विभिन्न ८ वटा सङ्घ संस्थाहरूको १,११३,३००/- (७.२६ प्रतिशत) र सर्वसाधारण १ सय ४१ जना व्यक्तिहरूको ३,०९१,००/- (२०.१५ प्रतिशत) समेत जम्मा २ सय १२ जना शेयर सदस्य तथा शेयर लगानी यस संस्थामा कायम छन् । * संस्थाको पाँचौ साधारण सभा २०६४ भाद्र १६ गते सम्पन्न भयो । त्यसै गरी २०६६ श्रावण ११ गते सम्पन्न संस्थाको छैठौं साधारण सभाले संस्थाको स्थायी सम्पतिको (जग्गा आदि) हक-हस्तान्तरण नहुने गरी सार्वजनिक यातायात सेवा सञ्चालन गर्ने प्रयोजनका लागि सञ्चालक समितिले व्यवस्थापन करारमा दिन सक्ने गरी संस्थाको विनियममा संशोधन ग-यो । । * २०६७ फागुन २० गते सम्पन्न संस्थाको सातौँ साधारण सभाले संस्थाको विनियममा पूनः संशोधन गरी संस्थाको संचालक समितिको अध्यक्षको चयन सञ्चालक समितिका सदस्यमध्येबाट समितिले आफै गर्ने र संस्थाको सञ्चालक समितिको गठन विधि देहायबमोजिम हुने व्यवस्था गरी संस्थालाई पूनः सहकारीकरणतर्फ अगाडि बढाउने कार्य भयो । (क) शेयर सदस्य मध्येको सहकारी बिभागका रजिष्ट्रार एक जना - सदस्य (ख) शेयर सदस्य मध्येको यातायात ब्यबस्था बिभागका महानिर्देशक एक जना - सदस्य (ग) शेयर सदस्यहरू मध्येबाट निर्वाचित ५ जना-सदस्य रहने ब्यबस्था गरेको छ । विनियम संशोधन पूर्व श्रम तथा यातायात ब्यबस्था मन्त्रालयका सचिव पदेन अध्यक्षसहित नेपाल सरकारबाट ५ जना सदस्य रहने र साधारण सभाबाट निर्वाचित २ जना सञ्चालक सदस्य रहने व्यवस्था थियो । * २०६८ जेष्ठ ६ गते सम्पन्न विशेष साधरण सभाले कनकमणि दीक्षित, बन्दना थापा, भुषण तुलाधर, शंकरप्रसाद जोशी, बिनोदकुमार अधिकारीलाई निर्विरोध निर्वाचित ग-यो । निर्वाचित तथा नेपाल सरकारको प्रतिनिधिका रूपमा रहेका सहकारी विभागका रजिष्ट्रार सुर्दशनप्रसाद ढकाल,यातायात व्यवस्था विभागका महानिर्देशक कृष्णप्रसाद दवाडि समेतको सञ्चालक समितिको बैठकबाट कनकमणि दीक्षितलाई अध्यक्षमा चयन ग-यो । * संस्थाको स्थायि सम्पतिको रूपमा हरिहर भवनमा रहेको २२ रोपनि जग्गा, केन्द्रीय कार्यालयमा रहेका विभिन्न किसिमका मेसिनहरु, जेनेरेटर, स्टक स्पेयर पार्टसहरु कार्यालय तथा वर्कशप भवन आदि रहेका छन् । सवारी साधनका रूपमा पुरानो १ वटा पिकप भ्यान र १ वटा रेकर क्रेन, १ थान फोरकिलिप्ट (मर्मतपछी सञ्चालन गर्न सकिने) त्यस्तै हालै खरिद भएका १६ वटा भारतिय टाटा कम्पनिका बसहरु र १ वटा पिकअप छन् । * साझा यातायातको लगनखेलमा रहेको करिब ६ रोपनि जग्गा आनाको १५ लाखका दरले करिब १२ करोडमा कर्मचारी सञ्चयकोषलाई २०६१ सालमा बिक्री गरी अनिवार्य अवकाश भएका र स्वेच्छीक अबकाश भएका केही कर्मचारीको दायित्व चुक्ता गरिएको थियो । त्यसै गरी नेपाल टेलिकमलाई भाडामा लगाईएको घर जग्गाबाट आउने भाडा वापतको २०६७ मा ६ वर्षको र २०६८ मा ४ वर्षको गरी १० वर्षको करिब रु. ५ करोड १० लाख अग्रीम भाडा वापतको रकम प्राप्त गरी अनिवार्य अवकाश भएका र स्वेच्छीक अबकाश भएका बाँकी सबै स्थायी कर्मचारीहरुका दायित्व चुक्ता गरी सबै कर्मचारीलाई २०६८ भाद्र मसान्तमा बिदा गरिएको थियो । * साझा यातायातको बिरगंजमा रहेको करिब १६ कठ्ठा जग्गा कठ्ठाको ३५ लाखका दरले करिब ५ करोड ५४ लाख रुपैयामा नेपाल टेलिकमलाई २०६८ सालमा बिक्री गरीएको र सो बिक्रीबाट प्राप्त रकमबाट १६ थान टाटा बस र एक थान पिकअप खरिद गरिएको हो । * खुल्ला प्रतिस्प्रर्धाको माध्यामबाट कर्मचारी आपूर्तिका लागि स्थापित सुबिधा सेवा प्रा.ली.को छनोट गरी सोही प्रा.ली.सँग सम्झौता गरी बस चालक परिचालक गरी ५० जना कर्मचारीहरु आपूर्ति गरिएको छ । संस्थाको दैनिक प्रशासन सञ्चालनका लागि हाल १६ जना कर्मचारी कार्यरत छन् । ==नयाँ बस खरिद र पूनः सञ्चालनसम्बन्धी जानकारी== * साझा यातायात संचालक समितिको मिति ०६९/०१/१५ को निर्णयअनुसार २० वटा बस र एक थान डबल क्याब पिकअप खरिदका लागि अन्तर्राष्ट्रिय बोलपत्र आव्हान गर्न स्विकृत भएको थियो । * बोलपत्रहरु खोल्न तथा वोलपत्रको मुल्याङ्कन गरी संचालक समिति समक्ष सिफारिस गर्न संचालक समितिका सदस्य शंकरराज जोशीको संयोजकत्वमा एक उपसमिति गठन भएको थियो । * उप-समितिले नियमानुसार वोलपत्र खोलि पर्न आएका वोलपत्रहरूको मुल्याङ्कन गरी उप समितिको राय सुझाव सहितको प्रतिवेदन मिति ०६९/०४/१० को सञ्चालक समितिको बैठकमा पेश गरेकोले सो समेत ध्यानमा राखि उपसमितिले सिफारीस गरेको न्युनतम मुल्य कवोल गर्ने भारतिय टाटा कम्पनिको नेपालको लागि आधिकारी विक्रेता सिप्रदि ट्रेडिड्ड प्रा.लि. ,नयाँ नैकाप, काठमाडौँको वोलपत्र स्विकृत गर्ने निर्णय भएको थियो । * भारतिय टाटा कम्पनिका दुई ढोका भएका, चालकबाट दुवै ढोका नियन्त्रण हुने,यूरो ३ स्टाण्र्डका, ५५ सिट क्षमताका १६ वटा बसहरु र सोही कम्पनिको एक थान डबल क्याब पिकअप खरिदका लागि भारतिय टाटा कम्पनिको नेपालको लागि आधिकारी विक्रेता सिप्रदि ट्रेडिड्ड प्रा.लि., नयाँ नैकाप, काठमाडौँसँग मिति २०६९/५/२५ (१० सेप्टेम्वर २०१२) मा सम्झौता सम्पन्न भयो । * अन्तराष्ट्रिय वोलपत्र आव्हान गरी २० वटा बसहरु किन्ने निर्णय भएको भएता पनि रकम अभावका कारणबाट १६ वटा बसहरु मात्र खरिद गरिएको र १६ बसको कर, भन्सार बाहेक मुल्य रु. ३,३४,२३,०८०/- र पिकअपको कर,भन्सार बाहेक मुल्य रु. ८,७९,८५०/- परेको र बसहरु तथा पिकअपको भन्सार सहितको मुल्य रु.५,५४,१०,०३६/- पर्न गएको छ । * नेपाल सरकारका मुख्य सचिव लिलामणि पौडेलबाट २०६९ चैत्र मसान्तमा बस पुनः आरम्भ विशेष कार्यक्रमको प्रमुख आतिथ्य ग्रहण गरी भब्य समारोहका बिच बस सञ्चालनको पूनःआरम्भ गरियो । साथै नयाँ वर्ष २०७० को मिर्मिरे बिहानी सँगै काठमाण्डौका दुई वटा महत्त्वपूर्ण रुटमा नेपाल सरकारबाट रुट इजाजत प्राप्त गरी शहरी बस सेवा सञ्चालनमा ल्याएको छ । हाल इजाजत प्राप्त रुटहरूमा लगनखेल- लैनचौर-टिचिङ-नयाँ बसपार्क, त्यस्तै कलङकी-त्रिपुरेश्वर- वानेश्वर-एअरपोर्ट दुईतर्फि बस सेवा सञ्चालनमा आएको छ । ==पुनर्स्थापना== साझा यातायातको स्थायी सम्पतिको रूपमा स्व.श्री जगदम्वा देबी राणा द्वारा यस संस्थाको स्थायित्व र विकासका लागि सहयोग स्वरूप प्रदान गरेको पूल्चोक ललितपुर स्थित करिब २२ रापनी जग्गा र सोमा निर्मित यस संस्थाका नयाँ भवनहरू रहेका छन्। त्यसै गरी संस्थाको स्थायी सम्पति घर जग्गालाई लिज तथा भाडामा लगाई संस्याको व्यवस्थापन खर्च ब्यबस्था गरिएको छ। भविष्यमा यंस्थाको पूल्चोक स्थित जग्गामा सरकारी तथा नीजि साझेदारीको रूपमा ठुलो ब्यापारिक भवन बनाउने, संस्थामा रहेको भौतिक पूर्बाधारको ब्यापक मात्रामा परिचालन गर्ने, नयाँ बस खरीद गरी सार्बजनिक यातायातको रूपमा सञ्चालन गर्ने लय लिइएको छ । त्यस्तै उपत्यका बहिरका नेपालका विभिन्न शहरहरू तथा ग्रामिण सडकहरूमा दोस्रो चरणमा सेवा बिस्तार गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। तेस्रो चरण अर्न्तगत मित्र राष्ट्रका विभिन्न शहरहरूमा राष्टि्रय ध्वजावाहकको रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय बस सेवा समेत नेपाल सरकारको सहयोगमा साझा यातायात सञ्चालन गर्ने प्रमुख उद्देश्य रहेको छ। साझा यातायातलाई अब नमुना सार्वजनिक यातायातको रूपमा अगाडि बढाउने र जनतालाई सस्तो शुलभ,भरपर्दो, समयबद्ध सुरक्षित यातायातको सुबिधा प्रदान गर्ने योजना रहेको छ।<ref name="sajha">[http://sajhayatayat.com.np/article-introduction साझा यातायात परिचय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416034044/http://sajhayatayat.com.np/article-introduction |date=2013-04-16 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपाल रेल्वे]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:यातायात]] [[श्रेणी:संस्था]] ku06ozfzofgv8rmg2cmd9lohyyzwqvo 0 55409 1361797 1187515 2026-06-14T10:58:39Z Bishaldev100 28807 1361797 wikitext text/x-wiki {{Infobox Anatomy| Name=खुट्टा| Latin=membrum inferius| GraySubject=| GrayPage=| Image= मानव खुट्टा| Image2=|t Caption2=| Precursor=| System=| Artery=| Vein=| Nerve=| Lymph=| MeshName=Leg| MeshNumber=A01.378.610.500| Dorlands=five/000058188| DorlandsID=Leg}} '''मानव [[खुट्टा]]''' [[कम्मर]] भन्दा मुनी [[तिघ्रा]] देखी [[पैताला]] सम्मको भाग हो । = खुट्टाको हड्डी = [[File:Human leg bones labeled.svg|thumb|upright|खुट्टाको कङ्काल]] खुट्टाको प्रमुख [[हड्डी]] फेमुर (तिघ्राको हड्डी), टिबिया (पिडुलाको हड्डी), र यसमा रहेको फिबुला हो। ये सबै लामो हड्डी हुन्। पटेला (घुँडाको टोपी) घुँडाको अगाडिको सेसमाइड हड्डी हो। पटेला सबैभन्दा ठूलो सीसामोइड हड्डी हो जुन फेमुर हड्डीको नजिक पाइन्छ। अधिकांश खुट्टाको [[कंकाल]]मा हड्डीको उभार र किनारा हुन्छ। यसलाई महसूस गर्न सकिन्छ र यो नै उभार हड्डीको पहिचानको रुपमा काम गर्छ। <ref>''Thieme Atlas of Anatomy'' (2006), p. 361</ref> == मांसपेशिय == {{ठुटो}} {{Commonscat|Human legs|मानव खुट्टा}} [[श्रेणी:शरीर]] h39eyb5cznw9bbkol3463zz7351l45p 0 56004 1361702 1315728 2026-06-13T17:07:50Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361702 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = सेन्ट पिटर्सवर्ग | native_name = Санкт-Петербург | native_name_lang = ru | settlement_type = [[सहर|सङ्घीय सहर]] | image_skyline = {{Photo montage | photo1a = Winter Palace Panorama 3.jpg{{!}}The Winter Palace |photo2a = Palace Bridge SPB (img2).jpg{{!}}Palace Bridge | photo2b = RUS-2016-Aerial-SPB-Peter and Paul Cathedral.jpg{{!}}Peter and Paul Cathedral | photo3a = Saint Isaacs cathedral Southern facade.jpg{{!}}Saint Isaac's Cathedral | photo3b = Western Military District buildings Saint Petersburg arch.jpg{{!}}The General Staff Building | photo4a = 4A7A3069 Moika, Saint Petersburg (35468573803).jpg{{!}}The embankment along the Moyka river | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 266 }} | image_caption = '''माथिबाट घडीको दिशामा''': शीतकालीन महल; पीटर और पॉल कैथेड्रल; जनरल स्टाफ बिल्डिंग; मोयका नदी पेव्चेस्की पुल से लाल पुल तक; सेन्ट इसाक कैथेड्रल; र प्यालेस ब्रिज | image_flag = Flag of Saint Petersburg.svg | image_shield = Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg | anthem = "[[सेन्ट पीटर्सबर्गको गान]]"<br/>{{Center|[[चित्र:Гимн Санкт-Петербурга.ogg]]}} | image_map = {{Maplink|from=Russia/Saint_Petersburg.map|frame=yes|plain=yes|zoom=8}} | image_map1 = Locator map of Saint Petersburg, Russia (2014–2022).svg | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = सेन्ट पिटर्सवर्ग | coordinates = {{Coord|59|56|15|N|30|18|31|E|type:adm1st_region:RU-SPE|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = [[रुस]] | subdivision_type1 = [[रूसका सङ्घीय जिल्लाहरू|सङ्घीय जिल्ला]] | subdivision_name1 = [[उत्तरपश्चिम सङ्घीय जिल्ला|उत्तरपश्चिम]] | subdivision_type2 = [[रूसका आर्थिक क्षेत्रहरू|आर्थिक क्षेत्र]] | subdivision_name2 = [[उत्तरपश्चिमी आर्थिक क्षेत्र|उत्तरपश्चिम]] | established_title = स्थापना | established_date = {{Start date|1703|05|27|df=yes}}<ref name="Dates">Official website of St.&nbsp;Petersburg. [http://eng.gov.spb.ru/figures St.&nbsp;Petersburg in Figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219033509/http://eng.gov.spb.ru/figures |date=19 February 2009}}</ref> | area_total_km2 = १४३९ | elevation_m = ३ | population_footnotes = <ref name="2021Census">{{Cite web |title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |archive-date=1 September 2022 |access-date=1 September 2022 |publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]}}</ref> | population_as_of = सन् २०२१ | population_total = ५,६०१,९११ | population_rank = युरोपमा चौथो<br/>रूसमा दोस्रो | population_density_km2 = ३९९२.८१ | population_metro = ६,४२१,०००<ref>{{Cite web |title=Численность населения регионов и городских агломераций {{!}} Институт экономики города |url=https://www.urbaneconomics.ru/sites/default/files/perepis_aglomeracii.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329200433/https://www.urbaneconomics.ru/sites/default/files/perepis_aglomeracii.pdf |archive-date=29 March 2023 |access-date=18 March 2023 |website=www.urbaneconomics.ru}}</ref> | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = पिटर्सबर्गियन | timezone1 = [[मस्को समय]]<ref>{{Cite web |script-title=ru:"Об исчислении времени". Официальный интернет-портал правовой информации |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&prevDoc=102483854&backlink=1&&nd=102148085 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622151333/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&prevDoc=102483854&backlink=1&&nd=102148085 |archive-date=22 June 2020 |access-date=19 January 2019 |language=ru}}</ref> | utc_offset1 = +३ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = १९००००–१९९४०६ | area_code_type = क्षेत्र कोड | area_code = ८१२ | blank3_name_sec1 = आधिकारिक भाषा | blank3_info_sec1 = [[रूसी भाषा|रूसी]] | website = {{URL|gov.spb.ru}} | flag_size = 120px | shield_size = 75px | mapsize = 295px }} '''सेन्ट पिटर्सवर्ग''', पहिले '''पेट्रोग्राद''' (१९१४-१९२४) र सेन्ट पिटर्सवर्ग (१९२४-१९९१) नामले परिचित), रुसको दोस्रो ठुलो सहर हो। यो बाल्टिक समुद्रको फिनल्यान्ड खाडीको नभा नदीको किनारामा अवस्थित छ। सन् २०२१ सम्ममा यस सहरको लगभग ५.६ मिलियन बासिन्दाहरूको जनसङ्ख्या थियो।<ref name="2021Census" /> सेन्ट पिटर्सबर्ग युरोपको चौथो-सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर हो, बाल्टिक सागरमा रहेको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर र १० लाखभन्दा बढी बासिन्दाहरूको विश्वको उत्तरी सहर हो। मे १६, १७०३ मा तत्कालिन रुसी शासक ([[जार]]) पिटर [[पिटर महान]]ले अहिले पिटर-पल फोट्रेस भनेर चिनिने स्तम्भको पहिलो ढुङ्गा बिछ्याएर सेन्ट पिटर्सवर्गको निर्माण शुभारम्भ गरेका यो सहर तत्कालिन जारको संरक्षक सेन्ट पिटरको नाउँबाट राखिएको थियो। फ्रान्सेली, जर्मन र इटालेली वास्तुकारहरूले दक्ष रूसी समकालीनहरूसित मिलेर निर्माण गरेको यस सहर लाई विश्वकै उत्कृष्ट सहर मानिन्छ। सत्रौँँ शताब्दीको अन्तसम्म रूसको समुद्रतिर जाने बाटो नभएकोले यसको विकासमा बाधा पुगेको थियो। रूसको जवान जार, पिटर द ग्रेट अर्थात्‌ महान्‌ पिटरको सपना समुद्रको बाटो खोलेर रूसको “युरोप हेर्ने झ्याल” स्थापना गर्ने थियो। दक्षिणमा ब्ल्याक सी जाने बाटोलाई [[अटोमन साम्राज्य|ओटोमन साम्राज्य]]ले रोकेको थियो। त्यसकारण पिटरले बाल्टिक समुद्रको सिमानामा [[स्विडेन]] अधीनस्थ उत्तरी इलाकातर्फ ध्यान दिन थाले।आफ्नो सपना साकार पार्न अगस्ट १७०० मा पिटरले स्विडेन विरुद्ध [[युद्धको घोषणा|युद्ध घोषणा]] गरे। तिनका सैन्य प्रयासहरूको सुरुमा प्रतिरोध गरिए तापनि तिनले हार खाएनन्‌। नोभेम्बर १७०२ सम्ममा पिटरले लेक लाडोगाबाट स्विडेनीहरूलाई फर्कन बाध्य बनाइसकेका थिएँ। यो युरोपको सबैभन्दा ठुलो ताल, नेभा नदीबाट ६० किलोमिटर पर बाल्टिक समुद्रमा जोडिएको छ। यो शहरको स्थापना २७ मे १७०३ मा जार पिटरले कब्जा गरिएको स्विडेनी किल्लाको ठाउँमा गरेका थिए। यसको नाम सेन्ट पिटरको नामबाट राखिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=Shevchenko |first=Elizaveta |date=11 October 2021 |title=The Five Names of St. Petersburg |url=https://news.itmo.ru/en/features/experience_saint_petersburg/news/12166 |access-date=28 October 2023 |website=news.itmo.ru |language=ru}}</ref> रूसमा, सेन्ट पिटर्सबर्ग ऐतिहासिक र सांस्कृतिक रूपमा रूसी साम्राज्यको जन्म र युरोपेली [[ठूला शक्ति|ठूलो शक्ति]]को रूपमा आधुनिक इतिहासमा रूसको प्रवेशसँग सम्बन्धित छ।, <ref>{{Cite book|last=Sobchak|first=Anatoly|url=http://sobchak.org/rus/books/izlen/2.html|title=Город четырех революций – Дух преобразования... <!-- |work=Фонд Анатолия Собчака-->|language=ru|access-date=23 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208034039/http://sobchak.org/rus/books/izlen/2.html|archive-date=8 February 2017|url-status=dead}}</ref> यो सहर १७१२ देखि १९१८ सम्म रूसको जारशाही र त्यसपछिको रूसी साम्राज्यको राजधानीको रूपमा सेवा गर्‍यो (१७२८ र १७३० बीचको छोटो अवधिको लागि मस्को राजधानी थियो)।<ref>{{Cite web |title=18th Century in the Russian history |url=https://rusmania.com/history-of-russia/18th-century |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319083640/https://rusmania.com/history-of-russia/18th-century |archive-date=19 March 2022 |access-date=3 December 2020 |website=Rusmania}}</ref> १९१७ को [[अक्टोबर क्रान्ति]] पछि, [[बोल्सेभिक क्रान्ति|बोल्सेभिक]]हरूले आफ्नो सरकार मस्कोमा सारे।<ref name="McColl">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA633|title=Encyclopedia of world geography|publisher=Infobase Publishing|year=2005|isbn=978-0-8160-5786-3|editor-last=McColl, R.W.|volume=1|location=New York|pages=633–634|access-date=9 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902073349/https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA633|archive-date=2 September 2023|url-status=live}}</ref> १९२४ मा लेनिनको मृत्यु पछि शहरको नाम लेनिनग्राद राखिएको थियो। दोस्रो विश्वयुद्धमा लेनिनग्रादको घेराबन्दी इतिहासको सबैभन्दा घातक घेराबन्दी थियो।<ref name=":12">{{Cite book|last=Hanson|first=Victor Davis|author-link=Victor Davis Hanson|title=The Second World Wars: How the First Global Conflict Was Fought and Won|publisher=Basic Books|year=2020|isbn=978-1-5416-7410-3|edition=Reprint|location=New York|pages=3, 308|language=en}}</ref> जुन १९९१ मा, बेलोभेजा सम्झौता र [[सोभियत सङ्घको विघटन|सोभियत संघको विघटन]] हुनुभन्दा केही महिना अघि, शहरव्यापी जनमत संग्रहमा मतदाताहरूले शहरको मूल नाम पुनर्स्थापित गर्न समर्थन गरे।<ref name="referendum">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/from-the-archive-blog/2021/sep/01/leningrad-becomes-st-petersburg-1991|title=Leningrad becomes St Petersburg – archive, 1991|last=Nelsson|first=Richard|date=1 September 2021|work=The Guardian|access-date=14 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713072758/https://www.theguardian.com/world/from-the-archive-blog/2021/sep/01/leningrad-becomes-st-petersburg-1991|archive-date=13 July 2023|issn=0261-3077|url-status=live}}</ref> == नामाकरण == स्विडेनीहरू उक्त तालबाट बग्ने नेभा नदी नजिकैको सानो टापुको गढीमा कडा पहरा दिएर बसिरहेका थिएँ। पिटरले यसलाई स्विडेनी नियन्त्रणबाट आफ्नो नियन्त्रणमा लिएर शलुशेलवर्ग नामाकरण गरे। पछि, बाल्टिकमा नेभा नदी बग्ने ठाउँ नजिकैको निनशान्ट्स भनिने गढीमा स्विडेनीहरूले आफ्नो अडान लिए। मे १७०३ मा स्विडेनी फौजको पुरै पराजय भयो। यो विजयले गर्दा सम्पूर्ण नदीमुख-भूमि रूसीहरूको नियन्त्रणमा भयो। तुरुन्तै पिटरले नेभाको मुखमा सुरक्षा दिन नजिकैको जायाशी टापुमा गढी बनाउन थाले र यो सहर को निर्माण विधिवत रूप मा सुरु भयो। सेन्ट पिटर्सवर्ग अरू थुप्रै राजधानी शहरहरूजस्तो नभई सुरुदेखि नै एउटा प्रभावकारी राजधानी बनाउन योजना मिलाईएको थियो। यो सुदूर उत्तर अर्थात्‌ हालको आंकोरेज, अलास्काको जस्तै अक्षांसमा अवस्थित भए तापनि पिटर निर्माणकार्यमा अघि बढे। लेक लाडोगा र नोभगोरोड इलाकाबाट काठ ल्याइयो। पिटरले निर्माणको लागि ढुङ्गा ल्याउन सकेको एउट कारण त, कोटा तोकिदिएर थियो। सेन्ट पिटर्सवर्गमा सामान ल्याउने प्रत्येक रूसीले ढुङ्गाहरूको एउटा परिमाण पनि ल्याउनुपर्थ्यो। साथै, पिटरले सर्वप्रथम मस्कोमा र पछि तिनको सम्पूर्ण साम्राज्यमा ढुङ्गे घर बनाउन निषेध गरे। फलस्वरूप, बेरोजगार डकर्मीहरू सेन्ट पिटर्सवर्गमा काम गर्न आए। यस सहरको निर्माणकार्य द ग्रेट सोभियत इन्साइक्लोपीडिया-ले बताएअनुसार “त्यतिबेलाको समयको लागि असामान्य गतिमा” अघि बढ्यो। ढल निकास, जगको खम्बा, सडक, भवन, चर्च, अस्पताल र सरकारी कार्यालयहरू चाँडै देखा पर्न थाले। यो सहर स्थापना भएको वर्ष, जहाज बनाउने ठाउँमा निर्माणकार्य सुरु भयो र यो पछि गएर रूसी सेनाको मुख्यालय भयो र नौसैनिक विभाग भनेर चिनियो। == कार्यालयहरूको निर्माण == सन्‌ १७१० मा जारहरू गर्मी महिनामा बस्नको लागि समर प्यालेस अर्थात्‌ ग्रीष्मकालीन दरबारको निर्माणकार्य सुरु भयो। सन्‌ १७१२ मा रूसको राजधानी र यसका थुप्रै सरकारी कार्यालयहरू [[मस्को]]बाट सेन्ट पिटर्सवर्ग सारियो। यो सहरको पहिलो ढुङ्गे दरबारको निर्माणकार्य १७१४ मा पूरा भयो र यो हालसम्म संरक्षित छ। यो दरबार यस सहरको पहिलो राज्यपाल, एलेक्जान्डर मेन्शिकोभको लागि निर्माण गरिएको थियो। त्यही वर्ष उही गढीभित्र पिटर-पल कथिड्रल अर्थात्‌ विशाल गिर्जाघरको निर्माणकार्य सुरु भयो। यसको अग्लो गजुर, सहरकै चिनारी हो। नेभा नदीमा विन्टर प्यालेस अर्थात्‌ हिउँदकालीन दरबार पनि निर्माण गरियो तर १७२१ मा यसलाई भत्काएर ढुङ्गाको संरचना बनाइयो। पछि लगभग १,१०० वटा कोठा भएको हालको विन्टर प्यालेस बनाइयो। यो भव्य दरबार सहरको केन्द्र अनि सरकारी सङ्ग्रहालय अवस्थित सहरको प्रख्यात हर्मिटाज भएको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * * [http://visit-petersburg.ru/?lang=en सहर पर्यटक पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901073356/http://visit-petersburg.ru/?lang=en |date=1 September 2014}} {{Commonscat|Saint Petersburg|सेन्ट पिटर्सवर्ग}} [[श्रेणी:सहरहरू]] 2jw4ebp9vqz1l4trseznnkg4def0dj3 1361704 1361702 2026-06-13T17:21:12Z Bishaldev100 28807 /* कार्यालयहरूको निर्माण */ 1361704 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = सेन्ट पिटर्सवर्ग | native_name = Санкт-Петербург | native_name_lang = ru | settlement_type = [[सहर|सङ्घीय सहर]] | image_skyline = {{Photo montage | photo1a = Winter Palace Panorama 3.jpg{{!}}The Winter Palace |photo2a = Palace Bridge SPB (img2).jpg{{!}}Palace Bridge | photo2b = RUS-2016-Aerial-SPB-Peter and Paul Cathedral.jpg{{!}}Peter and Paul Cathedral | photo3a = Saint Isaacs cathedral Southern facade.jpg{{!}}Saint Isaac's Cathedral | photo3b = Western Military District buildings Saint Petersburg arch.jpg{{!}}The General Staff Building | photo4a = 4A7A3069 Moika, Saint Petersburg (35468573803).jpg{{!}}The embankment along the Moyka river | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 266 }} | image_caption = '''माथिबाट घडीको दिशामा''': शीतकालीन महल; पीटर और पॉल कैथेड्रल; जनरल स्टाफ बिल्डिंग; मोयका नदी पेव्चेस्की पुल से लाल पुल तक; सेन्ट इसाक कैथेड्रल; र प्यालेस ब्रिज | image_flag = Flag of Saint Petersburg.svg | image_shield = Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg | anthem = "[[सेन्ट पीटर्सबर्गको गान]]"<br/>{{Center|[[चित्र:Гимн Санкт-Петербурга.ogg]]}} | image_map = {{Maplink|from=Russia/Saint_Petersburg.map|frame=yes|plain=yes|zoom=8}} | image_map1 = Locator map of Saint Petersburg, Russia (2014–2022).svg | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = सेन्ट पिटर्सवर्ग | coordinates = {{Coord|59|56|15|N|30|18|31|E|type:adm1st_region:RU-SPE|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = [[रुस]] | subdivision_type1 = [[रूसका सङ्घीय जिल्लाहरू|सङ्घीय जिल्ला]] | subdivision_name1 = [[उत्तरपश्चिम सङ्घीय जिल्ला|उत्तरपश्चिम]] | subdivision_type2 = [[रूसका आर्थिक क्षेत्रहरू|आर्थिक क्षेत्र]] | subdivision_name2 = [[उत्तरपश्चिमी आर्थिक क्षेत्र|उत्तरपश्चिम]] | established_title = स्थापना | established_date = {{Start date|1703|05|27|df=yes}}<ref name="Dates">Official website of St.&nbsp;Petersburg. [http://eng.gov.spb.ru/figures St.&nbsp;Petersburg in Figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219033509/http://eng.gov.spb.ru/figures |date=19 February 2009}}</ref> | area_total_km2 = १४३९ | elevation_m = ३ | population_footnotes = <ref name="2021Census">{{Cite web |title=Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901194902/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx |archive-date=1 September 2022 |access-date=1 September 2022 |publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]}}</ref> | population_as_of = सन् २०२१ | population_total = ५,६०१,९११ | population_rank = युरोपमा चौथो<br/>रूसमा दोस्रो | population_density_km2 = ३९९२.८१ | population_metro = ६,४२१,०००<ref>{{Cite web |title=Численность населения регионов и городских агломераций {{!}} Институт экономики города |url=https://www.urbaneconomics.ru/sites/default/files/perepis_aglomeracii.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329200433/https://www.urbaneconomics.ru/sites/default/files/perepis_aglomeracii.pdf |archive-date=29 March 2023 |access-date=18 March 2023 |website=www.urbaneconomics.ru}}</ref> | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = पिटर्सबर्गियन | timezone1 = [[मस्को समय]]<ref>{{Cite web |script-title=ru:"Об исчислении времени". Официальный интернет-портал правовой информации |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&prevDoc=102483854&backlink=1&&nd=102148085 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622151333/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&prevDoc=102483854&backlink=1&&nd=102148085 |archive-date=22 June 2020 |access-date=19 January 2019 |language=ru}}</ref> | utc_offset1 = +३ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = १९००००–१९९४०६ | area_code_type = क्षेत्र कोड | area_code = ८१२ | blank3_name_sec1 = आधिकारिक भाषा | blank3_info_sec1 = [[रूसी भाषा|रूसी]] | website = {{URL|gov.spb.ru}} | flag_size = 120px | shield_size = 75px | mapsize = 295px }} '''सेन्ट पिटर्सवर्ग''', पहिले '''पेट्रोग्राद''' (१९१४-१९२४) र सेन्ट पिटर्सवर्ग (१९२४-१९९१) नामले परिचित), रुसको दोस्रो ठुलो सहर हो। यो बाल्टिक समुद्रको फिनल्यान्ड खाडीको नभा नदीको किनारामा अवस्थित छ। सन् २०२१ सम्ममा यस सहरको लगभग ५.६ मिलियन बासिन्दाहरूको जनसङ्ख्या थियो।<ref name="2021Census" /> सेन्ट पिटर्सबर्ग युरोपको चौथो-सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर हो, बाल्टिक सागरमा रहेको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर र १० लाखभन्दा बढी बासिन्दाहरूको विश्वको उत्तरी सहर हो। मे १६, १७०३ मा तत्कालिन रुसी शासक ([[जार]]) पिटर [[पिटर महान]]ले अहिले पिटर-पल फोट्रेस भनेर चिनिने स्तम्भको पहिलो ढुङ्गा बिछ्याएर सेन्ट पिटर्सवर्गको निर्माण शुभारम्भ गरेका यो सहर तत्कालिन जारको संरक्षक सेन्ट पिटरको नाउँबाट राखिएको थियो। फ्रान्सेली, जर्मन र इटालेली वास्तुकारहरूले दक्ष रूसी समकालीनहरूसित मिलेर निर्माण गरेको यस सहर लाई विश्वकै उत्कृष्ट सहर मानिन्छ। सत्रौँँ शताब्दीको अन्तसम्म रूसको समुद्रतिर जाने बाटो नभएकोले यसको विकासमा बाधा पुगेको थियो। रूसको जवान जार, पिटर द ग्रेट अर्थात्‌ महान्‌ पिटरको सपना समुद्रको बाटो खोलेर रूसको “युरोप हेर्ने झ्याल” स्थापना गर्ने थियो। दक्षिणमा ब्ल्याक सी जाने बाटोलाई [[अटोमन साम्राज्य|ओटोमन साम्राज्य]]ले रोकेको थियो। त्यसकारण पिटरले बाल्टिक समुद्रको सिमानामा [[स्विडेन]] अधीनस्थ उत्तरी इलाकातर्फ ध्यान दिन थाले।आफ्नो सपना साकार पार्न अगस्ट १७०० मा पिटरले स्विडेन विरुद्ध [[युद्धको घोषणा|युद्ध घोषणा]] गरे। तिनका सैन्य प्रयासहरूको सुरुमा प्रतिरोध गरिए तापनि तिनले हार खाएनन्‌। नोभेम्बर १७०२ सम्ममा पिटरले लेक लाडोगाबाट स्विडेनीहरूलाई फर्कन बाध्य बनाइसकेका थिएँ। यो युरोपको सबैभन्दा ठुलो ताल, नेभा नदीबाट ६० किलोमिटर पर बाल्टिक समुद्रमा जोडिएको छ। यो शहरको स्थापना २७ मे १७०३ मा जार पिटरले कब्जा गरिएको स्विडेनी किल्लाको ठाउँमा गरेका थिए। यसको नाम सेन्ट पिटरको नामबाट राखिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=Shevchenko |first=Elizaveta |date=11 October 2021 |title=The Five Names of St. Petersburg |url=https://news.itmo.ru/en/features/experience_saint_petersburg/news/12166 |access-date=28 October 2023 |website=news.itmo.ru |language=ru}}</ref> रूसमा, सेन्ट पिटर्सबर्ग ऐतिहासिक र सांस्कृतिक रूपमा रूसी साम्राज्यको जन्म र युरोपेली [[ठूला शक्ति|ठूलो शक्ति]]को रूपमा आधुनिक इतिहासमा रूसको प्रवेशसँग सम्बन्धित छ।, <ref>{{Cite book|last=Sobchak|first=Anatoly|url=http://sobchak.org/rus/books/izlen/2.html|title=Город четырех революций – Дух преобразования... <!-- |work=Фонд Анатолия Собчака-->|language=ru|access-date=23 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208034039/http://sobchak.org/rus/books/izlen/2.html|archive-date=8 February 2017|url-status=dead}}</ref> यो सहर १७१२ देखि १९१८ सम्म रूसको जारशाही र त्यसपछिको रूसी साम्राज्यको राजधानीको रूपमा सेवा गर्‍यो (१७२८ र १७३० बीचको छोटो अवधिको लागि मस्को राजधानी थियो)।<ref>{{Cite web |title=18th Century in the Russian history |url=https://rusmania.com/history-of-russia/18th-century |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319083640/https://rusmania.com/history-of-russia/18th-century |archive-date=19 March 2022 |access-date=3 December 2020 |website=Rusmania}}</ref> १९१७ को [[अक्टोबर क्रान्ति]] पछि, [[बोल्सेभिक क्रान्ति|बोल्सेभिक]]हरूले आफ्नो सरकार मस्कोमा सारे।<ref name="McColl">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA633|title=Encyclopedia of world geography|publisher=Infobase Publishing|year=2005|isbn=978-0-8160-5786-3|editor-last=McColl, R.W.|volume=1|location=New York|pages=633–634|access-date=9 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902073349/https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA633|archive-date=2 September 2023|url-status=live}}</ref> १९२४ मा लेनिनको मृत्यु पछि शहरको नाम लेनिनग्राद राखिएको थियो। दोस्रो विश्वयुद्धमा लेनिनग्रादको घेराबन्दी इतिहासको सबैभन्दा घातक घेराबन्दी थियो।<ref name=":12">{{Cite book|last=Hanson|first=Victor Davis|author-link=Victor Davis Hanson|title=The Second World Wars: How the First Global Conflict Was Fought and Won|publisher=Basic Books|year=2020|isbn=978-1-5416-7410-3|edition=Reprint|location=New York|pages=3, 308|language=en}}</ref> जुन १९९१ मा, बेलोभेजा सम्झौता र [[सोभियत सङ्घको विघटन|सोभियत संघको विघटन]] हुनुभन्दा केही महिना अघि, शहरव्यापी जनमत संग्रहमा मतदाताहरूले शहरको मूल नाम पुनर्स्थापित गर्न समर्थन गरे।<ref name="referendum">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/from-the-archive-blog/2021/sep/01/leningrad-becomes-st-petersburg-1991|title=Leningrad becomes St Petersburg – archive, 1991|last=Nelsson|first=Richard|date=1 September 2021|work=The Guardian|access-date=14 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230713072758/https://www.theguardian.com/world/from-the-archive-blog/2021/sep/01/leningrad-becomes-st-petersburg-1991|archive-date=13 July 2023|issn=0261-3077|url-status=live}}</ref> == नामाकरण == स्विडेनीहरू उक्त तालबाट बग्ने नेभा नदी नजिकैको सानो टापुको गढीमा कडा पहरा दिएर बसिरहेका थिएँ। पिटरले यसलाई स्विडेनी नियन्त्रणबाट आफ्नो नियन्त्रणमा लिएर शलुशेलवर्ग नामाकरण गरे। पछि, बाल्टिकमा नेभा नदी बग्ने ठाउँ नजिकैको निनशान्ट्स भनिने गढीमा स्विडेनीहरूले आफ्नो अडान लिए। मे १७०३ मा स्विडेनी फौजको पुरै पराजय भयो। यो विजयले गर्दा सम्पूर्ण नदीमुख-भूमि रूसीहरूको नियन्त्रणमा भयो। तुरुन्तै पिटरले नेभाको मुखमा सुरक्षा दिन नजिकैको जायाशी टापुमा गढी बनाउन थाले र यो सहर को निर्माण विधिवत रूप मा सुरु भयो। सेन्ट पिटर्सवर्ग अरू थुप्रै राजधानी शहरहरूजस्तो नभई सुरुदेखि नै एउटा प्रभावकारी राजधानी बनाउन योजना मिलाईएको थियो। यो सुदूर उत्तर अर्थात्‌ हालको आंकोरेज, अलास्काको जस्तै अक्षांसमा अवस्थित भए तापनि पिटर निर्माणकार्यमा अघि बढे। लेक लाडोगा र नोभगोरोड इलाकाबाट काठ ल्याइयो। पिटरले निर्माणको लागि ढुङ्गा ल्याउन सकेको एउट कारण त, कोटा तोकिदिएर थियो। सेन्ट पिटर्सवर्गमा सामान ल्याउने प्रत्येक रूसीले ढुङ्गाहरूको एउटा परिमाण पनि ल्याउनुपर्थ्यो। साथै, पिटरले सर्वप्रथम मस्कोमा र पछि तिनको सम्पूर्ण साम्राज्यमा ढुङ्गे घर बनाउन निषेध गरे। फलस्वरूप, बेरोजगार डकर्मीहरू सेन्ट पिटर्सवर्गमा काम गर्न आए। यस सहरको निर्माणकार्य द ग्रेट सोभियत इन्साइक्लोपीडिया-ले बताएअनुसार “त्यतिबेलाको समयको लागि असामान्य गतिमा” अघि बढ्यो। ढल निकास, जगको खम्बा, सडक, भवन, चर्च, अस्पताल र सरकारी कार्यालयहरू चाँडै देखा पर्न थाले। यो सहर स्थापना भएको वर्ष, जहाज बनाउने ठाउँमा निर्माणकार्य सुरु भयो र यो पछि गएर रूसी सेनाको मुख्यालय भयो र नौसैनिक विभाग भनेर चिनियो। == अर्थतन्त्र == [[चित्र:Петербургский_международный_экономический_форум_(2022)_(41).jpg|अङ्गुठाकार|The [[St. Petersburg International Economic Forum|Saint Petersburg International Economic Forum]] is a major Russian investment forum.]] सेन्ट पिटर्सबर्ग एक प्रमुख व्यापारिक प्रवेशद्वार हो, जुन रूसको [[वित्तीय केन्द्र|वित्तीय]] र [[औद्योगिक केन्द्र]]को रूपमा छ। यस शहरमा तेल र ग्यास व्यापारमा जहाज निर्माण यार्ड; एयरोस्पेस उद्योग; रेडियो, इलेक्ट्रोनिक्स, सफ्टवेयर र कम्प्युटर सहितको प्रविधि; मेसिन निर्माण, भारी मेसिनरी र यातायात, ट्याङ्क र अन्य सैन्य उपकरणहरू सहित; खानी; उपकरण निर्माण; फेरस र अलौह [[धातु विज्ञान]] (एल्युमिनियम मिश्र धातुहरूको उत्पादन); रसायन, [[औषधि]], र चिकित्सा उपकरणहरू; प्रकाशन र मुद्रण; खाना र खानपान; थोक र खुद्रा; कपडा र पोशाक उद्योग; र धेरै अन्य व्यवसायहरूमा विशेषज्ञता छ। यो रूसका दुई अग्रणी अटोमोबाइल निर्माताहरू मध्ये एक (रुसो-बाल्टिकसँगै) लेसनरको घर पनि थियो; यो मेसिन उपकरण र बायलर निर्माता जी.ए. लेसनर द्वारा १९०४ मा स्थापना गरिएको थियो, जसको डिजाइन बोरिस लुत्स्कीले गरेका थिए, र यो १९१० सम्म जीवित रह्यो। <ref>[[G.N. Georgano]] ''Cars: Early and Vintage, 1886–1930''. (London: Grange-Universal, 1985)</ref> [[चित्र:Admiralty_Shipyard.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|[[Admiralty Shipyard]]]] [[चित्र:Power_Machines_building_SPB.jpg|अङ्गुठाकार|Power Machines plant building on Sverdlovskaya embankment in Saint Petersburg]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * * [http://visit-petersburg.ru/?lang=en सहर पर्यटक पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901073356/http://visit-petersburg.ru/?lang=en |date=1 September 2014}} {{Commonscat|Saint Petersburg|सेन्ट पिटर्सवर्ग}} [[श्रेणी:सहरहरू]] l9307avcu5gxewb90v1ewq3bgkdox0k 0 61766 1361760 1169641 2026-06-14T07:38:33Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1361760 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = २०१४ | other_titles = कोपा डु मुन्डो डा फिफा ब्राजिल २०१४ | image = 480px-WC-2014-Brasil.svg.png | size = 160px | caption = २०१४ फिफा विश्वकपको लोगो | country = ब्राजिल | dates = १२ जुन- १३ जुलाई | confederations = ५ | num_teams = ३२ | venues = १२ | cities = १२ | champion = जर्मनी | count = ४ | second = अर्जेन्टिना | third = नेदरल्यान्ड | fourth = ब्राजिल | matches = ६४ | goals = १७१ | attendance = {{#expr: <!--GROUP A-->62103 + 39216 + 60342 + 39982 + 69112 + 41212 + <!--GROUP B-->48173 + 40275 + 42877 + 74101 + 39375 + 62996 + <!--GROUP C-->57174 + 40267 + 68748 + 39485 + 40340 + 59095 + <!--GROUP D-->58679 + 39800 + 62575 + 40285 + 39706 + 57823 + <!--GROUP E-->68351 + 43012 + 51003 + 39224 + 40322 + 73749 + <!--GROUP F-->74738 + 39081 + 57698 + 40499 + 43285 + 48011 + <!--GROUP G-->51081 + 39760 + 59621 + 40123 + 41876 + 67540 + <!--GROUP H-->56800 + 37603 + 73819 + 42732 + 61397 + 39311 + <!--Round of 16-->57714 + 73804 + 58817 + 41242 + 67882 + 43063 + 63255 + 51227 + <!--Quarter-finals--> 74240 + 60342 + 68551 + 51179 + <!--Semi-finals--> 58141 + 63267 + <!-- Third place play-off-->68034 + <!-- Final -->74738}} | top_scorer = {{flagicon|COL}} [[हामेस रोद्रिगेस]]<br />(६ गोल)<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/statistics/players/goal-scored.html|title=Players - Top goals|publisher=FIFA.com}}</ref> | player = {{flagicon|ARG}} [[लियोनेल मेसी|लियोनेल मेस्सी]] | goalkeeper = {{flagicon|GER}} [[मानुएल नोयर|म्यानुअल न्युएर]] | young_player = {{flagicon|FRA}} [[पल पोग्बा]] | prevseason = [[२०१० फिफा विश्वकप|२०१०]] | nextseason = ''[[२०१८ फिफा विश्वकप|२०१८]]'' }} '''२०१४ फिफा विश्वकप''' २० औ फिफा विश्वकप हो जो कि एउटा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो । यो फुटबल विश्वकप ब्राजिलमा १२ जुन देखि १३ जुलाई २०१४ को बीच सञ्चालन हुनेछ । ब्राजिलले यो भन्दा पहिला सन् १९५० मा विश्वकपको आयोजन गरिसकेको छ । ब्राजिलले यस पल्टको विश्वकप फुटबलको आयोजन बिना कुनै रोकावट प्राप्त गरेको छ, [[फिफा]]को तर्फबाट सन् २००७ मा आधिकारिक रूपमा सन् २०१४ को विश्वकप फुटबल दक्षिण अमेरिकामा नै हुने घोषणा भएको थियो । दक्षिण अमेरिकामा यो भन्दा बिगतमा विश्वकप फुटबल अर्जेन्टिनामा सन् १९७८ मा भएको थियो । ३१ वटा देशको राष्ट्रिय फुटबल टिमले विश्वकप फुटबलमा छनौटको लागि जुन २०११ देखि प्रतिस्पर्धा थालेको थियो । संचालक राष्ट्र भएको हुँदा ब्राजिल स्वत: छनौट भएको थियो । विश्वकप फुटबल अन्तर्गत जम्मा ६४ वटा म्याच संचालित हुनेछ जसमा ब्राजिलको १२ वटा शहरको १२ वटा स्टेडियम सामेल हुनेछ । यस विश्वकपमा पहिलो चोटी [[गोल लाईन प्रविधि]] को प्रयोग गरियो । संचालक राष्ट्र सहित बिगतका सन् १९३० देखिका विश्वकप बिजेता राष्ट्र (उरुग्वे, इटाली, जर्मनी, संयुक्त अधिराज्य, अर्जेन्टिना, फ्रान्स तथा स्पेन) पनि यस विश्वकपको लागि छनौट भइसकेका छन् । स्पेन पछिल्लो [[२०१० फिफा विश्वकप]] को बिजेता राष्ट्र हो, उसले फाइनलमा नेदरल्याण्डलाई १-० ले पराजित गरेको थियो । ==पाहुना चयन प्रक्रिया== सन् २००३ मार्च ७ मा [[फिफा]] ले विश्वकप फुटबल सन् १९७८ पछि पहिलो पल्ट दक्षिण अमेरिकामा आयोजित हुने घोषणा गर्यो । ३ जुन २००३ का दिन [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ]] ले '''२०१४ फिफा विश्वकप''' को फाइनल खेल [[अर्जेन्टिना]], [[ब्राजिल]] तथा [[कोलम्बिया]] ले गर्न चाहन्छ भन्ने घोषणा गर्यो । पछि सन् २००४ मार्च १७ मा [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|कोनामिबोल]] ले ब्राजिललाई नै विश्वकपको पाहुनाको रूपमा सर्वसम्मतिले मतदान गरिएको थियो । यस विकास संगै ब्राजिल '''२०१४ फिफा विश्वकप''' गर्ने अधिकार जित्यो । [[ब्राजिल]] प्रतियोगिताको लागि बोलि प्रक्रियामा सन् २००७ अक्टोबर ३० मा आधिकारिक रूपमा पाहुना हुने अधिकार जित्यो । ==छनौट भैसकेका राष्ट्रहरु == सन् २०१३ अक्टोबरमा भएको [[फिफा]]को ड्रमा परेका ३२ टिमहरु <ref>{{cite web|url=http://espnfc.com/news/story/_/id/1572890/world-cup-seeds-based-october-world-ranking?cc=5739 |title=World Cup seeds to be based on October world ranking |publisher=Espn Fc |date=4 October 2013 |accessdate=12 January 2014}}</ref> यस टुर्नामेन्टमा छनौट भएका छन् । {{col begin}} {{col-4}} ;[[एसियाइ फुटबल सङ्गठन|एसियाइ फुटबल सङ्गठन (AFC)]] (४) * {{fb|AUS}} (६२) * {{fb|IRN}} (४३) * {{fb|JPN}} (४६) * {{fb|KOR}} (५७) ;[[अफ्रिकी फुटबल सङ्घ|अफ्रिकी फुटबल सङ्घ (CAF)]] (५) * {{fb|ALG}} (२२) * {{fb|CMR}} (५६) * {{fb|GHA}} (३७) * {{fb|CIV}} (२३) * {{fb|NGA}} (४४) {{col-4}} ;[[उत्तर, मध्य अमेरिका र क्यारिबियन फुटबल सङ्घ|उत्तर, मध्य अमेरिका र क्यारिबियन फुटबल सङ्घ (CONCACAF)]] (४) * {{fb|CRC}} (२८) * {{fb|HON}} (३४) * {{fb|MEX}} (२०) * {{fb|USA}} (१३) ;[[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ (CONMEBOL)]] (६) * {{fb|ARG}} (५) * {{fb|BRA}} (३) (आयोजक) * {{fb|CHI}} (१४) * {{fb|COL}} (८) * {{fb|ECU}} (२२) * {{fb|URU}} (६) {{col-4}} ;[[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|यूरोपीय फुटबल संघहरूको सङ्घ (UEFA)]] (१३) * {{fb|BEL}} (११) * {{fb|BIH}} (२१) * {{fb|CRO}} (१८) * {{fb|ENG}} (१०) * {{fb|FRA}} (१७) * {{fb|GER}} (२) * {{fb|GRE}} (१२) * {{fb|ITA}} (९) * {{fb|NED}} (१५) * {{fb|POR}} (४) * {{fb|RUS}} (१९) * {{fb|ESP}} (१) * {{fb|SUI}} (६) {{col-4}} <!-- This map should not be removed as it is shows the status of qualification by failed or not enter--> [[File:2014 world cup qualification.PNG|thumb|350px|{{legend|#000cff|राष्ट्र विश्वकपका लागि छनौट}} {{legend|#ffb400|राष्ट्र छनौट नसकेका}} {{legend|black|राष्ट्र सफल नभएका}} {{legend|#ababab|फिफा सदस्य नभएका राष्ट्र}}]] {{col end}} ==पुरस्कार राशि== [[फिफा]]ले यस वर्ष प्रतियोगिताको पुरस्कार राशि ५७६ मिलियन [[अमेरिकी डलर]] तोकेको छ (जसमा ७० मिलियन डलर घरेलु क्लबलाई तिरिनेछ) । पछिल्लो सन् २०१० फिफा विश्वकपको भन्दा ३७% पुरस्कार राशिमा थप गरिएको छ ।<ref>{{cite web|title=World Cup money pot increased to $576m|url=http://www.reuters.com/article/2013/12/05/us-soccer-world-prizemoney-idUSBRE9B40QG20131205|publisher=reuters.com|accessdate=25 April 2014}}</ref> प्रतियोगिता सुरुहुनभन्दा अगावै प्रत्येक छनौट भएका टिमले १.५ मिलियन अमेरिकी डलर प्रारम्भिक अभ्यास खेलका लागि पाउनेछन । प्रतियोगितामा पुरस्कारको बांडफांड निम्नानुसार गरिने छ । * $८ मिलियन – प्रत्येक समुह चरणबाट बाहिरिने टिमलाई (१६ टिम) * $९ मिलियन – राउण्ड-१६बाट बाहिरिने टिमलाई (८ टिम) * $१४ मिलियन – क्वार्टर-फाइनलबाट बाहिरिने टिमलाई (४ टिम) * $२० मिलियन – चौथौ हुने टिमलाई * $२२ मिलियन – तेश्रो हुने टिमलाई * $२५ मिलियन – उप-बिजेतालाई * $३५ मिलियन – बिजेतालाई ==म्याच हुने स्थान== सन् २०१४ को विश्वकपको लागि [[ब्राजिल]]का १२ वटा शहर निर्धारित गरिएको छ ।<ref>{{cite web|url= http://globoesporte.globo.com/platb/memoriaec/2009/05/31/sedes-da-copa-de-1950-voltam-no-mundial-de-2014/ |title=Host cities in 1950 FIFA World Cup |publisher=Colunas.globoesporte.com |accessdate=9 October 2011}}</ref> टुर्नामेन्टको फाइनल म्याच [[ब्राजिल]]को [[मराकाना स्टेडियम]],[[रियो दी जेनेरियो|रियो दी जिनेरियो]] मा हुनेछ ।<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/25187878|title=2014 FIFA World Cup: Luck of the draw 'an essential component'|date=2 December 2013|publisher=BBC}}</ref> <center> {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ![[रियो दी जेनेरियो]], [[रियो दी जेनेरियो (राज्य)|रियो]] ![[ब्रसिलिया]], [[ब्राजिल|राजधानी]] ![[साओ पाउलो]], [[साओ पाउलो (राज्य)|साओ]] ![[फोर्टअलेजा]], [[सिएरा|सि]] |- |[[मराकाना स्टेडियम]] |[[गरिन्चा स्टेडियम]] |[[अरेना डी साओ पाउलो]] |[[एस्टेडियो कास्टेलाओ]] |- | <small>{{Coord|22|54|43.8|S|43|13|48.59|W|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=मराकाना स्टेडियम}} | <small>{{Coord|15|47|0.6|S|47|53|56.99|W|region:ZA-WC_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name= गरिन्चा स्टेडियम}} | <small>{{Coord|23|32|43.91|S|46|28|24.14|W|type:landmark_source:dewiki|display=inline|name= अरेना डी साओ पाउलो}}</small> | <small>{{Coord|3|48|26.16|S|38|31|20.93|W|type:landmark|display=inline|name=एस्टेडियो कास्टेलाओ}}</small> |- |[[File:Maracana Stadium June 2013.jpg|200px]] |[[File:Brasilia Stadium - June 2013.jpg|200px]] |[[File:Arena Corinthians West Building.jpg|200px]] |[[File:Fortaleza Arena on March 2014..jpg|200px]] |- ![[बेलो होरिजेन्टो]] !rowspan="8" colspan="2"|{{location map+ |float=middle|Brazil |width=500|caption= |places= {{location map~ |Brazil |lat=-19.5157 |long=-43.5815 |label=[[बेलो होरिजेन्टो]] |position=right}} {{location map~ |Brazil |lat=-16.00 |long=-47.60 |label=[[ब्रसिलिया]] |position=right}} {{location map~ |Brazil |lat=-3.807267 |long=-38.522481 |label=[[फोर्टअलेजा]] |position=left }} {{location map~ |Brazil |lat=-30.060420 |long=-51.213338 |label=[[पोर्टो अलेग्रे]] |position=right }} {{location map~ |Brazil |lat=-23.600112 |long=-46.720227 |label=[[साओ पाउलो]] |position=left }} {{location map~ |Brazil |lat=-22.548118 |long=-43.1348 |label=[[ रियो दी जिनेरियो]] |position=right }} {{location map~ |Brazil |lat=-12.919164 |long=-38.427078 |label=[[साल्भाडोर]] |position=right }} {{location map~ |Brazil |lat=-5.47 |long=-35.12 |label=[[नोर्टे|नटल]] |position=left }} {{location map~ |Brazil |lat=-15.35 |long=-56.05 |label=[[कुइबा]] |position=right }} {{location map~ |Brazil |lat=-25.25 |long=-49.15 |label=[[कुर्टिबा]] |position=bottom}} {{location map~ |Brazil |lat=-3.06 |long=-60.01 |label=[[मनाउस]] |position=right }} {{location map~ |Brazil |lat=-8.03 |long=-35.00 |label=[[रेसिफ]] |position=left }} }} ![[पोर्टो अलेग्रे]], [[रियो ग्रान्डे डी सुल|रियो ग्राण्डे]] |- |[[मिनेईराओ]] |[[बेइरा रियो]] |- | <small>{{Coord|19|51|57|S|43|58|15|W|display=inline|format=dms|type:landmark_scale:3000|name=मिनेईराओ}}</small> | <small>{{Coord|30|3|56.21|S|51|14|9.91|W|display=inline|format=dms|type:landmark_scale:3000|name=बियेरा रियो}}</small> |- | |[[File:Portoalegre_aerea_arenabeirario.jpg|200px]] |- ![[साल्भाडोर, बहिया|साल्भाडोर]] ![[रेसिफ]] |- |[[अरेना फोंटे नोभा]] |[[अरेना पेर्नाम्बुको]] |- | <small>{{Coord|12|58|43|S|38|30|15|W|display=inline|format=dms|type:landmark_scale:3000|name= अरेना फोंटे नोभा}}</small> | <small>{{Coord|8|2|24|S|35|0|29|W|display=inline|format=dms|type:landmark_scale:3000|name=अरेना पेर्नाम्बुको}}</small> |- |[[File:Itaipava Arena - March 2013.jpg|200px]] |[[File:Itaipava Arena Pernambuco - Recife, Pernambuco, Brasil.jpg|200px]] |- ![[कुइबा]] ![[मनाउस]] ![[एरेना डास डुनास|नटल]] ![[कुरिटिबा]] |- |[[अरेना पान्टानल]] |[[अरेना डी अमजोनिया]] |[[अरेना डास डुनास]] |[[अरेना डा बैक्साडा]] |- | <small>{{Coord|15|36|11|S|56|7|14|W|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=अरेना पान्टानल}}</small> | <small>{{Coord|3|4|59|S|60|1|41|W|type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=अरेना अमोजोनिया}}</small> | <small>{{Coord|5|49|44.18|S|35|12|49.91|W|format=dms |region:ZA_type:landmark_source:ptwiki |display=inline|name=अरेना डास डुनास}}</small> | <small>{{Coord|25|26|54|S|49|16|37|W|type:landmark|display=inline|name=अरेना डी बैक्सडा}}</small> |- |[[File:Cuiaba Arena.jpg|200px]] |[[File:Amazonia Arena.jpg|200px]] |[[File:Natal, Brazil - Arena das Dunas.jpg|200px]] |[[File:Arenadabaixada2.jpg|200px]] |} </center> ==म्याच== म्याचको तालिका [[फिफा]] मुख्यालय ज्युरिखमा सन् २०११ अक्टोबर २०११ गरियो त्यस्तै किक-अफ समय २७ सेप्टेम्बर २०१२ को दिन गरियो र अन्तिम ड्र का साथै सात वटा म्याचको समय [[फिफा]]ले मिलाएको हो । [[File:2014 world cup.png|right||thumb|500px|{{col-start}} {{col-4}} {{legend|#2b42a3|च्याम्पियन}} {{legend|#34c0be|उप-बिजेता}} {{col-4}} {{legend|#269c5a|तेश्रो स्थान}} {{legend|#81c846|चौथौ स्थान}} {{col-4}} {{legend|#e4e454|क्वार्टर-फाइनल}} {{legend|#f4d4ac|राउण्ड अफ १६}} {{col-4}} {{legend|#b94954|समुह चरण}} {{col-end}}]] <!-- Note: background colour style shown here for later use, when colour codes used in map determined: <span style="background-color:yellow">text here</span>---> ===समुह चरण=== समुह बिजेता तथा उप-बिजेता अन्तिम १६ को लागि छनौट हुनेछ । '''अंक समान भएको अवस्थामा''' समुहमा भएका सबै टिमको अंक यस अनुसार बाँडफाँड गरिनेछ :- # सबैभन्दा बढी अंक समुह चरणबाट # गोल अन्तर समुह चरणबाट # सबैभन्दा बढी गोल समुह चरणबाट # टाई भएको म्याचमा सबैभन्दा बढी अंक # टाई भएको म्याचमा गोल अन्तर # टाई भएको म्याचमा सबैभन्दा बढी गोल # अरु कुनै किसिमको बिबाद भएमा फिफाले निर्णय लिनेछ {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=2|समूह टेबलमा सङ्केत |- | style="background:#cfc; width:20px;"| |align=left|अन्तिम १६ को चरणमा छनौट भएको टिम |- | style="background:#fcc; width:20px;"| |align=left|लिगबाट बाहिरिएको टिम |} ''तालिकामा दिईएको समय [[नेपालको प्रमाणिक समय]] [[नेपालको प्रमाणिक समय|यूटीसी +५:४५]] अनुसार दिइएको छ ।'' ====समुह A==== {{2014 FIFA World Cup Group A table}} {{Football box |date=१३ जुन २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1={{fb|BRA}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group A#Brazil v Croatia|३-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186456/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|CRO}} |goals1=[[नेयमार]] {{goal|२९||७१|pen.}}<br />[[ओस्कार|ओस्कार]] {{goal|९०+१}} |goals2= [[मार्सेलो]] {{goal|११|o.g.}}{{refn|group=nb|विश्वकप फुटबलको इतिहासमा पहिलो पटक ब्राजिलको खेलाडीद्वारा आत्मघाती गोल गरिएको हो ।<ref>{{cite web|title=Neymar fires Brazil to comeback victory|url=http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=6/news=neymar-fires-brazil-to-comeback-victory-2368620.html|publisher=FIFA|accessdate=12 June 2014}}</ref>}} |stadium=[[एरेना डी साओ पाउलो]], [[साओ पाउलो]] |attendance= ६२,१०३<ref>{{cite web |url=http://resources.fifa.com/mm/document/tournament/competition/02/36/92/26/eng_01_0612_bra-cro_fulltime.pdf |title=Match report – Brazil–Croatia |work=FIFA.com |format=PDF |date=12 June 2014 |accessdate=13 June 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140629232455/http://resources.fifa.com/mm/document/tournament/competition/02/36/92/26/eng_01_0612_bra-cro_fulltime.pdf |date=29 June 2014 }}</ref> |referee= }} ---- {{Football box |date=१३ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|MEX}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group A#Mexico v Cameroon|१-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186492/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|CMR}} |goals1=[[ओरिब पेराल्टा|पेराल्टा]] {{goal|६१}} |goals2= |stadium=[[एरेना डास डुनास]], [[नटल]] |attendance= ३९.२१६ |referee= }} ---- {{Football box |date=१८ जुन २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1={{fb|BRA}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group A#Brazil v Mexico|०-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186509/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|MEX}} |goals1= |goals2= |stadium=[[एस्टेडियो कास्टेलाओ]], [[फोर्टअलेजा]] |attendance= ६०,३४२ |referee= }} ---- {{Football box |date=१९ जुन २०१४ |time= बिहान ३:४५ |team1={{fb|CMR}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group A#Cameroon v Croatia|०-४]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186453/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|CRO}} |goals1= |goals2=[[इभिका ओलिक|ओलिक]] {{goal|11}}<br />[[इभान पेरिसिक|पेरिसिक]] {{goal|48}}<br />[[मारियो मान्जुकिक|मान्जुकिक]] {{goal|61||73}} |stadium=[[एरेना अमोजोनिया]], [[मनाउस]] |attendance=३९,९८२ |referee=[[पेड्रो प्रोएन्का]] ([[पोर्चुगल]]) }} ---- {{Football box |date=२४ जुन २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1={{fb|CMR}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group A#Cameroon v Brazil|१-४]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186472/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|BRA}} |goals1 =[[जोएल मटिप|मटिप]] {{goal|२६}} |goals2= [[नेयमार]] {{goal|१७||३५}}<br>[[फ्रेड (फुटबलर)|फ्रेड]] {{goal|४९}}<br>[[फर्नान्डीन्हो]] {{goal|84}} |stadium=[[गरिन्चा स्टेडियम]], [[ब्रसिलिया]] |attendance= ६९,११२ |referee= }} ---- {{Football box |date=२४ जुन २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1={{fb|CRO}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group A#Croatia v Mexico|१-३]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186452/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|MEX}} |goals1=[[इभान पेरिसिक|पेरिसिक]] {{goal|८७}} |goals2=[[राफेल मार्क्वेज|मार्क्वेज]] {{goal|७२}}<br />[[अन्द्रेस गुअरडाडो|गुअरडाडो]] {{goal|७५}}<br />[[जेभियर हर्नानडेज बलकजर|हर्नानडेज]] {{goal|८२}} |stadium=[[अरेना पेर्नाम्बुको]], [[रेसिफ]] |attendance= ४१,२१२ |referee= }} ====समुह B==== {{2014 FIFA World Cup Group B table}} {{Football box |date=१४ जुन २०१४ |time= बिहान १२:४५ |team1={{fb|ESP}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group B#Spain v Netherlands|१-५]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186510/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|NED}} |goals1=[[जावी अलोन्सो|अलोन्सो]] {{goal|२७|pen.}} |goals2=[[रोविन भ्यान पर्सी|भ्यान पर्सी]] {{goal|४४||७२}}<br />[[आर्जेन रोबेन|रोबेन]] {{goal|५३||८०}}<br />[[स्टिभन डी भ्रिज|डी भ्रिज]] {{goal|६५}} |stadium=[[अरेना फोंटे नोभा]], [[साल्भाडोर]] |attendance=४८,१७३ |referee= }} ---- {{Football box |date= १४ जुन २०१४ |time= बिहान ३:४५ |team1={{fb|CHI}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group B#Chile v Australia|३-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186473/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|AUS}} |goals1=[[एलेक्सिस स्यान्चेज|स्यान्चेज]] {{goal|१२}}<br />[[जर्ज भालडिभिया|भालडिभिया]] {{goal|१४}}<br />[[जिन ब्युसेगर|ब्युसेगर]] {{goal|९०+२}} |goals2=[[टिम काहिल|काहिल]] {{goal|३५}} |stadium=[[अरेना पान्टनाल]], [[कुइबा]] |attendance=४०,२७५ |referee= }} ---- {{Football box |date=१८ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|AUS}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group B#Australia v Netherlands|२-३]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186478/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|NED}} |goals1= |goals1=[[टिम काहिल|काहिल]] {{goal|21}}<br />[[माइल जेडिनक|जेडिनक]] {{goal|54|pen.}} |goals2=[[आर्जेन रोबेन|रोबेन]] {{goal|20}}<br />[[रोविन भ्यान पर्सी|भ्यान पर्सी]] {{goal|58}}<br />[[मेम्फिस डिपे|डिपे]] {{goal|68}} |stadium=[[बियेरा-रिओ]], [[पोर्टो अलेग्रे]] |attendance=४२,८७७ |referee=[[जमेल हाइमोडी]] ([[अल्जेरिया]]) }} ---- {{Football box |date=१९ जुन २०१४ |time= बिहान १२:४५ |team1={{fb|ESP}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group B#Spain v Chile|०-२]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186498/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|CHI}} |goals1= |goals2=[[एड्वार्डो भर्गस|भर्गस]] {{goal|20}}<br />[[चार्लिज एरान्ग्विज|एरान्ग्विज]] {{goal|43}} |stadium=[[मराकाना स्टेडियम]], [[रियो दी जिनेरियो]] |attendance=७४,१०१ |referee=[[मार्क गिजर]] ([[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]]) }} ---- {{Football box |date=२३ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|AUS}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group B#Australia v Spain|०-३]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186467/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|ESP}} |goals1= |goals2=[[डेभिड भिया|भिया]] {{goal|३६}}<br />[[फर्नान्डो तोरेस|टोरेस]] {{goal|६९}}<br />[[जुआन माटा|माटा]] {{goal|८२}} |stadium=[[अरेना डा बैक्स्डा]], [[कुरिटिबा]] |attendance= ३९,३७५ |referee= }} ---- {{Football box |date=२३ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|NED}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group B#Netherlands v Chile|२-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186470/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|CHI}} |goals1=[[लेरोय फर|फर]] {{goal|७७}}<br />[[मेमफिस डेपेय|मेमफिस]] {{goal|९०+२}} |goals2= |stadium=[[अरेना डी साओ पाउलो]], [[साओ पाउलो]] |attendance= ६२,९९६ |referee= }} ====समुह C==== {{2014 FIFA World Cup Group C table}} {{Football box |date= १४ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|COL}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group C#Colombia v Greece|३-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186471/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|GRE}} |goals1=[[पाब्लो अर्मेरो|अर्मेरो]] {{goal|५}}<br />[[टेओफिलो गुटिएरेज|गुटिएरेज]] {{goal|५८}}<br />[[जमेस रोडरिगेज|रोडरिगेज]] {{goal|९०+३}} |goals2= |stadium=[[मिनेराओ स्टेडियम]], [[बेलो होरिजेंटो]] |attendance= ५७,१७४ |referee= }} ---- {{Football box |date= १५ जुन २०१४ |time= बिहान ६:४५ |team1={{fb|CIV}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group C#Ivory Coast v Japan|२-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186507/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|JPN}} |goals1=[[विलफ्रिड बोनी|बोनी]] {{goal|६४}}<br>[[गेर्भिन्हो]] {{goal|६६}} |goals2=[[किसुके होन्डा|होन्डा]] {{goal|१६}} |stadium=[[अरेना पेर्नाम्बुको]], [[रेसिफ]] |attendance=४०,२६७ |referee= }} ---- {{Football box |date= १९ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|COL}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group C#Colombia v Ivory Coast|२-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186468/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|CIV}} |goals1=[[हामेस रोद्रिगेस|रोडरिगेज]] {{goal|६४}}<br />[[जुआन फर्नान्डो क्विन्टेरो|क्विन्टेरो]] {{goal|७०}} |goals2=[[गर्भिन्हो]] {{goal|७३}} |stadium=[[गरिन्चा स्टेडियम]], [[ब्रसिलिया]] |attendance=६८,७४८ |referee= }} ---- {{Football box |date= २० जुन २०१४ |time= बिहान ३:४५ |team1={{fb|JPN}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group C#Japan v Greece|०-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186454/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|GRE}} |goals1= |goals2= |stadium=[[एरेना डास डुनास]], [[नटल]] |attendance= ३९,४८५ |referee= }} ---- {{Football box |date= २५ जुन २०१४ |time= बिहान १२:४५ |team1={{fb|JPN}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group C#Japan v Colombia|१-४]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186457/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|COL}} |goals1=[[शिन्जी ओकाजाकी|ओकाजाकी]] {{goal|४५+१}} |goals2=[[जुआन गुइल्लेरमो कुआडराडो|कुआडराडो]] {{goal|१७|pen.}}<br />[[ज्याक्सन मार्टिनेज|मार्टिनेज]] {{goal|५५||८२}}<br />[[हामेस रोद्रिगेस|रोडरिगेज]] {{goal|९०}} |stadium=[[अरेना पान्टनाल]], [[कुइबा]] |attendance= ४०,३४० |referee= }} ---- {{Football box |date= २५ जुन २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1={{fb|GRE}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group C#Greece v Ivory Coast|२-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186455/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|CIV}} |goals1=[[एन्ड्रीआस समारिस|समारिस]] {{goal|४२}}<br />[[जर्जियोस समारस|समारस]] {{goal|९०+३|pen.}} |goals2=[[विलफ्रिड बोनी|बोनी]] {{goal|७४}} |stadium=[[एस्टेडियो कास्टेलाओ]], [[फोर्टअलेजा]] |attendance= ५९,०९५ |referee= }} ====समुह D==== {{2014 FIFA World Cup Group D table}} {{Football box |date= १५ जुन २०१४ |time= बिहान १२:४५ |team1={{fb|URU}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group D#Uruguay v Costa Rica|१-३]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186489/report.html रिपोर्ट] |team2={{fb|CRC}} |goals1=[[एडिन्सन काभानी|काभानी]] {{goal|२४|pen.}} |goals2=[[जोएल क्याम्पबेल|क्याम्पबेल]] {{goal|५४}}<br />[[ओस्कार डुआर्टे|डुआर्टे]] {{goal|५७}}<br />[[मारको उरेना|उरेना]] {{goal|८४}} |stadium=[[एस्टेडियो कास्टेलाओ]], [[फोर्टअलेजा]] |attendance=५८,६७९ |referee= }} ---- {{Football box |date= १५ जुन २०१४ |time= बिहान ३:४५ |team1={{fb|ENG}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group D#England v Italy|१-२]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186513/report.html रिपोर्ट] |team2={{fb|ITA}} |goals1=[[ड्यानियल स्टरिज|स्टरिज]] {{goal|३७}} |goals2=[[क्लाउडियो मार्चिसियो|मार्चिसियो]] {{goal|३५}}<br />[[मारियो बालोटेली|बालोटेली]] {{goal|५०}} |stadium=[[एरेना अमोजोनिया]], [[मनाउस]] |attendance=३९,८०० |referee= }} ---- {{Football box |date=२० जुन २०१४ |time= बिहान १२:४५ |team1={{fb|URU}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group D#Uruguay v England|२-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186486/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|ENG}} |goals1=[[लुईस स्वारेज|स्वारेज]] {{goal|३९||८५}} |goals2=[[वाइने रूनी|रूनी]] {{goal|७५}} |stadium=[[अरेना डी साओ पाउलो]], [[साओ पाउलो]] |attendance= ६२,५७५ |referee= }} ---- {{Football box |date= २० जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|ITA}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group D#Italy v Costa Rica|०-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186500/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|CRC}} |goals1= |goals2=[[ब्रायन रुइज|रुइज]] {{goal|४४}} |stadium=[[अरेना पेर्नाम्बुको]], [[रेसिफ]] |attendance= ४०,२८५ |referee= }} ---- {{Football box |date= २४ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|ITA}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group D#Italy v Uruguay|०-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186465/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|URU}} |goals1= |goals2= [[डिएगो गोडिन|गोडिन]] {{goal|८१}} |stadium=[[एरेना डास डुनास]], [[नटल]] |attendance= ३९,७०६ |referee= }} ---- {{Football box |date= २४ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|CRC}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group D#Costa Rica v England|०-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186484/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|ENG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[मिनेराओ स्टेडियम]], [[बेलो होरिजेंटो]] |attendance= ५७,८२३ |referee= }} ====समुह E==== {{2014 FIFA World Cup Group E table}} {{Football box |date= १५ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|SUI}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group E#Switzerland v Ecuador|२-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186494/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|ECU}} |goals1=[[एडमिर मेहमेदी|मेहमेदी]] {{goal|४८}}<br />[[हरिस सेफेरोभिक|सेफेरोभिक]] {{goal|९०+३}} |goals2=[[एन्नेर भ्यालेन्सिया|ए.भ्यालेन्सिया]] {{goal|२२}} |stadium=[[गरिन्चा स्टेडियम]], [[ब्रसिलिया]] |attendance=६८,३५१ |referee= }} ---- {{Football box |date= १६ जुन २०१४ |time= बिहान १२:४५ |team1={{fb|FRA}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group E#France v Honduras|३-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186496/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|HON}} |goals1=[[करिम बेन्जेमा|बेन्जेमा]] {{goal|४५|pen.|७२}}<br>[[नोएल भल्लाडरेस|भल्लाडरेस]] {{goal|४८|o.g.}} |goals2= |stadium=[[बियेरा-रिओ]], [[पोर्टो अलेग्रे]] |attendance=४३,०१२ |referee= }} ---- {{Football box |date= २१ जुन २०१४ |time= बिहान १२:४५ |team1={{fb|SUI}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group E#Switzerland v France|२-५]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186514/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|FRA}} |goals1=[[ब्लेरिम जेमाइली|जेमाइली]] {{goal|८१}}<br />[[ग्रानिट हाका|हाका]] {{goal|८७}} |goals2=[[ओलिभर जिराउ|जिराउ]] {{goal|१७}}<br />[[ब्लेज मचुईडी|मचुईडी]] {{goal|१८}}<br />[[मथिउ भल्बुएना|भल्बुएना]] {{goal|४०}}<br />[[करिम बेन्जेमा|बेन्जेमा]] {{goal|६७}}<br />[[मौस्सा सिस्सोको|सिस्सोको]] {{goal|७३}} |stadium=[[अरेना फोंटे नोभा]], [[साल्भाडोर]] |attendance= ५१,००३ |referee= }} ---- {{Football box |date= २१ जुन २०१४ |time= बिहान ३:४५ |team1={{fb|HON}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group E#Honduras v Ecuador|१-२]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186463/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|ECU}} |goals1=[[कार्लो कोस्टली|कोस्टली]] {{goal|३१}} |goals2=[[इन्नर भ्यालेन्सिया|इन.भ्यालेन्सिया]] {{goal|३४||६५}} |stadium=[[अरेना डा बैक्स्डा]], [[कुरिटिबा]] |attendance= ३९,२२४ |referee= }} ---- {{Football box |date= २६ जुन २०१४ |time= बिहान १२:४५ |team1={{fb|HON}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group E#Honduras v Switzerland|०-३]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186482/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|SUI}} |goals1= |goals2=[[हेर्डन सागिरी|सागिरी]] {{goal|६||३१||७१}} |stadium=[[एरेना अमोजोनिया]], [[मनाउस]] |attendance= ४०,३२२ |referee= }} ---- {{Football box |date= २६ जुन २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1={{fb|ECU}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group E#Ecuador v France|०-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186515/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[मराकाना स्टेडियम]], [[रियो दी जिनेरियो]] |attendance= ७३,७४९ |referee= }} ====समुह F==== {{2014 FIFA World Cup Group F table}} {{Football box |date= १६ जुन २०१४ |time= बिहान ३:४५ |team1={{fb|ARG}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group F#Argentina v Bosnia and Herzegovina|२-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186477/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|BIH}} |goals1=[[साद कोलासिनाक|कोलासिनाक]] {{goal|३|o.g.}}<br />[[लियोनेल मेसी|मेस्सी]] {{goal|६५}} |goals2=[[भेडाड इबिसेभिक|इबिसेभिक]] {{goal|८४}} |stadium=[[मराकाना स्टेडियम]], [[रियो दी जिनेरियो]] |attendance=७४,७३८ |referee= }} ---- {{Football box |date= १७ जुन २०१४ |time= बिहान १२:४५ |team1={{fb|IRN}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group F#Iran v Nigeria|०-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186505/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|NGA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[अरेना डा बैक्स्डा]], [[कुरिटिबा]] |attendance= |referee= }} ---- {{Football box |date= २१ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|ARG}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group F#Argentina v Iran|१-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186466/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|IRN}} |goals1=[[लियोनेल मेसी|मेस्सी]] {{goal|९०+१}} |goals2= |stadium=[[मिनेराओ स्टेडियम]], [[बेलो होरिजेंटो]] |attendance=५७,६९८ |referee=[[मिलोराड म्याजिक]] ([[सर्बिया]]) }} ---- {{Football box |date= २२ जुन २०१४ |time= बिहान ३:४५ |team1={{fb|NGA}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group F#Nigeria v Bosnia and Herzegovina|१-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186511/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|BIH}} |goals1=[[पिटर ओडेमविङगी|ओडेमविङगी]] {{goal|२९}} |goals2= |stadium=[[अरेना पान्टनाल]], [[कुइबा]] |attendance= ४०,४९९ |referee= }} ---- {{Football box |date= २५ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|NGA}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group F#Nigeria v Argentina|२-३]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186458/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|ARG}} |goals1=[[अहमद मुसा|मुसा]] {{goal|४||४७}} |goals2=[[लियोनेल मेसी|मेस्सी]] {{goal|३||४५+१}}<br />[[मार्कोस रोजो|रोजो]] {{goal|५०}} |stadium=[[बियेरा-रिओ]], [[पोर्टो अलेग्रे]] |attendance=४३,२८५ |referee= }} ---- {{Football box |date= २५ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|BIH}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group F#Bosnia and Herzegovina v Iran|३-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186464/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|IRN}} |goals1=[[एडिन जेको|जेको]] {{goal|२३}}<br />[[मिरालेम जनिच|जनिच]] {{goal|५९}}<br />[[अभडिजा साजेभिच|साजेभिच]] {{goal|८३}} |goals2=[[रेजा घुचनेझाद|घुचनेझाद]] {{goal|८२}} |stadium=[[अरेना फोंटे नोभा]], [[साल्भाडोर]] |attendance= ४८,०११ |referee= }} ====समूह G==== {{2014 FIFA World Cup Group G table}} {{Football box |date= १६ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|GER}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group G#Germany v Portugal|४-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186475/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|POR}} |goals1=[[थोमस मुलर|मुलर]] {{goal|१२|pen.|४५+१||७८}}<br />[[म्याट्स हम्मेल्स|हम्मेल्स]] {{goal|३२}} |goals2= |stadium=[[अरेना फोंटे नोभा]], [[साल्भाडोर]] |attendance= ५१,०८१ |referee= }} ---- {{Football box |date= १७ जुन २०१४ |time= बिहान ३:४५ |team1={{fb|GHA}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group G#Ghana v United States|१-२]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186512/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|USA}} |goals1=[[आन्द्रे एयु|एयु]] {{goal|८२}} |goals2=[[क्लिन्ट डेम्प्से|डेम्प्से]] {{goal|१}}<br />[[जोन एन्थोनी ब्रुक्स|ब्रुक्स]] {{goal|८६}} |stadium=[[एरेना डास डुनास]], [[नटल]] |attendance= ३९,७६० |referee= }} ---- {{Football box |date= २२ जुन २०१४ |time= बिहान १२:४५ |team1={{fb|GER}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group G#Germany v Ghana|२-२]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186493/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|GHA}} |goals1=[[मारिओ गोत्जे|गोत्जे]] {{goal|५१}}<br />[[मिरोस्लाभ क्लोज|क्लोजे]] {{goal|७१}}{{refn|group=nb|विश्वकप फुटबल म्याचमा सबैभन्दा बढी '''१५''' गोलका साथ् क्लोजेले ब्राजिलका [[रोनाल्डो]]को बराबरी गरेका छन् ।<ref>{{cite web|title=GER-GHA|url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186493/match-report.html|publisher=FIFA|accessdate=21 June 2014}}</ref>}} |goals2=[[आन्द्रे अयेव|अयेव]] {{goal|५४}}<br />[[असमोह ज्ञान|ज्ञान]] {{goal|६३}} |stadium=[[एस्टेडियो कास्टेलाओ]], [[फोर्टअलेजा]] |attendance= ५९,६२१ |referee= }} ---- {{Football box |date= २३ जुन २०१४ |time= बिहान ३:४५ |team1={{fb|USA}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group G#United States v Portugal|२-२]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186483/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|POR}} |goals1=[[जेरमाइने जोन्स|जोन्स]] {{goal|६४}}<br />[[क्लिन्ट डेम्प्से|डेम्प्से]] {{goal|८१}} |goals2=[[नानी (फुटबल खेलाडी)|नानी]] {{goal|५}}<br />[[सिलभेस्ट्रे भरेला|भरेला]] {{goal|९०+५}} |stadium=[[एरेना अमोजोनिया]], [[मनाउस]] |attendance= ४०,१२३ |referee= }} ---- {{Football box |date= २६ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|USA}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group G#United States v Germany|०-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186469/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|GER}} |goals1= |goals2=[[थोमस मुलर|मुलर]] {{goal|५५}} |stadium=[[अरेना पेर्नाम्बुको]], [[रेसिफ]] |attendance= ४१,८७६ |referee= }} ---- {{Football box |date= २६ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|POR}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group G#Portugal v Ghana|२-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186476/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|GHA}} |goals1=[[जोन बोये|बोये]] {{goal|३१|o.g.}}<br />[[क्रिस्टियानो रोनाल्डो|रोनाल्डो]] {{goal|८०}} |goals2=[[असामोह ज्ञान|ज्ञान]] {{goal|५७}} |stadium=[[गरिन्चा स्टेडियम]], [[ब्रसिलिया]] |attendance= ६७,५४० |referee= }} ====समुह H==== {{2014 FIFA World Cup Group H table}} {{Football box |date= १७ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|BEL}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group H#Belgium v Algeria|२-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186479/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|ALG}} |goals1= [[मराउने फेलानी|फेलानी]] {{goal|70}}<br />[[ड्रिस मर्टेन्स|मर्टेन्स]] {{goal|80}} |goals2= [[सोफियाने फेघोली|फेघोली]] {{goal|25|pen.}} |stadium=[[मिनेराओ स्टेडियम]], [[बेलो होरिजेंटो]] |attendance=५६,८०० |referee= }} ---- {{Football box |date= १८ जुन २०१४ |time= बिहान ३:४५ |team1={{fb|RUS}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group H#Russia v South Korea|१-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186499/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|KOR}} |goals1= [[एलेक्जेण्डर कर्जाकोभ|कर्जाकोभ]] {{goal|74}} |goals2= [[लि केउन-हो]] {{goal|68}} |stadium=[[अरेना पान्टनाल]], [[कुइबा]] |attendance= ३७,६०३ |referee=[[नेस्टर पिटाना]] ([[अर्जेन्टिना फुटबल सङ्घ|अर्जेन्टिना]]) }} ---- {{Football box |date= २२ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|BEL}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group H#Belgium v Russia|१-०]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186481/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|RUS}} |goals1=[[डिभोक ओरीजी|ओरीजी]] {{goal|८८}} |goals2= |stadium=[[मराकाना स्टेडियम]], [[रियो दी जिनेरियो]] |attendance=७३,८१९ |referee= }} ---- {{Football box |date= २३ जुन २०१४ |time= बिहान १२:४५ |team1={{fb|KOR}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group H#South Korea v Algeria|२-४]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186495/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|ALG}} |goals1=[[सोन हेउङग-मिन|सोन]] {{goal|५०}}<br />[[को जे-चेओल|को]] {{goal|७२}} |goals2=[[इस्लाम स्लीमानी|स्लीमानी]] {{goal|२६}}<br />[[रफिक हल्लिचे|हल्लिचे]] {{goal|२८}}<br />[[अब्देलमोउमेन जबोउ|जबोउ]] {{goal|३८}}<br />[[यासिन ब्राहिमी|ब्राहिमी]] {{goal|६२}} |stadium=[[बियेरा-रिओ]], [[पोर्टो अलेग्रे]] |attendance= ४२,७३२ |referee= }} ---- {{Football box |date= २७ जुन २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1={{fb|KOR}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group H#South Korea v Belgium|०-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186480/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|BEL}} |goals1= |goals2=[[जन भर्टोनघेन|भर्टोनघेन]] {{goal|७८}} |stadium=[[अरेना डी साओ पाउलो]], [[साओ पाउलो]] |attendance= ६१,३९७ |referee= }} ---- {{Football box |date= २७ जुन २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1={{fb|ALG}} |score=[[:en:2014 FIFA World Cup Group H#Algeria v Russia|१-१]] |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186506/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|RUS}} |goals1=[[इस्लाम स्लीमानी|स्लीमानी]] {{goal|६०}} |goals2=[[अलेक्जेन्डर कोकोरिन|कोकोरिन]] {{goal|६}} |stadium=[[अरेना डा बैक्स्डा]], [[कुरिटिबा]] |attendance= ३९,३११ |referee= }} ===नक-आउट चरण=== {{main|२०१४ फिफा विश्वकप नक-आउट चरण}} {{२०१४ फिफा विश्वकप नक-आउट चरण}} ====अन्तिम १६==== {{Football box |date= २८ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1= {{fb|BRA}} |score= १-१ |aet=yes |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255951/match=300186487/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|CHI}} |goals1=[[डेविड लुइज]] {{goal|१८}} |goals2=[[एलेक्सिस स्यान्चेज|स्यान्चेज]] {{goal|३२}} |stadium=[[मिनेराओ स्टेडियम]], [[बेलो होरिजेंटो]] |attendance= ५७,७१४ |referee= |penalties1=[[डेविड लुइज]] {{pengoal}}<br />[[विलियन बोर्गेस डा सिल्भा|विलियन]] {{penmiss}}<br />[[मार्सेलो|मार्सेलो]] {{pengoal}}<br />[[हल्क (फुटबलर)|हल्क]] {{penmiss}}<br />[[नेयमार]] {{pengoal}} |penaltyscore=३-२ |penalties2={{penmiss}} [[माउरिसियो पिनिल्ला|पिनिल्ला]]<br />{{penmiss}} [[एलेक्सिस स्यान्चेज|स्यान्चेज]]<br />{{pengoal}} [[चार्ल्स अरङगुइज|अरङगुइज]]<br />{{pengoal}} [[मार्सेलो डियाज|डियाज]]<br />{{penmiss}} [[गोन्जालो जारा|जारा]] }} ---- {{Football box |date= २९ जुन २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1={{fb|COL}} |score= २-० |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255951/match=300186491/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|URU}} |goals1=[[हामेस रोद्रिगेस|रोडरिगेज]] {{goal|२८||५०}} |goals2= |stadium=[[मराकाना स्टेडियम]], [[रियो दी जिनेरियो]] |attendance=७३,८०४ |referee= }} ---- {{Football box |date= २९ जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|NED}} |score= २-१ |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255951/match=300186508/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|MEX}} |goals1=[[वेस्ली स्नेइडर|स्नाइडर]] {{goal|८८}}<br />[[क्लास-जान हन्टेलार|हन्टेलार]] {{goal|९०+४|pen.}} |goals2=[[जियोभानी डस सान्तोस|डस सान्तोस]] {{goal|४८}} |stadium=[[एस्टेडियो कास्टेलाओ]], [[फोर्टअलेजा]] |attendance=५८,८१७ |referee= }} ---- {{Football box |date= ३० जुन २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1={{fb|CRC}} |score= १-१ |aet=yes |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255951/match=300186459/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|GRE}} |goals1=[[ब्रायन रुइज|रुइज]] {{goal|५२}} |goals2=[[सोक्राटिस पापास्ताथोपाउलस|पापास्ताथोपाउलस]] {{goal|९०+१}} |stadium=[[अरेना पेर्नाम्बुको]], [[रेसिफ]] |attendance=४१,२४२ |referee= |penalties1=[[सेल्सो बोर्गेस|बोर्गेस]] {{pengoal}}<br />[[ब्रायन रुइज|रुइज]] {{pengoal}}<br />[[जियानकार्लो गोन्जालेज|गोन्जालेज]] {{pengoal}}<br />[[जोएल क्याम्पबेल|क्याम्पबेल]] {{pengoal}}<br />[[माइकल उमाना|उमाना]] {{pengoal}} |penaltyscore=५-३ |penalties2={{pengoal}} [[कोंस्टाटिनोस मित्रोग्लो|मित्रोग्लो]]<br />{{pengoal}} [[लजारोस क्रिस्टोडाउलोपोलास|क्रिस्टोडाउलोपोलास]]<br />{{pengoal}} [[होजे होलेबास|होलेबास]]<br />{{penmiss|saved}} [[थियोफानिस गेकस|गेकस]] }} ---- {{Football box |date= ३० जुन २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|FRA}} |score= २-० |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255951/match=300186462/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|NGA}} |goals1=[[पल पोग्बा|पोग्बा]] {{goal|७९}}<br />[[जोसेफ योबो|योबो]] {{goal|९०+२|o.g.}} |goals2= |stadium=[[गरिन्चा स्टेडियम]], [[ब्रसिलिया]] |attendance= ६७,८८२ |referee= }} ---- {{Football box |date= १ जुलाई २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1= {{Fb|GER}} |score= २-१ |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255951/match=300186460/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|ALG}} |goals1=[[आन्द्रे सुर्ले|सुर्ले]] {{goal|९२}}<br />[[मेसुट ओजिल|ओजिल]] {{goal|120}} |goals2=[[अब्देलमोउमेने जबोउ|जबोउ]] {{goal|120+१}} |stadium=[[बियेरा-रिओ]], [[पोर्टो अलेग्रे]] |attendance=४३,०६३ |referee= }} ---- {{Football box |date= १ जुलाई २०१४ |time= रात ९:४५ |team1={{fb|ARG}} |score= १-० |aet=yes |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255951/match=300186503/index.html रिपोर्ट] |team2={{fb|SUI}} |goals1=[[एन्जेल डी मारिया|डी मारिया]] {{goal|११८}} |goals2= |stadium=[[अरेना डी साओ पाउलो]], [[साओ पाउलो]] |attendance=६३,२५५ |referee= }} ---- {{Football box |date= २ जुलाई २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1={{Fb|BEL}} |score= २-१ |aet=yes |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255951/match=300186497/index.html रिपोर्ट] |team2={{Fb|USA}} |goals1=[[केभिन डी ब्र्युने|ब्र्युने]] {{goal|९३}}<br />[[रोमेलु लुकाकु|लुकाकु]] {{goal|१०५}} |goals2=[[जुलियन ग्रीन|ग्रीन]] {{goal|१०७}} |stadium=[[अरेना फोंटे नोभा]], [[साल्भाडोर]] |attendance=५१,२२७ |referee= }} ====क्वाटर-फाइनल==== {{Football box |date= ४ जुलाई २०१४ |time= रात ९:४५ |team1= {{fb|FRA}} |score= ०-१ |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255953/match=300186485/report.html रिपोर्ट] |team2={{fb|GER}} |goals1= |goals2=[[म्याट्स हम्मेल्स|हम्मेल्स]] {{goal|१३}} |stadium= [[मराकाना स्टेडियम]],[[रियो दी जिनेरियो]] |attendance= ७४,२४० |referee= }} ---- {{Football box |date= ५ जुलाई २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1= {{fb|BRA}} |score= २-१ |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255953/match=300186461/report.html रिपोर्ट] |team2= {{fb|COL}} |goals1=[[थियागो सिल्भा]] {{goal|७}}<br />डेभिड लुइज {{goal|६९}} |goals2=[[हामेस रोद्रिगेस|रोडरिगेज]] {{goal|८०|pen.}} |stadium= [[एस्टेडियो कास्टेलाओ]], [[फोर्टअलेजा]] |attendance= ६०,३४२ |referee= }} ---- {{Football box |date= ५ जुलाई २०१४ |time= रात ९:४५ |team1= {{fb|ARG}} |score= १-० |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255953/match=300186504/index.html रिपोर्ट] |team2= {{Fb|BEL}} |goals1=[[गोन्जालो हिगुवेन|हिगुवेन]] {{goal|८}} |goals2= |stadium= [[गरिन्चा स्टेडियम]], [[ब्रसिलिया]] |attendance= ६८,५५१ |referee= }} ---- {{Football box |date= ६ जुलाई २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1= {{fb|NED}} |score= ०-० |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255953/match=300186488/report.html रिपोर्ट] |team2= {{fb|CRC}} |goals1= |goals2= |stadium= [[अरेना फोंटे नोभा]], [[साल्भाडोर]] |attendance= ५१,१७९ |referee= |penalties1=[[रोबिन भान पर्सी|भान पर्सी]] {{pengoal}}<br />[[अर्जेन रोबेन|रोबेन]] {{pengoal}}<br />[[वेस्ली स्नाइडर|स्नाइडर]] {{pengoal}}<br />[[डर्क कुइट|कुइट]] {{pengoal}} |penaltyscore=४-३ |penalties2={{pengoal}} [[सेल्सो बोर्गेस|बोर्गेस]]<br />{{penmiss|saved}} [[ब्रायन रुइज|रुइज]]<br />{{pengoal}} [[जियानकार्लो गोन्जालेज|गोन्जालेज]]<br />{{pengoal}} [[क्रिस्टियन बोलानोस|बोलानोस]]<br />{{penmiss|saved}} [[माइकल उमाना|उमाना]] }} ====सेमि-फाइनल==== {{Football box |date= ९ जुलाई २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1= {{fb|BRA}} |score= १-७ |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255955/match=300186474/report.html रिपोर्ट] |team2= {{fb|GER}} |goals1=[[ओस्कार (फुटबलर)|ओस्कार]] {{goal|९०}} |goals2=[[थोमस मुलर|मुलर]] {{goal|११}}<br />[[मिरोस्लाभ क्लोज|क्लोजे]] {{goal|23}}<br />[[टोनी क्रूस|क्रूस]] {{goal|२४||२६}}<br />[[सामी केडिरा|केडिरा]] {{goal|२९}}<br />[[आन्द्रे सुर्ले|सुर्ले]] {{goal|६९||७९}} |stadium= [[मिनेराओ स्टेडियम]], [[बेलो होरिजेंटो]] |attendance= ५८,१४१ |referee= }} ---- {{Football box |date= १० जुलाई २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1= {{fb|ARG}} |score= ०-० |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255955/match=300186490/index.html रिपोर्ट] |team2= {{fb|NED}} |goals1= |goals2= |stadium= [[अरेना डी साओ पाउलो]], [[साओ पाउलो]] |attendance=६३,२६७ |referee= |penalties1=[[रोन भ्लार|भ्लार]] {{penmiss|saved}}<br />[[आर्जेन रोबेन|रोबेन]] {{pengoal}}<br />[[वेस्ली स्नेइडर|स्नाइडर]] {{penmiss|saved}}<br />[[डर्क कुइट|कुइट]] {{pengoal}} |penaltyscore=२-४ |penalties2={{pengoal}} [[लियोनेल मेसी|मेस्सी]]<br />{{pengoal}} [[एजेक्वेल गरे|गरे]]<br />{{pengoal}} [[सर।जियो अग्वेरो|अग्वेरो]]<br />{{pengoal}} [[म्याक्सी रोडरिगेज|रोडरिगेज]] }} ====तेश्रो स्थानको लागि==== {{Football box |date= १३ जुलाई २०१४ |time= बिहान १:४५ |team1= {{fb|BRA}} |score= ०-३ |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255957/match=300186502/report.html रिपोर्ट] |team2= {{fb|NED}} |goals1= |goals2=[[रोविन भान पर्सी|भान पर्सी]] {{goal|३|pen.}}<br />[[ड्याले ब्लाईन्ड|ब्लाईन्ड]] {{goal|१७}}<br />[[जर्जिनो विजनाल्दम|विजनाल्दम]] {{goal|९०+१}} |stadium=[[गरिन्चा स्टेडियम]], [[ब्रसिलिया]] |attendance= ६८,०३४ |referee= }} ====फाइनल==== {{Football box |date= १४ जुलाई २०१४ |time= बिहान १२:४५ |team1= {{fb|GER}} |score= १-० |aet=yes |report=[http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255959/match=300186501/index.html रिपोर्ट] |team2= {{fb|ARG}} |goals1= [[मारियो गोट्जे]] {{goal|११३}} |goals2= |stadium=[[मराकाना स्टेडियम]],[[रियो दी जिनेरियो]] |attendance= ७४,७३८ |referee= }} === गोलकर्ता === ''अतिरिक्त समय पछि [[पेनाल्टी शुट आउट]] मा गरिएको गोल गनिने छैन।'' ;६ गोल * {{flagicon|कोलोंबिया}} [[हामेस रोद्रिगेस]] ;५ गोल * {{flagicon|जर्मनी}} [[थोमस मुलर]] ;४ गोल {{div col|3}} * {{flagicon|अर्जेन्टिना}} [[लियोनेल मेसी|लियोनेल मेस्सी]] * {{flagicon|BRA}} [[नेयमार]] * {{flagicon|नेदरल्यान्ड}} [[रोबिन भान पर्सी]] {{div col end}} ;३ गोल {{div col|3}} * {{flagicon|इक्वेडर}} [[इन्नर भ्यालेन्सिया]] * {{flagicon|FRA}} [[करिम बेन्जेमा]] * {{flagicon|जर्मनी}} [[आन्द्रे सुर्ले]] * {{flagicon|NED}} [[आर्जेन रोबेन]] * {{flagicon|SWI}} [[जडान साकीरी]] {{div col end}} ;२ गोल {{div col|3}} * {{flagicon|अल्जेरिया}} [[इस्लाम स्लीमानी]] * {{flagicon|अल्जेरिया}} [[अब्देल्मोउमेने द्जबोउ]] * {{flagicon|अष्ट्रेलिया}} [[टिम काहिल]] * {{flagicon|BRA}} [[डेविड लुइज]] * {{flagicon|BRA}} [[ओस्कार (फुटबलर)|ओस्कार]] * {{flagicon|कोलोंबिया}} [[जैकसन मार्टीनेज]] * {{flagicon|चिली}} [[एलेक्सिस स्यान्चेज]] * {{flagicon|कोस्टा रीका}} [[ब्रायन रुइज]] * {{flagicon|क्रोएसिया}} [[मरियो मान्जुकीक]] * {{flagicon|क्रोएसिया}} [[इवान पेरिसिच]] * {{flagicon|जर्मनी}} [[म्याट्स ह्मुम्मेल्स]] * {{flagicon|जर्मनी}} [[मिरोस्लाभ क्लोज]] * {{flagicon|जर्मनी}} [[टोनी क्रूस]] * {{flagicon|जर्मनी}} [[मारियो गोट्जे]] * {{flagicon|GHA}} [[आन्द्रे आयु]] * {{flagicon|GHA}} [[आसामोह ज्ञान]] * {{flagicon|कोट द' आईवोर}} [[गेर्विन्हो]] * {{flagicon|कोट द' आईवोर}} [[विलफ्रेड बोनी]] * {{flagicon|NED}} [[मेम्फिस डिपे]] * {{flagicon|नाइजीरिया}} [[अहमद मुसा]] * {{flagicon|संयुक्त राज्य}} [[क्लिन्ट डेम्प्से]] * {{flagicon|उरुग्वे}} [[लुइस स्वारेज]] {{div col end}} ;१ गोल {{div col|3}} * {{flagicon|अल्जीरिया}} [[सोफिअने फेघोउलि]] * {{flagicon|अल्जीरिया}} [[रफिक हल्लिछे]] * {{flagicon|अल्जीरिया}} [[यचिने ब्रहिमि]] * {{flagicon|अर्जेन्टिना}} [[मार्कोस रोजो]] * {{flagicon|अर्जेन्टिना}} [[एन्जल डी मारिया]] * {{flagicon|अर्जेन्टिना}} [[गोन्जालो हिग्वेन]] * {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}} [[मिले जेदिनक]] * {{flagicon|बेल्जियम}} [[मरोउअने फेल्लैनि]] * {{flagicon|बेल्जियम}} [[द्रिएस मेर्तेन्स]] * {{flagicon|बेल्जियम}} [[दिवोच्क ओरिगि]] * {{flagicon|बेल्जियम}} [[जन वेर्तोङ्हेन]] * {{flagicon|बेल्जियम}} [[केवि दे ब्रुय्ने]] * {{flagicon|बेल्जियम}} [[रोमेलु लुकाकु]] * {{flagicon|बोस्निया र हर्ज़ेगोविना}} [[वेदद इबिसेविच]] * {{flagicon|बोस्निया र हर्ज़ेगोविना}} [[एदिन द्ज़ेको]] * {{flagicon|बोस्निया र हर्ज़ेगोविना}} [[मिरलेम प्जनिच]] * {{flagicon|बोस्निया र हर्ज़ेगोविना}} [[अव्दिज व्र्सजेविच]] * {{flagicon|BRA}} [[फ्रेड]] * {{flagicon|BRA}} [[फेर्नन्दो लुइज़ रोज़]] * {{flagicon|BRA}} [[थिएगो सिल्भा]] * {{flagicon|चिली}} [[जीन बेऔसेजोउर]] * {{flagicon|चिली}} [[जोर्गे वल्दिविया]] * {{flagicon|चिली}} [[एडुआर्डो वर्गस]] * {{flagicon|चिली}} [[चार्ल्स अरांगुइज़]] * {{flagicon|कोलोंबिया}} [[पाब्लो अर्मेरो]] * {{flagicon|कोलोंबिया}} [[तेओफिल गुइएर्ज़]] * {{flagicon|कोलोंबिया}} [[जुआन फेर्नन्दो क़ुइन्तेरो]] * {{flagicon|कोलोंबिया}} [[जुअन गुइल्लेर्मो चुअद्रदो]] * {{flagicon|कोस्टारीका}} [[जोएल कैम्पबेल]] * {{flagicon|कोस्टा रीका}} [[ऑस्कर दुअर्ते]] * {{flagicon|कोस्टा रीका}} [[मार्को उरेन]] * {{flagicon|क्रोएसिया}} [[इविच ओलिच]] * {{flagicon|इंग्लैण्ड}} [[डेनियल स्टरिज]] * {{flagicon|इंग्लैण्ड}} [[वैन रूनी]] * {{flagicon|फ़्रान्स}} [[ओलिविएर गिरोउद]] * {{flagicon|फ़्रान्स}} [[ब्लेज़ मतुइदि]] * {{flagicon|फ़्रान्स}} [[मैथ्यू वल्बुएन]] * {{flagicon|फ़्रान्स}} [[मोउस्स सिस्सोको]] * {{flagicon|फ़्रान्स}} [[पल पोग्बा]] * {{flagicon|जर्मनी}} [[सामी केडिरा|सामी खेदिरा]] * {{flagicon|जर्मनी}} [[मेसुट ओजिल]] * {{flagicon|GRE}} [[अन्द्रेअस समरिस]] * {{flagicon|GRE}} [[गेओर्गिओस समरस]] * {{flagicon|GRE}} [[सोक्रतिस पपस्तथोपोउलोस]] * {{flagicon|होन्डुरस}} [[कार्लो कोस्टली]] * {{flagicon|ईरान}} [[रेज़ घूछन्नेझद]] * {{flagicon|इटली}} [[मारियो बालोटेली]] * {{flagicon|इटली}} [[क्लाउडियो मर्छिसिओ]] * {{flagicon|जापान}} [[केइसुके होन्डा]] * {{flagicon|जापान}} [[सिन्जी ओकाजाकी]] * {{flagicon|मेक्सिको}} [[ओरिबे पेरल्त]] * {{flagicon|मेक्सिको}} [[रफएल मर्क़ुएज़]] * {{flagicon|मेक्सिको}} [[अन्द्रेस गुअर्ददो]] * {{flagicon|मेक्सिको}} [[जविएर हेर्नन्देज़ बल्चज़ेर]] * {{flagicon|मेक्सिको}} [[गिओवनि दोस सन्तोस]] * {{flagicon|NED [[स्तेफन दे व्रिज]] * {{flagicon|NED}} [[लेरोय फेर]] * {{flagicon|NED}} [[वेस्लेय स्नेइज्देर]] * {{flagicon|NED}} [[क्लास-जन हुन्तेलार]] * {{flagicon|नेदरल्यान्ड}} [[दलेय ब्लिन्द]] * {{flagicon|NED}} [[गेओर्गिनिओ विज्नल्दुम]] * {{flagicon|नाइजीरिया}} [[पेतेर ओदेम्विङिए]] * {{flagicon|पुर्तगाल}} [[नानी (फुटबल खेलाडी)|नानी]] * {{flagicon|पुर्तगाल}} [[सिल्वेस्त्रे भरेला]] * {{flagicon|पुर्तगाल}} [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो|क्रिष्टियानो रोनाल्डो]] * {{flagicon|रूस}} [[अलेक्षन्देर केरज़हकोव]] * {{flagicon|रूस}} [[अलेक्सन्द्र कोकोरिन]] * {{flagicon|दक्षिण कोरिया}} [[ली केउन-हो]] * {{flagicon|दक्षिण कोरिया}} [[सोन हेउङ-मिन]] * {{flagicon|दक्षिण कोरिया}} [[कू ज-छेओल]] * {{flagicon|स्पेन}} [[जावी अलोन्सो]] * {{flagicon|स्पेन}} [[डेभिड भिया|डेविड भिया]] * {{flagicon|स्पेन}} [[फर्नान्डो तोरेस|फर्नान्डो टोरेस]] * {{flagicon|स्पेन}} [[जुआन माटा]] * {{flagicon|स्विट्ज़रलैंड}} [[अद्मिर मेहमदी]] * {{flagicon|स्विट्ज़रलैंड}} [[हेरिस सेफेरोविच]] * {{flagicon|स्विट्ज़रलैंड}} [[ब्लेरिम ज़ेमैलि]] * {{flagicon|स्विट्ज़रलैंड}} [[ग्रनित क्ष्हक]] * {{flagicon|संयुक्त राज्य}} [[जॉन एंथनी ब्रूक्स]] * {{flagicon|संयुक्त राज्य}} [[जेर्मैने जोनेस]] * {{flagicon|संयुक्त राज्य}} [[जुलिअन ग्रीन]] * {{flagicon|उरुग्वे}} [[एडिन्सन चवनि]] * {{flagicon|उरुग्वे}} [[दिएगो गोदिन]] {{div col end}} ;आत्मघाती गोल {{div col|3}} * {{flagicon|बोस्निया र हर्ज़ेगोविना}} [[सेअद कोलसिनच]] (अर्जेन्टिना विरुद्ध) * {{flagicon|BRA}} [[मर्चेलो]] (क्रोएसिया विरुद्ध) * {{flagicon|घाना}} [[जोह्न बोये]] (पुर्तगाल विरुद्ध) * {{flagicon|होन्डुरस}} [[नोएल वल्लदरेस]] (फ्रांस विरुद्ध) * {{flagicon|नाइजीरिया}} [[जोसेफ तोबो]] (फ्रांस विरुद्ध) {{div col end}} <small>स्रोत:</small><ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/awards/golden-boot/index.html |title=adidas Golden Boot |publisher=''FIFA.com'' |accessdate=13 जुन 2014}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Commonscat|FIFA World Cup 2014|फिफा विश्वकप २०१४}} [[श्रेणी:ब्राजिलमा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] 55ecjwq5w8e3eh9ktjmym1qzit272nz 0 64731 1361759 1273681 2026-06-14T07:38:28Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1361759 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = २०१८ | other_titles = Чемпиоjeevanат мира по футболу 2018 | image = 2018 FIFA WC.svg | size = {{Logo size|FIFA trophy}} | caption = रसिया २०१८ | country = रसिया | dates = १४ जुन - १५ जुलाई | confederations = ५ | num_teams = ३२ | venues = १२ | cities = ११ | champion = फ्रान्स | count = २ | second = क्रोएसिया | third = बेल्जियम | fourth = इङ्ल्यान्ड | matches = 54 | goals = 169 | attendance = {{#expr: <!--Group A-->+ 78011 + 27015 + 64468 + 42678 + 41970 + 36823 <!--Group B-->+ 62548 + 43866 + 78011 + 42718 + 41685 + 33973 <!--Group C-->+ 41279 + 40502 + 40727 + 32789 + 78011 + 44073 <!--Group D-->+ 44190 + 31136 + 43319 + 40904 + 64468 + 43472 <!--Group E-->+ 41432 + 43109 + 64468 + 33167 + 44190 + 43319 <!--Group F-->+ 78011 + 42300 + 43472 + 44287 + 41835 + 33061 <!--Group G-->+ 43257 + 41064 + 44190 + 43319 + 33973 + 37168 <!--Group H-->+ 40842 + 44190 + 32572 + 42873 + 42189 + 41970 <!--Round of 16-->+ 42873 + 44287 + 78011 + 40851 + 41970 + 41466 + 64042 + 44190 <!--Quarter-finals-->+ 43319 + 42873 + 39991 + 44287 <!--Semi-finals-->+ 64286 + 78011 <!--Third place-->+ 64406 <!--Final-->+ 78011}} | top_scorer = {{fbicon|ENG}} [[ह्यारी केन]] {{nowrap|(६ गोल)}}<ref name="awards"/> | player = {{fbicon|CRO}} [[लुका मोड्रिच]]<ref name="awards"/> | goalkeeper = {{fbicon|BEL}} [[थिबो कोर्तुवा|थिबाउट कोर्टियस]]<ref name="awards"/> | young_player = {{fbicon|FRA}} [[किलियन एम्बाप्पे]]<ref name="awards">{{cite news |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/157-awards-piece-2986294 |title=Golden consolation for magical Modric |website=FIFA |date=15 July 2018 |access-date=16 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716025003/https://www.fifa.com/worldcup/news/157-awards-piece-2986294 |archive-date=16 July 2018}}</ref> | fair_play = {{fb|ESP}} | prevseason = [[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]] | nextseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|२०२२]] }} '''२०१८ फिफा विश्वकप''' ([[फिफा विश्वकप]]को २१औँ संस्करण) एक अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो । यो फुटबल विश्वकप प्रतियोगिता सन् २०१८ जुन १४ देखि सन् २०१८ जुलाई १५ का बीच [[रुस|रसिया]]मा सञ्चालन भइरहेको छ जसको फाइनल खेल सन् २०१८ जुलाई १५ मा खेलिनेछ ।<ref name="press release">{{cite press release |title=Ethics: Executive Committee unanimously supports recommendation to publish report on 2018/2022 FIFA World Cup™ bidding process |url=https://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=2494723/index.html |publisher=FIFA.com |date=19 December 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150329105006/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=2494723/index.html |archivedate=29 March 2015 |df=dmy-all }}</ref> रसियाले पहिलो पटक विश्वकप फुटबलको आयोजना गर्न लागेको हो र यसले आयोजनाको अधिकार सन् २०१० डिसेम्बर २ मा प्राप्त गरेको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/russia2018/news/newsid=1711839/index.html |title=रसियामा विश्वकप फुटबल २०१८ |publisher=FIFA.com |date= |accessdate=13 November 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.rsport.ru/football/20120929/620078064.html |title=२०१८ को लागि म्याच हुने स्थान तय |publisher=En.rsport.ru |date=29 September 2012 |accessdate=13 November 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19777735 |title= फुटबल विश्वकपको बजेट दोब्बर |publisher=BBC News |date=30 September 2012 |accessdate=13 November 2013}}</ref> यो इतिहासकै सबैभन्दा खर्चिलो विश्वकप प्रतियोगिता हुने अनुमान गरिएको छ, [[ब्राजिल]]मा आयोजना भएको [[२०१४ फिफा विश्वकप]]लाई पछि पार्दै यस विश्वकप प्रतियोगिता आयोजनाको लागि ११.८- १४ बिलियन अमेरिकी डलरको बजेट छुट्याइएको थियो।<ref>{{cite news |title=The estimate of the most expensive Football Championship in history increased several times |url=https://rusletter.com/articles/the_estimate_of_the_most_expensive_football_championship_in_history_increased_several_times |work=Rusletter.com |date=8 June 2018 |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180613160522/https://rusletter.com/articles/the_estimate_of_the_most_expensive_football_championship_in_history_increased_several_times |date=13 June 2018 }}</ref> यस विश्वकप फुटबलका लागि ३२ राष्ट्रका टिमहरू मुख्य प्रतियोगितामा सहभागी छन् जसमध्ये ३१ छनौट भएर आएका छन् भने १ आयोजक राष्ट्र हो । [[जर्मनी]]मा आयोजना भएको [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६ विश्वकप]] पछि [[युरोप]]मा आयोजना हुनलागेको यो पहिलो विश्वकप हो । समग्रमा युरोपमा आयोजना भएको यो ११औँ विश्वकप प्रतियोगिता हो । रसियाका ११ सहरहरूका १२ स्थानहरूमा जम्मा ६४ वटा म्याच भयो । सन् २०१८ जुलाई १५ का दिन [[मस्को]]को [[लुझनिकी स्टेडियम]]मा [[२०१८ फिफा विश्वकप फाइनल|फाइनल]] खेल भयो ।<ref>{{cite web |title=Russia united for 2018 FIFA World Cup Host Cities announcement |url=https://www.fifa.com/worldcup/russia2018/news/newsid=1711839/index.html |publisher=FIFA.com |date= |accessdate=13 November 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131113044933/http://www.fifa.com/worldcup/russia2018/news/newsid=1711839/index.html |archivedate=13 November 2013 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=FIFA Picks Cities for World Cup 2018 |url=http://en.rsport.ru/football/20120929/620078064.html |publisher=En.rsport.ru |date=29 September 2012 |accessdate=13 November 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131113042832/http://en.rsport.ru/football/20120929/620078064.html |archivedate=13 November 2013 }}</ref><ref>{{cite web |title=Russia budget for 2018 Fifa World Cup nearly doubles |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19777735 |publisher=BBC News |date=30 September 2012 |accessdate=13 November 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140217000459/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19777735 |archivedate=17 February 2014 |df=dmy-all }}</ref> ==मैदान== सन् २०१८ को फिफा विश्वकप [[रुस|रसिया]]को ११ शहारको १२ वटा स्टेडियममा म्याच खेलाईनेछ । <center> {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! style="width:25%;"|[[मस्को]] ! style="width:25%;"|[[मस्को]] ! style="width:25%;"|[[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]] ! style="width:25%;"|[[कलिनिनग्राड]] |- | [[लुझनिकी स्टेडियम]] | [[ओटक्रीटि अरेना]] | [[नयाँ जेनिट स्टेडियम|जेनिट अरेना]] | [[कलिनिनग्राड स्टेडियम|अरेना बल्टिका]] |- | क्षमता: '''८१०००'''<br /><small>(परिमार्जित)</small> | क्षमता: '''४६९९०'''<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | क्षमता: '''६९५०१'''<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | क्षमता: '''४५०१५'''<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> |- | [[File:Moscow (3).jpg|200px]] | | [[File:New football stadium construction site in SPB 01.jpg|200px]] | |- ! [[कजन]] !rowspan=8 colspan=2|{{Location map+ |European Russia |width=400 |float=center |caption=| places= {{Location map~ |European Russia |lat_deg=55|lat_min=45|lon_deg=37|lon_min=37|position=left |label='''[[मस्को]]'''}} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=59|lat_min=58|lon_deg=30|lon_min=13|position=right |label='''[[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]]'''}} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=54|lat_min=53|lon_deg=20|lon_min=29|position=right |label='''[[कलिनिनग्राड]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=56|lat_min=16|lon_deg=43|lon_min=53|position=top |label='''[[निझनी नोभगोरोड]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=55|lat_min=49|lon_deg=49|lon_min=09|position=right |label='''[[कजन]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=53|lat_min=14|lon_deg=50|lon_min=16|position=right |label='''[[समारा,रसिया|समारा]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=48|lat_min=44|lon_deg=44|lon_min=32|position=right |label='''[[भोल्गोग्राद]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=54|lat_min=10|lon_deg=45|lon_min=11|position=bottom|label='''[[सरंस्क]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=43|lat_min=34|lon_deg=39|lon_min=51|position=right |label='''[[सोची]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=47|lat_min=14|lon_deg=39|lon_min=43|position=right |label='''[[रोस्तोभ-अन-डन]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=56|lat_min=50|lon_deg=60|lon_min=35|position=bottom|label='''[[येकातेरिनबर्ग]]''' }} }} ! [[निझनी नोभगोरोड]] |- | [[कजन-अरेना|कजन अरेना]] | [[निझनी नोभगोरोड स्टेडियम]] |- | क्षमता: ४५१०५<ref>{{cite web|url=http://www.tatar-inform.ru/news/2010/12/27/251311/ |title=Вместимость футбольного стадиона Казани к ЧМ могут увеличить до 60 тыс. мест |publisher=Tatar-inform.ru |date=27 December 2010 |accessdate=8 October 2011 | language=Russian}}</ref><br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | क्षमता: ४४८९९<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> |- | [[File:Kazan-arena-stadium.jpg|200px]] | |- ! [[समारा,रसिया|समारा]] ! [[भोल्गोग्राद]] |- | [[समारा स्टेडियम]]<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | [[सेन्ट्रल स्टेडियम (भोल्गोग्राद)|सेन्ट्रल स्टेडियम]]<br /><small>(पिन:निर्माण)</small> |- | क्षमता: '''४४९१८''' | क्षमता: '''४५०१५''' |- | | [[File:Central Stadium (Volgograd).jpg|200px]] |- ! [[सरंस्क]] ! [[रोस्तोभ-अन-डन]] ! [[सोची]] ! [[येकातेरिनबर्ग]] |- | [[युबेलिनी स्टेडियम]]<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | [[रोस्तोभ-अन-डन स्टेडियम|लेभबेरडन अरेना]]<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | [[फिस्ट ओलम्पिक स्टेडियम]]<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | [[सेन्ट्रल स्टेडियम (येकातेरिनबर्ग)|सेन्ट्रल स्टेडियम]]<br /><small>(परिमार्जित)</small> |- | क्षमता: ''''''४५०१५'''''' | क्षमता: '''४३७०२''' | क्षमता: '''४७६५९''' | क्षमता: '''४४१३०''' |- | | |[[File:Стадион «Фишт» Сочи 2014.jpg|200px]] |[[File:CentralStadium.jpg|200px]] |}</center> ==आयोजक छनौट== {|class="wikitable" |+२०१८ फिफा निलामी (बहुमत १२ मत) !rowspan=2|बोलीकर्ता !colspan=2|मत |- !पहिलो चरण !दोस्रो चरण |- |'''रसिया''' |style="text-align:center"|९ |{{yes|१३}} |- |पोर्चुगल / स्पेन |style="text-align:center"|७ |style="text-align:center"|७ |- |बेल्जियम / नेदरल्यान्ड्स |style="text-align:center"|४ |style="text-align:center"|२ |- |इङ्ल्यान्ड |style="text-align:center"|२ |{{no result|समाप्त}} |} ==समूह चरण== ===समूह क (A)=== {{main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह क}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह क तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह क|a1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह क|a2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह क|a3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह क|a4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह क|a5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह क|a6}} ===समूह ख (B)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख|b1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख|b2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख|b3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख|b4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख|b5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख|b6}} ===समूह ग (C)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग|c1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग|c2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग|c3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग|c4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग|c5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग|c6}} ===समूह घ (D)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ|d1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ|d2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ|d3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ|d4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ|d5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ|d6}} ===समूह ङ (E)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ|e1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ|e2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ|e3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ|e4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ|e5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ|e6}} ===समूह च (F)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह च}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह च तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह च|f1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह च|f2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह च|f3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह च|f4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह च|f5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह च|f6}} ===समूह छ (G)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ|g1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ|g2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ|g3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ|g4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ|g5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ|g6}} ===समूह ज (H)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज|h1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज|h2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज|h3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज|h4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज|h5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज|h6}} ==नकआउट चरण== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप नकआउट चरण}} ===बाकस=== <section begin=bracket />{{#invoke:RoundN|N16 |style=white-space:nowrap|3rdplace=yes|bold_winner=high|widescore=yes |RD1=[[#राउन्ड अफ १६|राउन्ड अफ १६]] |RD2=[[#क्वार्टर-फाइनल|क्वार्टर-फाइनल]] |RD3=[[#सेमी-फाइनल|सेमी-फाइनल]] |RD4=[[#फाइनल|फाइनल]] |Consol=[[#तेस्रो स्थान प्ले-अफ|तेस्रो स्थान प्ले-अफ]] <!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 16--> |३० जुन – [[फिच्त ओलम्पिक स्टेडियम|सोची]]|{{fb|URU}}|२|{{fb|POR}}|१ |३० जुन – [[कजान एरिना|कजान]]|{{fb|FRA}}|४|{{fb|ARG}}|३ |२ जुलाई – [[कोसमोस एरिना|समारा]]|{{fb|BRA}}|२|{{fb|MEX}}|० |२ जुलाई – [[रोस्तोभ एरिना|रोस्तोभ-अन-दोन]]|{{fb|BEL}}|३|{{fb|JPN}}|२ |१ जुलाई – [[लुझनिकी स्टेडियम|मस्को (लुझनिकी)]]|{{fb|ESP}}|१ (३)|{{fb|RUS}} {{pso}}|१ (४) |१ जुलाई – [[निझनी नोभगोरोद स्टेडियम|निझनी नोभगोरोद]]|{{fb|CRO}} {{pso}}|१ (३)|{{fb|DEN}}|१ (२) |३ जुलाई – [[क्रेस्तोभ्सकी स्टेडियम|सेन्ट पिटर्सबर्ग]]|{{fb|SWE}}|१|{{fb|SUI}}|० |३ जुलाई – [[ओतक्रिटी एरिना|मस्को (ओतक्रिटी)]]|{{fb|COL}}|१ (३)|{{fb|ENG}} {{pso}}|१ (४) <!--Quarter-finals--> |६ जुलाई – [[निझनी नोभगोरोद स्टेडियम|निझनी नोभगोरोद]]|{{fb|URU}}|०|{{fb|FRA}}|२ |६ जुलाई – [[कजान एरिना|कजान]]|{{fb|BRA}}|१|{{fb|BEL}}|२ |७ जुलाई – [[फिच्त ओलम्पिक स्टेडियम|सोची]]|{{fb|RUS}}|२ (३)|{{fb|CRO}} {{pso}}|२ (४) |७ जुलाई – [[कोसमोस एरिना|समारा]]|{{fb|SWE}}|०|{{fb|ENG}}|२ <!--Semi-finals--> |१० जुलाई – [[क्रेस्तोभ्सकी स्टेडियम|सेन्ट पिटर्सबर्ग]]|{{fb|FRA}}|१|{{fb|BEL}}|० |११ जुलाई – [[लुझनिकी स्टेडियम|मस्को (लुझनिकी)]]|{{fb|CRO}} {{aet}}|२|{{fb|ENG}}|१ <!--Final--> |१५ जुलाई – [[लुझनिकी स्टेडियम|मस्को (लुझनिकी)]]|{{fb|FRA}}|४|{{fb|CRO}}|२ <!--3rd Place--> |१४ जुलाई – [[क्रेस्तोभ्सकी स्टेडियम|सेन्ट पिटर्सबर्ग]]|{{fb|BEL}}|२|{{fb|ENG}}|० }}<section end=bracket /> ===राउन्ड अफ १६=== ===क्वाटर-फाइनल=== ===सेमी-फाइनल=== ===फाइनल=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकपको फाइनल}} {{Football box |date={{Start date|2018|7|15|df=y}} |time=18:00 [[Moscow Time|MSK]] ([[UTC+03:00|UTC+3]]) |team1={{fb-rt|FRA}} |score={{score link|2018 FIFA World Cup knockout stage#Final|4–2|2018 FIFA World Cup Final}} |report=https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331552/ |team2={{fb|CRO}} |goals1= *[[मारियो मन्द्जुकिक्]] {{goal|१८|o.g.}} *[[एन्टोनी ग्रिजम्यान]] {{goal|३८|pen.}} *[[पाओल पोग्बा]] {{goal|५९}} *[[केलियम एमबाम्पे]] {{goal|६५}} |goals2= *[[इभान पेरीसीक्]] {{goal|२८}} *[[मारियो मन्द्जुकिक्]] {{goal|६९}} |stadium=[[Luzhniki Stadium]], [[मस्को]] |attendance=७८,०११<ref name="match report">{{cite web |url=https://resources.fifa.com/image/upload/eng-64-0715-fra-cro-fulltime-pdf-2986102.pdf?cloudid=ahrvofztw0aucrsywr2c |title=Match report – Final – France v Croatia |publisher=FIFA |format=PDF |date=15 July 2018 |access-date=15 July 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715211046/https://resources.fifa.com/image/upload/eng-64-0715-fra-cro-fulltime-pdf-2986102.pdf?cloudid=ahrvofztw0aucrsywr2c |date=15 July 2018 }}</ref> |referee=[[Néstor Pitana]] ([[अर्जेन्टिना]]) }}<s ==खेल तथ्यांकहरू== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकपका तथ्यांकहरू}} ===गोलकर्ताहरू=== ===अनुशासन=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकपका अनुशासन तथ्यांकहरू}} कोलम्बियाका [[कार्लोस सान्चेज्]]ले जापान विरूद्वको समूह चरणको पहिलोपटक खेलमा प्रतियोगिताकै पहिलो रातो कार्ड प्राप्त गरेका थिए। ==पुरस्कार राशि== यस फिफा विश्वकपको पुरस्कार राशिको घोषणा अक्टोबर २०१७ मा गरिएको थियो।<ref>{{cite web|last1=Henley|first1=Brendon|title=FIFA World Cup Prize Money|url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/fifacouncil/02/91/78/09/fwcprizemoney_2014v2018_neutral.pdf|publisher=FIFA.com|accessdate=28 October 2017|format=pdf|date=27 October 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171029064816/http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/fifacouncil/02/91/78/09/fwcprizemoney_2014v2018_neutral.pdf|archivedate=29 October 2017|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171029064816/http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/fifacouncil/02/91/78/09/fwcprizemoney_2014v2018_neutral.pdf |date=29 October 2017 }}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2"| स्थान ! colspan="2"| जम्मा नगद (USD मिलियनमा) |- ! प्रत्येक टिम ! जम्मा |- | विजेता | ३८ | ३८ |- | उपविजेता | २८ | २८ |- | तेस्रो स्थान | २४ | २४ |- | चौथो स्थान | २२ | २२ |- | ५-८ स्थान | १६ | ६४ |- | ९-१६ स्थान | १२ | ९६ |- | १७-३२ स्थान | ८ | १२८ |- ! जम्मा ! ! ४०० |} ==म्याच बल== ==मस्कट== ==आधिकारिक गित== ==प्रायोजकहरू== ==उत्कृष्ट विधागत खेलाडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{२०१८ फिफा विश्वकप}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] tfk4veoxtm0j8lgatj3pxxdbxbdl7g8 1361773 1361759 2026-06-14T07:45:37Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:२०१८ फिफा विश्वकप]] जोडियो 1361773 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = २०१८ | other_titles = Чемпиоjeevanат мира по футболу 2018 | image = 2018 FIFA WC.svg | size = {{Logo size|FIFA trophy}} | caption = रसिया २०१८ | country = रसिया | dates = १४ जुन - १५ जुलाई | confederations = ५ | num_teams = ३२ | venues = १२ | cities = ११ | champion = फ्रान्स | count = २ | second = क्रोएसिया | third = बेल्जियम | fourth = इङ्ल्यान्ड | matches = 54 | goals = 169 | attendance = {{#expr: <!--Group A-->+ 78011 + 27015 + 64468 + 42678 + 41970 + 36823 <!--Group B-->+ 62548 + 43866 + 78011 + 42718 + 41685 + 33973 <!--Group C-->+ 41279 + 40502 + 40727 + 32789 + 78011 + 44073 <!--Group D-->+ 44190 + 31136 + 43319 + 40904 + 64468 + 43472 <!--Group E-->+ 41432 + 43109 + 64468 + 33167 + 44190 + 43319 <!--Group F-->+ 78011 + 42300 + 43472 + 44287 + 41835 + 33061 <!--Group G-->+ 43257 + 41064 + 44190 + 43319 + 33973 + 37168 <!--Group H-->+ 40842 + 44190 + 32572 + 42873 + 42189 + 41970 <!--Round of 16-->+ 42873 + 44287 + 78011 + 40851 + 41970 + 41466 + 64042 + 44190 <!--Quarter-finals-->+ 43319 + 42873 + 39991 + 44287 <!--Semi-finals-->+ 64286 + 78011 <!--Third place-->+ 64406 <!--Final-->+ 78011}} | top_scorer = {{fbicon|ENG}} [[ह्यारी केन]] {{nowrap|(६ गोल)}}<ref name="awards"/> | player = {{fbicon|CRO}} [[लुका मोड्रिच]]<ref name="awards"/> | goalkeeper = {{fbicon|BEL}} [[थिबो कोर्तुवा|थिबाउट कोर्टियस]]<ref name="awards"/> | young_player = {{fbicon|FRA}} [[किलियन एम्बाप्पे]]<ref name="awards">{{cite news |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/157-awards-piece-2986294 |title=Golden consolation for magical Modric |website=FIFA |date=15 July 2018 |access-date=16 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716025003/https://www.fifa.com/worldcup/news/157-awards-piece-2986294 |archive-date=16 July 2018}}</ref> | fair_play = {{fb|ESP}} | prevseason = [[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]] | nextseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|२०२२]] }} '''२०१८ फिफा विश्वकप''' ([[फिफा विश्वकप]]को २१औँ संस्करण) एक अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो । यो फुटबल विश्वकप प्रतियोगिता सन् २०१८ जुन १४ देखि सन् २०१८ जुलाई १५ का बीच [[रुस|रसिया]]मा सञ्चालन भइरहेको छ जसको फाइनल खेल सन् २०१८ जुलाई १५ मा खेलिनेछ ।<ref name="press release">{{cite press release |title=Ethics: Executive Committee unanimously supports recommendation to publish report on 2018/2022 FIFA World Cup™ bidding process |url=https://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=2494723/index.html |publisher=FIFA.com |date=19 December 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150329105006/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=2494723/index.html |archivedate=29 March 2015 |df=dmy-all }}</ref> रसियाले पहिलो पटक विश्वकप फुटबलको आयोजना गर्न लागेको हो र यसले आयोजनाको अधिकार सन् २०१० डिसेम्बर २ मा प्राप्त गरेको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldcup/russia2018/news/newsid=1711839/index.html |title=रसियामा विश्वकप फुटबल २०१८ |publisher=FIFA.com |date= |accessdate=13 November 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.rsport.ru/football/20120929/620078064.html |title=२०१८ को लागि म्याच हुने स्थान तय |publisher=En.rsport.ru |date=29 September 2012 |accessdate=13 November 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19777735 |title= फुटबल विश्वकपको बजेट दोब्बर |publisher=BBC News |date=30 September 2012 |accessdate=13 November 2013}}</ref> यो इतिहासकै सबैभन्दा खर्चिलो विश्वकप प्रतियोगिता हुने अनुमान गरिएको छ, [[ब्राजिल]]मा आयोजना भएको [[२०१४ फिफा विश्वकप]]लाई पछि पार्दै यस विश्वकप प्रतियोगिता आयोजनाको लागि ११.८- १४ बिलियन अमेरिकी डलरको बजेट छुट्याइएको थियो।<ref>{{cite news |title=The estimate of the most expensive Football Championship in history increased several times |url=https://rusletter.com/articles/the_estimate_of_the_most_expensive_football_championship_in_history_increased_several_times |work=Rusletter.com |date=8 June 2018 |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180613160522/https://rusletter.com/articles/the_estimate_of_the_most_expensive_football_championship_in_history_increased_several_times |date=13 June 2018 }}</ref> यस विश्वकप फुटबलका लागि ३२ राष्ट्रका टिमहरू मुख्य प्रतियोगितामा सहभागी छन् जसमध्ये ३१ छनौट भएर आएका छन् भने १ आयोजक राष्ट्र हो । [[जर्मनी]]मा आयोजना भएको [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६ विश्वकप]] पछि [[युरोप]]मा आयोजना हुनलागेको यो पहिलो विश्वकप हो । समग्रमा युरोपमा आयोजना भएको यो ११औँ विश्वकप प्रतियोगिता हो । रसियाका ११ सहरहरूका १२ स्थानहरूमा जम्मा ६४ वटा म्याच भयो । सन् २०१८ जुलाई १५ का दिन [[मस्को]]को [[लुझनिकी स्टेडियम]]मा [[२०१८ फिफा विश्वकप फाइनल|फाइनल]] खेल भयो ।<ref>{{cite web |title=Russia united for 2018 FIFA World Cup Host Cities announcement |url=https://www.fifa.com/worldcup/russia2018/news/newsid=1711839/index.html |publisher=FIFA.com |date= |accessdate=13 November 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131113044933/http://www.fifa.com/worldcup/russia2018/news/newsid=1711839/index.html |archivedate=13 November 2013 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|title=FIFA Picks Cities for World Cup 2018 |url=http://en.rsport.ru/football/20120929/620078064.html |publisher=En.rsport.ru |date=29 September 2012 |accessdate=13 November 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131113042832/http://en.rsport.ru/football/20120929/620078064.html |archivedate=13 November 2013 }}</ref><ref>{{cite web |title=Russia budget for 2018 Fifa World Cup nearly doubles |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19777735 |publisher=BBC News |date=30 September 2012 |accessdate=13 November 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140217000459/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-19777735 |archivedate=17 February 2014 |df=dmy-all }}</ref> ==मैदान== सन् २०१८ को फिफा विश्वकप [[रुस|रसिया]]को ११ शहारको १२ वटा स्टेडियममा म्याच खेलाईनेछ । <center> {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! style="width:25%;"|[[मस्को]] ! style="width:25%;"|[[मस्को]] ! style="width:25%;"|[[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]] ! style="width:25%;"|[[कलिनिनग्राड]] |- | [[लुझनिकी स्टेडियम]] | [[ओटक्रीटि अरेना]] | [[नयाँ जेनिट स्टेडियम|जेनिट अरेना]] | [[कलिनिनग्राड स्टेडियम|अरेना बल्टिका]] |- | क्षमता: '''८१०००'''<br /><small>(परिमार्जित)</small> | क्षमता: '''४६९९०'''<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | क्षमता: '''६९५०१'''<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | क्षमता: '''४५०१५'''<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> |- | [[File:Moscow (3).jpg|200px]] | | [[File:New football stadium construction site in SPB 01.jpg|200px]] | |- ! [[कजन]] !rowspan=8 colspan=2|{{Location map+ |European Russia |width=400 |float=center |caption=| places= {{Location map~ |European Russia |lat_deg=55|lat_min=45|lon_deg=37|lon_min=37|position=left |label='''[[मस्को]]'''}} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=59|lat_min=58|lon_deg=30|lon_min=13|position=right |label='''[[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]]'''}} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=54|lat_min=53|lon_deg=20|lon_min=29|position=right |label='''[[कलिनिनग्राड]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=56|lat_min=16|lon_deg=43|lon_min=53|position=top |label='''[[निझनी नोभगोरोड]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=55|lat_min=49|lon_deg=49|lon_min=09|position=right |label='''[[कजन]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=53|lat_min=14|lon_deg=50|lon_min=16|position=right |label='''[[समारा,रसिया|समारा]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=48|lat_min=44|lon_deg=44|lon_min=32|position=right |label='''[[भोल्गोग्राद]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=54|lat_min=10|lon_deg=45|lon_min=11|position=bottom|label='''[[सरंस्क]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=43|lat_min=34|lon_deg=39|lon_min=51|position=right |label='''[[सोची]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=47|lat_min=14|lon_deg=39|lon_min=43|position=right |label='''[[रोस्तोभ-अन-डन]]''' }} {{Location map~ |European Russia |lat_deg=56|lat_min=50|lon_deg=60|lon_min=35|position=bottom|label='''[[येकातेरिनबर्ग]]''' }} }} ! [[निझनी नोभगोरोड]] |- | [[कजन-अरेना|कजन अरेना]] | [[निझनी नोभगोरोड स्टेडियम]] |- | क्षमता: ४५१०५<ref>{{cite web|url=http://www.tatar-inform.ru/news/2010/12/27/251311/ |title=Вместимость футбольного стадиона Казани к ЧМ могут увеличить до 60 тыс. мест |publisher=Tatar-inform.ru |date=27 December 2010 |accessdate=8 October 2011 | language=Russian}}</ref><br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | क्षमता: ४४८९९<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> |- | [[File:Kazan-arena-stadium.jpg|200px]] | |- ! [[समारा,रसिया|समारा]] ! [[भोल्गोग्राद]] |- | [[समारा स्टेडियम]]<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | [[सेन्ट्रल स्टेडियम (भोल्गोग्राद)|सेन्ट्रल स्टेडियम]]<br /><small>(पिन:निर्माण)</small> |- | क्षमता: '''४४९१८''' | क्षमता: '''४५०१५''' |- | | [[File:Central Stadium (Volgograd).jpg|200px]] |- ! [[सरंस्क]] ! [[रोस्तोभ-अन-डन]] ! [[सोची]] ! [[येकातेरिनबर्ग]] |- | [[युबेलिनी स्टेडियम]]<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | [[रोस्तोभ-अन-डन स्टेडियम|लेभबेरडन अरेना]]<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | [[फिस्ट ओलम्पिक स्टेडियम]]<br /><small>(नयाँ स्टेडियम)</small> | [[सेन्ट्रल स्टेडियम (येकातेरिनबर्ग)|सेन्ट्रल स्टेडियम]]<br /><small>(परिमार्जित)</small> |- | क्षमता: ''''''४५०१५'''''' | क्षमता: '''४३७०२''' | क्षमता: '''४७६५९''' | क्षमता: '''४४१३०''' |- | | |[[File:Стадион «Фишт» Сочи 2014.jpg|200px]] |[[File:CentralStadium.jpg|200px]] |}</center> ==आयोजक छनौट== {|class="wikitable" |+२०१८ फिफा निलामी (बहुमत १२ मत) !rowspan=2|बोलीकर्ता !colspan=2|मत |- !पहिलो चरण !दोस्रो चरण |- |'''रसिया''' |style="text-align:center"|९ |{{yes|१३}} |- |पोर्चुगल / स्पेन |style="text-align:center"|७ |style="text-align:center"|७ |- |बेल्जियम / नेदरल्यान्ड्स |style="text-align:center"|४ |style="text-align:center"|२ |- |इङ्ल्यान्ड |style="text-align:center"|२ |{{no result|समाप्त}} |} ==समूह चरण== ===समूह क (A)=== {{main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह क}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह क तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह क|a1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह क|a2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह क|a3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह क|a4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह क|a5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह क|a6}} ===समूह ख (B)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख|b1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख|b2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख|b3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख|b4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख|b5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ख|b6}} ===समूह ग (C)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग|c1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग|c2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग|c3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग|c4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग|c5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ग|c6}} ===समूह घ (D)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ|d1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ|d2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ|d3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ|d4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ|d5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह घ|d6}} ===समूह ङ (E)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ|e1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ|e2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ|e3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ|e4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ|e5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ङ|e6}} ===समूह च (F)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह च}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह च तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह च|f1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह च|f2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह च|f3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह च|f4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह च|f5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह च|f6}} ===समूह छ (G)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ|g1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ|g2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ|g3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ|g4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ|g5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह छ|g6}} ===समूह ज (H)=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज}} {{२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज तालिका}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज|h1}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज|h2}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज|h3}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज|h4}} ---- {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज|h5}} {{#lst:२०१८ फिफा विश्वकप समूह ज|h6}} ==नकआउट चरण== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकप नकआउट चरण}} ===बाकस=== <section begin=bracket />{{#invoke:RoundN|N16 |style=white-space:nowrap|3rdplace=yes|bold_winner=high|widescore=yes |RD1=[[#राउन्ड अफ १६|राउन्ड अफ १६]] |RD2=[[#क्वार्टर-फाइनल|क्वार्टर-फाइनल]] |RD3=[[#सेमी-फाइनल|सेमी-फाइनल]] |RD4=[[#फाइनल|फाइनल]] |Consol=[[#तेस्रो स्थान प्ले-अफ|तेस्रो स्थान प्ले-अफ]] <!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 16--> |३० जुन – [[फिच्त ओलम्पिक स्टेडियम|सोची]]|{{fb|URU}}|२|{{fb|POR}}|१ |३० जुन – [[कजान एरिना|कजान]]|{{fb|FRA}}|४|{{fb|ARG}}|३ |२ जुलाई – [[कोसमोस एरिना|समारा]]|{{fb|BRA}}|२|{{fb|MEX}}|० |२ जुलाई – [[रोस्तोभ एरिना|रोस्तोभ-अन-दोन]]|{{fb|BEL}}|३|{{fb|JPN}}|२ |१ जुलाई – [[लुझनिकी स्टेडियम|मस्को (लुझनिकी)]]|{{fb|ESP}}|१ (३)|{{fb|RUS}} {{pso}}|१ (४) |१ जुलाई – [[निझनी नोभगोरोद स्टेडियम|निझनी नोभगोरोद]]|{{fb|CRO}} {{pso}}|१ (३)|{{fb|DEN}}|१ (२) |३ जुलाई – [[क्रेस्तोभ्सकी स्टेडियम|सेन्ट पिटर्सबर्ग]]|{{fb|SWE}}|१|{{fb|SUI}}|० |३ जुलाई – [[ओतक्रिटी एरिना|मस्को (ओतक्रिटी)]]|{{fb|COL}}|१ (३)|{{fb|ENG}} {{pso}}|१ (४) <!--Quarter-finals--> |६ जुलाई – [[निझनी नोभगोरोद स्टेडियम|निझनी नोभगोरोद]]|{{fb|URU}}|०|{{fb|FRA}}|२ |६ जुलाई – [[कजान एरिना|कजान]]|{{fb|BRA}}|१|{{fb|BEL}}|२ |७ जुलाई – [[फिच्त ओलम्पिक स्टेडियम|सोची]]|{{fb|RUS}}|२ (३)|{{fb|CRO}} {{pso}}|२ (४) |७ जुलाई – [[कोसमोस एरिना|समारा]]|{{fb|SWE}}|०|{{fb|ENG}}|२ <!--Semi-finals--> |१० जुलाई – [[क्रेस्तोभ्सकी स्टेडियम|सेन्ट पिटर्सबर्ग]]|{{fb|FRA}}|१|{{fb|BEL}}|० |११ जुलाई – [[लुझनिकी स्टेडियम|मस्को (लुझनिकी)]]|{{fb|CRO}} {{aet}}|२|{{fb|ENG}}|१ <!--Final--> |१५ जुलाई – [[लुझनिकी स्टेडियम|मस्को (लुझनिकी)]]|{{fb|FRA}}|४|{{fb|CRO}}|२ <!--3rd Place--> |१४ जुलाई – [[क्रेस्तोभ्सकी स्टेडियम|सेन्ट पिटर्सबर्ग]]|{{fb|BEL}}|२|{{fb|ENG}}|० }}<section end=bracket /> ===राउन्ड अफ १६=== ===क्वाटर-फाइनल=== ===सेमी-फाइनल=== ===फाइनल=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकपको फाइनल}} {{Football box |date={{Start date|2018|7|15|df=y}} |time=18:00 [[Moscow Time|MSK]] ([[UTC+03:00|UTC+3]]) |team1={{fb-rt|FRA}} |score={{score link|2018 FIFA World Cup knockout stage#Final|4–2|2018 FIFA World Cup Final}} |report=https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331552/ |team2={{fb|CRO}} |goals1= *[[मारियो मन्द्जुकिक्]] {{goal|१८|o.g.}} *[[एन्टोनी ग्रिजम्यान]] {{goal|३८|pen.}} *[[पाओल पोग्बा]] {{goal|५९}} *[[केलियम एमबाम्पे]] {{goal|६५}} |goals2= *[[इभान पेरीसीक्]] {{goal|२८}} *[[मारियो मन्द्जुकिक्]] {{goal|६९}} |stadium=[[Luzhniki Stadium]], [[मस्को]] |attendance=७८,०११<ref name="match report">{{cite web |url=https://resources.fifa.com/image/upload/eng-64-0715-fra-cro-fulltime-pdf-2986102.pdf?cloudid=ahrvofztw0aucrsywr2c |title=Match report – Final – France v Croatia |publisher=FIFA |format=PDF |date=15 July 2018 |access-date=15 July 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715211046/https://resources.fifa.com/image/upload/eng-64-0715-fra-cro-fulltime-pdf-2986102.pdf?cloudid=ahrvofztw0aucrsywr2c |date=15 July 2018 }}</ref> |referee=[[Néstor Pitana]] ([[अर्जेन्टिना]]) }}<s ==खेल तथ्यांकहरू== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकपका तथ्यांकहरू}} ===गोलकर्ताहरू=== ===अनुशासन=== {{Main|२०१८ फिफा विश्वकपका अनुशासन तथ्यांकहरू}} कोलम्बियाका [[कार्लोस सान्चेज्]]ले जापान विरूद्वको समूह चरणको पहिलोपटक खेलमा प्रतियोगिताकै पहिलो रातो कार्ड प्राप्त गरेका थिए। ==पुरस्कार राशि== यस फिफा विश्वकपको पुरस्कार राशिको घोषणा अक्टोबर २०१७ मा गरिएको थियो।<ref>{{cite web|last1=Henley|first1=Brendon|title=FIFA World Cup Prize Money|url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/fifacouncil/02/91/78/09/fwcprizemoney_2014v2018_neutral.pdf|publisher=FIFA.com|accessdate=28 October 2017|format=pdf|date=27 October 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171029064816/http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/fifacouncil/02/91/78/09/fwcprizemoney_2014v2018_neutral.pdf|archivedate=29 October 2017|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171029064816/http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/fifacouncil/02/91/78/09/fwcprizemoney_2014v2018_neutral.pdf |date=29 October 2017 }}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2"| स्थान ! colspan="2"| जम्मा नगद (USD मिलियनमा) |- ! प्रत्येक टिम ! जम्मा |- | विजेता | ३८ | ३८ |- | उपविजेता | २८ | २८ |- | तेस्रो स्थान | २४ | २४ |- | चौथो स्थान | २२ | २२ |- | ५-८ स्थान | १६ | ६४ |- | ९-१६ स्थान | १२ | ९६ |- | १७-३२ स्थान | ८ | १२८ |- ! जम्मा ! ! ४०० |} ==म्याच बल== ==मस्कट== ==आधिकारिक गित== ==प्रायोजकहरू== ==उत्कृष्ट विधागत खेलाडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{२०१८ फिफा विश्वकप}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:२०१८ फिफा विश्वकप]] f94og7yh0ev83miin2ygn7cg5szm1iv 14 65107 1361761 403347 2026-06-14T07:40:28Z Saroj 31493 Saroj ले [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] मा सारेको हो 403347 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:फिफा]] [[श्रेणी:फुटबल प्रतियोगिता]] hdhuceuxz21dolx9eu35prttr5n20pi 1361762 1361761 2026-06-14T07:41:10Z Saroj 31493 1361762 wikitext text/x-wiki {{commonscat}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप|प्रतियोगिताहरू]] oqh45k8qvuaqqq3psmbeqgzkirt3ite 0 65138 1361758 1355795 2026-06-14T07:38:29Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1361758 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|कतारमा आयोजित विश्व फुटबल प्रतियोगिता}} {{Infobox international football competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = २०२२ | other_titles = {{lang|ar|كأس العالم لكرة القدم 2022}}<br />{{transliteration|ar|कास अल-आलम लि-कुरात अल-कदम २०२२}} | image = [[चित्र:578px-2022 FIFA World Cup.svg.png|200 px]] | size = {{Logo size|FIFA trophy}} | caption = {{Script|Arabic|الآن هو كل شيء}}<br />{{transliteration|ar|Al-ʾāna huwa kulu shayʾ}}<br />"वर्तमान सबै थोक हो"<ref>{{Cite web |date=4 November 2021 |title=Now is all - FIFA World Cup Qatar 2022™ |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/watch/2D2UzVXgeJr7p4B6tzhFV2 |access-date=3 December 2022 |website=फिफा |language=en}}</ref> | country = {{झण्डा|कतार}} | dates = {{Nowrap|२० नोभेम्बर}} – {{nowrap|१८ डिसेम्बर}} | confederations = ५ | num_teams = ३२ | venues = ८ | cities = ५ | champion = ARG | count = ३ | second = FRA | third = CRO | fourth = MAR | matches = 63<!--NO LIVE UPDATES, WAIT UNTIL MATCHES FINISH--> | goals = 166<!--NO LIVE UPDATES, WAIT UNTIL MATCHES FINISH--> | attendance = <!--NO LIVE UPDATES, WAIT UNTIL MATCHES FINISH-->{{#expr: <!--Group A--> 67372 + 41721 + 41797 + 44833 + 44569 + 66784 <!--Group B-->+ 45334 + 43418 + 40875 + 68463 + 44297 + 42127 <!--Group C-->+ 88012 + 39369 + 44259 + 88966 + 44089 + 84985 <!--Group D-->+ 42925 + 40875 + 41823 + 42860 + 41232 + 43627 <!--Group E-->+ 42608 + 40013 + 41479 + 68895 + 44851 + 67054 <!--Group F-->+ 59407 + 40432 + 43738 + 44374 + 43984 + 43102 <!--Group G-->+ 39089 + 88103 + 39789 + 43649 + 41378 + 85986 <!--Group H-->+ 41663 + 42662 + 43983 + 88668 + 43443 + 44097 <!--Round of 16-->+ 44846 + 45032 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 <!--Quarter-finals-->+ 0 + 0 + 0 + 0 <!--Semi-finals-->+ 0 + 0 <!--Third place-->+ 0 <!--Final-->+ 0}} | top_scorer = {{fbicon|FRA}} [[किलियन एम्बाप्पे]] {{nowrap|(८ गोल)}} | updated = ४ डिसेम्बर २०२२ | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०१८ फिफा विश्वकप|२०१८]] | nextseason = [[२०२६ फिफा विश्वकप|२०२६]] }} '''२०२२ फिफा विश्वकप''' ({{भाषा-अरबी|كأس العالم لكرة القدم}}) [[फिफा विश्वकप]]को २२औँ संस्करण हो, जुन फिफाको सदस्य सङ्घहरूको पुरुष राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने एक अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता कतारमा नोभेम्बर २० देखि डिसेम्बर १८, २०२२ सम्म आयोजना भएको थियो। सन् २००२ मा [[दक्षिण कोरिया]] र [[जापान]]मा भएको प्रतियोगितापछि यो अरब र मुस्लिम विश्वमा आयोजना भएको पहिलो विश्वकप हो भने यसलाई दोस्रो पूर्ण रूपमा एसियामा आयोजना गरिएको थियो। सन् २०१८ को फाइनलमा [[क्रोएसिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्रोएसिया]]लाई ४–२ गोलअन्तरले पराजित गर्दै [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] विजेता बनेको थियो। २२ अर्ब [[अमेरिकी डलर]]भन्दा बढीको अनुमानित लागतमा, यो अहिलेसम्मको सबैभन्दा महँगो विश्वकप हो।<ref>{{Cite web |last=Craig |first=Matt |date=19 November 2022 |title=The Money Behind The Most Expensive World Cup in History: Qatar 2022 By The Numbers |url=https://www.forbes.com/sites/mattcraig/2022/11/19/the-money-behind-the-most-expensive-world-cup-in-history-qatar-2022-by-the-numbers/ |access-date=1 December 2022 |website=Forbes |language=en}}</ref> यो आँकडा कतारी अधिकारीहरूद्वारा विवादित छ, जसमा आयोजक कार्यकारी नासेर अल खातेर पनि समावेश छन्। उनको अनुसार, वास्तविक लागत $८ अर्ब हो, र अन्य तथ्याङ्कहरू २०१० मा कतारलाई विश्वकप प्रदान गरिएदेखि समग्र पूर्वाधार विकाससँग सम्बन्धित छन्।<ref>{{Cite web |date=4 November 2022 |title=No, Qatar has not spent $220&nbsp;billion on World Cup stadiums |url=https://www.newarab.com/news/no-qatar-has-not-spent-220-billion-world-cup-stadiums |access-date=29 November 2022 |website=newarab.com |language=en}}</ref> ३२ टोलीको सहभागिता रहेको यो प्रतियोगिता अन्तिम थियो भने [[२०२६ फिफा विश्वकप]]मा ४८ टोलीले प्रतिस्पर्धा गरेका थिए। [[कतार]]को तातो हावापानीको{{efn-ua|कतारमा धेरै उच्च तापक्रम रहेको छ भने गर्मीको समयमा धेरै आर्द्र छ।<ref name="auto5"/>}} चरम सीमाबाट बच्नका लागि यो विश्वकप नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएको थियो।{{efn-ua|यो प्रतियोगिता मे, जुन, वा जुलाईको परम्परागत महिनाहरूमा आयोजना नहुने र उत्तरी शरद ऋतु र जाडोमा हुने पहिलो प्रतियोगिता हो।<ref name="auto5">{{Cite news |last=Sullivan |first=Becky |date=18 November 2022 |title=Why Qatar is a controversial host for the World Cup |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/11/18/1137204271/qatar-world-cup-controversies |access-date=21 November 2022}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Sanderson |first=Katharine |date=18 November 2022 |title=How will World Cup footballers cope with Qatar heat? |url=https://www.nature.com/articles/d41586-022-03771-9 |journal=Nature|volume=612 |issue=7938 |page=19 |doi=10.1038/d41586-022-03771-9 |pmid=36400953 |s2cid=253671490}}</ref>}} यो २९ दिनको कम समयावधिमा खेलाइएको थियो जसमा ६४ खेलहरू पाँच सहरका आठ स्थानहरूमा खेलाइएको थियो। [[कतार राष्ट्रिय फुटबल टोली]] छनोट प्रक्रियाद्वारा निर्धारित ३१ टोलीहरूसँगै स्वतः प्रतियोगितामा प्रवेश गरेको थियो, जुन कतारको लागि पहिलो विश्वकप हो। कतारले समूहचरणका तीनै खेलमा हार बेहोरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=World Cup 2022: Qatar makes history as earliest host country to get eliminated |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-2022-qatar-makes-history-as-earliest-host-country-to-get-eliminated-175758610.html |access-date=26 November 2022 |publisher=Yahoo! Sport |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125203940/https://sports.yahoo.com/world-cup-2022-qatar-makes-history-as-earliest-host-country-to-get-eliminated-175758610.html |date=25 November 2022 }}</ref> [[कतार]] प्रत्येक खेल गुमाउने पहिलो आयोजक बनेको थियो।<ref>{{Cite web |last=Press |first=The Associated |title=Host nation Qatar becomes 1st team eliminated from World Cup |url=https://www.thescore.com/worldcup/news/2493855 |access-date=26 November 2022 |website=theScore.com |language=en}}</ref> समूह चरण पार गर्न नसक्ने आयोजक बनेको कतार सबैभन्दा पहिला नै बाहिरिएको थियो जहाँ यसभन्दा अगाडि [[२०१० फिफा विश्वकप]]को आयोजक राष्ट्रिय [[दक्षिण अफ्रिका]] पनि समूह चरणबाटै बाहिरिएको थियो। प्रतियोगिताको फाइनलको पहिलो चरणमा, टोलीहरूले अङ्कको लागि चार टोलीहरूको आठ राउन्ड-रोबिन समूहमा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए जहाँ प्रत्येक समूहको शीर्ष दुई टोलीहरू अगाडि बढेका थिए। यी १६ टोली नकआउट चरणमा प्रवेश गरेका थिए, जहाँ कतारको राष्ट्रिय दिवसको अवसरमा १८ डिसेम्बर २०२२ मा लुसेल रङ्गशालामा हुने फाइनलमा कुन टोलीले भाग लिने भन्ने निर्णय गर्न तीन चरणको खेल सम्पन्न भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=When is the World Cup final? 2022 Date, kick off time as FIFA champion to be crowned in Qatar |url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/when-is-world-cup-final-date-kick-off-time-champion-qatar-2022/fignossr22wwlffrcgttidyq |access-date=26 November 2022 |website=sportingnews.com |language=en}}</ref> कतारमा विश्वकप आयोजना गर्ने निर्णय विवादको विषय बनेको थियो।{{efn-ua|स्रोतहरू:<ref name="Atlantic 2022">{{cite magazine |author-last=McTague |author-first=Tom |date=19 November 2022 |title=The Qatar World Cup Exposes Soccer's Shame |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2022/11/qatar-hosting-fifa-world-cup-soccer/672171/ |url-status=live |magazine=The Atlantic |location=Washington, D.C. |publisher=Emerson Collective |issn=2151-9463 |oclc=936540106 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119231915/https://www.theatlantic.com/international/archive/2022/11/qatar-hosting-fifa-world-cup-soccer/672171/ |archive-date=19 November 2022 |access-date=20 November 2022}}</ref><ref name="Reason 2022">{{cite magazine |last=Boehm |first=Eric |date=21 November 2022 |title=The Qatar World Cup Is a Celebration of Authoritarianism |url=https://reason.com/2022/11/21/the-qatar-world-cup-is-a-celebration-of-authoritarianism/ |url-status=live |magazine=Reason |publisher=Reason Foundation |oclc=818916200 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121221030/https://reason.com/2022/11/21/the-qatar-world-cup-is-a-celebration-of-authoritarianism/ |archive-date=21 November 2022 |access-date=22 November 2022}}</ref><ref name="timesofindia">{{cite news |agency=Reuters |date=16 November 2022 |title=FIFA World Cup 2022: Why Qatar is a controversial location for the tournament |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/fifa-world-cup-2022/fifa-world-cup-2022-why-is-qatar-a-controversial-location-for-the-tournament/articleshow/95533015.cms |work=The Times of India |access-date=22 November 2022}}</ref><ref name="foreignpolicy">{{cite magazine |author-last=Begum |author-first=Rothna |date=25 November 2022 |title=Qatar Can't Hide Its Abuses by Calling Criticism Racist |url=https://foreignpolicy.com/2022/11/25/qatar-cant-hide-its-abuses-by-calling-criticism-racist/ |url-status=live |magazine=Foreign Policy |location=Washington, D.C. |publisher=Graham Holdings Company |issn=0015-7228 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127213633/https://foreignpolicy.com/2022/11/25/qatar-cant-hide-its-abuses-by-calling-criticism-racist/ |archive-date=27 November 2022 |access-date=28 November 2022}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last=Miller |first=Nick |date=26 November 2022 |title=What does the World Cup mean to the Middle East and Arab world? |url=https://theathletic.com/3935151/2022/11/26/world-cup-middle-east-arab-world/ |access-date=28 November 2022 |website=The Athletic |language=en |quote="between the Western World/media and those from the Middle East"}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 November 2022 |title=2022 World Cup: Criticism of Qatar finds unequal resonance around the world |language=en |work=Le Monde |url=https://www.lemonde.fr/en/sports/article/2022/11/14/2022-world-cup-criticism-of-qatar-finds-unequal-resonance-around-the-world_6004287_9.html |access-date=1 December 2022}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Baxter |first=Kevin |date=20 November 2022 |title=Qatar walks tightrope between Arab values and Western norms with World Cup gamble |url=https://www.latimes.com/sports/soccer/story/2022-11-20/qatar-world-cup-politics-arab-world-gulf-states |access-date=22 November 2022 |website=Los Angeles Times |language=en}}</ref><ref name=":102">{{Cite journal |last=Griffin |first=Thomas Ross |year=2017 |title=Football in the Hands of the Other: Qatar's World Cup in the British Broadsheet Press |url=https://www.researchgate.net/publication/323705390 |journal=Arab World Geographer |volume=20 |issue=2 |pages=170–182}}</ref>}} {{TOC limit|3}} == अवलोकन == फिफा विश्वकप राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू बीच आयोजित एक व्यावसायिक सङ्घ फुटबल प्रतियोगिता हो।<ref>{{Cite web |title=The history of World Cup in football |work=footballhistory.org |access-date=17 November 2022 |url= https://www.footballhistory.org/world-cup/index.html}}</ref> [[फिफा]]द्वारा आयोजित यो प्रतियोगिता, हरेक चार वर्षमा आयोजना गरिन्छ, पहिलो पटक सन् १९३० मा उरुग्वेमा खेलाइएको थियो र सन् १९९८ को संस्करण देखि प्रतियोगितामा ३२ टोलीले प्रतिस्पर्धा गर्दै आएका छन्।<ref name="foxsports.com">{{Cite web |title=FIFA Men's World Cup History – Past World Cup Winners, Hosts, Most Goals and more {{!}} FOX Sports |work=Fox Sports |access-date=17 November 2022 |url= https://www.foxsports.com/soccer/2022-fifa-world-cup/history}}</ref> यस प्रतियोगितामा ८ राउन्ड रोबिन समूहहरू र १६ टोलीहरूको लागि नकआउट राउन्डको साथ प्रतिस्पर्धा गरिन्छ। अघिल्लो संस्करणको विजेता [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्स]] हो<ref name="foxsports.com"/>, जसले २०१८ फिफा विश्वकप फाइनलमा क्रोएसिया राष्ट्रिय फुटबल टोलीलाई ४-२ गोल अन्तरले पराजित गरेको थियो<ref>{{Cite web |title=World Cup 2022: Dates, draw, schedule, kick-off times, final for Qatar tournament |work=Sky Sports |access-date=17 November 2022 |url= https://www.skysports.com/football/news/11096/12354033/world-cup-2022-dates-draw-schedule-kick-off-times-final-for-qatar-tournament}}</ref> यो प्रतियोगिता कतारमा नोभेम्बर २० देखि डिसेम्बर १८, २०२२ सम्म कम आयोजना भएको थियो ।<ref>{{Cite news |date=15 July 2018 |title=Amir: 2022 World Cup Qatar a tournament for all Arabs |work=Gulf Times |url=http://www.gulf-times.com/story/599599/Amir-2022-World-Cup-Qatar-a-tournament-for-all-Ara |url-status=live |access-date=7 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180907183342/https://www.gulf-times.com/story/599599/Amir-2022-World-Cup-Qatar-a-tournament-for-all-Ara |archive-date=7 September 2018}}</ref> कतारमा आयोजना गरिएको यो अरब विश्वमा आयोजना भएको पहिलो विश्वकप प्रतियोगिता हो।<ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Daniel |date=15 July 2018 |title=France seal second World Cup triumph with 4–2 win over brave Croatia |url=https://www.theguardian.com/football/2018/jul/15/france-croatia-world-cup-final-match-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626195043/https://www.theguardian.com/football/2018/jul/15/france-croatia-world-cup-final-match-report |archive-date=26 June 2019 |access-date=7 September 2018 |newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite news |title=France beat Croatia in World Cup final |work=BBC Sport |access-date=17 November 2022 |url= https://www.bbc.co.uk/sport/football/44754965}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 March 2015 |title=FIFA Executive Committee confirms November/December event period for Qatar 2022 |url=https://www.fifa.com/worldcup/qatar2022/news/y=2015/m=3/news=fifa-executive-committee-confirms-november-december-event-period-for-q-2567789.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910210625/https://www.fifa.com/worldcup/qatar2022/news/y=2015/m=3/news=fifa-executive-committee-confirms-november-december-event-period-for-q-2567789.html |archive-date=10 September 2018 |access-date=5 December 2017 |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Daniel |date=15 July 2018 |title=France seal second World Cup triumph with 4–2 win over brave Croatia |url=https://www.theguardian.com/football/2018/jul/15/france-croatia-world-cup-final-match-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626195043/https://www.theguardian.com/football/2018/jul/15/france-croatia-world-cup-final-match-report |archive-date=26 June 2019 |access-date=7 September 2018 |newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite news |title=France beat Croatia in World Cup final |work=BBC Sport |access-date=17 November 2022 |url= https://www.bbc.co.uk/sport/football/44754965}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 March 2015 |title=FIFA Executive Committee confirms November/December event period for Qatar 2022 |url=https://www.fifa.com/worldcup/qatar2022/news/y=2015/m=3/news=fifa-executive-committee-confirms-november-december-event-period-for-q-2567789.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910210625/https://www.fifa.com/worldcup/qatar2022/news/y=2015/m=3/news=fifa-executive-committee-confirms-november-december-event-period-for-q-2567789.html |archive-date=10 September 2018 |access-date=5 December 2017 |publisher=FIFA}}</ref> दर्शकहरूले सामाजिक दूरी, मास्क लगाउने र नकारात्मक परीक्षणहरू जस्ता अधिकांश कोभिड-१९ महामारी प्रतिबन्धहरूको पालना गर्नु आवश्यक थिएन।<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-63400497|title=Qatar: FIFA World Cup fans will not need Covid tests|publisher=BBC News|date=27 October 2022|access-date=22 November 2022}}</ref> === तालिका === विगतका फिफा विश्वकपहरू भन्दा फरक यो विश्वकप<ref name="auto5"/><ref>{{Cite news |title=Energy-rich Qatar faces fast-rising climate risks at home |language=en-US |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/politics/energy-rich-qatar-faces-fast-rising-climate-risks-at-home/2022/11/26/c203f36a-6d7f-11ed-8619-0b92f0565592_story.html |access-date=26 November 2022 |issn=0190-8286}}</ref> (सामान्यतया जुन र जुलाईमा खेलिन्छ), कतारको तीव्र गर्मी र प्रायः अत्यधिक उच्च आर्द्रताको कारण, प्रतियोगिता नोभेम्बर र डिसेम्बरमा खेलाइएको थियो। फलस्वरूप, विश्वकप असामान्य रूपमा घरेलु सङ्घ फुटबल लिगहरूको संस्करणको बीचमा खेलाइएको थियो, जुन जुलाई वा अगस्टको अन्त्यमा सुरु हुन्छ, जसमा सबै प्रमुख युरोपेली लिगहरू समावेश छन्।<ref>{{Cite news |last=Sullivan |first=Becky |date=18 November 2022 |title=Why Qatar is a controversial host for the World Cup |publisher=NPR |url=https://www.npr.org/2022/11/18/1137204271/qatar-world-cup-controversies |access-date=18 November 2022}}</ref> विश्वकपलाई समायोजित गर्न उनीहरूको घरेलु तालिकामा विस्तारित विश्रामहरू लिन बाध्य भएका थिए। युरोपका प्रमुख प्रतियोगिताहरूले विश्वकपअघि नै आ–आफ्ना प्रतियोगिताका समूह खेलहरू खेल्ने तालिका बनाएका थिए।<ref>{{cite web |url=https://en.as.com/soccer/how-will-the-2022-world-cup-affect-the-champions-league-schedule-n/ |title=How will the 2022 World Cup affect the Champions League schedule? |publisher=as |date=25 August 2022 |access-date=25 August 2022}}</ref> फिफाले सन् २०२० को जुलाईमा खेलको तालिका सार्वजनिक गरेको थियो।<ref name="schedule confirmed">{{Cite web |date=15 July 2020 |title=FIFA World Cup match schedule confirmed: hosts Qatar to kick off 2022 tournament at Al Bayt Stadium |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/fifa-world-cuptm-match-schedule-confirmed-hosts-qatar-to-kick-off-2022-tournamen |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205083706/https://www.fifa.com/worldcup/news/fifa-world-cuptm-match-schedule-confirmed-hosts-qatar-to-kick-off-2022-tournamen |archive-date=5 December 2020 |access-date=15 July 2020 |publisher=FIFA}}</ref> समूह चरण २१ नोभेम्बरदेखि सुरु हुने तय भएको थियो, जसमा प्रत्येक दिन चार खेलहरू भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=23 August 2022 |title=World Cup 2022: When does it start, which teams have qualified and what are the groups for Qatar? |url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/0/world-cup-2022-fixtures-qatar-fifa-dates-groups-tickets-england/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823115412/https://www.telegraph.co.uk/world-cup/0/world-cup-2022-fixtures-qatar-fifa-dates-groups-tickets-england/ |archive-date=23 August 2022 |url-status=live |access-date=23 August 2022 |website=The Telegraph }}</ref><ref>{{cite web |title=World Cup 2022: Tournament set to start one day early with Qatar v Ecuador |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62492293 |work=BBC Sport |date=10 August 2022 |access-date=10 August 2022}}</ref> कतारले फिफालाई आफ्नो टोलीलाई प्रतियोगिताको उद्घाटन गर्न अनुमति दिन दिएपछि कतार र इक्वेडरबीचको खेल नोभेम्बर २० मा सारिएको थियो। फाइनल १८ डिसेम्बर २०२२, राष्ट्रिय दिवसमा लुसेल रङ्गशालामा खेलाइएको थियो।<ref name="schedule">{{Cite web |title=FIFA World Cup Qatar 2022 Match Schedule |url=https://digitalhub.fifa.com/m/11c3473bd955b473/original/zh9sqqpotyf6jhqpv2uw-pdf.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715162206/https://resources.fifa.com/image/upload/fifa-world-cup-qatar-2022-match-schedule-x6962.pdf?cloudid=zh9sqqpotyf6jhqpv2uw |archive-date=15 July 2020 |access-date=15 July 2020 |publisher=FIFA}}</ref><ref name="schedule confirmed"/> प्रत्येक समूहका लागि खेलहरू निम्न रङ्गशालाहरूका लागि छुट्याइएको थियो: *समूह क, ख, ङ, च: अल बयत रङ्गशाला, खलिफा अन्तर्राष्ट्रिय रङ्गशाला, अल थुमामा रङ्गशाला, अहमद बिन अली रङ्गशाला *समूह ग, घ, छ, ज: लुसेल रङ्गशाला, ९७४ रङ्गशाला, शिक्षा सहर रङ्गशाला, अल जानुब रङ्गशाला फिफाले १ अप्रिल २०२२ मा समूह चरणको स्थान र किक-अफको घोषणा गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/media-releases/final-match-schedule-for-the-fifa-world-cup-qatar-2022-tm-now-available-on |title=Final match schedule for the FIFA World Cup Qatar 2022 now available |publisher=FIFA|date=1 April 2022 |access-date=1 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/6a616c6cf19bc57a/original/FWC-2022-Match-Schedule.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022 – Match Schedule |publisher=FIFA|date=1 April 2022 |access-date=1 April 2022}}</ref> ११ अगस्टमा, कतार र इक्वेडर बीचको खेललाई एक दिन अगाडि ल्याइएको थियो, जुन अहिले प्रतियोगिताको उद्घाटन खेल बनेको थियो। सेनेगल विरुद्ध नेदरल्यान्डको खेलले मूल तालिका अन्तर्गत प्रतियोगिताको उद्घाटन गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/media-releases/qatar-v-ecuador-to-kick-off-fifa-world-cup-2022-tm-on-20-november |title=Qatar v. Ecuador to kick off FIFA World Cup 2022 on 20 November |publisher=FIFA|date=11 August 2022 |access-date=14 September 2022}}</ref> === पुरस्कार राशि === अप्रिल २०२२ मा, फिफाले सबै सहभागी राष्ट्रहरूको लागि पुरस्कारको घोषणा गरेको थियो। प्रत्येक योग्य टोलीले प्रतियोगिता अघि $१५ लाख प्राप्त गरेका थिए र प्रत्येक टोलीले पुरस्कार राशिमा कम्तिमा $९० लाख प्राप्त गरेका थिए। यस संस्करणको कुल पुरस्कार $४४ करोड रहेको थियो जुन अघिल्लो प्रतियोगिताको पुरस्कार भन्दा $४ करोड बढी थियो। <ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/news/fifa-president-welcomes-participants-to-team-seminar|title=FIFA President welcomes participants to Team Seminar |publisher=FIFA|date=1 April 2022|access-date=10 June 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" | स्थान ! colspan="2" | रकम (करोडमा) |- ! प्रति टोली ! जम्मा |- | style="text-align:left;" | विजेता | $४.२ करोड | $४.२ करोड |- | style="text-align:left;" | उप-विजेता | $३ करोड | $३ करोड |- | style="text-align:left;" | तेस्रो स्थान | $२.७ करोड | $२.७ करोड |- | style="text-align:left;" | चौथो स्थान | $२.५ करोड | $२.५ करोड |- | style="text-align:left;" | ५औँ–८औँ स्थान (क्वाटर-फाइनल) | $१.७ करोड | $६.८ करोड |- | style="text-align:left;" | ९औँ–१६औँ स्थान (दोस्रो चरण) | $१.३ करोड | $१०.४ करोड |- | style="text-align:left;" | १७औँ–३२औँ स्थान (समूह चरण) | $९० लाख | $१४.४ करोड |- ! colspan="2" | जम्मा ! $४४ करोड |} === नियम परिवर्तन === प्रतियोगितामा नयाँ प्रतिस्थापन नियमहरू रहेका थिए जसमा टोलीहरूले सामान्य समयमा पाँच प्रतिस्थापन गर्न सक्दछन्, र अतिरिक्त समयमा एक अतिरिक्त प्रतिस्थापन गर्न सक्दछन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.radiotimes.com/tv/sport/football/world-cup-2022-substitutes/|title=How many substitutes are allowed at World Cup 2022?|website=Radio Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.as.com/soccer/how-many-substitutions-can-teams-make-at-the-qatar-2022-world-cup-n/|title=How many substitutions can teams make at the Qatar 2022 World Cup?|first=Roddy|last=Cons|date=15 November 2022|website=Diario AS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/how-many-substitutes-world-cup-2022-new-rules-qatar/h9fxwtnjvinrvng5swxeiyeg|title=How many substitutes in World Cup 2022? Explaining new rules for Qatar tournament|website=sportingnews.com}}</ref> यसको अतिरिक्त, यो पहिलो विश्वकप हो जसमा चोट लागेकाहरूलाई पनि प्रतिस्थापनहरू गर्ने व्यवस्था मिलाइएको थियो। प्रत्येक टोलीलाई खेलको समयमा अधिकतम एक त्यस्तो प्रतिस्थापन विकल्प प्रयोग गर्न अनुमति दिइएको थियो। उक्त प्रतिस्थापनले टोलीको नियमित प्रतिस्थापनको कोटामा गणना गर्दैन।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/medical/news/fifa-outlines-player-health-and-well-being-strategy-at-world-cup-workshop |title=FIFA outlines player health and well-being strategy at World Cup workshop |publisher=FIFA |date=7 July 2022 |access-date=7 July 2022}}</ref> इरानी [[गोलरक्षक (फुटबल)|गोलरक्षक]] अलिरेजा बेइरानभान्डलाई इङ्ल्यान्ड विरुद्धको आफ्नो देशको पहिलो खेलमा चोट लागेको थियो र उनको स्थानमा होसेन होसेनीलाई टोलीमा समावेश गरिएको थियो। विश्वकपको दौडान यस्तो खालको प्रतिस्थापन पहिलोपटक प्रयोगमा ल्याइएको थियो।<ref>{{cite web |last=Evans |first=Ethan |url=https://www.londonworld.com/sport/football/fifa-world-cup-2022-concussion-rules-for-qatar-tournament-after-alireza-beiranvand-substitution-vs-england-3926173 |title=FIFA World Cup 2022: Concussion rules for Qatar tournament – after Alireza Beiranvand substitution vs England |work=LondonWorld |date=21 November 2022 |access-date=21 November 2022}}</ref> ==समूह चरण== प्रतिस्पर्धा गर्ने देशहरूलाई चार टोलीको आठ समूहमा विभाजन गरिएको थियो (समूह ए देखि एच)। प्रत्येक समूहका टोलीहरूले राउन्ड-रोबिनमा एकअर्कासँग खेले, जहाँ शीर्ष दुई टोलीहरू नकआउट चरणमा पुगे। == टिप्पणी == <references group="upper-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] a3nuw0or79lw7q31w7wjmkunqhbcfxs 0 65465 1361756 1113862 2026-06-14T07:38:23Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1361756 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = १९३० | other_titles = 1er Campeonato Mundial de Fútbol | image = | alt = Poster in Art Deco style, depicting a simplified figure of a goalkeeper making a save in its upper half. The lower half contains writing in a heavily stylised font: "1er Campeonato Mundial de Futbol" in black, and "Uruguay 1930 Montevideo 15 Julio Agosto 15" in white and orange. | size = 150px | caption = १९३० फिफा विश्वकप आधिकारिक पोस्टर | country = उरुग्वे | dates = १३ जुलाई{{spaced ndash}}३० जुलाई (१७ दिन) | confederations = | num_teams = १३ | venues = ३ | cities = १ | champion = उरुग्वे | count = १ | second = अर्जेन्टिना | third = संयुक्त राज्य अमेरिका | fourth = Kingdom of Yugoslavia <!-- please see http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/uruguay1930/index.html before changing these standings --> | matches = १८ | goals = ७० | attendance = ५९०५४८ | top_scorer = {{flagicon|ARG}} [[गुइलेर्मो स्टाबिले]]<br />(८ गोल) | player = {{flagicon|URU}} [[होजे नासज्जी]] | nextseason = [[१९३४ फिफा विश्वकप|१९३४]] }} '''१९३० फिफा विश्वकप''' [[फिफा]] [[फिफा विश्वकप|फुटबल विश्वकप]] प्रतियोगिताको पहिलो संस्करण रहेको थियो । यो [[उरुग्वे]]मा सन् १९३० जुलाई १३ देखि जुलाई ३० सम्म चलेको थियो । फाइनलमा [[उरुग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|उरुग्वे]]ले [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]लाई ४-२ ले हराउदै पहिलो विश्वकप आफ्नो झोलामा हालेको थियो ।<ref name="BBC1930">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/history/newsid_1632000/1632201.stm |title=World Cup History&nbsp;– Uruguay 1930 |work=BBC Sport |publisher=BBC |date=11 April 2002 |accessdate=14 June 2009 }}</ref> ==सहभागी== ==म्याच खेलिने स्थान== यस विश्वकपको सबै म्याच [[मोन्टेभिडियो]]मा खेलिएको थियो । खेल खेलाउनका लागि तिन वटा स्टेडियमको प्रयोग गरिएको थियो :- [[एस्टाडियो सेंटेनारियो]], [[एस्टाडियो पोसिटोस]], र [[एस्टाडियो पार्क सेन्ट्रल]] । एस्टाडियो सेंटेनारियोको निर्माण यस प्रतियोगिता तथा उरुग्वे स्वतन्त्रताको खुसियाली मनाउन प्रयोग गर्न बनाइएको थियो । यसको बास्तुकार जुआन कासो <ref>{{cite book |last=Goldblatt |first=David |title=The Ball is Round: A Global History of Football |publisher=Penguin |location=London |year=2007 |isbn=978-0-14-101582-8 |page=248 }}</ref> थिए । {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |rowspan="5"| {{location map+|Uruguay|float=none|width=200|places= {{location map~|Uruguay|lat=-34.90|long=-56.15|label='''[[मोन्टेभिडियो]]'''}} }} !colspan=3|[[मोन्टेभिडियो]] |- | [[एस्टाडियो सेंटेनारियो]] | [[एस्टाडियो पार्क सेन्ट्रल]] | [[एस्टाडियो पोसिटोस]] |- |<small>{{Coord|34|53|40.38|S|56|9|10.08|W|region:IT_type:landmark|display=inline|name=एस्टाडियो सेंटेनारियो}}</small> |<small>{{Coord|34|54|4|S|56|9|32|W|region:IT_type:landmark|display=inline|name=एस्टाडियो पार्क सेन्ट्रल}}</small> |<small>{{Coord|34|54|18.378|S|56|9|22.42|W|region:IT_type:landmark|display=inline|name=एस्टाडियो पोसिटोस}}</small> |- | क्षमता: '''९०,०००''' | क्षमता: '''२०,०००''' | क्षमता: '''१,०००''' |- | [[File:Stad de centario uruguay1930 montevideo.jpg|200px]] | [[File:Día del Patrimonio en el Gran Parque Central.jpg|175px]] | [[File:EsquinaEstadio Pocitos.JPG|100px]] |} ==परिणाम== ===समुह चरण=== तालिकामा दिईएको समय '''उरुग्वेको प्रमाणिक समय यूटीसी -३:३०''' अनुसार दिइएको छ । ====समुह १==== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=175|टिम !width=20|{{abbr|खेलेको|म्याच खेलेको}} !width=20|{{abbr|जित|जितेको}} !width=20|{{abbr|ड्र|बराबरी}} !width=20|{{abbr|हार|म्याच हारेको}} !width=20|{{abbr|गोल गरेको|गोल हानेको}} !width=20|{{abbr|गोल खाएको|गोल खाएको}} !width=20|{{abbr|भिन्नता|गोल भिन्नता}} !width=20|{{abbr|अंक|अंक}} |- style="background:#cfc;" |align="left"|{{fb|ARG}} |३||३||०||०||१०||४||+६||'''६''' |- |align="left"|{{fb|CHI}} |३||२||०||१||५||३||+२||'''४''' |- |align="left"|{{fb|FRA}} |३||१||०||२||४||३||+१||'''२''' |- |align="left"|{{fb|MEX|1916}} |३||०||०||३||४||१३||−९||'''०''' |} {{football box |date = १३ जुलाई १९३० |time = ३:०० |team1 = {{fb|FRA}} |score = ४-१ |team2 = {{fb|MEX|1916}} |stadium = [[एस्टाडियो पोसिटोस]], मोन्टेभिडियो |attendance = ४,४४४ |referee = }} ---- {{football box |date = १५ जुलाई १९३० |time = ४:०० |team1 = {{fb|ARG}} |score = १-० |team2 = {{fb|FRA}} |stadium = [[एस्टाडियो ग्रान पार्क सेन्ट्रल|एस्टाडियो पार्क सेन्ट्रल]], मोन्टेभिडियो |attendance = २३,४०९ |referee = }} ---- {{football box |date = १६ जुलाई १९३० |time = २:४५ |team1 = {{fb|CHI}} |score = ३-० |team2 = {{fb|MEX|1916}} |stadium = [[एस्टाडियो ग्रान पार्क सेन्ट्रल|एस्टाडियो पार्क सेन्ट्रल]], मोन्टेभिडियो |attendance = ९,२४९ |referee = }} ---- {{football box |date = १९ जुलाई १९३० |time = १२:५० |team1 = {{fb|CHI}} |score = १-० |team2 = {{fb|FRA}} |stadium = [[एस्टाडियो सेंटेनारियो]], मोन्टेभिडियो |attendance = २,००० |referee = }} ---- {{football box |date = १९ जुलाई १९३० |time = ३:०० |team1 = {{fb|ARG}} |score = ६-३ |team2 = {{fb|MEX|1916}} |stadium = [[एस्टाडियो सेंटेनारियो]], मोन्टेभिडियो |attendance = ४२,१०० |referee = }} ---- {{football box |date = २२ जुलाई १९३० |time = २:४५ |team1 = {{fb|ARG}} |score = ३-१ |team2 = {{fb|CHI}} |stadium = [[एस्टाडियो सेंटेनारियो]], मोन्टेभिडियो |attendance = ४१,४५९ |referee = }} ====समुह २==== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=175|टिम !width=20|{{abbr|खेलेको|म्याच खेलेको}} !width=20|{{abbr|जित|जितेको}} !width=20|{{abbr|ड्र|बराबरी}} !width=20|{{abbr|हार|म्याच हारेको}} !width=20|{{abbr|गोल गरेको|गोल हानेको}} !width=20|{{abbr|गोल खाएको|गोल खाएको}} !width=20|{{abbr|भिन्नता|गोल भिन्नता}} !width=20|{{abbr|अंक|अंक}} |- style="background:#cfc;" |align="left"|{{fb|Kingdom of Yugoslavia}} |२||२||०||०||६||१||+५||'''४''' |- |align="left"|{{fb|BRA|1889}} |२||१||०||१||५||२||+३||'''२''' |- |align="left"|{{fb|BOL}} |२||०||०||२||०||८||−८||'''०''' |} {{football box |date = १४ जुलाई १९३० |time = १२:४५ |team1 = {{fb|Kingdom of Yugoslavia}} |score = २-१ |team2 = {{fb|BRA|1889}} |stadium = [[एस्टाडियो ग्रान पार्क सेन्ट्रल|एस्टाडियो पार्क सेन्ट्रल]], मोन्टेभिडियो |attendance = २४,०५९ |referee = }} ---- {{football box |date = १७ जुलाई १९३० |time = १२:४५ |team1 = {{fb|Kingdom of Yugoslavia}} |score = ४-० |team2 = {{fb|BOL}} |stadium = [[एस्टाडियो ग्रान पार्क सेन्ट्रल|एस्टाडियो पार्क सेन्ट्रल]], मोन्टेभिडियो |attendance = १८,३०६ |referee = }} ---- {{football box |date = २० जुलाई १९३० |time = १:०० |team1 = {{fb|BRA|1889}} |score = ४-० |team2 = {{fb|BOL}} |stadium = [[एस्टाडियो सेंटेनारियो]], मोन्टेभिडियो |attendance = २५,४६६ |referee = }} ====समुह ३==== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=175|टिम !width=20|{{abbr|खेलेको|म्याच खेलेको}} !width=20|{{abbr|जित|जितेको}} !width=20|{{abbr|ड्र|बराबरी}} !width=20|{{abbr|हार|म्याच हारेको}} !width=20|{{abbr|गोल गरेको|गोल हानेको}} !width=20|{{abbr|गोल खाएको|गोल खाएको}} !width=20|{{abbr|भिन्नता|गोल भिन्नता}} !width=20|{{abbr|अंक|अंक}} |- style="background:#cfc;" |align="left"|{{fb|URU}} |२||२||०||०||५||०||+५||'''४''' |- |align="left"|{{fb|ROU}} |२||१||०||१||३||५||−२||'''२''' |- |align="left"|{{fb|PER|1825}} |२||०||०||२||१||४||−३||'''०''' |} {{football box |date = १४ जुलाई १९३० |time = २:५० |team1 = {{fb|ROU}} |score = ३-१ |team2 = {{fb|PER|1825}} |stadium = [[एस्टाडियो पोसिटोस]], मोन्टेभिडियो |attendance = २,५४९ |referee = }} ---- {{football box |date = १८ जुलाई १९३० |time = २:३० |team1 = {{fb|URU}} |score = १-० |team2 = {{fb|PER|1825}} |stadium = [[एस्टाडियो सेंटेनारियो]], मोन्टेभिडियो |attendance = ५७,७३५ |referee = }} ---- {{football box |date = २१ जुलाई १९३० |time = २:५० |team1 = {{fb|URU}} |score = ४-० |team2 = {{fb|ROU}} |stadium = [[एस्टाडियो सेंटेनारियो]], मोन्टेभिडियो |attendance = ७०,०२२ |referee = }} ====समुह ४ ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=175|टिम !width=20|{{abbr|खेलेको|म्याच खेलेको}} !width=20|{{abbr|जित|जितेको}} !width=20|{{abbr|ड्र|बराबरी}} !width=20|{{abbr|हार|म्याच हारेको}} !width=20|{{abbr|गोल गरेको|गोल हानेको}} !width=20|{{abbr|गोल खाएको|गोल खाएको}} !width=20|{{abbr|भिन्नता|गोल भिन्नता}} !width=20|{{abbr|अंक|अंक}} |- style="background:#cfc;" |align="left"|{{fb|USA|1912}} |२||२||०||०||६||०||+६||'''४''' |- |align="left"|{{fb|PAR|1842}} |२||१||०||१||१||३||−२||'''२''' |- |align="left"|{{fb|BEL}} |२||०||०||२||०||४||−४||'''०''' |} {{football box |date = १३ जुलाई १९३० |time = ३:०० |team1 = {{fb|USA|1912}} |score = ३-० |team2 = {{fb|BEL}} |stadium = [[एस्टाडियो ग्रान पार्क सेन्ट्रल|एस्टाडियो पार्क सेन्ट्रल]], मोन्टेभिडियो |attendance = १८,३४६ |referee = }} ---- {{football box |date = १७ जुलाई १९३० |time = २:४५ |team1 = {{fb|USA|1912}} |score = ३-० |team2 = {{fb|PAR|1842}} |stadium = [[एस्टाडियो ग्रान पार्क सेन्ट्रल]], मोन्टेभिडियो |attendance = १८,३०६ |referee = }} ---- {{football box |date = २० जुलाई १९३० |time = ३:०० |team1 = {{fb|PAR|1842}} |score = १-० |team2 = {{fb|BEL}} |stadium = [[एस्टाडियो सेंटेनारियो]], मोन्टेभिडियो |attendance = १२,००० |referee = }} ===नक् आउट चरण=== {{Round4 <!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2 --> <!-- semi-finals --> |२६ जुलाई&nbsp;– मोन्टेभिडियो|'''{{fb|ARG}}'''|'''६'''|{{fb|USA|1912}}|१ |२७ जुलाई&nbsp;– मोन्टेभिडियो|'''{{fb|URU}}'''|'''६'''|{{fb|Kingdom of Yugoslavia}}|१ <!-- final --> |३० जुलाई&nbsp;– मोन्टेभिडियो|{{fb|ARG}}|२|'''{{fb|URU}}'''|'''४'''}} ====सेमी-फाइनल==== {{football box |date = २६ जुलाई १९३० |time = २:४५ |team1 = {{fb|ARG}} |score = ६-१ |team2 = {{fb|USA|1912}} |goals1 = [[लुइस मोन्टी|मोन्टी]] {{goal|२०}}<br />[[अलेजान्ड्रो स्कोपेली|स्कोपेली]] {{goal|५६}}<br />[[ गुइल्लेर्मो स्टाबिले|स्टाबिले]] {{goal|६९||८७}}<br />[[कार्लोस पेउसेल्ले|पेउसेल्ले]] {{goal|८०||८५}} |goals2 = [[जिम ब्राउन (फुटबलर)|ब्राउन]] {{goal|८९}} |stadium = [[एस्टाडियो सेंटेनारियो]], मोन्टेभिडियो |attendance = ७२,८८६ |referee = }} ---- {{football box |date = २७ जुलाई १९३० |time = २:४५ |team1 = {{fb|URU}} |score = ६-१ |team2 = {{fb|Kingdom of Yugoslavia}} |goals1 = [[पेड्रो सिया|सिया]] {{goal|१८||६७||७२}}<ref name="RSSSF">This is one of several goals for which the statistical details are disputed. The goalscorers and timings used here are those of FIFA, the official record. Some other sources, such as RSSSF, state a different scorer, timing, or both. See {{cite web |title=World Cup 19३0 finals |work=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |url=http://www.rsssf.com/tables/३0full.html | accessdate=15 August 2010 <!--DASHBot-->}}</ref><br />[[पेरेग्रीनो अन्सेल्मो|अन्सेल्मो]] {{goal|२०||३१}}<ref name="RSSSF"/><br />[[सान्टोस इरार्टे|इरार्टे]] {{goal|६१}}<ref name="RSSSF"/> |goals2 = [[डोड्रे भुजाडीनोभिक|भुजाडीनोभिक]] {{goal|४}}<ref name="RSSSF"/> |stadium = [[एस्टाडियो सेंटेनारियो]], मोन्टेभिडियो |attendance = ७९,८६७ |referee = }} ====फाइनल==== {{football box |date = ३० जुलाई १९३० |time = २:३० |team1 = {{fb|URU}} |score = ४-२ |team2 = {{fb|ARG}} |goals1 = [[पाब्लो डोराडो|डोराडो]] {{goal|१२}}<br />[[पेड्रो सिया|सिया]] {{goal|५७}}<ref name="RSSSF"/><br />[[सान्टोस इरार्टे|इरार्टे]] {{goal|६८}}<br />[[हेक्टर कास्ट्रो|कास्ट्रो]] {{goal|८९}} |goals2 = [[कार्लोस पेउसेल्ले|पेउसेल्ले]] {{goal|२०}}<br />[[गुइल्लेर्मो स्टाबिले|स्टाबिले]] {{goal|३७}}<ref name="RSSSF"/> |stadium = [[एस्टाडियो सेंटेनारियो]], मोन्टेभिडियो |attendance = ९३,००० |referee = }} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] 67pnsdsj3tuwnp7ief5qyrxbxbow80i 0 66452 1361751 1025999 2026-06-14T07:38:18Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1361751 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = FIFA World Cup | year = 1934 | other_titles = World's Cup<ref name="statutes">FIFA book of statutes, Roma 1934, prtd. Gebr. Fey & Kratz, Zürich, FIFA internal libray no. C br. 18, 1955.</ref><br />Campionato Mondiale di Calcio | image = WorldCup1934poster.jpg | size = 150px | caption = आधिकारिक पोस्टर | country = Italy | dates = २७ मे – १० जून (१५ दिन) | confederations = ४ | num_teams = १६ | venues = ८ | cities = ८ | champion = Italy | champion-flagvar = 1861 | count = 1 | second = Czechoslovakia | third = Germany | third-flagvar = 1933 | fourth = Austria | matches = 17 | goals = 70 | attendance = 363000 | top_scorer = {{flagicon|TCH}} [[Oldřich Nejedlý]] (5 goals) | player = {{flagicon|Kingdom of Italy}} [[Giuseppe Meazza]]<ref>{{cite web|url=https://www.topendsports.com/events/worldcupsoccer/golden-ball.htm|title=World Cup Best Players (Golden Ball)|publisher=Topend Sports|accessdate=23 June 2018}}</ref> | prevseason = [[१९३० फिफा विश्वकप|१९३०]] | nextseason = [[१९३८ फिफा विश्वकप|१९३४]] }} '''१९३४ फिफा विश्वकप''' [[फिफा]] [[फिफा विश्वकप|फुटबल विश्वकप]] प्रतियोगिताको दोश्रो संस्करण रहेको थियो । यो [[इटाली]]मा सन् १९३४ मे २७ देखि जुन १० सम्म चलेको थियो । फाइनलमा [[इटाली राष्ट्रिय फुटबल टोली|इटाली]]ले [[चेकोस्लोभाकिया]]लाई २-१ ले हराउदै दोश्रो विश्वकप पहिलो पटक आफ्नो झोलामा हालेको थियो ।<ref name=statutes>FIFA book of statutes, Roma 1934, prtd. Gebr. Fey & Kratz, Zürich, FIFA internal libray no. C br. 18, 1955</ref> ==सहभागी== ==म्याच खेलिने स्थान== ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} {{Commonscat|FIFA World Cup 1934}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] ce2kl718y8z7mpcwq63feymy4nz0tk2 0 74266 1361686 1358030 2026-06-13T13:35:50Z Bishaldev100 28807 /* बाह्य कडीहरू */ 1361686 wikitext text/x-wiki [[चित्र:The British Empire1.png|thumb|right|200px|ब्रिटिस साम्राज्य]] [[चित्र:BritishEmpire1920.png|right|200px]] '''ब्रिटिस साम्राज्य''' इतिहासमा विश्वकै सबैभन्दा ठुलो र शक्तिशाली साम्राज्य थियो। यसले विश्वको चार भागमा एक भाग पूरा आफ्नो अधीन गरेको थियो भने यसलाई [[संयुक्त अधिराज्य]]ले अधिकार गरेको थियो। त्यस समयमा ५० करोड मान्छे ब्रिटिसको हातमा थिए। यसको कम्तिमा पनि एउटा भूभागमा सूर्य सधैं चम्किरहने हुनाले, यसलाई "सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्य" भनेर वर्णन गरिएको थियो।{{Sfn|Jackson|2013|pp=5–6}} दोस्रो विश्वयुद्धमा, पूर्वी एसिया र दक्षिणपूर्वी एसियामा रहेका बेलायतका उपनिवेशहरू जापानी साम्राज्यले कब्जा गरेको थियो। बेलायत र यसका सहयोगीहरूको अन्तिम [[विजय]]को बावजुद, बेलायती प्रतिष्ठा र बेलायती अर्थतन्त्रमा परेको क्षतिले साम्राज्यको पतनलाई तीव्र बनायो। बेलायतको सबैभन्दा मूल्यवान र जनसंख्या भएको भारतले १९४७ मा ठूलो उपनिवेशीकरण आन्दोलनको स्वरुप स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो। १९५६ को [[स्वेज सङ्कट|स्वेज संकट]]ले विश्वव्यापी शक्तिको रूपमा बेलायतको पतन पुष्टि गर्‍यो, र १ जुलाई १९९७ मा हङकङ चीनलाई हस्तान्तरण गर्नु धेरैका लागि ब्रिटिश साम्राज्यको अन्त्यको प्रतीक बन्यो।<ref>{{Harvnb|Brendon|2007|p=660}}</ref> ==सम्पूर्ण इतिहास== {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ===पुस्तक सूची=== * {{Cite book |last=Jackson |first=Ashley |author-link=Ashley Jackson (historian) |title=The British Empire: A Very Short Introduction |date=2013 |publisher=OUP |isbn=978-0-1996-0541-5}} * {{Cite book |last=Brendon |first=Piers |author-link=Piers Brendon |title=The Decline and Fall of the British Empire, 1781–1997 |date=2007 |publisher=Random House |isbn=978-0-2240-6222-0}} ==बाह्य कडीहरू== {{साम्राज्य}} [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:यूरोपको पूर्व साम्राज्य]] rwv3rnkdohsqcnia7xjjk44687i5hvp 0 75020 1361755 1037214 2026-06-14T07:38:20Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1361755 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = २००६ | other_titles = फिफा विश्वकप जर्मनी २००६ | image = FIFA World Cup 2006 Logo.svg.png | size = 200px | caption = २००६ फिफा विश्वकप आधिकारिक लोगो | country =जर्मनी | dates = ९ जुन- ९ जुलाई (३१ दिन) | confederations = ६ | num_teams = ३२ | venues = १२ | cities = १२ | champion = Italy | count = ४ | second = France | third = Germany | fourth = Portugal | matches = ६४ | goals = १४७ | attendance ={{#expr: 66000 + 52000 + 48000 + 62959 + 49480 + 43000 + 41000 + 45000 + 46000 + 52000 + 43000 + 48000 + 52000 + 72000 + 43000 + 66000 + 65000 + 50000 + 41000 + 72000 + 52000 + 52000 + 43000 + 48000 + 45000 + 46000 + 41000 + 66000 + 43000 + 65000 + 50000 + 52000 + 72000 + 43000 + 45000 + 46000 + 52000 + 38000 + 48000 + 66000 + 50000 + 41000 + 65000 + 52000 + 46000 + 72000 + 45000 + 43000 + 66000 + 43000 + 52000 + 41000 + 46000 + 45000 + 65000 + 43000 + 72000 + 50000 + 52000 + 48000 + 65000 + 66000 + 52000 + 69000}} | top_scorer = {{flagicon|GER}} [[मिरोस्लाभ क्लोज]] | player = {{flagicon|FRA}} [[जिनेदिन जिदान|जिनेदिन जिदाने]] | goalkeeper = {{flagicon|ITA}} [[जियानलुइजी बुफन]] | young_player = {{flagicon|GER}} [[लुकास पोडोलस्की]] | prevseason = [[२००२ फिफा विश्वकप|२००२]] | nextseason = [[२०१० फिफा विश्वकप|२०१०]] }} सन् '''२०१० फिफा विश्वकप''' १९औं फिफा विश्वकप हो जो कि एउटा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो । यो फुटबल विश्वकप जर्मनीमा ९ जुन देखि ९ जुलाई २००६ सम्म चलेको हो । ==पाहुना चयन प्रक्रिया== {{ठुटो}} ==म्याच हुने स्थान== ==म्याच== * [[नुरेम्बर्गको लडाइँ (२००६ फिफा विश्वकप)|नुरेम्बर्गको लडाइँ]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons|FIFA World Cup Germany 2006|२००६ फिफा विश्वकप}} {{Wikivoyage|World Cup 2006|२००६ फिफा विश्वकप}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:२००६ फिफा विश्वकप]] lgesljqkhk6ek3csyl2vdtx1vjal8fv 0 86337 1361748 1280308 2026-06-14T07:33:47Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा −[[श्रेणी:युरोप]]; −[[श्रेणी:फुटबल प्रतियोगिता]]; −[[श्रेणी:फुटबल]]; −[[श्रेणी:खेलकुद]]; −[[श्रेणी:खेल]] 1361748 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = युरोपेली फुटबल च्याम्पियनसिप १९६८ | year = 1968 | other_titles = Italia '68 | image = UEFA Euro 1968 logo.svg | size = 200px | caption = UEFA Euro 1968 official logo | country = Italy | dates = ५-१० जून | num_teams = ५ | venues = ३ | cities = ३ | champion = Italy | count = १ | second = Yugoslavia | third = England | fourth = USSR | matches = 5 | goals = 7 | attendance = 260916 | top_scorer = {{flagicon|YUG}} [[ दार्गन् दिजाजिक्]] (दुई गोल) | player = | prevseason = [[युइएफए युरो १९६४|१९६४]] | nextseason = [[युइएफए युरो १९७२|१९७२]] }} '''([[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी ]]:-UEFFA Euro Cup1964)'''यो युरो कपको तेस्रो संस्करण हो ।जुन इटलीले आयोजना गरेको थियो।साथै यस युरो कप पाँच दिन सम्म सञ्चालन भएको थियो ।भने यश प्रतियोगितालाई युइएफई च्याम्पियनसीप नेसन्श कप पनि भनिन्थ्यो। ==खेल स्थान== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |rowspan=9|<center> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- |<div style="position:relative; border:0 solid black;"> [[File:Flag map of Italy.svg|350px]] <!-- Florence--> {{Image label|x=0.41 |y=0.352 |scale=350|text='''<span style="color:#0;">Florence</span>'''}} {{Image label|x=0.36 |y=0.36|scale=350|text=[[File:Soccer_ball.svg|link=Florence|12px]]}} <!-- Rome--> {{Image label|x=0.53 |y=0.58 |scale=350|text='''<span style="color:#0;">Rome</span>'''}} {{Image label|x=0.48 |y=0.59 |scale=350|text=[[File:Soccer_ball.svg|link=Rome|12px]]}} <!-- Naples--> {{Image label|x=0.69|y=0.69|scale=350|text='''<span style="color:#FFF">Naples</span>'''}} {{Image label|x=0.64|y=0.7|scale=350|text=[[File:Soccer_ball.svg|link=Naples|12px]]}} </div> |}</center> |- ! [[Rome]] ! [[Naples]] |- | [[Stadio Olimpico]] | [[Stadio San Paolo]] |- | Capacity: '''80,000''' | Capacity: '''82,000''' |- | [[File:L'Olimpico - panoramio.jpg|160px]] | [[File:19870510 sanpaolo.jpg|160px]] |- ! colspan=2|[[Florence]] |- | colspan=2|[[Stadio Comunale (Florence)|Stadio Comunale]] |- | colspan=2|Capacity: '''52,000''' |- | colspan=2|[[File:Soccer in Florence, Italy, 2007.jpg|320px]] |} ==छनोट टिमहरू== {| class="wikitable sortable" ! राष्ट्र !! Qualified as!! छनोट मिति !! सहभागी संख्या ^{'''[[#1|1]]'''} |- |{{fb|ENG}} |[[UEFA Euro 1968 qualifying|Play-off winner]] |{{dts|8 May 1968}} |0 (debut) |- |{{fb|ITA}} (host) |[[UEFA Euro 1968 qualifying|Play-off winner]] |{{dts|20 April 1968}} |0 (debut) |- |{{fb|URS|1955}} |[[UEFA Euro 1968 qualifying|Play-off winner]] |{{dts|11 May 1968}} |2 ('''[[1960 European Nations' Cup|1960]]''', [[1964 European Nations Cup|1964]]) |- |{{fb|YUG}} |छनोट समुहको विजेता |{{dts|24 April 1968}} |1 ([[1960 European Nations' Cup|1960]]) |} :<div id="1">¹ '''Bold''' indicates champion for that year</div> ==नकआउटका चरणहरू== [[File:Euro 1968.png|thumb|300px|फाइनल नतिजा ]] [[File:Ajman 1968-09-15 stamp - UEFA Euro 1968 champions crop.jpg|thumb|तत्कालीन इटालीएन फुटबल टिम]] All time are [[Central European Summer Time|CEST]]/[[UTC+2]] {{Round4-with third <!-- Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2 --> <!-- semi-finals --> |5 June – [[Naples]] ([[Stadio San Paolo]])|'''{{fb|ITA}}''' ([[coin toss]])|'''0'''|{{fb|URS|1955}}|0 |5 June – [[Florence]] ([[Stadio Comunale (Florence)|Stadio Comunale]])|'''{{fb|YUG}}'''|'''1'''|{{fb|ENG}}|0 <!-- final --> |8 June – [[Rome]] ([[Stadio Olimpico]]) (replayed 10 June)|'''{{fb|ITA}}'''|'''2 (1)'''|{{fb|YUG}}|0 (1) <!-- third place --> |8 June – [[Rome]] ([[Stadio Olimpico]])|'''{{fb|ENG}}'''|'''2'''|{{fb|URS|1955}}|0 }} {{फुटबलका केही ठूला अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरू}} ==स्रोत== [[श्रेणी:युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप प्रतियोगिताहरू]] 1b0qyobp4pr56tznaxx6jlo5ulu77hj 0 88316 1361745 1026067 2026-06-14T07:31:41Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा − 3 श्रेणीहरू; ±[[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन लिग]]→[[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] 1361745 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | tourney_name = युइएफए च्याम्पियन लिग | year =२०१६-१७ | image = Millennium Stadium Reflected.jpg | size = 300px | caption = | dates = २८ जुन-२४ अगस्ट २०१६ (छनोट चरण<br />१३ सेप्टेम्बर २०१६-३ जुन २०१७ (प्रतियोगिता) | num_teams = ३२ (समूह चरण)<br />७८ (जम्मा छनोट चरण) | associations = ५३ | champion_other = | count = | second_other = | matches = 56<!--Starting from group stage, exclude qualifying rounds and play-off round--> | goals = 165<!--Starting from group stage, exclude qualifying rounds and play-off round--> | attendance = {{#expr: <!--Group A-->+ 46440 + 30852 + 17155 + 59993 + 59944 + 46488 + 30862 + 34639 <!--Group B-->+ 35137 + 42126 + 33938 + 41281 + 28502 + 25991 + 35552 + 51641 <!--Group C-->+ 73290 + 30270 + 46283 + 57592 + 57814 + 96290 + 46283 + 53340 <!--Group D-->+ 70000 + 33989 + 48242 + 12646 + 15400 + 70000 + 40392 + 35000 <!--Group E-->+ 23459 + 85011 + 8100 + 26153 + 24125 + 28887 <!--Group F-->+ 72179 + 27304 + 65849 + 40094 + 46609 + 70251 <!--Group G-->+ 20970 + 34325 + 25605 + 31805 + 31037 + 23325 <!--Group H-->+ 43754 + 33261 + 36741 + 23875 + 6021 + 53907 <!--Round of 16 1st leg--> <!--Round of 16 2nd leg--> <!--Quarter-finals 1st leg--> <!--Quarter-finals 2nd leg--> <!--Semi-finals 1st leg--> <!--Semi-finals 2nd leg--> <!--Final--> }}<!--Starting from group stage, exclude qualifying rounds and play-off round--> | top_scorer = | prevseason = [[2015–16 UEFA Champions League|2015–16]] | nextseason = ''[[2017–18 UEFA Champions League|2017–18]]'' | updated = 1 November 2016 }} ''२०१६-१७ युइएफए च्याम्पियन लिग '' युरोपेली प्रिमियर कपको ६२औं संस्करण हो भने [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग| युइएफए च्याम्पियन लिग]] को २५औं संस्करण हो।यस प्रतियोगिताको फाइनल([[२०१६-१७ युइएफए च्याम्पियन लिग फाइनल]])[[मील्लेन्नियम स्टेडियम]], मा हुनेछ । <ref name="host">{{cite news |url=http://www.bbc.com/sport/0/football/33215755 |title=Champions League: Cardiff's Millennium Stadium to host 2017 final |publisher=BBC Sport |date=30 June 2015 |accessdate=30 June 2015}}</ref><ref name="host2">{{cite news |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2262032.html |title=Cardiff to host 2017 Champions League final |publisher=UEFA |date=30 June 2015 |accessdate=30 June 2015}}</ref> यस प्रतियोगिताको विजेताले [[२०१७ फिफा क्लब विश्वकप]] र [[२०१७ युइएफए सुपर कप]] मा आफ्नो उपस्थिति जनाउन पाउनेछ । साथै यस च्याम्पियन लिगको साबिक विजेताका रूपमा [[रियल म्याड्रिड]] रहेको छ।जसले ११औं पटक उपाधि जितेको थियो । ==सहभागी टिम== ==समूह चरण== ===समूह क === ===समूह ख=== ===समूह ग === ===समूह घ === ===समूह ङ === ===समूह च=== ===समूह छ === ==नकआउटचरण== {{main|२०१६-१७ युइएफए च्याम्पियन लिगको नकआउटका चरणहरू}} ===सेमिफाइनल=== ===फाइनल=== {{main|२०१६-१७ युइएफए च्याम्पियन लिगको फाइनल}} ==सर्वाधिक गोलकर्ताहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==स्रोतहरू== {{Reflist|colwidth=30em}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] {{युइएफए च्याम्पियन लिग}} ls8e4le9w4prh52j7q50enmgymnpl2i 0 91637 1361695 1357393 2026-06-13T14:50:08Z ~2026-34742-74 79336 /* पूर्वज */ 1361695 wikitext text/x-wiki '''पुँवर खड्का''' नेपाली [[क्षेत्री]] थर [[खड्का]]को एक कुलघरान हो । यिनीहरू [[कपिल गोत्र|कपिल, भारद्वाज, काेपिला, र कश्यप (काैशिल्य) गोत्र]]का हुन् ।<ref>http://www.karma99.com/2013/01/chettri-surnames.html?m=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312072818/http://www.karma99.com/2013/01/chettri-surnames.html?m=1 |date=2017-03-12 }}</ref> हिन्दू धर्मकाे गहिराे प्रभाव रहेका तर मष्ट देवलाई मुख्य देवता मानेर कुलकैरुपमा मान्दछन्। यिनीहरुले सव त्याग्न सक्छन्। तर आफ्नाे कुल मष्ट कुनै पनि हालतमा छाेड्दैनन्। यी खड्काहरुको इतिहास एकदम रोचक छ। पुँवर वंशी भएकाले याे जातिलाई पुँवार खड्का भनिन्छ। पुँवार यिनीहरुकाे कैरन हाे। गाेत्र फरक भएपनि पुँवार खड्काले पुँवार खड्काकाे छाेरी चेली संग विहेवारी गर्दैनन्। किन कि उनिहरुले गाेत्र भन्दा कैरनलाई प्राथामिकता दिन्छन्। यिनीहरु खस सभ्याताका सशक्त एक जातिका हुन्। खसान क्षेत्रकाे भुगाेलमा ई.पु. ८ ओं शताव्दी देखि वसेर खस - सभ्यता, संस्कृति, भाषा र लिपि निर्माणमा महत्वपूर्ण भुमिका निर्वाह गरेकाे जाति हाे। याे जाति आधुनिक नेपाल निर्माण संगै देशका सवै कुनामा फैलिएर वसेकाे छ। यहाँ कतिपयले भ्रमवस वा आफुलाई सर्व श्रेष्ट देखाउने महत्वकांक्षाले आर्य सभ्यताकाे परिचय दिने गर्छन्। खस सभ्यता र आर्य सभ्यता दुई फरक सभ्यता हुन्। आर्य सभ्यताकाे केन्द्र गंगा मैदान (हाल उत्तर भारत) हाे भने खस सभ्यताकाे केन्द्र हाल कर्णाली प्रदेशकाे सिंजा उपत्यका हाे। == '''गाेत्र परम्परा र वंश परम्परा''' == पुँवार खड्का गाेत्र परम्परामा नभई वंश परम्परामा चल्छन्। यसमा सभ्यताकाे प्रभावले काम गरेकाे छ। किन भने पुँवार खड्सका खस सभ्यताका हुन्। आर्य सभ्यता गाेत्र परम्परा अनुसार चल्छ भने खस सभ्यता वंश परम्परा अनुसार चल्छ। उनिहरु खस सभ्यता र वंश परम्पराका भएकाे एउटा गतिलाे प्रमाण के छ भने- "पुँवार खड्काकाे गाेत्र एउटै वा फरक जे भए पनि फरक पर्दैन। यदि पुँवार खड्का हाे भने फरक जुनसुकै गाेत्रका भए पनि छाेरी चेली चल्दैन। किन कि उनिहरुकाे रगतकाे सम्बन्ध छ। पुँवार खड्कासंग पुँवार थापा, पुँवार वस्नेत, पुँवार बुढाथाेकी र पुँवार दानी का विचमा पनि छाेरी चेली चल्दैनन्। राज्यले सुम्पेकाे जिम्मेवारीका आधारमा फरक थर कायम भए पनि यी पाँच भाइ एउटै बाबू आमाका सन्तान हुन्। थर खड्का, थापा, वस्नेत, बुढाथोकी र दानीका अगाडि पुँवार लाग्नेहरु एउटै बन्धु हुन्। अनि यस्तै थर भएका तर पुँवार वंशसंग नजाेडिएकाहरु बिचमा भने छाेरी चेली लिने-दिने हुन्छ। यद्यपि दुवै सभ्यताकाे क्षेत्र दक्षिण एसिया रहेकाे थियाे। त्याे क्षृेत्र अहिले भारत र नेपाल दुवै देशमा परे पनि केन्द्र आर्य सभ्यताकाे उत्तर भारतकाे गंगा मैदान र खस सभ्यताकाे केन्द्र नेपालकाे कर्णाली प्रदेशकाे जुम्ला स्थित सिंजा उपत्यकामा पर्छ। पुँवार खड्काहरु पाँच काजी मध्ये पर्छन्। इतिहास पल्टाउदा यिनिहरु राज खान्दानका राज परिवार हुन्। नेपाल र भारत (इन्डिया) का बिभिन्न ठाउँमा यीनिहरु राज चल्थ्यो। ==पूर्वज== पुँवर खड्काहरूले अरु धेरै पुर्वजहरु भएता पनि यिनीहरुकाे मुख्य (पुर्वज) धामु खड्का हुन् । पुँवार खड्काहरुले फरक फरक गाेत्र वताए पनि यिनीहरुकाे पुर्खा एउटै धामु खड्का हुन्। यिनीहरु उनकै सन्तान देशव्यापी फैलिएका हुन्। ==उल्लेखनीय पुँवर खड्काहरू:== ==स्रोत== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[कालिकोटे खड्का]] *[[खड्का (लकाई)]] [[श्रेणी:थरहरू]] 5ltrb2p0el32urk9yy2ycydbxdo1jjs 0 93267 1361679 1319180 2026-06-13T13:18:58Z Bishaldev100 28807 /* स्रोतहरू */ 1361679 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name =Κυϸανο (ब्याक्ट्रिया)<br/>कुषाण राजवंश ([[संस्कृत]])<br/> {{lang|grc|Βασιλεία Κοσσανῶν}} ([[युनानी भाषा|ग्रीक]]) |conventional_long_name = कुशान साम्राज्य |common_name = कुशान साम्राज्य |continent = एसिया |region = |country = अफगानिस्तान, भारत, पाकिस्तान |era = |status = |event_start = राजा कुजुला कदफिसेसद्वारा युझी जातिहरूलाई एकीकृत गरी साम्राज्य गठन गरेको |year_start =ईश्वी सन् ३० |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = सासानियन वंश, गुप्त वंश र हेफ्थलाइट्सले साम्राज्यको अन्त्य गरेको |year_end = ईश्वी सन् ३७५ |date_end = |p1 = इन्डो-स्काइथियन साम्राज्य |flag_p1 = |p2 = इन्डो-पार्थियन साम्राज्य |s1 = गुप्त साम्राज्य |s2 = सासानियन साम्राज्य |flag_s2 = Derafsh_Kaviani_flag_of_the_late_Sassanid_Empire.svg |s3 = हेफ्थलाइट्स साम्राज्य |flag_type = |image_coat = |image_map = Kushanmap.jpg |image_map_caption = सम्राट कनिष्क महानको शासनकालमा कुशान साम्राज्यको अत्यधिक सीमामा फैलावट <ref>"The Rabatak inscription claims that in the year 1 Kanishka I's authority was proclaimed in India, in all the satrapies and in different cities like Koonadeano (Kundina), Ozeno ([[Ujjain]]), Kozambo (Kausambi), Zagedo ([[Saketa]]), Palabotro ([[Pataliputra]]) and Ziri-Tambo (Janjgir-Champa). These cities lay to the east and south of Mathura, up to which locality Wima had already carried his victorious arm. Therefore they must have been captured or subdued by Kanishka I himself." "Ancient Indian Inscriptions", S. R. Goyal, p. 93. See also the analysis of [[Sims-Williams]] and J.Cribb, who had a central role in the decipherment: "A new Bactrian inscription of Kanishka the Great", in "Silk Road Art and Archaeology" No4, 1995–1996. Also Mukherjee B.N. "The Great Kushanan Testament", Indian Museum Bulletin.</ref> |capital = [[बामियन]] {{br}} [[पुरुषपुर]] ([[पेसावर|पेशावर]]){{br}} [[बेग्राम]]{{br}}[[तक्षशिला]]{{br}}[[मथुरा]] |common_languages = [[युनानी भाषा|ग्रीक भाषा]] (आधिकारिक भाषा सन् १२७ सम्म) {{br}} [[ब्याक्ट्रिया भाषा]] (आधिकारिक भाषा सन् १२७ पश्चात) {{br}} '''अन्य परिचित भाषा''': गान्धारी भाषा, चोरास्मी भाषा, [[पाली भाषा]], तुखारा भाषा, प्राकृत भाषा, शक बोली {{br}} '''दिव्य भाषा''': [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]] |religion = [[जोरास्त्र]]{{br}}[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]{{br}} बक्त्रियन धर्म{{br}}[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |government_type = राजतन्त्र |leader1 = कुजुला कदफिसेस |year_leader1 = ३०-८० |leader2 = किपुनाद |year_leader2 = ३५०-३७५ |title_leader = सम्राट |legislature = |today = {{flag|अफगानिस्तान}}<br>{{flag|इरान}}<br>{{flag|उज्बेकिस्तान}}<br>{{flag|किर्गिजस्तान}} <br>{{flag|चीन}} <br>{{Flag|ताजिकिस्तान}}<br> {{flag|नेपाल}} <br>{{flag|पाकिस्तान}} <br>{{flag|भारत}} }} '''कुशान साम्राज्य''' ([[युनानी भाषा|ग्रीक]]: Βασιλεία Κοσσανῶν ब्यासिलेइया कोशानोन, [[ब्याक्ट्रिया भाषा]]:Κυϸανο , ''कुशानो'' ; {{lang-sa|कुषाण राजवंश}}; [[बौद्ध मिश्रित संस्कृत]]: ''{{IAST|Guṣāṇa-vaṃśa}}'' ''गुशान वंश'', [[चिनियाँ भाषा]]: 貴霜帝國, [[पार्थियन भाषा]]: ''Kušanxšaθr'' ''कुशानक्षत्र''<ref>''The Dynasty Arts of the Kushans'', University of California Press, 1967, [http://books.google.com/books?id=udnBkQhzHH4C&pg=PA7&dq=Kushan+Sanskrit&hl=en&ei=UvPDTbbwC9zZ4waLkdijBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=Kushan%20Sanskrit&f=false p. 5]</ref>) ऐतिहासिक बक्त्रिया/ ब्याक्ट्रिया क्षेत्रमा रहेका प्राचिन युझी/ रुझी जातिहरूको साम्राज्य हो ।<ref>{{cite book | last=Runion | first=Meredith L. | title=The history of Afghanistan | year=2007 | publisher=Greenwood Press | location=Westport | isbn=9780313337987 | page=46 | quote=The Yuezhi people conquered Bactria in the second century B.C.E. and divided the country into five chiefdoms, one of which would become the Kushan Empire. Recognizing the importance of unification, these five tribes combined under the one dominate Kushan tribe, and the primary rulers descended from the Yuezhi.}}</ref><ref name=liu156>{{cite book | last=Liu | first=Xinrui | title=Agricultural and pastoral societies in ancient and classical history | year=2001 | publisher=Temple University Press | location=Philadelphia | isbn=9781566398329 | page=156 | editor=Adas, Michael}}</ref> कुशानहरूद्वारा शासित ठूला भूभाग अफगानिस्तान<ref>http://www.kushan.org/general/other/part1.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150707162312/http://www.kushan.org/general/other/part1.htm |date=2015-07-07 }}</ref>, पाकिस्तान र भारतमा रहेको थियो । ==सुरूवाती शासक== [[File:KushanHead.jpg|thumb|कुशान राजकुमार; उज्बेकिस्तानमा भेटाइएको]] [[File:Heraios profile.jpg|thumb|प्रथम कुशान राजा हेराइओस (सन् १-३०)]] ==शासकहरू== [[File:KushanTamgas.gif|thumb|कुशान राजाहरूको निशानछाप जसलाई तम्गास भनिन्छ]] *हेराइओस *कुजुला कदफिसेस *वीमा ताक्तो *वीमा कदफिसेस *[[कनिष्क|कनिष्क महान]] *वाशिष्क *हुविष्क *वासुदेव प्रथम *वासुदेव द्वितिय **वासुदेव तेस्रो **वासुदेव चौँथो **वासुदेव पाँचौ *छु *शक प्रथम *किपुनाद ==स्रोतहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:भारतका वंशहरू]] 09wvukri476zgyeylgs8rwll6ibovd4 0 95311 1361692 1319784 2026-06-13T13:59:38Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361692 wikitext text/x-wiki '''चिङ वंश''' (आधिकारिक: महान् चिङ, {{lang-en|The Quing Empire or Manchu dynasty}}) सन् १६३६बाट चिनमा स्थापित अन्तिम जहानियाँ शासक वंश थियो । यस वंशले १६४४ देखि सन् १९१२ सम्म (करिब ३ शताब्दी) राज गरेको थियो जसपछि [[मिङ वंश]] र हालको चिनमा स्थापित भएको थियो । १६ औँ शताब्दीको अन्तिम सम्ममा मिङका जग्गा धनी नुरहाचीले सैन्य समूह तयार पार्न थाले जसमा हाङचीनियाँ, जुरचेन र मङ्गोल जस्ता जातिहरू पर्थे । उनले नै यसलाई समूहगत तयार पार्दै मान्चुज् नाम दिए । सन् १६३६ सम्म आइपुग्दा उनका छोरा होङ ताजीले मिङलाई लियाओदाङबाट लखेटे र नयाँ वंश चिङको घोषणा गरे । सन् १६४४ मा लि जिचेङद्वारा अगाडि बडेको समुहले मिङको राजधानी [[बेइजिङ|बेङजीङ]] कब्जा गर्यो । सुरुका शासकहरूले मन्चु शैली नै अपनाए, उनीहरूका उपनाममा शासक हुन्थ्यो । उनीहरू [[कन्फुसियस]]का उक्ति पछ्याउँथेँ । ==इतिहास== * [[पहिलो अफिम युद्ध]] * [[नानकिङ सन्धि]]- १८४२ * [[पहिलो दोस्रो चीन-जापानी युद्ध|पहिलो चीन-जापान युद्ध]]-१८९४-९५ * [[दोस्रो चीन-जापानी युद्ध|द्वितीय चीन-जापान युद्ध]] * [[चीनको क्रान्ति, सन् १९११]] ==समाज/संस्कृति== चिङ वंशको सुरुवात र मध्य समयको सामाजिक इतिहासको मुख्य कुरा जनसङ्ख्या वृद्धि थियो । बढ्दो संख्या विभिन्न ठाउँमा भूगोलमा छरिएका प्रमाणहरू छन्, उक्त समयको चिङ सरकारले नै यस प्रकृयालाई सहयोग गर्ने गर्थ्यो । आर्थिक विकास, व्यापारमा चिङहरू दक्षिण पुर्व सम्म पुग्थे । [[File:Xu Yang - Marriage.jpg|thumb|विवाहको दृश्य, १७५९ ]] चिङ समाज पाँच भागमा बाँडिएको थियो । साधरणत: चिङ समाज २ भागमा नै विभाजित थियो: पहिलो साधारण/सामान्य र दोस्रो तल्लो वर्ग जसमा (नोकर, कम्लरी, आदि पर्थे) । व्यापारी, किसान, कलाकार, अध्ययनकर्ता सामान्य दर्जामा राखिन्थे । ==अर्थ== [[File:Qing-dynasty-vases.jpg|thumb|280px|चिङ समयका फूलदानी]] १७ शताब्दीको अन्त सँगैँ चिनियाँ अर्थतन्त्र युद्धबाट सुरक्षित बनेर उदाइसकेको थियो, जुन युद्धमा मिङ वंश फालियो । आउँदा शताब्दीहरूमा बढ्दो जनसङ्ख्या र बाह्य मुलुकहरूसँगको बजारवृद्धि पनि हुँदै गयो । चिनले चिया, रेशम र अन्य उत्पादनहरू पश्चिमा मुलुकहरूमा पुर्याउँदै गयो । यस बापत् चिनले चाँदी भित्रायो जसले बजारको स्थायी कायम गरिरह्यो । १८ शताब्दीको अन्तिम सम्म आइपुग्दा जनसङ्ख्या ३०० मिलियन पुगिसकेका थिए । लामो समयसम्म शान्त वातावरण र चीनमा भित्रिएकि नयाँ खाद्य सामग्रीले पनि यसलाई सहयोग मिल्यो । व्यापार चिनियाँ शहरहरूमा बढ्यो । ==कला== यस समयमा कलाको विकास हुँदै आयो । प्रकाशखाना, बाग्लदों शहरी क्षेत्र र कन्फुसियस्का सुत्रहरूको प्रभावले कला क्षेत्रमा परिवर्तन छायो । चिङ समयका सम्राटहरु काव्य र चित्रकलामा पोख्त हुन्थे, उनीहरूको कलाको विषय कन्फुसियस सम्बन्धित नै हुन्थे । [[File:清代官宦人家居家生活圖集. 官人進諫.jpg|thumb|left|]] [[File:Jade book-IMG 4433 4434 4435 4436-white.jpg|thumb|left|]] चिङ समयमा साहित्य नयाँ उचाइमा पुग्यो । कविता दुवै महिला र पुरुषहरूले नै लेख्थे । यस समयका कविताहरु चिनियाँ ओपेरासँग नजिक छन् । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons+cat|清朝|चिङ वंश}} [[श्रेणी:चीन]] luy8dssqqwges5r3yj4t593ufy91evp 0 97675 1361669 1327780 2026-06-13T13:17:08Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361669 wikitext text/x-wiki '''मुगल साम्राज्य''' ([[Persian language|Persian]]: {{nq|هند مغولان}}, Hind-e Moǧulān; {{lang-ur|{{nq|مغلیہ سلطنت‎}}}}, उर्दु उच्चारण: मुग्लिया सल्तनत) वा '''मोग साम्राज्य''' [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा एक साम्राज्य थियो। ==इतिहास == ===बाबर र हुँमायु (१५२६-१५५६)=== {{Main|बाबर|हुमायूँ}} [[चित्र:Zahir al-Din Muhammad Babur - Babur and His Warriors Visiting a Hindu Temple - Walters W59622B - Full Page.jpg|thumb|upright|[[बाबर]], मुगल साम्राज्यका संस्थापक, र उनका योद्धा हिन्दु मन्दिरको भ्रमण गर्दै]] मुगल साम्राज्यको संस्थापना [[बाबर]] (राज्यकाल १५२६-१५३०) बाट भएको थियो। उनी मध्य एसियाका शासकका वंशज थिए। उनका पिता तिमुरका वंशज थिए भने उनको आमा [[जङ्गेज खाँ|जंगेज खान]]का वंशज थिइन्।<ref name="Berndl">{{Cite book |last=Berndl |first=Klaus |title=National Geographic Visual History of the World |publisher=National Geographic Society |year=2005 |isbn=978-0-7922-3695-5 |pages=318–320}}</ref> आफ्नो पूर्वजको विरासतबाट निस्केर आफ्नो महत्वाकांक्ष पूरा गर्न उनी भारतीय उप महाद्वीप तर्फ लागे।<ref>{{Cite book |last=Bayley |first=Christopher |title=The European Emergence. The Mughals Ascendant |isbn=0-7054-0982-1 |page=151}}</ref> उनले आफुलाई [[काबुल]]मा स्थापित गरे र [[अफगानिस्तान|अफ्गानिस्तान]]बाट दक्षिण तर्फ खाइबर पास हुँदै दक्षिण तिर भारत तिर लागे।<ref name="Berndl" /> बाबरको सेनाले [[इब्राहिम लोदी]]लाई पानीपतमा पराजित गर्यो। यद्यपि, यो समय सम्ममा दिल्ली सल्तनतको लोदी वंश कमजोर भैसकेको थियो र उत्तर भारतको मेवाड राज्य सबैभन्दा शक्तिशाली राज्य थियो र यसका शासक राना साँगा थिए। आग्रा नजिकैको निर्णायक युद्धमा बाबरको तिमुरिद फौजले साँगाको राजपुत सेनालाई पराजित गर्यो। यो लडाइँ भारतेर्य इतिहासको सबैभन्दा निर्णायक र महत्त्वपूर्ण लडाइँ थियो जसले उत्तर भारतको दुई शताब्दीको भाग्य सधैँको लागि फेरिदियो। यो लडाइँ पछि, मुगल साम्राज्यको केन्द्र काबुलबाट [[आग्रा]] सर्यो। युद्ध र सैन्य अभियानबाट बनेको यो नयाँ साम्राज्यले जड समात्न समय लाग्यो।<ref>{{Cite book |last=Bayley |first=Christopher |title=The European Emergence. The Mughals Ascendant |isbn=0-7054-0982-1 |page=154}}</ref> उनको पुत्र हुमायु (शासन १५३०-१५५५) को समयमा साम्राज्यमा अस्थिरता छायो र बिद्रोहीको कारण [[हुमायूँ|हुमायु]] पर्सियामा निर्वासित हुन बाध्य भए। मुगल शासनको समयको बीचमा सुर साम्राज्य(१५४०-१५५५)को शासन चलेको थियो।<ref name="Berndl" /> हुमायु पर्सियामा निर्वासित हुँदा सफविद वंश र मुगल बीच सम्बन्ध राम्रो बन्यो र मुगल दरबारमा फारसी संस्कृतिको प्रवाभ देखिन्छ। हुमाय १५५५ मा पर्सियाबाट फर्किए र भारतमा मुगल शासन पुनर्स्थापना गरे, तर एक दुर्घटनामा परेर अर्को वर्ष उनको मृत्यु भयो।<ref name="Berndl" /> ===पतन=== [[चित्र:1751_map_of_India_from_"Historical_Atlas_of_India",_by_Charles_Joppen.jpg|left|thumb|१७५१ मा साम्राज्यको अवशेष]] औरंगजेबका छोरा बहादुर शाह प्रथमले आफ्नो पिताको धार्मिक नीतिहरू खारेज गरे र प्रशासन सुधार गर्ने प्रयास गरे। "यद्यपि, १७१२ मा उनको मृत्यु पछि, मुगल वंशमा अराजकता र हिंसक झगडा प्रशय पायो। १७१९ मा मात्र, चार सम्राटहरू क्रमशः गद्दी आरोहण गरे"।<ref name="Berndl2" /> [[चित्र:Maratha_Army_under_Parshurambhau_Patwardhan.jpg|right|thumb|आक्रमणकारी मराठा साम्राज्यका घोडाहरू]] मुहम्मद शाह (शासनकाल: १७१९–१७४८ )को शासनकालमा, साम्राज्य टुट्न थाल्यो र मध्य भारतको विशाल भूभाग मुगलबाट [[मराठा साम्राज्य|मराठा]] हातमा गयो। पश्चिम एसिया, काकेशस र मध्य एसियाका धेरैजसो भूभागमा पहिले नै इरानी आधिपत्य पुनर्स्थापित गारेका [[नादिर शाह]]को सुदूर भारतीय अभियान दिल्लीको लुटसँगै टुङ्गियो र मुगल शक्ति र प्रतिष्ठा धुलोमा मिल्यो। साम्राज्यका धेरै अभिजात वर्गहरूले अब आफ्नै मामिलाहरू नियन्त्रण गर्न खोजे, र स्वतन्त्र राज्यहरू बनाउनको लागि छुट्टिए। तर, सुगाता बोस र आयशा जलालका अनुसार, मुगल सम्राट सार्वभौमसत्ताको उच्चतम स्थान रूपमा निरन्तर नै थियो। मुस्लिम समूह मात्र होइन, मराठा, हिन्दु र सिख समूहले भारतको सार्वभौमसत्ताको रूपमा बादशाहलाई औपचारिक मान्यता दिएका थिए।<ref name="MSA2">{{Cite book|last1=Bose|first1=Sugata|url=https://archive.org/details/modernsouthasiah00bose|title=Modern South Asia: History, Culture, Political Economy|last2=Jalal|first2=Ayesha|publisher=Routledge|year=2004|isbn=978-0-203-71253-5|edition=2nd|page=[https://archive.org/details/modernsouthasiah00bose/page/41 41]|author-link1=Sugata Bose|author-link2=Ayesha Jalal|url-access=registration}}</ref> यसैबीच, खण्डित मुगल साम्राज्य भित्रका बढ्दो क्षेत्रीय राजनीतिले साम्राज्यलाई कमजोर बनायो, जसले गर्दा कर्नाटक युद्ध र बङ्गाल युद्धको दौडान हार भोग्नु पर्यो। [[चित्र:Equestrian_Portrait_of_Shah_Alam_II,_18th_century.jpg|left|thumb|शाह आलम द्वितीय घोडामा]] मुगल बादशाह शाह आलम द्वितीय (१७५९-१८०६) ले मुगल पतनलाई उल्टाउने व्यर्थ प्रयासहरू गरे तर अन्ततः अफगानिस्तानका अमीर, अहमद शाह अब्दालीको सुरक्षा खोज्नुपर्‍यो, परिणामस्वरुप सन् १७६१ मा [[मराठा साम्राज्य]] र अफगान (अब्दालीको नेतृत्वमा) बीच पानीपतको तेस्रो लडाइँ भयो। सन् १७७१ मा मराठाहरूले अफगान नियन्त्रणबाट दिल्लीलाई पुनः नियन्त्रण गरे र १७८४ मा उनीहरू आधिकारिक रूपमा दिल्ली बादशाहका संरक्षक बने,<ref name="Rathod1994">{{Cite book|last=Rathod|first=N.G.|url=https://books.google.com/books?id=uPq640stHJ0C&pg=PA8|title=The Great Maratha Mahadaji Scindia|publisher=Sarup & Sons|year=1994|isbn=978-8185431529|location=New Delhi|page=8}}</ref> यो अवस्था दोस्रो अङ्ग्रेज -मराठा युद्धसम्म जारी रह्यो। त्यसपछि, ब्रिटिस ईस्ट इन्डिया कम्पनी दिल्लीमा मुगल वंशको संरक्षक बन्यो।<ref name="MSA2" /> ब्रिटिस ईस्ट इण्डिया कम्पनीले सन् १७९३ मा पूर्व मुगल प्रदेश बङ्गाल-बिहारलाई नियन्त्रणमा लियो र स्थानीय शासन (निजामत) लाई खारेज गर्यो र यसको निरन्तरता सन् १८५७ सम्म भएको थियो जति बेला भारतीय उपमहाद्वीपमा ब्रिटिस औपनिवेशिक युगको सुरुवात भएको थियो। सन् १८५७ सम्ममा पूर्व मुगल भारतको ठुलो हिस्सा ईस्ट इन्डिया कम्पनीको नियन्त्रणमा थियो। १८५७-१८५८ को युद्ध मा पछि अन्तिम मुगल, [[बहादुर शाह जफर]], ब्रिटिस ईस्ट इण्डिया कम्पनी द्वारा अपदस्थ र १८५८ मा निर्वासित गरियो। ''गभर्मेन्ट अफ इन्डिया एक्ट १८५८,'' मार्फत ''ब्रिटिस क्राउन''ले ब्रिटिस राजको रूपमा भारतमा ईस्ट इन्डिया कम्पनी-नियन्त्रित क्षेत्रहरू प्रत्यक्ष नियन्त्रण ग्रहण गर्यो।। सन् १८७६ मा बेलायती [[महारानी भिक्टोरिया]]ले भारतको महारानीको उपाधि ग्रहण गरिन्। == मुगल बादशाहको सूची == मुगल बादशाहको सूची यस प्रकार छ: * '' बैजनी रंगको पंक्तिले उत्तर भारतमा [[सूरी साम्राज्य]] को सङ्क्षिप्त शासनकाललाई जनाउँछ।'' * भारतमा मुगल वंश<ref>{{Cite web|url=https://hindwafact.com/mughal-empire-family-tree/|title=मुगल साम्राज्य का इतिहास र मुगल बादशाहहरू सँग जोडिएको रोचक जानकारी mughal empire family tree|last=Singh|first=Adityaraj|date=2020-07-25|website=HindwaFact|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725105856/https://hindwafact.com/mughal-empire-family-tree/|archive-date=25 जुलाई 2020|access-date=2020-07-29|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725105856/https://hindwafact.com/mughal-empire-family-tree/ |date=2020-07-25 }}</ref> को संस्थापक बाबर थिए। बाबर एव उनको उतराधिकारी मुगल शासक तुर्क एव सुन्नी मुसलमान थिए। बाबर एक मुगल शासक थिए। उनले भारतमा मुगलशासक को पद‌-पादशाहीको धारण गरेका थिए। * बाबर पश्चात कयौँ पिढी मुगलले भारतमा शासन गरेका थिए। * यी शासक मध्ये अकवर एक महान शासक साबित भए। {| class="wikitable" style="width:100%;" ! style="background:#b0dc58; width:8%;" |चित्र ! style="background:#b0dc58; width:12%;" |नाम ! style="background:#f0dc88; width:18%;" |जन्म नाम ! style="background:#b0dc88; width:9%;" |जन्म ! style="background:#b0dc88; width:20%;" |राज्यकाल ! style="background:#b0dc88; width:13%;" |मृत्यु ! style="background:#b0dc28; width:20%;" |टिप्पनी |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Idealized portrait of Babur (1483-1530) in Persian style, painted circa 1605-1615 in India (British Museum 1921,1011,0.3).jpg|108x108px]] | style="text-align:center;" |''बाबर''{{Nastaliq|بابر}} | style="text-align:center;" |[[बाबर|ज़हीरुद्दीन मुहम्मद]]{{Nastaliq|ظہیر الدین محمد}} | style="text-align:center;" |१४ फेब्रुअरी १४८३ | style="text-align:center;" |२० अप्रिल १५२६ – २६ डिसेम्बर १५३० | style="text-align:center;" |२६ डिसेम्बर १५३० (आयु ४७) | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Humayun_of_India.jpg|114x114px]] | style="text-align:center;" |''हुमायूँ''{{Nastaliq|ہمایوں}} | style="text-align:center;" |[[हुमायूँ|नसीरुद्दीन मुहम्मद हुमायूँ]]{{Nastaliq|نصیر الدین محمد ہمایوں}}<small>(पहला राज्यकाल)</small> | style="text-align:center;" |६ मार्च १५०८ | style="text-align:center;" |२६ डिसेम्बर १५३० – १७ मे १५४० | style="text-align:center;" |२७ जनवरी १५५६ (आयु ४७) | style="text-align:center;" |[[चित्र:Humayu_tomb_DELHI.jpg|189x189px|हुमायूं को मकबरा]] |- style="background:#EDE4EB" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | |- style="background:#EDE4EB" | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Humayun_of_India.jpg|114x114px]] | style="text-align:center;" |''हुमायूँ'' {{Nastaliq|ہمایوں}} | style="text-align:center;" |[[हुमायूँ|नसीरुद्दीन मुहम्मद हुमायूँ]]{{Nastaliq|نصیر الدین محمد ہمایوں}}<small>(दूसरा राज्यकाल)</small> | style="text-align:center;" |६ मार्च १५०८ | style="text-align:center;" |२२ फेब्रुअरी १५५५ – २७ जनवरी १५५६ | style="text-align:center;" |२७ जनवरी १५५६ (आयु ४७) | style="text-align:center;" |१५४० मा सुरी वंशका शेर शाह सूरीले हुमायूलाई अपदस्त गरे, तर इस्लाम शाह सूरी (शेर शाह सूरी को छोरा र उत्तराधिकारी) को मृत्यु पश्चात १५५५ मा हुमायुंले सिंहासन पुनः हासिल गरे। |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Akbar_Shah_I_of_India.jpg|112x112px]] | style="text-align:center;" |''अकबर-ए-आज़म'' {{Nastaliq|اکبر اعظم}} | style="text-align:center;" |[[अकबर|जलालुद्दीन मुहम्मद]]{{Nastaliq|جلال الدین محمد اکبر}} | style="text-align:center;" |१५ अक्टुबर १५४२ | style="text-align:center;" |११ फेब्रुअरी १५५६ – २७ अक्टुबर १६०५ | style="text-align:center;" |२७ अक्टुबर १६०५ (आयु ६३) | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Jahangir_of_India.jpg|106x106px]] | style="text-align:center;" |''जहाँगीर''{{Nastaliq|جہانگیر}} | style="text-align:center;" |[[जहाँगीर|नूरुद्दीन मुहम्मद सलीम]]{{Nastaliq|نور الدین محمد سلیم}} | style="text-align:center;" |३१ अगस्ट १५६९ | style="text-align:center;" |३ नोबेम्बर १६०५ – २८ अक्टुबर १६२७ | style="text-align:center;" |२८ अक्टुबर १६२७ (आयु ५८) | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Shah_Jahan_I_of_India.jpg|113x113px]] | style="text-align:center;" |''शाह-जहाँ-ए-आज़म''{{Nastaliq|شاہ جہان اعظم}} | style="text-align:center;" |[[शाह जहाँ|शहाबुद्दीन मुहम्मद ख़ुर्रम]]{{Nastaliq|شہاب الدین محمد خرم}} | style="text-align:center;" |५ जनवरी १५९२ | style="text-align:center;" |१९ जनवरी १६२८ – ३१ जुलाई १६५८ | style="text-align:center;" |२२ जनवरी १६६६ (आयु ७४) | style="text-align:center;" |[[चित्र:Tombs-in-crypt.jpg|72x72px|शाहजहां को कब्र]] |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Alamgir_I_of_India.jpg|115x115px]] | style="text-align:center;" |''अलामगीर'' (औरंगज़ेब) {{Nastaliq|عالمگیر}} | style="text-align:center;" |[[औरंगज़ेब|मुइनुद्दीन मुहम्मद]] {{Nastaliq|محی الدین محمداورنگزیب}} | style="text-align:center;" |३ नोबेम्बर १६१८ | style="text-align:center;" |३१ जुलाई १६५८ – ३ मार्च १७०७ | style="text-align:center;" |३ मार्च १७०७ (आयु ८८) | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Bahadur_Shah_I_of_India.jpg|107x107px]] | style="text-align:center;" |''बहादुर शाह'' | style="text-align:center;" |[[बहादुर शाह प्रथम|क़ुतुबुद्दीन मुहम्मद मुआज्ज़म]] قطب الدین محمد معظم | style="text-align:center;" |१४ अक्टुबर १६४३ | style="text-align:center;" |१९ जुन १७०७ – २७ फेब्रुअरी १७१२ | style="text-align:center;" |२७ फेब्रुअरी १७१२ (आयु ६८) | style="text-align:center;" |उनले मराठाहरू को साथ बस्तिहरू बनाए, राजपूहरूलाई शान्त गरे र पन्जाब मा सिखहरू को साथ मित्रता बनाए। |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Jahandar_Shah_of_India.jpg|118x118px]] | style="text-align:center;" |''जहांदार शाह'' | style="text-align:center;" |[[जहांदार शाह|माज़ुद्दीन जहंदर शाह बहादुर]] معز الدین جہاں دار شاہ بہادر | style="text-align:center;" |९ मे १६६१ | style="text-align:center;" |२७ फेब्रुअरी १७१२ – १० जनवरी १७१३ | style="text-align:center;" |१२ फेब्रुअरी १७१३ (आयु ५१) | style="text-align:center;" |अपने विज़ीर ज़ुल्फ़िकार खान द्वारा अत्यधिक प्रभावित। |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Farrukhsiyar_of_India.jpg|121x121px]] | style="text-align:center;" |''फर्रुख्शियार'' | style="text-align:center;" |[[फ़र्रुख़ सियर|फर्रुख्शियार]] فروخ شیار | style="text-align:center;" |२० अगस्ट १६८५ | style="text-align:center;" |११ जनवरी १७१३ – २८ फेब्रुअरी १७१९ | style="text-align:center;" |१९ अप्रिल १७१९ (आयु ३३) | style="text-align:center;" |१७१७ मा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिस ईस्ट इण्डिया कम्पनी]]लाई एक आदेश जारी गरी [[बङ्गाल|बङ्गाल]]मा स्वतन्त्र व्यापार गर्ने अधिकार प्रदान गरे, जसकारण पूर्वी तटमा कम्पनीको शक्ति बढ्यो। |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Rafi_ud-Darajat_of_India.jpg|112x112px]] | style="text-align:center;" |रफी उल-दर्जत | style="text-align:center;" |[[रफी उद-दर्जत|रफी उल-दर्जत]] رفیع الدرجات | style="text-align:center;" |१ डिसेम्बर १६९९ | style="text-align:center;" |२८ फेब्रुअरी – ६ जुन १७१९ | style="text-align:center;" |६ जुन १७१९ (आयु १९) | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Shah_Jahan_II_of_India.jpg|113x113px]] | style="text-align:center;" |शाहजहां द्वितीय | style="text-align:center;" |[[रफी उद-दौलत]] رفیع الدولہ | style="text-align:center;" |जुन १६९६ | style="text-align:center;" |६ जुन १७१९ – १७ सेप्टेम्बर १७१९ | style="text-align:center;" |१८ सेप्टेम्बर १७१९ (आयु २३) | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Muhammad_Shah_of_India.jpg|119x119px]] | style="text-align:center;" |मुहम्मद शाह | style="text-align:center;" |[[मुहम्मद शाह (मुग़ल)|रोशन अख्तर बहादुर]] روشن اختر بہادر | style="text-align:center;" |७ अगस्ट १७०२ | style="text-align:center;" |२७ सेप्टेम्बर १७१९ – २६ अप्रिल १७४८ | style="text-align:center;" |२६ अप्रिल १७४८ (आयु ४५) | style="text-align:center;" |<!--Got rid of the [[Syed Brothers]]. Fought a long war with the Marathas, losing [[Deccan]] and [[Malwa]] in the process. Suffered the invasion of [[Nadir Shah]] of Persia in 1739. He was the last Mughal Emperor to possess effective control over the empire--> |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Ahmad_Shah_Bahadur_of_India.jpg|115x115px]] | style="text-align:center;" |अहमद शाह बहादुर | style="text-align:center;" |[[अहमद शाह बहादुर]] احمد شاہ بہادر | style="text-align:center;" |२३ डिसेम्बर १७२५ | style="text-align:center;" |२९ अप्रिल १७४८ – २ जुन १७५४ | style="text-align:center;" |१ जनवरी १७७५ (आयु ४९) | style="text-align:center;" |सिकंदराबाद को लड़ाई मा मराठाहरू द्वारा मुगल सेना को हार |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Alamgir_II_of_India.jpg|109x109px]] | style="text-align:center;" |आलमगीर द्वितीय | style="text-align:center;" |[[आलमगीर द्वितीय|अज़ीज़ुद्दीन]] | style="text-align:center;" |६ जुन १६९९ | style="text-align:center;" |३ जुन १७५४ – २९ नोबेम्बर १७५८ | style="text-align:center;" |२९ नोबेम्बर १७५९ (आयु ६०) | style="text-align:center;" |<!--Domination of [[Vizier]] [[Ghazi ud-Din Khan Feroze Jung III|Imad-ul-Mulk]]--> |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Sin_foto.svg|107x107px]] | style="text-align:center;" |शाहजहां तृतीय | style="text-align:center;" |[[शाहजहां तृतीय|मुही-उल-मिल्लत]] | style="text-align:center;" |१७११ | style="text-align:center;" |१० डिसेम्बर १७५९ – १० अक्टुबर १७६० | style="text-align:center;" |१७७२ (आयु ६०-६१) | style="text-align:center;" |[[बक्सर का युद्ध|बक्सर के युद्ध]] के दौरान बङ्गाल, बिहार र ओडिसा के निजाम का समेकन। १७६१ मा [[हैदर अली]] [[मैसुर|मैसुर]] के [[सुल्तान]] बने; |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Ali_Gauhar_of_India.jpg|110x110px]] | style="text-align:center;" |शाह आलम द्वितीय | style="text-align:center;" |[[शाह आलम द्वितीय|अली गौहर]] | style="text-align:center;" |२५ जुन १७२८ | style="text-align:center;" |१० अक्टुबर १७६० – १९ नोबेम्बर १८०६ | style="text-align:center;" |१९ नोबेम्बर १८०६ (आयु ७८) | style="text-align:center;" |१७९९ मा [[मैसुर|मैसुर]] के [[टीपू सुल्तान]] का निष्पादन |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Akbar_Shah_II_of_India.jpg|108x108px]] | style="text-align:center;" |अकबर शाह द्वितीय | style="text-align:center;" |[[अकबर शाह द्वितीय|मिर्ज़ा अकबर]] अर्थात '''अकबर शाह सानी''' | style="text-align:center;" |२२ अप्रिल १७६० | style="text-align:center;" |१९ नोबेम्बर १८०६ – २८ सेप्टेम्बर १८३७ | style="text-align:center;" |२८ सेप्टेम्बर १८३७ (आयु ७७) | style="text-align:center;" |<!--Titular figurehead under British protection.--> |- | style="text-align:center;" |[[चित्र:Bahadur_Shah_II_of_India.jpg|98x98px]] | style="text-align:center;" |बहादुर शाह द्वितीय | style="text-align:center;" |[[बहादुर शाह ज़फ़र|अबू ज़फर सिराजुद्दीन मुहम्मद बहादुर शाह ज़फर]] अर्थात '''बहादुर शाह ज़फर''' | style="text-align:center;" |२४ अक्टुबर १७७५ | style="text-align:center;" |२८ सेप्टेम्बर १८३७ – २१ सेप्टेम्बर १८५७ | style="text-align:center;" |७ नोबेम्बर १८६२ | style="text-align:center;" |अन्तिम मुगल सम्राट। [[१८५७ का प्रथम भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|१८५७ के भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम]] के बाद ब्रिटिस द्वारा अपदस्थ र [[म्यानमार|बर्मा]] मा निर्वासित गरियो । |} [[चित्र:Portrait_of_Bahadur_Shah_II_as_calligrapher._Delhi,_ca._1850,_Royal_Ontario_Museum,_Toronto._-_копия.jpg|right|thumb|Portrait of Bahadur Shah II]] ==अर्थतन्त्र == मुगल साम्राज्यको समयमा भारतीय अर्थतन्त्र बृहत् र समृद्ध थियो।<ref name="Schmidt2015">{{Cite book |last=Schmidt |first=Karl J. |url=https://books.google.com/books?id=BqdzCQAAQBAJ&pg=PA100 |title=An Atlas and Survey of South Asian History |publisher=Routledge |year=2015 |isbn=978-1-317-47681-8 |pages=100–}}</ref> मुगल कालमा, सन् १६००मा भारतको जीडिपी विश्वैक अर्थतन्त्रको अनुमानित २२% थियो। विश्व अर्थतन्त्रमा यो हिस्सा चीनको मिङ वंश पछिको दोस्रो ठुलो र युरोपको भन्दा ठुलो थियो। १७०० आइपुग्दा, विश्व अर्थतन्त्रमा मुगल भारतको जिडिपी २४% पुगेको थियो। र चीनको [[चिङ वंश]]लाई पछि पार्दै विश्वको सबैभन्दा ठुलो अर्थतन्त्र बनेको थियो।<ref name="Maddison2003">{{Cite book |last=Maddison |first=Angus |url=https://books.google.com/books?id=rHJGz3HiJbcC&pg=PA256 |title=Development Centre Studies The World Economy Historical Statistics: Historical Statistics |year=2003 |publisher=OECD Publishing |isbn=978-92-64-10414-3 |pages=256– |author-link=Angus Maddison}}</ref> १८औँ शताब्दी सम्म, मुगल साम्राज्यले विश्वको औद्योगिक उपजको करिब २५% उत्पादन गर्ने गरेको थियो।<ref name="Williamson">[[Jeffrey G. Williamson]] & David Clingingsmith, [http://www.lse.ac.uk/economicHistory/Research/GEHN/GEHNPDF/Conf7_Williamson.pdf India's Deindustrialization in the 18th and 19th Centuries], Global Economic History Network, [[London School of Economics]]</ref> मुगल शासनकालमा, भारतको जिडिपी मुगल काल भन्दा १५०० यता सबैभन्दा तीव्र गतिमा वृद्धि भएको थियो।<ref name="Maddison2003" /> १८औँ शताब्दीको पश्चिम युरोपमा भएको औद्योगिक विकासलाई [[औद्योगिक क्रान्ति]] भनिए झै मुगल भारतको अर्थतन्त्रलाई प्रारम्भिक औद्योगीकरण पनि भनिन्छ।<ref name="voss" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मुगल}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:बङ्गलादेशको इतिहास]] [[श्रेणी:एसियाका भूतपूर्व साम्राज्यहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानको इतिहास]] [[श्रेणी:मुगल साम्राज्य]] 4s09vtlzifp4ldfegqmjsqg0xfcfz19 0 97958 1361681 1361550 2026-06-13T13:20:31Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361681 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = ''Empire Français'' |conventional_long_name = फ्रान्सेली साम्राज्य |common_name = फ्रान्स |continent = यूरोप |region = |era = [[नया साम्राज्यवाद]] |empire = |government_type = [[एकात्मक राज्य]] [[संबैधानिक राजतन्त्र]] |year_start = १८५२ |year_end = १८७० |life_span = १८५२-७० |event_start = संविधान |date_start = १४ जनवरी |event_end = [[तृतीय फ्रान्सेली गणतन्त्र|गणतन्त्र घोषणा]] |date_end = ४ सेप्टेम्बर |event1 = [[फ्रान्स जर्मन युद्ध]] |date_event1 = १९ जुलाई १८७० |event2 = [[सेडान युद्ध]] |date_event2 = १ सेप्टेम्बर १८७० |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event_pre = १८५१को तख्तापलट |date_pre = २ डिसेम्बर १८५१ |p1 = द्वितीय फ्रान्सेली गणतन्त्र |flag_p1 = Flag of France (1794-1815).svg |p2 = फ्रांसीसी अल्जीरिया |flag_p2 = Flag of France (1794-1815).svg |p3 = गुयेन राजवंश |image_p3 = |s1 = तृतीय फ्रान्सेली गणतन्त्र |flag_s1 = Flag of France (1794-1815).svg |s2 = जर्मन साम्राज्य |flag_s2 = Flag of Germany (1867–1919).svg |flag = |flag_type = |image_flag = Flag of France (1794-1815).svg{{!}}border |symbol = फ्रान्सेली सेनाको चिन्ह |symbol_type = शाही चिन्ह |image_coat = Coat of Arms Second French Empire (1852–1870)-2.svg |image_map = Second French Empire (1852–1870).png |image_map_caption = १८६७ मा फ्रान्सेली साम्राज्य। |capital = [[पेरिस]] |national_motto = ''Liberté, égalité, fraternité''<br/><small>"स्वतन्त्रता, समानता, बिरादरी"</small> |national_anthem = ''Partant pour la Syrie''<br/><small>"सीरिया के लिए प्रस्थान"</small> |title_leader = [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|सम्राट]] |leader1 = [[नेपोलियन तृतीय]] |year_leader1 = १८५२-१८७० |title_deputy = क्याबिनेट प्रमुख |deputy1 = एमली ओलीवर |year_deputy1 = १८६९-१८७० |deputy2 = चार्ल्स दे पेलीकाओ |year_deputy2 = १८७० |legislature = संसद |house1 = सिनेट |house2 = [[व्यवस्थापिका|विधायिका]] |common_languages = फ्रेन्च |currency = [[फ्रान्सेली फ्र्यांक]] |religion = [[रोमन क्याथोलिक]] <br/> [[केल्विनवाद]] <br/> [[लूथरवाद]] <br/> [[यहुदी धर्म|यहूदी धर्म]] }} '''फ्रान्सेली साम्राज्य''' ({{Lang-fr|Second Empire}}<ref>{{Cite web|url=https://www.herodote.net/Le_Second_Empire_et_la_France_epanouie-synthese-67-127.php|title=1851-1870 - Le Second Empire et la France épanouie - Herodote.net|website=www.herodote.net|language=fr|access-date=2017-11-29}}</ref>) दोस्रो गणतन्त्र र तेस्रोको गणतन्त्र राज्य बीचको सन् १८५२ देखि १८७० सम्मको [[नेपोलियन तृतीय]]को शाही बोनापार्टिस्ट शासन थियो।<ref>{{cite web|title=द्वितीय फ्रांसीसी साम्राज्य|url=https://www.britannica.com/topic/Second-Empire|publisher=एनसाइक्लोपीडिया ब्रिटानिका}}</ref> == स्थापना == २ डिसेम्बर १८५१ मा फ्रान्सेली गणतन्त्रका राष्ट्रपति लुइस नेपोलियन बोटापार्टले [[राज्यविप्लव|'कु']] गरेर नेसनल एसेम्बली भङ्ग गरे। [[नेपोलियन तृतीय|लुइ नेपोलियन]] फ्रान्सको एक मात्र शासक भए। उनले [[सर्वजनीन मताधिकार|सार्वभौमिक मताधिकार]]लाई फेरि स्थापित गरे, जसलाई संसदले अन्त्य गरेको थियो। उनको फैसला र १० वर्षको लागि आफ्नो जनादेशलाई जनताको समर्थन मिल्यो। यसलाई महिना दिन पछि भएको एक [[जनमत-संग्रह]]ले अनुमोदन गर्यो, जसमा ९२ प्रतिशत मानिसले उनको पक्षमा मत दिएका थिए। एक नया संविधान जनवरी १८५२ मा जारी भयो। यसमा लुइस-नेपोलियनलाई राष्ट्रपतिको रूपमा १० वर्षको कार्यकाल र उनको हातमा सबै शक्ति केन्द्रित गरियो। तर, नेपोलियन एक सत्तावादी राष्ट्रपति मात्र भएर सन्तुष्ट थिएनन्। जब उनले कानूनको नयाँ दस्तावेजमा हस्ताक्षर गरे, उनले साम्राज्य पुनर्स्थापना गर्ने कुरा राखे। साम्राज्य पुनःस्थापनको आधिकारिक रुपमा प्रेरित अनुरोधको जवाफमा सिनेटले नोभेम्बरमा अर्को एक [[जनमत सङ्ग्रह|जनमत संग्रह]] गराइयो, जसमा ९७ प्रतिशत समर्थन मिल्यो। डिसेम्बर १८५१ को जनमत संग्रह पछि साम्राज्यलाई औपचारिक रुपमा २ डिसेम्बर १८५२ मा पुनर्स्थापित गरियो, र राजकुमार-राष्ट्रपति, "नेपोलियन तृतीय, [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली सम्राट]]" बने। यद्यपि संविधानद्वारा उनले पहिले नै सबै शक्ति आफ्नो हातमा लिएका थिए। मात्र "राष्ट्रपति" शब्द "सम्राट" शब्द बाट परिवर्तन गरियो, र यो पद अब आनुवंशिक भयो। लोकप्रिय जनमत संग्रह बोनापार्टिज़्म को एक विशिष्ट विशेषता बन्यो, जसलाई पछि गएर [[चार्ल्स द गोल|चार्ल्स डी गल]]ले आफ्नो लागि उपयोग गरे। == नेपोलियन तृतीयका नियमहरू == [[चित्र:Alexandre_Cabanel_002.jpg|thumb|279x279px|Napoléon III by Alexandre Cabanel]] [[चित्र:Imperial_Standard_of_Napoléon_III.svg|thumb|200x200px|Imperial Standard of Napoléon III]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:फ्रान्स]] i2m95thrraudw27ect403j5pqt48cfl 0 98214 1361764 1154451 2026-06-14T07:43:02Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा विश्वकप]] हटाइयो; [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] जोडियो 1361764 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Infobox International Football Competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = १९९४ | other_titles = फिफा विश्वकप '९४ | image = 1994 FIFA World Cup.svg | size = 150px | caption = | country = संयुक्त राज्य | dates = १७ जुन – १७ जुलाई (३१ दिन) | confederations = ५ | num_teams = २४ | venues = ९ | cities = ९ | champion = ब्राजिल | count = ४ | second = इटाली | third = स्विडेन | fourth = बुल्गारिया | matches = ५२ | goals = १४१ | attendance = {{#expr: 63117 + 56247 + 73425 + 75338 + 91856 + 61219 + 52395 + 93194 + 81061 + 50535 + 54456 + 63113 + 44132 + 61428 + 93869 + 74624 + 54453 + 60790 + 83401 + 71528 + 76322 + 62387 + 54453 + 63160 + 83401 + 93869 + 63089 + 63998 + 52535 + 72404 + 74914 + 77217 + 52959 + 60578 + 63998 + 53001 + 60246 + 53121 + 60277 + 90469 + 61355 + 84147 + 54367 + 71030 + 53400 + 63500 + 72000 + 83500 + 74110 + 91856 + 91500 + 94194}} | top_scorer = {{flagicon|BUL}} [[ह्रिस्टो स्टोइच्कोभ]]<br />{{flagicon|RUS}} [[ओलेग सालेन्को]]<br />(६/६ गोल) | player = {{flagicon|BRA}} [[रोमारियो]] | goalkeeper = {{flagicon|BEL}} [[Michel Preud'homme]] | young_player = {{flagicon|NED}} [[मार्क ओभरमार्स]] | prevseason = [[१९९० फिफा विश्वकप|१९९०]] | nextseason = [[१९९८ फिफा विश्वकप|१०९८]] }} '''१९९४ फिफा विश्वकप''' १५ औँ फीफा विश्व कप थियो। संयुक्त राज्य भरीको ९ शहरहरूमा १७ जून देखि १७ जुलाई १९९४ सम्म आयोजित गरियो। संयुक्त राज्य अमेरिकालाई ४ जुलाई १९८८ मा फिफाले आयोजकको रूपमा चुनेको थियो। आयोजक राष्ट्रको कमीको बावजूद राष्ट्रिय उच्च स्तरीय फुटबल लेग टूर्नामेंट टूर्नामेंटको इतिहासमा सबै भन्दा बढी आर्थिक रूपमा सफल भएको थियो। यो विश्व कप औसत उपस्थिति रेकर्ड प्रति खेल लगभग ६९,००० दर्शकहरुसाथ भंग गर्यो, एक निशान जो अझै पनि खडा छ। अन्तिम विश्वकपको लागि लगभग ३.६ मिलियनको कुल उपस्थितिले १९९८ विश्वकपमा २४ देखि ३२ टोली (५२ देखि ६४ खेलहरूमा) प्रतिस्पर्धाको बावजूद विश्वकपको इतिहासमा उच्चतम रहेको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] qkdifygh1bt85t9twacpp2z1v0tb5wq 0 98215 1361765 1113859 2026-06-14T07:43:34Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] जोडियो 1361765 wikitext text/x-wiki '''१९९० फीफा विश्वकप''' १४ औँ फीफा विश्वकप थियो, क्वाडेननेशनलियल फुटबल विश्व च्याम्पियनशिप टूर्नामेंट। यो इटालीमा ८ जून देखि ८ जुलाई १९९० सम्म आयोजित भएको थियो। १९८८ मा ११६ राष्ट्रिय फुटबल संघको प्रतिनिधित्व गर्ने टोलीले भर्खर र योग्यता सुरु गर्यो। कुल २२ टोलीहरूले यस प्रक्रियाबाट योग्यतासाथै मेजबान राष्ट्र इटली र अर्जेन्टीना च्याम्पियनसिपलाई बचाए। {{Infobox International Football Competition | tourney_name = FIFA World Cup | year = १९९० | other_titles = Coppa del Mondo FIFA Italia '90 | image = | size = 175px | caption = 1990 FIFA World Cup official logo | country = इटाली | dates = ८ जुन – ८ जुलाई (३१ दिन) | confederations = ५ | num_teams = २४ | venues = १२ | cities = १२ | champion = West Germany | count = ३ | second = Argentina | third = Italy | fourth = England | matches = ५२ | goals = ११५ | attendance = २५१६२१५ | top_scorer = {{flagicon|ITA|1946}} [[Salvatore Schillaci]] (६ गोल) | player = {{flagicon|ITA|1946}} [[Salvatore Schillaci]] | goalkeeper = | young_player = {{flagicon|YUG}} [[Robert Prosinečki]] | prevseason = [[१९८६ फिफा विश्वकप|१९८६]] | nextseason = [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] }} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] 0we5lzzcqv1vvha7b1mknzopdgjz43k 0 98218 1361766 1339730 2026-06-14T07:43:41Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] जोडियो 1361766 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = १९८२ | other_titles = {{native name|es|Copa Mundial de Fútbol<br/>España '82}} | image = | size = 200px | country = स्पेन | dates = १३ जुन – ११ जुलाई | confederations = ६ | num_teams = २४ | venues = १७ | cities = १४ | champion = इटाली | champion-flagvar = | count = ३ | second = पश्चिम जर्मनी | third = पोल्यान्ड | fourth = फ्रान्स | fourth-flagvar = | matches = 52 | goals = 146 | attendance = 2109723 | top_scorer = {{flagicon|ITA|1946}} [[पाओलो रोस्सी]] (६ गोल) | player = {{flagicon|ITA|1946}} पाओलो रोस्सी<ref name="awards">{{Cite web |title=1982 FIFA World Cup Spain – Awards |url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/spain1982/awards/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150203144129/http://www.fifa.com/worldcup/archive/spain1982/awards/index.html |url-status=dead |archive-date=3 February 2015 |website=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |access-date=3 February 2019 }}</ref> | young_player = {{flagicon|FRA|1974}} [[मानुएल आमोरोस]]<ref name="awards" /> | fair_play = {{fb|BRA|1968}}<ref name="awards" /> | prevseason = [[१९७८ फिफा विश्वकप|१९७८]] | nextseason = [[१९८६ फिफा विश्वकप|१९८६]] }} '''१९८२ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को १२औँ संस्करण थियो, जुन पुरुषहरूको वरिष्ठ राष्ट्रिय टोलीहरूको लागि प्रत्येक चार वर्षमा हुने फुटबल प्रतियोगिता थियो। प्रतियोगिता स्पेनमा १३ जुन देखि ११ जुलाई १९८२ को बीचमा खेलिएको थियो। राजधानी [[म्याड्रिड]]को सान्तियागो बर्नाबेउ रङ्गशालामा भएको फाइनलमा [[पश्चिम जर्मनी]]लाई ३–१ गोलअन्तरले पराजित गर्दै [[इटाली]]ले उपाधि जितेको थियो। सन् १९३८ पछि इटालीको यो तेस्रो विश्वकप उपाधि हो। साविक विजेता [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] दोस्रो चरण (समूहमा तेस्रो र अन्तिम स्थानमा रहँदै) बाट बाहिरिएको थियो । [[अल्जेरिया]], [[क्यामेरून]], [[होन्डुरस]], [[कुवेत]] र [[न्युजिल्यान्ड]] पहिलो पटक प्रतियोगितामा सहभागी भएका थिए। यो विश्वकपमा पहिलो पटक [[पेनाल्टी सुटआउट]] भएको थियो।<ref>{{Cite web|last1=Lewis|first1=Tim|title=1982: Why Brazil V Italy Was One Of Football's Greatest Ever Matches|url=http://www.esquire.co.uk/culture/sport/6396/1982-why-brazil-v-italy-was-one-of-footballs-greatest-ever-matches/|website=Esquire|access-date=20 May 2015|date=11 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927181154/http://www.esquire.co.uk/culture/sport/6396/1982-why-brazil-v-italy-was-one-of-footballs-greatest-ever-matches/|archive-date=27 September 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927181154/http://www.esquire.co.uk/culture/sport/6396/1982-why-brazil-v-italy-was-one-of-footballs-greatest-ever-matches/ |date=27 September 2015 }}</ref><ref>{{Cite web|last1=Ger|first1=McCarthy|title=Memory Lane – West Germany v France at World Cup 82|url=http://backpagefootball.com/memory-lane-west-germany-v-france-at-world-cup-82/21132/|publisher=Backpage Football|access-date=17 June 2014|date=10 July 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140815125442/http://backpagefootball.com/memory-lane-west-germany-v-france-at-world-cup-82/21132/ |date=15 August 2014 }}</ref> यो तेस्रो र अन्तिम विश्वकप थियो जसमा समूह चरणका दुई चरणहरू समावेश गरिएको थियो। चारै सेमिफाइनल टोली (१९३४ र १९६६ पछि) युरोपेली भएको यो तेस्रो पटक थियो। समूह ग को पहिलो चरणमा, [[हङ्गेरी राष्ट्रिय फुटबल टोली|हङ्गेरी]]ले [[एल साल्भादोर राष्ट्रिय फुटबल टोली|एल साल्भादोर]]लाई १०-१ ले पराजित गरेको थियो जुन कीर्तिमानी गोल अन्तरसँग समान थियोे। यस भन्दा अगाडि हङ्गेरीले सन् १९५४ मा [[दक्षिण कोरिया]]लाई ९-० ले र [[युगोस्लाभिया]]ले सन् १९७४ मा जायरलाई ९-० ले पराजित गरेका थिए। सफल, आकर्षक र मनोरञ्जक खेलहरूले भरिएको भए तापनि यो प्रतियोगिता पनि हिंस्रक फाउल, केही खराब अम्पायरिङ र केही भीडभाड पूर्ण उपस्थिति भरिएको थियो। सेभियेमा भएको सेमिफाइनल खेलमा पश्चिम जर्मनीका गोलकिपर ह्याराल्ड सुमाकरले फ्रान्सेली खेलाडी प्याट्रिक ब्याटिस्टनलाई फाउल गरेका थिए भने अर्को घटना इटालेली खेलाडी क्लाउडियो जेनेटाइलले अर्जेन्टिनाका खेलाडी [[डिएगो म्याराडोना]]लाई खेलै भरि फाउल खेलेका थिए र मार्किङ समेत गरेका थिए। [[फिफा]]ले [[मेक्सिको]]मा हुने अर्को प्रतियोगिताको लागि मैदान यस प्रकारको क्रूरतालाई केही हदसम्म रोक्न नियमहरू परिवर्तन गरेको थियो। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] 246u3hq4y4y8o03vsxv07xn996wehmu 0 98993 1361694 1357443 2026-06-13T14:40:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361694 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | other_name= बाग्यान विद्रोह<br>बाग्यान पर्व | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result = * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]]मा विर्ता, [[किपट]] जमिन खोसिएपछी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। यसलाई '''बाग्यान विद्रोह''' वा '''बाग्यान पर्व''' पनि भनिन्छ । यस विद्रोहमा सामेल मानिस हेर्दा बाहुन, क्षेत्री, राई, घर्ती सबै भएकाले बासट्ठीहरण र किपटहरणविरुद्ध यो विद्रोह भएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |date=२०७७ माघ १७ |title=जो विद्रोहमा मारिए |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |access-date=2026-05-23 |website=Naya Patrika |language=np }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306231742/https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |date=2021-03-06 }}</ref> संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। यो विद्रोह खोटाङ र भोजपुरमा भएको थियो। यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। विद्रोहीमध्ये कतिपयको ज्यानहरण गरी उनीहरुको अंश पनि सर्वस्वहरण गरि, परिवारलाई पनि मासिएको थियो। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपूरासुन्दरी]]सँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२०१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्ता-वितलप, छाप, खर्क, [[किपट]] हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=चैत ६, २०८२ |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali|last=मिश्र|first=वाशुदेव}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र [[योगी नरहरिनाथ]]ले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en|date=१४ माघ २०८१|last=दिक्पाल|first=राजकुमार}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=|date=२४ भदौ, २०७४}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] ahm1csjjo9044exw383y6y2aeigf3m4 0 99039 1361736 1273609 2026-06-14T07:20:12Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा −[[श्रेणी:UEFA Champions League templates]]; ±[[श्रेणी:युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप प्रतियोगिताहरू]]→[[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] 1361736 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament | name = युइएफए च्याम्पियन्स लिग | logo = [[चित्र:युइएफए च्याम्पियन्स लिगको लोगो.png|240px]] |founded = {{Start date and age|df=yes|1955}} | region = [[युरोप]] ([[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युइएफए]]) | number of teams = ३२ (समूह चरण)<br />७९, ८० वा ८१ (जम्मा) | qualifier for = [[युइएफए युरोपा लिग]]<br />[[युइएफए सुपर कप]]<br />[[फिफा क्लब विश्वकप]] | related comps = [[युइएफए युरोपा लिग]] | current champions = {{nowrap|{{झण्डा चिन्ह|स्पेन}} [[रियल म्याड्रिड]] (१५ औंं उपाधि)}} | most successful club = {{nowrap|{{झण्डा चिन्ह|स्पेन}} [[रियल म्याड्रिड]] (१५ औंं उपाधि)}} | broadcasters = [[युइएफए च्याम्पियन्स लिगका प्रसारणकर्ताहरू]] | website = {{url|https://www.uefa.com/uefachampionsleague/|uefa.com/uefachampionsleague}} | current = [[२०२४-२५ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] }} '''युइएफए च्याम्पियन्स लिग''' [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ]]द्वारा आयोजित एक महाद्वीपीय क्लब फुटबल प्रतियोगिता हो जसमा शीर्ष-विभाजित युरोपेली क्लबहरूले प्रतिस्पर्धा गर्दछन्। यो विश्वको सबैभन्दा प्रतिष्ठित प्रतियोगिता हो र युरोपेली फुटबलमा सबैभन्दा प्रतिष्ठित क्लब प्रतिस्पर्धा पनि हो। युइएफए च्याम्पियन्स लिगको फाइनल विश्वभर सबैभन्दा धेरै हेरिएको वार्षिक खेल हो। २०१२-१३ संस्करणको च्याम्पियन्स लिगको फाइनल सबैभन्दा बढी दूरदर्शन मुल्याङ्कन पाएको थियोे र यो खेल ३६ करोड टेलिभिजन दर्शकहरूले प्रत्यक्ष हेरेको थिए। यो प्रतियोगिता सन् १९५५ मा युरोपेली च्याम्पियन्स क्लब कपको नामबाट स्थापना गरिएको थियो जसलाई सामान्यतया युरोपेली कप पनि भनिन्थ्यो। यो सुरुमा सोझो नकआउटक प्रतियोगिता थियो जुन प्रत्येक राष्ट्रिय प्रतियोगिताबाट प्रतिनिधित्व गर्ने विजेता क्लबहरूको लागि मात्र उपलब्ध रहेको थियो। सन् १९९२ देखि यस प्रतियोगिताको नाम हालको नामबाट खेल खेलाउन सुरु गरिएको थियो जसमा [[राउन्ड-रोबिन प्रतियोगिता|राउन्ड रोबिन]] र समूह चरण समावेश गरिएको थियो र युरोपका केही फुटबलमा उत्कृष्ट देशहरूबाट सहभागीहरूलाई सोही ढाँचा अनुसार खेल खेलाइएको थियो।<ref name="UCL">{{cite news|title=फुटबलको प्रिमियर क्लब प्रतियोगिता|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/index.html|publisher=युरोपेली फुटबल सङ्घ|date=३१ जनवरी २०१०|accessdate=२३ मे २०१० }}</ref> {{#ifeq: {{{map|{{{1|}}}}}} |yes| {{Location map+ |Europe |width={{{map size|{{{2|650}}}}}} |float=right |caption=Locations of European Cup and UEFA Champions League winning teams |places= {{Location map~|Europe|lat_deg=40.453056|lon_deg=-3.688333|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[Real Madrid CF|Real Madrid]]|position=top}} {{Location map~|Europe|lat_deg=38.752678|lon_deg=-9.184681|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[S.L. Benfica|Benfica]]}} {{Location map~|Europe|lat_deg=45.478055|lon_deg=9.123947|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label='''Milan'''|mark=Black pog.svg}} {{Location map~|Europe|lat_deg=55.849711|lon_deg=-4.205589|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[Celtic F.C.|Celtic]]}} {{Location map~|Europe|lat_deg=53.479444|lon_deg=-2.245278|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label='''Manchester'''|mark=Black pog.svg}} {{Location map~|Europe|lat_deg=51.893894|lon_deg=4.523253|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[Feyenoord]]}} {{Location map~|Europe|lat_deg=52.314167|lon_deg=4.941944|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[AFC Ajax|Ajax]]|position=top}} {{Location map~|Europe|lat_deg=48.218889|lon_deg=11.624722|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]}} {{Location map~|Europe|lat_deg=53.430833|lon_deg=-2.960833|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|position=left}} {{Location map~|Europe|lat_deg=52.94|lon_deg=-1.132778|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]]}} {{Location map~|Europe|lat_deg=52.509167|lon_deg=-1.884722|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|position=left}} {{Location map~|Europe|lat_deg=53.586944|lon_deg=9.898611|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[Hamburger SV|Hamburger]]}} {{Location map~|Europe|lat_deg=45.109444|lon_deg=7.641111|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[Juventus F.C.|Juventus]]|position=bottom}} {{Location map~|Europe|lat_deg=44.412806|lon_deg=26.040444|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[FCSB|Steaua București]]}} {{Location map~|Europe|lat_deg=41.161758|lon_deg=-8.583933|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[FC Porto|Porto]]|position=top}} {{Location map~|Europe|lat_deg=51.441389|lon_deg=5.467611|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[PSV Eindhoven|PSV Eindhoven]]|position=bottom}} {{Location map~|Europe|lat_deg=44.7832|lon_deg=20.464914|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[Red Star Belgrade]]|position=bottom}} {{Location map~|Europe|lat_deg=41.380831|lon_deg=2.1225|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[FC Barcelona|Barcelona]]}} {{Location map~|Europe|lat_deg=43.269722|lon_deg=5.395833|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[Olympique de Marseille|Marseille]]}} {{Location map~|Europe|lat_deg=51.492569|lon_deg=7.451842|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[Borussia Dortmund]]}} {{Location map~|Europe|lat_deg=51.481667|lon_deg=-0.191111|label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}}|label=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|position=bottom}} {{Location map~ |Europe |mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1 |lat_deg=65 |lon_deg=55 |label_size={{{label size|{{{3|80}}}}}} |label={{nowrap|'''Milan teams'''}}<br />{{nowrap|[[File:Red pog.svg|8px]] [[AC Milan]]}}<br />{{nowrap|[[File:Red pog.svg|8px]] [[Inter Milan]]}}<br /><br />{{nowrap|'''Manchester teams'''}}<br />{{nowrap|[[File:Red pog.svg|8px]] [[Manchester United F.C.|Manchester United]]}}<br />{{nowrap|[[File:Red pog.svg|8px]] [[Manchester City F.C.|Manchester City]]}}|position=right}}}} }} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ Performances in the European Cup and UEFA Champions League by club |- ! scope="col" | {{align|left|{{navbar|UEFA Champions League performance by club|mini=1}}}} Club ! scope="col" | Title(s) ! scope="col" | Runners-up ! scope="col" | Seasons won ! scope="col" | Seasons runner-up |- ! scope="row" | {{fbaicon|ESP}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" | 3 | [[1955–56 European Cup|1956]], [[1956–57 European Cup|1957]], [[1957–58 European Cup|1958]], [[1958–59 European Cup|1959]], [[1959–60 European Cup|1960]], [[1965–66 European Cup|1966]], [[1997–98 UEFA Champions League|1998]], [[1999–2000 UEFA Champions League|2000]], [[2001–02 UEFA Champions League|2002]], [[2013–14 UEFA Champions League|2014]], [[2015–16 UEFA Champions League|2016]], [[2016–17 UEFA Champions League|2017]], [[2017–18 UEFA Champions League|2018]], [[2021–22 UEFA Champions League|2022]], [[2023–24 UEFA Champions League|2024]] | [[1961–62 European Cup|1962]], [[1963–64 European Cup|1964]], [[1980–81 European Cup|1981]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]] | style="text-align:center;" | 7 | style="text-align:center;" | 4 | [[1962–63 European Cup|1963]], [[1968–69 European Cup|1969]], [[1988–89 European Cup|1989]], [[1989–90 European Cup|1990]], [[1993–94 UEFA Champions League|1994]], [[2002–03 UEFA Champions League|2003]], [[2006–07 UEFA Champions League|2007]] | [[1957–58 European Cup|1958]], [[1992–93 UEFA Champions League|1993]], [[1994–95 UEFA Champions League|1995]], [[2004–05 UEFA Champions League|2005]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] | style="text-align:center;" | 6 | style="text-align:center;" | 5 | [[1973–74 European Cup|1974]], [[1974–75 European Cup|1975]], [[1975–76 European Cup|1976]], [[2000–01 UEFA Champions League|2001]], [[2012–13 UEFA Champions League|2013]], [[2019–20 UEFA Champions League|2020]] | [[1981–82 European Cup|1982]], [[1986–87 European Cup|1987]], [[1998–99 UEFA Champions League|1999]], [[2009–10 UEFA Champions League|2010]], [[2011–12 UEFA Champions League|2012]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] | style="text-align:center;" | 6 | style="text-align:center;" | 4 | [[1976–77 European Cup|1977]], [[1977–78 European Cup|1978]], [[1980–81 European Cup|1981]], [[1983–84 European Cup|1984]], [[2004–05 UEFA Champions League|2005]], [[2018–19 UEFA Champions League|2019]] | [[1984–85 European Cup|1985]], [[2006–07 UEFA Champions League|2007]], [[2017–18 UEFA Champions League|2018]], [[2021–22 UEFA Champions League|2022]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] | style="text-align:center;" | 5 | style="text-align:center;" | 3 | [[1991–92 European Cup|1992]], [[2005–06 UEFA Champions League|2006]], [[2008–09 UEFA Champions League|2009]], [[2010–11 UEFA Champions League|2011]], [[2014–15 UEFA Champions League|2015]] | [[1960–61 European Cup|1961]], [[1985–86 European Cup|1986]], [[1993–94 UEFA Champions League|1994]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|NED}} [[AFC Ajax|Ajax]] | style="text-align:center;" | 4 | style="text-align:center;" | 2 | [[1970–71 European Cup|1971]], [[1971–72 European Cup|1972]], [[1972–73 European Cup|1973]], [[1994–95 UEFA Champions League|1995]] | [[1968–69 European Cup|1969]], [[1995&ndash;96 UEFA Champions League|1996]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ITA}} [[Inter Milan]] | style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | 3 | [[1963–64 European Cup|1964]], [[1964–65 European Cup|1965]], [[2009–10 UEFA Champions League|2010]] | [[1966–67 European Cup|1967]], [[1971–72 European Cup|1972]], [[2022–23 UEFA Champions League|2023]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ENG}} [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:center;" | 2 | [[1967–68 European Cup|1968]], [[1998–99 UEFA Champions League|1999]], [[2007–08 UEFA Champions League|2008]] | [[2008–09 UEFA Champions League|2009]], [[2010–11 UEFA Champions League|2011]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ITA}} [[Juventus F.C.|Juventus]] | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 7 | [[1984–85 European Cup|1985]], [[1995–96 UEFA Champions League|1996]] | [[1972–73 European Cup|1973]], [[1982–83 European Cup|1983]], [[1996–97 UEFA Champions League|1997]], [[1997–98 UEFA Champions League|1998]], [[2002–03 UEFA Champions League|2003]], [[2014–15 UEFA Champions League|2015]], [[2016–17 UEFA Champions League|2017]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|POR}} [[S.L. Benfica|Benfica]] | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 5 | [[1960–61 European Cup|1961]], [[1961–62 European Cup|1962]] | [[1962–63 European Cup|1963]], [[1964–65 European Cup|1965]], [[1967–68 European Cup|1968]], [[1987–88 European Cup|1988]], [[1989–90 European Cup|1990]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ENG}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 1 | [[2011–12 UEFA Champions League|2012]], [[2020–21 UEFA Champions League|2021]] | [[2007–08 UEFA Champions League|2008]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ENG}} [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 0 | [[1978–79 European Cup|1979]], [[1979–80 European Cup|1980]] | {{sdash}} |- ! scope="row" | {{fbaicon|POR}} [[FC Porto|Porto]] | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | 0 | [[1986–87 European Cup|1987]], [[2003–04 UEFA Champions League|2004]] | {{sdash}} |- ! scope="row" | {{fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]] | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 2 | [[1996–97 UEFA Champions League|1997]] | [[2012–13 UEFA Champions League|2013]], [[2023–24 UEFA Champions League|2024]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|SCO}} [[Celtic F.C.|Celtic]] | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 1 | [[1966–67 European Cup|1967]] | [[1969–70 European Cup|1970]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|GER}} [[Hamburger SV]] | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 1 | [[1982–83 European Cup|1983]] | [[1979–80 European Cup|1980]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ROU}} [[FCSB|Steaua București]] | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 1 | [[1985–86 European Cup|1986]] | [[1988–89 European Cup|1989]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|FRA}} [[Olympique de Marseille|Marseille]] | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 1 | [[1992–93 UEFA Champions League|1993]] | [[1990–91 European Cup|1991]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ENG}} [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 1 | [[2022–23 UEFA Champions League|2023]] | [[2020–21 UEFA Champions League|2021]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|NED}} [[Feyenoord]] | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 0 | [[1969–70 European Cup|1970]] | {{sdash}} |- ! scope="row" | {{fbaicon|ENG}} [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 0 | [[1981–82 European Cup|1982]] | {{sdash}} |- ! scope="row" | {{fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]] | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 0 | [[1987–88 European Cup|1988]] | {{sdash}} |- ! scope="row" | {{fbaicon|YUG}} [[Red Star Belgrade]] | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | 0 | [[1990–91 European Cup|1991]] | {{sdash}} |- ! scope="row" | {{fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 3 | {{sdash}} | [[1973–74 European Cup|1974]], [[2013–14 UEFA Champions League|2014]], [[2015–16 UEFA Champions League|2016]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|FRA}} [[Stade de Reims|Reims]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 2 | {{sdash}} | [[1955–56 European Cup|1956]], [[1958–59 European Cup|1959]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ESP}} [[Valencia CF|Valencia]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 2 | {{sdash}} | [[1999–2000 UEFA Champions League|2000]], [[2000–01 UEFA Champions League|2001]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ITA}} [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[1956–57 European Cup|1957]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|GER}} [[Eintracht Frankfurt]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[1959–60 European Cup|1960]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|YUG}} [[FK Partizan|Partizan]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[1965–66 European Cup|1966]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|GRE}} [[Panathinaikos F.C.|Panathinaikos]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[1970–71 European Cup|1971]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ENG}} [[Leeds United F.C.|Leeds United]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[1974–75 European Cup|1975]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|FRA}} [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[1975–76 European Cup|1976]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|GER}} [[Borussia Mönchengladbach]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[1976–77 European Cup|1977]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|BEL}} [[Club Brugge KV|Club Brugge]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[1977–78 European Cup|1978]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|SWE}} [[Malmö FF]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[1978–79 European Cup|1979]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ITA}} [[A.S. Roma|Roma]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[1983–84 European Cup|1984]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ITA}} [[UC Sampdoria|Sampdoria]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[1991–92 European Cup|1992]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|GER}} [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[2001–02 UEFA Champions League|2002]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|FRA}} [[AS Monaco FC|Monaco]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[2003–04 UEFA Champions League|2004]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[2005–06 UEFA Champions League|2006]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|ENG}} [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[2018–19 UEFA Champions League|2019]] |- ! scope="row" | {{fbaicon|FRA}} [[Paris Saint-Germain F.C.|Paris Saint-Germain]] | style="text-align:center;" | 0 | style="text-align:center;" | 1 | {{sdash}} | [[2019–20 UEFA Champions League|2020]] |}<noinclude> </noinclude> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category|UEFA Champions League|युइएफए च्याम्पियन्स लिग}} *[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/ आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] {{UEFA Champions League seasons}} dm0n78jrai9dggixq7601wp70hfrhpf 0 99057 1361677 1318306 2026-06-13T13:18:41Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1361677 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |common_name = अटोमन साम्राज्य |image_coat = Osmanli-nisani.svg |image_flag = Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg |flag = Flags of the Ottoman Empire |flag_type = झण्डा (१८४४–१९२२) |symbol_type_article = Coat of arms of the Ottoman Empire |symbol_type = Coat of arms (1882 design) |image_map = OttomanEmpireMain.png |image_map2 = |image_map2_caption = |capital = [[इस्तानबुल]] |status = साम्राज्य |event_start = स्थापित |year_start = १२९९ |date_start = २७ जुलाई |event_end = पतन |year_end = १९२३ |date_end = २९ अक्टूबर |common_languages = |religion = |government_type = |title_leader = |leader1 = |year_leader1 = c. 1299–1323/4 }} '''अटोमन/उस्मानी साम्राज्य''' &nbsp;({{IPAc-en|ˈ|ɒ|t|ə|m|ə|n}}; {{lang-ota|دولت عليه عثمانيه}} ''{{transl|ota|Devlet-i ʿAlīye-i ʿO<u>s</u>mānīye}}'', literally "The Sublime Ottoman State"; [[:en:Modern Turkish|Modern Turkish]]: ''{{lang|tr|Osmanlı İmparatorluğu}}'' or ''{{lang|tr|Osmanlı Devleti}}''; {{lang-fr|Empire ottoman}})<!--French has affinity with the late Ottoman Empire from Tanzimat until 1923, see [[Languages of the Ottoman Empire]] // Also minority languages of Christians and Jews are footnoted under French as French was the common educated language among them, and foreigners (Turkish officials knew French too)-->{{#tag:ref|"Sublime Ottoman State" was not used in minority languages for Christians and Jews, nor in French,<ref name=StraussConstp36/> the common Western language among the educated in the late Ottoman Empire.<ref name=StraussConstp26/> [[Languages of the Ottoman Empire|Minority languages, which use the same name in French]]:<ref name=StraussConstp36/> * {{lang-hyw|Օսմանյան տերութիւն}} (''Osmanean Têrut´iwn'', meaning "Ottoman Authority/Governance/Rule"), Օսմանյան պետութիւն (''Osmanean Petut‘iwn'', meaning "Ottoman State"), and Օսմանյան կայսրություն (''Osmanean Kaysrut'', meaning "Ottoman Empire") * {{lang-bg|Османска империя}} (Otomanskata Imperiya), and Отоманска империя is an archaic version. Definite article forms: Османската империя and Османска империя were synonymous * {{lang-el|Оθωμανική Επικράτεια}} (Othōmanikē Epikrateia) and Оθωμανική Αυτοκρατορία (Othōmanikē Avtokratoria) * {{lang-lad|Imperio otomano}}|group=note}}<ref name="StraussConstp36">{{cite book|last=Strauss|first=Johann|chapter-url=https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/menalib/download/pdf/2734659?originalFilename=true|year=2010|chapter=A Constitution for a Multilingual Empire: Translations of the ''Kanun-ı Esasi'' and Other Official Texts into Minority Languages|editor=Herzog, Christoph|editor2=Malek Sharif|title=The First Ottoman Experiment in Democracy|publisher=[[Orient-Institut Istanbul]]|location=[[Wurzburg]]|pages=21–51|accessdate=|isbn=|issn=|oclc=}} ([http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/urn/urn:nbn:de:gbv:3:5-91645 info page on book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920231333/http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/urn/urn:nbn:de:gbv:3:5-91645|date=2019-09-20}} at [[Martin Luther University]]) // CITED: p. 36 (PDF p. 38/338).</ref> १४ र २० औ शताब्दि को सुरुवात सम्म [[:en:Southeastern Europe|दक्षिण पूर्वी युरोप,]][[:en:Western Asia|पश्चिम एसिया]] र [[:en:Northern Africa|उत्तरी अफ्रिका]] को अधिकांश भाग मा अधिकार र नियन्त्रण गर्ने राज्य र [[:en:Ottoman Caliphate|खिलाफत]] थियो। अटोमन साम्राज्य आजको [[टर्की]] केन्द्रमा रहेको साम्राज्य थियो । अटोमनको राजधानी [[इस्तानबुल]] थियो जसलाई पूर्वी रोमन शासन अवधि (३९५–१४५३)मा कन्स्ट्यानिपोल भनिन्थ्यो । यो साम्राज्य सन् १२९९ को वरपरदेखि १९२२ सम्म कायम रह्यो । [[पहिलो विश्वयुद्ध]]मा अटोमन साम्राज्य [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] र उसका सहयोगीहरूबाट पराजित भएको थियो । [[पहिलो विश्वयुद्ध]]को समयमा अष्ट्रो हङ्गेरीको अटोमन साम्राज्य पतन हुँदा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]], [[फ्रान्स]] आदिको जिम्मा जमानीमा रहेका पछि अटोमन साम्राज्यमा रहेका मुलुकहरू स्वतन्त्र भएका थिए । == इतिहास == === उदय (ई. १२९९-१४५३) === === विस्तार र उच्चतम अवस्था (१४५३-१५६६) === === सुधार (१५६६-१८२७) === ==== विद्रोह (१५६६-१६८३) ==== ==== सैन्य पराजय ==== === पतन तथा आधुनिकीकरण (१८२८-१९०८) === === पराजय र विघटन (१९०८-१९२२) === ==== युवा तुर्क आन्दोलन ==== ==== प्रथम विश्व युद्ध ==== २९ अक्टोबर १९१४ मा रसियाको [[कृष्ण सागर]]मा अनपेक्षित हमला गरेर अटोमन साम्राज्य [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्व युद्ध]]मा प्रवेश गर्यो। यो आक्रमण पछि रसियाका मित्र शक्ति, फ्रान्स र बेलायतले ओटोमन विरुद्ध [[युद्धको घोषणा]] गरे। युद्धको प्रारम्भिक समयमा अटोमनले धेरै लडाईहरूमा महत्त्वपूर्ण [[विजय]] हासिल गर्यो। ===== आर्मेनियाली नरसंहार ===== ===== अरब विद्रोह ===== ===== सेब्रिस सन्धि र टर्किस स्वतन्त्रताको संग्राम ===== ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{ढाँचा:साम्राज्य}} ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{कमन्सश्रेणी|Ottoman Empire}} [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:टर्कीको इतिहास]] [[श्रेणी:एसियाका भूतपूर्व साम्राज्यहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिकाको पूर्व साम्राज्य]] [[श्रेणी:यूरोपको पूर्व साम्राज्य]] [[श्रेणी:यूरोपको इतिहास]] 88vym3fokzw2v8e33vovmpctrivvtq2 0 99099 1361673 1358034 2026-06-13T13:18:02Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361673 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |conventional_long_name= रुसी साम्राज्य |native_name={{native name|ru|Российская Империя|italics=off}}|common_name=Imperial Russia |continent=यूरेसिया, उत्तर अमेरिका |region=मध्य तथा पूर्वी युरोप, ककेसस, उत्तर, मध्य, र पश्चिम एसिया, सुदुर पूर्व |status=सम्राज्य |year_start=१७२१ |year_end=१९१७ |image_flag=Flag of Russia.svg |flag_type=[[Flag of Russian Empire|Flag]] |image_coat=Lesser coat of arms of the Russian Empire.svg |symbol_type=Lesser coat of arms |symbol_type_article=Coat of arms of Russia#1721–1917: Russian Empire |national_motto=[[Gott mit uns|{{lang|ru-Latn|S nami Bog!|nocat=y}}<br />{{lang|ru|Съ нами Богъ!|nocat=y}}<br />{{small|"God is with us!"}}]]|national_anthem=[[God Save the Tsar!|{{lang|ru-Latn|Bozhe, Tsarya khrani!|nocat=y}}<br />{{lang|ru|Боже, Царя храни!|nocat=y}}<br/>{{small|"God Save the Tsar!"}}]]{{center|[[File:Bozhe, tsarya khrani!.ogg]]}}|image_map=Russian Empire (1867).svg|image_map2=The Russian Empire-en.svg|image_map_caption={{small|'''Russian Empire at its peak in 1865:'''}} <div style="text-align:left;"> {{legend|#346733|Russian Empire}} {{legend|#49C946|Protectorates and sphere of influence}} </div>|capital=[[सेन्ट पिटर्सवर्ग]]<br />{{small|(१७२१-२८; १७३०-१७१७)}}<br>[[मस्को]]<br />{{small|(१७२८-१७३०)}} |common_languages='''आधिकारिक :''' [[रुसी भाषा|रुसी]]<br/> {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;|title='''Regional:'''|[[Armenian language|Armenian]] |[[Azerbaijani language|Azerbaijani]] |[[Belarusian language|Belarusian]] |[[Chechen language|Chechen]] |[[Estonian language|Estonian]] |[[Finnish language|Finnish]] |[[Georgian language|Georgian]] |[[Iranian language|Farsi]] |[[Kazakh language|Kazakh]] |[[Kyrgyz language|Kyrgyz]] |[[Latvian language|Latvian]] |[[Lithuanian language|Lithuanian]] | [[Mongolian language|Mongolian]] |[[Polish language|Polish]] |[[Romanian language|Romanian]] |[[Swedish language|Swedish]] |[[Tajik language|Tajik]] |[[Turkish language|Turkish]] |[[Turkmen language|Turkmen]] |[[Ukrainian language|Ukrainian]] |[[Uzbek language|Uzbek]]}}|religion='''Dominant:'''<br/>[[Orthodox Christianity]] {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;|title='''Minor:'''|[[Catholic Church|Roman Catholicism]]|[[Protestant Church|Protestantism]]|[[Lutheranism]]|[[Judaism]]|[[इस्लाम धर्म]]|[[बुद्ध धर्म]]}}|government_type={{nowrap|[[पूर्ण राजतन्त्र]]}}<br />{{small|(1721–1906)}}<br/>[[संवैधानिक राजतन्त्र]]<br />{{small|(1906–17; ''de jure'')}}<ref>The State Duma was more used just for show to lower dissent in the nation as only nobility voted in favor of the Tsar; the Duma was dissolved in 1906-1907 [http://spartacus-educational.com/RUSduma.htm More info]</ref>|title_leader=[[सम्राट]]|leader1=[[पिटर महान]] {{small|(first)}}|year_leader1=१७२१-१७२५|leader2=[[जार निकोलस द्वितीय]] {{small|(last)}}|year_leader2=१८९४-१९१७|title_deputy={{longitem|[[List of heads of government of Russia#Russian Empire (1905–1917)|Prime Minister]]}}|deputy1=[[Sergei Witte]] {{small|(first)}}|year_deputy1=१९०५-१९०६|deputy2=[[Nikolai Golitsyn]] {{small|(last)}}|year_deputy2=१९१७|legislature=Emperor along with the legislative assembly<ref>"The Sovereign Emperor exercises legislative power in conjunction with the State Council and State Duma". [[Russian Constitution of 1906|Fundamental laws]], [http://www.imperialhouse.ru/en/dynastyhistory/dinzak1.html art. 7]</ref>|house1=[[State Council of Imperial Russia|State Council]]|house2=[[State Duma of the Russian Empire|State Duma]]|event_start=Empire proclaimed<br />by [[Peter the Great|Peter I]]|date_start=22 Oct {{small|&#91;O.S. 11 Oct&#93;}}|event1=[[Decembrist revolt]]<br />took place|date_event1=26 Dec {{small|&#91;O.S. 14 Dec&#93;}} 1825|event2={{nowrap|[[Emancipation reform of 1861|Emancipation reform]]<br />proclaimed}}|date_event2=3 Mar {{small|&#91;O.S. 19 Feb&#93;}} 1861 |event3=[[सन् १९०५-१९०७ को प्रथम रुसी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति|१९०५ क्रान्ति]]<br />took place|date_event3={{small|Jan–Dec}} 1905|event4={{nowrap|[[Russian Constitution of 1906|Constitution]]<br />adopted}}|date_event4=6 May {{small|&#91;O.S. 23 Apr&#93;}} 1906 |event5=[[फेब्रुअरी क्रान्ति]]<br />took place|date_event5={{small|Feb–Mar}} 1917|event6=[[Abdication]]<br />of [[Nicholas II of Russia|Nicholas II]]|date_event6=15 Mar {{small|&#91;O.S. 2 Mar&#93;}} 1917|event_end=[[Russian Republic|Republic]] proclaimed<br />by the [[Russian Provisional Government|Provisional Government]]|date_end=14 Sep {{small|&#91;O.S. 1 Sep&#93;}}|stat_year1=1895<ref>{{cite journal|date=September 1997|title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|journal=[[International Studies Quarterly]]|volume=41|issue=3|page=498|doi=10.1111/0020-8833.00053|author=Rein Taagepera|authorlink=Rein Taagepera|url=https://www.jstor.org/stable/2600793|accessdate=11 September 2016}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D | title = East-West Orientation of Historical Empires | journal = Journal of world-systems research|date=December 2006 |volume=12|issue=2 |page=223 |url =http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|accessdate=11 September 2016 |issn= 1076-156X}}</ref>|stat_area1=२२८०००००|stat_year2=[[Russian Empire Census|1897]]|stat_pop2=१२५६४००२१|currency=[[Russian ruble|रुबल]]|p1=Tsardom of Russia|flag_p1=Flag of Tzar of Muscovia.svg|s1=Russian Republic|flag_s1=Flag of Russia.svg|today={{flag|आर्मेनिया}}<br />{{flag|अफगानिस्तान}}<br />{{flag|Azerbaijan}}<br />{{flag|Belarus}}<br />{{flag|चीन}}<br />{{flag|Estonia}}<br />{{flag|Finland}}<br />{{flag|Georgia}}<br />{{flag|Iran}}<br />{{flag|Kazakhstan}}<br />{{flag|Kyrgyzstan}}<br />{{flag|Latvia}}<br />{{flag|Lithuania}}<br />{{flag|Moldova}}<br />{{flag|Mongolia}}<br />{{flag|North Korea}}<br />{{flag|Poland}}<br />{{flag|Romania}}<br />{{flag|Russia}}<br />{{flag|Tajikistan}}<br />{{flag|Turkey}}<br />{{flag|Turkmenistan}}<br />{{flag|Ukraine}}<br />{{flag|Uzbekistan}}<br />{{flag|United States}}<ref>[[Alaska]] was [[purchase of Alaska|sold]] to the [[United States]] in [[1867]].</ref>|footnotes={{unbulleted list | {{longitem|style=line-height:1.05em |{{anchor|inforefa}}a. '''[[#infoa|^]]''' After 1866, Alaska was [[Alaska Purchase|sold to the United States]], but [[Batumi|Batum]], [[Kars]], [[Pamir Mountains|Pamir]] and [[Transcaspian Region|Transcaspia]] were acquired.}} | {{anchor|inforefb}}b. '''[[#infob|^]]''' Renamed [[Petrograd]] in 1914. | {{longitem|style=line-height:1.05em |{{anchor|inforefc}}c. '''[[#infoc|^]]''' Russia continued to use the [[Julian calendar]] until after the<br/>[[February Revolution|collapse of the empire]] (see [[Old Style and New Style dates]]).}} }}}} '''रुसी साम्राज्य ( Russian Empire or Russia )''' ({{Lang-ru|Российская Империя}}) [[युरोप]] , [[एसिया]] र [[उत्तर अमेरिका]]मा फैलिएको एक विशाल साम्राज्य थियो। यसको स्थापना सन् १७२१ मा भएको थियो, भने सन् १९१७ को [[फेब्रुअरी क्रान्ति]]मा [[जार]] शाहीको अन्त्य पछि अन्तरिम सरकारले शक्ति आफ्नो हातमा लियो ।<ref>Swain says, "The first government to be formed after the February Revolution of 1917 had, with one exception, been composed of liberals." {{cite book |author=Geoffrey Swain |title=Trotsky and the Russian Revolution |url=https://books.google.com/books?id=_a3pAgAAQBAJ&pg=PR15 |year=2014 |publisher=Routledge |page=15 |isbn=9781317812784 |access-date=20 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919081708/https://books.google.com/books?id=_a3pAgAAQBAJ&pg=PR15 |archive-date=19 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}; also see {{cite book |author=Alexander Rabinowitch |title=The Bolsheviks in Power: The First Year of Soviet Rule in Petrograd |url=https://books.google.com/books?id=BEoBCGJ4VqYC&pg=PA1 |year=2008 |publisher=Indiana UP |page=1 |isbn=978-0253220424 |access-date=20 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910221609/https://books.google.com/books?id=BEoBCGJ4VqYC&pg=PA1 |archive-date=10 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> विश्व इतिहासमा जमिन भुभागको क्षेत्रफलको आधारमा रुसी साम्राज्य तेश्रो ठुलो साम्राज्य थियो जुन तीन महादेशमा फैलिएको थियो। रुसी साम्राज्य भन्दा ठुला [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]] र [[मङ्गोल साम्राज्य]] मात्र थियो। रुसी साम्राज्यको उदय छिमेकी प्रतिस्पर्धी शक्तिहरु स्विडिस साम्राज्य, पोलिस राष्ट्रमण्डल, [[फारसी साम्राज्य|पर्सियन साम्राज्य]] ([[फारसी साम्राज्य]]) र [[अटोमन साम्राज्य]]को पतनसंग जोडिएको छ । यसले सन् १८१२ -१८१४ सम्मको [[नेपोलियन बोनापार्ट]]को युरोप नियन्त्रण गर्ने र पश्चिम देखि दक्षिणसम्म फैलने महत्त्वाकांक्षी अभियान वा [[नेपोलियनकालीन युद्ध]]लाई रोक्न महत्त्वपुर्ण भूमिका खेलेको थियो । रुसी साम्राज्यको शासन व्यवस्था [[सन् १९०५-१९०७ को प्रथम रुसी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति|सन् १९०५ रुसी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति]] सम्म [[पूर्ण राजतन्त्र]]मा आधारित थियो, त्यसपछि [[संवैधानिक राजतन्त्र]]को स्थापना भयो । प्रथम विश्व युद्धको समयमा यसको प्रदर्शन निकै फितलो भयो । १९१८ मा बोल्सेभिकद्वारा शाही परिवारको हत्या गरियो । त्यसपछिको रक्तपातपूर्ण [[गृहयुद्ध]]पछी १९२० मा बोल्सेभिक सत्तामा आयो । १९२२-२३ मा [[सोभियत सङ्घ|सोभियत युनियन]]को स्थापना भयो र शक्ति हत्यायो। ==टिप्पणी == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{YouTube|30em|title=Film «Moscow clad in snow», 00:07:22, 1908|id=EPgbIK002us}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:यूरोपको पूर्व साम्राज्य]] [[श्रेणी:एसियाका भूतपूर्व साम्राज्यहरू]] ipkbs0lppexxykt260fnpnotdoyg1y6 1361701 1361673 2026-06-13T16:27:06Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361701 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = रुसी साम्राज्य | native_name = {{native name|ru|Российская Империя|italics=off}} | common_name = Imperial Russia | continent = यूरेसिया, उत्तर अमेरिका | region = मध्य तथा पूर्वी युरोप, ककेसस, उत्तर, मध्य, र पश्चिम एसिया, सुदुर पूर्व | status = सम्राज्य | year_start = १७२१ | year_end = १९१७ | image_flag = Flag of Russia.svg | flag_type = [[Flag of Russian Empire|Flag]] | image_coat = Lesser coat of arms of the Russian Empire.svg | symbol_type = Lesser coat of arms | symbol_type_article = Coat of arms of Russia#1721–1917: Russian Empire | national_motto = [[Gott mit uns|{{lang|ru-Latn|S nami Bog!|nocat=y}}<br />{{lang|ru|Съ нами Богъ!|nocat=y}}<br />{{small|"God is with us!"}}]] | national_anthem = [[God Save the Tsar!|{{lang|ru-Latn|Bozhe, Tsarya khrani!|nocat=y}}<br />{{lang|ru|Боже, Царя храни!|nocat=y}}<br/>{{small|"God Save the Tsar!"}}]]{{center|[[File:Bozhe, tsarya khrani!.ogg]]}} | image_map = Russian Empire (1867).svg | image_map2 = The Russian Empire-en.svg | image_map_caption = {{small|'''Russian Empire at its peak in 1865:'''}} <div style="text-align:left;"> {{legend|#346733|Russian Empire}} {{legend|#49C946|Protectorates and sphere of influence}} </div> | capital = [[सेन्ट पिटर्सवर्ग]]<br />{{small|(१७२१-२८; १७३०-१७१७)}}<br>[[मस्को]]<br />{{small|(१७२८-१७३०)}} | common_languages = '''आधिकारिक :''' [[रुसी भाषा|रुसी]]<br/> {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;|title='''Regional:'''|[[Armenian language|Armenian]] |[[Azerbaijani language|Azerbaijani]] |[[Belarusian language|Belarusian]] |[[Chechen language|Chechen]] |[[Estonian language|Estonian]] |[[Finnish language|Finnish]] |[[Georgian language|Georgian]] |[[Iranian language|Farsi]] |[[Kazakh language|Kazakh]] |[[Kyrgyz language|Kyrgyz]] |[[Latvian language|Latvian]] |[[Lithuanian language|Lithuanian]] | [[Mongolian language|Mongolian]] |[[Polish language|Polish]] |[[Romanian language|Romanian]] |[[Swedish language|Swedish]] |[[Tajik language|Tajik]] |[[Turkish language|Turkish]] |[[Turkmen language|Turkmen]] |[[Ukrainian language|Ukrainian]] |[[Uzbek language|Uzbek]]}} | religion = '''Dominant:'''<br/>[[Orthodox Christianity]] {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;|title='''Minor:'''|[[Catholic Church|Roman Catholicism]]|[[Protestant Church|Protestantism]]|[[Lutheranism]]|[[Judaism]]|[[इस्लाम धर्म]]|[[बुद्ध धर्म]]}} | government_type = {{nowrap|[[पूर्ण राजतन्त्र]]}}<br />{{small|(1721–1906)}}<br/>[[संवैधानिक राजतन्त्र]]<br />{{small|(1906–17; ''de jure'')}}<ref>The State Duma was more used just for show to lower dissent in the nation as only nobility voted in favor of the Tsar; the Duma was dissolved in 1906-1907 [http://spartacus-educational.com/RUSduma.htm More info]</ref> | title_leader = [[जार]] | leader1 = [[पिटर महान]] {{small|(पहिलो)}} | year_leader1 = १७२१-१७२५ | leader2 = [[जार निकोलस द्वितीय]] {{small|(अन्तिम)}} | year_leader2 = १८९४-१९१७ | title_deputy = प्रधानमन्त्री | deputy1 = [[Sergei Witte]] {{small|(पहिलि)}} | year_deputy1 = १९०५-१९०६ | deputy2 = [[Nikolai Golitsyn]] {{small|(अन्तिम)}} | year_deputy2 = १९१७ | legislature = Emperor along with the legislative assembly<ref>"The Sovereign Emperor exercises legislative power in conjunction with the State Council and State Duma". [[Russian Constitution of 1906|Fundamental laws]], [http://www.imperialhouse.ru/en/dynastyhistory/dinzak1.html art. 7]</ref> | house1 = [[State Council of Imperial Russia|State Council]] | house2 = राजकीय डुमा | event_start = साम्राज्यको घोषणा<br />by [[Peter the Great|Peter I]] | date_start = 22 Oct {{small|&#91;O.S. 11 Oct&#93;}} | event1 = [[Decembrist revolt]]<br />took place | date_event1 = 26 Dec {{small|&#91;O.S. 14 Dec&#93;}} 1825 | event2 = {{nowrap|[[Emancipation reform of 1861|Emancipation reform]]<br />proclaimed}} | date_event2 = 3 Mar {{small|&#91;O.S. 19 Feb&#93;}} 1861 | event3 = [[सन् १९०५-१९०७ को प्रथम रुसी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति|१९०५ क्रान्ति]]<br />सम्पन्न | date_event3 = {{small|Jan–Dec}} १९०५ | event4 = {{nowrap|[[Russian Constitution of 1906|Constitution]]<br />adopted}} | date_event4 = 6 May {{small|&#91;O.S. 23 Apr&#93;}} 1906 | event5 = [[फेब्रुअरी क्रान्ति]]<br />सम्पन्न | date_event5 = {{small|Feb–Mar}} 1917 | event6 = [[Abdication]]<br />of [[Nicholas II of Russia|Nicholas II]] | date_event6 = 15 Mar {{small|&#91;O.S. 2 Mar&#93;}} 1917 | event_end = [[Russian Republic|Republic]] proclaimed<br />by the [[Russian Provisional Government|Provisional Government]] | date_end = 14 Sep {{small|&#91;O.S. 1 Sep&#93;}} | stat_year1 = 1895<ref>{{cite journal|date=September 1997|title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|journal=[[International Studies Quarterly]]|volume=41|issue=3|page=498|doi=10.1111/0020-8833.00053|author=Rein Taagepera|authorlink=Rein Taagepera|url=https://www.jstor.org/stable/2600793|accessdate=11 September 2016}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D | title = East-West Orientation of Historical Empires | journal = Journal of world-systems research|date=December 2006 |volume=12|issue=2 |page=223 |url =http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|accessdate=11 September 2016 |issn= 1076-156X}}</ref> | stat_area1 = २२८००००० | stat_year2 = [[Russian Empire Census|1897]] | stat_pop2 = १२५६४००२१ | currency = [[रुसी रुबल|रुबल]] | p1 = Tsardom of Russia | flag_p1 = Flag of Tzar of Muscovia.svg | s1 = Russian Republic | flag_s1 = Flag of Russia.svg | today = {{flag|आर्मेनिया}}<br />{{flag|अफगानिस्तान}}<br />{{flag|Azerbaijan}}<br />{{flag|Belarus}}<br />{{flag|चीन}}<br />{{flag|Estonia}}<br />{{flag|Finland}}<br />{{flag|Georgia}}<br />{{flag|Iran}}<br />{{flag|Kazakhstan}}<br />{{flag|Kyrgyzstan}}<br />{{flag|Latvia}}<br />{{flag|Lithuania}}<br />{{flag|Moldova}}<br />{{flag|Mongolia}}<br />{{flag|North Korea}}<br />{{flag|Poland}}<br />{{flag|Romania}}<br />{{flag|Russia}}<br />{{flag|Tajikistan}}<br />{{flag|Turkey}}<br />{{flag|Turkmenistan}}<br />{{flag|Ukraine}}<br />{{flag|Uzbekistan}}<br />{{flag|United States}}<ref>[[Alaska]] was [[purchase of Alaska|sold]] to the [[United States]] in [[1867]].</ref> | footnotes = {{unbulleted list | {{longitem|style=line-height:1.05em |{{anchor|inforefa}}a. '''[[#infoa|^]]''' After 1866, Alaska was [[Alaska Purchase|sold to the United States]], but [[Batumi|Batum]], [[Kars]], [[Pamir Mountains|Pamir]] and [[Transcaspian Region|Transcaspia]] were acquired.}} | {{anchor|inforefb}}b. '''[[#infob|^]]''' Renamed [[Petrograd]] in 1914. | {{longitem|style=line-height:1.05em |{{anchor|inforefc}}c. '''[[#infoc|^]]''' Russia continued to use the [[Julian calendar]] until after the<br/>[[February Revolution|collapse of the empire]] (see [[Old Style and New Style dates]]).}} }} }} '''रुसी साम्राज्य ( Russian Empire or Russia )''' ({{Lang-ru|Российская Империя}}) [[युरोप]] , [[एसिया]] र [[उत्तर अमेरिका]]मा फैलिएको एक विशाल साम्राज्य थियो। यसको स्थापना सन् १७२१ मा भएको थियो, भने सन् १९१७ को [[फेब्रुअरी क्रान्ति]]मा [[जार]] शाहीको अन्त्य पछि अन्तरिम सरकारले शक्ति आफ्नो हातमा लियो ।<ref>Swain says, "The first government to be formed after the February Revolution of 1917 had, with one exception, been composed of liberals." {{cite book |author=Geoffrey Swain |title=Trotsky and the Russian Revolution |url=https://books.google.com/books?id=_a3pAgAAQBAJ&pg=PR15 |year=2014 |publisher=Routledge |page=15 |isbn=9781317812784 |access-date=20 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919081708/https://books.google.com/books?id=_a3pAgAAQBAJ&pg=PR15 |archive-date=19 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}; also see {{cite book |author=Alexander Rabinowitch |title=The Bolsheviks in Power: The First Year of Soviet Rule in Petrograd |url=https://books.google.com/books?id=BEoBCGJ4VqYC&pg=PA1 |year=2008 |publisher=Indiana UP |page=1 |isbn=978-0253220424 |access-date=20 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910221609/https://books.google.com/books?id=BEoBCGJ4VqYC&pg=PA1 |archive-date=10 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> विश्व इतिहासमा जमिन भुभागको क्षेत्रफलको आधारमा रुसी साम्राज्य तेश्रो ठुलो साम्राज्य थियो जुन तीन महादेशमा फैलिएको थियो। रुसी साम्राज्य भन्दा ठुला [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]] र [[मङ्गोल साम्राज्य]] मात्र थियो। रुसी साम्राज्यको उदय छिमेकी प्रतिस्पर्धी शक्तिहरु स्विडिस साम्राज्य, पोलिस राष्ट्रमण्डल, [[फारसी साम्राज्य|पर्सियन साम्राज्य]] ([[फारसी साम्राज्य]]) र [[अटोमन साम्राज्य]]को पतनसंग जोडिएको छ । यसले सन् १८१२ -१८१४ सम्मको [[नेपोलियन बोनापार्ट]]को युरोप नियन्त्रण गर्ने र पश्चिम देखि दक्षिणसम्म फैलने महत्त्वाकांक्षी अभियान वा [[नेपोलियनकालीन युद्ध]]लाई रोक्न महत्त्वपुर्ण भूमिका खेलेको थियो । रुसी साम्राज्यको शासन व्यवस्था [[सन् १९०५-१९०७ को प्रथम रुसी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति|सन् १९०५ रुसी पुँजीजीवी प्रजातन्त्रवादी क्रान्ति]] सम्म [[पूर्ण राजतन्त्र]]मा आधारित थियो, त्यसपछि [[संवैधानिक राजतन्त्र]]को स्थापना भयो । प्रथम विश्व युद्धको समयमा यसको प्रदर्शन निकै फितलो भयो । १९१८ मा बोल्सेभिकद्वारा शाही परिवारको हत्या गरियो । त्यसपछिको रक्तपातपूर्ण [[गृहयुद्ध]]पछी १९२० मा बोल्सेभिक सत्तामा आयो । १९२२-२३ मा [[सोभियत सङ्घ|सोभियत युनियन]]को स्थापना भयो र शक्ति हत्यायो। ==टिप्पणी == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{YouTube|30em|title=Film «Moscow clad in snow», 00:07:22, 1908|id=EPgbIK002us}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:यूरोपको पूर्व साम्राज्य]] [[श्रेणी:एसियाका भूतपूर्व साम्राज्यहरू]] 2blimc7k0sywfpzf7mxy3ogdr7csnqn 0 99100 1361654 1361503 2026-06-13T12:28:13Z Bishaldev100 28807 /* औपनिवेशिक साम्राज्यहरू */ 1361654 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Modern_Empires.svg|अङ्गुठाकार|323x323पिक्सेल|आधुनिक युगका विभिन्न साम्राज्यहरूको अस्तित्वको समयमा डायक्रोनिक नक्सा।]] '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === सबैभन्दा पहिले ज्ञात साम्राज्य दक्षिणी इजिप्टमा लगभग ३२०० ईसा पूर्व देखा पर्‍यो। दक्षिणी इजिप्ट तीन राज्यहरूद्वारा विभाजित थियो जुन प्रत्येक एक शक्तिशाली शहरमा केन्द्रित थियो। हिरापोलिसले दुई शताब्दीमा अन्य दुई शहरहरू जित्यो, र पछि इजिप्ट देशमा विकास भयो। === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> फ्रान्स एक प्रभावशाली साम्राज्य थियो जसमा विश्वभर विभिन्न स्थानहरूमा धेरै [[उपनिवेश]]हरू थिए। लुइस चौधौंको लामो शासनकालमा, १६४३ देखि १७१५ सम्म, फ्रान्स युरोपको सबैभन्दा जनसंख्या भएको, धनी र शक्तिशाली देश थियो। १६ औं शताब्दीदेखि १७ औं शताब्दीसम्म, १६८० मा पहिलो फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल {{convert|10|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी थियो, जुन त्यतिबेला [[स्पेनी साम्राज्य]] पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो।<ref>Robert Aldrich, ''Greater France: A History of French Overseas Expansion'' (1996) p 304</ref> यसको विश्वभरि धेरै भुभाग थिए, मुख्यतया अमेरिका, एसिया र अफ्रिकामा। १७५० मा यसको चरम सीमामा, फ्रान्सेली भारतको क्षेत्रफल १५ लाख वर्ग किलोमिटर थियो र कुल जनसंख्या १० करोड थियो र फ्रान्सेली शासन अन्तर्गत सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको उपनिवेश थियो। नेपोलियन साम्राज्य (१८०४–१८१४) ले युरोप महादेशको धेरै भाग जित्यो। यसले ९ करोडभन्दा बढी मानिसहरूमाथि शासन गर्‍यो र त्यतिबेलाको अग्रणी विश्व शक्ति थियो। १९ औं र [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा, फ्रान्सको औपनिवेशिक साम्राज्य ब्रिटिश साम्राज्य पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य १९२० र १९३० को दशकमा आफ्नो उचाइमा {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी जमिनमा फैलिएको थियो जसको कुल जनसंख्या १५ करोड थियो। मेट्रोपोलिटन फ्रान्स सहित, फ्रान्सेली सार्वभौमिकता अन्तर्गतको कुल भूमि {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} पुग्यो, जुन पृथ्वीको कुल भू-भागको १०.०% हो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल, पहिलो (मुख्यतया अमेरिका र एसियामा) र दोस्रो (मुख्यतया अफ्रिका र एसियामा) सहित, फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरू संयुक्त रूपमा, २४ मिलियन किमी^२ (९.३ मिलियन वर्ग माइल) पुग्यो, जुन विश्वको दोस्रो ठूलो थियो (पहिलो ब्रिटिश साम्राज्य थियो)।<ref>{{cite book|editor=Melvin E. Page|title=Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|year=2003|publisher=ABC-CLIO|page=218|isbn=978-1-57607-335-3|access-date=23 December 2021|archive-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119170748/https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|url-status=live}}</ref> ब्राजिल साम्राज्य (१८२२-१८८९) एक मात्र दक्षिण अमेरिकी आधुनिक राजतन्त्र थियो, जुन [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]को उत्तराधिकारीले स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा स्थापित गरेको थियो र अन्ततः एक उदीयमान अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति बन्यो। नयाँ देश विशाल तर कम जनसंख्या भएको र जातीय रूपमा विविध थियो। १८८९ मा सैन्य नेताहरूको नेतृत्वमा भएको [[राज्यविप्लव|कूमा]] राजतन्त्रको अन्त्य गरियो र गणतन्त्र स्थापना भयो। === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === == साम्राज्यहरूको पतन == === रोमन साम्राज्य === === उपनिवेशीकरणको अन्त्य === == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === === रूस === <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] o4ys4h37xpj99rw8308a0vutrwkczq1 1361655 1361654 2026-06-13T12:38:23Z Bishaldev100 28807 /* साम्राज्यहरूको पतन */ 1361655 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Modern_Empires.svg|अङ्गुठाकार|323x323पिक्सेल|आधुनिक युगका विभिन्न साम्राज्यहरूको अस्तित्वको समयमा डायक्रोनिक नक्सा।]] '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === सबैभन्दा पहिले ज्ञात साम्राज्य दक्षिणी इजिप्टमा लगभग ३२०० ईसा पूर्व देखा पर्‍यो। दक्षिणी इजिप्ट तीन राज्यहरूद्वारा विभाजित थियो जुन प्रत्येक एक शक्तिशाली शहरमा केन्द्रित थियो। हिरापोलिसले दुई शताब्दीमा अन्य दुई शहरहरू जित्यो, र पछि इजिप्ट देशमा विकास भयो। === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> फ्रान्स एक प्रभावशाली साम्राज्य थियो जसमा विश्वभर विभिन्न स्थानहरूमा धेरै [[उपनिवेश]]हरू थिए। लुइस चौधौंको लामो शासनकालमा, १६४३ देखि १७१५ सम्म, फ्रान्स युरोपको सबैभन्दा जनसंख्या भएको, धनी र शक्तिशाली देश थियो। १६ औं शताब्दीदेखि १७ औं शताब्दीसम्म, १६८० मा पहिलो फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल {{convert|10|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी थियो, जुन त्यतिबेला [[स्पेनी साम्राज्य]] पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो।<ref>Robert Aldrich, ''Greater France: A History of French Overseas Expansion'' (1996) p 304</ref> यसको विश्वभरि धेरै भुभाग थिए, मुख्यतया अमेरिका, एसिया र अफ्रिकामा। १७५० मा यसको चरम सीमामा, फ्रान्सेली भारतको क्षेत्रफल १५ लाख वर्ग किलोमिटर थियो र कुल जनसंख्या १० करोड थियो र फ्रान्सेली शासन अन्तर्गत सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको उपनिवेश थियो। नेपोलियन साम्राज्य (१८०४–१८१४) ले युरोप महादेशको धेरै भाग जित्यो। यसले ९ करोडभन्दा बढी मानिसहरूमाथि शासन गर्‍यो र त्यतिबेलाको अग्रणी विश्व शक्ति थियो। १९ औं र [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा, फ्रान्सको औपनिवेशिक साम्राज्य ब्रिटिश साम्राज्य पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य १९२० र १९३० को दशकमा आफ्नो उचाइमा {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी जमिनमा फैलिएको थियो जसको कुल जनसंख्या १५ करोड थियो। मेट्रोपोलिटन फ्रान्स सहित, फ्रान्सेली सार्वभौमिकता अन्तर्गतको कुल भूमि {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} पुग्यो, जुन पृथ्वीको कुल भू-भागको १०.०% हो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल, पहिलो (मुख्यतया अमेरिका र एसियामा) र दोस्रो (मुख्यतया अफ्रिका र एसियामा) सहित, फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरू संयुक्त रूपमा, २४ मिलियन किमी^२ (९.३ मिलियन वर्ग माइल) पुग्यो, जुन विश्वको दोस्रो ठूलो थियो (पहिलो ब्रिटिश साम्राज्य थियो)।<ref>{{cite book|editor=Melvin E. Page|title=Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|year=2003|publisher=ABC-CLIO|page=218|isbn=978-1-57607-335-3|access-date=23 December 2021|archive-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119170748/https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|url-status=live}}</ref> ब्राजिल साम्राज्य (१८२२-१८८९) एक मात्र दक्षिण अमेरिकी आधुनिक राजतन्त्र थियो, जुन [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]को उत्तराधिकारीले स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा स्थापित गरेको थियो र अन्ततः एक उदीयमान अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति बन्यो। नयाँ देश विशाल तर कम जनसंख्या भएको र जातीय रूपमा विविध थियो। १८८९ मा सैन्य नेताहरूको नेतृत्वमा भएको [[राज्यविप्लव|कूमा]] राजतन्त्रको अन्त्य गरियो र गणतन्त्र स्थापना भयो। === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === == साम्राज्यहरूको पतन == साम्राज्यको पतन सामान्यतया क्षेत्रीय वा विश्व व्यवस्थामा परिवर्तनसँग सम्बन्धित छ। पहिलेको साम्राज्यको ठाउँमा नयाँ प्रभुत्व स्थापित हुन्छ। पतनको समयमा, साम्राज्यले सामान्यतया आफ्नो फैलिएको कामहरूबाट पछि हट्छ। साम्राज्यले घरेलु नीतितर्फ धेरै ध्यान दिनु पर्दा व्यापार र अर्थतन्त्र संकुचित हुन्छ। अर्थतन्त्र संकुचित हुँदै जाँदा आम जन जीविकाको अवस्था बिग्रन सक्छ। बाल्कनाइजेसन वा क्षेत्रीय विभाजन हुन सक्छ। यद्यपि, यो घटना विश्वव्यापी प्रक्रिया होईन। केही साम्राज्यहरू बढी लचिलो हुन्छन् र बिस्तारै पतन हुन्छन् जबकि अरूले पूर्ण अराजकताको सामना गर्छन्। === रोमन साम्राज्य === === वि-उपनिवेशीकरण === == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === === रूस === <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] t61gjsk6shy2u5xul3aez7iakupgc2y 1361656 1361655 2026-06-13T12:46:23Z Bishaldev100 28807 /* वि-उपनिवेशीकरण */ 1361656 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Modern_Empires.svg|अङ्गुठाकार|323x323पिक्सेल|आधुनिक युगका विभिन्न साम्राज्यहरूको अस्तित्वको समयमा डायक्रोनिक नक्सा।]] '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === सबैभन्दा पहिले ज्ञात साम्राज्य दक्षिणी इजिप्टमा लगभग ३२०० ईसा पूर्व देखा पर्‍यो। दक्षिणी इजिप्ट तीन राज्यहरूद्वारा विभाजित थियो जुन प्रत्येक एक शक्तिशाली शहरमा केन्द्रित थियो। हिरापोलिसले दुई शताब्दीमा अन्य दुई शहरहरू जित्यो, र पछि इजिप्ट देशमा विकास भयो। === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> फ्रान्स एक प्रभावशाली साम्राज्य थियो जसमा विश्वभर विभिन्न स्थानहरूमा धेरै [[उपनिवेश]]हरू थिए। लुइस चौधौंको लामो शासनकालमा, १६४३ देखि १७१५ सम्म, फ्रान्स युरोपको सबैभन्दा जनसंख्या भएको, धनी र शक्तिशाली देश थियो। १६ औं शताब्दीदेखि १७ औं शताब्दीसम्म, १६८० मा पहिलो फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल {{convert|10|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी थियो, जुन त्यतिबेला [[स्पेनी साम्राज्य]] पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो।<ref>Robert Aldrich, ''Greater France: A History of French Overseas Expansion'' (1996) p 304</ref> यसको विश्वभरि धेरै भुभाग थिए, मुख्यतया अमेरिका, एसिया र अफ्रिकामा। १७५० मा यसको चरम सीमामा, फ्रान्सेली भारतको क्षेत्रफल १५ लाख वर्ग किलोमिटर थियो र कुल जनसंख्या १० करोड थियो र फ्रान्सेली शासन अन्तर्गत सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको उपनिवेश थियो। नेपोलियन साम्राज्य (१८०४–१८१४) ले युरोप महादेशको धेरै भाग जित्यो। यसले ९ करोडभन्दा बढी मानिसहरूमाथि शासन गर्‍यो र त्यतिबेलाको अग्रणी विश्व शक्ति थियो। १९ औं र [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा, फ्रान्सको औपनिवेशिक साम्राज्य ब्रिटिश साम्राज्य पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य १९२० र १९३० को दशकमा आफ्नो उचाइमा {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी जमिनमा फैलिएको थियो जसको कुल जनसंख्या १५ करोड थियो। मेट्रोपोलिटन फ्रान्स सहित, फ्रान्सेली सार्वभौमिकता अन्तर्गतको कुल भूमि {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} पुग्यो, जुन पृथ्वीको कुल भू-भागको १०.०% हो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल, पहिलो (मुख्यतया अमेरिका र एसियामा) र दोस्रो (मुख्यतया अफ्रिका र एसियामा) सहित, फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरू संयुक्त रूपमा, २४ मिलियन किमी^२ (९.३ मिलियन वर्ग माइल) पुग्यो, जुन विश्वको दोस्रो ठूलो थियो (पहिलो ब्रिटिश साम्राज्य थियो)।<ref>{{cite book|editor=Melvin E. Page|title=Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|year=2003|publisher=ABC-CLIO|page=218|isbn=978-1-57607-335-3|access-date=23 December 2021|archive-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119170748/https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|url-status=live}}</ref> ब्राजिल साम्राज्य (१८२२-१८८९) एक मात्र दक्षिण अमेरिकी आधुनिक राजतन्त्र थियो, जुन [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]को उत्तराधिकारीले स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा स्थापित गरेको थियो र अन्ततः एक उदीयमान अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति बन्यो। नयाँ देश विशाल तर कम जनसंख्या भएको र जातीय रूपमा विविध थियो। १८८९ मा सैन्य नेताहरूको नेतृत्वमा भएको [[राज्यविप्लव|कूमा]] राजतन्त्रको अन्त्य गरियो र गणतन्त्र स्थापना भयो। === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === == साम्राज्यहरूको पतन == साम्राज्यको पतन सामान्यतया क्षेत्रीय वा विश्व व्यवस्थामा परिवर्तनसँग सम्बन्धित छ। पहिलेको साम्राज्यको ठाउँमा नयाँ प्रभुत्व स्थापित हुन्छ। पतनको समयमा, साम्राज्यले सामान्यतया आफ्नो फैलिएको कामहरूबाट पछि हट्छ। साम्राज्यले घरेलु नीतितर्फ धेरै ध्यान दिनु पर्दा व्यापार र अर्थतन्त्र संकुचित हुन्छ। अर्थतन्त्र संकुचित हुँदै जाँदा आम जन जीविकाको अवस्था बिग्रन सक्छ। बाल्कनाइजेसन वा क्षेत्रीय विभाजन हुन सक्छ। यद्यपि, यो घटना विश्वव्यापी प्रक्रिया होईन। केही साम्राज्यहरू बढी लचिलो हुन्छन् र बिस्तारै पतन हुन्छन् जबकि अरूले पूर्ण अराजकताको सामना गर्छन्। === रोमन साम्राज्य === === वि-उपनिवेशीकरण === {{मुख्य|वि-उपनिवेशीकरण}} १९४५ पछि [[जापानी साम्राज्य]]ले आफ्नो सम्राटको अस्तित्व कायम राख्यो तर आफ्नो औपनिवेशिक सम्पत्ति गुमायो र जापान एक राज्य बन्यो। जापान एक संवैधानिक राजतन्त्र हो, जसमा १२ करोड ७० लाख मानिसहरूको एकरूप जनसंख्या छ जुन ९८ ।५ प्रतिशत जातीय जापानीहरू हुन्, जसले यसलाई सबैभन्दा ठूलो राष्ट्र-राज्यहरू मध्ये एक बनाउँछ। <ref>George Hicks, ''Japan's hidden apartheid: the Korean Minority and the Japanese'', (Aldershot, England; Brookfield, VT: Ashgate, 1998), 3.</ref> युरोपेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरूको विघटन पनि तीव्र भयो र यसलाई वि-उपनिवेशीकरणको रूपमा चिनिन्छ। The British Empire evolved into a loose, multinational [[Commonwealth of Nations]], while the [[French colonial empire]] metamorphosed to a [[Organisation internationale de la Francophonie|Francophone commonwealth]]. The same process happened to the [[Portuguese Empire]], which evolved into a [[Community of Portuguese Language Countries|Lusophone commonwealth]], and to the former territories of the extinct [[Spanish Empire]], which alongside the Lusophone countries of [[Portugal]] and [[Brazil]], created an [[Organization of Ibero-American States|Ibero-American commonwealth]]. France returned the French territory of [[Kwang-Chou-Wan]] to China in 1946. The British gave [[Hong Kong]] back to China in 1997 after 150 years of rule. The Portuguese territory of [[Macau]] reverted to China in 1999. Macau and Hong Kong did not become part of the provincial structure of China; they have autonomous systems of government as [[Special Administrative Regions of the People's Republic of China]]. == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === === रूस === <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] ly29fokwgdk2wlkmpuqbgfpzpt2t3cn 1361657 1361656 2026-06-13T12:49:30Z Bishaldev100 28807 /* वि-उपनिवेशीकरण */ 1361657 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Modern_Empires.svg|अङ्गुठाकार|323x323पिक्सेल|आधुनिक युगका विभिन्न साम्राज्यहरूको अस्तित्वको समयमा डायक्रोनिक नक्सा।]] '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === सबैभन्दा पहिले ज्ञात साम्राज्य दक्षिणी इजिप्टमा लगभग ३२०० ईसा पूर्व देखा पर्‍यो। दक्षिणी इजिप्ट तीन राज्यहरूद्वारा विभाजित थियो जुन प्रत्येक एक शक्तिशाली शहरमा केन्द्रित थियो। हिरापोलिसले दुई शताब्दीमा अन्य दुई शहरहरू जित्यो, र पछि इजिप्ट देशमा विकास भयो। === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> फ्रान्स एक प्रभावशाली साम्राज्य थियो जसमा विश्वभर विभिन्न स्थानहरूमा धेरै [[उपनिवेश]]हरू थिए। लुइस चौधौंको लामो शासनकालमा, १६४३ देखि १७१५ सम्म, फ्रान्स युरोपको सबैभन्दा जनसंख्या भएको, धनी र शक्तिशाली देश थियो। १६ औं शताब्दीदेखि १७ औं शताब्दीसम्म, १६८० मा पहिलो फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल {{convert|10|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी थियो, जुन त्यतिबेला [[स्पेनी साम्राज्य]] पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो।<ref>Robert Aldrich, ''Greater France: A History of French Overseas Expansion'' (1996) p 304</ref> यसको विश्वभरि धेरै भुभाग थिए, मुख्यतया अमेरिका, एसिया र अफ्रिकामा। १७५० मा यसको चरम सीमामा, फ्रान्सेली भारतको क्षेत्रफल १५ लाख वर्ग किलोमिटर थियो र कुल जनसंख्या १० करोड थियो र फ्रान्सेली शासन अन्तर्गत सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको उपनिवेश थियो। नेपोलियन साम्राज्य (१८०४–१८१४) ले युरोप महादेशको धेरै भाग जित्यो। यसले ९ करोडभन्दा बढी मानिसहरूमाथि शासन गर्‍यो र त्यतिबेलाको अग्रणी विश्व शक्ति थियो। १९ औं र [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा, फ्रान्सको औपनिवेशिक साम्राज्य ब्रिटिश साम्राज्य पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य १९२० र १९३० को दशकमा आफ्नो उचाइमा {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी जमिनमा फैलिएको थियो जसको कुल जनसंख्या १५ करोड थियो। मेट्रोपोलिटन फ्रान्स सहित, फ्रान्सेली सार्वभौमिकता अन्तर्गतको कुल भूमि {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} पुग्यो, जुन पृथ्वीको कुल भू-भागको १०.०% हो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल, पहिलो (मुख्यतया अमेरिका र एसियामा) र दोस्रो (मुख्यतया अफ्रिका र एसियामा) सहित, फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरू संयुक्त रूपमा, २४ मिलियन किमी^२ (९.३ मिलियन वर्ग माइल) पुग्यो, जुन विश्वको दोस्रो ठूलो थियो (पहिलो ब्रिटिश साम्राज्य थियो)।<ref>{{cite book|editor=Melvin E. Page|title=Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|year=2003|publisher=ABC-CLIO|page=218|isbn=978-1-57607-335-3|access-date=23 December 2021|archive-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119170748/https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|url-status=live}}</ref> ब्राजिल साम्राज्य (१८२२-१८८९) एक मात्र दक्षिण अमेरिकी आधुनिक राजतन्त्र थियो, जुन [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]को उत्तराधिकारीले स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा स्थापित गरेको थियो र अन्ततः एक उदीयमान अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति बन्यो। नयाँ देश विशाल तर कम जनसंख्या भएको र जातीय रूपमा विविध थियो। १८८९ मा सैन्य नेताहरूको नेतृत्वमा भएको [[राज्यविप्लव|कूमा]] राजतन्त्रको अन्त्य गरियो र गणतन्त्र स्थापना भयो। === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === == साम्राज्यहरूको पतन == साम्राज्यको पतन सामान्यतया क्षेत्रीय वा विश्व व्यवस्थामा परिवर्तनसँग सम्बन्धित छ। पहिलेको साम्राज्यको ठाउँमा नयाँ प्रभुत्व स्थापित हुन्छ। पतनको समयमा, साम्राज्यले सामान्यतया आफ्नो फैलिएको कामहरूबाट पछि हट्छ। साम्राज्यले घरेलु नीतितर्फ धेरै ध्यान दिनु पर्दा व्यापार र अर्थतन्त्र संकुचित हुन्छ। अर्थतन्त्र संकुचित हुँदै जाँदा आम जन जीविकाको अवस्था बिग्रन सक्छ। बाल्कनाइजेसन वा क्षेत्रीय विभाजन हुन सक्छ। यद्यपि, यो घटना विश्वव्यापी प्रक्रिया होईन। केही साम्राज्यहरू बढी लचिलो हुन्छन् र बिस्तारै पतन हुन्छन् जबकि अरूले पूर्ण अराजकताको सामना गर्छन्। === रोमन साम्राज्य === === वि-उपनिवेशीकरण === {{मुख्य|वि-उपनिवेशीकरण}} १९४५ पछि [[जापानी साम्राज्य]]ले आफ्नो सम्राटको अस्तित्व कायम राख्यो तर आफ्नो औपनिवेशिक सम्पत्ति गुमायो र जापान एक राज्य बन्यो। जापान एक संवैधानिक राजतन्त्र हो, जसमा १२ करोड ७० लाख मानिसहरूको एकरूप जनसंख्या छ जुन ९८ ।५ प्रतिशत जातीय जापानीहरू हुन्, जसले यसलाई सबैभन्दा ठूलो राष्ट्र-राज्यहरू मध्ये एक बनाउँछ। <ref>George Hicks, ''Japan's hidden apartheid: the Korean Minority and the Japanese'', (Aldershot, England; Brookfield, VT: Ashgate, 1998), 3.</ref> युरोपेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरूको विघटन पनि तीव्र भयो र यसलाई वि-उपनिवेशीकरणको रूपमा चिनिन्छ। ब्रिटिश साम्राज्य एक खुकुलो, बहुराष्ट्रिय [[राष्ट्रमण्डल]] राष्ट्रहरूमा विकसित भयो, जबकि फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य फ्रान्कोफोन राष्ट्रमण्डलमा रूपान्तरण भयो। पोर्चुगिज साम्राज्यमा पनि यस्तै प्रक्रिया भयो, जुन लुसोफोन राष्ट्रमण्डलमा विकसित भयो। १९४६ मा फ्रान्सले क्वाङ-चौ-वानको फ्रान्सेली क्षेत्र चीनलाई फिर्ता गर्यो। १५० वर्षको शासन पछि बेलायतीहरूले १९९७ मा हङकङ चीनलाई फिर्ता दिए। १९९९ मा मकाउ पोर्चुगिज क्षेत्र चीनमा फर्कियो। [[मकाउ]] र [[हङकङ]] चीनको प्रान्तीय संरचनाको हिस्सा बनेनन्; यी क्षेत्र जनवादी गणतन्त्र चीनको विशेष प्रशासनिक क्षेत्रको रूपमा स्वायत्त सरकार प्रणालीहरू छन्। == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === === रूस === <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] cr8bjg7a2bbxwwdw0n8ygfikw02kvky 1361658 1361657 2026-06-13T12:56:42Z Bishaldev100 28807 /* युरोपेली संघ */ 1361658 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Modern_Empires.svg|अङ्गुठाकार|323x323पिक्सेल|आधुनिक युगका विभिन्न साम्राज्यहरूको अस्तित्वको समयमा डायक्रोनिक नक्सा।]] '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === सबैभन्दा पहिले ज्ञात साम्राज्य दक्षिणी इजिप्टमा लगभग ३२०० ईसा पूर्व देखा पर्‍यो। दक्षिणी इजिप्ट तीन राज्यहरूद्वारा विभाजित थियो जुन प्रत्येक एक शक्तिशाली शहरमा केन्द्रित थियो। हिरापोलिसले दुई शताब्दीमा अन्य दुई शहरहरू जित्यो, र पछि इजिप्ट देशमा विकास भयो। === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> फ्रान्स एक प्रभावशाली साम्राज्य थियो जसमा विश्वभर विभिन्न स्थानहरूमा धेरै [[उपनिवेश]]हरू थिए। लुइस चौधौंको लामो शासनकालमा, १६४३ देखि १७१५ सम्म, फ्रान्स युरोपको सबैभन्दा जनसंख्या भएको, धनी र शक्तिशाली देश थियो। १६ औं शताब्दीदेखि १७ औं शताब्दीसम्म, १६८० मा पहिलो फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल {{convert|10|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी थियो, जुन त्यतिबेला [[स्पेनी साम्राज्य]] पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो।<ref>Robert Aldrich, ''Greater France: A History of French Overseas Expansion'' (1996) p 304</ref> यसको विश्वभरि धेरै भुभाग थिए, मुख्यतया अमेरिका, एसिया र अफ्रिकामा। १७५० मा यसको चरम सीमामा, फ्रान्सेली भारतको क्षेत्रफल १५ लाख वर्ग किलोमिटर थियो र कुल जनसंख्या १० करोड थियो र फ्रान्सेली शासन अन्तर्गत सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको उपनिवेश थियो। नेपोलियन साम्राज्य (१८०४–१८१४) ले युरोप महादेशको धेरै भाग जित्यो। यसले ९ करोडभन्दा बढी मानिसहरूमाथि शासन गर्‍यो र त्यतिबेलाको अग्रणी विश्व शक्ति थियो। १९ औं र [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा, फ्रान्सको औपनिवेशिक साम्राज्य ब्रिटिश साम्राज्य पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य १९२० र १९३० को दशकमा आफ्नो उचाइमा {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी जमिनमा फैलिएको थियो जसको कुल जनसंख्या १५ करोड थियो। मेट्रोपोलिटन फ्रान्स सहित, फ्रान्सेली सार्वभौमिकता अन्तर्गतको कुल भूमि {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} पुग्यो, जुन पृथ्वीको कुल भू-भागको १०.०% हो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल, पहिलो (मुख्यतया अमेरिका र एसियामा) र दोस्रो (मुख्यतया अफ्रिका र एसियामा) सहित, फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरू संयुक्त रूपमा, २४ मिलियन किमी^२ (९.३ मिलियन वर्ग माइल) पुग्यो, जुन विश्वको दोस्रो ठूलो थियो (पहिलो ब्रिटिश साम्राज्य थियो)।<ref>{{cite book|editor=Melvin E. Page|title=Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|year=2003|publisher=ABC-CLIO|page=218|isbn=978-1-57607-335-3|access-date=23 December 2021|archive-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119170748/https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|url-status=live}}</ref> ब्राजिल साम्राज्य (१८२२-१८८९) एक मात्र दक्षिण अमेरिकी आधुनिक राजतन्त्र थियो, जुन [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]को उत्तराधिकारीले स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा स्थापित गरेको थियो र अन्ततः एक उदीयमान अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति बन्यो। नयाँ देश विशाल तर कम जनसंख्या भएको र जातीय रूपमा विविध थियो। १८८९ मा सैन्य नेताहरूको नेतृत्वमा भएको [[राज्यविप्लव|कूमा]] राजतन्त्रको अन्त्य गरियो र गणतन्त्र स्थापना भयो। === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === == साम्राज्यहरूको पतन == साम्राज्यको पतन सामान्यतया क्षेत्रीय वा विश्व व्यवस्थामा परिवर्तनसँग सम्बन्धित छ। पहिलेको साम्राज्यको ठाउँमा नयाँ प्रभुत्व स्थापित हुन्छ। पतनको समयमा, साम्राज्यले सामान्यतया आफ्नो फैलिएको कामहरूबाट पछि हट्छ। साम्राज्यले घरेलु नीतितर्फ धेरै ध्यान दिनु पर्दा व्यापार र अर्थतन्त्र संकुचित हुन्छ। अर्थतन्त्र संकुचित हुँदै जाँदा आम जन जीविकाको अवस्था बिग्रन सक्छ। बाल्कनाइजेसन वा क्षेत्रीय विभाजन हुन सक्छ। यद्यपि, यो घटना विश्वव्यापी प्रक्रिया होईन। केही साम्राज्यहरू बढी लचिलो हुन्छन् र बिस्तारै पतन हुन्छन् जबकि अरूले पूर्ण अराजकताको सामना गर्छन्। === रोमन साम्राज्य === === वि-उपनिवेशीकरण === {{मुख्य|वि-उपनिवेशीकरण}} १९४५ पछि [[जापानी साम्राज्य]]ले आफ्नो सम्राटको अस्तित्व कायम राख्यो तर आफ्नो औपनिवेशिक सम्पत्ति गुमायो र जापान एक राज्य बन्यो। जापान एक संवैधानिक राजतन्त्र हो, जसमा १२ करोड ७० लाख मानिसहरूको एकरूप जनसंख्या छ जुन ९८ ।५ प्रतिशत जातीय जापानीहरू हुन्, जसले यसलाई सबैभन्दा ठूलो राष्ट्र-राज्यहरू मध्ये एक बनाउँछ। <ref>George Hicks, ''Japan's hidden apartheid: the Korean Minority and the Japanese'', (Aldershot, England; Brookfield, VT: Ashgate, 1998), 3.</ref> युरोपेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरूको विघटन पनि तीव्र भयो र यसलाई वि-उपनिवेशीकरणको रूपमा चिनिन्छ। ब्रिटिश साम्राज्य एक खुकुलो, बहुराष्ट्रिय [[राष्ट्रमण्डल]] राष्ट्रहरूमा विकसित भयो, जबकि फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य फ्रान्कोफोन राष्ट्रमण्डलमा रूपान्तरण भयो। पोर्चुगिज साम्राज्यमा पनि यस्तै प्रक्रिया भयो, जुन लुसोफोन राष्ट्रमण्डलमा विकसित भयो। १९४६ मा फ्रान्सले क्वाङ-चौ-वानको फ्रान्सेली क्षेत्र चीनलाई फिर्ता गर्यो। १५० वर्षको शासन पछि बेलायतीहरूले १९९७ मा हङकङ चीनलाई फिर्ता दिए। १९९९ मा मकाउ पोर्चुगिज क्षेत्र चीनमा फर्कियो। [[मकाउ]] र [[हङकङ]] चीनको प्रान्तीय संरचनाको हिस्सा बनेनन्; यी क्षेत्र जनवादी गणतन्त्र चीनको विशेष प्रशासनिक क्षेत्रको रूपमा स्वायत्त सरकार प्रणालीहरू छन्। == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === १९९३ मा [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]] एक राजनीतिक प्रणालीको रूपमा गठन भएदेखि, यसले आफ्नै मुद्रा, आफ्नै नागरिकता, अलग सैन्य बल स्थापना गरेको छ, र [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागरीय]], युरोपको पूर्वी भाग, उप-सहारा अफ्रिका र एसियामा आफ्नो सीमित प्रभुत्व अभ्यास गरेको छ। युरोपेली संघ अर्थतन्त्रको ठूलो आकार र उच्च विकास सूचकांकले प्रायः विश्वव्यापी व्यापार नियमहरूलाई आफ्नो पक्षमा प्रभाव पार्ने क्षमता राख्छ। राजनीतिक वैज्ञानिक जान जिलोन्काले यो व्यवहार साम्राज्यवादी भएको बताउँछन् किनभने यसले आफ्ना छिमेकी देशहरूलाई युरोपेली आर्थिक, कानुनी र राजनीतिक संरचनाहरू अपनाउन बाध्य पार्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/elsewhere/journalist/story/0,,863888,00.html|title=Living in a euro wonderland|last=Ian Black|date=December 20, 2002|work=Guardian|access-date=2008-01-06}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2574625.stm|title=EU gets its military fist|date=December 13, 2002|work=BBC News|access-date=2008-01-06}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Nikolaos Tzifakis |date=April 2007 |title=EU's region-building and boundary-drawing policies: the European approach to the Southern Mediterranean and the Western Balkans 1 |journal=Journal of Southern Europe and the Balkans |publisher=informaworld |volume=9 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1080/14613190701217001 |s2cid=154857668}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Stephen R. Hurt |year=2003 |title=Co-operation and coercion? The Cotonou Agreement between the European Union and acp states and the end of the Lomé Convention |url=http://taylorandfrancis.metapress.com/index/HNG8A7X4G9BWAM84.pdf |url-status=dead |journal=Third World Quarterly |publisher=informaworld |volume=24 |pages=161–176 |doi=10.1080/713701373 |s2cid=153354532 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207173102/http://taylorandfrancis.metapress.com/index/HNG8A7X4G9BWAM84.pdf |archive-date=February 7, 2023 |access-date=2007-01-06}}</ref><ref>{{Cite web |author=Bruno Coppieters |author2=Michael Emerson |author3=Michel Huysseune |author4=Tamara Kovziridze |author5=[[Nathalie Tocci]] |author6=Gergana Noutcheva |author7=Marius Vahl |title=Europeanisation and Conflict Resolution: Case Studies from the European Periphery |url=http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |archive-date=2007-12-02 |access-date=2008-01-06 |publisher=Belgian Science Policy}}</ref><ref>{{Cite book|last=Jan Zielonka|url=http://users.ox.ac.uk/~polf0040/IAReview.pdf|title=Europe as Empire: The Nature of the Enlarged European Union|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-929221-9|location=Oxford|access-date=2008-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://users.ox.ac.uk/~polf0040/IAReview.pdf|archive-date=2007-12-02}}</ref> [[बेलायत]]का [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का सांसद टोनी बेनले युरोपेली संघको युरोपेली एकीकरण नीतिहरूको विरोध गर्दै भने, "मलाई लाग्छ कि उनीहरू ([[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]]) त्यहाँ साम्राज्य निर्माण गरिरहेका छन्, उनीहरू चाहन्छन् कि हामी (युके) उनीहरूको साम्राज्यको हिस्सा बनौं र म त्यो चाहन्न।"<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=f0wFii8klNg|title=European Union|date=25 March 2013|author=Tony Benn|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211104/f0wFii8klNg|archive-date=2021-11-04|url-status=live|work=[[Oxford Union]]}}{{cbignore}}</ref> === रूस === <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] rwous0ri7s535txtsbzv1kb9shmks70 1361659 1361658 2026-06-13T12:57:02Z Bishaldev100 28807 /* रूस */ 1361659 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Modern_Empires.svg|अङ्गुठाकार|323x323पिक्सेल|आधुनिक युगका विभिन्न साम्राज्यहरूको अस्तित्वको समयमा डायक्रोनिक नक्सा।]] '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === सबैभन्दा पहिले ज्ञात साम्राज्य दक्षिणी इजिप्टमा लगभग ३२०० ईसा पूर्व देखा पर्‍यो। दक्षिणी इजिप्ट तीन राज्यहरूद्वारा विभाजित थियो जुन प्रत्येक एक शक्तिशाली शहरमा केन्द्रित थियो। हिरापोलिसले दुई शताब्दीमा अन्य दुई शहरहरू जित्यो, र पछि इजिप्ट देशमा विकास भयो। === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> फ्रान्स एक प्रभावशाली साम्राज्य थियो जसमा विश्वभर विभिन्न स्थानहरूमा धेरै [[उपनिवेश]]हरू थिए। लुइस चौधौंको लामो शासनकालमा, १६४३ देखि १७१५ सम्म, फ्रान्स युरोपको सबैभन्दा जनसंख्या भएको, धनी र शक्तिशाली देश थियो। १६ औं शताब्दीदेखि १७ औं शताब्दीसम्म, १६८० मा पहिलो फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल {{convert|10|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी थियो, जुन त्यतिबेला [[स्पेनी साम्राज्य]] पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो।<ref>Robert Aldrich, ''Greater France: A History of French Overseas Expansion'' (1996) p 304</ref> यसको विश्वभरि धेरै भुभाग थिए, मुख्यतया अमेरिका, एसिया र अफ्रिकामा। १७५० मा यसको चरम सीमामा, फ्रान्सेली भारतको क्षेत्रफल १५ लाख वर्ग किलोमिटर थियो र कुल जनसंख्या १० करोड थियो र फ्रान्सेली शासन अन्तर्गत सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको उपनिवेश थियो। नेपोलियन साम्राज्य (१८०४–१८१४) ले युरोप महादेशको धेरै भाग जित्यो। यसले ९ करोडभन्दा बढी मानिसहरूमाथि शासन गर्‍यो र त्यतिबेलाको अग्रणी विश्व शक्ति थियो। १९ औं र [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा, फ्रान्सको औपनिवेशिक साम्राज्य ब्रिटिश साम्राज्य पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य १९२० र १९३० को दशकमा आफ्नो उचाइमा {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी जमिनमा फैलिएको थियो जसको कुल जनसंख्या १५ करोड थियो। मेट्रोपोलिटन फ्रान्स सहित, फ्रान्सेली सार्वभौमिकता अन्तर्गतको कुल भूमि {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} पुग्यो, जुन पृथ्वीको कुल भू-भागको १०.०% हो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल, पहिलो (मुख्यतया अमेरिका र एसियामा) र दोस्रो (मुख्यतया अफ्रिका र एसियामा) सहित, फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरू संयुक्त रूपमा, २४ मिलियन किमी^२ (९.३ मिलियन वर्ग माइल) पुग्यो, जुन विश्वको दोस्रो ठूलो थियो (पहिलो ब्रिटिश साम्राज्य थियो)।<ref>{{cite book|editor=Melvin E. Page|title=Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|year=2003|publisher=ABC-CLIO|page=218|isbn=978-1-57607-335-3|access-date=23 December 2021|archive-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119170748/https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|url-status=live}}</ref> ब्राजिल साम्राज्य (१८२२-१८८९) एक मात्र दक्षिण अमेरिकी आधुनिक राजतन्त्र थियो, जुन [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]को उत्तराधिकारीले स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा स्थापित गरेको थियो र अन्ततः एक उदीयमान अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति बन्यो। नयाँ देश विशाल तर कम जनसंख्या भएको र जातीय रूपमा विविध थियो। १८८९ मा सैन्य नेताहरूको नेतृत्वमा भएको [[राज्यविप्लव|कूमा]] राजतन्त्रको अन्त्य गरियो र गणतन्त्र स्थापना भयो। === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === == साम्राज्यहरूको पतन == साम्राज्यको पतन सामान्यतया क्षेत्रीय वा विश्व व्यवस्थामा परिवर्तनसँग सम्बन्धित छ। पहिलेको साम्राज्यको ठाउँमा नयाँ प्रभुत्व स्थापित हुन्छ। पतनको समयमा, साम्राज्यले सामान्यतया आफ्नो फैलिएको कामहरूबाट पछि हट्छ। साम्राज्यले घरेलु नीतितर्फ धेरै ध्यान दिनु पर्दा व्यापार र अर्थतन्त्र संकुचित हुन्छ। अर्थतन्त्र संकुचित हुँदै जाँदा आम जन जीविकाको अवस्था बिग्रन सक्छ। बाल्कनाइजेसन वा क्षेत्रीय विभाजन हुन सक्छ। यद्यपि, यो घटना विश्वव्यापी प्रक्रिया होईन। केही साम्राज्यहरू बढी लचिलो हुन्छन् र बिस्तारै पतन हुन्छन् जबकि अरूले पूर्ण अराजकताको सामना गर्छन्। === रोमन साम्राज्य === === वि-उपनिवेशीकरण === {{मुख्य|वि-उपनिवेशीकरण}} १९४५ पछि [[जापानी साम्राज्य]]ले आफ्नो सम्राटको अस्तित्व कायम राख्यो तर आफ्नो औपनिवेशिक सम्पत्ति गुमायो र जापान एक राज्य बन्यो। जापान एक संवैधानिक राजतन्त्र हो, जसमा १२ करोड ७० लाख मानिसहरूको एकरूप जनसंख्या छ जुन ९८ ।५ प्रतिशत जातीय जापानीहरू हुन्, जसले यसलाई सबैभन्दा ठूलो राष्ट्र-राज्यहरू मध्ये एक बनाउँछ। <ref>George Hicks, ''Japan's hidden apartheid: the Korean Minority and the Japanese'', (Aldershot, England; Brookfield, VT: Ashgate, 1998), 3.</ref> युरोपेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरूको विघटन पनि तीव्र भयो र यसलाई वि-उपनिवेशीकरणको रूपमा चिनिन्छ। ब्रिटिश साम्राज्य एक खुकुलो, बहुराष्ट्रिय [[राष्ट्रमण्डल]] राष्ट्रहरूमा विकसित भयो, जबकि फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य फ्रान्कोफोन राष्ट्रमण्डलमा रूपान्तरण भयो। पोर्चुगिज साम्राज्यमा पनि यस्तै प्रक्रिया भयो, जुन लुसोफोन राष्ट्रमण्डलमा विकसित भयो। १९४६ मा फ्रान्सले क्वाङ-चौ-वानको फ्रान्सेली क्षेत्र चीनलाई फिर्ता गर्यो। १५० वर्षको शासन पछि बेलायतीहरूले १९९७ मा हङकङ चीनलाई फिर्ता दिए। १९९९ मा मकाउ पोर्चुगिज क्षेत्र चीनमा फर्कियो। [[मकाउ]] र [[हङकङ]] चीनको प्रान्तीय संरचनाको हिस्सा बनेनन्; यी क्षेत्र जनवादी गणतन्त्र चीनको विशेष प्रशासनिक क्षेत्रको रूपमा स्वायत्त सरकार प्रणालीहरू छन्। == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === १९९३ मा [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]] एक राजनीतिक प्रणालीको रूपमा गठन भएदेखि, यसले आफ्नै मुद्रा, आफ्नै नागरिकता, अलग सैन्य बल स्थापना गरेको छ, र [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागरीय]], युरोपको पूर्वी भाग, उप-सहारा अफ्रिका र एसियामा आफ्नो सीमित प्रभुत्व अभ्यास गरेको छ। युरोपेली संघ अर्थतन्त्रको ठूलो आकार र उच्च विकास सूचकांकले प्रायः विश्वव्यापी व्यापार नियमहरूलाई आफ्नो पक्षमा प्रभाव पार्ने क्षमता राख्छ। राजनीतिक वैज्ञानिक जान जिलोन्काले यो व्यवहार साम्राज्यवादी भएको बताउँछन् किनभने यसले आफ्ना छिमेकी देशहरूलाई युरोपेली आर्थिक, कानुनी र राजनीतिक संरचनाहरू अपनाउन बाध्य पार्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/elsewhere/journalist/story/0,,863888,00.html|title=Living in a euro wonderland|last=Ian Black|date=December 20, 2002|work=Guardian|access-date=2008-01-06}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2574625.stm|title=EU gets its military fist|date=December 13, 2002|work=BBC News|access-date=2008-01-06}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Nikolaos Tzifakis |date=April 2007 |title=EU's region-building and boundary-drawing policies: the European approach to the Southern Mediterranean and the Western Balkans 1 |journal=Journal of Southern Europe and the Balkans |publisher=informaworld |volume=9 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1080/14613190701217001 |s2cid=154857668}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Stephen R. Hurt |year=2003 |title=Co-operation and coercion? The Cotonou Agreement between the European Union and acp states and the end of the Lomé Convention |url=http://taylorandfrancis.metapress.com/index/HNG8A7X4G9BWAM84.pdf |url-status=dead |journal=Third World Quarterly |publisher=informaworld |volume=24 |pages=161–176 |doi=10.1080/713701373 |s2cid=153354532 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207173102/http://taylorandfrancis.metapress.com/index/HNG8A7X4G9BWAM84.pdf |archive-date=February 7, 2023 |access-date=2007-01-06}}</ref><ref>{{Cite web |author=Bruno Coppieters |author2=Michael Emerson |author3=Michel Huysseune |author4=Tamara Kovziridze |author5=[[Nathalie Tocci]] |author6=Gergana Noutcheva |author7=Marius Vahl |title=Europeanisation and Conflict Resolution: Case Studies from the European Periphery |url=http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |archive-date=2007-12-02 |access-date=2008-01-06 |publisher=Belgian Science Policy}}</ref><ref>{{Cite book|last=Jan Zielonka|url=http://users.ox.ac.uk/~polf0040/IAReview.pdf|title=Europe as Empire: The Nature of the Enlarged European Union|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-929221-9|location=Oxford|access-date=2008-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://users.ox.ac.uk/~polf0040/IAReview.pdf|archive-date=2007-12-02}}</ref> [[बेलायत]]का [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का सांसद टोनी बेनले युरोपेली संघको युरोपेली एकीकरण नीतिहरूको विरोध गर्दै भने, "मलाई लाग्छ कि उनीहरू ([[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]]) त्यहाँ साम्राज्य निर्माण गरिरहेका छन्, उनीहरू चाहन्छन् कि हामी (युके) उनीहरूको साम्राज्यको हिस्सा बनौं र म त्यो चाहन्न।"<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=f0wFii8klNg|title=European Union|date=25 March 2013|author=Tony Benn|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211104/f0wFii8klNg|archive-date=2021-11-04|url-status=live|work=[[Oxford Union]]}}{{cbignore}}</ref> === रूस === ==यो पनि हेर्नुहोस्== <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] 5zw490yem8fs69p6as0snrr61mclh9r 1361660 1361659 2026-06-13T13:06:32Z Bishaldev100 28807 /* उत्तरार्ध आधुनिक अवधि */ 1361660 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Modern_Empires.svg|अङ्गुठाकार|323x323पिक्सेल|आधुनिक युगका विभिन्न साम्राज्यहरूको अस्तित्वको समयमा डायक्रोनिक नक्सा।]] '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === सबैभन्दा पहिले ज्ञात साम्राज्य दक्षिणी इजिप्टमा लगभग ३२०० ईसा पूर्व देखा पर्‍यो। दक्षिणी इजिप्ट तीन राज्यहरूद्वारा विभाजित थियो जुन प्रत्येक एक शक्तिशाली शहरमा केन्द्रित थियो। हिरापोलिसले दुई शताब्दीमा अन्य दुई शहरहरू जित्यो, र पछि इजिप्ट देशमा विकास भयो। === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> फ्रान्स एक प्रभावशाली साम्राज्य थियो जसमा विश्वभर विभिन्न स्थानहरूमा धेरै [[उपनिवेश]]हरू थिए। लुइस चौधौंको लामो शासनकालमा, १६४३ देखि १७१५ सम्म, फ्रान्स युरोपको सबैभन्दा जनसंख्या भएको, धनी र शक्तिशाली देश थियो। १६ औं शताब्दीदेखि १७ औं शताब्दीसम्म, १६८० मा पहिलो फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल {{convert|10|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी थियो, जुन त्यतिबेला [[स्पेनी साम्राज्य]] पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो।<ref>Robert Aldrich, ''Greater France: A History of French Overseas Expansion'' (1996) p 304</ref> यसको विश्वभरि धेरै भुभाग थिए, मुख्यतया अमेरिका, एसिया र अफ्रिकामा। १७५० मा यसको चरम सीमामा, फ्रान्सेली भारतको क्षेत्रफल १५ लाख वर्ग किलोमिटर थियो र कुल जनसंख्या १० करोड थियो र फ्रान्सेली शासन अन्तर्गत सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको उपनिवेश थियो। नेपोलियन साम्राज्य (१८०४–१८१४) ले युरोप महादेशको धेरै भाग जित्यो। यसले ९ करोडभन्दा बढी मानिसहरूमाथि शासन गर्‍यो र त्यतिबेलाको अग्रणी विश्व शक्ति थियो। १९ औं र [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा, फ्रान्सको औपनिवेशिक साम्राज्य ब्रिटिश साम्राज्य पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य १९२० र १९३० को दशकमा आफ्नो उचाइमा {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी जमिनमा फैलिएको थियो जसको कुल जनसंख्या १५ करोड थियो। मेट्रोपोलिटन फ्रान्स सहित, फ्रान्सेली सार्वभौमिकता अन्तर्गतको कुल भूमि {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} पुग्यो, जुन पृथ्वीको कुल भू-भागको १०.०% हो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल, पहिलो (मुख्यतया अमेरिका र एसियामा) र दोस्रो (मुख्यतया अफ्रिका र एसियामा) सहित, फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरू संयुक्त रूपमा, २४ मिलियन किमी^२ (९.३ मिलियन वर्ग माइल) पुग्यो, जुन विश्वको दोस्रो ठूलो थियो (पहिलो ब्रिटिश साम्राज्य थियो)।<ref>{{cite book|editor=Melvin E. Page|title=Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|year=2003|publisher=ABC-CLIO|page=218|isbn=978-1-57607-335-3|access-date=23 December 2021|archive-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119170748/https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|url-status=live}}</ref> ब्राजिल साम्राज्य (१८२२-१८८९) एक मात्र दक्षिण अमेरिकी आधुनिक राजतन्त्र थियो, जुन [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]को उत्तराधिकारीले स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा स्थापित गरेको थियो र अन्ततः एक उदीयमान अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति बन्यो। नयाँ देश विशाल तर कम जनसंख्या भएको र जातीय रूपमा विविध थियो। १८८९ मा सैन्य नेताहरूको नेतृत्वमा भएको [[राज्यविप्लव|कूमा]] राजतन्त्रको अन्त्य गरियो र गणतन्त्र स्थापना भयो। === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === १७६० तिर सुरु भएको नयाँ साम्राज्यवाद वा साम्राज्यवादको युगले युरोपेली शक्तिहरू, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र जापानको औपनिवेशिक विस्तारको अवधिलाई चित्रण गर्दछ। [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध]] (१७७५-१७८३) र १८२० को दशकमा ल्याटिन अमेरिकामा स्पेनी साम्राज्यको पतनपछी युरोपेली उपनिवेशवादको पहिलो युगको अन्त्य भएको मानिन्छ। == साम्राज्यहरूको पतन == साम्राज्यको पतन सामान्यतया क्षेत्रीय वा विश्व व्यवस्थामा परिवर्तनसँग सम्बन्धित छ। पहिलेको साम्राज्यको ठाउँमा नयाँ प्रभुत्व स्थापित हुन्छ। पतनको समयमा, साम्राज्यले सामान्यतया आफ्नो फैलिएको कामहरूबाट पछि हट्छ। साम्राज्यले घरेलु नीतितर्फ धेरै ध्यान दिनु पर्दा व्यापार र अर्थतन्त्र संकुचित हुन्छ। अर्थतन्त्र संकुचित हुँदै जाँदा आम जन जीविकाको अवस्था बिग्रन सक्छ। बाल्कनाइजेसन वा क्षेत्रीय विभाजन हुन सक्छ। यद्यपि, यो घटना विश्वव्यापी प्रक्रिया होईन। केही साम्राज्यहरू बढी लचिलो हुन्छन् र बिस्तारै पतन हुन्छन् जबकि अरूले पूर्ण अराजकताको सामना गर्छन्। === रोमन साम्राज्य === === वि-उपनिवेशीकरण === {{मुख्य|वि-उपनिवेशीकरण}} १९४५ पछि [[जापानी साम्राज्य]]ले आफ्नो सम्राटको अस्तित्व कायम राख्यो तर आफ्नो औपनिवेशिक सम्पत्ति गुमायो र जापान एक राज्य बन्यो। जापान एक संवैधानिक राजतन्त्र हो, जसमा १२ करोड ७० लाख मानिसहरूको एकरूप जनसंख्या छ जुन ९८ ।५ प्रतिशत जातीय जापानीहरू हुन्, जसले यसलाई सबैभन्दा ठूलो राष्ट्र-राज्यहरू मध्ये एक बनाउँछ। <ref>George Hicks, ''Japan's hidden apartheid: the Korean Minority and the Japanese'', (Aldershot, England; Brookfield, VT: Ashgate, 1998), 3.</ref> युरोपेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरूको विघटन पनि तीव्र भयो र यसलाई वि-उपनिवेशीकरणको रूपमा चिनिन्छ। ब्रिटिश साम्राज्य एक खुकुलो, बहुराष्ट्रिय [[राष्ट्रमण्डल]] राष्ट्रहरूमा विकसित भयो, जबकि फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य फ्रान्कोफोन राष्ट्रमण्डलमा रूपान्तरण भयो। पोर्चुगिज साम्राज्यमा पनि यस्तै प्रक्रिया भयो, जुन लुसोफोन राष्ट्रमण्डलमा विकसित भयो। १९४६ मा फ्रान्सले क्वाङ-चौ-वानको फ्रान्सेली क्षेत्र चीनलाई फिर्ता गर्यो। १५० वर्षको शासन पछि बेलायतीहरूले १९९७ मा हङकङ चीनलाई फिर्ता दिए। १९९९ मा मकाउ पोर्चुगिज क्षेत्र चीनमा फर्कियो। [[मकाउ]] र [[हङकङ]] चीनको प्रान्तीय संरचनाको हिस्सा बनेनन्; यी क्षेत्र जनवादी गणतन्त्र चीनको विशेष प्रशासनिक क्षेत्रको रूपमा स्वायत्त सरकार प्रणालीहरू छन्। == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === १९९३ मा [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]] एक राजनीतिक प्रणालीको रूपमा गठन भएदेखि, यसले आफ्नै मुद्रा, आफ्नै नागरिकता, अलग सैन्य बल स्थापना गरेको छ, र [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागरीय]], युरोपको पूर्वी भाग, उप-सहारा अफ्रिका र एसियामा आफ्नो सीमित प्रभुत्व अभ्यास गरेको छ। युरोपेली संघ अर्थतन्त्रको ठूलो आकार र उच्च विकास सूचकांकले प्रायः विश्वव्यापी व्यापार नियमहरूलाई आफ्नो पक्षमा प्रभाव पार्ने क्षमता राख्छ। राजनीतिक वैज्ञानिक जान जिलोन्काले यो व्यवहार साम्राज्यवादी भएको बताउँछन् किनभने यसले आफ्ना छिमेकी देशहरूलाई युरोपेली आर्थिक, कानुनी र राजनीतिक संरचनाहरू अपनाउन बाध्य पार्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/elsewhere/journalist/story/0,,863888,00.html|title=Living in a euro wonderland|last=Ian Black|date=December 20, 2002|work=Guardian|access-date=2008-01-06}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2574625.stm|title=EU gets its military fist|date=December 13, 2002|work=BBC News|access-date=2008-01-06}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Nikolaos Tzifakis |date=April 2007 |title=EU's region-building and boundary-drawing policies: the European approach to the Southern Mediterranean and the Western Balkans 1 |journal=Journal of Southern Europe and the Balkans |publisher=informaworld |volume=9 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1080/14613190701217001 |s2cid=154857668}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Stephen R. Hurt |year=2003 |title=Co-operation and coercion? The Cotonou Agreement between the European Union and acp states and the end of the Lomé Convention |url=http://taylorandfrancis.metapress.com/index/HNG8A7X4G9BWAM84.pdf |url-status=dead |journal=Third World Quarterly |publisher=informaworld |volume=24 |pages=161–176 |doi=10.1080/713701373 |s2cid=153354532 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207173102/http://taylorandfrancis.metapress.com/index/HNG8A7X4G9BWAM84.pdf |archive-date=February 7, 2023 |access-date=2007-01-06}}</ref><ref>{{Cite web |author=Bruno Coppieters |author2=Michael Emerson |author3=Michel Huysseune |author4=Tamara Kovziridze |author5=[[Nathalie Tocci]] |author6=Gergana Noutcheva |author7=Marius Vahl |title=Europeanisation and Conflict Resolution: Case Studies from the European Periphery |url=http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |archive-date=2007-12-02 |access-date=2008-01-06 |publisher=Belgian Science Policy}}</ref><ref>{{Cite book|last=Jan Zielonka|url=http://users.ox.ac.uk/~polf0040/IAReview.pdf|title=Europe as Empire: The Nature of the Enlarged European Union|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-929221-9|location=Oxford|access-date=2008-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://users.ox.ac.uk/~polf0040/IAReview.pdf|archive-date=2007-12-02}}</ref> [[बेलायत]]का [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का सांसद टोनी बेनले युरोपेली संघको युरोपेली एकीकरण नीतिहरूको विरोध गर्दै भने, "मलाई लाग्छ कि उनीहरू ([[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]]) त्यहाँ साम्राज्य निर्माण गरिरहेका छन्, उनीहरू चाहन्छन् कि हामी (युके) उनीहरूको साम्राज्यको हिस्सा बनौं र म त्यो चाहन्न।"<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=f0wFii8klNg|title=European Union|date=25 March 2013|author=Tony Benn|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211104/f0wFii8klNg|archive-date=2021-11-04|url-status=live|work=[[Oxford Union]]}}{{cbignore}}</ref> === रूस === ==यो पनि हेर्नुहोस्== <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] qxhkx9ts6f9aecze2t61jkjx5ml2n8t 1361661 1361660 2026-06-13T13:08:41Z Bishaldev100 28807 /* उत्तरार्ध आधुनिक अवधि */ 1361661 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Modern_Empires.svg|अङ्गुठाकार|323x323पिक्सेल|आधुनिक युगका विभिन्न साम्राज्यहरूको अस्तित्वको समयमा डायक्रोनिक नक्सा।]] '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === सबैभन्दा पहिले ज्ञात साम्राज्य दक्षिणी इजिप्टमा लगभग ३२०० ईसा पूर्व देखा पर्‍यो। दक्षिणी इजिप्ट तीन राज्यहरूद्वारा विभाजित थियो जुन प्रत्येक एक शक्तिशाली शहरमा केन्द्रित थियो। हिरापोलिसले दुई शताब्दीमा अन्य दुई शहरहरू जित्यो, र पछि इजिप्ट देशमा विकास भयो। === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> फ्रान्स एक प्रभावशाली साम्राज्य थियो जसमा विश्वभर विभिन्न स्थानहरूमा धेरै [[उपनिवेश]]हरू थिए। लुइस चौधौंको लामो शासनकालमा, १६४३ देखि १७१५ सम्म, फ्रान्स युरोपको सबैभन्दा जनसंख्या भएको, धनी र शक्तिशाली देश थियो। १६ औं शताब्दीदेखि १७ औं शताब्दीसम्म, १६८० मा पहिलो फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल {{convert|10|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी थियो, जुन त्यतिबेला [[स्पेनी साम्राज्य]] पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो।<ref>Robert Aldrich, ''Greater France: A History of French Overseas Expansion'' (1996) p 304</ref> यसको विश्वभरि धेरै भुभाग थिए, मुख्यतया अमेरिका, एसिया र अफ्रिकामा। १७५० मा यसको चरम सीमामा, फ्रान्सेली भारतको क्षेत्रफल १५ लाख वर्ग किलोमिटर थियो र कुल जनसंख्या १० करोड थियो र फ्रान्सेली शासन अन्तर्गत सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको उपनिवेश थियो। नेपोलियन साम्राज्य (१८०४–१८१४) ले युरोप महादेशको धेरै भाग जित्यो। यसले ९ करोडभन्दा बढी मानिसहरूमाथि शासन गर्‍यो र त्यतिबेलाको अग्रणी विश्व शक्ति थियो। १९ औं र [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा, फ्रान्सको औपनिवेशिक साम्राज्य ब्रिटिश साम्राज्य पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य १९२० र १९३० को दशकमा आफ्नो उचाइमा {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी जमिनमा फैलिएको थियो जसको कुल जनसंख्या १५ करोड थियो। मेट्रोपोलिटन फ्रान्स सहित, फ्रान्सेली सार्वभौमिकता अन्तर्गतको कुल भूमि {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} पुग्यो, जुन पृथ्वीको कुल भू-भागको १०.०% हो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल, पहिलो (मुख्यतया अमेरिका र एसियामा) र दोस्रो (मुख्यतया अफ्रिका र एसियामा) सहित, फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरू संयुक्त रूपमा, २४ मिलियन किमी^२ (९.३ मिलियन वर्ग माइल) पुग्यो, जुन विश्वको दोस्रो ठूलो थियो (पहिलो ब्रिटिश साम्राज्य थियो)।<ref>{{cite book|editor=Melvin E. Page|title=Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|year=2003|publisher=ABC-CLIO|page=218|isbn=978-1-57607-335-3|access-date=23 December 2021|archive-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119170748/https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|url-status=live}}</ref> ब्राजिल साम्राज्य (१८२२-१८८९) एक मात्र दक्षिण अमेरिकी आधुनिक राजतन्त्र थियो, जुन [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]को उत्तराधिकारीले स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा स्थापित गरेको थियो र अन्ततः एक उदीयमान अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति बन्यो। नयाँ देश विशाल तर कम जनसंख्या भएको र जातीय रूपमा विविध थियो। १८८९ मा सैन्य नेताहरूको नेतृत्वमा भएको [[राज्यविप्लव|कूमा]] राजतन्त्रको अन्त्य गरियो र गणतन्त्र स्थापना भयो। === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === १७६० तिर सुरु भएको नयाँ [[साम्राज्यवाद]] वा साम्राज्यवादको युगले युरोपेली शक्तिहरू, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र जापानको औपनिवेशिक विस्तारको अवधिलाई चित्रण गर्दछ। [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध]] (१७७५-१७८३) र १८२० को दशकमा ल्याटिन अमेरिकामा स्पेनी साम्राज्यको पतनपछी युरोपेली उपनिवेशवादको पहिलो युगको अन्त्य भएको मानिन्छ। == साम्राज्यहरूको पतन == साम्राज्यको पतन सामान्यतया क्षेत्रीय वा विश्व व्यवस्थामा परिवर्तनसँग सम्बन्धित छ। पहिलेको साम्राज्यको ठाउँमा नयाँ प्रभुत्व स्थापित हुन्छ। पतनको समयमा, साम्राज्यले सामान्यतया आफ्नो फैलिएको कामहरूबाट पछि हट्छ। साम्राज्यले घरेलु नीतितर्फ धेरै ध्यान दिनु पर्दा व्यापार र अर्थतन्त्र संकुचित हुन्छ। अर्थतन्त्र संकुचित हुँदै जाँदा आम जन जीविकाको अवस्था बिग्रन सक्छ। बाल्कनाइजेसन वा क्षेत्रीय विभाजन हुन सक्छ। यद्यपि, यो घटना विश्वव्यापी प्रक्रिया होईन। केही साम्राज्यहरू बढी लचिलो हुन्छन् र बिस्तारै पतन हुन्छन् जबकि अरूले पूर्ण अराजकताको सामना गर्छन्। === रोमन साम्राज्य === === वि-उपनिवेशीकरण === {{मुख्य|वि-उपनिवेशीकरण}} १९४५ पछि [[जापानी साम्राज्य]]ले आफ्नो सम्राटको अस्तित्व कायम राख्यो तर आफ्नो औपनिवेशिक सम्पत्ति गुमायो र जापान एक राज्य बन्यो। जापान एक संवैधानिक राजतन्त्र हो, जसमा १२ करोड ७० लाख मानिसहरूको एकरूप जनसंख्या छ जुन ९८ ।५ प्रतिशत जातीय जापानीहरू हुन्, जसले यसलाई सबैभन्दा ठूलो राष्ट्र-राज्यहरू मध्ये एक बनाउँछ। <ref>George Hicks, ''Japan's hidden apartheid: the Korean Minority and the Japanese'', (Aldershot, England; Brookfield, VT: Ashgate, 1998), 3.</ref> युरोपेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरूको विघटन पनि तीव्र भयो र यसलाई वि-उपनिवेशीकरणको रूपमा चिनिन्छ। ब्रिटिश साम्राज्य एक खुकुलो, बहुराष्ट्रिय [[राष्ट्रमण्डल]] राष्ट्रहरूमा विकसित भयो, जबकि फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य फ्रान्कोफोन राष्ट्रमण्डलमा रूपान्तरण भयो। पोर्चुगिज साम्राज्यमा पनि यस्तै प्रक्रिया भयो, जुन लुसोफोन राष्ट्रमण्डलमा विकसित भयो। १९४६ मा फ्रान्सले क्वाङ-चौ-वानको फ्रान्सेली क्षेत्र चीनलाई फिर्ता गर्यो। १५० वर्षको शासन पछि बेलायतीहरूले १९९७ मा हङकङ चीनलाई फिर्ता दिए। १९९९ मा मकाउ पोर्चुगिज क्षेत्र चीनमा फर्कियो। [[मकाउ]] र [[हङकङ]] चीनको प्रान्तीय संरचनाको हिस्सा बनेनन्; यी क्षेत्र जनवादी गणतन्त्र चीनको विशेष प्रशासनिक क्षेत्रको रूपमा स्वायत्त सरकार प्रणालीहरू छन्। == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === १९९३ मा [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]] एक राजनीतिक प्रणालीको रूपमा गठन भएदेखि, यसले आफ्नै मुद्रा, आफ्नै नागरिकता, अलग सैन्य बल स्थापना गरेको छ, र [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागरीय]], युरोपको पूर्वी भाग, उप-सहारा अफ्रिका र एसियामा आफ्नो सीमित प्रभुत्व अभ्यास गरेको छ। युरोपेली संघ अर्थतन्त्रको ठूलो आकार र उच्च विकास सूचकांकले प्रायः विश्वव्यापी व्यापार नियमहरूलाई आफ्नो पक्षमा प्रभाव पार्ने क्षमता राख्छ। राजनीतिक वैज्ञानिक जान जिलोन्काले यो व्यवहार साम्राज्यवादी भएको बताउँछन् किनभने यसले आफ्ना छिमेकी देशहरूलाई युरोपेली आर्थिक, कानुनी र राजनीतिक संरचनाहरू अपनाउन बाध्य पार्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/elsewhere/journalist/story/0,,863888,00.html|title=Living in a euro wonderland|last=Ian Black|date=December 20, 2002|work=Guardian|access-date=2008-01-06}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2574625.stm|title=EU gets its military fist|date=December 13, 2002|work=BBC News|access-date=2008-01-06}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Nikolaos Tzifakis |date=April 2007 |title=EU's region-building and boundary-drawing policies: the European approach to the Southern Mediterranean and the Western Balkans 1 |journal=Journal of Southern Europe and the Balkans |publisher=informaworld |volume=9 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1080/14613190701217001 |s2cid=154857668}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Stephen R. Hurt |year=2003 |title=Co-operation and coercion? The Cotonou Agreement between the European Union and acp states and the end of the Lomé Convention |url=http://taylorandfrancis.metapress.com/index/HNG8A7X4G9BWAM84.pdf |url-status=dead |journal=Third World Quarterly |publisher=informaworld |volume=24 |pages=161–176 |doi=10.1080/713701373 |s2cid=153354532 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207173102/http://taylorandfrancis.metapress.com/index/HNG8A7X4G9BWAM84.pdf |archive-date=February 7, 2023 |access-date=2007-01-06}}</ref><ref>{{Cite web |author=Bruno Coppieters |author2=Michael Emerson |author3=Michel Huysseune |author4=Tamara Kovziridze |author5=[[Nathalie Tocci]] |author6=Gergana Noutcheva |author7=Marius Vahl |title=Europeanisation and Conflict Resolution: Case Studies from the European Periphery |url=http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |archive-date=2007-12-02 |access-date=2008-01-06 |publisher=Belgian Science Policy}}</ref><ref>{{Cite book|last=Jan Zielonka|url=http://users.ox.ac.uk/~polf0040/IAReview.pdf|title=Europe as Empire: The Nature of the Enlarged European Union|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-929221-9|location=Oxford|access-date=2008-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://users.ox.ac.uk/~polf0040/IAReview.pdf|archive-date=2007-12-02}}</ref> [[बेलायत]]का [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का सांसद टोनी बेनले युरोपेली संघको युरोपेली एकीकरण नीतिहरूको विरोध गर्दै भने, "मलाई लाग्छ कि उनीहरू ([[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]]) त्यहाँ साम्राज्य निर्माण गरिरहेका छन्, उनीहरू चाहन्छन् कि हामी (युके) उनीहरूको साम्राज्यको हिस्सा बनौं र म त्यो चाहन्न।"<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=f0wFii8klNg|title=European Union|date=25 March 2013|author=Tony Benn|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211104/f0wFii8klNg|archive-date=2021-11-04|url-status=live|work=[[Oxford Union]]}}{{cbignore}}</ref> === रूस === ==यो पनि हेर्नुहोस्== <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] 57u7duiflm7xsramuc113nzj2ceqw8c 1361662 1361661 2026-06-13T13:11:44Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361662 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Modern_Empires.svg|अङ्गुठाकार|323x323पिक्सेल|आधुनिक युगका विभिन्न साम्राज्यहरूको अस्तित्वको समयमा डायक्रोनिक नक्सा।]] '''साम्राज्य''' राष्ट्रहरूको सामूहिक हो, वा अन्य शक्तिशाली [[प्रभुत्व]] वा [[सरकार]] हो। साम्राज्यको क्षेत्र सामान्यतया ठूलो र [[राज्य]] को एक भन्दा अधिक हद सम्म छ। == उच्चारण == sɑːmrɑːd͡ʒjə == इतिहास == === प्रारम्भिक साम्राज्यहरू === सबैभन्दा पहिले ज्ञात साम्राज्य दक्षिणी इजिप्टमा लगभग ३२०० ईसा पूर्व देखा पर्‍यो। दक्षिणी इजिप्ट तीन राज्यहरूद्वारा विभाजित थियो जुन प्रत्येक एक शक्तिशाली शहरमा केन्द्रित थियो। हिरापोलिसले दुई शताब्दीमा अन्य दुई शहरहरू जित्यो, र पछि इजिप्ट देशमा विकास भयो। === प्रारम्भिक आधुनिक अवधि === === औपनिवेशिक साम्राज्यहरू === १५ औं शताब्दीको सुरुवातदेखि, धेरै पश्चिम युरोपेली देशहरूले विश्वभरका विदेशी क्षेत्रहरूमा पुगेर उपनिवेश बनाए। खोज युगको सुरुवात भए सँगै, साम्राज्य विस्तार नयाँ विश्वव्यापी स्तरमा अगाडि बढ्यो। पोर्चुगिज र स्पेनीहरूले विशेष गरी दक्षिण एसिया र अमेरिकामा व्यापक विदेशी विस्तार गरेपछि बेलायती, फ्रान्सेली र डचहरू सामेल भए, जसले सूर्य कहिल्यै नअस्ताउने साम्राज्यहरू सिर्जना भयो। औपनिवेशिक र परम्परागत भूमि साम्राज्यहरू बीचको मुख्य भिन्नताहरू मध्ये एक विश्वव्यापी स्तर हो।<ref>Adas, Michael (1998). "Imperialism and Colonialism in Comparative Perspective," ''International History Review'', vol 20 (2), p. 371, https://www.jstor.org/stable/40108227.</ref><ref>Blakemore, Erin (August 16, 2024). "What is Colonialism," ''National Geographic'', https://www.nationalgeographic.com/culture/article/colonialism</ref> औपनिवेशिक साम्राज्यहरू विश्व इतिहासको एक परिवर्तनकारी अवधि थिए । पहिले संसारका पृथक भागहरू एक वैश्विक प्रणालीमा जोडिएका थिए<ref>[[John M. MacKenzie|MacKenzie, John M.]] (2016). "Empires in world history: Characteristics, concepts, and consequences." ''The Encyclopedia of Empire''. (John Wiley & Sons, Ltd. {{ISBN|978-1-118-44064-3}}), vol I, p 24.</ref> यसले [[विश्वव्यापीकरण]]को लागि आधार तयार पार्‍यो,,<ref>[[Anthony Pagden|Pagden, Anthony]] (2015). ''The Burdens of Empire: 1539 to the Present''. (Cambridge University Press), p. 36.</ref><ref>[[John Darwin (historian)|Darwin, John]] (2008). ''After Tamerlane: The Global History of Empire since 1405''. (New York: Bloomsbury Press), p 15.</ref> र मानव इतिहासलाई विश्वव्यापी साझा मार्गमा स्थापित गरे। यस कारणले गर्दा, १७७६ मा [[एडम स्मिथ]]ले कोलम्बस र वास्को दा गामाको यात्रालाई "मानवजातिको इतिहासमा रेकर्ड गरिएका दुई महान र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटनाहरू" नाम दिएका थिए।<ref>''[[s:The Wealth of Nations/Book IV/Chapter 7|An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations]]''. Vol. II: book IV: chapter VII: part III:395.</ref> [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]] अमेरिका, अफ्रिका, एसिया र ओशिनियाका विशाल भागहरूलाई उपनिवेश बनाएर त्यस अवधिको सबैभन्दा शक्तिशाली साम्राज्यहरू मध्ये एक, युरोपेली इतिहासमा सबैभन्दा लामो समयसम्म टिकेको औपनिवेशिक साम्राज्य र इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बन्यो। [[स्पेनी साम्राज्य]] उही महादेशहरूमा साथै युरोपमा पनि विस्तार भयो,<ref>Thomas, Hugh (2015). ''World Without End: The Global Empire of Philip II'' (Penguin).</ref> आकारमा पोर्चुगिज प्रतिद्वन्द्वीलाई उछिनेर, र औपनिवेशिक साम्राज्यहरू मध्ये, बेलायतपछि दोस्रो स्थानमा रह्यो।<ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref>{{Clear}}[[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्य]]ले आकारमा पूर्ण साम्राज्यवादी रेकर्ड स्थापित गर्‍यो र एक शताब्दीसम्म, यो विश्वको [[महाशक्ति|अग्रणी शक्ति]] थियो।<ref>[[Niall Ferguson|Ferguson, Niall]] (2002). ''Empire: The Rise and Demise of the British World Order and the Lessons for Global Power''. (Basic Books).</ref> ब्रिटिशले आफ्नो पहिलो साम्राज्य (१५८३–१७८३) क्यानडा, क्यारिबियन र [[तेह्र उपनिवेश|तेह्र उपनिवेशहरू]] सहित ब्रिटिश अमेरिका बनेको भूमिलाई उपनिवेश बनाएर उत्तरी अमेरिकामा स्थापना गरेका थिए। १७७६ मा, तेह्र उपनिवेशहरूको महाद्वीपीय कांग्रेसले आफूलाई ब्रिटिश साम्राज्यबाट स्वतन्त्र घोषणा गर्‍यो, यसरी [[अमेरिकी क्रान्ति]]को सुरुवात भयो। त्यसपछि बेलायत एसिया, प्रशान्त महासागर र पछि अफ्रिकातिर मोडियो, त्यसपछिको अन्वेषण र विजयहरूले दोस्रो ब्रिटिश साम्राज्य (१७८३–१८१५) को उदय भयो, पछि [[औद्योगिक क्रान्ति]] र बेलायतको शाही शताब्दी (१८१५–१९१४) आयो। यो विश्व इतिहासको सबैभन्दा ठूलो साम्राज्य बन्यो, यसले विश्वको एक चौथाई भूभाग र यसको जनसंख्याको पाँचौं भाग ओगटेको थियो।<ref>Johnston, Steve, [https://books.google.com/books?id=FXkN1SF6NgsC&dq=%22By+1922%2C+the+British+Empire+presided%22&pg=PA90 Tea Party Culture War: A Clash of Worldviews]{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, p90, "By 1922, the British Empire presided over 458 million people—one-quarter of the world's population—and comprised more than 13 million square miles."</ref>यस अवधिको प्रभावहरू वर्तमान युगमा अझै पनि देख्न सकिन्छ "जसमा अंग्रेजी भाषाको व्यापक प्रयोग, प्रोटेस्टेन्ट धर्ममा विश्वास, आर्थिक भूमण्डलीकरण, कानून र व्यवस्थाको आधुनिक सिद्धान्तहरू, र प्रतिनिधि लोकतन्त्र समावेश छन्।" <ref>{{Cite web |last=Watts |first=Carl P |title=Pax Britannica |url=https://www.academia.edu/2013776 |page=3 |quote=it left many legacies, including widespread use of the English language, belief in Protestant religion, economic globalization, modern precepts of law and order, and representative democracy.}}</ref><ref>{{Cite book|last=Winks|first=Robin W.|url=https://books.google.com/books?id=mY7McxJl7jYC&pg=PA406|title=World civilization: a brief history|date=1993|publisher=Collegiate Press|isbn=978-0-939693-28-3|edition=2nd|location=San Diego, CA|page=406|quote=By 1914 common law, trail by jury, the King James Authorized Version of the Bible, the English language, and the British navy had been spread around the globe.}}</ref> भारतमा, बेलायतले पञ्जाब क्षेत्रमा [[सिख साम्राज्य]] (१७९९–१८४९) सँग आमने सामने भयो। १८३९ मा यसको संस्थापक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को मृत्युपछी कमजोर भएको थियो र १८४९ मा दोस्रो एङ्ग्लो-सिख युद्ध पछि साम्राज्य ब्रिटिशको अधिनमा पुग्यो। सोही अवधिमा, [[मराठा साम्राज्य]] (जसलाई मराठा संघ पनि भनिन्छ) वर्तमान भारतमा अवस्थित एक हिन्दू राज्य थियो। यो १६७४ देखि १८१८ सम्म अस्तित्वमा थियो, र यसको चरम सीमामा, साम्राज्यको क्षेत्रहरूले दक्षिणी एशियाको धेरैजसो भाग ओगटेको थियो। यो साम्राज्य [[शिवाजी]]द्वारा स्थापित र एकीकरण गरिएको थियो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] वादशाह [[औरङ्गजेब|औरंगजेब]]को मृत्यु पछि, [[पेशवा]]को शासनकालमा यसको विस्तार धेरै भयो। १७६१ मा, मराठा सेनाले [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]] हारे, जसले साम्राज्यको विस्तारलाई रोक्यो। पछि, साम्राज्यलाई संघमा विभाजित गरियो । १८१८ मा एंग्लो-मराठा युद्धहरूमा ब्रिटिशहरूबाट हारेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Pagadi|first=Setumadhavarao R.|url=https://books.google.com/books?id=UVFuAAAAMAAJ|title=Shivaji|publisher=National Book Trust, India|year=1983|isbn=978-81-237-0647-4|page=21}}</ref> फ्रान्स एक प्रभावशाली साम्राज्य थियो जसमा विश्वभर विभिन्न स्थानहरूमा धेरै [[उपनिवेश]]हरू थिए। लुइस चौधौंको लामो शासनकालमा, १६४३ देखि १७१५ सम्म, फ्रान्स युरोपको सबैभन्दा जनसंख्या भएको, धनी र शक्तिशाली देश थियो। १६ औं शताब्दीदेखि १७ औं शताब्दीसम्म, १६८० मा पहिलो फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल {{convert|10|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी थियो, जुन त्यतिबेला [[स्पेनी साम्राज्य]] पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो।<ref>Robert Aldrich, ''Greater France: A History of French Overseas Expansion'' (1996) p 304</ref> यसको विश्वभरि धेरै भुभाग थिए, मुख्यतया अमेरिका, एसिया र अफ्रिकामा। १७५० मा यसको चरम सीमामा, फ्रान्सेली भारतको क्षेत्रफल १५ लाख वर्ग किलोमिटर थियो र कुल जनसंख्या १० करोड थियो र फ्रान्सेली शासन अन्तर्गत सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको उपनिवेश थियो। नेपोलियन साम्राज्य (१८०४–१८१४) ले युरोप महादेशको धेरै भाग जित्यो। यसले ९ करोडभन्दा बढी मानिसहरूमाथि शासन गर्‍यो र त्यतिबेलाको अग्रणी विश्व शक्ति थियो। १९ औं र [[बीसौँ शताब्दी|२० औं शताब्दी]]मा, फ्रान्सको औपनिवेशिक साम्राज्य ब्रिटिश साम्राज्य पछि विश्वको दोस्रो ठूलो साम्राज्य थियो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य १९२० र १९३० को दशकमा आफ्नो उचाइमा {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} भन्दा बढी जमिनमा फैलिएको थियो जसको कुल जनसंख्या १५ करोड थियो। मेट्रोपोलिटन फ्रान्स सहित, फ्रान्सेली सार्वभौमिकता अन्तर्गतको कुल भूमि {{convert|13.5|e6km2|e6sqmi|abbr=unit}} पुग्यो, जुन पृथ्वीको कुल भू-भागको १०.०% हो। फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यको कुल क्षेत्रफल, पहिलो (मुख्यतया अमेरिका र एसियामा) र दोस्रो (मुख्यतया अफ्रिका र एसियामा) सहित, फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरू संयुक्त रूपमा, २४ मिलियन किमी^२ (९.३ मिलियन वर्ग माइल) पुग्यो, जुन विश्वको दोस्रो ठूलो थियो (पहिलो ब्रिटिश साम्राज्य थियो)।<ref>{{cite book|editor=Melvin E. Page|title=Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|year=2003|publisher=ABC-CLIO|page=218|isbn=978-1-57607-335-3|access-date=23 December 2021|archive-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119170748/https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|url-status=live}}</ref> ब्राजिल साम्राज्य (१८२२-१८८९) एक मात्र दक्षिण अमेरिकी आधुनिक राजतन्त्र थियो, जुन [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]को उत्तराधिकारीले स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा स्थापित गरेको थियो र अन्ततः एक उदीयमान अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति बन्यो। नयाँ देश विशाल तर कम जनसंख्या भएको र जातीय रूपमा विविध थियो। १८८९ मा सैन्य नेताहरूको नेतृत्वमा भएको [[राज्यविप्लव|कूमा]] राजतन्त्रको अन्त्य गरियो र गणतन्त्र स्थापना भयो। === उत्तरार्ध आधुनिक अवधि === १७६० तिर सुरु भएको नयाँ [[साम्राज्यवाद]] वा साम्राज्यवादको युगले युरोपेली शक्तिहरू, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र जापानको औपनिवेशिक विस्तारको अवधिलाई चित्रण गर्दछ। [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध]] (१७७५-१७८३) र १८२० को दशकमा ल्याटिन अमेरिकामा स्पेनी साम्राज्यको पतनपछी युरोपेली उपनिवेशवादको पहिलो युगको अन्त्य भएको मानिन्छ। == साम्राज्यहरूको पतन == साम्राज्यको पतन सामान्यतया क्षेत्रीय वा विश्व व्यवस्थामा परिवर्तनसँग सम्बन्धित छ। पहिलेको साम्राज्यको ठाउँमा नयाँ प्रभुत्व स्थापित हुन्छ। पतनको समयमा, साम्राज्यले सामान्यतया आफ्नो फैलिएको कामहरूबाट पछि हट्छ। साम्राज्यले घरेलु नीतितर्फ धेरै ध्यान दिनु पर्दा व्यापार र अर्थतन्त्र संकुचित हुन्छ। अर्थतन्त्र संकुचित हुँदै जाँदा आम जन जीविकाको अवस्था बिग्रन सक्छ। बाल्कनाइजेसन वा क्षेत्रीय विभाजन हुन सक्छ। यद्यपि, यो घटना विश्वव्यापी प्रक्रिया होईन। केही साम्राज्यहरू बढी लचिलो हुन्छन् र बिस्तारै पतन हुन्छन् जबकि अरूले पूर्ण अराजकताको सामना गर्छन्। === रोमन साम्राज्य === === वि-उपनिवेशीकरण === {{मुख्य|वि-उपनिवेशीकरण}} १९४५ पछि [[जापानी साम्राज्य]]ले आफ्नो सम्राटको अस्तित्व कायम राख्यो तर आफ्नो औपनिवेशिक सम्पत्ति गुमायो र जापान एक राज्य बन्यो। जापान एक संवैधानिक राजतन्त्र हो, जसमा १२ करोड ७० लाख मानिसहरूको एकरूप जनसंख्या छ जुन ९८ ।५ प्रतिशत जातीय जापानीहरू हुन्, जसले यसलाई सबैभन्दा ठूलो राष्ट्र-राज्यहरू मध्ये एक बनाउँछ। <ref>George Hicks, ''Japan's hidden apartheid: the Korean Minority and the Japanese'', (Aldershot, England; Brookfield, VT: Ashgate, 1998), 3.</ref> युरोपेली औपनिवेशिक साम्राज्यहरूको विघटन पनि तीव्र भयो र यसलाई वि-उपनिवेशीकरणको रूपमा चिनिन्छ। ब्रिटिश साम्राज्य एक खुकुलो, बहुराष्ट्रिय [[राष्ट्रमण्डल]] राष्ट्रहरूमा विकसित भयो, जबकि फ्रान्सेली औपनिवेशिक साम्राज्य फ्रान्कोफोन राष्ट्रमण्डलमा रूपान्तरण भयो। पोर्चुगिज साम्राज्यमा पनि यस्तै प्रक्रिया भयो, जुन लुसोफोन राष्ट्रमण्डलमा विकसित भयो। १९४६ मा फ्रान्सले क्वाङ-चौ-वानको फ्रान्सेली क्षेत्र चीनलाई फिर्ता गर्यो। १५० वर्षको शासन पछि बेलायतीहरूले १९९७ मा हङकङ चीनलाई फिर्ता दिए। १९९९ मा मकाउ पोर्चुगिज क्षेत्र चीनमा फर्कियो। [[मकाउ]] र [[हङकङ]] चीनको प्रान्तीय संरचनाको हिस्सा बनेनन्; यी क्षेत्र जनवादी गणतन्त्र चीनको विशेष प्रशासनिक क्षेत्रको रूपमा स्वायत्त सरकार प्रणालीहरू छन्। == साम्राज्यबाट संक्रमण == == समकालीन प्रयोग == === संयुक्त राज्य अमेरिका === === युरोपेली संघ === १९९३ मा [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]] एक राजनीतिक प्रणालीको रूपमा गठन भएदेखि, यसले आफ्नै मुद्रा, आफ्नै नागरिकता, अलग सैन्य बल स्थापना गरेको छ, र [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागरीय]], युरोपको पूर्वी भाग, उप-सहारा अफ्रिका र एसियामा आफ्नो सीमित प्रभुत्व अभ्यास गरेको छ। युरोपेली संघ अर्थतन्त्रको ठूलो आकार र उच्च विकास सूचकांकले प्रायः विश्वव्यापी व्यापार नियमहरूलाई आफ्नो पक्षमा प्रभाव पार्ने क्षमता राख्छ। राजनीतिक वैज्ञानिक जान जिलोन्काले यो व्यवहार साम्राज्यवादी भएको बताउँछन् किनभने यसले आफ्ना छिमेकी देशहरूलाई युरोपेली आर्थिक, कानुनी र राजनीतिक संरचनाहरू अपनाउन बाध्य पार्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/elsewhere/journalist/story/0,,863888,00.html|title=Living in a euro wonderland|last=Ian Black|date=December 20, 2002|work=Guardian|access-date=2008-01-06}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2574625.stm|title=EU gets its military fist|date=December 13, 2002|work=BBC News|access-date=2008-01-06}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Nikolaos Tzifakis |date=April 2007 |title=EU's region-building and boundary-drawing policies: the European approach to the Southern Mediterranean and the Western Balkans 1 |journal=Journal of Southern Europe and the Balkans |publisher=informaworld |volume=9 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1080/14613190701217001 |s2cid=154857668}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Stephen R. Hurt |year=2003 |title=Co-operation and coercion? The Cotonou Agreement between the European Union and acp states and the end of the Lomé Convention |url=http://taylorandfrancis.metapress.com/index/HNG8A7X4G9BWAM84.pdf |url-status=dead |journal=Third World Quarterly |publisher=informaworld |volume=24 |pages=161–176 |doi=10.1080/713701373 |s2cid=153354532 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207173102/http://taylorandfrancis.metapress.com/index/HNG8A7X4G9BWAM84.pdf |archive-date=February 7, 2023 |access-date=2007-01-06}}</ref><ref>{{Cite web |author=Bruno Coppieters |author2=Michael Emerson |author3=Michel Huysseune |author4=Tamara Kovziridze |author5=[[Nathalie Tocci]] |author6=Gergana Noutcheva |author7=Marius Vahl |title=Europeanisation and Conflict Resolution: Case Studies from the European Periphery |url=http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://www.belspo.be/belspo/home/publ/pub_ostc/WM/rS10303_en.pdf |archive-date=2007-12-02 |access-date=2008-01-06 |publisher=Belgian Science Policy}}</ref><ref>{{Cite book|last=Jan Zielonka|url=http://users.ox.ac.uk/~polf0040/IAReview.pdf|title=Europe as Empire: The Nature of the Enlarged European Union|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-929221-9|location=Oxford|access-date=2008-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071202121945/http://users.ox.ac.uk/~polf0040/IAReview.pdf|archive-date=2007-12-02}}</ref> [[बेलायत]]का [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का सांसद टोनी बेनले युरोपेली संघको युरोपेली एकीकरण नीतिहरूको विरोध गर्दै भने, "मलाई लाग्छ कि उनीहरू ([[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]]) त्यहाँ साम्राज्य निर्माण गरिरहेका छन्, उनीहरू चाहन्छन् कि हामी (युके) उनीहरूको साम्राज्यको हिस्सा बनौं र म त्यो चाहन्न।"<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=f0wFii8klNg|title=European Union|date=25 March 2013|author=Tony Benn|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211104/f0wFii8klNg|archive-date=2021-11-04|url-status=live|work=[[Oxford Union]]}}{{cbignore}}</ref> === रूस === ==यो पनि हेर्नुहोस्== <hr> {| class="wikitable sortable" |- ! साम्राज्यहरू |- | [[मङ्गोल साम्राज्य]] |- | [[अटोमन साम्राज्य]] |- | खस साम्राज्य |- | [[मौर्य साम्राज्य]] |- | मराठा साम्राज्य |- |} {{ठुटो|nepali}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{साम्राज्य}} [[श्रेणी:संवैधानिक राज्यका प्रकारहरू]] ox9rzyymjqo5o7q5t239ylyyawayr0l 14 99335 1361774 671650 2026-06-14T07:45:54Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा विश्वकप]] हटाइयो; [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] जोडियो 1361774 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] jwzsauxyjma34kdovz26xmrilv7r4nq 0 99469 1361750 905873 2026-06-14T07:38:18Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1361750 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = FIFA World Cup | year = 1938 | other_titles = Coupe du Monde 1938 | image = WorldCup1938poster.jpg | size = 150px | caption = Official poster | country = फ्रान्स | dates = ४–१९ जून (१६ दिन) | confederations = ४ | num_teams = १५ | venues = १० | cities = ९ | champion = Italy | champion-flagvar = 1861 | count = २ | second = Hungary | second-flagvar = 1940 | third = Brazil | third-flagvar = 1889 | fourth = Sweden | matches = 18 | goals = 84 | attendance = 375700 | top_scorer = {{flagicon|BRA|1889}} [[Leônidas]] (7 goals) | player = {{flagicon|BRA|1889}} [[Leônidas]]<ref>{{cite web|url=https://www.topendsports.com/events/worldcupsoccer/golden-ball.htm|title=World Cup Best Players (Golden Ball)|publisher=Topend Sports|accessdate=23 June 2018}}</ref> | prevseason = [[१९३४ फिफा विश्वकप|१९३४]] | nextseason = [[१९५० फिफा विश्वकप|१९५०]] }} '''१९३८ फिफा विश्वकप''' विश्वकपको तेस्रो संस्करण थियो । यो फ्रान्समा ४ देखि १९ जून १९३८ सम्म आयोजित भएको थियोे । इटालीले हंगेरीलाई फाइनलमा ४-० ले हराएसंगै उपाधि हात पारेको थियोे । इटालीले १९३४ र १९३८ को विश्वकप एकमात्र प्रशिक्षक, विट्टोरिओ पोज्जो मात्र दुई विश्वकप जितेका छन् । ==आयोजक छनोट== फ्रान्स १३ अगस्ट १९३६ मा बर्लिनमा फ्रिफाले आयोजक राष्ट्रको रूपमा रोजिएको थियो । फ्रान्सलाई अर्जेन्टिना र जर्मनीमाथि मतदानको पहिलो चरणमा छनोट गरिएको थियो । फ्रान्स युरोपमा दोस्रो प्रतिस्पर्धी प्रतियोगिता (१९३४ मा इटाली पछि) दक्षिण अमेरिकाको अवशेषको कारणले गर्दा मानिन्छ कि यो स्थान दुई महाद्वीपहरू बीचको विकल्प हुनुपर्छ । यो अन्तिम विश्वकप दोस्रो द्वितीय विश्वयुद्ध अघि जोडिएको थियो । ==छनोट भएका राष्ट्रहरूको सुची== निम्न १६ टोलीहरूले अन्तिम प्रतिस्पर्धाका लागि छनोट भएका थिए । तथापि,आन्श्लुसका कारण अस्ट्रिया निकालीएको थियोे । *{{fb|BEL}} *{{fb|BRA|1889}} *{{fb|CUB}} *{{fb|TCH}} *{{fb|IDN}} *{{fb|FRA}} (आयोजक) *{{fb|GER|Nazi}} *{{fb|HUN|1920}} *{{fb|ITA|1861}} (गतविजेता) *{{fb|NED}} *{{fb|NOR}} *{{fb|POL}} *{{fb|ROU}} *{{fb|SWE}} *{{fb|SUI}} *{{fb|AUT}} ==सन्दर्भ सामग्री== [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] 7aevdc68esvhm503x8rg1z0erl1jte3 0 99647 1361752 718133 2026-06-14T07:38:19Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1361752 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = १९५० | other_titles = IV Campeonato Mundial de Futebol<ref>The [[Portuguese language|Portuguese]] pronunciation is {{IPA-pt|ˈkwaʁtu kɐ̃pjoˈnatu mũdʒiˈaw dʒi ˌfutʃiˈbɔw|}}, in today's standard Brazilian pronunciation.</ref> | image = Selo da Copa de 1950 Cr 1,20.jpg | size = 250px | caption = | country = ब्राजिल | dates = २४ जून – १६ जुलाई (२३ दिन) | confederations = ३ | num_teams = १३ | venues = ६ | cities = ६ | champion = Uruguay | count = २ | second = Brazil | second-flagvar = | third = Sweden | fourth = Spain | fourth-flagvar = | matches = 22 | goals = 88 | attendance = 1045246 | top_scorer = {{flagicon|BRA}} [[Ademir Menezes|Ademir]] (८ गोल) | player = {{flagicon|BRA}} [[Zizinho]]<ref>{{cite web|url=https://www.topendsports.com/events/worldcupsoccer/golden-ball.htm|title=World Cup Best Players (Golden Ball)|publisher=Topend Sports|accessdate=23 June 2018}}</ref> | prevseason = [[१९३८ फिफा विश्वकप|१९३८]] | nextseason = [[१९५४ फिफा विश्वकप|१९५४]] }} '''१९५० फिफा विश्वकप''' विश्वकपको चौथो संस्करण थियो । यो ब्राजिलमा २४ जून देखि १६ जुलाई सम्म आयोजित भएको थियोे । १९३८ पछिको यो पहिलो विश्वकप थियो, योजनाबद्ध रूपमा १९४२ र १९४६ सम्मको प्रतियोगिता द्वितीय विश्वयुद्धको कारण रद्द भयोको थियो । यो १९३० मा उद्घाटन प्रतियोगिता जीतेको उरुग्वेले जितेको थियो । उरुग्वेले आयोजक ब्राजिललाई २-१ ले हराएर कप जितेको थियो । ==सन्दर्भ सामग्री== [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:ब्राजिलमा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरू]] q0r8k8bhryfhav482nkft261dyvrfkw 0 99648 1361753 1026002 2026-06-14T07:38:19Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1361753 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = १९५४ | other_titles = {{lang|de|FIFA <!--Swiss German spelling-->Fussball-Weltmeisterschaft 1954 Schweiz}}<br />{{lang|fr|Championnat du Monde de Football 1954}}<br />{{lang|it|Campionato mondiale di calcio 1954}}<br />{{lang|rm|Campiunadis mundials da ballape 1954}} | image = WorldCup1954logo.jpg | size = | caption = | country = Switzerland | dates = १६ जून – ४ जुलाई (१९ दिन) | confederations = ४ | num_teams = १६ | venues = ६ | cities = ६ | champion = Germany | count = १ | second = Hungary | second-flagvar = 1949 | third = Austria | fourth = Uruguay | matches = 26 | goals = 140 | attendance = 768607 | top_scorer = {{flagicon|HUN|1949}} [[Sándor Kocsis]] (११ गोल) | player = {{flagicon|HUN|1949}} [[Ferenc Puskás]]<ref>{{cite web|url=https://www.topendsports.com/events/worldcupsoccer/golden-ball.htm|title=विश्वकपका उत्कृष्ट खेलाडीहरू (गोल्डेन बल)|publisher=टपेन्ड स्पोर्ट्स|accessdate=२३ जून २०१८}}</ref> | prevseason = [[१९५० फिफा विश्वकप|१९५०]] | nextseason = [[१९५८ फिफा विश्वकप|१९५८]] }} '''१९५४ फिफा विश्वकप''' विश्वकपको पाँचौंं संस्करण थियो । यो [[स्विट्जरल्यान्ड]]मा १६ जून देखि ४ जुलाई सम्म आयोजित भएको थियोे । यो विश्वकपको उपाधि [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|पश्चिम जर्मनी]]ले जितेको थियोे जसमा यसले फाइनलमा हंगेरीलाई ३-२ ले हराएको थियो । ==सन्दर्भ सामग्री== [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] obaeedk23lyx3n51wplcfpgyrhz3iuv 0 99816 1361754 978024 2026-06-14T07:38:20Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1361754 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = 1958 | other_titles = Världsmästerskapet i Fotboll<br>Sverige 1958 | image = WorldCup1958logo.jpg | size = 200px | caption = | country = स्विडेन | dates = ८–२९ जून (२२ दिन) | confederations = ३ | num_teams = १६ | venues = १२ | cities = १२ | champion = Brazil | champion-flagvar = 1889 | count = 1 | second = Sweden | third = France | fourth = West Germany | matches = 35 | goals = 126 | attendance = 819810 | top_scorer = {{flagicon|FRA|1794}} [[Just Fontaine]] (१३ गोल) | player = {{flagicon|BRA|}} [[Didi (footballer)|डिडि]]<ref>{{cite web|url=https://www.topendsports.com/events/worldcupsoccer/golden-ball.htm|title=विश्वकपका उत्कृष्ट खेलाडीहरू (गोल्डेन बल)|publisher=टपेन्ड स्पोर्ट्स|accessdate=23 June 2018}}</ref> | young_player = {{flagicon|BRA}} [[पेले]] | prevseason = [[१९५४ फिफा विश्वकप|१९५४]] | nextseason = [[१९६२ फिफा विश्वकप|१९६१]] }} '''१९५४ फिफा विश्वकप''' विश्वकपको पाँचौंं संस्करण थियो । यो [[स्विडेन]]द्वारा ८ देखि २९ जुन सम्म आयोजित गरिएको थियो । प्रतियोगिता [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]]ले जितेको थियो, जो सोल्ना को [[स्टकहोम]]मा फाइनल खेलमा [[स्विडेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्विडेन]] लाई ५-२ को गोलअन्तरले हराएर पहिलो पटक बिजेता बनेको थियोे । प्रतियोगितामा १७ वर्षीय [[पेले]] विश्व स्तर मा पहिलो पटक खेलेको खेलमानै उनको उल्लेखनीय भुमिका रहेकोे थियोे । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडी== {{Commonscat|फिफा विश्वकप १९५८}} *[https://www.fifa.com/worldcup/archive/sweden1958/index.html १९५८ फिफा विश्वकप स्विडेन™], फिफा डटकम [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] gxa2glbdhu6jm0jukbp9u3iobzlldrn 0 100408 1361767 897109 2026-06-14T07:43:53Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] जोडियो 1361767 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = १९६२ | other_titles = Campeonato Mundial de Fútbol -<br>Copa Jules Rimet Chile 1962 | image = 1962 FIFA World Cup.jpg | size = 180px | caption = १९६२ फिफा विश्वकप आधिकारिक लोगो | country = चिली | dates = ३० मे – १७ जून (१९ दिन) | confederations = ३ | num_teams = १६ | venues = ४ | cities = ४ | champion = Brazil | champion-flagvar=1960 | count = २ | second = Czechoslovakia | third = Chile | fourth = Yugoslavia | matches = 32 | goals = 89 | attendance = 893172 | top_scorer = [[#Goalscorers|६ खेलाडी (तल हेर्नुहोस)]]<br>{{nowrap|(४ गोल)}} | player = {{flagicon|BRA|1960}} [[Garrincha]]<ref>{{cite web|url=https://www.topendsports.com/events/worldcupsoccer/golden-ball.htm|title=विश्वकप उत्कृष्ट खेलाडी (गोल्डेन बल)|publisher=टपेन्ड स्पोर्ट्स|accessdate=23 June 2018}}</ref> | young_player = {{flagicon|HUN}} [[Flórián Albert]] | prevseason = [[१९५८ फिफा विश्वकप|१९५८]] | nextseason = [[१९६६ फिफा विश्वकप|१९६६]] }} '''१९६२ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप|विश्वकप]]को सातौँ संस्करण थियो । यो ३० मे देखि १७ जून १९६२ सम्म चिलीमा आयोजना गरिएको थियो । छनोट खेलहरू अगस्ट १९६० र डिसेम्बर १९६१ को बीचमा भएको थियो, ५६ टोलीहरूले ६ वटा कन्फेडेरेसनबाट प्रवेश गरेका थिए र १४ टोलीहरू विश्वकपमा प्रवेश गरेका थिए । ब्राजिलका पुर्ब बिजेताका रूपमा प्रवेश गरेको थियो । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commonscat|FIFA World Cup 1962|फिफा विश्वकप १९६२}} *[https://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/index.html १९६२ फिफा विश्वकप ™], फिफा डटकम *[http://www.rsssf.com/tables/62full.html विवरण] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] 425v3x7vthazez5a47sgotaos926stt 0 100412 1361768 1285142 2026-06-14T07:44:00Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] जोडियो 1361768 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = १९६६ | other_titles = | image = 1966 FIFA World Cup.png | size = 200px | caption = १९६६ फिफा विश्वकप आधिकारिक लोगो | country = इङ्ल्याण्ड | dates = ११–३० जुलाई (२० दिन) | confederations = ४ | num_teams = १६ | venues = ८ | cities = ७ | champion = England | count = १ | second = West Germany | third = Portugal | fourth = Soviet Union | fourth-flagvar = १९५५ | matches = 32 | goals = 89 | attendance = 1563135 | top_scorer = {{flagicon|POR}} [[Eusébio]] (९ गोल) | player = {{flagicon|ENG}} [[Bobby Charlton]]<ref>{{cite web|url=https://www.topendsports.com/events/worldcupsoccer/golden-ball.htm|title=विश्वकपका उत्कृष्ट खेलाडी (गोल्डेन बल)|publisher=टपेन्ड स्पोर्ट्स|accessdate=23 June 2018}}</ref> | young_player = {{flagicon|FRG}} [[Franz Beckenbauer]] | prevseason = [[१९७२ फिफा विश्वकप|१९६२]] | nextseason = [[१९७० फिफा विश्वकप|१९७०]] }} '''१९६६ फिफा विश्वकप''' आठौँ [[फिफा विश्वकप]] थियो जुन [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]]मा ११ देखि ३० जुलाई १९६६ सम्म आयोजित भएको थियो । इङ्ल्याण्डले फाइनलमा पश्चिम जर्मनीलाई ४–२ गोल अन्तरले हराएर बिजेता बनेको थियो । इङ्ल्याण्ड आयोजकद्वरा उपाधि जित्ने तेस्रो राष्ट्र बनेको थियो जुन [[१९३० फिफा विश्वकप|१९३०]] मा [[उरुग्वे]] र [[१९३४ फिफा विश्वकप|१९३४]] मा इटालीले क्रमश जितेका थिए । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commonscat|FIFA World Cup 1966}} *[https://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/index.html १९६६ फिफा विश्वकप ™], फिफा डटकम *[http://www.rsssf.com/tables/66full.html विवरण] *[https://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/09/71/wc_66_tr_314.pdf फिफा प्राबिधिक प्रतिवेदन] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] 2slqjox8prq7qmlvpn4vt2dhv22wvnw 0 100423 1361769 1026007 2026-06-14T07:44:04Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा विश्वकप]] हटाइयो; [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] जोडियो 1361769 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name= फिफा विश्वकप | year= १९७० | other_titles= Copa Mundial de Fútbol México 70 | image= | size= 175px | caption= १९७० फिफा विश्वकप आधिकारिक लोगो | country= मेक्सिको | dates= ३१ मे – २१ जून १९७० (२२ दिन) | confederations= ५ | num_teams= १६ | venues= ५ | cities= ५ | champion= Brazil | champion-flagvar= | count= ३ | second= इटाली | second-flagvar= | third= पश्चिम जर्मनी | fourth= Uruguay | fair_play= {{fb|PER}} | matches= 32 | goals= 95 | attendance= {{#expr: 107160 + 20654 + 50650 + 13765 + 92205 + 13433 + 52897 + 12942 + 95261 + 29968 + 56818 + 13537 + 103058 + 9624 + 66843 + 12710 + 89979 + 18163 + 50804 + 17875 + 108192 + 9890 + 49292 + 12299 + 26085 + 26851 + 54233 + 23357 + 51261 + 102444 + 104403 + 107412}} | top_scorer= {{flagicon|FRG}} [[Gerd Müller]] (१० गोल) | player= {{flagicon|BRA|1968}} [[पेले]]<ref>{{cite web|url=https://www.topendsports.com/events/worldcupsoccer/golden-ball.htm|title=फिफा विश्वकप उत्कृष्ट खेलाडी (गोल्डेन बल)|publisher=टपेन्ड स्पोर्ट्स|accessdate=२३ जून २०१८}}</ref> | young_player= {{flagicon|PER}} [[Teófilo Cubillas]] | prevseason= [[१९६६ फिफा विश्वकप|१९६६]] | nextseason= [[१९७४ फिफा विश्वकप|१९७४]] }} '''१९७० फिफा विश्वकप''' पुरुषहरूको राष्ट्रिय टोलीका लागि अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल च्याम्पियनसिप प्रतियोगिता थियो र [[फिफा विश्वकप]]को नौऔं संस्करण थियो जुन , ३१ मे देखि २१ जून सम्म [[मेक्सिको]]मा आयोजिना भएको थियो । यो पहिलो विश्वकप प्रतियोगिता थियो जुन युरोप र दक्षिण अमेरिकामा नभएर उत्तरी अमेरिकामा आयोजित गरिएको थियो । सबै ६ वटा महाद्वीपहरूबाट ७६ राष्ट्रहरू प्रतिनिधित्व गर्ने टोलीहरूले प्रतियोगितामा प्रवेश गरेका थिए र यसको छनोट खेल मे १९६८ मा सुरु भएको थियो ।पुर्ब बिजेता इङ्ल्याण्ड र आयोजक मेक्सिकोसँग गरी १४ टोलीहरू यस प्रक्रियाबाट छनोट भएका थिए । [[एल साल्भादोर]], [[इजरायल]] र [[मोरोक्को|मोरक्को]]ले अन्तिम चरणमा पहिलो पटक उपस्थित जनाएका थिए । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commonscat|FIFA World Cup 1970|फिफा विश्वकप १९७०}} *[https://www.fifa.com/worldcup/archive/mexico1970/index.html १९७० फिफा विश्वकप ™], फिफा डटकम *[https://web.archive.org/web/20160701154217/http://www.rsssf.com/tables/70full.html विवरण] *[https://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/09/67/wc_70_tr_313.pdf फिफा प्राबिधिक प्रतिवेदन] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] rnkxqq6r53w9yznjy8abg9bhns9ty6s 0 100428 1361770 905879 2026-06-14T07:44:10Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा विश्वकप]] हटाइयो; [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] जोडियो 1361770 wikitext text/x-wiki {{Infobox International Football Competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = १९७४ | other_titles = {{native name|de|Fußball-Weltmeisterschaft 1974}} | image = | size = 175px | caption = १९७४ फिफा विश्वकपको आधिकारिक लोगो | country = West Germany | dates = १३ जून – ७ जुलाई (२५ दिन) | confederations = ५ | num_teams = १६ | venues = ९ | cities = ९ | champion = West Germany | count = २ | second = Netherlands | third = Poland | third-flagvar = | fourth = Brazil | fourth-flagvar = | matches = 38 | goals = 97 | attendance = 1865762 | top_scorer = {{flagicon|POL|1928}} [[Grzegorz Lato]] (७ गोल) | player = {{flagicon|NED}} [[Johan Cruyff]]<ref>{{cite web|url=https://www.topendsports.com/events/worldcupsoccer/golden-ball.htm|title=फिफा विश्वकपका उत्कृष्ट खेलाडीहरू (गोल्डेन बल)|publisher=टपेन्ड स्पोर्ट्स|accessdate=२३ जून २०१८}}</ref> | young_player = {{flagicon|POL|1928}} [[Władysław Żmuda]] | fair_play = {{fb|FRG}} | prevseason = [[१९७० फिफा विश्वकप|१९७०]] | nextseason = [[१९७८ फिफा विश्वकप|१९७८]] }} '''१९७४ फिफा विश्वकप''', [[फिफा विश्वकप]]को दसौं संस्करण हो जुन १३ जून देखि ७ जुलाई सम्म [[पश्चिम जर्मनी]]मा आयोजना भएको थियो । प्रतियोगितामा पहिलो पटक मूर्तिकला सिल्भियो गेजजानिगा द्वारा बनाइएको फिफा विश्वकप ट्रफीलाई बिजेतालाई सम्मानित गरिएको थियो । अघि ट्रफी, जोल्स रिमिट ट्राफी, तेस्रो पटक ब्राजिलले १९७० मा जितेको थियो र स्थायी रूपमा ब्राजिललाई नै सम्मानित गरिएको थियो । म्युनिखको ओलम्पिकेडियनमा फाइनलमा नेदरल्याण्ड्सलाई २-१ को गोल अन्तरमा हराउँदै आयोजक राष्ट्र बिजेता वनेको थियो । यो उपाधी [[१९५४ फिफा विश्वकप|१९५४]]मा जिते सँगै पश्चिम जर्मनी २ पटक बिजेता बनेको थियो ।, अस्ट्रेलिया, पूर्वी जर्मनी, हाइटी र झैरे अन्तिम चरणमा पहिलो पटक उपस्थित भएका थिए । पूर्वी जर्मनी, जर्मनीमा १९९० मा गाभिनुभन्दा अधि यो फिफा विश्वकप पूर्वी जर्मनीकोलागि अन्तिम उपस्थिति रहेकोे थियो । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|FIFA World Cup 1974|फिफा विश्वकप १९७४}} *[https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany1974/index.html १९७४ फिफा विश्वकप ™], फिफा डटकम *[https://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/09/65/wc_74_tr_312.pdf फिफा प्राबिधिक प्रतिवेदन] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] lrzicgn5c1ogwm20lxsrf9cdvxc2mpg 0 100433 1361771 1361458 2026-06-14T07:44:19Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा विश्वकप]] हटाइयो; [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] जोडियो 1361771 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = फिफा विश्वकप २६<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को हालको र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता जुन ११ देखि जुलाई १९, २०२६ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा १६ वटा सहरहरू—संयुक्त राज्य अमेरिकामा ११, मेक्सिकोमा ३, र क्यानडामा २ सहरहरूद्वारा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो फिफा विश्वकप हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको मेक्सिको, तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बन्नेछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले यसअघि सन् १९९४ मा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, क्यानडाका लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हुनेछ। कतारमा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा]], [[मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का सबै स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड]], [[कुरासाओ]], [[जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान]]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। अर्जेन्टिना साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी संयुक्त राज्य अमेरिकाको अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र इजरायलसँगको जारी युद्धका बीच इरानको सहभागिता, र फिफाद्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 1t76lhb38xwv58zk3vqkiwwdjtzj4n0 0 100522 1361731 1026096 2026-06-14T07:14:20Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] जोडियो 1361731 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २०१८ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल | image = | image_size = frameless | caption = Match programme cover | event = [[२०१७-१८ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[रियल म्याड्रिड]] | team1association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team1score = ३ | team2 = [[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]] | team2association = {{flagicon|ENG|size=30px}} | team2score = १ | details = | date = {{Start date|2018|5|26|df=y}} | stadium = [[ओलम्पेस्कि राष्ट्रिय खेलकुद रङ्गशाला]] | city = [[किव]] | man_of_the_match1a = [[ग्यारेथ बेल]] {{nowrap|(रियल म्याड्रिड)}}<ref name="motm">{{cite news |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2560089.html |title=ग्यारेथ बेल २०१७-१८ च्याम्पियन्स लिगको फाइनल खेलमा उत्कृष्ट खेलाडी घोषित |website=युइएफए डट कम |publisher=युइएफए |date=26 May 2018 |access-date=26 May 2018}}</ref> | referee = मिलोर्ड मेजिक ([[सर्बिया]]) | attendance = ६१,५६१ | weather = <br />{{convert|20|°C|°F|abbr=on}}<br />३७% उष्ण | previous = [[२०१७ युइएफए च्यामपियन्स लिग फाइनल|२०१७]] | next = ''[[२०१९ युइएफए च्यापियन्स लिग फाइनल|२०१९]]'' }} '''२०१८ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २०१७-१८ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युइएफए]]ले आयोजना गरेको ६३ अौँ संस्करणको खेल थियो । यो कीवको एनएससी ओलिम्पियस्की स्टेडियममा, २६ मे २०१८ मा युक्रेनमा खेलीएको थयो । <ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2398899.html|title=युइएफएमा रहेका क्लबहरूको इतिहास|website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |date=26 August 2016}}</ref> स्पेनको च्याम्पियन क्लब रियल म्याड्रिड, जसले अन्तिम दुई सीजनहरूमा प्रतिस्पर्धा पाएका थिए, र अंग्रेजी पक्ष लिभरपुलले खेलेको थियो जहाँ पुण समयमा रियल म्याड्रिडले लिभरपुललाई ३-० गोल अन्तरले हराएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2528730.html|title=२०१८-१९ च्याम्पियन्स लिगको समूह चरण|website=युइएफए डट कम|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |date=26 May 2018}}</ref> ==स्थान== युक्रेनको [[किभ]] सहरमा रहेको एनएससी खेलकुद रङ्गशालामा युइएफए २०१८ को फाइनल खेल भएको थियो । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/index.html युइएफए च्याम्पियन्स लिगको आधिकारिक वेबसाइट ] *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=2018/index.html युइएफए च्याम्पियन्स लिगको इतिहास ] *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2018/final/index.html २०१८ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल युइएफएमा ] ==बाह्य कडीहरू == *{{आधिकारिक वेबसाइट|https://www.uefa.com/uefachampionsleague/}} {{UEFA Champions League seasons}} [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] 9umce38sa00f6q1d2y5i443b6j6yx65 0 100531 1361732 1169621 2026-06-14T07:14:26Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] जोडियो 1361732 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २००० युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल | image = | image_size = 200 | caption = खेलको आधिकारिक पोस्टर | event = [[१९९९–२००० युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[रियल म्याड्रिड]] | team1association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team1score = ३ | team2 = [[भ्यालेन्सिया सीएफ|भ्यालेन्सिया]] | team2association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team2score = 0 | date = २४ मे २००० | stadium = [[स्टोट डे फ्रान्स]] | city = सेन्ट-डेनिस | referee = स्टिफीनो ब्राचिल ([[इटाली]])<ref name="referee">{{cite news |title=फुटबल: युइएफए फाइनल |url=http://www.thefreelibrary.com/Football%3A+Italian+arbiter+in+charge+of+final.-a062254555 |work=रेसिङ पोस्ट |publisher=द फ्री लाइब्रेरी|date=23 May 2000 |accessdate=11 August 2014}}</ref><ref name="referee2">{{cite news |title=युइएफए टेलिफ्यास |url=http://pete.uri.edu/cgi-bin/wa?A2=ind0005d&L=socref-l&T=0&P=904 |work=युइएफए डट कम (युरोपेली फुटबल महासङ्घ) |publisher=पिटी डट युआरआई |date=22 May 2000 |accessdate=11 August 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812204205/http://pete.uri.edu/cgi-bin/wa?A2=ind0005d&L=socref-l&T=0&P=904 |archivedate=12 August 2014 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812204205/http://pete.uri.edu/cgi-bin/wa?A2=ind0005d&L=socref-l&T=0&P=904 |date=12 August 2014 }}</ref> | attendance = ८०,००० | weather = | previous = [[१९९९ युइएफए च्याम्पियन्स लिग|१९९९]] | next = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]] }} '''२००० युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' १९९९-२००० च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला सेन्ट-डेनिसमा अवस्थित स्टेट डे फ्रान्स रङ्गशालामा २४ मे २००० मा भएको थियो । यो खेलमा स्पेनी क्लब [[रियल म्याड्रिड]] र स्पेनकै क्लब [[भ्यालेन्सिया सीएफ|भ्यालेन्सिया]] बिच भएको थियो । ==खेलको तथ्याङ्क== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=100 | !width=80 | रियल म्याड्रिड !width=80 | भ्यालेन्सिया |- |गरियको गोल || ३ || ० |- |जम्मा सट || १४ || ६ |- |लक्षमा पुराइएको सट || ११ || १ |- |बलमा नियन्त्रण || ५३% || ४७% |- |कर्नर किक || ८ || १० |- |फलहरू || ९ || २० |- |अफसाइड || १ || १ |- |पहेंलो कार्ड || २ || ४ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} स्रोत: [http://www.ucl.uefa.org/ucl.2000/match/index.asp?MatchCode=17RMVA&Report=F २००० युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनलको पुण तथ्याङ्क] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124524/http://www.ucl.uefa.org/ucl.2000/match/index.asp?MatchCode=17RMVA&Report=F |date=2016-03-04 }} ==पोसाकहरू== {{Football kit | pattern_la =_realmadrid9900 | pattern_b =_realmadrid9900 | pattern_ra =_realmadrid9900 | pattern_sh =_rmcf9900a | pattern_so =_rmcf9900a | leftarm = E20E0E | body = E20E0E | rightarm = E20E0E | shorts = 000000 | socks = 000000 | title = रियल म्याड्रिड }} {{Football kit | pattern_la =_valencia9900 | pattern_b =_valencia9900 | pattern_ra =_valencia9900 | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = 000000 | body = 000000 | rightarm = 000000 | shorts = FF7F00 | socks = FF7F00 | title = भ्यालेन्सिया }} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1999/overview/index.html १९९९-२००० युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] g1ukzzmevbsuc26413h2y2ylrs46frw 0 100537 1361733 1174009 2026-06-14T07:14:28Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] जोडियो 1361733 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल | image = | image_size = 200 | caption = | event = [[२०००–०१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | team1association = {{flagicon|GER|size=30px}} | team1score = १ | team2 = [[भ्यालेन्सिया सीएफ|भ्यालेन्सिया]] | team2association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team2score = १ | details = अतिरिक्त समय<br/>[[पेनाल्टी-सुटआउट|पेनाल्टी सुटआउट]]मा [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]ले [[भ्यालेन्सिया सीएफ|भ्यालेन्सिया]]लाई ५-० गोल अन्तरले हरायो | date = २३ मे २००१ | stadium = [[सान सिरो]] | city = [[मिलान]] | man_of_the_match1a = [[ओलिभर कान]] ([[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]) | referee = डिक जोल ([[नेदरल्यान्ड|नेदरल्यान्ड्स]]) | attendance = ७९,००० | weather = फितलो बादल<br />{{convert|20|°C|°F}}<ref>{{cite web |title=च्याम्पियन्स लिगको इतिहास |url=http://www.wunderground.com/history/airport/LIMC/2001/5/23/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA |publisher=अन्डरग्राउन्ड डट कम |date= |accessdate=30 June 2012 }}</ref> | previous = [[२००० युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२०००]] | next = [[२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००२]] }} '''२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २०००-२००१ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला इटालीको मिलान सहरमा अवस्थित सान सिरोमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] र स्पेनी क्लब [[भ्यालेन्सिया सीएफ|भ्यालेन्सिया]] बिच भएको थियो । खेलको पुण समयमा १-१ गोल भएपछि [[पेनाल्टी-सुटआउट|पेनाल्टी सुटआउट]]मा बायर्न म्युनिखले भ्यालेन्सिया लाई ५ को बिरुद्ध ४ गोल अन्तरले हराएको थियो । ==जर्सि== {{Football kit | pattern_la = _Bayern0001t | pattern_b = _Bayern0001t | pattern_ra = _Bayern0001t | pattern_sh = _Bayern0001t | pattern_so = _bayern0001tl | leftarm = DD0000 | body = FFFFFF | rightarm = DD0000 | shorts = DD0000 | socks = FFFFFF | title = बायर्न म्युनिख }} {{Football kit | pattern_la = _val0001h | pattern_b = _valencia0001h | pattern_ra = _val0001h | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 000000 | socks = FFFFFF | title = भ्यालेन्सिया }} ==खेलको तथ्याङ्क== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=100| !width=70|बायर्न म्युनिख !width=70|भ्यालेन्सिया |- |गरेका गोल |१||१ |- |जम्मा सट |१९||९ |- |लक्षमा हानिएका सटहरू |५||४ |- |बलमम नियन्त्रण |६४%||३६% |- |कर्नर किक |१०||३ |- |फल |२४||२३ |- |अफसाइड |२||६ |- |पहेंलो कार्ड |१|३ |- |रातो कार्ड |०||० |} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] pxxb9rq12dym2wi85s9b8awrbblc2bo 0 100538 1361693 1361059 2026-06-13T14:25:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361693 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग | image = | image_size = 200 | caption = Match programme cover | event = [[२००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] | team1association = {{flagicon|GER|size=30px}} | team1score = १ | team2 = [[रियल म्याड्रिड]] | team2association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team2score = २ | date = १५ मे २००२ | stadium = हाम्प्डेन पार्क | city = ग्लाज्गो<ref name="hampdenpark">{{cite news |first=सिन |last=स्मिथ|title=ग्लास्गो |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1984838.stm |work=बिबिसी स्पोर्ट्स |publisher=बिबिसी |date=13 May 2002 |accessdate=31 December 2010 }}</ref> | man_of_the_match1a = [[जिनेदीन जिदेन]] (रियल म्याड्रिड)<ref name="attendance"/> | referee = युर्स मियर ([[स्विट्जरल्यान्ड]])<ref name="ursmeier">{{cite journal |first=म्याथ्युज |last=लिन्ड्से |title=Meier the man for job |journal=इभिनिङ टाइम्स |date=13 May 2002 |volume= |issue= |pages=52 |publisher=ProQuest Archiver |url=https://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |accessdate=31 December 2010 }}{{subscription required}}</ref> | attendance = ५०,४९९<ref name="attendance">{{cite book |year=2017 |chapter=2. Finals |chapter-url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/89/2285689_DOWNLOAD.pdf |chapter-format=पिडिएफ |title=युइएफए च्याम्पियन्स लिगको तथ्याङ्क |location= नियोन , स्विजरल्यान्ड|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |page=1 |access-date=22 April 2017}}</ref> | weather = हल्का बादल, <br />{{convert|15|°C|°F}}<ref>{{cite web|url=http://www.wunderground.com/history/airport/EGPF/2002/5/15/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|title=मैसमको इतिहास|website=www.wunderground.com}}</ref> | previous = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]] | next = [[२००३ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००३]] }} '''२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २००१-२००२ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला स्विट्जरल्यान्डको ग्लाज्गो सहरमा अवस्थित हम्प्डेन पार्कमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको बायर ०४ लिभरकुसेन र स्पेनी क्लब रियल म्याड्रिड बिच भएको थियो । यो खेल १५ जुन २००२ मा भएको थियो जसमा रियल म्याड्रिड लिभरकुसेनलाई २ को बिरुद्ध १ गोल अन्तरले हराएको थियो । ==खेलको तथ्याङ्क== {{col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+पहिलो हाप<ref name="half time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_hr.pdf |title= पहिलो आधा समयको तथ्याङ्क |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=31 December 2010}}</ref> |-पहिलो !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोलहरू || १ || २ |- |जम्मा सट || ५ || ६ |- |लक्षमा लागेको सटहरू || ३ || ३ |- |बलमा नियन्त्रण || ४२% || ५८% |- |कर्नक किक || ३ || १ |- |फल || ८ ||१९ |- |अफसाइड || ३ || २ |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+दोश्रो हाप<ref name="full time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_fr.pdf |title=फुट टाइम रिपोर्ट |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=1 September 2010}}</ref> |- दोस्रो हाप !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोल || ० || ० |- |जम्मा सट || ८ || ६ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ३ || ४ |- |बलमा नियन्त्रण || ५४% || ४६% |- |कर्नर किक || ३ || ४ |- |फल || ९ || २५ |- |अफसाइड || ० || ० |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |- |+सबै !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर ०४ लिभरमुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेको गोल ||१ || २ |- |जम्मा सट || १३ || १२ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ६ || ९ |- |Ball possession || ४८% || ५२% |- |कर्नर किक || ६ || ५ |- |फल || १७ || ४४ |- |अफसाइड || ३ || ३ |- |पहेंलो कार्ड || ० || २ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-end}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20020606170756/http://www.uefa.com/competitions/UCL/INDEX.html २००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 2akpg4rw8tyjtdlua786udkbwpicx18 1361735 1361693 2026-06-14T07:15:02Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] जोडियो 1361735 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग | image = | image_size = 200 | caption = Match programme cover | event = [[२००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] | team1association = {{flagicon|GER|size=30px}} | team1score = १ | team2 = [[रियल म्याड्रिड]] | team2association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team2score = २ | date = १५ मे २००२ | stadium = हाम्प्डेन पार्क | city = ग्लाज्गो<ref name="hampdenpark">{{cite news |first=सिन |last=स्मिथ|title=ग्लास्गो |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1984838.stm |work=बिबिसी स्पोर्ट्स |publisher=बिबिसी |date=13 May 2002 |accessdate=31 December 2010 }}</ref> | man_of_the_match1a = [[जिनेदीन जिदेन]] (रियल म्याड्रिड)<ref name="attendance"/> | referee = युर्स मियर ([[स्विट्जरल्यान्ड]])<ref name="ursmeier">{{cite journal |first=म्याथ्युज |last=लिन्ड्से |title=Meier the man for job |journal=इभिनिङ टाइम्स |date=13 May 2002 |volume= |issue= |pages=52 |publisher=ProQuest Archiver |url=https://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |accessdate=31 December 2010 }}{{subscription required}}</ref> | attendance = ५०,४९९<ref name="attendance">{{cite book |year=2017 |chapter=2. Finals |chapter-url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/89/2285689_DOWNLOAD.pdf |chapter-format=पिडिएफ |title=युइएफए च्याम्पियन्स लिगको तथ्याङ्क |location= नियोन , स्विजरल्यान्ड|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |page=1 |access-date=22 April 2017}}</ref> | weather = हल्का बादल, <br />{{convert|15|°C|°F}}<ref>{{cite web|url=http://www.wunderground.com/history/airport/EGPF/2002/5/15/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|title=मैसमको इतिहास|website=www.wunderground.com}}</ref> | previous = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]] | next = [[२००३ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००३]] }} '''२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २००१-२००२ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला स्विट्जरल्यान्डको ग्लाज्गो सहरमा अवस्थित हम्प्डेन पार्कमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको बायर ०४ लिभरकुसेन र स्पेनी क्लब रियल म्याड्रिड बिच भएको थियो । यो खेल १५ जुन २००२ मा भएको थियो जसमा रियल म्याड्रिड लिभरकुसेनलाई २ को बिरुद्ध १ गोल अन्तरले हराएको थियो । ==खेलको तथ्याङ्क== {{col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+पहिलो हाप<ref name="half time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_hr.pdf |title= पहिलो आधा समयको तथ्याङ्क |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=31 December 2010}}</ref> |-पहिलो !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोलहरू || १ || २ |- |जम्मा सट || ५ || ६ |- |लक्षमा लागेको सटहरू || ३ || ३ |- |बलमा नियन्त्रण || ४२% || ५८% |- |कर्नक किक || ३ || १ |- |फल || ८ ||१९ |- |अफसाइड || ३ || २ |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+दोश्रो हाप<ref name="full time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_fr.pdf |title=फुट टाइम रिपोर्ट |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=1 September 2010}}</ref> |- दोस्रो हाप !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोल || ० || ० |- |जम्मा सट || ८ || ६ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ३ || ४ |- |बलमा नियन्त्रण || ५४% || ४६% |- |कर्नर किक || ३ || ४ |- |फल || ९ || २५ |- |अफसाइड || ० || ० |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |- |+सबै !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर ०४ लिभरमुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेको गोल ||१ || २ |- |जम्मा सट || १३ || १२ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ६ || ९ |- |Ball possession || ४८% || ५२% |- |कर्नर किक || ६ || ५ |- |फल || १७ || ४४ |- |अफसाइड || ३ || ३ |- |पहेंलो कार्ड || ० || २ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-end}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20020606170756/http://www.uefa.com/competitions/UCL/INDEX.html २००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] sb2l7nu4q8cgat7ihfrwauttqceoif5 0 103144 1361649 1307064 2026-06-13T12:13:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1361649 wikitext text/x-wiki [[File:Slovakia Oravsky Podzamok.jpg|thumb|upright=1.05|स्लोभाकियाको ओराभा गढ. यस्तै मध्यकालिन गढहरू सामन्ति समाजका प्रतिक हुन।]] '''सामन्तवाद''' ({{lang-en|Feudalism}}/ फ्युडलिज्म) मध्यकालीन युगमा [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]] र [[युरोप|यूरोप]]मा प्रचलीत प्रथा थियो।<ref>{{cite book|last=Noble|first=Thomas|title=The Foundations of Western Civilization|publisher=[[The Teaching Company]]|location=Chantilly, VA|year=2002|isbn=978-1565856370|url-access=registration|url=https://archive.org/details/foundationsofwes04nobl}}</ref> सामन्तवादको उत्पत्तिको मूल कारण राजनीतिक अराजकता थियो। सामन्तवाद व्यवस्थामा व्यक्तिको राजनीतिक अधिकार तथा कर्तव्य निर्धारण भूमिबाट गरिन्थ्यो। यो सामन्तहरूको कयौं श्रेणिहरु थिए जसमा शीर्ष स्थानमा [[राजा]] हुने गर्थ्यो। राजापछि विभिन्न कोटिका [[सामन्त]] हुने गर्थे र सबैभन्दा निम्न स्तरमा किसान या दास हुन्थे। यो व्यबस्था रक्षक र अधीनस्थ मानिसहरूको सङ्गठन थियो। राजा समस्त भूमि तथा जमिनको स्वामी मानिन्थ्यो। सामन्तगण राजाका प्रति स्वामिभक्ति प्रस्तुत गर्थे, राजाको रक्षाको लागि सेना सुसज्जित गर्ने काम सामन्तहरूको हुने गर्थ्यो, र बदलामा राजाबाट जमिन पाउँथे। सामन्तगण भूमिको क्रय-विक्रयको अधिकारी नहीं थे। प्रारम्भीक समयमा सामन्तवादले स्थानीय सुरक्षा, कृषि तथा न्यायको समुचित व्यवस्था गरेर समाजको प्रशंसनीय सेवा गरेको थियो। कालान्तारमा व्यक्तिगत युद्ध एवं व्यक्तिगत स्वार्थ नै सामन्तहरूको उद्देश्य बन्यो। साधन-सम्पन्न नयाँ शहरहरूको विकास<ref name="End">Gies, Francis. ''The Knight in History''. Harper Perennial (July 26, 2011). pp. Introduction: What is a Knight. {{ISBN|978-0060914134}}</ref><ref>{{cite web |title=The History of Knights |url=http://www.knight-medieval.com/history-knight-medieval-templars.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223081742/http://knight-medieval.com/history-knight-medieval-templars.htm |archive-date=2020-02-23 |access-date=2015-11-15 |publisher=All Things Medieval }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223081742/http://knight-medieval.com/history-knight-medieval-templars.htm |date=2020-02-23 }}</ref>, [[बारूद]]को आविष्कार, तथा स्थानीय राजभक्तिको स्थानमा राष्ट्रभक्तिको उदयको कारण सामन्तशाही पतन भयो। ==सामन्तवादको उत्पत्तिको कारण== राजनीतिक अराजकता नै सामन्तवादको उत्पत्तिको मूल कारण थियो। [[रोमन साम्राज्य]]को पतन पछि युरोपको इतिहासमा नवौँ र दसौं शताब्दी घोर अराजकताको युग थियो। बर्बर जातिको आक्रमणले गर्दा केन्द्रीय शासन छिन्नभिन्न हुनथाल्यो। धनजनको सुरक्षा भएन। युरोपका सारा राज्यहरू टुक्राटुक्रा हुन थाले। यस्तो भयानक परिस्थितिको मुकाबिला गर्ने एक नयाँ व्यवस्थाको आवस्यकता पर्न थाल्यो।<ref name="Gat, Azar 2006. pp. 332">{{cite book|last=Gat|first=Azar|title=War in Human Civilization|location=New York|publisher=[[Oxford University Press]]|date=2006|pages=332–343|isbn=978-0199236633}}</ref> ठूलाठूला जमिनदारहरूले आफ्ना परिवारको सुरक्षाको लागि किल्ला जस्ता ठूल्ठूला घरहरु बनाउन थाले। गरीबहरू त्यस किसिमको प्रबन्ध मिलाउन असमर्थ थिए। अत: तिनीहरु ठूलाठूला जमीन्दारहरूले बनाएका घरहरूमा शरण लिन पुगे। आफूहरू समेत तिनीहरूकै संरक्षणमा रहन लागे। जमीनदारहरूले आफ्नो र आफ्ना संरक्षणमा आउनेहरूको रक्षाको लागि हातहतियारले सुसज्जित लडाकुहरू राख्न थाले।<ref>Clark, p. 1.</ref> हतियारले सुसज्जित लडाकुहरु नाइट ({{lang-en|Knight}} कहलाउँथे।<ref name="douglas">{{cite book|last=Carnine|first=Douglas|title=World History:Medieval and Early Modern Times|url=https://archive.org/details/mcdougallittellw00mcdo|url-access=registration|date=2006|publisher=McDougal Littell|location=US|isbn=978-0-618-27747-6|pages=[https://archive.org/details/mcdougallittellw00mcdo/page/300 300]–301|quote=Knights were often vassals, or lesser nobles, who fought on behalf of lords in return for land.|display-authors=etal}}</ref> तिनीहरूको भरणपोषणको लागि भूमी दिइन्थ्यो, जसलाई मेनर ({{lang-en|Manor}}) भनिन्थ्यो। प्रत्येक मेनरको एक गाउँ हुन्थ्यो र नाइट त्यस मेनरको मालिक हुन्थ्यो। कैयौँ शताब्दीसम्म ठूलाठूला जमीनदारहरूले नै सरकार चलाए। एउटा बलियो केन्द्रीय सरकारको साटो कैयन् साना साना सरकारको उत्पत्ति भयो। त्यसप्रकारको व्यवस्थालाई नै सामन्तवाद भनिन्छ। ==आर्थिक स्वरुप== मध्यकालीन युरोपीय समाज मूलतः तीन श्रेणीमा विभाजित थियो।<ref name="ganshof">[[François Louis Ganshof]] (1944). ''Qu'est-ce que la féodalité''. Translated into English by [[Philip Grierson]] as ''Feudalism'', with a foreword by [[F. M. Stenton]], 1st ed.: New York and London, 1952; 2nd ed: 1961; 3rd ed.: 1976.</ref> <ref name="ganshof" /> # शासकवर्ग # पादरीवर्ग # किसानवर्ग [[चित्र:Reeve_and_Serfs.jpg|अङ्गुठाकार|Depiction of socage on the royal demesne in feudal England, c. 1310]] शासकवर्ग सँग असीमित जमीन थियो। त्यति विशाल भूमीको प्रवन्ध यिनीहरू आफैं गर्न सक्दैनथे। त्यसैले यी भूमिपतिहरूले आफ्नी जमिनको केही भाग सानासाना भूमिपतिहरूलाई दिने गर्थे। बदलामा यिनीहरूबाट सैनिक सेवा र आवश्यकता परेमा आर्थिक मद्दत लिने गर्थे। यस्तै शर्तमा केही जमिन अर्ध गुलाम (Serfs) लाई दिइएको हुन्थ्यो। यी अर्ध गुलामहरूलाई भिलेन (Villen) पनि भनिन्थ्यो। यिनीहरूले आफ्नो मालिकको खेतमा हप्ताको तीन दिन काम गर्नु पर्थ्यो। भूमिपतिको मेनर छाडेर उनीहरू कहिं पनि जान सक्दैनथे। मेनर बिक्री भएको खण्डमा उनीहरू समेत बिक्री भएको मानिन्थ्यो। यिनीहरूको हालत बडो दयनीय हुन्थ्यो। यिनीहरू मेनरमा नै जन्मन्थे, हुर्कन्थे र मर्थे। यहि नै सामन्तवादको आर्थिक स्वरुप थियो। सामन्तवर्ग सर्फसको शोषण गरी बडो ठाँटबाँटको जिन्दगी बिताउँथे। ==राजनीतिक स्वरुप== सिद्धान्त: राज्यको सम्पूर्ण जग्गामा राज्यको स्वामित्व भएकाले राजाले जागिरको रूपमा जग्गाको वितरण गरिदिन्थे। यसको बदलामा जागिरदारहरूले राजालाई आवस्यक परेको बेलामा एक निश्चित सङ्ख्याको सेनासहित मद्दत गर्नुपर्दथ्यो। जुन इलाकामा वा प्रदेश जागिरको रूपमा पाएको हुन्थ्यो त्यहाँ शान्तिसुव्यवस्था कायम राख्ने काम पनि जागिरदारको नै हुन्थ्यो। तिनीहरूले आफ्नो सुविस्ता अनुसार कानून पनि बनाउँथे। त्यसैले विभिन्न इलाकामा विभिन्न किसिमको कानून हुन्थ्यो। राजाको सेवा गर्नु भूमिपतिको परम कर्तव्य थियो। राज्यप्रति बफादार रहनु, फौजीसेवा गर्नु र अन्य प्रकारबाट राजालाई मदत पुर्याउनु नै भूमिपतिको धर्म थियो। यसै प्रकार साना जमिनदारले ठूलो जमिनदार प्रति, साधारण किसानले स-साना जमिन्दारप्रति आफ्नो कर्तव्य गर्नु पर्थ्यो। राजाको सम्बन्ध साधारण जनतासँग प्रत्यक्ष रूपमा हुदैनथ्यो। सर्फ ( दास, गुलाम ) जो खेत जोत्दथे, तिनीहरूको कुनै अधिकार थिएन। ==सामाजिक स्वरुप== समाजको स्वरुप एउटा पिरामिड जस्तो थियो। यसको सबैभन्दा माथी राजा र तल्लो भागमा सर्फ थिए। सामन्तसँग प्रशस्त धन सम्पत्ति हुन्थ्यो। राजाले उनको रक्षा गर्थे, किसान सेवा गर्थे र किसानको अवस्था बडो दयनीय थियो। ==सामन्तवादका गुणहरू== # राजनीतिक अस्थिरता भएको समयमा देशको रक्षा गर्न सफल भयो। # देशमा शान्तिसुव्यवस्था तथा सुरक्षा राख्न सफल भयो। # असामाजिक तत्त्वहरूबाट देशको सुरक्षा गर्न सक्यो। # राजसंस्थाको शक्ति कमजोर गराएकाले देशमा संवैधानिक शासनको विकासमा सजिलो भयो। == अवगुणहरू== # राष्ट्रिय भावनामा आघात पर्यो। # बलियो केन्द्रिय शासनको निर्माणमा बाधक भयो। # राष्ट्रियताको विकासमा बाधा उत्पन्न भयो। # राज्यको सम्पूर्ण भागमा विविध प्रकारका कानुन लागू गरिने भएकाले राष्ट्रिय व्यापारको विकासमा बाधा पुग्यो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==स्रोत== {{reflist}} {{विश्वको इतिहास}} [[श्रेणी:आर्थिक इतिहास]] [[श्रेणी:प्रारम्भिक मध्य युग]] [[श्रेणी:सामन्तवाद]] [[श्रेणी:अल्पतन्त्र]] [[श्रेणी:उच्च मध्य युग]] [[श्रेणी:सामाजिक प्रणाली]] [[श्रेणी:अन्य आर्थिक प्रणाली]] jwxqto9c002rnvl6njc3cwya8wvceh4 14 103964 1361728 721520 2026-06-14T06:31:07Z Bishaldev100 28807 1361728 wikitext text/x-wiki {{मुख्य|जर्मनीको इतिहास}} [[श्रेणी:देशानुसार युरोपको इतिहास]] paopwgn2chknvbb7bllwsbm7pdcvle9 0 105955 1361798 1361203 2026-06-14T11:18:59Z Bishaldev100 28807 /* राजाहरू */ 1361798 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि निज पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा प्रतिवादी दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १७८६); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चक्र कुमार मल्ल (??) * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो। ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] rpg66gkz4pg947puzrmjubozei1kh8r 1361799 1361798 2026-06-14T11:19:39Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1361799 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि निज पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा प्रतिवादी दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १७८६); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चक्र कुमार मल्ल (??) * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो। ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] dv0ps15bsnfluux8sv6z5cyzlec5fke 1361800 1361799 2026-06-14T11:20:58Z Bishaldev100 28807 /* अर्थतन्त्र */ 1361800 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि निज पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा प्रतिवादी दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १७८६); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चक्र कुमार मल्ल (??) * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] naq5k3gsvvsybspc6gghdpwx16vssqz 1361802 1361800 2026-06-14T11:28:01Z Bishaldev100 28807 /* राजाहरू */ 1361802 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि निज पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा प्रतिवादी दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। १९४२ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चक्र कुमार मल्ल (??) * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] 8xebl5utkdarnbjxmyytyqqcu3rhqxn 1361804 1361802 2026-06-14T11:38:06Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1361804 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि निज पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा प्रतिवादी दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। १९४२ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चक्र कुमार मल्ल (??) * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] st6snqif9bshknte98b7at35ea3vpa2 1361805 1361804 2026-06-14T11:50:14Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1361805 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि निज पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा प्रतिवादी दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। १९४२ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी केहरसिंह बस्न्यात लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी वंशराज पाँडे [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चक्र कुमार मल्ल (??) * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] ttgv0ynwkic6atw51x9ktk2m4xgavh1 1361806 1361805 2026-06-14T11:54:48Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1361806 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि निज पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा प्रतिवादी दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। १९४२ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी [[वंशराज पाँडे]] [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। १८४२ मा पाल्पा र नेपालबीच सन्धि भएपछि नेपालको शक्ति बढ्यो। ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चक्र कुमार मल्ल (??) * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] jmgyy4wxv1hr7v9c9szsd7spfui3zzo 3 106408 1361697 1358371 2026-06-13T16:07:38Z Saroj 31493 अधिसूचना: शीघ्र मेटाउने [[:रोबर्ट डी निरो]]। 1361697 wikitext text/x-wiki {|style="border:2px solid blue; width:100%;" cellpadding="5" cellspacing="5" |- |[[File:Namaste.gif|100px|left|नमस्ते]] [[File:How to write in Nepali wiki.ogv ‎|400px|right|thumb|सम्पादन सहायताका लागि यो भिडियो हेर्नुहोस्।]] '''नमस्ते!<br/> {{PAGENAME}} ज्यू''' समस्त [[विकिपिडिया]] समुदायको तर्फबाट तपाईँलाई [[मुख्य पृष्ठ|नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपीडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। विकिपिडिया एउटा खुला [[विश्वकोष|विश्वकोश]] हो जसमा विभिन्न विषयका जानकारीहरू सङ्ग्रहित हुन्छन्। *हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईँ हामी सबैको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी बनाऔँ। *विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन]] गर्ने अधिकार दिन्छ। तपाईँ पनि यहाँ नयाँ लेख लेख्न अथवा पहिले देखि नै भएका लेखमा सामग्री थप्न सक्नुहुन्छ, तर विकिपिडियामा तपाईँद्वारा सृजना गरिएका कुनै पनि [[विज्ञापन]] वा [[आत्मकथा]] स्वीकृत हुँदैन। *सबैभन्दा पहिले दुईवटा लेख [[विकिपीडिया:प्राय सोधिने प्रश्नहरू|प्राय सोधिने प्रश्नहरू]] र [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]] पढ्नुहोस् अथवा [http://www.youtube.com/watch?v=Ucm583Rd3Cs यो भिडियो हेर्नुहोस्]। *आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईँको [[:user:{{PAGENAME}}|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला। '''(परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)''' *विकिपिडियामा नयाँ लेख लेख्न तथा भएका लेखहरू सम्पादन गर्न यहाँलाई केही अप्ठ्यारो परे अथवा विकीको विषयमा केही प्रश्न, सुझाव, गुनासो आदि भएमा [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] अथवा [[विकिपीडिया:प्रश्नहरू|प्रश्नहरू]] पृष्ठ सम्पादन गरेर आफ्नो प्रश्न, सुझाव आदि राख्नु होला। *विकिपिडिया सम्बन्धी सामान्य जानकारीहरूका लागि [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|परिचय]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *कुनै सहयोग चाहिएमा [[विकिपीडिया:सहायता|सहायता]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *परीक्षणको लागि [{{fullurl:Special:Mypage/प्रयोगस्थल|action=edit&preload=Template:User_Sandbox/preload}} आफ्नो प्रयोगस्थल] पृष्ठमा अभ्यास गर्नुहोस। {|class="wikitable" style="background:#CBCFF4; border:0pix solid; text-align:left; width:50%;" |- |rowspan=5| [[चित्र:Wiki Nepal.png|100px|center]] |bgcolor="CBCFF7"|[[विकिपीडिया:स्वागत|<font size="+1"> स्वागत</font>]] |- style="background:CBCFF5;" |[[विकिपीडिया:नेपाली दुतावास|<font size="+1">विकिपीडिया:नेपाली दूतावास</font>]] |- style="background:#CBCFF3;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]]</font> |- style="background:CBCFF6;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] |- style="background:CBCFF7;" |<font size="+1"> [[Help:सहायता विषयसूचि|सहायता]] |- |} *हामीलाई विश्वास छ तपाईँले एउटा विकिपिडियन बनेर यहाँका लेखहरू सम्पादन गर्न रमाईलो मान्नु हुनेछ। *कृपया वार्तालाप पृष्ठमा चारवटा वक्र (<nowiki>~~~~</nowiki>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईँको नाम, वार्ता पृष्ठको लिङ्क र मिति थपिने छ। *यदि तपाईँलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' राख्नु होला। कसैले तपाईँको समस्याको समाधान बताउने छ। *अन्य समस्याको लागि [[Special:ListAdmins|प्रबन्धक]]हरूसँग सम्पर्क राख्न सक्नुहुन्छ। <b>धन्यवाद!</b> </font> |} - [[File:Rp signature.jpg|40px|link=User:Ram Prasad Joshee]] <big><span style="border:1px solid #0000ff;padding:1px;">[[User_talk:Ram Prasad Joshee|<font style="color:red;background:silver;"> &nbsp;वार्ता&nbsp;</font>]] </span></big> २१:२८, १६ सेप्टेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC)) == ५०,००० लेख प्रतियोगिता == <div style="color:#c9c6bd; box-shadow: 0 20px 20px rgba(0, 0, 0, 0.900); border-radius: 20px;"> <div style="position: relative; background: #DC143C; width: 100%; padding:5px;"> <div style="text-align:center; font-size: 36px; margin-top: 15px;margin-left: 26px; font-family: 'Verdana'; line-height: 1.5em;">नमस्ते, <span style="color: #ebe6d8">'''{{safesubst:<noinclude />BASEPAGENAME}}'''ज्यू!</span> तपाईंलाई नयाँ '''{{Uline|c=#ebe6d8|{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|५०,००० लेख प्रतियोगिता}}}}'''मा सामेल हुन हार्दिक निमन्त्रणा गरिन्छ</div> <div style="font-size:20px; color: #c9c6bd; padding: 20px;margin-left: 26px; text-align: center;">सबैभन्दा पहिले, नेपाली विकिपिडियामा योगदान गर्नुभएकोमा धन्यवाद। तपाईंलाई नयाँ ५०,००० लेख प्रतियोगितामा सामेल हुन आमन्त्रित गरिएको छ, एउटा चुनौतीपूर्ण प्रतिस्पर्धा जसले लगभग १७,८०० लेख सिर्जनाहरू गर्ने लक्ष्य राखेको छ। सबै विषयहरूका लेखहरू स्वागत छन्। यदि इच्छुक हुनुहुन्छ भने '''{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|यो पृष्ठमा}}''' सामेल हुनुहोस् र योगदान गर्न सुरु गर्नुहोस्!</div> </div></div> धन्यवाद - [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:१९, ३ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:बडा काजी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B2%E0%A5%AD&oldid=1171544 --> == अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६ == नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू! तपाईंलाई [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६]] मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। यो ३-हप्ते अभियान (२३ मार्च – १३ अप्रिल २०२६) मार्फत नेपाली विकिपिडियामा अत्यावश्यक लेखहरू सुधार र विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यस अभियानमा सहभागी भई तपाईंले: * विकिपिडियामा सम्पादन गर्ने सीप विकास गर्न सक्नुहुन्छ * लेखहरू सुधार, अनुवाद तथा नयाँ लेख सिर्जना गर्न सक्नुहुन्छ * नेपाली विकिपिडियामा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन सक्नुहुन्छ उत्कृष्ट योगदानकर्ताहरूलाई [https://diff.wikimedia.org/ Diff] (विकिमिडिया समुदाय ब्लग) मार्फत विशेष पहिचान दिइनेछ। प्रति हप्ता २–५ घण्टा समय दिएर पनि तपाईं सहभागी हुन सक्नुहुन्छ। सहभागी हुन र थप जानकारीका लागि कृपया [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अभियान पृष्ठ हेर्नुहोस्]]। धन्यवाद! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:३६, २३ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Saroj/MassMessage&oldid=1347853 --> ==[[:जय बिष्ट]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} यस [[:जय बिष्ट]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले७|ले७]] मापदण्ड अन्तर्गत एक वास्तविक व्यक्ति वा मानिसहरूको समूहलाई जनाउदछ। विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|विश्वसनीयता]] ज्ञानकोशमा भएका सम्पूर्ण सामग्री प्रमाणित भएको हुनुपर्नेछ । तर [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|विश्वसनीयता]] नभएका सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटाउन सकिन्छ। थप जानकारिका लागि कृपया [[विकिपिडिया:उल्लेखनियता|विकिपिडिया उल्लेखनियता]] पढ्नुहोला। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:जय बिष्ट|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%9C%E0%A4%AF+%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}। <!-- Template:Db-notability-notice --><!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५७, २८ मार्च २०२६ (नेपाली समय) :@[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] :धन्यवाद तपाईंको जानकारी र सुझावका लागि। :म यो विषयमा सहमत छु कि विकिपिडियामा रहेका सामग्रीहरू विश्वसनीय र प्रमाणित स्रोतमा आधारित हुनुपर्छ। यदि “जय बिष्ट” सम्बन्धी लेखमा आवश्यक उल्लेखनीयता वा विश्वसनीय स्रोतहरू अभावमा छन् भने, म त्यसलाई सुधार गर्न प्रयास गर्नेछु। म विश्वसनीय सन्दर्भहरू थप्ने र विकिपिडियाको नीति तथा दिशानिर्देशअनुसार सामग्रीलाई अद्यावधिक गर्नेछु। :यदि आवश्यक मापदण्ड पूरा गर्न सम्भव भएन भने, म मेटाउने प्रक्रियालाई पनि सम्मान गर्नेछु। तपाईंले दिएको मार्गदर्शनका लागि पुनः धन्यवाद। [[User:Ramesh Deuba|Ramesh Deuba]] ([[User talk:Ramesh Deuba|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:१५, २८ मार्च २०२६ (नेपाली समय) ==[[:डाकू ओमपुरी]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[Image:Information icon4.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} नमस्कार, विकिपिडियामा तपाईँलाई [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। यस [[:डाकू ओमपुरी]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले१|ले१]] मापदण्ड अन्तर्गत '''कुनै सन्दर्भ नभएको''' वा '''विषय पहिचान गर्न पर्याप्त सन्दर्भको कमी भएको''' जनाउदछ। [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|कुनै सन्दर्भ नभएका]] सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटिन सक्छ। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:डाकू ओमपुरी|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%82+%E0%A4%93%E0%A4%AE%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%80|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। <!-- Template:Db-nocontext-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:५२, १ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) :@[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] नमस्कार, :तपाईँको सूचनाका लागि धन्यवाद। उक्त पृष्ठमा पर्याप्त सन्दर्भ र प्रमाणको कमी रहेको कुरा मैले बुझेँ। म छिट्टै विश्वसनीय स्रोतहरू थपेर लेखलाई विकिपिडियाका नीति तथा मापदण्ड अनुसार सुधार गर्ने प्रयास गर्नेछु। :यदि कुनै विशेष दिशानिर्देश वा सुझावहरू छन् भने कृपया जानकारी गराइदिनु होला, ताकि लेखलाई अझ राम्रो बनाउन सकियोस्। सहयोगका लागि धन्यवाद। :धन्यवाद। [[User:Ramesh Deuba|Ramesh Deuba]] ([[User talk:Ramesh Deuba|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:०५, १ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) ==[[:बुखारा (रेस्टुरेन्ट)]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} यस [[:बुखारा (रेस्टुरेन्ट)]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड अन्तर्गतको [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार#सा११|सा११]], '''प्रचार गर्नका निमित्त निर्माण गरिएको''' र '''आधारभुत रूपमा पुनर्लेखन गरी सपार्न नसकिने'''लाई जनाउदछ। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:बुखारा (रेस्टुरेन्ट)|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE+%28%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%29|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। |rfudlink = no }}<!-- Template:Db-spam-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:२९, ८ जुन २०२६ (नेपाली समय) ==[[:रोबर्ट डी निरो]]लाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेटाउने]]== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] The page [[:रोबर्ट डी निरो]] has been speedily deleted from Wikipedia. This was done for the following reason: <blockquote>{{{2}}}</blockquote> Under the [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|criteria for speedy deletion]], pages that meet certain criteria may be deleted at any time. कृपया यी चिन्ताहरूलाई सम्बोधन नगरीकन सामग्री पुन: सृजना नगर्नुहोला, तर [[विकिपिडिया:नीतिहरूको सूची|विकिपिडियाका नीतिहरू तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि तपाईँलाई लाग्छ यो पृष्ठ यस कारणले मेटाइनु हुँदैन, भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि मेटाइएको सामग्री पुन: प्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया मेटाउने प्रशासकलाई {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F+%E0%A4%A1%E0%A5%80+%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8B|सम्पर्क गर्नुहोस्}}, वा यदि तपाईँले पहिले नै त्यसो गरिसक्नु भएको भए, तपाईँ एउटा अनुरोध [[विकिपिडिया:नमेटाउन अनुरोध|यहाँ]] राख्न सक्नुहुन्छ। <!-- Template:Db-reason-deleted --><!-- Template:Db-csd-deleted-custom --> [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५२, १३ जुन २०२६ (नेपाली समय) 04ayah3kv005jjoqj4blpse49nwqsw0 1361698 1361697 2026-06-13T16:08:21Z Saroj 31493 /* रोबर्ट डी निरोलाई शीघ्र मेटाउने */ // Edit via Wikiplus 1361698 wikitext text/x-wiki {|style="border:2px solid blue; width:100%;" cellpadding="5" cellspacing="5" |- |[[File:Namaste.gif|100px|left|नमस्ते]] [[File:How to write in Nepali wiki.ogv ‎|400px|right|thumb|सम्पादन सहायताका लागि यो भिडियो हेर्नुहोस्।]] '''नमस्ते!<br/> {{PAGENAME}} ज्यू''' समस्त [[विकिपिडिया]] समुदायको तर्फबाट तपाईँलाई [[मुख्य पृष्ठ|नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपीडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। विकिपिडिया एउटा खुला [[विश्वकोष|विश्वकोश]] हो जसमा विभिन्न विषयका जानकारीहरू सङ्ग्रहित हुन्छन्। *हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईँ हामी सबैको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी बनाऔँ। *विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन]] गर्ने अधिकार दिन्छ। तपाईँ पनि यहाँ नयाँ लेख लेख्न अथवा पहिले देखि नै भएका लेखमा सामग्री थप्न सक्नुहुन्छ, तर विकिपिडियामा तपाईँद्वारा सृजना गरिएका कुनै पनि [[विज्ञापन]] वा [[आत्मकथा]] स्वीकृत हुँदैन। *सबैभन्दा पहिले दुईवटा लेख [[विकिपीडिया:प्राय सोधिने प्रश्नहरू|प्राय सोधिने प्रश्नहरू]] र [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]] पढ्नुहोस् अथवा [http://www.youtube.com/watch?v=Ucm583Rd3Cs यो भिडियो हेर्नुहोस्]। *आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईँको [[:user:{{PAGENAME}}|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला। '''(परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)''' *विकिपिडियामा नयाँ लेख लेख्न तथा भएका लेखहरू सम्पादन गर्न यहाँलाई केही अप्ठ्यारो परे अथवा विकीको विषयमा केही प्रश्न, सुझाव, गुनासो आदि भएमा [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] अथवा [[विकिपीडिया:प्रश्नहरू|प्रश्नहरू]] पृष्ठ सम्पादन गरेर आफ्नो प्रश्न, सुझाव आदि राख्नु होला। *विकिपिडिया सम्बन्धी सामान्य जानकारीहरूका लागि [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|परिचय]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *कुनै सहयोग चाहिएमा [[विकिपीडिया:सहायता|सहायता]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *परीक्षणको लागि [{{fullurl:Special:Mypage/प्रयोगस्थल|action=edit&preload=Template:User_Sandbox/preload}} आफ्नो प्रयोगस्थल] पृष्ठमा अभ्यास गर्नुहोस। {|class="wikitable" style="background:#CBCFF4; border:0pix solid; text-align:left; width:50%;" |- |rowspan=5| [[चित्र:Wiki Nepal.png|100px|center]] |bgcolor="CBCFF7"|[[विकिपीडिया:स्वागत|<font size="+1"> स्वागत</font>]] |- style="background:CBCFF5;" |[[विकिपीडिया:नेपाली दुतावास|<font size="+1">विकिपीडिया:नेपाली दूतावास</font>]] |- style="background:#CBCFF3;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]]</font> |- style="background:CBCFF6;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] |- style="background:CBCFF7;" |<font size="+1"> [[Help:सहायता विषयसूचि|सहायता]] |- |} *हामीलाई विश्वास छ तपाईँले एउटा विकिपिडियन बनेर यहाँका लेखहरू सम्पादन गर्न रमाईलो मान्नु हुनेछ। *कृपया वार्तालाप पृष्ठमा चारवटा वक्र (<nowiki>~~~~</nowiki>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईँको नाम, वार्ता पृष्ठको लिङ्क र मिति थपिने छ। *यदि तपाईँलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' राख्नु होला। कसैले तपाईँको समस्याको समाधान बताउने छ। *अन्य समस्याको लागि [[Special:ListAdmins|प्रबन्धक]]हरूसँग सम्पर्क राख्न सक्नुहुन्छ। <b>धन्यवाद!</b> </font> |} - [[File:Rp signature.jpg|40px|link=User:Ram Prasad Joshee]] <big><span style="border:1px solid #0000ff;padding:1px;">[[User_talk:Ram Prasad Joshee|<font style="color:red;background:silver;"> &nbsp;वार्ता&nbsp;</font>]] </span></big> २१:२८, १६ सेप्टेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC)) == ५०,००० लेख प्रतियोगिता == <div style="color:#c9c6bd; box-shadow: 0 20px 20px rgba(0, 0, 0, 0.900); border-radius: 20px;"> <div style="position: relative; background: #DC143C; width: 100%; padding:5px;"> <div style="text-align:center; font-size: 36px; margin-top: 15px;margin-left: 26px; font-family: 'Verdana'; line-height: 1.5em;">नमस्ते, <span style="color: #ebe6d8">'''{{safesubst:<noinclude />BASEPAGENAME}}'''ज्यू!</span> तपाईंलाई नयाँ '''{{Uline|c=#ebe6d8|{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|५०,००० लेख प्रतियोगिता}}}}'''मा सामेल हुन हार्दिक निमन्त्रणा गरिन्छ</div> <div style="font-size:20px; color: #c9c6bd; padding: 20px;margin-left: 26px; text-align: center;">सबैभन्दा पहिले, नेपाली विकिपिडियामा योगदान गर्नुभएकोमा धन्यवाद। तपाईंलाई नयाँ ५०,००० लेख प्रतियोगितामा सामेल हुन आमन्त्रित गरिएको छ, एउटा चुनौतीपूर्ण प्रतिस्पर्धा जसले लगभग १७,८०० लेख सिर्जनाहरू गर्ने लक्ष्य राखेको छ। सबै विषयहरूका लेखहरू स्वागत छन्। यदि इच्छुक हुनुहुन्छ भने '''{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|यो पृष्ठमा}}''' सामेल हुनुहोस् र योगदान गर्न सुरु गर्नुहोस्!</div> </div></div> धन्यवाद - [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:१९, ३ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:बडा काजी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B2%E0%A5%AD&oldid=1171544 --> == अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६ == नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू! तपाईंलाई [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६]] मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। यो ३-हप्ते अभियान (२३ मार्च – १३ अप्रिल २०२६) मार्फत नेपाली विकिपिडियामा अत्यावश्यक लेखहरू सुधार र विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यस अभियानमा सहभागी भई तपाईंले: * विकिपिडियामा सम्पादन गर्ने सीप विकास गर्न सक्नुहुन्छ * लेखहरू सुधार, अनुवाद तथा नयाँ लेख सिर्जना गर्न सक्नुहुन्छ * नेपाली विकिपिडियामा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन सक्नुहुन्छ उत्कृष्ट योगदानकर्ताहरूलाई [https://diff.wikimedia.org/ Diff] (विकिमिडिया समुदाय ब्लग) मार्फत विशेष पहिचान दिइनेछ। प्रति हप्ता २–५ घण्टा समय दिएर पनि तपाईं सहभागी हुन सक्नुहुन्छ। सहभागी हुन र थप जानकारीका लागि कृपया [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अभियान पृष्ठ हेर्नुहोस्]]। धन्यवाद! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:३६, २३ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Saroj/MassMessage&oldid=1347853 --> ==[[:जय बिष्ट]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} यस [[:जय बिष्ट]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले७|ले७]] मापदण्ड अन्तर्गत एक वास्तविक व्यक्ति वा मानिसहरूको समूहलाई जनाउदछ। विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|विश्वसनीयता]] ज्ञानकोशमा भएका सम्पूर्ण सामग्री प्रमाणित भएको हुनुपर्नेछ । तर [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|विश्वसनीयता]] नभएका सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटाउन सकिन्छ। थप जानकारिका लागि कृपया [[विकिपिडिया:उल्लेखनियता|विकिपिडिया उल्लेखनियता]] पढ्नुहोला। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:जय बिष्ट|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%9C%E0%A4%AF+%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}। <!-- Template:Db-notability-notice --><!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५७, २८ मार्च २०२६ (नेपाली समय) :@[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] :धन्यवाद तपाईंको जानकारी र सुझावका लागि। :म यो विषयमा सहमत छु कि विकिपिडियामा रहेका सामग्रीहरू विश्वसनीय र प्रमाणित स्रोतमा आधारित हुनुपर्छ। यदि “जय बिष्ट” सम्बन्धी लेखमा आवश्यक उल्लेखनीयता वा विश्वसनीय स्रोतहरू अभावमा छन् भने, म त्यसलाई सुधार गर्न प्रयास गर्नेछु। म विश्वसनीय सन्दर्भहरू थप्ने र विकिपिडियाको नीति तथा दिशानिर्देशअनुसार सामग्रीलाई अद्यावधिक गर्नेछु। :यदि आवश्यक मापदण्ड पूरा गर्न सम्भव भएन भने, म मेटाउने प्रक्रियालाई पनि सम्मान गर्नेछु। तपाईंले दिएको मार्गदर्शनका लागि पुनः धन्यवाद। [[User:Ramesh Deuba|Ramesh Deuba]] ([[User talk:Ramesh Deuba|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:१५, २८ मार्च २०२६ (नेपाली समय) ==[[:डाकू ओमपुरी]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[Image:Information icon4.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} नमस्कार, विकिपिडियामा तपाईँलाई [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। यस [[:डाकू ओमपुरी]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले१|ले१]] मापदण्ड अन्तर्गत '''कुनै सन्दर्भ नभएको''' वा '''विषय पहिचान गर्न पर्याप्त सन्दर्भको कमी भएको''' जनाउदछ। [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|कुनै सन्दर्भ नभएका]] सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटिन सक्छ। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:डाकू ओमपुरी|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%82+%E0%A4%93%E0%A4%AE%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%80|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। <!-- Template:Db-nocontext-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:५२, १ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) :@[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] नमस्कार, :तपाईँको सूचनाका लागि धन्यवाद। उक्त पृष्ठमा पर्याप्त सन्दर्भ र प्रमाणको कमी रहेको कुरा मैले बुझेँ। म छिट्टै विश्वसनीय स्रोतहरू थपेर लेखलाई विकिपिडियाका नीति तथा मापदण्ड अनुसार सुधार गर्ने प्रयास गर्नेछु। :यदि कुनै विशेष दिशानिर्देश वा सुझावहरू छन् भने कृपया जानकारी गराइदिनु होला, ताकि लेखलाई अझ राम्रो बनाउन सकियोस्। सहयोगका लागि धन्यवाद। :धन्यवाद। [[User:Ramesh Deuba|Ramesh Deuba]] ([[User talk:Ramesh Deuba|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:०५, १ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) ==[[:बुखारा (रेस्टुरेन्ट)]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} यस [[:बुखारा (रेस्टुरेन्ट)]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड अन्तर्गतको [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार#सा११|सा११]], '''प्रचार गर्नका निमित्त निर्माण गरिएको''' र '''आधारभुत रूपमा पुनर्लेखन गरी सपार्न नसकिने'''लाई जनाउदछ। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:बुखारा (रेस्टुरेन्ट)|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE+%28%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%29|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। |rfudlink = no }}<!-- Template:Db-spam-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:२९, ८ जुन २०२६ (नेपाली समय) ==[[:रोबर्ट डी निरो]]लाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेटाउने]]== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] The page [[:रोबर्ट डी निरो]] has been speedily deleted from Wikipedia. This was done for the following reason: <blockquote>अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद</blockquote> Under the [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|criteria for speedy deletion]], pages that meet certain criteria may be deleted at any time. कृपया यी चिन्ताहरूलाई सम्बोधन नगरीकन सामग्री पुन: सृजना नगर्नुहोला, तर [[विकिपिडिया:नीतिहरूको सूची|विकिपिडियाका नीतिहरू तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि तपाईँलाई लाग्छ यो पृष्ठ यस कारणले मेटाइनु हुँदैन, भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि मेटाइएको सामग्री पुन: प्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया मेटाउने प्रशासकलाई {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F+%E0%A4%A1%E0%A5%80+%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8B|सम्पर्क गर्नुहोस्}}, वा यदि तपाईँले पहिले नै त्यसो गरिसक्नु भएको भए, तपाईँ एउटा अनुरोध [[विकिपिडिया:नमेटाउन अनुरोध|यहाँ]] राख्न सक्नुहुन्छ। <!-- Template:Db-reason-deleted --><!-- Template:Db-csd-deleted-custom --> [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५२, १३ जुन २०२६ (नेपाली समय) i1eade206i6qiwj0eup04b7le6jjm78 1361700 1361698 2026-06-13T16:17:56Z Saroj 31493 /* अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद सम्बन्धी सूचना */ नयाँ खण्ड 1361700 wikitext text/x-wiki {|style="border:2px solid blue; width:100%;" cellpadding="5" cellspacing="5" |- |[[File:Namaste.gif|100px|left|नमस्ते]] [[File:How to write in Nepali wiki.ogv ‎|400px|right|thumb|सम्पादन सहायताका लागि यो भिडियो हेर्नुहोस्।]] '''नमस्ते!<br/> {{PAGENAME}} ज्यू''' समस्त [[विकिपिडिया]] समुदायको तर्फबाट तपाईँलाई [[मुख्य पृष्ठ|नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपीडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। विकिपिडिया एउटा खुला [[विश्वकोष|विश्वकोश]] हो जसमा विभिन्न विषयका जानकारीहरू सङ्ग्रहित हुन्छन्। *हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईँ हामी सबैको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी बनाऔँ। *विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन]] गर्ने अधिकार दिन्छ। तपाईँ पनि यहाँ नयाँ लेख लेख्न अथवा पहिले देखि नै भएका लेखमा सामग्री थप्न सक्नुहुन्छ, तर विकिपिडियामा तपाईँद्वारा सृजना गरिएका कुनै पनि [[विज्ञापन]] वा [[आत्मकथा]] स्वीकृत हुँदैन। *सबैभन्दा पहिले दुईवटा लेख [[विकिपीडिया:प्राय सोधिने प्रश्नहरू|प्राय सोधिने प्रश्नहरू]] र [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]] पढ्नुहोस् अथवा [http://www.youtube.com/watch?v=Ucm583Rd3Cs यो भिडियो हेर्नुहोस्]। *आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईँको [[:user:{{PAGENAME}}|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला। '''(परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)''' *विकिपिडियामा नयाँ लेख लेख्न तथा भएका लेखहरू सम्पादन गर्न यहाँलाई केही अप्ठ्यारो परे अथवा विकीको विषयमा केही प्रश्न, सुझाव, गुनासो आदि भएमा [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] अथवा [[विकिपीडिया:प्रश्नहरू|प्रश्नहरू]] पृष्ठ सम्पादन गरेर आफ्नो प्रश्न, सुझाव आदि राख्नु होला। *विकिपिडिया सम्बन्धी सामान्य जानकारीहरूका लागि [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|परिचय]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *कुनै सहयोग चाहिएमा [[विकिपीडिया:सहायता|सहायता]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *परीक्षणको लागि [{{fullurl:Special:Mypage/प्रयोगस्थल|action=edit&preload=Template:User_Sandbox/preload}} आफ्नो प्रयोगस्थल] पृष्ठमा अभ्यास गर्नुहोस। {|class="wikitable" style="background:#CBCFF4; border:0pix solid; text-align:left; width:50%;" |- |rowspan=5| [[चित्र:Wiki Nepal.png|100px|center]] |bgcolor="CBCFF7"|[[विकिपीडिया:स्वागत|<font size="+1"> स्वागत</font>]] |- style="background:CBCFF5;" |[[विकिपीडिया:नेपाली दुतावास|<font size="+1">विकिपीडिया:नेपाली दूतावास</font>]] |- style="background:#CBCFF3;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]]</font> |- style="background:CBCFF6;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] |- style="background:CBCFF7;" |<font size="+1"> [[Help:सहायता विषयसूचि|सहायता]] |- |} *हामीलाई विश्वास छ तपाईँले एउटा विकिपिडियन बनेर यहाँका लेखहरू सम्पादन गर्न रमाईलो मान्नु हुनेछ। *कृपया वार्तालाप पृष्ठमा चारवटा वक्र (<nowiki>~~~~</nowiki>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईँको नाम, वार्ता पृष्ठको लिङ्क र मिति थपिने छ। *यदि तपाईँलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' राख्नु होला। कसैले तपाईँको समस्याको समाधान बताउने छ। *अन्य समस्याको लागि [[Special:ListAdmins|प्रबन्धक]]हरूसँग सम्पर्क राख्न सक्नुहुन्छ। <b>धन्यवाद!</b> </font> |} - [[File:Rp signature.jpg|40px|link=User:Ram Prasad Joshee]] <big><span style="border:1px solid #0000ff;padding:1px;">[[User_talk:Ram Prasad Joshee|<font style="color:red;background:silver;"> &nbsp;वार्ता&nbsp;</font>]] </span></big> २१:२८, १६ सेप्टेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC)) == ५०,००० लेख प्रतियोगिता == <div style="color:#c9c6bd; box-shadow: 0 20px 20px rgba(0, 0, 0, 0.900); border-radius: 20px;"> <div style="position: relative; background: #DC143C; width: 100%; padding:5px;"> <div style="text-align:center; font-size: 36px; margin-top: 15px;margin-left: 26px; font-family: 'Verdana'; line-height: 1.5em;">नमस्ते, <span style="color: #ebe6d8">'''{{safesubst:<noinclude />BASEPAGENAME}}'''ज्यू!</span> तपाईंलाई नयाँ '''{{Uline|c=#ebe6d8|{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|५०,००० लेख प्रतियोगिता}}}}'''मा सामेल हुन हार्दिक निमन्त्रणा गरिन्छ</div> <div style="font-size:20px; color: #c9c6bd; padding: 20px;margin-left: 26px; text-align: center;">सबैभन्दा पहिले, नेपाली विकिपिडियामा योगदान गर्नुभएकोमा धन्यवाद। तपाईंलाई नयाँ ५०,००० लेख प्रतियोगितामा सामेल हुन आमन्त्रित गरिएको छ, एउटा चुनौतीपूर्ण प्रतिस्पर्धा जसले लगभग १७,८०० लेख सिर्जनाहरू गर्ने लक्ष्य राखेको छ। सबै विषयहरूका लेखहरू स्वागत छन्। यदि इच्छुक हुनुहुन्छ भने '''{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|यो पृष्ठमा}}''' सामेल हुनुहोस् र योगदान गर्न सुरु गर्नुहोस्!</div> </div></div> धन्यवाद - [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:१९, ३ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:बडा काजी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B2%E0%A5%AD&oldid=1171544 --> == अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६ == नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू! तपाईंलाई [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६]] मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। यो ३-हप्ते अभियान (२३ मार्च – १३ अप्रिल २०२६) मार्फत नेपाली विकिपिडियामा अत्यावश्यक लेखहरू सुधार र विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यस अभियानमा सहभागी भई तपाईंले: * विकिपिडियामा सम्पादन गर्ने सीप विकास गर्न सक्नुहुन्छ * लेखहरू सुधार, अनुवाद तथा नयाँ लेख सिर्जना गर्न सक्नुहुन्छ * नेपाली विकिपिडियामा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन सक्नुहुन्छ उत्कृष्ट योगदानकर्ताहरूलाई [https://diff.wikimedia.org/ Diff] (विकिमिडिया समुदाय ब्लग) मार्फत विशेष पहिचान दिइनेछ। प्रति हप्ता २–५ घण्टा समय दिएर पनि तपाईं सहभागी हुन सक्नुहुन्छ। सहभागी हुन र थप जानकारीका लागि कृपया [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अभियान पृष्ठ हेर्नुहोस्]]। धन्यवाद! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:३६, २३ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Saroj/MassMessage&oldid=1347853 --> ==[[:जय बिष्ट]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} यस [[:जय बिष्ट]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले७|ले७]] मापदण्ड अन्तर्गत एक वास्तविक व्यक्ति वा मानिसहरूको समूहलाई जनाउदछ। विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|विश्वसनीयता]] ज्ञानकोशमा भएका सम्पूर्ण सामग्री प्रमाणित भएको हुनुपर्नेछ । तर [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|विश्वसनीयता]] नभएका सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटाउन सकिन्छ। थप जानकारिका लागि कृपया [[विकिपिडिया:उल्लेखनियता|विकिपिडिया उल्लेखनियता]] पढ्नुहोला। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:जय बिष्ट|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%9C%E0%A4%AF+%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}। <!-- Template:Db-notability-notice --><!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५७, २८ मार्च २०२६ (नेपाली समय) :@[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] :धन्यवाद तपाईंको जानकारी र सुझावका लागि। :म यो विषयमा सहमत छु कि विकिपिडियामा रहेका सामग्रीहरू विश्वसनीय र प्रमाणित स्रोतमा आधारित हुनुपर्छ। यदि “जय बिष्ट” सम्बन्धी लेखमा आवश्यक उल्लेखनीयता वा विश्वसनीय स्रोतहरू अभावमा छन् भने, म त्यसलाई सुधार गर्न प्रयास गर्नेछु। म विश्वसनीय सन्दर्भहरू थप्ने र विकिपिडियाको नीति तथा दिशानिर्देशअनुसार सामग्रीलाई अद्यावधिक गर्नेछु। :यदि आवश्यक मापदण्ड पूरा गर्न सम्भव भएन भने, म मेटाउने प्रक्रियालाई पनि सम्मान गर्नेछु। तपाईंले दिएको मार्गदर्शनका लागि पुनः धन्यवाद। [[User:Ramesh Deuba|Ramesh Deuba]] ([[User talk:Ramesh Deuba|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:१५, २८ मार्च २०२६ (नेपाली समय) ==[[:डाकू ओमपुरी]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[Image:Information icon4.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} नमस्कार, विकिपिडियामा तपाईँलाई [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। यस [[:डाकू ओमपुरी]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले१|ले१]] मापदण्ड अन्तर्गत '''कुनै सन्दर्भ नभएको''' वा '''विषय पहिचान गर्न पर्याप्त सन्दर्भको कमी भएको''' जनाउदछ। [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|कुनै सन्दर्भ नभएका]] सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटिन सक्छ। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:डाकू ओमपुरी|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%82+%E0%A4%93%E0%A4%AE%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%80|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। <!-- Template:Db-nocontext-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:५२, १ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) :@[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] नमस्कार, :तपाईँको सूचनाका लागि धन्यवाद। उक्त पृष्ठमा पर्याप्त सन्दर्भ र प्रमाणको कमी रहेको कुरा मैले बुझेँ। म छिट्टै विश्वसनीय स्रोतहरू थपेर लेखलाई विकिपिडियाका नीति तथा मापदण्ड अनुसार सुधार गर्ने प्रयास गर्नेछु। :यदि कुनै विशेष दिशानिर्देश वा सुझावहरू छन् भने कृपया जानकारी गराइदिनु होला, ताकि लेखलाई अझ राम्रो बनाउन सकियोस्। सहयोगका लागि धन्यवाद। :धन्यवाद। [[User:Ramesh Deuba|Ramesh Deuba]] ([[User talk:Ramesh Deuba|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:०५, १ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) ==[[:बुखारा (रेस्टुरेन्ट)]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} यस [[:बुखारा (रेस्टुरेन्ट)]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड अन्तर्गतको [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार#सा११|सा११]], '''प्रचार गर्नका निमित्त निर्माण गरिएको''' र '''आधारभुत रूपमा पुनर्लेखन गरी सपार्न नसकिने'''लाई जनाउदछ। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:बुखारा (रेस्टुरेन्ट)|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE+%28%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%29|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। |rfudlink = no }}<!-- Template:Db-spam-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:२९, ८ जुन २०२६ (नेपाली समय) ==[[:रोबर्ट डी निरो]]लाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेटाउने]]== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] The page [[:रोबर्ट डी निरो]] has been speedily deleted from Wikipedia. This was done for the following reason: <blockquote>अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद</blockquote> Under the [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|criteria for speedy deletion]], pages that meet certain criteria may be deleted at any time. कृपया यी चिन्ताहरूलाई सम्बोधन नगरीकन सामग्री पुन: सृजना नगर्नुहोला, तर [[विकिपिडिया:नीतिहरूको सूची|विकिपिडियाका नीतिहरू तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि तपाईँलाई लाग्छ यो पृष्ठ यस कारणले मेटाइनु हुँदैन, भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि मेटाइएको सामग्री पुन: प्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया मेटाउने प्रशासकलाई {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%AC%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F+%E0%A4%A1%E0%A5%80+%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8B|सम्पर्क गर्नुहोस्}}, वा यदि तपाईँले पहिले नै त्यसो गरिसक्नु भएको भए, तपाईँ एउटा अनुरोध [[विकिपिडिया:नमेटाउन अनुरोध|यहाँ]] राख्न सक्नुहुन्छ। <!-- Template:Db-reason-deleted --><!-- Template:Db-csd-deleted-custom --> [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५२, १३ जुन २०२६ (नेपाली समय) == अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद सम्बन्धी सूचना == नमस्कार। विकिपिडियामा योगदान गर्नुभएकोमा धन्यवाद। तर तपाईंले सिर्जना गर्नुभएका लेखहरू अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद गरिएका लेखहरू हुन्, जसले विकिपिडियाको गुणस्तरमा नकारात्मक असर पार्छ। यस्ता लेखहरू मेटिन सक्ने भएकाले कृपया भविष्यमा यस्ता लेखहरू सिर्जना नगर्नुहोस् र प्रकाशित गर्नु अघि अनुवादलाई राम्रोसँग सम्पादन गरी नेपाली भाषामा स्वाभाविक र व्याकरणिक रूपमा सही बनाउन अनुरोध छ। थप जानकारीका लागि [[विकिपिडिया:सामग्री अनुवादका सीमितताहरू]] हेर्नुहोस्। धन्यवाद। [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:०२, १३ जुन २०२६ (नेपाली समय) acn1gia39oew7q3nnc2y6g4ewon6mg1 0 110708 1361676 1352315 2026-06-13T13:18:32Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361676 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Roman Empire Map.png|right|350px|thumb|आफ्नो उच्चतम विस्तार अवस्थामा ११७ इस्वीमा '''रोमन साम्राज्य''']] [[चित्र:Roman Republic Empire map.gif|right|350px|thumb|रोमन साम्राज्यको उत्थान एवं पतन]] '''रोमन साम्राज्य''' ({{lang-la|Imperium Romanum}}, {{IPA-la|ɪmˈpɛri.ũː roːˈmaːnũː|classical}}; {{lang-grc-x-koine|Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων|Basileía tōn Rhōmaíōn}}) (२७ ई.पू. – ४७६ (पश्चिम); १४५३ (पूर्व)) [[युरोप|यूरोप]]को [[रोम]] नगरमा केन्द्रित एक साम्राज्य थियो। यस साम्राज्यको विस्तार दक्षिणी [[युरोप|यूरोप]] को साथ साथै उत्तरी [[अफ्रिका]] र [[अनातोलिया]] क्षेत्र थियो। [[फारसी साम्राज्य]] यसको प्रतिद्वन्दी थियो जो [[युफ्रेटस नदी]]को पूर्वमा स्थित थियो। रोमन साम्राज्यमा अलग-अलग स्थानमा [[रोमन भाषा|ल्याटिन]] र [[यूनानी]] भाषा बोलिन्थ्यो र सन् १३० मा यस साम्राज्यले [[इसाई धर्म|ईसाई धर्म]]लाई राजधर्म घोषित गरेको थियो। यो साम्राज्य विश्वको सबैभन्दा विशाल साम्राज्यहरु मध्ये एक थियो। पाँचौ शताब्दीको अन्तसम्ममा यस साम्राज्यको पतन भयो र [[इस्तानबुल|इस्तान्बुल]] (कन्स्टेन्टिनोपल) यसको पूर्वी शाखाको राजधानीमा सन् १४५३ मा [[अटोमन साम्राज्य|उस्मान]] (ऑटोमन [[टर्की|तुर्क]]) ले यसमाथि अधिकार गरे। यो यूरोपको [[इतिहास]] र संस्कृतिको एक महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो। ==इतिहास == ===गणतन्त्रबाट राजतन्त्र === ईसापूर्व छैठौं शताब्दीमा रोमन गणतन्त्रको स्थापना भएको केही समयपछि नै रोम विस्तार हुन थालेको थियो, यद्यपि तेस्रो शताब्दी ईसापूर्वसम्म इटालियन प्रायद्वीप बाहिर थिएन। यसरी, सम्राट हुनुभन्दा धेरै अघि नै यो एक "साम्राज्य" (एक ठूलो शक्ति) थियो।<ref>{{Harvp|Kelly|2007|pp=4ff}}; {{Harvp|Nicolet|1991|pp=1, 15}}; {{Cite book |last=Brennan |first=T. Corey |title=The Praetorship in the Roman Republic |date=2000 |publisher=Oxford University Press |page=605 |author-link=T. Corey Brennan}} {{Harvp|Peachin|2011|pp=39–40}}.</ref> यो गणराज्य आधुनिक परिभाषाको एक राष्ट्र-राज्य थिएन, यो स्वशासित शहर (सिनेटबाट अलग-अलग स्तरको स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको) र सैन्य कमान्डरद्वारा प्रशासित प्रान्तहरूको एक सञ्जाल थियो। यसको शासन सिनेटसँग मिलेर बर्षेनी निर्वाचित हुने मेजिस्ट्रेट (मुख्यतः रोमन कन्सुल) द्वारा हुन्थ्यो। {{Sfnp|Potter|2009|p=179}} ईसापूर्वको पहिलो शताब्दी राजनीतिक र सैन्य उथलपुथलको समय थियो, जसमा अन्ततः सम्राटहरूको शासनको स्थापना भयो। <ref>{{Sfnp|Nicolet|1991|pp=1, 15}}</ref><ref name=Hekster/><ref name="Hekster">{{Cite journal |last1=Hekster |first1=Olivier |last2=Kaizer |first2=Ted |date=16–19 April 2009 |title=Preface |publisher=Brill |journal=Frontiers in the Roman World: Proceedings of the Ninth Workshop of the International Network Impact of Empire |page=viii}}</ref><ref>{{Cite book |last=Lintott |first=Andrew |title=The Constitution of the Roman Republic |date=1999 |publisher=Oxford University Press |page=114 |author-link=Andrew Lintott}}; {{Cite book |last=Eder |first=W. |chapter=The Augustan Principate as Binding Link |date=1993 |title=Between Republic and Empire |publisher=University of California Press |isbn=0-5200-8447-0 |page=98}}</ref> कन्सुलहरूको सैन्य शक्ति रोमन कानुनी अवधारणामा आधारित थियो, जसको अर्थ "आदेश" (सामान्यतया सैन्य अर्थमा) थियो। <ref>{{Cite book |last=Richardson |first=John |chapter=Fines provincial |date=2011 |title=Frontiers in the Roman World |publisher=Brill |page=10}}</ref> कहिलेकाहीँ, सफल कन्सुल वा [[जनरल]]लाई मानार्थ उपाधि इम्परेटर (कमान्डर) दिइन्थ्यो; इम्पेरर (सम्राट) शब्दको उत्पत्ति यहींबाट भएको हो, किनकी यो उपाधि सुरुका इम्पेरर (सम्राट)हरूलाई दिइएको थियो। {{Sfnp|Richardson|2011|pp=1–2}}{{efn|,[[अगस्टस]]ले रोमको प्राचीन राजाहरूसँग कुनै सम्बन्ध जोडेनन्। अगस्टसले आफ्नो पहिलो नामको सट्टा इम्पेरेटर राखेका थिए। यो उपाधि [[जुलियस सिजर]]ले नियमित रुपमा प्रयोग गर्थे। यसप्रकार उनी ''इम्पेरेटर सिजर अगस्टस''बने, जसबाट यस उपाधि उनको पदसँग जोडियो। पहिलो शताब्दीको अन्त्यसम्म, ''इम्पेरेटर''को अर्थ ''शासक'' भएको थिएन। <ref name="SimonHornblower">{{Cite book |last1=Hornblower |first1=Simon |title=The Oxford Classical Dictionary |last2=Spawforth |first2=Antony |last3=Eidinow |first3=Esther |date=2012 |isbn=978-0-1995-4556-8 |pages=[https://books.google.com/books?id=bVWcAQAAQBAJ&pg=PA728 728]–729 |chapter=Imperator |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.3268 |chapter-url=https://doi.org/10.1093/acrefore/9780199381135.013.3268}}</ref> ''सिजर'' र ''अगस्टस'' दुई वटै औपचारिक उपाधिमा विकसित भयो, जसमा पहिलोले उत्तराधिकारी र दोस्रोले ''अधिपति''लाई जनाउँथ्यो। केही भाषाहरूमा, सिजर शब्द "सम्राट"को मूल बन्यो, जस्तै: जर्मन (कैजार) र कुछ स्लाव भाषाहरूमा ([[जार]])}} रोमन साम्राज्य [[रोमन गणतन्त्र]]को परवर्ती थियो। अक्टेवियनले ईसापूर्व ३१ मा अक्टियमको लडाइँमा मार्क एन्टोनीलाई पनि पराजित गरे। त्यसपछि मार्कले आत्महत्या गरे र गृहयुद्धको अन्त्य भयो। गृहयुद्ध समाप्तिपछि अक्टेवियनले शक्ति सिनेटलाई फिर्ता गरे र ईसापूर्व २७मा अक्टेभियनलाई रोमन सिनेटले अगस्टस नाम प्रदान गर्यो। उनी अगस्टस सिजरको नाममा सत्तासीन भए। गणतन्त्र नाम मात्रको थियो , र अगस्टससँग सबै अर्थपूर्ण अधिकार थियो।<ref>{{Cite book |last=Syme |first=Ronald |title=The Roman Revolution |date=1939 |publisher=Oxford University Press |pages=3–4 |author-link=Ronald Syme}}</ref> उनको ४० वर्षे शासनकालमा, एउटा नयाँ संवैधानिक व्यवस्थाको निर्माण भयो जसले गर्दा उनको मृत्युपछि, टाइबेरियसले नयाँ वास्तविक राजाको रूपमा उनको उत्तराधिकारी भए।<ref>{{Citation |last1=Eck |first1=Werner |title=The Age of Augustus |date=2007 |pages=148–158 |url=https://www.academia.edu/43436644 |edition=2nd |publisher=Oxford: Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-5149-8 |last2=Takács |first2=Sarolta A. |author-link=Werner Eck |translator-last=Deborah Lucas Schneider}}</ref> [[गृहयुद्ध]]को कारण रोमन [[प्रदेश|प्रान्त]] (लिजन )हरूको सङ्ख्या ५० बाट घटाएर २८ सम्म मा सिमित गरिएको थियो । जुन जुन प्रान्तको वफादारीमा सन्देह/ शंका थियो उसलाई साम्राज्य बाट सिधै निकालियो। डेन्युब र [[एल्बे नदि]]मा आफ्नो सिमा तय गर्ने को लागि अक्टेवियन (अगस्टस) ले इल्लीरिया, मोएसिया, पैन्नोनिया र जर्मेनिया माथि आक्ररमण गर्ने आदेश दिए । उनको प्रयासले राइन र [[डेन्युब नदी|डेन्युब नदि]] उत्तरमा साम्राज्यको सिमा बन्यो। ===प्याक्स रोमाना=== ===पतन=== सेरेवन वंशको समय रोमको सबै प्रान्तवासीलाई रोमन नागरिकता प्रदान गरियो। सन् २३५ सम यो वंश समाप्त भयो। यसपछि रोम को इतिहासमा सङ्कट को समय आयो। पूर्वमा फारसी साम्राज्य शक्तिशाली हुदै गयो। साम्राज्य भित्र पनि गृहयुद्ध को स्थिति आयो। सन् ३०५ मा कन्स्टेंटाइन को शासन आयो। यसै वंश को शासनकालमा रोमन साम्राज्य विभाजित भयो। सन् ३६० मा यस साम्राज्य को पतन पश्चात साम्राज्य सुस्त सुस्त कमजोर हुँदै गयो। पाँचौ शताब्दी सम्म साम्राज्यको पतन हुन लाग्यो र पूर्वी रोमन साम्राज्य पूर्व मा सन् १४५३ सम्म कायम रह्यो। [[पश्चिमी रोमन साम्राज्य]] पाँचौं शताब्दीको सुरुवातमा विघटन हुन थाल्यो। रोमनहरूले सबै आक्रमणकारीहरूसँग लडे, जसमा सबैभन्दा प्रसिद्ध एटिला थियो, ,<ref>{{Cite book |last=Bury |first=John Bagnall |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/9*.html#4 |title=History of the Later Roman Empire |date=1923 |publisher=Dover Books |pages=295–297 |author-link=J. B. Bury |access-date=19 February 2021 |archive-date=13 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713102254/https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/9%2A.html#4 |url-status=live}}</ref> तर साम्राज्यले रोमप्रति आक्रोस गर्ने धेरै जर्मनहरूलाई स्वीकार गरिसकेको थियो कि साम्राज्य आफैं विभाजित हुन थाल्यो। {{Sfnp|Bury|1923|pp=312–313}} धेरैजसो वंशावलीहरूमा पश्चिमी रोमन साम्राज्यको अन्त्य ४७६ मा भएको मानिन्छ, जब रोमुलस अगस्टुलस जर्मनिक युद्धका सरदार ओडोसरको अगाडि आत्मसमर्पण गर्न बाध्य भए।<ref name="Peter Lang AG">{{Cite book |last=Scholl |first=Christian |title=Transcultural approaches to the concept of imperial rule in the Middle Ages |date=2017 |publisher=Peter Lang AG |isbn=978-3-6530-5232-9 |language=en |quote=Odoacer, who dethroned the last Roman emperor Romulus Augustulus in 476, used neither the imperial insignia nor the colour purple; they were used exclusively by the emperor in Byzantium.}}</ref><ref name="The Fall of Rome">{{Cite web |last=Peter |first=Heather |author-link=Peter Heather |title=The Fall of Rome |url=https://www.bbc.co.uk/history/ancient/romans/fallofrome_article_01.shtml |access-date=11 February 2020 |publisher=BBC |archive-date=28 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328030720/http://www.bbc.co.uk/history/ancient/romans/fallofrome_article_01.shtml |url-status=live}}</ref><ref name="Gibbons">{{Cite book |last=Gibbon |first=Edward |title=History Of The Decline And Fall Of The Roman Empire |date=1776 |publisher=Harper & Brothers |editor-last=Widger |editor-first=David |language=en |chapter=Gothic Kingdom of Italy. – Part II. |quote=The patrician Orestes had married the daughter of Count Romulus, of Petovio in Noricum: the name of Augustus, notwithstanding the jealousy of power, was known at Aquileia as a familiar surname; and the appellations of the two great founders, of the city and of the monarchy, were thus strangely united in the last of their successors", "The life of this inoffensive youth was spared by the generous clemency of Odoacer; who dismissed him, with his whole family, from the Imperial palace. |author-link=Edward Gibbon |chapter-url=https://www.gutenberg.org/files/25717/25717-h/25717-h.htm#Clink362HCH0005 |chapter-format=ebook |via=Project Gutenberg |access-date=11 February 2020 |archive-date=30 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830175141/https://www.gutenberg.org/files/25717/25717-h/25717-h.htm#Clink362HCH0005 |url-status=live}}</ref> ओडोएसरले जेनोलाई सम्राट घोषणा गरेर र आफूलाई जेनोको नाममात्र अधीनस्थ शासकको रूपमा राखेर पश्चिमी साम्राज्यको अन्त्यको घोषणा गरे। वास्तविकतामा, इटालीमा ओडोएसरले मात्र शासन गर्थे।<ref name="Peter Lang AG"/><ref name="The Fall of Rome"/><ref>{{Cite book |last=Gibbon |first=Edward |title=The Decline and Fall of the Roman Empire |date=1776 |via=Project Gutenberg |language=en |chapter=Gothic Kingdom of Italy. – Part II. |quote=The republic (they repeat that name without a blush) might safely confide in the civil and military virtues of Odoacer; and they humbly request, that the emperor would invest him with the title of Patrician, and the administration of the diocese of Italy. ...His vanity was gratified by the title of sole emperor, and by the statues erected to his honor in the several quarters of Rome; ...He entertained a friendly, though ambiguous, correspondence with the patrician Odoacer; and he gratefully accepted the Imperial ensigns. |author-link=Edward Gibbon |access-date=11 February 2020 |chapter-url=https://www.gutenberg.org/files/25717/25717-h/25717-h.htm#Dlinknoteref-5511 |archive-date=30 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830175141/https://www.gutenberg.org/files/25717/25717-h/25717-h.htm#Dlinknoteref-5511 |url-status=live}}</ref> पूर्वी रोमन साम्राज्य, जसलाई पछिल्ला इतिहासकारहरूले [[बाइजान्टिन साम्राज्य]] भनेर चिन्छन्, अन्तिम रोमन सम्राट कन्स्टेन्टाइन एघारौं पालाइलोगोसको शासनकालसम्म जारी रह्यो। १४५३ मा कन्स्टान्टिनोपलको घेराबन्दीको क्रममा मेहमेद द्वितीय र उनका [[अटोमन साम्राज्य|ओटोमन सेना]]हरू विरुद्धको युद्धमा उनको मृत्यु भयो। मेहमेद द्वितीयले पूर्व साम्राज्यसँग सम्बन्ध राख्ने दाबी गर्ने प्रयासमा सिजरको उपाधि अपनाए। <ref>{{Cite web |last=Ozgen |first=Korkut |title=Mehmet II |url=http://www.theottomans.org/english/family/mehmet2.asp |access-date=3 April 2007 |website=TheOttomans.org |archive-date=30 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430145544/http://www.theottomans.org/english/family/mehmet2.asp |url-status=live}}; {{Cite web |last=Cartwright |first=Mark |date=23 January 2018 |title=1453: The Fall of Constantinople |url=https://www.worldhistory.org/article/1180/1453-the-fall-of-constantinople |access-date=11 February 2020 |website=World History Encyclopedia |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412192442/https://www.worldhistory.org/article/1180/1453-the-fall-of-constantinople/ |url-status=live}}</ref>{{Sfn|Nicolle|2000|p=85}} उनको दाबीलाई चाँडै कन्स्टान्टिनोपलको प्याट्रिआर्केटले मान्यता दियो, तर युरोपेली सम्राटहरूले स्वीकार गरेनन्। == भाषा == ==सरकार र सैन्य== साम्राज्यका तीन प्रमुख तत्वहरू: केन्द्रीय सरकार, सेना र प्रान्तीय सरकार थिए।{{Sfnp|Bohec|2000|p=8}} सेनाले युद्ध मार्फत कुनै क्षेत्रको नियन्त्रण स्थापित गर्थ्यो। तर शहर वा त्यहाँका मानिसहरूलाई सन्धि अन्तर्गत ल्याएपछि, यो अभियान प्रहरी प्रशासन: "रोमन नागरिकहरू, कृषि क्षेत्रहरू र धार्मिक स्थलहरूको सुरक्षा"मा मा परिणत हुन्थ्यो।{{Sfnp|Bohec|2000|pp=14–15}} रोमनहरूसँग बल प्रयोग गरेर मात्र शासन गर्न पर्याप्त जनशक्ति वा स्रोतसाधनको अभाव थियो। व्यवस्था कायम राख्न, जानकारी सङ्कलन गर्न र राजस्व उठाउन स्थानीय अभिजात वर्गसँगको सहकार्य आवश्यक थियो। रोमनहरूले प्रायः आन्तरिक राजनीतिक विभाजनको उपयोग गर्थे।<ref>[[Plutarch]], ''Moralia'' Moralia 813c and 814c; {{Harvp|Potter|2009|pp=181–182}}; {{Cite book|last=Luttwak|first=Edward|title=The Grand Strategy of the Roman Empire|date=1979|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=0-8018-2158-4|page=30|author-link=Edward Luttwak|orig-date=1976}}</ref> ===केन्द्रिय सरकार=== प्राचीन रोमको शाही परम्परामा सम्राटहरू र उनका परिवारका केही सदस्यहरूलाई ईश्वरीय रूपमा स्वीकृत अधिकारको साथ पहिचान गरिन्थ्यो। ===सैन्य=== ===प्रान्तीय सरकार=== गाभिएको क्षेत्र तीन चरणमा रोमन प्रान्त बन्थ्यो: शहरहरूको दर्ता गर्ने, जनगणना गर्ने र भूमिको सर्वेक्षण गर्ने। {{Sfnp|Potter|2009|p=183}} थप सरकारी अभिलेख राख्ने कार्यमा जन्म र मृत्यु, घरजग्गा कारोबार, कर र न्यायिक कार्यवाही समावेश थियो।{{Sfnp|Potter|2009|pp=177–179|loc=Most government records that are preserved come from Roman Egypt, where the climate preserved the papyri.}} पहिलो र दोस्रो शताब्दीमा, केन्द्रीय सरकारले इटाली बाहिर शासन गर्न वार्षिक रूपमा लगभग १६० अधिकारीहरू पठाउँथ्यो।{{Sfnp|Potter|2009|p=179}} ===कानून=== ===कर प्रणाली === [[File:Foro_romano_tempio_Saturno_09feb08_01.jpg|thumb|The [[Temple of Saturn]], प्राचीन रोममा खजाना राख्ने धार्मिक स्मारक ]] साम्राज्य अन्तर्गत कर यसको कुल उत्पादनको लगभग ५% थियो।{{Sfnp|Morris|Scheidel|2009|p=183}} व्यक्तिहरूको लागि सामान्य कर दर २ देखि ५% सम्म थियो।{{Sfnp|Potter|2009|p=187}} == शासक सूची == {| class="wikitable" style="width:1200" ! width="100" |Portrait ! width="200" |नाम ! width="300" |शासन ! width="300" |उत्तराधिकारी ! width="300" |जीवनकाल |- | align="center" |[[File:The_so_called_“Augustus_Bevilacqua”,_bust_of_the_emperor_Augustus_wearing_the_Corona_Civica,_Glyptothek,_Munich_(9897920023).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_so_called_%E2%80%9CAugustus_Bevilacqua%E2%80%9D,_bust_of_the_emperor_Augustus_wearing_the_Corona_Civica,_Glyptothek,_Munich_(9897920023).jpg|142x142px]] | align="center" |'''[[अगस्टस]]'''Imperator Caesar ''Augustus'' | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- | align="center" |[[File:Tiberius_NyCarlsberg01_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tiberius_NyCarlsberg01_(cropped).jpg|133x133px]] | align="center" |'''[[:en:Tiberius|Tiberius]]'''''Tiberius'' Caesar Augustus | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- | align="center" |[[File:Caligula_-_MET_-_14.37_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Caligula_-_MET_-_14.37_(cropped).jpg|133x133px]] | align="center" |'''[[:en:Caligula|Caligula]]'''(formally '''Gaius''') ''Gaius'' Caesar Augustus Germanicus | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- | align="center" |[[File:Claudius_MAN_Napoli_Inv6060_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Claudius_MAN_Napoli_Inv6060_(cropped).jpg|133x133px]] | align="center" |'''[[:en:Claudius|Claudius]]'''Tiberius ''Claudius'' Caesar Augustus Germanicus | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- |[[File:Nero_Glyptothek_Munich_321.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nero_Glyptothek_Munich_321.jpg|136x136px]] |'''[[:en:Nero|निरो]]''' ''Nero'' Claudius Caesar Augustus Germanicus | | | |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ===टिप्पणी === {{notelist}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:युरोपको इतिहास]] [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:रोमन साम्राज्य]] [[श्रेणी:प्राचीन रोम]] k831i545igl4cdipyepr2wcs5aouwpu 0 111298 1361647 1136168 2026-06-13T12:00:30Z Bishaldev100 28807 1361647 wikitext text/x-wiki [[File:Shanker Sumsher Jung Bahadur Rana (cropped).png|thumb|शङ्कर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] '''शङ्कर शमशेर जङ्गबहादुर राणा''' एक [[नेपाल|नेपाली]] कूटनीतिज्ञ थिए। उनले बेलायत, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[फ्रान्स]] र [[नेदरल्यान्ड|नेदरल्यान्ड्स]]को राजदुत भएर काम गरे। उनका बुबा [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]] नेपालका प्रधानमन्त्री थिए। == जीवन र क्यारियर == उनको जन्म १९०९ मा [[सिंहदरबार|सिंह दरबार]], काठमाडौंमा भएको थियो। उनी बडा महारानी बाला कुमारीका छोरा थिए। उनी दरबार हाई स्कुलबाट शिक्षा पाएका थिए। शंकरशमशेरलाई ‘ज्ञानी हजुर’ पनि भनिन्थ्यो। १९८६ सालमा चन्द्रशमशेरको मृत्युपछि शंकरशमशेर ‘ज्ञानी हजुर’ सिंहदरबारबाट [[हरिहर भवन]] सरेका थिए। [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० सालको भूकम्प]]ले हरिहर भवनमा क्षति पुर्‍याएको थियो। ज्ञानी हजुरले मर्मत गराएका थिए। ज्ञानी हजुरलाई २००५ सालमा तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहनशमशेर]]ले हजुरियामा नियुक्ति गरे। २००६ सालमा शंकरशमशेर [[बेलायतको लागि नेपाली राजदुत|संयुक्त अधिराज्य - बेलायत को राजदूत]] बनाइयो। [[सात सालको क्रान्ति|२००७ सालको क्रान्ति]]मा उनले [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]लाई मान्यता दिलाउनको लागि पहल गरेको हुनाले [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]सँग उनको सम्बन्ध राम्रो थिएन। बि.सं. २००७ मा प्रजातन्त्र स्थापनापछि शंकरशमशेर उतै बसे। २००९ सालमा उनलाई राजदूतबाट हटाइयो र उनको उपयोग गरिरहेको [[हरिहर भवन]] सरकारले अधिकरण गर्यो।<ref>[http://annapurnapost.com/news/142500 ऐतिहासिक दरबारका विरूप कथा]</ref> ==मृत्यु== शंकर शमशेरको मृत्यु २०३४ [[बेलायत]]मा भयो। == सन्दर्भ == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकाको लागि नेपाली राजदुत]] [[श्रेणी:बेलायतको लागि नेपाली राजदुत]] [[श्रेणी:चन्द्र खलक]] [[श्रेणी:सन् १९०९ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीका सन्तानहरू]] n4nuz6fkz5uz5hqqcanmhz753qyrgj5 0 115926 1361729 1026109 2026-06-14T07:10:27Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल]] हटाइयो; [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] जोडियो 1361729 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २०२० युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल | image = 2020 UEFA Champions League Final programme.jpg | image_size = frameless | caption = खेल कार्यक्रम कभर | event = [[२०१९–२० युएफा च्याम्पियन्स लिग|२०१९–२० युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]] | team1association = {{fbaicon|FRA|size=30px}} | team1score = ० | team2 = [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]] | team2association = {{fbaicon|GER|size=30px}} | team2score = १ | details = | date = {{Start date|2020|8|23|df=y}} | stadium = एस्तादिओ दा लुज | city = [[लिस्बोन]] | man_of_the_match1a = [[किङ्स्ले कोमाँ]] {{nowrap|(बायर्न म्युनिख)}}<ref name="MOTM">{{cite news |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2030150/postmatch/report/ |title=Paris 0–1 Bayern: Coman strikes gold |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=23 August 2020 |access-date=23 August 2020}}</ref> | referee = [[देलियल्ले ओर्सातु]] ([[इटालियन फुटबल सङ्घ|इटाली]])<ref name="officials">{{cite news |url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/0260-102d0728ce34-c1031f033e1e-1000/ |title=Referee team appointed for UEFA Champions League final in Lisbon |website=UEFA.com|publisher=Union of European Football Associations|date=19 August 2020 |access-date=19 August 2020}}</ref> | attendance = ०<ref name="full_time">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2020/2030150_fr.pdf |title=Full Time Report Final – Paris Saint-Germain v Bayern Munich |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |format=PDF |date=23 August 2020 |access-date=23 August 2020}}</ref><ref name="uefa behind closed doors"/> | weather = स्पष्ट रात<br />{{convert|25|°C|°F|abbr=on}}<br />५३% [[आद्रता]]<ref name="lineups">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2020/2030150_lu.pdf |title=Tactical Line-ups – Final – Sunday 23 August 2020 |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |format=PDF |date=23 August 2020 |access-date=23 August 2020}}</ref> | previous = [[सन् २०१९ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२०१९]] | next = ''[[२०२१ युएफा च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२०२१]]'' }} '''सन् २०२० युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' [[२०१९–२० युएफा च्याम्पियन्स लिग|२०१९–२० युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]को फाइनल खेल थियो, जुन [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युइएफए]]द्वारा आयोजना गरिएको युरोपको प्रिमियर क्लब फुटबल प्रतियोगिताको ६५औँ सत्र थियो, र [[युरोपियन च्याम्पियन क्लब्स कप]]बाट [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]मा पुन: नामाकरण भएपछि २८औँ सत्र थियो। यो २३ अगस्ट २०२० मा [[लिस्बोन]], पुर्तुगालको एस्तादिओ दा लुजमा फ्रान्सेली क्लब [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]], आफ्नो पहिलो युरोपेली कप फाइनलमा, र जर्मन क्लब [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्यनिख]] बीच खेलिएको थियो। खेल [[यूरोपमा कोभिड-१९ महामारी]]को कारण [[बन्द ढोका पछाडि (खेल)|बन्द ढोका पछाडि]] आयोजित भएको थियो।<ref name="uefa behind closed doors">{{cite news |url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/025f-0fd8ee39d484-116d3b4051d6-1000/ |title=Venues for Round of 16 matches confirmed |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=9 July 2020 |access-date=10 July 2020}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *{{Official website|https://www.uefa.com/uefachampionsleague/}} {{UEFA Champions League seasons}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] [[श्रेणी:२०१९–२० युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] 1i7tuqijwbkcxg8hjspg2pokzd1xdq5 0 121010 1361706 1186338 2026-06-13T17:27:15Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361706 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = सेक्रेट इन्टिलिजेन्स सर्भिस (एम.आइ.सिक्स)<br>Secret Intelligence Service (MI6) | employees = {{formatnum:2594}}<small> (31 March 2016)</small><ref name=ISC_2016-2017>[http://isc.independent.gov.uk/files/2016-2017_ISC_AR.pdf Intelligence and Security Committee of Parliament "Annual Report 2016–2017"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109085615/http://b1cba9b3-a-5e6631fd-s-sites.googlegroups.com/a/independent.gov.uk/isc/files/2016-2017_ISC_AR.pdf?attachauth=ANoY7crLQWCrGRqjGIIDUvzDZlTdMRd2k-qZZCGPxwluPS8nWAz9B4BHqgBX7YqA6vMFG5lcWqh1s-Bzj_2MaT3nZu94cXeh_cEH7qyi0SCq7Bma3g1IEEHY6JteadMD3i6kFBQkE5iWSEBjyX3A32CmzUvNYwIOchQUDpTElJMfMNvuQCFbC9sx3MzWAnMmAEncjBtKq9gSx1lHfpU-USs27zj_du-4kgwHKvwZuFaxEBcyxydcq_c=&attredirects=0 |date=2020-11-09 }}, page 77. House of Commons (20 December 2017). Retrieved 1 June 2018.</ref> | keydocument1 = | child1_agency = | parent_agency = | parent_department = | chief1_position = प्रमुख<ref>{{cite web|title=The Chief|url=https://www.sis.gov.uk/about-us/the-chief.html|website=SIS – MI6|access-date=10 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415103405/https://www.sis.gov.uk/about-us/the-chief.html|archive-date=15 April 2012|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415103405/https://www.sis.gov.uk/about-us/the-chief.html |date=15 April 2012 }}</ref> | chief1_name = [[Richard Moore (diplomat)|Richard Moore]] | minister3_pfo = | minister3_name = | minister2_pfo = | minister2_name = | minister1_pfo = विदेश सचिव | minister1_name = [[Dominic Raab]] | budget = [[Single Intelligence Account]] ([[British Pound|£]]3.02 billion in 2017–2018 financial year)<ref name=Security_and_Intelligence_agencies_financial_Statement>{{cite web |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/738479/SIA_Accounts_HC1509_Web_Version.pdf |title=Financial Statement 2017–18|publisher=Security and Intelligence Agencies|page=13|access-date=2 April 2020}}</ref>{{efn|This is a combined budget for all the services – SIS, [[MI5]] and [[GCHQ]]; the breakdown is not disclosed.}} | coordinates = {{coord|51|29|14|N|0|07|27|W|type:landmark_region:GB|display=inline,title}} | type = | headquarters = एसआइएस भवन<br/>[[लन्डन]], [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]]<br/>[[संयुक्त अधिराज्य]] | jurisdiction = बेलायत सरकार | superseding = | dissolved = | preceding1 = सेक्रेट सर्भिस ब्युरो | formed = {{Start date and age|1909|7|p=y}} | picture_caption = | picture_width = | picture = | logo_caption = | logo = | seal_caption = | seal_width = | seal = | website = {{Official URL}} }} '''सेक्रेट इन्टिलिजेन्स सर्भिस''' (''' {{lang-en|Secret Intelligence Service-(SIS)}}''')''',''' सामान्यतः एम आइ सिक्स ('''MI6)''' को नामले जानिन्छ जानिन्छ, [[संयुक्त अधिराज्य]] को बाह्य गुप्तचर संस्था हो। [[संयुक्त अधिराज्य]]को राष्ट्रिय सुरक्षा हितको लागि विदेशी सूचना संग्रह र विश्लेषण गर्नु काम यसलाई सुम्पिइएको छ। सेक्रेट इन्टिलिजेन्स सर्भिस देशको खुफिया समुदायको एक सदस्य हो र यो प्रमुख प्रत्यक्ष रूपमा विदेश-सचिव प्रति जवाफदेही हुन्छ। <ref>{{Cite web|url=https://www.sis.gov.uk/our-mission.html|title=Our Chief|last=Whitehead|first=Jennifer|date=15 July 2016|website=SIS|accessdate=10 July 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222171056/https://www.sis.gov.uk/our-mission.html |date=22 December 2015 }}</ref> सन् १९९४ देखि, एसआईएसको मुख्य कार्यालय [[लन्डन|लन्डनको]] [[थेम्स नदी|थेम्स नदी]]को दक्षिण तटमा रहेको छ। <ref>"Queen visits Mi6."</ref> == इतिहास र विकास == === स्थापना === एसआईएसको उत्पत्ति सेक्रेट सर्भिस ब्युरोबाट गराइएको हो, जसको स्थापना १ अक्टोबर १९०९ मा भएको थियो। <ref name="sisweb">{{Cite web|url=https://www.sis.gov.uk/our-history.html#section-1920|title=1920: What's in a Name|website=SIS website|accessdate=12 April 2017}}</ref> ब्यूरो बेलायत र विदेशमा गोप्य गुप्तचरी, जासुसी सञ्चालनहरू नियन्त्रण गर्न, विशेष रूपमा शाही जर्मन सरकारको गतिविधिहरूमा केन्द्रित गर्ने, एडमिरलिटी र युद्ध कार्यालयको संयुक्त पहल थियो। ब्यूरोलाई जलसेना र सेनाको खण्डमा विभाजन गरिएको थियो जुन समयको क्रमशः विदेशी जासुसी र आन्तरिक प्रति जासूसी गतिविधिमा विशेष हुदै गयो। एडमिरल्टी जर्मन साम्राज्यको जलसेनाको समुद्री शक्ति जान्न चाहान्थे।। [[पहिलो विश्वयुद्ध|पहिलो विश्वयुद्धको क्रममा]] सन् [[पहिलो विश्वयुद्ध|१९१६ मा]], यी दुई खण्डहरू प्रशासनिक परिवर्तनहरूमा परिवर्तन भए र विदेशी खण्ड सैन्य गुप्तचर निदेशालयको भाग एमआइ वान(सी) ({{lang-en| MI1 (c)}}) बन्यो। <ref>{{Cite web |url=http://www.sis.gov.uk/output/Page470.html |title=SIS Records&nbsp;— War Office Military Intelligence (MI) Sections in the First World War |publisher=Sis.gov.uk |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060820014944/http://www.sis.gov.uk/output/Page470.html |archivedate=20 August 2006 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060820014944/http://www.sis.gov.uk/output/Page470.html |date=20 August 2006 }}</ref> === पहिलो विश्व युद्ध === ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[केन्द्रीय गुप्तचर संस्था|सेन्ट्रल इन्टिलिजेन्स एजेन्सी]] * [[केजिबी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गुप्तचर संस्थाहरू]] {{ढाँचा:Cold War}} av82oa3rz9upv6xa2jg1bry4irvgqrv 0 121771 1361734 1136929 2026-06-14T07:14:40Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] जोडियो 1361734 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match |title=2021 UEFA Champions League Final |details= |weather=स्पष्ट रात<br />{{convert|19|°C|°F|abbr=on}}<br />७२ % [[आद्रता]]<ref name="lineups">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2021/2029498_lu.pdf |title=Tactical Line-ups – Final – Saturday 29 May 2021 |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=29 May 2021 |access-date=29 May 2021}}</ref> |attendance=१४,११० <ref name="full_time"/> |referee=[[Antonio Mateu Lahoz]] ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]])<ref name="officials">{{cite news |url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/0269-12424b21d5b7-861f73160929-1000/ |title=Referee teams appointed for UEFA Champions League and UEFA Europa League finals |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=12 May 2021 |access-date=12 May 2021}}</ref> |man_of_the_match1a=[[एन'गोलो कान्टे]] (चेल्सी)<ref name="MOTM">{{cite news |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0269-12650d446385-97137fef37d2-1000/ |title=Champions League final Player of the Match: N'Golo Kanté |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=29 May 2021 |access-date=29 May 2021}}</ref> |city=[[पोर्तो]] |stadium=[[एस्तदिओ दो द्रगओ]] |date={{Start date|2021|5|29|df=y}} |team2score=1 |image=2021 UEFA Champions League Final programme.png|team2association={{fbaicon|ENG|size=30px}} |team2=[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] |team1score=0|team1association={{fbaicon|ENG|size=30px}} |team1=[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] |event=[[२०२०–२१ युएफा च्याम्पियन्स लिग]] |caption=Match programme cover|image_size=frameless |previous=[[२०२० युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२०२०]] |next=''[[2022 UEFA Champions League Final|2022]]'' }} २०२१ युएफा च्याम्पियन्स लिग फाइनल २०२०-२१ युएफा च्याम्पियन्स लिग, जुन [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|यूईएफए]]ले आयोजना गर्ने युरोपको प्रमुख क्लब फुटबल प्रतियोगिता को ६६औं सिजन र [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग|युरोपेली कप]]बाट [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग|युएफा च्याम्पियन्स लिग]] नामाकरण भएपछिको २९औं सिजनको अन्तिम खेलमा थियो । यो खेल अंग्रेजी क्लब [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] र [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] बिच २०२१ मे २९ मा पोर्चुगलको पोर्टोको एस्टिडियो डो ड्रैगोमा खेलाइएको थियो <ref name="Porto">{{Cite news|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/0269-1243f864391e-53c7874f0ae0-1000/|title=UEFA Champions League final to move to Portugal to allow 6,000 fans of each team to attend|date=13 May 2021|work=UEFA.com|access-date=13 May 2021|publisher=Union of European Football Associations}}</ref> [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] बीचको पहिलो पटक यूईएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनलमा पुगेको थियो भने [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] २०१२ को बिजेता हो। म्यानचेस्टर सिटीलाई १-० ले हराउदै चेल्सीले आफ्नो दोस्रो पटक यूईएफए च्याम्पियन्स लिग जित्यो। <ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0269-12650cedca55-37515f69768e-1000/|title=Man. City 0–1 Chelsea: Havertz gives Blues second Champions League triumph|date=29 May 2021|work=UEFA.com|access-date=29 May 2021|publisher=Union of European Football Associations}}</ref> र र अब २०२१-२१ को युइएफा युरोपा लिगको बिजेता [[भिल्लारियल फुटबल क्लब|बिलारेआल]] सँग २०२१ मा युइएफा सुपर कप र जपानमा फिफा क्लब विश्वकप खेल्नेछ । == टोली == ''तलको तालिकामा, १९९२ सम्मको युरोपियन कप र १९९३ देखिको च्याम्पियन्स लिग फाइनल छ ।'' {| class="wikitable" !टीम ! अघिल्लो अन्तिम उपस्थिति (बोल्डले विजेतालाई जनाउँछ) |- |{{Fbaicon|ENG}} [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर शहर]] | कुनै छैन |- |{{Fbaicon|ENG}} [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] | २ (२००८ , '''२०१२''' ) |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{UEFA Champions League seasons}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] p16uch6mr689zx2mheonviu1357l2dn 0 121774 1361743 1136926 2026-06-14T07:31:17Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] जोडियो 1361743 wikitext text/x-wiki '''सन् २०२०–२१  युएफा च्याम्पियन्स लिग''' [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ]]द्वारा आयोजित युरोपका प्रतिष्ठित क्लबको [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रतियोगिताको ६६औँ संस्करण हो [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग|युरोपेली कप]]बाट [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग|युएफा च्याम्पियन्स लिग]] नामाकरण भएपछिको २९औं सिजनको संस्करण हो।। यो हालको नाममा नामकरण भएदेखिको २८औँ संस्करण हो। [[२०२१ युएफा च्याम्पियन्स लिग फाइनल|यसको फाइनल खेल]] २०२१ मे २९ मा पोर्चुगलको पोर्तो स्थित,एस्तदिओ दो द्रगओ नामक रङ्गशालामा आयोजना भएको थियो। [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]ले [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यान्चेस्टर सिटी]]लाई १-० ले पराजित गरी बिजय हासिल गरेको थियो । [[२०२० युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल]] खेलको लागी टर्की स्तानबुलको अतातुर्क ओलम्पिक रङ्गशाला छनोट गरिएपनी कोभिड्-१९ महामारीको कारणले लिस्बन मा सारिएको हो । <ref name="Exco17June">{{Cite news|url=https://www.uefa.com/insideuefa/news/newsid=2642232.html|title=UEFA competitions to resume in August|date=17 June 2020|work=UEFA.com|access-date=17 June 2020|publisher=Union of European Football Associations}}</ref> छनोट गरिएको थियो तर [[संयुक्त अधिराज्य]]ले टर्कीलाई पर्यटकको लागी रातो सूचीमा राखेको र मनाही गरेकाअले लिस्बनमा सारिएको थियो । <ref name="Porto">{{Cite news|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/0269-1243f864391e-53c7874f0ae0-1000--uefa-champions-league-final-to-move-to-portugal-to-allow-6-000-/|title=UEFA Champions League final to move to Portugal to allow 6,000 fans of each team to attend|date=13 May 2021|work=UEFA.com|access-date=13 May 2021|publisher=Union of European Football Associations|language=en}}</ref> [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्यूनिख]] साविक विजेता थियो , तर [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]सँग पराजित हुँदै क्वार्टर फाइनलमा बाहिरियो । [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]] लाई [[२०१९–२० युएफा च्याम्पियन्स लिग|गत संस्करण]]मा बायर्न ले फाइनलामा पराजित गरेको थियो । २०२०–२१  युएफा च्याम्पियन्स लिगको विजेता रूपमा, चेल्सी स्वतः २०२१–२२  युएफा च्याम्पियन्स लिगको लागि छनोट भएको छ । विजेता [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]ले अब २०२१-२१ को युइएफा युरोपा लिगको बिजेता [[भिल्लारियल फुटबल क्लब|बिलारेआल]] सँग २०२१ मा युइएफा सुपर कप र जपानमा फिफा क्लब विश्वकप खेल्नेछ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू == *{{आधिकारिक वेबसाइट|https://www.uefa.com/uefachampionsleague/}} {{UEFA Champions League seasons}} [[श्रेणी:२०२०–२१ युएफा च्याम्पियन्स लिग|२०२०–२१ युएफा च्याम्पियन्स लिग]] [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] qvvbe770bgmdw1pehktj501u43xeknf 0 122524 1361803 1352980 2026-06-14T11:32:02Z Rajeeb bastola 39875 1361803 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital |name=राजीव गान्धी क्यान्सर संस्थान तथा [[अनुसन्धान]] केन्द्र |closed= |standards= अन्तर्राष्ट्रिय |emergency= छ |helipad= |beds= ३०२ (रोहिणी), ३० (नीति बाग) |speciality= [[Oncology]] |founded= १ जुलाई १९९६ |demolished= |affiliation= |website={{URL| www.rgcirc.org}} |other_links= |module= |h1-number= |h1-length-f= |h1-length-m= |network= इन्द्रप्रस्थ क्यान्सर समाज तथा अनुसन्धान केन्द्र |type= [[अस्पताल#विशिष्टिकृत अस्पताल|विशिष्टिकृत]] |org/group= |pushpin_map= India New Delhi |logo= File:RGCIRC logo.png |logo_size= |image= |image_size= |alt= |caption= |coordinates={{Coord|28.716472|77.110887|display=inline,title}} |funding= गैर नाफामुखी अस्पताल |pushpin_map_caption= नयाँ दिल्ली मा अस्पताल को रोहिणी परिसर को अवस्थिती |location= रोहिणी र नीति बाग |region=[[New Delhi]] |state=[[दिल्ली]] |country=[[भारत]] |healthcare= |h1-surface=<!-- up to h12 --> }} '''राजीव गान्धी क्यान्सर संस्थान तथा अनुसन्धान केन्द्र (RGCIRC)''' एक गैर नाफा चिकित्सा सुविधा र दिल्ली, भारत मा [[ओन्कोलोजी|आधारित क्यान्सर उपचार]] र अनुसन्धान मा विशेषज्ञता को अनुसन्धान संस्थान हो। [[एसिया|यो एशिया मा]] क्यान्सर उपचार को लागी सबैभन्दा ठूलो चिकित्सा केन्द्रहरु मध्ये एक हो। <ref>{{Cite web|url=https://health.economictimes.indiatimes.com/news/hospitals/rajiv-gandhi-cancer-institute-opens-new-centre-in-south-delhi/54842384|title=Rajiv Gandhi Cancer Institute opens new centre in South Delhi - ET HealthWorld|last=www.ETHealthworld.com|first=|website=ETHealthworld.com}}</ref> RGCIRC इन्द्रप्रस्थ क्यान्सर समाज र अनुसन्धान केन्द्र, एक नाफा नभएको सार्वजनिक समाज को एक परियोजना हो। संस्थान १९९६ मा स्थापित भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://www.nhp.gov.in/hospital/rajiv-gandhi-cancer-institute-and-research-centre-north_west-delhi|title=Rajiv Gandhi Cancer Institute and Research Centre|publisher=National Health Portal|location=India|accessdate=29 September 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180930081459/https://www.nhp.gov.in/hospital/rajiv-gandhi-cancer-institute-and-research-centre-north_west-delhi |date=30 September 2018 }}</ref> == इतिहास र सिंहावलोकन == इन्द्रप्रस्थ क्यान्सर समाज र अनुसन्धान केन्द्र एक गैर नाफामुखी सार्वजनिक चिकित्सा समाज हो। यो समाज पंजीकरण ऐन, १८६० अन्तर्गत वर्ष १९९४ मा गठन भएको थियो। संस्थान १ जुलाई १९९६ मा काम गर्न थाल्यो जब एक नरम उद्घाटन [[सोनिया गान्धी]] द्वारा गरीएको थियो। जे होस्, यसको औपचारिक उद्घाटन २० अगस्ट १९९६ मा [[सोनिया गान्धी]] र अन्यहरुको उपस्थितिमा तत्कालिन राष्ट्रपति [[शङ्करदयाल शर्मा]] ले गरे। यो एक १५२ शैया अस्पताल को रूप मा शुरू भयो, र वर्तमान मा यो एक ३०२ शैया अस्पताल हो। संस्थान निदान र प्रति वर्ष ६०,००० बिरामीहरु को उपचार गर्दछ। [[भारत|यसको स्थापना पछि, संस्थान भारत]], [[नेपाल]], [[बङ्गलादेश|बंगलादेश]], [[श्रीलङ्का|श्रीलंका]], र अन्य देशहरु बाट दुई लाख भन्दा बढी बिरामीहरु लाई सेवाहरु प्रदान गरीएको छ। <ref name="hindustantimes.com">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/health-and-fitness/in-india-hospitals-are-learning-to-handle-cancer-patients-with-extra-care/story-KX5RJ93XJ6X3GvSiGpDatN.html|title=In India, hospitals are learning to handle cancer patients with extra care|date=25 June 2016|publisher=}}</ref> <ref>{{ISBN|8128834525}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/locality/ml/new-delhi/remembering-rajiv-gandhi-these-5-places-delhi-are-named-after-indias-youngest-pm-67503|title=Remembering Rajiv Gandhi: These 5 places in Delhi are named after India's youngest PM - DNA|website=dna}}</ref> <ref name="rgcirc.org">{{Cite web|url=http://www.rgcirc.org/about-rgcirc/|title=About Rajiv Gandhi Cancer Institute & Research Centre|publisher=}}</ref> संस्थान ISO: 9001 र ISO: 14001 प्रमाणित छ। <ref name="hindustantimes.com" /> <ref name="theweekendleader.com">{{Cite web|url=http://www.theweekendleader.com/Headlines/8100/rajiv-gandhi-cancer-institute-opens-new-centre.html|title=Rajiv Gandhi Cancer Institute opens new centre|website=www.theweekendleader.com}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> फेब्रुअरी २०१३ मा, संस्थानले 'NanoKnife', एक न्यूनतम आक्रामक क्यान्सर उपचार भनिने सेवाको रूपमा बिजुली टेक्नोलोजी पेश गर्यो। <ref>{{Cite web|url=http://www.pharmabiz.com/NewsDetails.aspx?aid=73785&sid=1|title=Rajiv Gandhi Cancer Institute to launch new technology, NanoKnife for cancer treatment|website=www.pharmabiz.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210810040132/http://www.pharmabiz.com/NewsDetails.aspx?aid=73785&sid=1 |date=2021-08-10 }}</ref> १२ अक्टूबर २०१६ मा, एक नयाँ क्यान्सर केन्द्र नीतिबाग, दक्षिण दिल्ली मा संस्थान द्वारा स्थापित गरीएको थियो। <ref name="theweekendleader.com" /> == विभाग र सुविधाहरु == [[चित्र:RGCIR_1.jpg|thumb| RGCIRC को नीतिबाग परिसर]] मेडिकल सेन्टर दुई सय हजार वर्गफुट क्षेत्र वरिपरि फैलिएको छ, ५०० को शैया क्षमता संग। ५७ परामर्श कोठा संस्थान को तीन तला मा फैलिएको छ। यो १४ स्टेज को अत्याधुनिक मोड्युलर अपरेशन थिएटर तीन चरण एयर फिल्टरेशन र ग्यास सफाई प्रणाली संग, र डे केयर सर्जरी को लागी २ माइनर अपरेशन थिएटरहरु छन्। सर्जिकल आईसीयू ५१ बेड र मेडिकल आईसीयू २१ शैया छ। संस्थानमा ल्यूकेमिया वार्ड, [[थाइरोइड]] वार्ड, बोन मज्जा प्रत्यारोपण एकाई, MUD प्रत्यारोपण एकाई, र स्टेम सेल प्रत्यारोपण एकाई छ। यो गुर्दे प्रतिस्थापन उपचार र विभिन्न endoscopies को सुविधा छ। <ref name="rgcirc.org"/> [ गैर प्राथमिक स्रोत आवश्यक ] === विभागहरु === * सर्जिकल ओन्कोलोजी विभाग * रेडियोलोजी र इमेजि विभाग * मेडिकल ओन्कोलोजी विभाग * बाल चिकित्सा हेमाटोलोजी ओन्कोलोजी विभाग * विकिरण ओन्कोलोजी विभाग * परमाणु चिकित्सा विभाग * रोग विज्ञान र आधान सेवा विभाग * स्टेम सेल र अस्थि मज्जा प्रत्यारोपण विभाग * एनेस्थेसियोलोजी विभाग === अन्य सेवाहरु === * टेलिमेडिसिन * फार्मेसी सेवाहरु * रोकथाम सेवाहरु * [[फिजियोथेरापी]] सेवाहरु * उपशामक/घर हेरचाह सेवाहरु * डे केयर सेवाहरु * अाकस्मिक सेवाहरू * परामर्श सेवाहरु * Multispeciality क्लिनिक / ट्यूमर बोर्ड == सम्बद्धता र मान्यता == {| class="wikitable" !संगठन ! सम्बद्धता ! वर्ष |- | अस्पताल र स्वास्थ्य सेवा प्रदायक (NABH) को लागी राष्ट्रिय मान्यता बोर्ड | मान्यता | २०१५ |- | परीक्षण र अंशांकन प्रयोगशालाहरु को लागी राष्ट्रिय मान्यता बोर्ड (NABL) | मान्यता | २०० |- | अन्तर्राष्ट्रिय क्यान्सर नियन्त्रण को लागी संघ | सदस्यता | २००५ |- | NABH द्वारा नर्सिंग उत्कृष्टता | प्रमाणीकरण | २०१। |- | ISO 9001 प्रमाणित | मान्यता | २०० |- | ISO 14001 प्रमाणित | मान्यता | २०० |- | हरियो OT | मान्यता | २०१। |- | NABH (रक्त बैंक) | मान्यता | २०१३ |} == शिक्षाविद् र अनुसन्धान == बिरामीहरुको हेरचाह को बाहेक, संस्थान अध्ययन र क्यान्सर को पहलुहरु मा वैज्ञानिक अनुसन्धान र विशेष गरी यसको घटना, व्यापकता, वितरण, कारण, लक्षण र यसको रोकथाम लाई बढावा दिन र उपचार प्रदान गर्न को लागी अनुसन्धान गर्दछ। संस्थान थोमस जेफरसन विश्वविद्यालय संग साझेदारी छ। <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1131002/jsp/nation/story_17415376.jsp|title=Tests to tailor cancer treatment to patient needs|publisher=}}</ref> * एक बर्ष फेलोशिप कोर्स जो भारतीय मेडिकल एसोसिएशन द्वारा मान्यता प्राप्त हैं- चिकित्सा विशेषज्ञता अकादमी, हैदराबाद। प्रवेश अक्टोबर र जनवरी मा गरिन्छ। * [[अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा नियोग|संस्थानले अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (IAEA)]], भियना यूरोप द्वारा प्रायोजित ओन्कोलोजिकल रेडियोलोजी मा छोटो अवधिको फेलोशिप कार्यक्रम पनि सञ्चालन गर्दछ। <ref>{{Cite web|url=http://www.rgcirc.org/academics/|title=RGCI&RC Academics - Rajiv Gandhi Cancer Institute & Research Centre|publisher=}}</ref> * यो राष्ट्रीय बोर्ड (DNB) कोर्स को डिप्लोमेट प्रदान गर्दछ जो राष्ट्रीय परीक्षा बोर्ड, भारत सरकार को स्वास्थ्य र परिवार कल्याण मंत्रालय द्वारा मान्यता प्राप्त छ। <ref>{{Cite web|url=http://www.rgcirc.org/academics/diplomate-of-national-board-dnb-program/|title=Diplomate of National Board (DNB) Program - RGCIRC|publisher=}}</ref> * अन्य पाठ्यक्रमहरुमा B.Sc. मेडिकल टेक्नोलोजी, नर्सिंग सहयोगी कोर्स र ओन्कोलोजी नर्सिंग कोर्स मा। == सन्दर्भ ==   q89b0ydmbzt5o72b7pihtjlr01hxz71 0 122720 1361737 1296949 2026-06-14T07:24:16Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप प्रतियोगिताहरू]] हटाइयो; [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] जोडियो 1361737 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | tourney_name = UEFA Champions League | year = 2021–22 | image = StadeFranceNationsLeague2018.jpg | size = 275 | caption = The [[Stade de France]] in [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]] hosted the final | dates = ''Qualifying:''<br />22 June – 25 August 2021<br />''Competition proper:''<br />14 September 2021 – 28 May 2022 | num_teams = ''Competition proper:'' 32<br />''Total:'' 80 | associations = 54 | champion_other = {{fbaicon|ESP}} [[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]] | count = 14 | second_other = {{fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] | matches = 125 | goals = 380 | attendance = {{#expr: <!--Group A-->+ 38062 + 27546 + 23500 + 37350 + 24915 + 47359 + 39794 + 50228 + 52030 + 24072 + 0 + 47492 <!--Group B-->+ 51445 + 40098 + 35374 + 23520 + 60725 + 32130 + 39675 + 51347 + 52209 + 61019 + 38830 + 56237 <!--Group C-->+ 22445 + 20382 + 52628 + 25000 + 22936 + 54029 + 54820 + 40835 + 11712 + 41341 + 0 + 15000 <!--Group D-->+ 5205 + 37082 + 26170 + 24522 + 34037 + 43305 + 38105 + 5930 + 46225 + 5932 + 6841 + 46887 <!--Group E-->+ 39737 + 21657 + 29454 + 25000 + 45968 + 55201 + 50000 + 31378 + 28732 + 49572 + 0 + 36591 <!--Group F-->+ 31120 + 12916 + 8536 + 73130 + 72279 + 27398 + 14443 + 14890 + 20875 + 31120 + 73156 + 11690 <!--Group G-->+ 18373 + 34314 + 24207 + 11733 + 29520 + 34362 + 16112 + 29369 + 28663 + 33573 + 6544 + 0 <!--Group H-->+ 39252 + 5832 + 15339 + 19934 + 18717 + 39095 + 19551 + 20053 + 39513 + 15520 + 29349 + 17501 <!--Round of 16 1st leg-->+ 29520 + 48129 + 54760 + 38832 + 63273 + 17686 + 37918 + 47443 <!--Round of 16 2nd leg-->+ 25000 + 51213 + 54066 + 49048 + 73008 + 30385 + 51747 + 59895 <!--Quarter-finals 1st leg-->+ 38689 + 52018 + 21626 + 59633 <!--Quarter-finals 2nd leg-->+ 59839 + 65675 + 70000 + 51373 <!--Semi-finals 1st leg-->+ 52217 + 51586 <!--Semi-finals 2nd leg-->+ 61416 + 23665 <!--Final-->+ 75000}}<!--Starting from group stage, exclude qualifying rounds and play-off round--> | top_scorer = [[Karim Benzema]] (Real Madrid)<br />15 goals | player = {{nowrap|Karim Benzema (Real Madrid)}}<ref name="UCL Player"/> | prevseason = [[2020–21 UEFA Champions League|2020–21]] | nextseason = [[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग|२०२२-२३]] }} '''सन् २०२१-२२ को युएफा च्याम्पियन्स लिग''' [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युएफा]]द्वारा आयोजित युरोपको प्रिमियर क्लब [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रतियोगिताको ६७औँ संस्करण हो र युरोपेली च्याम्पियन्स क्लब कपबाट [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग|युएफा च्याम्पियन्स लिग]] नामाकरण गरिएपछिको ३०औँ संस्करण हो। २०२२ मे २८ मा फ्रान्सको स्तेदे दे फ्रान्स रंगशालामा भएको फाइनलमा [[रियल म्याड्रिड]]ले [[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]लाई १-० ले हराउदै कितिमानी १४ औं उपाधी जित्यो. नौ वर्षमा यो रियलको पाँचौ उपाधी हो।<ref>{{cite news|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15415a62aaf0-36d3e17d7404-1000/|title=Champions League final: Vinícius Júnior scores only goal as Real Madrid deny Liverpool again|date=28 May 2022|access-date=28 May 2022|publisher=Union of European Football Associations|website=UEFA.com}}</ref> यो सुरुमा जर्मनीको म्युनिखको एलियान्ज एरिनामा खेल्ने तय भएको थियो।<ref name="final">{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0272-148740475a92-1b97baa3e9d7-1000--decisions-from-today-s-extraordinary-uefa-executive-committee-m/|title=Decisions from today's extraordinary UEFA Executive Committee meeting|date=25 February 2022|website=UEFA.com|publisher=Union of European Football Associations|access-date=25 February 2022}}</ref> यद्यपि, २०२० को फाइनल स्थगित र स्थानान्तरणका कारण, फाइनल आयोजकहरूलाई एक वर्ष पछाडि सारिएको थियो, [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]]ले २०२२ को फाइनल आयोजना गर्ने तालिका थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.uefa.com/insideuefa/news/newsid=2642232.html|title=UEFA competitions to resume in August|date=17 June 2020|access-date=17 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825183219/https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/news/025e-0fb6101cfdbf-8b878372d79d-1000--uefa-competitions-to-resume-in-august/?referrer=%2finsideuefa%2fnews%2fnewsid%3d2642232|archive-date=25 August 2020|publisher=Union of European Football Associations|website=UEFA.com|url-status=live}}</ref> युक्रेनमा रूसी आक्रमणको कारण, फाइनल अन्ततः सेन्ट-डेनिसमा सारिएको थियो।<ref name="final" /> विजेताको रूपमा, रियल म्याड्रिडले [[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग|२०२२-२३ यूएफा च्याम्पियन्स लिग]]को समूह चरणको लागि स्वतः योग्यता हासिल गर्‍यो, र 2022 UEFA सुपर कपमा २०२१-२२ UEFA युरोपा लिग, Eintracht Frankfurt को विजेताहरू विरुद्ध खेल्ने अधिकार पनि प्राप्त गर्यो। थप रूपमा, विजेताहरू सामान्यतया वार्षिक FIFA क्लब विश्व कपको लागि योग्य हुन्छन्।<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/05/05/sports/soccer/sounders-club-world-cup.html|title=The Sounders Qualified for the Club World Cup. No One Knows When It Is.|date=May 5, 2022|publisher=The New York Times|author=Victor Mather|access-date=May 29, 2022}}</ref> यद्यपि फिफाले ढाँचा हेरफेरको प्रस्ताव गरेपछि प्रतियोगिताको स्थिति अनिश्चित छ। चेल्सी डिफेन्डिङ च्याम्पियन भए पनि क्वार्टरफाइनलमा रियल म्याड्रिडसँग पराजित भएको थियो । यो प्रतियोगिताको फाइनल रुसको [[सेन्ट पिटर्सवर्ग]] क्रेस्तोभस्की स्टेडियममा हुनेछ। यो सुरुमा जर्मनीको [[म्युनिख]] स्थित एलियान्ज एरेनामा खेल्ने तय गरिएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2625232.html|title=Champions League final hosts announced for 2021, 2022 and 2023|date=24 September 2019|website=UEFA.com|publisher=Union of European Football Associations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222151850/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2625232.html|archivedate=22 December 2019|accessdate=16 February 2020}}</ref> यद्यपि [[२०२० युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|सन् २०२० को फाइनल]] स्थगित र स्थानान्तरणको कारण फाइनल आयोजना एक वर्ष पछाडि सारिएकाा कारण [[सेन्ट पिटर्सवर्ग]]लाई सन् २०२२ को फाइनल आयोजना गर्ने अधिकार दिइएको थियो। <ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/insideuefa/news/newsid=2642232.html|title=UEFA competitions to resume in August|date=17 June 2020|work=UEFA.com|access-date=17 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825183219/https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/news/025e-0fb6101cfdbf-8b878372d79d-1000--uefa-competitions-to-resume-in-august/?referrer=%2finsideuefa%2fnews%2fnewsid%3d2642232|archive-date=25 August 2020|publisher=Union of European Football Associations}}</ref> सन् २०२१-२२ युएफा च्याम्पियन्स लिगका विजेता सन् २०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिगमा स्वत: छनोट हुनेछ र २०२१-२२ युएफा सुपर कपमा सन् २०२१-२२ युएफा युरोपा लिगको विजेता विरुद्ध खेल्न पाउनेछ। == समूह चरण == {{Location map+|Europe|width=600|float=right|caption= '''सन् २०२१–२२ को युएफा च्याम्पियन्स लिग''' समूह चरणमा प्रतिस्पर्धा गर्ने क्लबहरूको अवस्थिति<br />[[File:Brown pog.svg|8px]] खैरे: समूह क; [[File:Red pog.svg|8px]] रातो: समूह ख; [[File:Orange pog.svg|8px]] सुन्तला: समुह ग; [[File:Yellow pog.svg|8px]] पहेँलो: समूह घ;<br />[[File:Green pog.svg|8px]] हरियो: समूूह ङ; [[File:Blue pog.svg|8px]] नीलो: समूह च; [[File:Purple pog.svg|8px]] बैजनी: समूह छ; [[File:Pink pog.svg|8px]] पियाजी: समूह ज|places=<!--Belgium--> {{Location map~|Europe|lat=51.208889|long=3.224167|label_size=80|label=[[Club Brugge KV|Brugge]]|mark=Brown pog.svg|position=left}} <!--England--> {{Location map~|Europe|lat=53.46666|long=-2.244064|label_size=80|label='''म्यानचेस्टर'''<!--म्यानचेस्टर सिटी, म्यान्चेस्टर युनाइटेड-->|mark=Black pog.svg|position=right}} {{Location map~|Europe|lat=53.43082|long=-2.96083|label_size=80|label=[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]|mark=Red pog.svg|position=left}} {{Location map~|Europe|lat=51.50722|long=-0.1275|label_size=80|label=[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]|mark=Pink pog.svg|position=top}} <!--France--> {{Location map~|Europe|lat=48.84139|long=2.25306|label_size=80|label=[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]|mark=Brown pog.svg|position=bottom}} {{Location map~|Europe|lat=50.6333|long=3.0667|label_size=80|label=[[Lille OSC|Lille]]|mark=Purple pog.svg|position=bottom}} <!--Germany--> {{Location map~|Europe|lat=52.431944|long=10.803889|label_size=80|label=[[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]]|mark=Purple_pog.svg|position=top}} {{Location map~|Europe|lat=51.49257|long=7.45184|label_size=80|label=[[बोरुसिया डर्टमन्ड|डर्टमन्ड]]|mark=Orange pog.svg|position=bottom}} {{Location map~|Europe|lat=48.21878|long=11.62475|label_size=80|label=[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]|mark=Green pog.svg|position=left}} {{Location map~|Europe|lat=51.20449|long=12.2053|label_size=80|label=आरबी लाइपजिक|mark=Brown pog.svg|position=right}} <!--Italy--> {{Location map~|Europe|lat=45.109444|long=7.641111|label_size=80|label=[[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]|mark=Pink_pog.svg|position=left}} {{Location map~|Europe|lat=45.698264|long=9.67727|label_size=80|label=[[Atalanta B.C.|Atalanta]]|mark=Blue pog.svg|position=right}} {{Location map~|Europe|lat=45.2801|long=9.1124|label_size=80|label='''मिलान'''<!--इन्टर मिलान, मिलान-->|mark=Black pog.svg|position=bottom}} <!--Portugal--> {{Location map~|Europe|lat=38.7|long=-9.183333|label_size=80|label='''लिस्बन'''<!--Benfica, Sporting CP-->|mark=Black pog.svg|position=right}} {{Location map~|Europe|lat=41.1|long=-8.58393|label_size=80|label=[[एफसी पोर्तो|पोर्तो]]|mark=Red pog.svg|position=right}} <!--Russia--> {{Location map~|Europe|lat=59.951921|long=30.28627|label_size=80|label=जेनित सेन्ट पिटर्सवर्ग|mark=Pink pog.svg|position=right}} <!--Spain--> {{Location map~|Europe|lat=41.38087|long=2.1228|label_size=80|label=[[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]|mark=Green pog.svg|position=top}} {{Location map~|Europe|lat=40.383333|long=-3.716667|label_size=80|label='''Madrid'''<!--एट्लेटिको म्याड्रिड, रियल म्याड्रिड-->|mark=Black pog.svg|position=top}} {{Location map~|Europe|lat=37.39|long=-5.99|label_size=80|label=[[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिया]]|mark=Purple pog.svg|position=right}} {{Location map~|Europe|lat=39.937778|long=-0.101389|label_size=80|label=[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|बिलारेआल]]|mark=Blue pog.svg|position=right}} <!--Netherlands--> {{Location map~|Europe|lat=52.314310|long=4.942687|label_size=80|label=[[एएफसी आयाक्स|आयाक्स]]|mark=Orange pog.svg|position=top}} <!--Sweden--> {{location map~|Europe|lat=55.583333|long=12.983333|label_size=80|label=[[Malmö FF|Malmö]]|mark=Pink pog.svg|position=right}} <!--Switzerland--> {{Location map~|Europe|lat=46.948056|long=7.4475|label_size=80|label=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|mark=Blue pog.svg|position=left}} <!--Turkey--> {{Location map~|Europe|lat=41.03921|long=28.99474|label_size=80|label=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|mark=Orange pog.svg|position=right }} <!--Ukraine--> {{Location map~|Europe|lat=50.45|long=30.523333|label_size=80|label=[[FC Dynamo Kyiv|Dynamo]]|mark=Green pog.svg|position=left}} {{Location map~|Europe|lat=48.002778|long=37.805278|label_size=80|label=[[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar]]|mark=Yellow pog.svg|position=left}} <!--Moldova--> {{Location map~|Europe|lat=46.840278|long=29.643333|label_size=80|label=[[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff]]|mark=Yellow pog.svg|position=left}} <!--Austria--> {{Location map~|Europe|lat=47.8|long=13.033333|label_size=80|label=साल्जबर्ग|mark=Purple pog.svg|position=right}} {{Location map~ |Europe |mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1 |lat=65 |long=57 |label_size=75 |label= {{nowrap|'''लिस्बन टोली'''}}<br /> {{nowrap|[[File:Green pog.svg|8px]] बेन्फिका<br /> [[File:Orange pog.svg|8px]] स्पेर्टिङ सेपे}}<br /><br /> {{nowrap|'''Madrid teams'''}}<br /> {{nowrap|[[File:Red pog.svg|8px]] [[एट्लेटिको म्याड्रिड]]<br /> [[File:Yellow pog.svg|8px]] [[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]}}<br /><br /> {{nowrap|'''म्यानचेस्टर teams'''}}<br /> {{nowrap|[[File:Brown pog.svg|8px]] [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]<br /> [[File:Blue pog.svg|8px]] [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]}}<br /><br /> {{nowrap|'''मिलान teams'''}}<br /> {{nowrap|[[File:Yellow pog.svg|8px]] [[इन्टर मिलान]]<br /> [[File:Red pog.svg|8px]] [[एसी मिलान|एसी मिलान]]}} |position=right}}}} === समूह क === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group A|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह ख === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group B|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह ग === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group C|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह घ === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group D|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह ङ === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group E|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह च === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group F|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह छ === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group G|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह ज === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group H|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} ==नक आउट चरण == ===ब्राकेट=== <section begin=Bracket />{{#invoke:RoundN|main|columns=4 |style=font-size:90%; white-space:nowrap |score-boxes=3|3rdplace=no|short_brackets=yes |team-width=180|score-width=18 |RD1=[[#Round of 16|Round of 16]] |RD2=[[#Quarter-finals|Quarter-finals]] |RD3=[[#Semi-finals|Semi-finals]] |RD4=[[#Final|Final]] <!--Round of 16--> ||{{fbaicon|POR}} '''[[S.L. Benfica|Benfica]]'''|2|1|'''3'''|{{fbaicon|NED}} [[AFC Ajax|Ajax]]|2|0|'''2''' ||{{fbaicon|ITA}} [[इन्टर मिलान]]|0|1|'''1'''|{{fbaicon|ENG}} '''[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]'''|2|0|'''2''' ||{{fbaicon|ESP}} '''[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]'''|1|3|'''4'''|{{fbaicon|ITA}} [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]|1|0|'''1''' ||{{fbaicon|AUT}} [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|1|1|'''2'''|{{fbaicon|GER}} '''[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]'''|1|7|'''8''' ||{{fbaicon|POR}} [[Sporting CP]]|0|0|'''0'''|{{fbaicon|ENG}} '''[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]'''|5|0|'''5''' ||{{fbaicon|ESP}} '''[[एट्लेटिको म्याड्रिड|एथ्लेटिको म्याड्रिड]]'''|1|1|'''2'''|{{fbaicon|ENG}} [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]|1|0|'''1''' ||{{fbaicon|ENG}} '''[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]'''|2|2|'''4'''|{{fbaicon|FRA}} [[Lille OSC|Lille]]|0|1|'''1''' ||{{fbaicon|FRA}} [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]|1|1|'''2'''|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]'''|0|3|'''3''' <!--Quarter-finals--> ||{{fbaicon|POR}} [[S.L. Benfica|Benfica]]|1|3|'''4'''|{{fbaicon|ENG}} '''[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]'''|3|3|'''6''' ||{{fbaicon|ESP}} '''[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]'''|1|1|'''2'''|{{fbaicon|GER}} [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]|0|1|'''1''' ||{{fbaicon|ENG}} '''[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]'''|1|0|'''1'''|{{fbaicon|ESP}} [[एट्लेटिको म्याड्रिड|एथ्लेटिको म्याड्रिड]]|0|0|'''0''' ||{{fbaicon|ENG}} [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]|1|3|'''4'''|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]''' {{aet}}|3|2|'''5''' <!--Semi-finals--> ||{{fbaicon|ENG}} '''[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]'''|2|3|'''5'''|{{fbaicon|ESP}} [[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]|0|2|'''2''' ||{{fbaicon|ENG}} [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]|4|1|'''5'''|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]''' {{aet}}|3|3|'''6''' <!--Final--> |28 May – [[Stade de France|Saint-Denis]]|{{fbaicon|ENG}} [[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]|'''0'''|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]'''|'''1''' }}<section end=Bracket /> ===अन्तिम १६=== <section begin=R16 /> पहिलो लेगको खेल १५, १६,२२ र २३ फेब्रुअरीमा खेलिएको थियो, र दोस्रो लेगको खेल ८,९,१५ र १६ मार्च २०२२ मा खेलिएको थियो। {{ढाँचा:TwoLeg start}} {{TwoLegResult|[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|AUT|2–8|'''[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]'''|GER|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Red Bull Salzburg v Bayern Munich|1–1]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Bayern Munich v Red Bull Salzburg|1–7]]}} {{TwoLegResult|[[Sporting CP]]|POR|0–5|'''[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]'''|ENG|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Sporting CP v Manchester City|0–5]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Manchester City v Sporting CP|0–0]]}} {{TwoLegResult|'''[[S.L. Benfica|Benfica]]'''|POR|3–2|[[AFC Ajax|Ajax]]|NED|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Benfica v Ajax|2–2]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Ajax v Benfica|1–0]]}} {{TwoLegResult|'''[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]'''|ENG|4–1|[[Lille OSC|Lille]]|FRA|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Chelsea v Lille|2–0]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Lille v Chelsea|2–1]]}} {{TwoLegResult|'''[[एट्लेटिको म्याड्रिड|एथ्लेटिको म्याड्रिड]]'''|ESP|2–1|[[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]|ENG|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Atlético Madrid v Manchester United|1–1]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Manchester United v Atlético Madrid|1–0]]}} {{TwoLegResult|'''[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]'''|ESP|4–1|[[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस ]]|ITA|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Villarreal v Juventus|1–1]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Juventus v Villarreal|3–0]]}} {{TwoLegResult|[[इन्टर मिलान]]|ITA|1–2|'''[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल ]]'''|ENG|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Internazionale v Liverpool|0–2]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Liverpool v Internazionale|1–0]]}} {{TwoLegResult|[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]|FRA|2–3|'''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]'''|ESP|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Paris Saint-Germain v Real Madrid|1–0]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Real Madrid v Paris Saint-Germain|1–3]]}} |}<section end=R16 /> ===क्वाटरफाइनल === <section begin=QF /> क्वाटर फाइनलको ड्र २०२२ मार्च १८, १२:०० युरोपेली समयमा भएको थियो ।<ref name="QF_SF_F_draw">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/draws/2022/2001310/ |title=UEFA Champions League quarter-final, semi-final and final draws |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |access-date=18 March 2022}}</ref><section end=QF /> <section begin=QF /> पहिलो लेगको खेल ५ र ६ अप्रिल मा भएको थियो भने दोस्रो लेगको खेल १२ र १३ अप्रिल २०२२ मा भएको थियो। {{TwoLeg start}} {{TwoLegResult|[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]|ENG|4–5|'''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]'''|ESP|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Chelsea v Real Madrid|1–3]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Real Madrid v Chelsea|3–2]] {{aet}}}} {{TwoLegResult|[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]|ENG|1–0|[[एट्लेटिको म्याड्रिड|एथ्लेटिको म्याड्रिड]]|ESP|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Manchester City v Atlético Madrid|1–0]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Atlético Madrid v Manchester City|{{small|13 Apr}}]]}} {{TwoLegResult|'''[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]'''|ESP|2–1|[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]|GER|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Villarreal v Bayern Munich|1–0]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Bayern Munich v Villarreal|1–1]]}} {{TwoLegResult|[[S.L. Benfica|Benfica]]|POR|1–3|[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल ]]|ENG|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Benfica v Liverpool|1–3]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Liverpool v Benfica|{{small|13 Apr}}]]}} |}<section end=QF /> === सेफिफाइनल === <section begin="SF" /> सेफिफाइनलको ड्र २०२२ मार्च १८, १२:०० युरोपेली समयमा भएको थियो ।<ref name="QF_SF_F_draw" /><section end="QF" /> <section begin="SF" /> पहिलो लेगको खेल २६ र २७ अप्रिल मा भएको थियो भने दोस्रो लेगको खेल २०२२ मे ३ र ४ मा खेलिदै छ । {{TwoLeg start}} {{TwoLegResult|[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]|ENG|5-6|'''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]'''|ESP|[[en:2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Manchester City v Real Madrid|4–3]]|[[en:2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Real Madrid v Manchester City|{{small|4 May}}]]}} {{TwoLegResult|'''[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल ]]'''|ENG|5-2|[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]|ESP|[[en:2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Liverpool v Villarreal|2–0]]|[[en:2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Villarreal v Liverpool|{{small|3 May}}]]}} |}<section end=SF /> == युरोपियन सुपर लिग विवाद == == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्स|UEFA Champions League|युएफा च्याम्पियन्स लिग}} *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague आधिकारिक वेबसाइट] {{UEFA Champions League seasons}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] rr3hrgdd3ln34jzevisgjbiko2si2vs 1361744 1361737 2026-06-14T07:31:25Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] हटाइयो; [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] जोडियो 1361744 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | tourney_name = UEFA Champions League | year = 2021–22 | image = StadeFranceNationsLeague2018.jpg | size = 275 | caption = The [[Stade de France]] in [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]] hosted the final | dates = ''Qualifying:''<br />22 June – 25 August 2021<br />''Competition proper:''<br />14 September 2021 – 28 May 2022 | num_teams = ''Competition proper:'' 32<br />''Total:'' 80 | associations = 54 | champion_other = {{fbaicon|ESP}} [[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]] | count = 14 | second_other = {{fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] | matches = 125 | goals = 380 | attendance = {{#expr: <!--Group A-->+ 38062 + 27546 + 23500 + 37350 + 24915 + 47359 + 39794 + 50228 + 52030 + 24072 + 0 + 47492 <!--Group B-->+ 51445 + 40098 + 35374 + 23520 + 60725 + 32130 + 39675 + 51347 + 52209 + 61019 + 38830 + 56237 <!--Group C-->+ 22445 + 20382 + 52628 + 25000 + 22936 + 54029 + 54820 + 40835 + 11712 + 41341 + 0 + 15000 <!--Group D-->+ 5205 + 37082 + 26170 + 24522 + 34037 + 43305 + 38105 + 5930 + 46225 + 5932 + 6841 + 46887 <!--Group E-->+ 39737 + 21657 + 29454 + 25000 + 45968 + 55201 + 50000 + 31378 + 28732 + 49572 + 0 + 36591 <!--Group F-->+ 31120 + 12916 + 8536 + 73130 + 72279 + 27398 + 14443 + 14890 + 20875 + 31120 + 73156 + 11690 <!--Group G-->+ 18373 + 34314 + 24207 + 11733 + 29520 + 34362 + 16112 + 29369 + 28663 + 33573 + 6544 + 0 <!--Group H-->+ 39252 + 5832 + 15339 + 19934 + 18717 + 39095 + 19551 + 20053 + 39513 + 15520 + 29349 + 17501 <!--Round of 16 1st leg-->+ 29520 + 48129 + 54760 + 38832 + 63273 + 17686 + 37918 + 47443 <!--Round of 16 2nd leg-->+ 25000 + 51213 + 54066 + 49048 + 73008 + 30385 + 51747 + 59895 <!--Quarter-finals 1st leg-->+ 38689 + 52018 + 21626 + 59633 <!--Quarter-finals 2nd leg-->+ 59839 + 65675 + 70000 + 51373 <!--Semi-finals 1st leg-->+ 52217 + 51586 <!--Semi-finals 2nd leg-->+ 61416 + 23665 <!--Final-->+ 75000}}<!--Starting from group stage, exclude qualifying rounds and play-off round--> | top_scorer = [[Karim Benzema]] (Real Madrid)<br />15 goals | player = {{nowrap|Karim Benzema (Real Madrid)}}<ref name="UCL Player"/> | prevseason = [[2020–21 UEFA Champions League|2020–21]] | nextseason = [[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग|२०२२-२३]] }} '''सन् २०२१-२२ को युएफा च्याम्पियन्स लिग''' [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युएफा]]द्वारा आयोजित युरोपको प्रिमियर क्लब [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रतियोगिताको ६७औँ संस्करण हो र युरोपेली च्याम्पियन्स क्लब कपबाट [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग|युएफा च्याम्पियन्स लिग]] नामाकरण गरिएपछिको ३०औँ संस्करण हो। २०२२ मे २८ मा फ्रान्सको स्तेदे दे फ्रान्स रंगशालामा भएको फाइनलमा [[रियल म्याड्रिड]]ले [[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]लाई १-० ले हराउदै कितिमानी १४ औं उपाधी जित्यो. नौ वर्षमा यो रियलको पाँचौ उपाधी हो।<ref>{{cite news|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0275-15415a62aaf0-36d3e17d7404-1000/|title=Champions League final: Vinícius Júnior scores only goal as Real Madrid deny Liverpool again|date=28 May 2022|access-date=28 May 2022|publisher=Union of European Football Associations|website=UEFA.com}}</ref> यो सुरुमा जर्मनीको म्युनिखको एलियान्ज एरिनामा खेल्ने तय भएको थियो।<ref name="final">{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0272-148740475a92-1b97baa3e9d7-1000--decisions-from-today-s-extraordinary-uefa-executive-committee-m/|title=Decisions from today's extraordinary UEFA Executive Committee meeting|date=25 February 2022|website=UEFA.com|publisher=Union of European Football Associations|access-date=25 February 2022}}</ref> यद्यपि, २०२० को फाइनल स्थगित र स्थानान्तरणका कारण, फाइनल आयोजकहरूलाई एक वर्ष पछाडि सारिएको थियो, [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पिटर्सबर्ग]]ले २०२२ को फाइनल आयोजना गर्ने तालिका थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.uefa.com/insideuefa/news/newsid=2642232.html|title=UEFA competitions to resume in August|date=17 June 2020|access-date=17 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825183219/https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/news/025e-0fb6101cfdbf-8b878372d79d-1000--uefa-competitions-to-resume-in-august/?referrer=%2finsideuefa%2fnews%2fnewsid%3d2642232|archive-date=25 August 2020|publisher=Union of European Football Associations|website=UEFA.com|url-status=live}}</ref> युक्रेनमा रूसी आक्रमणको कारण, फाइनल अन्ततः सेन्ट-डेनिसमा सारिएको थियो।<ref name="final" /> विजेताको रूपमा, रियल म्याड्रिडले [[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग|२०२२-२३ यूएफा च्याम्पियन्स लिग]]को समूह चरणको लागि स्वतः योग्यता हासिल गर्‍यो, र 2022 UEFA सुपर कपमा २०२१-२२ UEFA युरोपा लिग, Eintracht Frankfurt को विजेताहरू विरुद्ध खेल्ने अधिकार पनि प्राप्त गर्यो। थप रूपमा, विजेताहरू सामान्यतया वार्षिक FIFA क्लब विश्व कपको लागि योग्य हुन्छन्।<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/05/05/sports/soccer/sounders-club-world-cup.html|title=The Sounders Qualified for the Club World Cup. No One Knows When It Is.|date=May 5, 2022|publisher=The New York Times|author=Victor Mather|access-date=May 29, 2022}}</ref> यद्यपि फिफाले ढाँचा हेरफेरको प्रस्ताव गरेपछि प्रतियोगिताको स्थिति अनिश्चित छ। चेल्सी डिफेन्डिङ च्याम्पियन भए पनि क्वार्टरफाइनलमा रियल म्याड्रिडसँग पराजित भएको थियो । यो प्रतियोगिताको फाइनल रुसको [[सेन्ट पिटर्सवर्ग]] क्रेस्तोभस्की स्टेडियममा हुनेछ। यो सुरुमा जर्मनीको [[म्युनिख]] स्थित एलियान्ज एरेनामा खेल्ने तय गरिएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2625232.html|title=Champions League final hosts announced for 2021, 2022 and 2023|date=24 September 2019|website=UEFA.com|publisher=Union of European Football Associations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222151850/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2625232.html|archivedate=22 December 2019|accessdate=16 February 2020}}</ref> यद्यपि [[२०२० युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|सन् २०२० को फाइनल]] स्थगित र स्थानान्तरणको कारण फाइनल आयोजना एक वर्ष पछाडि सारिएकाा कारण [[सेन्ट पिटर्सवर्ग]]लाई सन् २०२२ को फाइनल आयोजना गर्ने अधिकार दिइएको थियो। <ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/insideuefa/news/newsid=2642232.html|title=UEFA competitions to resume in August|date=17 June 2020|work=UEFA.com|access-date=17 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825183219/https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/news/025e-0fb6101cfdbf-8b878372d79d-1000--uefa-competitions-to-resume-in-august/?referrer=%2finsideuefa%2fnews%2fnewsid%3d2642232|archive-date=25 August 2020|publisher=Union of European Football Associations}}</ref> सन् २०२१-२२ युएफा च्याम्पियन्स लिगका विजेता सन् २०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिगमा स्वत: छनोट हुनेछ र २०२१-२२ युएफा सुपर कपमा सन् २०२१-२२ युएफा युरोपा लिगको विजेता विरुद्ध खेल्न पाउनेछ। == समूह चरण == {{Location map+|Europe|width=600|float=right|caption= '''सन् २०२१–२२ को युएफा च्याम्पियन्स लिग''' समूह चरणमा प्रतिस्पर्धा गर्ने क्लबहरूको अवस्थिति<br />[[File:Brown pog.svg|8px]] खैरे: समूह क; [[File:Red pog.svg|8px]] रातो: समूह ख; [[File:Orange pog.svg|8px]] सुन्तला: समुह ग; [[File:Yellow pog.svg|8px]] पहेँलो: समूह घ;<br />[[File:Green pog.svg|8px]] हरियो: समूूह ङ; [[File:Blue pog.svg|8px]] नीलो: समूह च; [[File:Purple pog.svg|8px]] बैजनी: समूह छ; [[File:Pink pog.svg|8px]] पियाजी: समूह ज|places=<!--Belgium--> {{Location map~|Europe|lat=51.208889|long=3.224167|label_size=80|label=[[Club Brugge KV|Brugge]]|mark=Brown pog.svg|position=left}} <!--England--> {{Location map~|Europe|lat=53.46666|long=-2.244064|label_size=80|label='''म्यानचेस्टर'''<!--म्यानचेस्टर सिटी, म्यान्चेस्टर युनाइटेड-->|mark=Black pog.svg|position=right}} {{Location map~|Europe|lat=53.43082|long=-2.96083|label_size=80|label=[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]|mark=Red pog.svg|position=left}} {{Location map~|Europe|lat=51.50722|long=-0.1275|label_size=80|label=[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]|mark=Pink pog.svg|position=top}} <!--France--> {{Location map~|Europe|lat=48.84139|long=2.25306|label_size=80|label=[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]|mark=Brown pog.svg|position=bottom}} {{Location map~|Europe|lat=50.6333|long=3.0667|label_size=80|label=[[Lille OSC|Lille]]|mark=Purple pog.svg|position=bottom}} <!--Germany--> {{Location map~|Europe|lat=52.431944|long=10.803889|label_size=80|label=[[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]]|mark=Purple_pog.svg|position=top}} {{Location map~|Europe|lat=51.49257|long=7.45184|label_size=80|label=[[बोरुसिया डर्टमन्ड|डर्टमन्ड]]|mark=Orange pog.svg|position=bottom}} {{Location map~|Europe|lat=48.21878|long=11.62475|label_size=80|label=[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]|mark=Green pog.svg|position=left}} {{Location map~|Europe|lat=51.20449|long=12.2053|label_size=80|label=आरबी लाइपजिक|mark=Brown pog.svg|position=right}} <!--Italy--> {{Location map~|Europe|lat=45.109444|long=7.641111|label_size=80|label=[[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]|mark=Pink_pog.svg|position=left}} {{Location map~|Europe|lat=45.698264|long=9.67727|label_size=80|label=[[Atalanta B.C.|Atalanta]]|mark=Blue pog.svg|position=right}} {{Location map~|Europe|lat=45.2801|long=9.1124|label_size=80|label='''मिलान'''<!--इन्टर मिलान, मिलान-->|mark=Black pog.svg|position=bottom}} <!--Portugal--> {{Location map~|Europe|lat=38.7|long=-9.183333|label_size=80|label='''लिस्बन'''<!--Benfica, Sporting CP-->|mark=Black pog.svg|position=right}} {{Location map~|Europe|lat=41.1|long=-8.58393|label_size=80|label=[[एफसी पोर्तो|पोर्तो]]|mark=Red pog.svg|position=right}} <!--Russia--> {{Location map~|Europe|lat=59.951921|long=30.28627|label_size=80|label=जेनित सेन्ट पिटर्सवर्ग|mark=Pink pog.svg|position=right}} <!--Spain--> {{Location map~|Europe|lat=41.38087|long=2.1228|label_size=80|label=[[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]|mark=Green pog.svg|position=top}} {{Location map~|Europe|lat=40.383333|long=-3.716667|label_size=80|label='''Madrid'''<!--एट्लेटिको म्याड्रिड, रियल म्याड्रिड-->|mark=Black pog.svg|position=top}} {{Location map~|Europe|lat=37.39|long=-5.99|label_size=80|label=[[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिया]]|mark=Purple pog.svg|position=right}} {{Location map~|Europe|lat=39.937778|long=-0.101389|label_size=80|label=[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|बिलारेआल]]|mark=Blue pog.svg|position=right}} <!--Netherlands--> {{Location map~|Europe|lat=52.314310|long=4.942687|label_size=80|label=[[एएफसी आयाक्स|आयाक्स]]|mark=Orange pog.svg|position=top}} <!--Sweden--> {{location map~|Europe|lat=55.583333|long=12.983333|label_size=80|label=[[Malmö FF|Malmö]]|mark=Pink pog.svg|position=right}} <!--Switzerland--> {{Location map~|Europe|lat=46.948056|long=7.4475|label_size=80|label=[[BSC Young Boys|Young Boys]]|mark=Blue pog.svg|position=left}} <!--Turkey--> {{Location map~|Europe|lat=41.03921|long=28.99474|label_size=80|label=[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]|mark=Orange pog.svg|position=right }} <!--Ukraine--> {{Location map~|Europe|lat=50.45|long=30.523333|label_size=80|label=[[FC Dynamo Kyiv|Dynamo]]|mark=Green pog.svg|position=left}} {{Location map~|Europe|lat=48.002778|long=37.805278|label_size=80|label=[[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar]]|mark=Yellow pog.svg|position=left}} <!--Moldova--> {{Location map~|Europe|lat=46.840278|long=29.643333|label_size=80|label=[[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff]]|mark=Yellow pog.svg|position=left}} <!--Austria--> {{Location map~|Europe|lat=47.8|long=13.033333|label_size=80|label=साल्जबर्ग|mark=Purple pog.svg|position=right}} {{Location map~ |Europe |mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1 |lat=65 |long=57 |label_size=75 |label= {{nowrap|'''लिस्बन टोली'''}}<br /> {{nowrap|[[File:Green pog.svg|8px]] बेन्फिका<br /> [[File:Orange pog.svg|8px]] स्पेर्टिङ सेपे}}<br /><br /> {{nowrap|'''Madrid teams'''}}<br /> {{nowrap|[[File:Red pog.svg|8px]] [[एट्लेटिको म्याड्रिड]]<br /> [[File:Yellow pog.svg|8px]] [[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]}}<br /><br /> {{nowrap|'''म्यानचेस्टर teams'''}}<br /> {{nowrap|[[File:Brown pog.svg|8px]] [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]<br /> [[File:Blue pog.svg|8px]] [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]}}<br /><br /> {{nowrap|'''मिलान teams'''}}<br /> {{nowrap|[[File:Yellow pog.svg|8px]] [[इन्टर मिलान]]<br /> [[File:Red pog.svg|8px]] [[एसी मिलान|एसी मिलान]]}} |position=right}}}} === समूह क === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group A|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह ख === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group B|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह ग === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group C|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह घ === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group D|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह ङ === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group E|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह च === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group F|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह छ === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group G|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} === समूह ज === {{2021–22 UEFA Champions League group tables|Group H|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} ==नक आउट चरण == ===ब्राकेट=== <section begin=Bracket />{{#invoke:RoundN|main|columns=4 |style=font-size:90%; white-space:nowrap |score-boxes=3|3rdplace=no|short_brackets=yes |team-width=180|score-width=18 |RD1=[[#Round of 16|Round of 16]] |RD2=[[#Quarter-finals|Quarter-finals]] |RD3=[[#Semi-finals|Semi-finals]] |RD4=[[#Final|Final]] <!--Round of 16--> ||{{fbaicon|POR}} '''[[S.L. Benfica|Benfica]]'''|2|1|'''3'''|{{fbaicon|NED}} [[AFC Ajax|Ajax]]|2|0|'''2''' ||{{fbaicon|ITA}} [[इन्टर मिलान]]|0|1|'''1'''|{{fbaicon|ENG}} '''[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]'''|2|0|'''2''' ||{{fbaicon|ESP}} '''[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]'''|1|3|'''4'''|{{fbaicon|ITA}} [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]|1|0|'''1''' ||{{fbaicon|AUT}} [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|1|1|'''2'''|{{fbaicon|GER}} '''[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]'''|1|7|'''8''' ||{{fbaicon|POR}} [[Sporting CP]]|0|0|'''0'''|{{fbaicon|ENG}} '''[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]'''|5|0|'''5''' ||{{fbaicon|ESP}} '''[[एट्लेटिको म्याड्रिड|एथ्लेटिको म्याड्रिड]]'''|1|1|'''2'''|{{fbaicon|ENG}} [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]|1|0|'''1''' ||{{fbaicon|ENG}} '''[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]'''|2|2|'''4'''|{{fbaicon|FRA}} [[Lille OSC|Lille]]|0|1|'''1''' ||{{fbaicon|FRA}} [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]|1|1|'''2'''|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]'''|0|3|'''3''' <!--Quarter-finals--> ||{{fbaicon|POR}} [[S.L. Benfica|Benfica]]|1|3|'''4'''|{{fbaicon|ENG}} '''[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]'''|3|3|'''6''' ||{{fbaicon|ESP}} '''[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]'''|1|1|'''2'''|{{fbaicon|GER}} [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]|0|1|'''1''' ||{{fbaicon|ENG}} '''[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]'''|1|0|'''1'''|{{fbaicon|ESP}} [[एट्लेटिको म्याड्रिड|एथ्लेटिको म्याड्रिड]]|0|0|'''0''' ||{{fbaicon|ENG}} [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]|1|3|'''4'''|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]''' {{aet}}|3|2|'''5''' <!--Semi-finals--> ||{{fbaicon|ENG}} '''[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]'''|2|3|'''5'''|{{fbaicon|ESP}} [[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]|0|2|'''2''' ||{{fbaicon|ENG}} [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]|4|1|'''5'''|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]''' {{aet}}|3|3|'''6''' <!--Final--> |28 May – [[Stade de France|Saint-Denis]]|{{fbaicon|ENG}} [[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]|'''0'''|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]'''|'''1''' }}<section end=Bracket /> ===अन्तिम १६=== <section begin=R16 /> पहिलो लेगको खेल १५, १६,२२ र २३ फेब्रुअरीमा खेलिएको थियो, र दोस्रो लेगको खेल ८,९,१५ र १६ मार्च २०२२ मा खेलिएको थियो। {{ढाँचा:TwoLeg start}} {{TwoLegResult|[[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]]|AUT|2–8|'''[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]'''|GER|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Red Bull Salzburg v Bayern Munich|1–1]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Bayern Munich v Red Bull Salzburg|1–7]]}} {{TwoLegResult|[[Sporting CP]]|POR|0–5|'''[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]'''|ENG|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Sporting CP v Manchester City|0–5]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Manchester City v Sporting CP|0–0]]}} {{TwoLegResult|'''[[S.L. Benfica|Benfica]]'''|POR|3–2|[[AFC Ajax|Ajax]]|NED|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Benfica v Ajax|2–2]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Ajax v Benfica|1–0]]}} {{TwoLegResult|'''[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]'''|ENG|4–1|[[Lille OSC|Lille]]|FRA|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Chelsea v Lille|2–0]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Lille v Chelsea|2–1]]}} {{TwoLegResult|'''[[एट्लेटिको म्याड्रिड|एथ्लेटिको म्याड्रिड]]'''|ESP|2–1|[[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]|ENG|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Atlético Madrid v Manchester United|1–1]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Manchester United v Atlético Madrid|1–0]]}} {{TwoLegResult|'''[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]'''|ESP|4–1|[[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस ]]|ITA|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Villarreal v Juventus|1–1]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Juventus v Villarreal|3–0]]}} {{TwoLegResult|[[इन्टर मिलान]]|ITA|1–2|'''[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल ]]'''|ENG|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Internazionale v Liverpool|0–2]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Liverpool v Internazionale|1–0]]}} {{TwoLegResult|[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]|FRA|2–3|'''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]'''|ESP|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Paris Saint-Germain v Real Madrid|1–0]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Real Madrid v Paris Saint-Germain|1–3]]}} |}<section end=R16 /> ===क्वाटरफाइनल === <section begin=QF /> क्वाटर फाइनलको ड्र २०२२ मार्च १८, १२:०० युरोपेली समयमा भएको थियो ।<ref name="QF_SF_F_draw">{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/draws/2022/2001310/ |title=UEFA Champions League quarter-final, semi-final and final draws |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |access-date=18 March 2022}}</ref><section end=QF /> <section begin=QF /> पहिलो लेगको खेल ५ र ६ अप्रिल मा भएको थियो भने दोस्रो लेगको खेल १२ र १३ अप्रिल २०२२ मा भएको थियो। {{TwoLeg start}} {{TwoLegResult|[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]|ENG|4–5|'''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]'''|ESP|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Chelsea v Real Madrid|1–3]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Real Madrid v Chelsea|3–2]] {{aet}}}} {{TwoLegResult|[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]|ENG|1–0|[[एट्लेटिको म्याड्रिड|एथ्लेटिको म्याड्रिड]]|ESP|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Manchester City v Atlético Madrid|1–0]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Atlético Madrid v Manchester City|{{small|13 Apr}}]]}} {{TwoLegResult|'''[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]'''|ESP|2–1|[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]|GER|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Villarreal v Bayern Munich|1–0]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Bayern Munich v Villarreal|1–1]]}} {{TwoLegResult|[[S.L. Benfica|Benfica]]|POR|1–3|[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल ]]|ENG|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Benfica v Liverpool|1–3]]|[[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Liverpool v Benfica|{{small|13 Apr}}]]}} |}<section end=QF /> === सेफिफाइनल === <section begin="SF" /> सेफिफाइनलको ड्र २०२२ मार्च १८, १२:०० युरोपेली समयमा भएको थियो ।<ref name="QF_SF_F_draw" /><section end="QF" /> <section begin="SF" /> पहिलो लेगको खेल २६ र २७ अप्रिल मा भएको थियो भने दोस्रो लेगको खेल २०२२ मे ३ र ४ मा खेलिदै छ । {{TwoLeg start}} {{TwoLegResult|[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]|ENG|5-6|'''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]'''|ESP|[[en:2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Manchester City v Real Madrid|4–3]]|[[en:2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Real Madrid v Manchester City|{{small|4 May}}]]}} {{TwoLegResult|'''[[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल ]]'''|ENG|5-2|[[भिल्लारियल फुटबल क्लब|भिल्लारियल]]|ESP|[[en:2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Liverpool v Villarreal|2–0]]|[[en:2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Villarreal v Liverpool|{{small|3 May}}]]}} |}<section end=SF /> == युरोपियन सुपर लिग विवाद == == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्स|UEFA Champions League|युएफा च्याम्पियन्स लिग}} *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague आधिकारिक वेबसाइट] {{UEFA Champions League seasons}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] 2ye7uuzrhdtoo74aul4a6evk5852gw0 14 122820 1361749 1034810 2026-06-14T07:38:17Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता]]बाट [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]]मा सारियो [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1361749 wikitext text/x-wiki {{मुख्य|२००६ फिफा विश्वकप}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] rkx37vh6bobyxudmbttatifh0w3ptlk 0 123713 1361689 1274792 2026-06-13T13:44:33Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361689 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Bajirao_Peshwa.jpg|right|thumb| भाट परिवारका दोस्रो पेशवा [[बाजीराव प्रथम]]को सालिक, शनिवार वाडा, [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] बाहिर।]]'''पेशवा''' [[भारतीय उपमहाद्वीप]]को [[मराठा साम्राज्य]]को [[प्रधानमन्त्री]] पद थियो। यो पद पछी वंशानुगत जहाँनिया भयो। सुरुमा पेशवाले छत्रपती (मराठा राजा)को अधीनस्थ सुरुमा, पेशवाहरूले [[छत्रपति]] (मराठा राजा) को अधीनस्थको रूपमा सेवा गर्थे; पछि, भाट परिवार भाट परिवार अन्तर्गत, छत्रपति नाममात्रको शासक बने र पेशवाको परिवार नै मराठा महासंघको वास्तविक नेता बने।  मराठा साम्राज्यको अन्तिम समयमा, पेशवाहरू आफैं आलंकारिक नेताको रुप्मा सिमित भएका थिए, र मराठा सम्भ्रान्तहरू रईसहरू र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिश ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को नियन्त्राणमा रहे।  [[चित्र:Peshwa_Balaji_Vishwanath.jpg|left|thumb| भाट परिवारका प्रथम पेशवा बालाजी विश्वनाथको सालिक, श्रीवर्धन, रायगड जिल्ला, [[महाराष्ट्र]], [[भारत|भारतमा]] ।]]राजारामद्वारा सन् १६८९ मा पन्तप्रधानको हैसियत पाउने पहिलो पेशवा रामचन्द्र पन्त अमात्य बावडेकर थिए। प्रथम (भट) देशमुख परिवार पेशवा बालाजी विश्वनाथ (भट) देशमुख थिए। उनको उत्तराधिकारी उनका छोरा बाजी राव प्रथम पेशवा बनेका थिए, जसले कहिल्यै युद्ध हारेनन्। बाजी राव र उनका छोरा, बालाजी बाजी रावको अवधिमा मराठा साम्राज्य सबैभन्दा ठूलो विस्तार भयो।<ref>Shirgaonkar, Varsha S. "Peshwyanche Vilasi Jeevan" (Luxurious Life of Peshwas). Continental Prakashan, Pune (2012). {{ISBN|8174210636}}. In Marathi.</ref> मराठा साम्राज्यको उच्चतम बिन्दुमा पुगेको थियो। मराठाको यो बिन्दु सन् १७६१ मा पानीपतको तेस्रो युद्धमा [[अफगानिस्तान|अफगान]] सेनाले मराठालाई पराजित गरेबाट समाप्त भयो। अन्तिम पेशवा, बाजी राव द्वितीय, खडकीको युद्धमा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिश ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]सँग पराजित भएका थिए। यो लडाइँ तेस्रो अङ्ग्रेज-मराठा युद्ध (१८१७-१८१८) को एक हिस्सा थियो। पेशवाको भूमि (पेशवाई) [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिश ईस्ट इण्डिया कम्पनीको]] बम्बई प्रान्तमा गाभिएको थियो, र बाजीराव द्वितीय, पेशवालाई पेन्सन दिइएको थियो। {| class="wikitable" !क्रम ! नाम ! शासनकाल सुरु ! शासनकाल समाप्त |- ! १ | मोरोपन्त त्र्यम्बक पिङ्ले |१६७४ |१६८३ |- ! २ | नीलकण्ठ मोरेश्वर पिंगले |१६८३ | १६८९ |- ! ३ | रामचन्द्र पन्त अमात्य | १६८९ |१७०८ |- ! ४ | बहिरोजी पिंगले |१७०८ | १७११ |- ! ५ | परशुराम त्र्यम्बक कुलकर्णी | १७११ | १७१३ |- |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:मराठा साम्राज्य}} [[श्रेणी:सरकार प्रमुख]] [[श्रेणी:मराठा साम्राज्य]] 75y4rok18ovdusdu24wvdehsx4sio0z 0 123953 1361667 1311463 2026-06-13T13:16:32Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361667 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | flag_caption = [[भगवा झण्डा|झण्डा]] | image_coat = | conventional_long_name = [[मराठा साम्राज्य]] | common_name = मराठा | year_start = सन् १६७४ | year_end = सन् १८१८ | event_start = [[मुगल-मराठा युद्ध]] | event_end = [[तेस्रो अङ्ग्रेज मराठा युद्ध]] | event1 = [[अङ्ग्रेज-मैसुर युद्ध]] | date_event1 = सन् १७६७-१७९९ | event2 = [[अङ्ग्रेज मराठा युद्ध]] | date_event2 = सन् १७७५-१८१८ | event3 = [[मराठा मैसुर युद्ध]] | date_event3 = सन् १७८५-१७८७ | p1 = मुगल साम्राज्य | flag_p1 = | p2 = बिजापुर सल्तनत | flag_p2 = | border_p1 = | s1 = सिख साम्राज्य | s2 = कम्पनी शासन | flag_s1 = | flag_s2 = | image_flag = Flag of the Maratha Empire.svg | flag_border = | image_map = India1760 1905.jpg | image_map_caption = सन् १७६० मा मराठा नियन्त्रणमा रहेको भूभाग (पहेँलो) | capital = {{plainlist| *[[रायगढ किला|रायगढ]] *[[जिन्जी किला|जिन्जी]]{{sfnp|Hatalkar|1958|p=}} *[[सातारा (सहर)|सातारा]] *[[पुणे]]}} | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | common_languages = [[मराठी भाषा|मराठी]] (औपचारिक) | government_type = [[पूर्ण राजतन्त्र]] (सन् १६४५-१७३१)<br> [[संवैधानिक राजतन्त्र|सीमित राजतन्त्र]] राजा सहितको [[कुलीनतन्त्र]] (सन् १७३१-१८१८) | title_leader = [[छत्रपति]] (सम्राट) | leader1 = [[शिवाजी]] <small>(प्रथम)</small> | year_leader1 = सन् १६४५-१६८० | leader3 = प्रताप सिंह <small>(अन्तिम)</small> | year_leader3 = सन् १८०८-१८१८ | title_deputy = [[पेशवा]] (प्रधानमन्त्री) | deputy1 = [[मोरोपन्त त्र्यम्बक पिङ्गले|मोरोपन्त पिङ्गले]] <small> (प्रथम)</small> | year_deputy1 = सन् १६७४–१६८३ | deputy2 = [[बाजीराव द्वितीय]] <small>(अन्तिम)</small> | year_deputy2 = सन् १८०३-१८१८ | legislature = [[अष्ट प्रधान]] | stat_year1 = सन् १७६० | stat_area1 = 2500000 | ref_area1 = {{sfnp|Turchin|Adams|Hall|2006|p=223}} | currency = [[रूपया]], [[नेपाली रुपैयाँ|पैसा]], [[मोहर]], [[शिवराई]] | today = [[भारत]]<br>[[पाकिस्तान]] }} '''मराठा साम्राज्य''' वा '''मराठा सङ्घ''' १८औँ शताब्दीमा [[भारतीय उपमहाद्वीप|भारतीय उपमहाद्वीपको]] ठूलो भागमा प्रभुत्व जमाएको एक शक्ति थियो। [[छत्रपति]]को रूपमा [[शिवाजी]]को [[राज्याभिषेक|राज्यभिषेक]]सँगै औपचारिक रूपमा सन् १६७४ देखि साम्राज्य अस्तित्वमा आएको थियो। [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]सँग [[पेशवा|पेश्वा]] बाजीराव द्वितीयको हार भएसँगै सन् १८१८ मा यो साम्राज्यको पतन भएको थियो। भारतीय उपमहाद्वीपको अधिकांश भागमा [[मुगल साम्राज्य|मुगल शासनको]] अन्त्यको लागि [[मराठा]]हरूलाई श्रेय दिइन्छ।{{sfnp|Capper|1997|p=|ps=:This source establishes the Maratha control of Delhi before the British}} मराठा पश्चिमी [[दक्खिन पठार|डेक्कन पठार]] (वर्तमान [[महाराष्ट्र]])को एक योद्धा समुदाय थियो। उनीहरूले [[मराठी भाषा| मराठी]] भाषा बोल्थे। उनीहरू [[हिन्दु स्वराज्य]]को स्थापनालाई प्रमुखताका साथ उठाएका थिए।{{sfnp|Pagdi| 1993|p=98|ps=: Shivaji's coronation and setting himself up as a sovereign prince symbolises the rise of the Indian people in all parts of the country. It was a bid for ''Hindawi Swarajya'' (Indian rule), a term in use in Marathi sources of history.}}{{sfnp|Jackson|2005|p=38}} १७औँ शताब्दीमा [[शिवाजी|शिवाजी महाराज]] मराठा प्रमुख भएर नेतृत्व सम्हालेका थिए। उनले [[आदिल शाही वंश]]विरुद्ध विद्रोह गरे र [[रायगढ किल्ला|रायगढ]]मा राजधानी स्थापित गरि एक राज्यको निर्माण गरेका थिए। उनको बुवा, शाहजीले पहिले [[थन्जावुर]]माथि विजय हासिल गरेका थिए, जुन शिवाजीका सौतेनी भाइ, वेन्कोजी रावलाई विरासतमा प्राप्त भएको थियो र उक्त राज्यलाई तन्जावुर मराठा राज्यको रूपमा चिनिन्थ्यो। मराठा [[मुगल-मराठा युद्ध]]को समयमा आफ्नो क्षेत्रलाई मजबुत गर्न सफल भए र पछि मराठा साम्राज्य सम्पूर्ण भारतवर्षमा फैलिएको थियो। सन् १७०७ मा [[औरङजेब]]को मृत्यु पश्चात्, मुगलद्वारा शाहूलाई, (शिवाजीका नाति)लाई रिहा गरिएको थियो।{{sfnp|Manohar |1959|p=63}} आफ्नी सौतेनी आमा [[ताराबाई]]सँग केही शक्ति सङ्घर्षपछि, [[बालाजी विश्वनाथ]] र [[धनजी जाधव]]को सहायता लिएर साहू शासक छत्रपति बनेका थिए। उनको सहायताबाट प्रसन्न भएर साहुले बालाजी विश्वनाथ र पछि, उनको वंशजलाई [[पेशवा]] अर्थात साम्राज्यको प्रधानमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरेका थिए।{{sfnp|Ahmad|Krishnamurti|1962}} मराठा शासनको विस्तारमा बालाजी र उनको वंशजको प्रमुख भूमिका थियो। आफ्नो चरम अवस्थामा मराठा साम्राज्य दक्षिणमा तमिलनाडु,{{sfnp|Mehta|2005|p=204|ps=}} उत्तरमा [[पेशावर]] (वर्तमान [[खैबर पख्तुनख्वा]], [[पाकिस्तान]]{{sfnp|Sen|2010|p=16}}), र पूर्वमा [[ओडिशा|ओडिसा]] तथा [[पश्चिम बङ्गाल]]को [[हुगली नदी]]सम्म फैलिएको थियो।{{sfn|Marshall|2006|p=72}} इतिहासकारहरूले [[अटक]]लाई मराठा साम्राज्यको अन्तिम मोर्चा मन्ने गर्छन्।{{sfnp|Majumdar|1951b|p=}}<ref name="Marshall72">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=lIZrfokYSY8C&pg=PA72|title=Bengal: The British Bridgehead: Eastern India 1740–1828|author=P. J. Marshall|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2006|isbn=978-0-521-02822-6|page=72|author-link=P. J. Marshall}}</ref> बालाजी बाजीराव पेशवाले मुगल सिंहासनलाई समाप्त गर्नको लागि सदाशिव राव भावलाई दिल्ली पठाएका थिए।{{sfnp|Ghazi|2002|p=130}} सन् १७६१ मा, [[मराठा सेना]] अफगान [[दुर्रानी साम्राज्य]]को [[अहमद शाह अब्दाली]]विरुद्ध [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]]मा पराजित भएको थियो। यो पराजयको कारणले गर्दा मराठा साम्राज्य [[अफगानिस्तान]]मा विस्तार हुन सकेको थिएन्। विशाल साम्राज्यलाई प्रभावकारी ढङ्गले प्रबन्धन गर्न तथा साम्राज्यलाई मजबुत गर्नको लागि माधवरावले अर्ध-स्वायत्तता दिई मराठा राज्यलाई एक सङ्घको रूपमा विस्तारित गरेका थिए। यसमा बडौदाको [[गायकवाड]], [[इन्दौर राज्य|इन्दौर]] र [[मालवा]]को [[होल्कर]], [[ग्वालियर राज्य|ग्वालियर]] र [[उज्जैन]]को [[सिन्धिया]]को नाममा चिनिन्छ। १७औँ शताब्दीमा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]ले [[पुणे]]मा पेशवा परिवारक उत्तराधिकार सङ्घर्षमा हस्तक्षेप गरेपछि पहिलो [[अङ्ग्रेज-मराठा युद्ध]] भयो, जसमा मराठा विजयी भएका थिए।{{sfnp|Naravane|2006|p=63}} [[द्वितीय मराठा-अङ्ग्रेज युद्ध]] र [[तृतीय मराठा-अङ्ग्रेज युद्ध]]मा मराठा पराजित भएपछि उनीहरूको साम्राज्यको अन्त भएको थियो। == शासक== === सातारा वंश === * छत्रपति [[शिवाजी]] महाराज * छत्रपति [[सम्भाजी]] महाराज * छत्रपति [[राजाराम प्रथम]] * महाराणी [[ताराबाई]] * छत्रपति [[शाहु|शाहू]] वा शिवाजी द्वितीय, छत्रपति सम्भाजीको छोरा * छत्रपति [[रामराज]] (छत्रपति राजाराम र महाराणी ताराबाईको नाती) * छत्रपति [[शाहू द्वितीय]] == इतिहास == ===शिवाजी=== {{मुख्य|शिवाजी}} छत्रपति शिवाजी राजे भोसले (सन् १६३०- सन् १६८०)ले सन् १६७४ मा पश्चिम भारतमा [[मराठा साम्राज्य]]को आधार राखेका थिए। ===सम्भाजी=== {{मुख्य|सम्भाजी}} शिवाजीका दुई छोरा सम्भाजी र राजाराम थिए तर उनीहरूको आमा भने फरक थिए। सन् १६८१ मा सम्भाजी आफ्नो बुवाको मृत्यु पछि छत्रपति बनेर आफ्नो बुवाको विस्तारवादी नीतिलाई निरन्तरता दिएका थिए। साम्भाजीले पुर्तुगाली र [[मैसुर]]का चिक्का देव रायलाई पराजित गरेका थिए। मराठाको विस्तार रोक्न मुगल वादशाह [[औरङजेब]] सन् १६८१ मा दक्षिणको अभियानमा लागेका थिए। उनको अभियानमा दरबारी, प्रशासन र सेनाको ५,००,००० फौज रहेको थियो। उनले बिजापुर सल्तनत र गोल्कोन्डा सल्तनतको भूभाग जितेर मुगल साम्राज्यको बिस्तार गरेका थिए। मुगल सेनाले सन् १६८९ फेब्रुअरी १ मा सम्भाजी र उनका सल्लाहकार कवि कलासलाई बन्दी बनाएका थिए। उनीहरूलाई मुगल सेनाले बहादुरगढसम्म धपाएर त्यहाँ सन् १६८९ मार्च २१ मा [[मृत्युदण्ड]] दिइएको थियो।{{sfnp| Richards| 1995|p=223}} ===राजाराम र महारानी ताराबाई === सम्भाजीको मृत्युपछि उनको भाइ राजारामले गद्दी सम्हालेका थिए। मुगलले रायगढ कब्जा गरेपछि आफ्नो सुरक्षाको लागि राजाराम भागेर विशालगढ र त्यसपछि जिन्जीसम्म पुगेका थिए। त्यहाँबाट मराठाले मुगल क्षेत्रमा आक्रमण गरेर धेरै किल्लाहरू पुनः प्राप्त गर्न सफल भएका थिए। सन् १६९७ मा राजारामले मुगल सम्राट औरङजेब समक्ष युद्धविरामको प्रस्ताव राखेको भएता पनि उनले उक्त प्रस्ताव अस्वीकार गरेका थिए। सन् १७०० मा राजारामको मृत्यु सिंहगढमा भएको थियो। उनको बिधवा ताराबाइले छोरा रामराजा (शिवाजी द्वितीय)को नाममा शासन चलाउन थालेकी थिइन्। ===साहु महाराज === ===पेश्वा युग === यो समयमा भाट परिवारका पेश्वाले मराठा सेनाको नियन्त्रण हातमा लिए र पछि सन् १७७२ सम्म मराठा साम्राज्यको वास्तविक शासक बनेका थिए। यो समयसम्म मराठा साम्राज्यले अधिकांश [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा प्रभुत्व जमाएको थियो। ====बालाजी विश्वनाथ==== [[चित्र:Peshwa Balaji Vishwanath.jpg|thumb|पेश्वा बालाजी विश्वनाथ]]सन् १७१३ मा छत्रपति साहुले बालाजी विश्वनाथलाई पेश्वा नियुक्त गरेका थिए। उनको समयदेखि पेश्वा नै साम्राज्यको अधिपति बनेका थिए भने साहु आलङ्कारिक छत्रपतिमात्र सीमित भएका थिए।{{sfnp|Sen|2010|p=11}} * उनको पहिलो प्रमुख उपलब्धि पश्चिमी तटको शक्तिशाली जनरल कान्होजी आग्रेसँगको सन् १७१४ को "लोनावालको सन्धि" थियो। उनले पछि साहुलाई छत्रपतिको रूपमा स्वीकार गरेका थिए। * सन् १७१९ मा, मराठा सेनाले सैयद हुसेन अलीलाई पराजित गरि [[दिल्ली]] प्रवेश गरेका थिए। यो घटनापछि मुगल बादशाह मराठाको कठपुतली बन्न पुगेका थिए।{{sfnp|Sen|2010|p=12}} ==== बाजी राव ==== [[चित्र:Peshwa Baji Rao I riding horse.jpg|thumb|left|पेश्वा [[बाजीराव प्रथम]]]] सन् १७२० मा बाजी विश्वनाथको मृत्युपछि, साहुले विश्वनाथका पुत्र [[बाजीराव प्रथम|बाजीराव]]लाई पेश्वा नियुक्त गरे। उनको कार्यकालमा मराठा साम्राज्यको भुभाग १० गुणाले बढ्यो। १७२० देखि १९४० को अवधिमा आधुनिक भारतको ३% हिस्सा ओगट्ने मराठा साम्राज्य ३०% भुभागमा फैलियो। उनले आफ्नो जीवनमा ४१ लडाइँ लडे र कुनै पनि लडाइँमा उनले पराजय भोग्नु परेन। १७४० अप्रिलमा उनको मृत्यु भयो। {{sfnp|Montgomery|1972|p=132}} * पालखेडको लडाई २८ फरवरी १७२८ को बाजीराव तथा हैदराबादका निजामका बीच भएको थियो। बाजीरावले निजामलाई पराजित गरे। यो युद्ध सैन्य रणनीतिको उत्कृष्ट क्रियान्यवनको उदाहरण हो।{{sfnp|Sen|2010|p=12}} * १७३७ मा, बाजीराव मातहतको मराठा सेनाले दिल्लीको लडाइँमा दिल्ली लुट मच्चाए। {{sfnp|Mehta|2005|p=117}}{{sfnp|Sen|2006|p=12}} * डेक्कानका निजामले मराठा विरुद्ध मुगलको सहयोग गरे। तर १९३७ डिसेम्बर २४ मा भएको भोपालको लडाइँमा उनी पराजित भए। {{sfnp|Sen|2006}}{{sfnp|Sen|2010|p=23}} मराठाले मुगलबाट ठूलो युद्ध क्षतिपूर्ति पाए र माल्वा मराठालाई दिइयो।{{sfnp|Sen|2010|p=13}} * वसईचीको लडाइँ मराठा र वसईचीको पोर्चुगिज शासक बीच भएको थियो। यस लडाइँमामा मराठा सेनाको नेतृत्व चिमाजी अप्पाले गरेका थिए। यो युद्धको विजयलाई बाजीरावको कार्यकालको प्रमुख उपलब्धि मानिन्छ।{{sfnp|Sen|2006}} ====बालाजी बाजीराव==== बाजीरावको मृत्यु पछि, अन्य दरबारीहरूको बिरोधको बाबजुद साहुले उनका पुत्र बालाजी बाजीराव (नानासहेब)लाई पेश्वा नियुक्त गरे। =====बङ्गाल आक्रमण ===== ==== मराठाको अफगान विजय ==== ==== दिल्ली र रोहिलखण्डमा मराठा आक्रमण ==== १७६१ को पानीपतको लडाई ठीक अघि, दिल्लीको अभियानमा मराठाहरूले दिल्लीको [[लाल किल्ला परिसर|लाल किल्लामा]] ''"दिवान-ए-खास"'' लुटेका थिए। यो मुगल बादशाहले दरबारी र शाही अतिथीलाई स्वागत गर्ने स्थान थियो। १७५० को दशकमा रोहिलखण्डमा मराठा आक्रमणको समयमा ==== पानीपतको तेस्रो युद्ध ==== === पेशवा माधव राव प्रथम === == प्रशासन == [[चित्र:Pratapgad_The_Fort_of_Valour.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/चित्र:Pratapgad_The_Fort_of_Valour.jpg|right|thumb|200x200px|प्रतापगढ किल्ला, शिवाजीले शासन गरेको सुरुवाती मध्येको एक किल्ला]] [[चित्र:Maratha_darbar.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/चित्र:Maratha_darbar.jpg|right|thumb|267x267px|मराठा दरबार वा भारदारी ]] [[चित्र:MWI3371-Sivaji-CNG73.1186-2.81g-7h.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/चित्र:MWI3371-Sivaji-CNG73.1186-2.81g-7h.jpg|right|thumb|200x200px|शिवाजी युग, १७औं शताब्कोदीको सुनको सिक्का ]] साम्राज्यको प्रशासन चलाउन अष्टप्रधान (आठ जनाको परिषद)को वयवस्था थियो। यो प्रणाली शिवाजीले बनाएका थिए। {{sfnp|Sardesai|2002|p=}} अन्य ओहोदा तथा पद संस्कृत शब्दबाट झिकिएका थिए। :{{citation needed|date=August 2017}} * ''पन्तप्रधान'' वा ''[[पेशवा]]'' – प्रधानमन्त्री, साम्राज्यको सामान्य प्रशासन * ''अमात्य'' वा ''मजुमदार'' – अर्थमन्त्री {{reliable|date=August 2017}} * ''सचिव'' – सचिव * ''मन्त्री'' – आन्तरिक मामिला, गुप्तचर हेर्ने * ''सेनापति'' – रक्षा मामिला * ''सुमन्त'' – वैदेशिक मामिला * ''न्यायध्यक्ष'' – प्रधानन्यायाधीश * ''पन्डित्राय '' – राजपुरोहित पेशवाको शासनकालमा, मराठा साम्राज्य आफ्नो चरम शिखरमा पुग्यो। त्यतिबेला भारतीय महाद्विको अधिकांश भागमा यसको राज चल्थ्यो। पेशवाकै शासनकालमा साम्राज्यको अन्त भयो र ब्रिटिस साम्राज्यमा १८१८ मा बिलय भयो। मराठाले प्रशासनमा [[धर्म निरपेक्ष]] निति लिएका थिए र पूर्ण धार्मिक स्वतन्त्रताको अधिकार थियो। Tम{{sfnp|Edwardes|Garrett|1995|p=116}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:मराठा साम्राज्य}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:मराठा साम्राज्य]] [[श्रेणी:एसियाका भूतपूर्व साम्राज्यहरू]] [[श्रेणी:भारतका वंशहरू]] f66bw7b85d5h122n0tw21tj18ksgo3o 0 126336 1361782 1343206 2026-06-14T08:38:26Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361782 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Spinal column curvature-hi.svg|thumb|मेरुदण्ड]] '''मेरुदण्ड''' [[अक्षीय कंकाल]]को एक हिस्सा हो। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मानव शरीर रचना}} {{ढाँचा:मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] bi4oqunqqh6xl4dll7osgozq1ysvmqv 0 126340 1361786 1098947 2026-06-14T08:56:37Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361786 wikitext text/x-wiki '''श्रोणि''' भनेको [[पेट]] र [[तिघ्रा]]को बीचमा रहेको [[धड|मुर्कुट्टा]]को तल्लो भाग हो। {{multiple image | align = center | direction = horizontal | image1 = Gray241.png | width1 = 200 | caption1 = पुरुषको श्रोणि | image2 = Gray242.png | caption2 = महिलाको श्रोणि | width2 = 200 |}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{मानव शरीर रचना}} {{ढाँचा:मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:शरीर]] mpl258sxf60tjiia3paehubjzsqen8t 0 126904 1361708 1361539 2026-06-14T00:50:40Z Jacklincoln47 72976 /* भाषा तथा सामाजिक गठन */ 1361708 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox ethnic group | image = Gaye holud (04).JPG |group='''बङ्गाली''' |population = '''२८.५ करोड '''<ref name="popstat01">{{वेब स्रोत|मिति=27 September 2010 |शीर्षक=General Assembly hears appeal for Bangla to be made an official UN language |युआरएल=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=36219#.VV4dvlWqoSE |प्रकाशक=United Nations|पहुँचमिति=21 May 2015}}</ref><ref name="popstat02">{{वेब स्रोत |मिति=27 September 2010 |शीर्षक=Countries and Their Cultures |युआरएल=http://www.everyculture.com/A-Bo/Bangladesh.html |प्रकाशक=Everyculture|पहुँचमिति=21 May 2015}}</ref> [[चित्र:Bengali-speaking world.svg|center|frameless|260x260px]] | regions = {{झन्डा|बङ्गलादेश}} १६,७८,८५,६८९<ref>{{वेब स्रोत | युआरएल = https://www.macrotrends.net/countries/BGD/bangladesh/population | शीर्षक = Bangladesh Population 1950-2022 | प्रकाशक = 2021 Bangladesh Bureau of Statistics | पहुँचमिति = {{date|28 June 2021|dmy}} }}</ref> <br/>{{झन्डा|भारत}} १०,७२,२८,९१७<ref>https://www.worldatlas.com/articles/who-are-the-bengali-people.html</ref><ref>{{cite web|title=Scheduled Languages in descending order of speaker's strength – 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf|publisher=भारतको रजिष्ट्रार जनरल तथा जनगणना आयुक्त|date=29 June 2018}}</ref> | region3 = {{झन्डा|पाकिस्तान}} | pop3 = ५०,००,०००<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://tribune.com.pk/story/322325/five-million-illegal-immigrants-residing-in-pakistan/|शीर्षक=Five million illegal immigrants residing in Pakistan|कार्य=Express Tribune}}</ref><ref name="Outlook">{{वेब स्रोत|युआरएल = http://www.outlookindia.com/article.aspx?200305| शीर्षक = Homeless In Karachi|प्रकाशक = Outlook (magazine)|पहुँचमिति = 2 March 2010}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006\story_17-12-2006_pg12_3 |शीर्षक=Falling back |कार्य=Daily Times |मिति=17 December 2006 |पहुँचमिति=25 April 2015 |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20131009194726/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2006%5C12%5C17%5Cstory_17-12-2006_pg12_3 |अभिलेखमिति=9 October 2013 |df=dmy }}</ref><ref>{{वेब स्रोत|अन्तिम१=van Schendel|प्रथम१=Willem|शीर्षक=The Bengal Borderland: Beyond State and Nation in South Asia|मिति=2005|प्रकाशक=Anthem Press|आइएसबिएन=9781843311454|पृष्ठ=250|युआरएल=https://books.google.com/books?id=KqTIhTWuAXcC&pg=PA249#v=onepage&q&f=false}}</ref> | region4 = {{झन्डा|साउदी अरब}} | pop4 = १३,०९,००४<ref>[http://esa.un.org/MigGMGProfiles/indicators/files/SaudiArabia.pdf Migration Profile - Saudi Arabia]</ref> | region5 = {{झन्डा|संयुक्त अरब इमिरेट्स}} | pop5 = १०,८९,९१७<ref>[http://esa.un.org/MigGMGProfiles/indicators/files/UAE.pdf Migration Profile - UAE]</ref> | region6 = {{झन्डा|संयुक्त अधिराज्य}} | pop6 = ४,५१,०००<ref name=2011census>{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls |शीर्षक=2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom |प्रकाशक=Office for National Statistics |मिति=11 October 2013 |पहुँचमिति=28 February 2015}}</ref> | region7 = {{झन्डा|कतार}} | pop7 = २,८०,०००<ref name=pop>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ |शीर्षक=Population of Qatar by nationality - 2017 report |पहुँचमिति=7 February 2017}}</ref> | region8 = {{झन्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}} | pop8 = २,५७,७४०<ref>[http://www2.census.gov/library/data/tables/2008/demo/language-use/2009-2013-acs-lang-tables-nation.xls US Census Bureau ''American Community Survey (2009-2013)'' See Row #62]</ref><ref name="usasurveys2015">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_15_1YR_B02018&prodType=table|शीर्षक=ASIAN ALONE OR IN ANY COMBINATION BY SELECTED GROUPS: 2015|प्रकाशक=U.S. Census Bureau|पहुँचमिति=15 October 2015|अभिलेखयुआरएल=https://archive.today/20200214011110/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_15_1YR_B02018&prodType=table|अभिलेखमिति=१४ फेब्रुअरी २०२०}}</ref> | region9 = {{झन्डा|मलेसिया}} | pop9 = २,२१,०००<ref>{{वेब स्रोत |मिति=27 July 2017 |शीर्षक=More than 1.7 million foreign workers in Malaysia; majority from Indonesia |युआरएल=https://www.nst.com.my/news/nation/2017/07/261418/more-17-million-foreign-workers-malaysia-majority-indonesia |प्रकाशक=New Straits Times |पहुँचमिति=22 October 2017}}</ref> | region10 = {{झन्डा|कुवेत}} | pop10 = २,००,०००<ref name=dt>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2016/09/07/kuwait-restricts-imports-male-bangladeshi-workers/ |शीर्षक=Kuwait restricts recruitment of male Bangladeshi workers |कार्य=Dhaka Tribune |पहुँचमिति=7 September 2016}}</ref> | region11 = {{झन्डा|इटाली}} | pop11 = १,३५,०००<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=In pursuit of happiness |युआरएल=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20121008000549&mod=skb |प्रकाशक=Korea Herald |मिति=8 October 2012 }}</ref> | region12 = {{झन्डा|सिङ्गापुर}} | pop12 = १,००,०००<ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=http://bangladesh.org.sg/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=29 |शीर्षक=Bangladeshis in Singapore |वेबसाइट=High Commission of Bangladesh, Singapore |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20141103005640/http://bangladesh.org.sg/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=29 |अभिलेखमिति=3 November 2014}}</ref> | region13 = {{झन्डा|बहराइन}} | pop13 = ९७,११५<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Bahrain: Foreign population by country of citizenship|युआरएल=http://gulfmigration.eu/bahrain-foreign-population-by-country-of-citizenship-sex-and-migration-status-worker-family-dependent-selected-countries-january-2015/|वेबसाइट=gulfmigration.eu|पहुँचमिति=1 January 2015|अभिलेखमिति=१६ डिसेम्बर २०१७|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20171216162345/http://gulfmigration.eu/bahrain-foreign-population-by-country-of-citizenship-sex-and-migration-status-worker-family-dependent-selected-countries-january-2015/}}</ref> | region14 = {{झन्डा|क्यानडा}} | pop14 = ६९,४९०<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=NHS Profile, Canada, 2011, Census Data|युआरएल=https://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Data=Count&SearchText=canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&A1=Non-official%20language&B1=All&Custom=&TABID=1|वेबसाइट=Government of Canada, Statistics Canada|पहुँचमिति=4 February 2015}}</ref> | region15 = {{झन्डा|अस्ट्रेलिया}} | pop15 = ५४,५६६<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Census shows Indian population and languages have exponentially grown in Australia|युआरएल=http://www.sbs.com.au/yourlanguage/hindi/en/article/2017/06/28/census-shows-indian-population-and-languages-have-exponentially-grown-australia|वेबसाइट=SBS Australia|पहुँचमिति=28 June 2017}}</ref> | region16 = {{झन्डा|नेपाल}} | pop16 = २१,०६१<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|शीर्षक=Population Monograph of Nepal Volume II (Social Demography)|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=|वेबसाइट=|अभिलेखयुआरएल=|अभिलेखमिति=|पहुँचमिति=|वेबसाइट=www.nepal.unfpa.org}}</ref> | region17 = {{झन्डा|जापान}} | pop17 = १७,४६३<ref name="MOJ">{{वेब स्रोत|शीर्षक=バングラデシュ人民共和国（People's Republic of Bangladesh）|युआरएल=http://www.mofa.go.jp/mofaj/area/bangladesh/data.html|वेबसाइट=Ministry of Foreign Affairs (Japan)|पहुँचमिति=29 October 2017|भाषा=जापनी}}</ref> | region18 = {{झन्डा|दक्षिण कोरिया}} | pop18 = १३,६००<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.k2web.co.kr/|शीर्षक=K2WebWizard|वेबसाइट=www.k2web.co.kr|भाषा=[[कोरियाली भाषा|कोरियाली]]|पहुँचमिति=2021-10-18}}</ref> | region19 = {{झन्डा|इन्डोनेसिया}} | pop19 = ८,०००<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.qatar-tribune.com/news.aspx?n=659B1F3A-7299-4D4A-B2DA-D3BAA8AE673D&d=20150625|शीर्षक = बङ्गाली जाति}}</ref> | region20 = {{झन्डा|आयरल्यान्ड}} | pop20 = ८,०००<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/bangladesh/|शीर्षक=Bangladesh - Department of Foreign Affairs}}</ref> |langs = '''[[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]]''' र यसको उपभाषा <br>[[अरबी भाषा|अरबी]] বা [[संस्कृत]] ''(धार्मिक क्षेत्रमा)''<br />[[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[उर्दु भाषा|उर्दु]]{{efn|मूलतः पाकिस्तानी बङ्गालीहरूद्वारा बोलिने}} | religions = [[चित्र:Star and Crescent.svg|18px]] [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] - १९.२ करोड(६७%)<br />[[चित्र:Om.svg|15px]] [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] - ९.१ करोड (३२%)<br /> अन्य [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] [[चित्र:Dharma Wheel.svg|18px]], [[इसाई धर्म|इसाई]] [[चित्र:Christian cross.svg|12px]] - ०.५ करोड (१%) |related=हिन्द-आर्य जाति }} '''बङ्गाली जाति''' ({{भाषा-बङ्गाली|বাঙালি জাতি}}) [[दक्षिण एसिया]]को एक विशेष हिन्द-आर्य जातीय समूहको नाम हो। बङ्गाली जातिको स्थानीय जनसङ्ख्या [[बङ्गलादेश]] र [[भारत]]को [[पश्चिम बङ्गाल]], [[त्रिपुरा]], बाराक उपत्यका, तल्लो [[असम|असम]] र [[मणिपुर]]का केही भागहरूमा विभाजित छन्।<ref name=chingiz>{{cite journal|title=Is MLA Ashab Uddin a local Manipuri?|author=Khan, Muhammad Chingiz|language=en|date=15 July 2017|journal=Tehelka|volume=14|pages=36-38}}</ref> तिनीहरूमध्ये अधिकांशले [[बङ्गाली भाषा]] बोल्दछन् जुन हिन्द-इरानी भाषाहरूको एक विशेष [[भाषा]] हो। चिनियाँ र अरबी जाति बाहेक बङ्गालीहरू विश्वको तेस्रो ठुलो जातीय समूह हो र तिनीहरू हिन्द-युरोपेलीहरूमध्ये सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह हुन्।<ref>बङ्गलादेशमा लगभग १६ करोड ३० लाख र भारतमा १० करोड (सिआइए फ्याक्टबुक सन् २०१४ को अनुमान, तीव्र जनसङ्ख्या वृद्धिको अधीनमा रहेको सङ्ख्या); मध्यपूर्वमा करिब ३० लाख, पाकिस्तानमा २० लाख र बेलायतमा ४ लाख बङ्गालीहरू रहेका छन्</ref>[[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान र निकोबार]] द्वीपको जिन्जिरामा आफ्नो पैतृक क्षेत्रबाहेक बङ्गालीहरूको बाहुल्यता भारतको केही क्षेत्रहरूमा रहेको छ। [[नेपाल]]को [[कोशी प्रदेश]], भारतको [[अरुणाचल प्रदेश]], [[दिल्ली]], [[ओडिसा|ओडिसा]], [[छत्तीसगढ]], [[झारखण्ड]], [[मेघालय]], [[मिजोरम]], [[नागाल्यान्ड|नागाल्यान्ड]], [[उत्तराखण्ड]]मा बङ्गालीहरूको ठुलो जनसङ्ख्या रहेको छ।<ref name="langminor">{{वेब स्रोत|शीर्षक=50th REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|भाषा=en|युआरएल=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|वेबसाइट=nclm.nic.in|वेबसाइट=Ministry of Minority Affairs|पहुँचमिति=2 November 2018|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|अभिलेखमिति=8 July 2016}}</ref> मध्यपूर्व, [[पाकिस्तान]], [[म्यानमार|बर्मा]], [[संयुक्त अधिराज्य]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[मलेसिया]], [[इटाली]], [[सिङ्गापुर]], [[माल्दिभ्स]], [[क्यानडा]], [[अस्ट्रेलिया]], [[जापान]] र [[दक्षिण कोरिया]]मा बङ्गालीको सुस्थापित समाजहरू रहेका छन्। बङ्गाली धार्मिक सम्बद्धता र अभ्यासको गणितले एक विविध जातीय समूह हो। वर्तमान ६७ प्रतिशत बङ्गालीहरू [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] धर्मको पालन गर्दछन् भने यसबाहेक त्यहाँ [[इसाई धर्म|इसाई]] र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] समुदायहरूको साथसाथै ठुलो [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] अल्पसङ्ख्यक पनि रहेको छ। इतिहासका हरेक प्रमुख [[देश|राष्ट्र]]जस्तै बङ्गालीहरूले पनि [[कला]] र वास्तुकला, [[भाषा]], लोककथा, [[साहित्य]], [[राजनीति]], [[सेना]], [[व्यापार]], [[विज्ञान]] र [[प्रविधि]]जस्ता विभिन्न क्षेत्रमा ठुलो प्रभाव र योगदान दिएका छन्। == नामको व्युतपत्ती == [[चित्र:Rajshahi College Library Inside 02.JPG|thumb|चार्यपल, बङ्गाली भाषाको प्रारम्भिक सङ्केत]] बङ्गाली शब्दले त्यस्तो व्यक्तिको वर्णन गर्दछ जसको भाषिक, वंशाणुगत र साँस्कृतिक पहिचान मुख्यतया बङ्गालसँग सम्बन्धित छ। यो हिन्द-आर्य जाति अन्य गैर-हिन्द आर्य जातिभन्दा फरक छ। बङ्गाली शब्दको उत्पत्ति बङ्गला नामक एक फारसी शब्दबाट भएको हो जसले बङ्गला नामक एक क्षेत्रलाई जनाउँदछ। मुसलमानहरूको फैलावट हुनुपूर्व बङ्गला भनिने कुनै क्षेत्र नभएको र यो क्षेत्र धेरै भू-राजनीतिक उप-राज्यहरूमा विभाजित थियो। यस्ता क्षेत्रहरू दक्षिणमा बङ्ग (जसको नामबाट बङ्गाल शब्द आएको विश्वास गरिन्छ), पश्चिमी क्षेत्रमा राट, उत्तरमा पुण्ड्रवर्धन वा वरेन्द्र र पूर्वी क्षेत्रमा समतट वा हरिकेलमा विभाजित थियो। प्राचीन कालमा यस क्षेत्रका मानिसहरूले यी विभाजनहरूको नामकरण गरेर आफ्नो साँस्कृतिक पहिचान दिने गर्दथे। [[महाभारत]] जस्ता वैदिक ग्रन्थहरूमा पुण्ड्र नामक राष्ट्रको उल्लेख गरिएको छ। इब्राहिमी र भारतीय धर्मका इतिहासकारहरू प्राचीन बङ्गाल साम्राज्यको स्थापना ''बङ्ग'' नामका एक व्यक्ति थिए जो यस क्षेत्रमा बसोबास गर्थे भनेर विश्वास गर्छन्। इब्राहिमी वंशावलीकारहरू बङ्ग नूहका छोरा र हामका नाति हुन् भनी विश्वास गर्थे।<ref name="Firishta 1768 7–9">{{cite book|author=Firishta|pages=7–9|year=1768|title=History of Hindostan|editor=Alexander Dow}}</ref><ref name="Thomas Trautmann 2005 53">{{cite book|title=Aryans and British India|author=Thomas Trautmann|publisher=Yoda Press|year=2005|page=53}}</ref> 'बङ्ग' शब्दको पहिलो उल्लेख ईसापूर्व ३० मा 'ऐतरेय अरण्यक' पुस्तकमा पाइन्छ। मुगल बादशाह अकबरका सभासद अबुल फजल इबन मुबारकले आफ्नो पुस्तक ऐनेे-अकबरीमा ''देशबाचक बङ्गला'' शब्दको प्रयोग गरेका थिए। भारतीय इतिहासकार गोलम हुसेन सेलिमको रियाजस सलातीनमा पनि बङ्गाल श्ब्दको उत्पत्ति बारे वर्णन गरिएको छ।<ref name="Firishta 1768 7–9"/><ref name="Thomas Trautmann 2005 53"/> सन् १३५२ मा शमसुद्दिन इलियास नामक एक मुस्लिम कुलीन व्यक्तिले शाही बङ्गाल नामक सल्तनतको स्थापना गर्दै यसको विभाजित क्षेत्रलाई पहिलोपटक एकताबद्ध गरेका थिए। इलियास शाहले बङ्गाली उपाधि ग्रहण गर्दा यस युगमा [[बङ्गाली भाषा]] राज्यको सहयोगमा साहित्यिक विकासलाई प्रमाणित गर्ने पहिलो भाषा बनेको थियो।<ref name=banglalang>{{cite book|quote=|last=Eaton |first=Richard M. |year=1993 |title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760 |url=https://archive.org/details/riseofislambenga00eato |publisher=University of California |isbn=978-0-520-20507-9 |access-date=13 July 2017 |url-access=registration }}</ref><ref name=jol>{{cite journal|url=https://www.banglajol.info/index.php/DUJL/article/view/3344|title=Politics and Literary Activities in the Bengali Language during the Independent Sultanate of Bengal|first=AKM Golam|last=Rabbani|date=7 November 2017|journal=Dhaka University Journal of Linguistics|volume=1|issue=1|pages=151–166|access-date=7 November 2017|via=www.banglajol.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011123110/https://www.banglajol.info/index.php/DUJL/article/view/3344|archive-date=11 October 2017|url-status=live}}</ref> यसरी इलियास शाहले यस क्षेत्रका जनताको सामाजिक र भाषिक पहिचानलाई औपचारिक रूपमा "बङ्गाली" नाममा रूपान्तरण गरेका थिए। == इतिहास == === प्राचीन इतिहास === पुरातत्त्वविद्हरूले बृहत्तर बङ्गाल क्षेत्रमा ४,००० वर्षभन्दा पुरानो ताम्रापाषण युगका सभ्यताहरू फेला पारेका छन् र उनीहरूको अनुसार यो खोज यस क्षेत्रमा बसोबासको प्रारम्भिक सङ्केतहरू मध्ये एक हो भनेर विश्वास गरेका छन्। राङ्गमाटी जिल्ला र फेनी जिल्लामा ढुङ्गाबाट बनाइएको औजारहरू तथा हाते बन्चरोहरू धेरै पुरानो पाषणयुग अन्तर्गत बस्तीहरूमा फेला गरेका थिए। पुरातात्विक तथ्यहरूले हालको नरसिङ्दी क्षेत्रमा वारी-बटेश्वर सभ्यताको विकास ईसापूर्व २००० भएको हो भनेर जनाउँदछ।<ref name=xinhua>{{cite news|agency= Xinhua |date= 12 March 2006 |title= 4000-year old settlement unearthed in Bangladesh |url= http://news.xinhuanet.com/english/2006-03/12/content_4293312.htm|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20070510135113/http://news.xinhuanet.com/english/2006-03/12/content_4293312.htm |archive-date = 10 May 2007}}</ref> नदीबाट केही टाढा बन्दरगाह-सहर प्राचीन रोम, दक्षिणपूर्व एसिया र अन्य क्षेत्रहरूसँग विदेशी व्यापारमा संलग्न भएको विश्वास गरिन्छ। यस सभ्यताका मानिसहरू इँटाभट्टाका घरहरूमा बस्थे, चौडा गल्लीहरूमा हिंड्थे, चाँदीका सिक्काहरू र फलामका हतियारहरू प्रयोग गर्दथे। यो बङ्गालको सबैभन्दा पुरानो सहर र सम्पूर्ण उपमहाद्वीपको पूर्वी भागमा मानिन्छ। दक्षिण बङ्गालमा बङ्गाल राज्यको स्थापनाको समयमा लगभग १००० ईसापूर्वमा, बङ्ग नामक एक व्यक्ति यस क्षेत्रमा बस्न थालेपछि भएको विश्वास गरिन्छ। अथर्ववेद र हिन्दु [[महाकाव्य]] [[महाभारत]]मा उत्तर बङ्गालको पुण्ड्रा राज्यसँगै यस राज्यको पनि उल्लेख गरिएको छ। मौर्य साम्राज्यको विस्तार र सम्राट अशोकद्वारा [[बौद्ध धर्म]]को प्रचार-प्रसारले ईसापूर्व दोस्रो शताब्दीदेखि यस क्षेत्रका मानिसहरूमा बढ्दो बौद्ध समाजको विकास गरेको थियो।<ref name=bsahistory>{{cite web|url=http://www.orgs.ttu.edu/saofbangladesh/history.htm|title=History of Bangladesh| access-date = 26 October 2006|publisher = Bangladesh Student Association @ TTU|archive-url=https://web.archive.org/web/20051226045659/http://www.orgs.ttu.edu/saofbangladesh/history.htm |archive-date = 26 December 2005}}</ref> मध्य प्रदेशको सान्चीको स्तूपसम्म धेरै मौर्य स्मारकहरूले यस क्षेत्रका मानिसहरूलाई बौद्ध धर्मको अनुयायीको रूपमा उल्लेख गरेका छन्। यस क्षेत्रका बौद्धधर्मावलम्बीहरूले केही गुम्बाहरू निर्माण गरे र दक्षिण [[भारत]]को नागार्जुनकोन्डासम्म उनीहरूको धार्मिक प्रतिबद्धताहरूको लागि मान्यता प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://belabo.narsingdi.gov.bd/site/page/74694ffe-41fb-429a-a941-ab3426892c3d/উপজেলা%20পটভূমি|language=bn|website=Belabo Upazila|title=বেলাব উপজেলার পটভূমি|access-date=24 February 2022|archive-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210930113403/http://belabo.narsingdi.gov.bd/site/page/74694ffe-41fb-429a-a941-ab3426892c3d/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE%20%E0%A6%AA%E0%A6%9F%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%AE%E0%A6%BF}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210930113403/http://belabo.narsingdi.gov.bd/site/page/74694ffe-41fb-429a-a941-ab3426892c3d/%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE%20%E0%A6%AA%E0%A6%9F%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%AE%E0%A6%BF |date=30 September 2021 }}</ref> विदेशी लेखनमा बङ्गालको पहिलो उल्लेख लगभग १०० ईसापूर्व युनानीहरूको लेखनमा देख्न सकिन्छ। गङ्गाको मैदानी इलाकामा बसोबास गर्ने गङ्गारिदाइ (गङ्गाको हृदय) नामक राष्ट्रको वीरताको बारेमा सुनेर महावीर सिकन्दर बिपाशाको पश्चिमी किनाराबाट आफ्नो विश्व विजयलाई अधुरो छोडेर फर्केको वर्णन गरिएको छ। == भौगोलिक विस्तार == [[चित्र:Sake Dean Mahomed.jpg|thumb|शेख दीन मुहम्मदलाई युरोपेलीहरूसँग स्याम्फु प्रवर्तन गर्ने श्रेय दिइन्छ।]] [[चित्र:Brick Lane street signs.JPG|thumb|250px|बङ्गालीहरूको ठुलो सङ्ख्या लन्डनको ब्रिक लेनमा बसोबास गर्दछ।]] [[चित्र:I'tisam-ud-Din.png|thumb|left|मिर्जा शेख इतेशामुद्दीन [[युरोप]]को भ्रमण गर्ने पहिलो उच्च शिक्षित बङ्गाली तथा [[दक्षिण एसिया]]ली व्यक्ति थिए।]] बङ्गलादेशमा बङ्गालीहरू सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह हो जसले कुल जनसङ्ख्याको ९८ प्रतिशत ओगटेको छ। भारतको जनगणनाले जातीयतालाई मान्यता नदिएपनि सिआइए फ्याक्टबुकको अनुमानअनुसार भारतमा १० करोड बङ्गालीहरू रहेका छन् जुन देशको कुल जनसङ्ख्याको ७% हो।<ref name="বাংলাদেশকে জানুন">{{cite web |url=http://www.bangladesh.gov.bd/site/page/812d94a8-0376-4579-a8f1-a1f66fa5df5d/বাংলাদেশকে-জানুন|title=বাংলাদেশকে জানুন|language=बङ्गाली|publisher=National Web Portal of Bangladesh |access-date=13 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216093108/http://www.bangladesh.gov.bd/www.bangladesh.gov.bd/index6517.html?q=bn%2F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%A8 |archive-date=16 February 2015 |url-status=live}}</ref> [[पश्चिम बङ्गाल]] बाहेक, बाराक उपत्यका र [[असम|असम]]को तल्लो क्षेत्रहरू, साथै [[त्रिपुरा]] र [[मणिपुर]]का केही भागहरूमा बङ्गालीहरूको जनसाङ्ख्यिकीय बहुमत रहेको छ।<ref>Kumar, Jayant. Census of India. 2001. 4 September 2006. [http://www.censusindia.gov.in/ Indian Census]</ref> त्रिपुरा र बङ्गालको खाडीमा अवस्थित [[अन्डमन र निकोबार द्वीपसमूह|अण्डमान र निकोबार द्वीपसमूह]]हरूमा बङ्गाली बहुल जनसङ्ख्याको आवास क्षेत्र हो जसमध्ये अधिकांश पूर्वी बङ्गालबाट (वर्तमान [[बङ्गलादेश]]) आएका हिन्दुहरूका वंशजहरू हुन् जो सन् १९४७ मा [[भारतको विभाजन]]पछि त्यहाँ बसाइँ सरेका थिए।<ref name="hdrchap1">{{cite book|title=Tripura human development report 2007|chapter-url=http://hdr.undp.org/en/nhdr/support/other/national/Tripura_india_hdr_2007.pdf|access-date=19 March 2012 |publisher= Government of Tripura|chapter= The state of human development|year=2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502120425/http://hdr.undp.org/en/nhdr/support/other/national/Tripura_india_hdr_2007.pdf|archivedate=2 May 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/tripura-where-demand-for-assam-like-nrc-widens-gap-between-indigenous-people-and-non-tribal-settlers/article25348269.ece|date=27 October 2018|author=Karmakar, Rahul|title=Tripura, where demand for Assam-like NRC widens gap between indigenous people and non-tribal settlers|website=The Hindu}}</ref><ref>{{cite news|work=Times Now news|url=https://www.timesnownews.com/india/article/indira-gandhi-rahul-gandhi-rajiv-gandhi-east-pakistan-pakistan-assam-accord-national-register-of-citizens-congress-bharatiya-janata-party-tripura/264462|date=19 April 2019|title=When Indira Gandhi said: Refugees of all religions must go back|author=Shekhar, Sidharth}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123092721/https://www.timesnownews.com/india/article/indira-gandhi-rahul-gandhi-rajiv-gandhi-east-pakistan-pakistan-assam-accord-national-register-of-citizens-congress-bharatiya-janata-party-tripura/264462 |date=23 January 2021 }}</ref> भारत सरकारको राज्य-वित्तपोषित उपनिवेशीकरण परियोजनामार्फत यी क्षेत्रहरूमा बङ्गाली हिन्दुहरूको पहुँच बढेको थियो। मूल क्षेत्र भन्दा बाहिरका बङ्गाली समाजहरू मुख्यतया उपमहाद्वीपका अन्य भागहरूमा जस्तै मध्य पूर्व र पश्चिमा देशहरूमा पाइन्छन्। बङ्गाली आप्रवासीहरूबाट बनेको एक महत्त्वपूर्ण जनसाङ्ख्यिकी [[साउदी अरब]], [[पाकिस्तान]] र [[संयुक्त अधिराज्य]]मा अवस्थित छ जहाँ उनीहरू एक करोड भन्दा बढी जनसङ्ख्याका साथ स्थापित समूदायको गठन गरिसकेका छन्। [[हिन्दु धर्म]]मा (काला पानीको नामले परिचित) समुद्री यात्रा निषेधित भएका कारण विदेशी बङ्गाली प्रवासीहरू [[इस्लाम धर्म]]का छन्।<ref>{{cite web | url = http://aha.confex.com/aha/2013/webprogram/Paper11135.html | title = Crossing the Kala Pani to Britain for Hindu Workers and Elites | publisher = American Historical Association | date = 4 January 2012 | access-date = 2 February 2012 }}</ref> बङ्गालीहरूको मुख्य धार्मिक विश्वास इस्लाम धर्ममा आधारित भएकाले यसले अरब देशसँग सम्बन्ध सिर्जना गरेको छ भने मुसलमानहरूले [[हज]] पूरा गर्न जीवनकालमा एक पटक यस साउदी अरबमा जानुपर्ने हुन्छ। बङ्गाली सुल्तानहरूले हिजाज नामक क्षेत्रमा इस्लामी मदरसाहरूका लागि आर्थिक सहयोग गरेका थिए जुन अरबहरूका लागि अल-मदारिस अल-बाङालिया नामले चिनिएको थियो। कथित रूपमा, चौधौँ शताब्दीका नुर कुतुब आलम नाम गरेका एक बङ्गाली अलिम धेरै पटक हजमा सहभागी भएका थिए। बङ्गालीहरू अरब [[देश]]हरूमा कहिलेदेखि बस्न थाले भन्ने कुरा अज्ञात भएतापनि हाजी शरियतुल्लाह र उस्ताद मओलाना मुराद [[बीसौँ शताब्दी]]को सुरुमा [[मक्का]] सहरका स्थायी रूपले बस्दथे भन्ने तथ्य ज्ञात छ। [[ओमान]]का [[कुरान]]का विद्वान् जहुरुल हक र [[जोर्डन]]का शाहजादा हसन बिन तलालकी श्रीमती शरबत अल-हसन मध्यपूर्वमा बसोबास गर्ने उल्लेखनीय बङ्गाली व्यक्तित्वहरू हुन्। युरोपेली महादेशमा बङ्गालीहरूको १६औँ शताब्दीमा [[इङ्ल्यान्ड]]का [[राजा]] जर्ज तृतीयको शासनकालमा पहिलोपटक बसेका थिए।<ref name=buckland>C.E. Buckland, Dictionary of Indian Biography, Haskell House Publishers Ltd, 1968, p.217</ref> सन् १७६५ मा [[मुगल साम्राज्य]]को कूटनीतिज्ञका रूपमा आफ्ना नोकर मोहम्मद मुकिमसँग पहिलोपटक नादियाका बङ्गाली मौलभी शेख इतशमुद्दीन [[युरोप]] आएका थिए।<ref>{{cite book|title=Life of the Honourable Mountstuart Elphinstone|first=Thomas Edward|last=Colebrooke|pages=34–35|year=1884|chapter=First Start in Diplomacy|isbn=9781108097222|chapter-url=https://books.google.com/books?id=tSoMEJ-_Nx0C&q=hookah&pg=PA34}}</ref> आजको दिनसम्म आइसक्दा बङ्गाली मुलका बेलायतीहरूले [[संयुक्त अधिराज्य]]मा एक राम्रो स्थापित समाजको निर्माण गरिसकेका छन् भने उनीहरूले देशको दक्षिण एसियाली कुल [[भोजनालय|रेस्टुरेन्ट]]हरू मध्ये ९० प्रतिशत रेस्टुरेन्टहरू चलाउँदछन्।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2012/jan/08/britains-curry-crisis-chefs-immigration|work=The Guardian|author=Khaleeli, Homa|title=The curry crisis|date=8 January 2012}}</ref> == भाषा तथा सामाजिक गठन == [[चित्र:Bengali dialects.png|thumb|बङ्गालीहरूको सामाजिक स्तरीकरणको प्रमुख निर्धारक क्षेत्रीय भाषाहरू हुन्।]] बङ्गालीहरू आफ्नो [[मातृभाषा]]को रूपमा प्रयोग [[बङ्गाली भाषा]]लाई प्रयोग गर्नु उनीहरूको एक एकीकृत विशेषता हो जुन हिन्द-इरानी भाषाहरू अन्तर्गत पर्दछ।<ref name=bari>{{cite news|url=https://www.thedailystar.net/star-weekend/longform/news/tale-two-languages-how-the-persian-language-seeped-bengali-1728421#:~:text=As%20Suniti%20Kumar%20Chatterjee%20explains,of%20the%20Indo%2DEuropean%20languages.|website=The Daily Star (Bangladesh)|author=সারা আঞ্জুম বারী|title=A Tale of Two Languages: How the Persian language seeped into Bengali|date=12 April 2019}}</ref> विश्वमा २२ करोड ६० लाख बङ्गालीका मातृभाषी र विश्वव्यापी रूपमा ३० करोड जनसङ्ख्याको हाराहारीमा बोलिने भाषा भएकाले यो विश्वको छैटौँ सबैभन्दा ठुलो भाषा बनेको छ। बङ्गाली भाषा प्रायः बङ्गाली लिपिमा लेखिएको हुन्छ जुन लगभग १०-१२०० ईस्वीमा मगधी प्राकृतबाट विकसित भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.ethnologue.com/guides/ethnologue200|शीर्षक=What are the top 200 most spoken languages?|मिति=2018-10-03|वेबसाइट=Ethnologue|भाषा=अङ्ग्रेजी|पहुँचमिति=2021-10-18}}</ref><ref>{{cite book|url=https://openlibrary.org/books/OL30677644M/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE|title=বাংলাপিডিয়া: বাংলাদেশ জাতীয় জ্ঞানকোষ|last=Islam|first=Sirajul|date=2003|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|place=Dhaka, Bangladesh|isbn=978-984-32-0576-6}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldcat.org/title/banglapedia-national-encyclopedia-of-bangladesh/oclc/883871743|title=Banglapedia: national encyclopedia of Bangladesh.|last=Asiatic Society of Bangladesh|date=2008|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|place=[[ढाका]]|language=बङ्गाली|oclc=883871743}}</ref> थुप्रै प्रयोजनका लागि बङ्गाली भाषा प्रचलित छ र यसले [[बङ्गाल]]को एकताको लागि आवश्यक प्रभाव प्रदान गर्दछ। बङ्गाली भाषाको विकासक्रमको यी विभिन्न रूपहरूलाई तीन भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ: * सन्त भाषा - एक ऐतिहासिक रूप जुन विशेषगरी साहित्यको लागि मात्र प्रयोग हुने गर्दथ्यो। * मानक वा वर्तमान भाषा - एक आधुनिक साहित्यिक रूप हो। (जुन अब ठुलो [[कुष्टिया जिल्ला|कुष्टिया]] र [[नदिया जिल्ला]]मा विभाजित छ) यो आधिकारिक रूपमा थुप्रै प्रयोजनका जस्तै बोलिचाली, भाषण, रेडियो, समाचार जस्ता माध्यमहरूमा दिनहुँ प्रयोगमा आउने गर्दछ। * क्षेत्रीय भाषाहरू - कुल वक्ताहरूको सबैभन्दा ठुलो रूप। बङ्गालका विभिन्न क्षेत्रहरूमा विभिन्न क्षेत्रीय भाषाहरू रहेका छन्। बङ्गालीहरू मुख्यतया भाषिक र उप-साँस्कृतिक कारणहरूले गर्दा उप-समूहहरूमा विभाजित छन्। * बङ्गाली: पूर्वी बङ्गालका बासिन्दाहरू हुन्। अधिकांश बङ्गालीहरू यस समूह अन्तर्गत पर्दछन्। यिनीहरू मुख्यतया [[ढाका|विशाल ढाका]], [[मयमनसिंह जिल्ला|मयमनसिंह]], [[कुमिल्ला]], [[बरिसाल|बरिशाल]], तल्लो असम र [[त्रिपुरा]]मा बस्छन्। बङ्गालीहरूबीच पनि उप-समूहहरू छन् जसको पूर्वी बङ्गालको संस्कृतिको साथ-साथै आफ्नै उप-संस्कृति रहेको छ। * घटी: पश्चिम बङ्गालका मूल निवासीहरू हुन् तर पुरुलियाका बासिन्दाहरू पनि घटीको एक उप-समूह अन्तर्गत पर्दछन्। * उत्तरिया: उत्तर बङ्गालका बासिन्दाहरू जो बरिन्दरी र रङ्पुरी भाषा बोल्छन्। उनीहरू आंशिक रूपमाा [[असम|असम]]मा पनि बस्ने गर्दछन् भने उनीहरूको एउटा उपसमूह [[बिहार]]को सेरसाबदियासम्म फैलिएको छ। == धर्म == {{bar box |title=बङ्गालीहरूको धार्मिक विश्वास<ref>{{cite web | url=https://www.britannica.com/topic/Bengali | title=Bengali &#124; people &#124; Britannica }}</ref> |titlebar=#F6F6F6 |left1=धर्महरू |right1=प्रतिशत |float=left |bars= {{bar percent|[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] |green |66|६६}} {{bar percent|[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|Orange |33|३३}} {{bar percent|अन्य|purple|1|१}} }} बङ्गालमा प्रचलित सबैभन्दा ठुलो [[धर्म]] [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] र [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]] हो।<ref name="McDermott">{{cite encyclopedia |year=2005 |surname=McDermott |given=Rachel Fell |title=Bengali religions |encyclopedia=Encyclopedia of Religion: 15 Volume Set |editor=Lindsay Jones |edition=2nd |place=Detroit, Mi |publisher=MacMillan Reference USA |volume=2 |pages=824–832 |isbn=0-02-865735-7}}</ref> बङ्गालीहरूको कुल जनसङ्ख्याको दुई तिहाइभन्दा बढीमा मुसलमानहरूको बाहुल्यता रहेको छ जसमध्ये बहुसङ्ख्यक मानिसहरू सुन्नी सम्प्रदायलाई पछ्याउँछन् भने त्यहाँ शियाहरूको सानो अल्पसङ्ख्यक पनि रहेको पाइन्छ।<ref name=usds>2014 US Department of State estimates</ref> [[बङ्गलादेश]]मा बङ्गाली मुसलमानहरूको ९०.४% बाहुल्यता रहेको छ भने सम्पूर्ण [[भारत]]मा बङ्गाली जातिको ३०% अल्पसङ्ख्यक रहेको छ।<ref>Comparing State Polities: A Framework for Analyzing 100 Governments By Michael J. III Sullivan, pg. 119</ref><ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/256513.pdf|title=BANGLADESH 2015 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT|access-date=30 December 2019}}</ref><ref name=":0">{{cite news|last1=Andre|first1=Aletta|last2=Kumar|first2=Abhimanyu|title=Protest poetry: Assam's Bengali Muslims take a stand|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2016/12/protest-poetry-assam-bengali-muslims-stand-161219094434005.html|access-date=26 January 2017|agency=Aljazeera|publisher=Aljazeera|date=23 December 2016 |quote=Total Muslim population in Assam is 34.22% of which 90% are Bengali Muslims according to this source which puts the Bengali Muslim percentage in Assam as 29.08%}}</ref><ref name="ciafactbook">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bangladesh/ Bangladesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730024842/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bangladesh/ |date=2021-07-30 }}- CIA World Factbook</ref><ref name=westbengalreligion/> [[पश्चिम बङ्गाल]]को मुर्शिदाबाद जिल्लामा बङ्गाली मुसलमानहरूले कुल जनसङ्ख्याको ६६.८८%, मालदामा ५१.२७% बाहुल्यता राख्दछन् भने २४ परगनाहरूमा उनीहरूको जनसङ्ख्या ५४,८७,७५९ भन्दा बढी रहेको छ।<ref name="censusreligion2011">[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW19C-01%20MDDS.XLS Population by religious community: West Bengal]. 2011 Census of India.</ref> सबै बङ्गालीहरूमध्ये एक तिहाइभन्दा कम मात्र हिन्दु धर्मका छन् (मुख्यतया, शाक्त र वैष्णवहरू) भने पश्चिम बङ्गालमा (सन् २०११ को [[जनगणना]] अनुसार) उनीहरूको ७०.५४% बहुमत छ र बङ्गलादेशमा ८.५४% अल्पसङ्ख्यक रहेको छ।<ref name="ciafactbook"/><ref>{{cite web|url=http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf|title=Population Housing Census|access-date=30 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903181037/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf|archive-date=3 September 2017|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903181037/http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf |date=3 September 2017 }}</ref> बङ्गलादेशमा हिन्दुहरू प्राय: सिलेट विभागमा केन्द्रित छन् जहाँ उनीहरूले जनसङ्ख्याको १७.८% भाग ओगटेका छन्। बङ्गाली हिन्दुहरू प्राय: चट्टोग्राह विभागमा बसोबास गर्छन् जहाँ उनीहरूको सङ्ख्या ३० लाखभन्दा बढी रहेको छ। दाकोप उपजिल्लामा ५६.४१%, कोटालीपारा उपजिल्लामा ५१.६९% र सुल्लाह उपजिल्लामा ५१.२२% हिन्दुहरूको बाहुल्यता रहेको छ। जनसङ्ख्याको गणितले [[भारत]] र [[नेपाल]]पछि [[बङ्गलादेश]] विश्वको तेस्रो ठुलो हिन्दु बहुल [[देश]] हो।<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-analysis-are-there-any-takeaways-for-muslims-from-the-narendra-modi-government-1992395 |title=[Analysis] Are there any takeaways for Muslims from the Narendra Modi government? |publisher=DNA |date=27 May 2014 |access-date=31 May 2014 |archive-date=6 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106011956/https://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-analysis-are-there-any-takeaways-for-muslims-from-the-narendra-modi-government-1992395 |url-status=live }}</ref> [[यमन]], [[जोर्डन]], [[ताजिकिस्तान]], [[सिरिया]], [[ट्युनिसिया]], [[ओमान]] र अन्य मुस्लिम बाहुल्य देशहरूको जनसङ्ख्याभन्दा बङ्गलादेशमा कुल हिन्दु जनसङ्ख्या बढी छ। साथै बङ्गलादेशमा कुल हिन्दु जनसङ्ख्या [[ग्रिस|युनान]] र [[बेल्जियम]]को कुल जनसङ्ख्याको लगभग बराबर छ।<ref>{{Cite journal|last1=Haider|first1=M. Moinuddin|last2=Rahman|first2=Mizanur|last3=Kamal|first3=Nahid|date=6 May 2019|title=Hindu Population Growth in Bangladesh: A Demographic Puzzle|url=https://brill.com/view/journalspopulatils/jrd/6/1/article-p123_123.xml|journal=Journal of Religion and Demography|language=en|volume=6|issue=1|pages=123–148|doi=10.1163/2589742X-00601003|s2cid=189978272|issn=2589-7411}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> अन्य धार्मिक समूहहरूमा [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] धर्मावलम्बीहरू (बङ्गलादेशको जनसङ्ख्याको लगभग १%) र बङ्गाली इसाईहरू पर्दछन्। बङ्गाली इसाईहरूको ठुलो सङ्ख्या पोर्तगाली यात्रीहरूको वंशज हो।<ref name=westbengalreligion>{{cite web |title=C-1 Population By Religious Community – West Bengal |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825155850/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |url-status=dead |archive-date=25 August 2015 |website=census.gov.in |access-date=2 December 2019}}</ref> बङ्गाली बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको ठुलो भाग बङ्गाली भाषी बरुआहरू हुन् जो [[चट्टोग्राम]] र राखिनमा बस्दछन्। == संस्कृति == [[चित्र:Royal Peacock Barge LACMA M.82.154.jpg|thumb|मुर्शिदावादमा बङ्गालको नबाबको शाही मयुर बर्जको एक मूर्ति]] === कला तथा वास्तुकला === [[चित्र:Making of Jamdani-9.jpg|thumb|left|जामदानी बुन्ने परम्परागत विधि]] बङ्गालमा कलाको दस्तावेजीकृत इतिहास १३औँ शताब्दी ईसापूर्वमा पाउन सकिन्छ जहाँ विषेश प्रकारको माटोबाट मूर्तिहरू बनाइएको थिए। शाही बङ्गलाको वास्तुकलाले गुम्बजयुक्त मस्जिदहरूको एक विशिष्ट शैली देखाउँछ जसमा जटिल स्तम्भहरू रहेतापनि मीनार भने नभएको हुन्छ। बङ्गाली कलामा हात्तीको दाँत, भाँडाकुँडा र पित्तलका सामानहरू पनि व्यापक थिए। === पोशाक === [[चित्र:Creative wedding photography.jpg|thumb|कालो शेरवानी लगाएका एक बङ्गाली युवक]] [[चित्र:Bengali wedding rituals.jpg|thumb|पन्जाबी र साडीमा सजिएका एक बङ्गाली हिन्दु दम्पती]] उत्तर भारतीय पहिरन पोशाक बङ्गाली पोशाकसँग मिल्दोजुल्दो छ। साधारणतया महिलाहरूले साडी, सलवार र [[कमिज]] लगाउने गर्दछन्। परम्परागत रूपमा बङ्गाली पुरुषहरूले परम्परागत पोशाक लगाउने गर्दथे यद्यपि सलवार वा पजामा जस्ता पन्जाबी पहिरनहरू पनि पछिल्लो तीन शताब्दीमा यता अधिक लोकप्रिय भएका थिए। साधारणतया बङ्गालीहरूमाझ फतुआ नामक छोटो माथिल्लो पोशाक पनि लोकप्रियता रहेको छ। [[धोती]], लुङ्गी र गम्छा ग्रामीण बङ्गाली पुरुषहरूको लागि एक सामान्य पोशाक हो। विशेष अवसरहरूमा बङ्गाली महिलाहरूले सामान्यतया [[सारी|साडी]], सलवार कमीज लगाउँछन् र मुस्लिम महिलाहरूले हिजाब वा कपाल ढाक्ने [[बुर्का]] लगाउँछन्। मुस्लिम पुरुषहरूले पन्जाबी पोशाकहरू जस्तै [[टोपी]], टाकी, पगडी र रुमालले लगाउँछन् जसले [[टाउको]] ढाक्ने गर्दछ। मुगल बङ्गालको सबैभन्दा प्रसिद्ध कलात्मक परम्परा मलमलमा जामदानी बुन्नु थियो जसलाई वर्तमान [[युनेस्को]]द्वारा अमूर्त साँस्कृतिक सम्पदाको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ। पूर्वी बङ्गालका जमदानी बुन्नेहरूले राजाको संरक्षण पाएका थिए।<ref name="star">{{cite news |last=Khandker |first=Hissam |date=31 July 2015 |title=Which India is claiming to have been colonised? |url=http://www.thedailystar.net/op-ed/politics/which-india-claiming-have-been-colonised-119284 |work=The Daily Star |type=Op-ed}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/blogs/ruminations/2015/bangladeshi-islamic-art|title=In Search of Bangladeshi Islamic Art|website=The Metropolitan Museum of Art, i.e. The Met Museum|access-date=19 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812083629/http://www.metmuseum.org/blogs/ruminations/2015/bangladeshi-islamic-art|archive-date=12 August 2016|url-status=live}}</ref> === साहित्य === [[बङ्गाली साहित्य]]ले [[बङ्गाली भाषा]]को लेखक मूललाई बुझाउँछ जुन १३औँ शताब्दीको समयमा विकसित भएको थियो। बङ्गाली साहित्यमा सबैभन्दा पुरानो साहित्यिक लेखन १०औँ र ११औँ शताब्दीका बौद्ध रहस्यमय भजनहरूको सङ्ग्रह चर्यापदमा पाउन सकिन्छ। सन् १९०७ मा हरप्रसाद शास्त्रीले नेपालको शाही दरबार पुस्तकालयमा यिनीहरूको खोजी गरेका थिए। बङ्गाली साहित्यको समयरेखालाई तीन कालखण्ड; प्राचीन (सन् ६५०-१२००), मध्ययुग (सन् १२००-१८००) र आधुनिक (सन् १८०० देखि हालसम्म) विभाजन गरिएको छ। मध्यकालीन बङ्गाली साहित्यमा विभिन्न काव्यात्मक विधाहरूले इस्लामी महाकाव्यहरू जस्तै अब्दुल हकीम, सैयद सुल्तान र अलाओलको लेखनलाई समावेश गरेको छ। बङ्गाली लेखकहरूले धर्म, तमदुन, सृष्टिवाद, प्रेम र इतिहास जस्ता विषयहरूलाई आख्यान र महाकाव्यहरूको माध्यमबाट अन्वेषण गरेका थिए। शाही बङ्गला र आराकान राज्य जस्ता शाही दरबारहरूको बङ्गाली लेखकहरू; शाह मुहम्मद सगीर, दौलत काजी र दौलत वजीर बाहराम खानलाई संरक्षण दिएका थिए। बङ्गाल पुनर्जागरणले १९औँ र [[बीसौँ शताब्दी|२०औँ शताब्दी]]को सुरुमा भएको एक सामाजिक-धार्मिक सुधार आन्दोलनलाई बुझाउँछ जुन [[कोलकाता|कलकत्ता]] सहरको वरिपरि केन्द्रित थियो र मुख्यतया [[ब्रिटिस राज]]को संरक्षणमा उच्च जातिका बङ्गाली हिन्दुद्वारा नेतृत्व गरिएको थियो। यस पुनर्जागरणले ब्रह्म समाज नामक सुधारवादी आन्दोलन पनि सिर्जना गरेका थिए। इतिहासकार नीतिश सेनगुप्ताका अनुसार बङ्गाल पुनर्जागरण [[राजा राममोहन राय]]बाट सुरु भएर [[एसिया]]का पहिलो [[नोबेल पुरस्कार]] विजेता [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]]बाट समाप्त भएको थियो।<ref name="সেনগুপ্ত">{{cite book |author=নীতীশ সেনগুপ্ত|year=2001 |title=History of the Bengali-speaking People |publisher=UBS Publishers' Distributors |page=211 |isbn=978-81-7476-355-6 |quote=The Bengal Renaissance can be said to have started with Raja Ram Mohan Roy (1775-1833) and ended with Rabindranath Tagore (1861-1941).}}</ref> बङ्गाल पुनर्जागरणले मुख्यतया ब्रिटिस उपनिवेशवादीहरूसँगको सम्बन्धको कारण हिन्दु समुदायको प्रतिनिधित्व गरेको थियो। तथापि यस युगमा आधुनिक मुसलमान लेखकहरूका उदाहरणहरू पनि थिए। मीर मोसर्रफ होसेन आधुनिक युगका पहिलो प्रमुख लेखक थिए जो बङ्गाली मुस्लिम समाजबाट उदाएर बङ्गाली भाषाका सर्वश्रेष्ठ गद्य लेखकहरू मध्ये एक बनेका थिए। उनको विशाद सिन्धु नामक कृति बङ्गाली पाठकहरू बीच लोकप्रिय रहेको छ।<ref name="Sengupta2001p213">{{cite book |author=Nitish Sengupta |year=2001 |title=History of the Bengali-speaking People |publisher=UBS Publishers' Distributors |page=213 |isbn=978-81-7476-355-6}}</ref> आफ्नो सक्रियता र विरोधी साहित्यको लागि प्रसिद्ध [[कवि]] [[काजी नजरुल इसलाम]] हुन् जसलाई "विद्रोही कवि" को रूपमा वर्णन गरिएको थियो र उनलाई बङ्गलादेशको राष्ट्रिय कविको रूपमा चिनिन्छ। [[बेगम रोकेया]] त्यस समयको अग्रणी महिला बङ्गाली लेखिका थिइन् जसले ''सुल्तानाको सपना'' नामक एक उत्कृष्ट उपन्यास, जसलाई पछि धेरै भाषाहरूमा अनुवाद गरिएको थियो। === विवहा समारोह === [[चित्र:All grown up and married!.jpg|thumb|221x221px|left|कन्याको हातमा मेहन्दी लगाइदिनु, बङ्गाली हिन्दु र मुस्लिम दुवै समुदायमा प्रचलित छ।]] [[चित्र:Bengali wedding (05).JPG|thumb|विवाहको समयमा प्रार्थना गर्नु बङ्गाली मुस्लिम समुदायको एक विशेष अनुष्ठान हो।]] [[चित्र:Hindu_Wedding_Photo.jpg|right|thumb|बङ्गाली हिन्दुको विवाह समारोहको एक तस्वीर]] विवाहको समयमा बङ्गालीहरूबीच एक वा एक भन्दा बढी समारोह हुने गर्दछ। औपचारिक विवाह बङ्गालीहरू बीच विवाहको सबैभन्दा सामान्य रूप हो र यसलाई समाजको परम्परा पनि मानिन्छ। यद्यपि बहुविवाह पनि केही ग्रामीण भेगहरूमा देख्न सकिन्छ।<ref name="Practiced">{{cite web|url=https://www.elitedaily.com/p/6-places-in-the-world-where-arranged-marriages-is-traditional-historically-practiced-15922788|title=6 Places In The World Where Arranged Marriages Is Traditional & Historically Practiced|website=[[Elite Daily]]}}</ref> यो बिलातीको नियन्त्रण भन्दा पहिले बहुविवहा [[इस्लाम धर्म|मुस्लिम]] र [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] दुवैमा ऐतिहासिक रूपमा प्रचलित भने यसलाई समृद्धिको सङ्केत मानिन्थ्यो। [[विवाह]]लाई दुई जनाको मात्र नभई दुई खान्दान बीचको मिलनका रूपमा लिइन्छ। परिवार र गाउँहरूबीच सामाजिक बन्धन विकास र कायम राख्न विवाहले ठुलो भूमिका खेल्ने गर्दछ।<ref name="A BANGLADESHI WEDDING JOURNAL">{{Cite news |url=https://www.thedailystar.net/a-bangladeshi-wedding-journal-49457|title=A Bangladeshi Wedding Journal|date=11 November 2014|work=The Daily Star|language=en|access-date=17 January 2020}}</ref><ref>{{Cite book|title=Mirror for humanity : a concise introduction to cultural anthropology|last=Kottak, Conrad Phillip, author.|isbn=978-1-260-56570-6|oclc=1132235649|date = 4 October 2019}}</ref> विवहा पूर्व दुई परिवार एक समारोहलाई सहभागी भएपछि कन्या पक्षबाट सामान्य खानपिनको आयोजना गरिन्छ। यस अवसरमा दुलहाको परिवारबाट सलामी ग्रहण गरी विवाहको मिति तय गरिन्छ। परम्परागत बङ्गाली खाना, [[पान]], [[चिया]] र मिठाइ जस्ता खानेकुराहरू यस अवसरमा प्रयोग गरिन्छ। त्यसपछि दुलहीलाई [[मेहन्दी]] लगाउने काम गरिन्छ। त्यसबाहेक मुख्य कार्यक्रम वालिमा (अरबी परम्परा अनुसार विवहाको भोज) हजारौँ अतिथिहरूलाई भोजन गराइन्छ। त्यसपछि इस्लामी परम्परा अनुसार एक विवहा सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गरिएको गरिन्छ।<ref>{{cite news|title=Those 'paan-chini' days|author=Faruque, Nafisa|date=13 November 2021|work=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|url=https://www.thedailystar.net/lifestyle/special-feature/news/those-paan-chini-days-1659598}}</ref> यस अवसरमा काजी वा इमाम सामान्यतया यहाँ उपस्थित हुन्छन् र [[कुरान]] पाठ गरि दम्पतीको लागि प्रार्थना गर्दछन्। त्यसपछि ज्वाईले श्रीमतीलाई महर दिनुपर्दछ। फिराजात्रा वा फिरखवामा छोरी आमाबाबुको घर फर्कन्छ जसलाई नय्यरको रूपमा चिनिन्छ। त्यहाँ खीर र दूधको परिकारहरूको भोजन गर्न चलन छ। अन्य कार्यक्रमहरूमा केटा पक्षको घरमा आयोजित भोजन कार्यक्रम पनि समावेश छ। === विज्ञान === [[चित्र:Jagadish Chandra Bose.jpg|right|thumb|[[जगदीश चन्द्र बोस]] बङ्गालको विज्ञान जगतका एक प्रख्यात वैज्ञानिक हुन्। उनी [[बिबिसी|बीबीसी]]द्वारा आयोजित २० महान बङ्गालीहरूको सूचीमा सातौँ स्थानमा छन्।।]] [[चित्र:Dr. Khondkar Siddique-e-Rabbani 8.jpg|thumb|left|बायोमेडिकल पदार्थविद खन्दोकार सिद्दिक-इ-रब्बानी]] [[चित्र:Khan Bahadur Qazi Azizul Haque.jpg|thumb|काजी आजिजुल हक, आधुनिकऔँठाछाप प्रविधि विकासमा यसको योगदानको लागि मान्यता प्राप्त]] आधुनिक [[विज्ञान]]मा बङ्गालीहरूको योगदान विश्वको सन्दर्भमा अभूतपूर्व छ। काजी आजिजुल हक एक आविष्कारक थिए जसलेऔँठाछाप वर्गीकरण प्रणालीको पछाडि गणितीय आधार सिर्जना गरे जुन [[अपराध (चलचित्र)|अपराध]] [[अनुसन्धान]]का लागि सन् १९९० सम्ममा प्रयोगमा आइसकेको थियो।<ref name=nationalacademies>National Academies [http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=02012007 Press Release], accessed 5 February 2007.</ref> आब्दुस सात्तार खानले अन्तरिक्ष यान], जेट इन्जिन, रेलमार्ग इन्जिन र औद्योगिक ग्याँस [[टर्बाइन]]का लागि चालीस भन्दा बढी विभिन्न उच्च स्तरीय [[धातु]]हरूको आविष्कार गरेका थिए। सन् २००६ मा आबुल हुससामले आर्सेनिक फिल्टरको आविष्कार गरेका थिए र उनी सन् २००७ को ''दिगोपनका लागि ग्रेन्जर च्यालेन्ज पुरस्कार''का प्राप्तकर्ता थिए। बायोमेडिकल वैज्ञानिक परवेज ह्यारिसलाई स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयले विश्वका एक लाख वैज्ञानिकमध्ये सूचीकृत गरेको थियो।<ref name="br24">{{cite web|url=https://britbangla24.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A7%80%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B7-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A6%A6%E0%A7%87/|title=বিশ্বের শীর্ষ বিজ্ঞানীদের তালিকায় প্রফেসর পারভেজ হারিস : আর্সেনিক নিয়ে গবেষণা সাড়া জাগিয়েছে|website=britbangla24|date=23 January 2021|access-date=25 January 2021|language=bn}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123232544/https://britbangla24.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b6%e0%a7%8d%e0%a6%ac%e0%a7%87%e0%a6%b0-%e0%a6%b6%e0%a7%80%e0%a6%b0%e0%a7%8d%e0%a6%b7-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%9c%e0%a7%8d%e0%a6%9e%e0%a6%be%e0%a6%a8%e0%a7%80%e0%a6%a6%e0%a7%87/ |date=23 January 2021 }}</ref> खन्दोकार सिद्दीक-इ-रब्बानीले केन्द्रित प्रतिबाधा मापन विकसित गरेका थिए जुन उन्नत क्षेत्र स्थानीयकरणको माध्यमबाट मानव शरीरमा विद्युत प्रतिरोधको मात्रा निर्धारण गर्ने प्रविधि हो।<ref>{{cite journal|title=Focused impedance measurement (FIM). A new technique with improved zone localization|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|date=20 April 1999|pmid=10372184|volume=873|pages=408–20 | last1 = Rabbani | first1 = KS | last2 = Sarker | first2 = M | last3 = Akond | first3 = MH | last4 = Akter | first4 = T |issue=1| doi=10.1111/j.1749-6632.1999.tb09490.x|bibcode=1999NYASA.873..408R|s2cid=80628}}</ref><ref name=bas>{{cite news|url=http://www.bas.org.bd/news/news-archive/256.html|title=BAS Gold Medal Award Ceremony 2011|publisher=Bangladesh Academy of Sciences|access-date=8 June 2016|archivedate=२९ जुलाई २०१३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729174235/http://www.bas.org.bd/news/news-archive/256.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130729174235/http://www.bas.org.bd/news/news-archive/256.html |date=29 July 2013 }}</ref> === उत्सव तथा पर्वहरू === [[चित्र:5456g baghbazar-pratima crp.jpg|left|thumb|दुर्गापूजा, बङ्गाली हिन्दु समुदायको एक प्रमुख धार्मिक उत्सव हो।]] [[चित्र:Eid Prayers at Barashalghar, Debidwar, Comilla.jpg|thumbnail|left|270px|[[ईद]], मुस्लिम समुदायको एक प्रमुख धार्मिक उत्सव हो।]] बङ्गालीहरूले आफ्नो धर्मको आधारमा मुसलमानहरूले इस्लामी बिदा र हिन्दुहरूले हिन्दु चाडहरू मनाउने गरेका छन्। ईद-उल-अजहा र ईद-उल-फित्र जस्ता प्रमुख इस्लामी पर्वहरूमा गरीवहरूलाई जकात र सदाकाह र बालबालिकाहरूलाई पैसा दिइने गरिन्छ।<ref name=clothingcustoms>{{cite book |last=Sarah C. |first=White |title=Arguing with the Crocodile: Gender and Class in Bangladesh |year=1992 |page=[https://archive.org/details/arguingwithcroco00whit/page/30 30] |isbn=978-1-85649-085-6 |url=https://archive.org/details/arguingwithcroco00whit/page/30}}</ref> यस समयमा साथीभाइ तथा छरछिमेकहरू गाउँको परिक्रमा गर्नेे र खाना तथा मिठाइ साटासाट गर्छन्। हिन्दु धर्मावलम्बीका मुख्य चाडहरू जस्तै दुर्गा पूजा, दीपावली, डोलजात्रा, जन्माष्टमी आदि विशेष बिदाका दिनहरू हुन्।<ref name=imagine170>{{cite book |last1=Eade |first1=John |last2=Fremeaux |first2=Isabelle |last3=Garbin |first3=David |year=2002 |chapter=The Political Construction of Diasporic Communities in the Global City |editor-last=Gilbert |editor-first=Pamela K. |title=Imagined Londons |url=https://archive.org/details/imaginedlondons00gilb |url-access=limited |publisher=State University of New York |page=[https://archive.org/details/imaginedlondons00gilb/page/n180 170] |isbn=0-7914-5501-7}}</ref> यसबाहेक दुर्गा पूजाको समयमा नयाँ कपडाहरू किनेर आफन्तलाई दिइने गरिन्छ। उल्लेखनीय साँस्कृतिक समारोहहरू समुदायद्वारा वार्षिक रूपमा मनाइने गरिन्छ। बङ्गाली पात्रो अनुसार सर्वप्रथम वैशाख महिना पर्दछ भने यस समय रमाइलो साँस्कृतिक मेलाहरू सहित अन्य ग्रीष्मकालिन पर्वहरू मनाइन्छ। फागुन वसन्त जस्ता चाडहरू पनि सबै धर्मका मानिसहरूद्वारा देशव्यापी रूपमा मनाइन्छ।<ref name=mela2>{{cite web |url=http://www.london.gov.uk/londoner/06may/p3a.jsp?nav=on |url-status=dead |title=Banglatown spices it up for the new year |work=The Londoner |archive-url=https://web.archive.org/web/20060501231154/http://www.london.gov.uk/londoner/06may/p3a.jsp?nav=on |archive-date=1 May 2006 |access-date=25 July 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501231154/http://www.london.gov.uk/londoner/06may/p3a.jsp?nav=on |date=1 May 2006 }}</ref> ढाकामा बङ्गालीहरूले वार्षिक रूपमा चङ्गा पर्व मनाउँछन्। नबान्न एक बङ्गाली उत्सव हो जुन पश्चिमी विश्वको खेती काट्ने उत्सवसँग मिल्दोजुल्दो छ। === खेलकुद === [[चित्र:Lathi khela, Ancient Festival - Shamim Tirmizi.jpg|thumb|[[टाङ्गाइल जिल्ला|टाङ्गाइल]]मा लाठी खेलाको आयोजना गरिएको थियो।]] [[चित्र:Rowing on Canal.jpg|thumb|left|वार्षिक रूपमा आयोजना हुने डुङ्गा प्रतियोगिता]] परम्परागत बङ्गाली खेलहरूमा विभिन्न [[मार्सल आर्ट|मार्सल कला]]का खेलहरू र [[कुस्ती]] खेल समावेश थिए यद्यपि [[क्रिकेट]] र [[फुटबल खेल|फुटबल]] विदेशी खेलको रूपमा भित्रिएपनि वर्तमान बङ्गालीहरू बीच यी खेल सबैभन्दा लोकप्रिय खेलहरू हुन्।<ref name="prothom-alo">''[http://www.prothom-alo.com/art_and_literature/article/33350/%E0%A6%88%E0%A6%A6_%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%B0_%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BE_%E0%A6%B0%E0%A6%82 ঈদ উৎসবের নানা রং] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103042311/http://www.prothom-alo.com/art_and_literature/article/33350/%E0%A6%88%E0%A6%A6_%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%B0_%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BE_%E0%A6%B0%E0%A6%82 |date=३ नोभेम्बर २०१३ }}'',সাইমন জাকারিয়া, দৈনিক প্রথম আলো। ঢাকা থেকে প্রকাশের তারিখ: আগস্ট ০২, ২০১৩</ref> ऐतिहासिक रूपमा लाठीद्वारा खेलिने लाठी खेल बङ्गालीहरू बीच प्रचलित थियोे जसमा लाठीद्वारा युद्धको अभ्यास गरिन्थ्यो। यो खेल ऐतिहासिक रूपमा भूमि र धनको रक्षा गर्न वा अरूको [[भूमि]] र [[धन]] नियन्त्रण गर्ने एक तरिका थियो। बङ्गालका जमिनदारहरूले तालिम प्राप्त लठियालहरूलाई जनताहरूबाट जबर्जस्ती कर उठाउने साधनको रूपमा प्रयोग गरेका थिए। सन् १९८९ सम्म प्रत्येक वर्ष [[कुष्टिया जिल्ला|कुष्टिया]]मा राष्ट्रव्यापी लाठी खेल प्रतियोगिता आयोजना हुँदै आएकोमा वर्तमान यसको प्रचलन घट्दै गएको र यो खेल केही [[चाडपर्व]] र उत्सवहरूमा मात्र सीमित बनेको छ।<ref name=dhakamirror.com>{{cite web|url=http://www.dhakamirror.com/nation/lathi-khela-to-celebrate-tangail-free-day/|title=Lathi Khela to celebrate Tangail Free Day|publisher=dhakamirror.com|date=13 December 2011|access-date=9 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029191316/http://www.dhakamirror.com/nation/lathi-khela-to-celebrate-tangail-free-day/ |date=29 October 2013 }}</ref> कुस्ती अर्को लोकप्रिय खेल हो जसका विभिन्न क्षेत्रीय रूपहरू छन्। उदाहरणका लागि; सन् १८८९ मा [[चट्टोग्राम]]का जमिनदार कादिर बख्सले ''बोलिखेला'' (कुस्ती जस्तै खेल) भनिने एक खेलको सुरुवात गरेका थिए। अब्दुल जब्बारको नामले परिचित एक व्यापारीले सन् १९०७ मा बङ्गालीहरूलाई विदेशी आक्रमणकारीहरू विरुद्ध लड्न बाध्य पार्ने खेलको विकास गर्ने उद्देश्यले बोलिखेलाको रूपान्तरण गरेका थिए। वर्तमान यसलाई ''जब्बारको बोलिखेला'' भनेर चिनिन्छ।<ref name=independent>{{cite news |last=Zaman |first=Jaki |title=Jabbarer Boli Khela: Better Than WWE |url=http://theindependentbd.com/index.php?option=com_content&view=article&id=168299:jabbarer-boli-khela-better-than-wwe&catid=175:weekend-independent&Itemid=213 |newspaper=The Independent |location=Dhaka |date=10 May 2013 |access-date=8 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104225255/http://theindependentbd.com/index.php?option=com_content&view=article&id=168299%3Ajabbarer-boli-khela-better-than-wwe&catid=175%3Aweekend-independent&Itemid=213 |archive-date=4 November 2013 }}</ref><ref name=thedailystar.net>{{cite news |title=Jabbarer Boli Khela tomorrow |url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/jabbarer-boli-khela-tomorrow/ |newspaper=The Daily Star |date=24 April 2013 |access-date=8 June 2013}}</ref> सन् १९७२ मा [[कबड्डी]] [[बङ्गलादेश]]को राष्ट्रिय [[खेल]] बनेको थियो तर त्यससमय यस खेलमा कुनैपनि विशिष्ट नियमहरू बनाइएको थिएन। बङ्गलादेश कबड्डी महासङ्घको स्थापना सन् १९७३ मा भएको थियो।<ref name=unb>{{cite web |url=https://unb.com.bd/category/Sports/seminar-on-butthan-combat-sports-co-competition-system-held/30629 |date=13 October 2019 |title=Seminar on Butthan Combat Sports & Co-competition system held |access-date=20 May 2020 |publisher=United News of Bangladesh}}</ref> [[चित्र:Mohammed Salim (Indian footballer) having feet bandaged at Celtic FC, 1936 photograph.jpg|thumb|left|मोहम्मद सलिम विदेशी क्लबबाट खेल्ने पहिलो दक्षिण एसियाली फुटबल खेलाडी थिए, खाली खुट्टा खेल्ने गरेकाले जिमी म्याकमेनीद्वारा खुट्टामा पट्टी बाँध्दै गरेको एक तस्वीर]] [[चित्र:Sourav-ganguly-india-1200.jpg|thumb|[[सौरभ गाङ्गुली]] [[भारत राष्ट्रिय क्रिकेट टोली]]का पूर्व कप्तान तथा बिसिसिआईका वर्तमान अध्यक्ष हुन्।]] डुङ्गा दौड एक बङ्गाली नौसैनिक दौड प्रतियोगिता हो जुन वर्षायाममा खेलिने गरिन्छ। यस बाहेक बङ्गालका विभिन्न क्षेत्रहरूमा विभिन्न प्रकारका खेलहरू पनि खेलिन्छन्। घोडा दौडलाई विशेष गरी [[नाटोर जिल्ला|नाटोर]]का दिघापातिया राजाहरूले संरक्षण दिएका थिए र उनीहरूको चलन अनुसार घोडा दौड शताब्दीयौँदेखि हरेक वर्ष आयोजना हुँदै आएको छ। [[चित्र:Shakib Al Hasan (7).jpg|thumb|क्रिकेट खेलाडी [[साकिब आल हासान]] [[एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय]] क्रिकेटका लागि वर्तमान विश्वकै उत्कृष्ट अलराउन्डर हुन्<ref>{{cite news|title=Bangladeshi Player Shakib Al Hasan named best all-rounder in all formats by ICC: Some interesting facts about the cricketer|location=New Delhi, India|date=27 June 2015|website=India Today}}</ref><ref name="shakib">{{Cite news|title=Why Shakib Al Hasan is one of cricket's greatest allrounders|url=https://www.espncricinfo.com/story/stats-analysis-why-shakib-al-hasan-is-one-of-cricket-s-greatest-allrounders-1219732|url-status=live|date=23 March 2020|access-date=23 March 2021|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=15 July 2020|title=Where does Shakib rank among the greatest all-rounders?|url=http://www.tbsnews.net/sports/where-does-shakib-rank-among-greatest-all-rounders-106672|url-status=live|access-date=23 March 2021|work=Business Standard]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Cricfrenzy.com|first=Z. Ahmed|title="I don't play to be the best all-rounder of all time": Shakib Al Hasan|url=https://www.cricfrenzy.com/en/article/127412/%E2%80%9CI-don%E2%80%99t-play-to-be-the-best-all-rounder-of-all-time%E2%80%9D--Shakib-Al-Hasan-|date=1 August 2020|access-date=23 March 2021|website=cricfrenzy.com|language=en-US}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513213819/https://www.cricfrenzy.com/en/article/127412/%E2%80%9CI-don%E2%80%99t-play-to-be-the-best-all-rounder-of-all-time%E2%80%9D--Shakib-Al-Hasan- |date=13 May 2021 }}</ref><ref>{{Cite web|date=24 March 2020|title=Why Shakib Al Hasan is one of cricket's greatest allrounders|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28945972/why-shakib-al-hasan-one-cricket-greatest-allrounders|url-status=live|access-date=23 March 2021|website=ESPN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Parida|first=Bastab K.|date=5 July 2019|title=Greatest all-rounder of 21st century debate – where does Shakib Al Hasan stand?|url=https://sportscafe.in/cricket/articles/2019/jul/05/greatest-all-rounder-of-21-st-century-debate-where-does-shakib-al-hasan-stand|access-date=23 March 2021|website=SportsCafe.in|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Best All-Rounders in Cricket History|url=https://www.thetoptens.com/cricket/all-rounders-cricket/|access-date=23 March 2021|website=TheTopTens|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Is Shakib Al Hasan a greater allrounder than Garry Sobers?|url=https://www.espncricinfo.com/story/anantha-narayanan-is-shakib-al-hasan-a-greater-allrounder-than-garry-sobers-1257937|access-date=25 April 2021|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref>]] [[कोलकाता|कलकत्ता]]का मोहम्मद सलिम सन् १९३६ मा युरोपेली फुटबल क्लबका लागि पहिलो दक्षिण एसियाली खेलाडी बनेका थिए। [[स्कटल्यान्ड]]मा सेल्टिक फुटबल क्लब लागि आफ्नो दुई उपस्थितिमा उनले सम्पूर्ण खेलहरू खाली खुट्टा खेल्दै थुप्रै गोल गरेका थिए।<ref name="Breck">Breck, A. ''Alan Breck's Book of Scottish Football''. Scottish Daily Express, 1937, cited in {{cite web |url = http://www.thecelticwiki.com/page/Salim%2C+Mohammed |title = ''Salim, Mohammed'' |publisher = thecelticwiki.org |date = 29 May 2006 |work = All time A to Z of Celtic players |access-date = 15 April 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130529055952/http://www.thecelticwiki.com/page/Salim%2C+Mohammed |date=29 May 2013 }} See also, {{cite web |url = http://www.scotsman.com/sport/barefooted-indian-who-left-calcutta-to-join-celtic-1-1151472 |title = ''Barefooted Indian who left Calcutta to join Celtic'' |publisher = The Scotsman |date = 12 December 2008 |access-date = 15 April 2013 }}</ref> [[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]]का [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्ति]]का खेलाडी नेइल टेलर र [[लेस्टर सिटी फुटबल क्लब|लेस्टर सिटी]]का [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]का खेलाडी हम्जा चौधुरी [[प्रिमियर लिग]] खेल्ने बङ्गाली मूलका पहिला खेलाडीहरू हुन्।<ref>''Scottish Daily Express'', 29 August 1936, cited in Majumdar, B. and Bandyopadhyay, K. [https://books.google.com/books?id=V-sMYjZkpigC&pg=PA68 ''A Social History Of Indian Football: Striving To Score'']. Routledge, 2006, p. 68.</ref> चौधुरीले इङ्ल्यान्डको २१ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीबाट पनि खेलिसकेका छन् र उनी [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली]]का लागि खेल्ने पहिलो दक्षिण एसियाली खेलाडी हुने अनुमान गरिएको छ।<ref>{{cite news |url=https://www.skysports.com/football/news/11712/11796199/hamza-choudhury-can-be-first-british-south-asian-to-play-for-england-says-michael-chopra |last=Trehan |first=Dev |publisher=[[Sky Sports]] |date=2 September 2019 |title=Hamza Choudhury can be first British South Asian to play for England, says Michael Chopra}}</ref> बङ्गालीहरू बोर्ड तथा घरेलु खेलहरू जस्तै लुडो, घुर्रा, क्यारम बोर्ड, चोर-पुलिस, कनामाछी र शतरन्जको सन्दर्भमा निकै प्रतिस्पर्धी देखिन्छन्। रानी हमिद विश्वको सबैभन्दा सफल शतरन्ज खेलाडीमध्ये एक थिइन् जसले [[एसिया]] र [[युरोप]]मा धेरै पटक उपाधिहरू जितेकी थिइन्। रामनाथ विश्वास एक क्रान्तिकारी सिपाही थिए जसले १९औँ शताब्दीमा तीन पटक विश्व-यात्रा गरेका थिए। == प्रख्यात व्यक्तिहरू == === बीबीसी सर्वेक्षणको सबै समयको २० शीर्ष बङ्गालीहरू === {| class=wikitable sortable |- ! '''क्रम''' !! '''नाम''' |- | प्रथम |[[शेख मुजिबुर रहमान|बङ्गबन्धु शेख मुजीवुर रहमान]] |- |द्वितीय |[[रवीन्द्रनाथ ठाकुर|विश्वकवि रवीन्द्रनाथ ठाकुुर]] |- |तृतीय |[[काजी नजरुल इसलाम]] |- |चौथो |[[एके फजलुल हक]] |- |पाँचौँ |नेताजी [[सुभाषचन्द्र बोस]] |- |छैटौँ |[[बेगम रोकेया]] |- |सातौँ |[[जगदीश चन्द्र बोस]] |- |आठौँ |[[ईश्वरचन्द्र विद्यासागर]] |- |नवौँ |[[माओलाना आबदुल हासिम खान भासानी]] |- |दशौँ |[[राजा राममोहन राय]] |- |एघारौँ |[[तितुमीर]] |- |बाह्रौँ |[[लालन]] |- |तेह्रौँ |[[सत्यजित राय]] |- |चौधौँ |[[अमर्त्य सेन]] |- |पन्ध्रौँ |भाषा सहिदहरू |- |सोह्रौँ |[[मुहम्मद सहिदुल्लाह]] |- | सत्रौँँ |[[स्वामी विवेकानन्द]] |- |अठारौँ |[[अतीश दीपङ्कर]] |- |उन्नाइसौँ |[[जियाउर रहमान]] |- | बीसौँ |[[होसेन सहिद सोहरावार्दी]] |} === विगतका शासकहरू === समुद्र सेन र चन्द्र सेन (महाभारत) * [[गङ्गाऋद्दी]] * [[मौर्य साम्राज्य]] * [[गुप्त साम्राज्य]] * [[राजा शशाङ्क]] * [[पाल साम्राज्य]] * [[सेन राजवंश]] * [[दिल्ली सलतनाल]] * [[शाही बाङ्ला]] * [[बारो भूँइया]] * [[मुगल साम्राज्य]] ** बङ्गाल सुबाह ** बङ्गाल र मुर्शिदावादका नबाबहरू * [[ब्रिटिस राज]] * [[पाकिस्तान]] ** [[पाकिस्तान अधिराज्य]] ** [[पूर्वी पाकिस्तान|पूर्व पाकिस्तान]] * [[बङ्गलादेश|जणप्रजातान्त्रिक बङ्गलादेश सरकार]] === स्वतन्त्रता सेनानी === * [[शेख मुजिबुर रहमान|बङ्गबन्धु शेख मुजीवुर रहमान]] * [[तितुमीर]] * [[सुभाषचन्द्र बोस]] * [[सूर्य सेन]] * [[बाघा जतीन]] * [[नलिनीकान्त बागची]] * [[अरबिन्द घोष]] * [[खुदिराम बसु]] * [[प्रफुल्ल चाकी]] * [[उल्लासकर दत्त]] * माओलाना हामीद खान भासानी * [[एके फजलुल हक|शेरे बाङ्ला एके फजलुल हक]] * सोहरावार्दी ===भाषा सैनिक=== * [[आबुल बरकत]] * [[रफिक उद्दिन आहमेद]] * [[आब्दुल जब्बार]] * [[आब्दुस सालाम]] * [[शफिउर रहमान]] * [[कमला भट्टचार्य]] ===बङ्गलादेश स्वतन्त्रता योद्धा=== * प्रधान सेनापति कर्णेल मुहम्मद आताउल गनी ओसमानी * आबदुर रब * आब्दुल करिम खन्दोकार * [[जियाउर रहमान]] * [[वीर श्रेष्ठ]] * [[वीर उत्तम]] * [[वीर विक्रम]] * [[वीर प्रतीक]] * [[मुक्तिवाहिनी]] * मुक्ति फौज === बङ्गाली वीरश्रेष्ठ === {| class=wikitable sortable |- ! '''क्रम''' !! '''नाम''' !!'''पदवी'''!!'''क्षेत्र'''!!'''सङ्ख्या''' !मृत्यु मिति |- |०१ | महिउद्दिन जाहाङ्गीर | कप्तान | [[बङ्गलादेशी सेना]] | ०१ |१४ डिसेम्बर १९७१ |- | ०२ | हामीदुर रहमान |[[सिपाही]] | [[बङ्गलादेशी सेना]] | ०२ | २८ अक्टोबर १९७१ |- | ०३ | [[मोस्तफा कामाल]] |[[सिपाही]] | [[बङ्गलादेशी सेना]] | ०३ | १८ अप्रिल १९७१ |- |०४ | मोहाम्मद रुहुल आमिन | | बङ्गलादेशी नौसेना | ०४ | १० डिसेम्बर १९७१ |- |०५ | मतिउर रहमान | उडान उपसेनानी | बङ्गलादेश विमान सेना | ०५ | २० अगस्ट १९७१ |- |०६ | मुन्सी अब्दुर रउफ | लान्स नायक | सीमा रक्षक | ०६ | ८ अप्रिल १९७१ |- | ०७. | नूर मोहम्मद शेख | लान्स नायक | सीमा रक्षक | ०७ | ५ सेप्टेम्बर १९७१ |} ===राजनीति=== * [[एके फजलुल हक]] * [[होसेन सहिद सोहरावार्दी]] * [[शेख मुजिबुर रहमान|शेख मुजीवुर रहमान]] * [[प्रणब मुखर्जी|प्रणव मुखर्जी]] * [[ज्योति बसु]] * [[शेख हसिना]] * [[ममता बेनर्जी]] * [[खालेदा जिया]] * [[सुभाषचन्द्र बोस]] === नोबेल पुरस्कार विजेता === * [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] * [[अमर्त्य सेन]] * [[मुहम्मद युनिस]] * [[अभिजित बन्दोपाध्याय]] === कवि === * [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] * [[काजी नजरुल इसलाम]] * [[जीवनानन्द दास]] * [[माइकल मधुसूदन दत्त]] * [[अल महमुद]] * [[द्विजेन्द्रलाल राय]] * [[शामसुर रहमान]] * [[सुफिया कामाल]] * [[जसिम उद्दिन]] * [[रुद्र मुहम्मद साहिदुल्लाह]] * [[मनीषा घटक]] * [[शक्ति चट्टोपाध्याय]] * [[सुनील गङ्गोपाध्याय]] * [[शङ्ख धोष]] * [[जय गोस्वामी]] * [[शम्भु भट्टचार्य]] * [[अरप चन्द्र]] * [[मतिउर रहमान मलिक]] * [[दिलवार]] * [[आफजाल चौधुरी]] ===लेखक=== * [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] * [[काजी नजरुल इसलाम]] * [[शरतचन्द्र चट्टोपाध्याय]] * [[बङ्किमचन्द्र चट्टोपाध्याय]] * [[सैयद मुजतबा आली]] * [[हुमायुन आहमेद]] * [[জহির রায়হান]] * [[मुहम्मद जाफर इककाल]] * [[शरतचन्द्र चट्टोपाध्याय]] * [[विभूतिभूषण बन्दोपाध्याय]] * [[मानिक बन्दोपाध्याय]] * [[देवान मोहम्मद आजरफ]] * [[हुमायुन आजाद]] * [[शाहेद आली]] * [[ममताजउद्दिन आहमेद]] ===इतिहासविद्=== * [[राखालदास बन्दोपाध्याय]] * [[प्रवोधचन्द्र सेन]] * [[सैयल मुर्ताजा आली]] === बङ्गाली दार्शनिक দার্শনিক === * [[मनोवेन्द्रनाथ राय]] * [[देवान मोहम्मद आवरफ]] * [[गोविन्दचन्द्र देव]] * [[आरज आली मातुब्बर]] ===चलचित्र निर्देशक=== * [[सत्यजित राय]] * [[जहिर रायहान]] * [[ऋतिक घटक]] * [[तपन सिन्हा]] * [[चाषी नजरुल इसलाम]] * [[सृजित मुखर्जी]] * [[ऋतुपर्णो घोष]] * [[कौशिक गङ्गोपाध्याय]] * [[अपर्णा सेन]] * [[मृणाल सेन]] * [[राज चक्रवर्ती]] === बाउल साधक === * [[लालन शाह]] * [[हासन राजा]] * [[राधारमण दत्त]] * [[शाह अब्दुद करिम]] * [[पाञ्जु शाह]] * [[पागला कानाई]] === गायक तथा सङ्गीतकार === * [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर]] * [[काजी नजरुल इसलाम]] * [[रुना लायला]] * [[एन्ड्रयु किशोर]] * [[सविना जस्मिन]] * [[सुवीर नन्दी]] * [[निर्मलेन्दु चौधुरी]] * [[हेमाङ्ग विश्वास]] * [[फरिदा परभीन]] * [[बन्या मिर्जा]] * [[किशोर कुमार]] * [[कुमार शानु]] * [[जेम्स (सङ्गीतकार)|जेम्स]] * [[अयुब बाच्चु]] * [[लकी आँखान्द]] * [[मन्ना डे]] * [[श्रेया घोषाल]] * [[हेमन्त मुखोपाध्याय]] * [[रामकमनाई दास]] * [[अलका याज्ञनिक]] * [[नचिकेता चक्रवर्ती]] * [[अनुपम राय]] * [[रुपम इस्लाम]] * [[राहुल देव बर्मन]] * [[श्रीकान्त आचार्य]] * [[अरिजित सिंह]] == टिप्पणी == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons category|Bengali people|बङ्गाली जाति}} {{wikiquote}} * [https://www.britannica.com/topic/Bengali बङ्गाली] ''[[इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका]]'' [[श्रेणी:जातीय समूहहरू]] [[श्रेणी:आर्य जातिहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशका जातीय समूहहरू]] l739d1d2m40rvnvkay4p1uejyj35d5q 10 130019 1361711 1128008 2026-06-14T01:09:20Z Jacklincoln47 72976 /* */ 1361711 wikitext text/x-wiki {{TFAIMAGE|Bengali dialects.png|बङ्गाल क्षेत्र}} '''[[बङ्गाली जाति]]''' ({{भाषा-बङ्गाली|বাঙালি জাতি}}) [[दक्षिण एसिया]]को एक विशेष हिन्द-आर्य जातीय समूहको नाम हो। बङ्गाली जातिको स्थानीय जनसङ्ख्या [[बङ्गलादेश]] र [[भारत]]को [[पश्चिम बङ्गाल]], [[त्रिपुरा]], बाराक उपत्यका, तल्लो [[आसाम]] र [[मणिपुर]]का केही भागहरूमा विभाजित छन्। तिनीहरूमध्ये अधिकांशले [[बङ्गाली भाषा]] बोल्दछन् जुन हिन्द-इरानी भाषाहरूको एक विशेष [[भाषा]] हो। चिनियाँ र अरबी जाति बाहेक बङ्गालीहरू विश्वको तेस्रो ठूलो जातीय समूह हो र तिनीहरू हिन्द-युरोपेलीहरूमध्ये सबैभन्दा ठूलो जातीय समूह हुन्। [[अण्डमान निकोबार द्वीप समूह|अण्डमान र निकोबार]] द्वीपको जिन्जिरामा आफ्नो पैतृक क्षेत्रबाहेक बङ्गालीहरूको बाहुल्यता भारतको केही क्षेत्रहरूमा रहेको छ। [[नेपाल]]को [[कोशी प्रदेश]], भारतको [[अरुणाचल प्रदेश]], [[दिल्ली]], [[ओडिशा|उडिसा]], [[छत्तीसगढ]], [[झारखण्ड]], [[मेघालय]], [[मिजोरम]], [[नागाल्यान्ड]], [[उत्तराखण्ड]]मा बङ्गालीहरूको ठूलो जनसङ्ख्या रहेको छ। मध्यपूर्व, [[पाकिस्तान]], [[म्यानमार|बर्मा]], [[संयुक्त अधिराज्य]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[मलेसिया]], [[इटाली]], [[सिङ्गापुर]], [[माल्दिभ्स]], [[क्यानडा]], [[अस्ट्रेलिया]], [[जापान]] र [[दक्षिण कोरिया]]मा बङ्गालीको सुस्थापित समाजहरू रहेका छन्। {{TFAFULL|बङ्गाली जाति}} {{TFArecentlist| * [[नेत्रविक्रम चन्द]] * [[तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा]] * [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]] }} {{TFAfooter|Month=माघ|Year=२०७९}} jx4510skkf3g97en4auzgl5dv3lehrm 0 133226 1361747 1148213 2026-06-14T07:31:52Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा −[[श्रेणी:Articles with short description]]; −[[श्रेणी:Short description is different from Wikidata]]; +[[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] 1361747 wikitext text/x-wiki {{EngvarB|date=July 2021}} {{Infobox international football competition | tourney_name = युइएफए च्याम्पियन्स लिग | year = २०२२-२३ | image = Istanbul Atatürk Olympic Stadium 1.jpg | size = 275 | caption = The [[Atatürk Olympic Stadium]] in [[Istanbul]] hosted the final | dates = ''छनोट:''<br />२१ जुन-२४ अगस्त २०२२<br />''प्रतिस्पर्धा:''<br />६ सेप्टेम्बर २०२२-१० जुन २०२३ | num_teams = ''प्रतिस्पर्धा:'' 32<br />''Total:'' 78 | associations = 53 | champion_other = {{fbaicon|ENG}} [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] | count = 1 | second_other = {{fbaicon|ITA}} [[इन्टर मिलान]] | matches = 125 | goals = 372 | attendance = {{#expr: <!--Group A-->+ 52862 + 51793 + 52387 + 50121 + 49512 + 52896 + 52229 + 48820 + 39835 + 53327 + 52077 + 48817 <!--Group B-->+ 51777 + 21235 + 39225 + 25825 + 42399 + 25667 + 60810 + 30210 + 26144 + 63803 + 47546 + 30210 <!--Group C-->+ 77411 + 58951 + 11252 + 75000 + 75000 + 71368 + 92302 + 11326 + 71849 + 84016 + 75000 + 11258 <!--Group D-->+ 50500 + 57367 + 39899 + 62500 + 618 + 50500 + 55180 + 38126 + 59588 + 48700 + 41744 + 50768 <!--Group E-->+ 20607 + 29520 + 61341 + 38818 + 28864 + 39537 + 20779 + 75051 + 29520 + 20572 + 39392 + 74292 <!--Group F-->+ 57057 + 41591 + 20697 + 54289 + 45228 + 56011 + 29030 + 57565 + 57478 + 45228 + 52511 + 26045 <!--Group G-->+ 70700 + 38764 + 50441 + 34910 + 51765 + 34598 + 35447 + 81000 + 29884 + 81000 + 51610 + 31900 <!--Group H-->+ 47415 + 55130 + 34015 + 30421 + 28498 + 62295 + 30074 + 46435 + 46435 + 60131 + 41089 + 30464 <!--Round of 16 1st leg-->+ 45228 + 24136 + 52337 + 74320 + 47500 + 81365 + 75374 + 46435 <!--Round of 16 2nd leg-->+ 52038 + 60960 + 63127 + 61602 + 49082 + 38882 + 48015 + 75000 <!--Quarter-finals 1st leg-->+ 63142 + 62594 + 52257 + 74742 <!--Quarter-finals 2nd leg-->+ 39453 + 75380 + 75000 + 52728 <!--Semi-finals 1st leg-->+ 75532 + 63485 <!--Semi-finals 2nd leg-->+ 75567 + 52313 <!--Final-->+ 71412}}<!--Starting from group stage, exclude qualifying rounds and play-off round--> | top_scorer = {{nowrap|[[अर्लिङ हल्यान्ड]] (म्यानचेस्टर सिटी)}}<br />१२ गोल | prevseason = [[२०२१-२२ युएफा च्याम्पियन्स लिग|२०२१-२२]] | nextseason = ''[[२०२२-२४ युएफा च्याम्पियन्स लिग|२०२२-२४]]'' }} '''२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग''' [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युएफा]] द्वारा आयोजित युरोपको प्रिमियर क्लब [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रतियोगिताको ६८औं संस्करण हो, र यसलाई युरोपियन च्याम्पियन क्लब कपबाट [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग|युएफा च्याम्पियन्स लिगमा]] नामकरण गरिएको ३१ औं सिजन हो। फाइनल खेल जुन १० मा [[टर्की|टर्कीको]] [[इस्तानबुल|इस्तानबुल स्थित]] अतातुर्क ओलम्पिक स्टेडियममा भएको थियो। फाइनलमा [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]ले [[इन्टर मिलान]]लाई १-० ले पाराजित गरेर आफ्नो पहिलो च्याम्पियन्स लिग उपाधि हासिल गर्यो। स्टेडियमलाई वास्तवमा [[२०२० युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२०२० यूएफा च्याम्पियन्स लिग फाइनलको]] आयोजना गर्न छानिएको थियो, तर २०२० र [[२०२१ युएफा च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२०२१ को फाइनल]] COVID-19 महामारीको कारण यहाँ हुन सकेन। २०२२-२३ यूएफा च्याम्पियन्स लिगको विजेताले २०२३-२४ यूएफा च्याम्पियन्स लिगको समूह चरणको लागि स्वतः छनोट हुनेछ, साथै २०२३ यूएफा सुपर कप र २०२२-२३ यूएफा युरोपा लिगको विजेता विरुद्ध खेल्ने अधिकार प्राप्त गर्नेछ र २०२३ र २०२५ को फिफा क्लब विश्वकपमा भाग सक्नेछ। [[२०२१-२२ युएफा च्याम्पियन्स लिग|अघिल्लो संस्करणमा]] कीर्तिमानी चौधौं उपाधि जितेको [[रियल म्याड्रिड]] साविक बिजेता थियो, तर सेमिफाइनल मा च्याम्पियन थियो, तर सेमिफाइनलमा [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटीसँग]] पराजित भएको थियो। ==समूह चरण == {{Template:2022–23 UEFA Champions League group tables}} ===ग्रुप ए=== {{2022–23 UEFA Champions League group tables|Group A|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} ===ग्रुप बि === {{2022–23 UEFA Champions League group tables|Group B|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} ===ग्रुप सी === {{2022–23 UEFA Champions League group tables|Group C|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} ===ग्रुप डी=== {{2022–23 UEFA Champions League group tables|Group D|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} ===ग्रुप इ === {{2022–23 UEFA Champions League group tables|Group E|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} ===ग्रुप एफ === {{2022–23 UEFA Champions League group tables|Group F|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} ===ग्रुप जी === {{2022–23 UEFA Champions League group tables|Group G|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} ===ग्रुप एच === {{2022–23 UEFA Champions League group tables|Group H|show_matches=yes|only_pld_pts=no_hide_class_rules}} ==नकाउट चरण== In the [[Single-elimination tournament|knockout phase]], teams play against each other over [[Two-legged tie|two legs]] on a home-and-away basis, except for the one-match final.{{#lst:2022–23 UEFA Champions League knockout phase|Format}} ===ब्राकेट=== <section begin=Bracket />{{#invoke:RoundN|main|columns=4 |style=font-size:90%; white-space:nowrap |score-boxes=3|3rdplace=no|short_brackets=yes |team-width=180|score-width=18 |RD1=[[#अन्तिम १६|अन्तिम १६]] |RD2=[[#क्वाटरफाइनल|क्वाटरफाइनल]] |RD3=[[#सेमीफाइनल|सेमीफाइनल]] |RD4=[[#फाइनल|फाइनल]] <!--अन्तिम १६--> ||{{fbaicon|ENG}} [[लिभरपुल फुटबल क्लब|लिभरपुल]]|2|0|'''2'''|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]'''|5|1|'''6''' ||{{fbaicon|GER}} [[बोरुसिया डर्टमन्ड]]|1|0|'''1'''|{{fbaicon|ENG}} '''[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]'''|0|2|'''2''' ||{{fbaicon|GER}} [[RB Leipzig]]|1|0|'''1'''|{{fbaicon|ENG}} '''[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]'''|1|7|'''8''' ||{{fbaicon|FRA}} [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]|0|0|'''0'''|{{fbaicon|GER}} '''[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]'''|1|2|'''3''' ||{{fbaicon|ITA}} '''[[एसी मिलान]]'''|1|0|'''1'''|{{fbaicon|ENG}} [[टोटनह्याम हट्स्पर फुटबल क्लब|टोटनह्याम हट्स्पर]]|0|0|'''0''' ||{{fbaicon|GER}} [[Eintracht Frankfurt]]|0|0|'''0'''|{{fbaicon|ITA}} '''[[नापोली फुटबल क्लब|नापोली]]'''|2|3|'''5''' ||{{fbaicon|BEL}} [[Club Brugge KV|Club Brugge]]|0|1|'''1'''|{{fbaicon|POR}} '''[[S.L. Benfica|Benfica]]'''|2|5|'''7''' ||{{fbaicon|ITA}} '''[[इन्टर मिलान]]'''|1|0|'''1'''|{{fbaicon|POR}} [[एफसी पोर्तो|पोर्तो]]|0|0|'''0''' <!--क्वाटरफाइनल--> ||{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]'''|2|2|'''4'''|{{fbaicon|ENG}} [[Chelsea F.C.|Chelsea]]|0|0|'''0''' ||{{fbaicon|ENG}} '''[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]'''|3|1|'''4'''|{{fbaicon|GER}} [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]|0|1|'''1''' ||{{fbaicon|ITA}} '''[[एसी मिलान]]'''|1|1|'''2'''|{{fbaicon|ITA}} [[नापोली फुटबल क्लब|नापोली]]|0|1|'''1''' ||{{fbaicon|POR}} [[S.L. Benfica|Benfica]]|0|3|'''3'''|{{fbaicon|ITA}} '''[[इन्टर मिलान]]'''|2|3|'''5''' <!--सेमीफाइनल--> ||{{fbaicon|ESP}} [[रियल म्याड्रिड|रियल म्याड्रिड]]|1|0|'''1'''|{{fbaicon|ENG}} '''[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]'''|1|4|'''5''' ||{{fbaicon|ITA}} [[एसी मिलान]]|0|0|'''0''|{{fbaicon|ITA}} '''[[इन्टर मिलान]]'''|2|1|'''3''' <!--फाइनल--> |10 June – [[अतातुर्क ओलम्पिक स्टेडियम|स्तानाबुल]]|{{fbaicon|ENG}} '''[[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]'''||'''1'''||{{fbaicon|ITA}} [[इन्टर मिलान]]||'''0'''|}}<section end=Bracket /> <section end=Bracket /> ===अन्तिम १६=== {{#lst:2022–23 UEFA Champions League knockout phase|R16}} ===क्वाटरफाइनल=== {{#lst:2022–23 UEFA Champions League knockout phase|QF}} ===सेमीफाइनल=== {{#lst:2022–23 UEFA Champions League knockout phase|SF}} ''' === [[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग#फाइनल|फाइनल]] === {{#lst:2022–23 UEFA Champions League knockout phase|F}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्स|UEFA Champions League|युएफा च्याम्पियन्स लिग}} *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague आधिकारिक वेबसाइट] {{UEFA Champions League seasons}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] iyorac5c3fqmxku1xyc0kyieafl81a2 0 133352 1361714 1146717 2026-06-14T04:40:12Z EmausBot 4055 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[नेपालको संविधान दोस्रो संशोधन, २०७७]]मा ठिक गर्दै 1361714 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[नेपालको संविधान दोस्रो संशोधन, २०७७]] ccrrnnnfpi999chcpuxt237j3ylaxda 0 134090 1361675 1321582 2026-06-13T13:18:20Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361675 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = पाल साम्राज्य | common_name = पाल | status = साम्राज्य | government_type = राजतन्त्र | year_start = सन् ७५० | year_end = ११६१ | p2 = गौड राज्य | flag_p2 = Map_of_the_Shashankas.png | p1 = गुर्जर प्रतिहार वंश | flag_p1 = Map_of_the_Gurjara-Pratiharas_(circa_800-950_CE).png | s1 = चेरो वंश | s2 = सेन वंश | flag_s2 = Map_of_the_Senas.png | s3 = कर्णाट वंश | today = {{ubl|[[भारत]]|[[बङ्गलादेश]]|[[नेपाल]]}} | image_map = Map of the Pala Empire in Asia.png | map_width = 270px | map_caption = पाल साम्राज्य | religion = [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]], [[वज्रयान]], [[शैव सम्प्रदाय|शैव]] }} '''पाल साम्राज्य''' [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा उत्तर-शास्त्रीय अवधिमा एक साम्राज्य शक्ति थियो, जसको उत्पत्ति [[बङ्गाल|बङ्गालको क्षेत्र]]मा भएको थियो। यसको शासक वंशको नाममा यसको नाम राखिएको हो, जसका शासकहरूले नामहरू प्रत्यय पाल ([[प्राकृत]]मा "संरक्षक") सँग समाप्त हुने गरेका थिए। आठौं शताब्दीको उत्तरार्धमा गौडको सम्राटको रूपमा गोपालको निर्वाचनबाट साम्राज्यको स्थापना भएको थियो। पालको किल्ला [[बङ्गाल|बङ्गाल]] र पूर्वी [[बिहार]]मा अवस्थित थियो। == इतिहास == पालहरू चतुर कूटनीतिज्ञ र सैन्य विजेता थिए। तिनीहरूको सेना यसको विशाल युद्ध हात्ती कोर्प्स को लागि प्रख्यात थियो। तिनीहरूको नौसेनाले [[बङ्गालको खाडी]]मा व्यापारिक र रक्षात्मक दुवै भूमिका निर्वाह गरेको थियो। नवौं शताब्दीको प्रारम्भमा सम्राट धर्मपाल र देवपालको नेतृत्वमा यसको चरम सीमामा, पाल साम्राज्य उत्तरी भारतीय उपमहाद्वीपमा प्रमुख शक्ति थियो, यसको क्षेत्र [[सिन्धु गङ्गा मैदान|गङ्गाको मैदान]]सम्म फैलिएको थियो जसको [[उत्तरपूर्वी भारत]], [[नेपाल]] र [[बङ्गलादेश|बङ्गलादेश]]का केही भागहरू समावेश थिए।<ref>{{cite book|author=Sailendra Nath Sen|date=1999|title=Ancient Indian History and Civilization|url=https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&pg=PA280|publisher=New Age International|pages=280–|isbn=978-81-224-1198-0}}</ref><ref name="Majumdar1977">{{cite book|author=R. C. Majumdar|author-link=R. C. Majumdar|date=1977|title=Ancient India|url=https://books.google.com/books?id=XNxiN5tzKOgC&pg=PA268|publisher=Motilal Banarsidass|pages=268–|isbn=978-81-208-0436-4}}</ref> धर्मपालले [[तिब्बत]]का साथै [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्व एसिया]]मा बौद्ध विद्वान एटिस दीपांकरको माध्यमबाट बलियो सांस्कृतिक प्रभाव पनि ल्याएका थिए। [[उत्तर भारत]]को पालको नियन्त्रण अन्ततः अल्पकालीन थियो, किनकि उनीहरूले [[कन्नौज]]को नियन्त्रणको लागि [[गुर्जर प्रतिहार वंश|गुर्जर प्रतिहार]] र [[राष्ट्रकुट वंश]]हरूसँग सङ्घर्ष गरे र पराजित भए। छोटो समयको पतन पछि, सम्राट महिपाल प्रथमले [[दक्षिण भारत|दक्षिण भारती]]य [[चोल वंश|चोल]] आक्रमणहरू विरुद्ध बङ्गाल र बिहारमा शाही किल्लाहरूको रक्षा गरे। सम्राट रामापाल अन्तिम बलियो पाल शासक थिए, जसले [[कामरूप]] र [[कलिङ्ग|कलिङ]]को नियन्त्रण प्राप्त गरे।<ref name=":0">{{cite book|author=Raj Kumar|date=2003|title=Essays on Ancient India|url=https://books.google.com/books?id=qvnjXOCjv7EC|publisher=Discovery Publishing House|page=199|isbn=978-81-7141-682-0}}</ref> == संस्कृति == पाल काललाई बङ्गाली इतिहासको स्वर्णिम युग मानिन्छ। पालहरूले युद्धरत विभाजनहरू बीचको शताब्दीको गृहयुद्ध पछि बङ्गालमा स्थिरता र समृद्धि ल्याए। उनीहरूले अघिल्लो बङ्गाली सभ्यताका उपलब्धिहरूलाई अगाडि बढाए र कला र वास्तुकलाको उत्कृष्ट कार्यहरू सिर्जना गरे। आद्य-[[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली भाषा]]मा चर्यापद तान्त्रिक परम्पराका बौद्ध महासिद्धहरूद्वारा लेखिएको थियो, जसले उनीहरूको शासनमा धेरै पूर्वी भारतीय भाषाहरूको आधार राखेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Dahiya|first=Poonam Dalal|url=https://books.google.com/books?id=tbU6DwAAQBAJ|title=ANCIENT AND MEDIEVAL INDIA EBOOK|date=2017-09-15|publisher=McGraw-Hill Education|isbn=978-93-5260-673-3|pages=411–414|language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:पाल साम्राज्य]] [[श्रेणी:बङ्गालको इतिहास]] [[श्रेणी:भारतका बौद्ध वंशहरू]] 640io5ivwkfmtpcdbdc84etgai764n4 0 135355 1361740 1357338 2026-06-14T07:29:04Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] जोडियो 1361740 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition |tourney_name = युएफा च्याम्पियन्स लिग |year = २०२३-२४ |image = Wembley Stadium, illuminated.jpg |size = 275px |caption = [[Wembley Stadium]] in [[London]] hosted the final |dates = {{nowrap|''Qualifying:''<br />27 June – 30 August 2023<br />''Competition proper:''<br />19 September 2023 – 1 June 2024}} |num_teams = ''Competition proper:'' 32<br />''Total:'' 78 | associations = 53 | champion_other = {{fbaicon|ESP}} [[रियल म्याड्रिड]] | count = 15 | second_other = {{fbaicon|GER}} [[बोरुसिया डर्टमन्ड]] |matches = 125 |goals = 375 |attendance = {{#expr: <!--Group A-->+ 46911 + 75000 + 73204 + 35690 + 51776 + 73249 + 75000 + 36099 + 51733 + 75000 + 73073 + 34726 <!--Group B-->+ 33544 + 58860 + 37040 + 34206 + 39595 + 38133 + 60024 + 34200 + 29403 + 59987 + 37456 + 35000 <!--Group C-->+ 65207 + 18422 + 73445 + 51649 + 29820 + 72062 + 42449 + 68509 + 73562 + 15855 + 37841 + 73420 <!--Group D-->+ 36591 + 60917 + 28227 + 66573 + 71825 + 56002 + 36815 + 30071 + 52944 + 34419 + 69010 + 27134 <!--Group E-->+ 44008 + 46168 + 61742 + 56063 + 44031 + 55844 + 60863 + 36612 + 50555 + 43992 + 63574 + 56391 <!--Group F-->+ 65695 + 47379 + 81365 + 52009 + 47356 + 52024 + 81365 + 75649 + 46435 + 75292 + 81365 + 52037 <!--Group G-->+ 31500 + 50204 + 45228 + 47201 + 42209 + 31500 + 51049 + 41961 + 51402 + 31500 + 43331 + 49443 <!--Group H-->+ 40989 + 46729 + 13509 + 49722 + 41409 + 13651 + 49147 + 44830 + 47209 + 43533 + 48113 + 13550 <!--Round of 16 1st leg-->+ 49111 + 49529 + 46435 + 73709 + 34950 + 57470 + 35853 + 45028 <!--Round of 16 2nd leg-->+ 60257 + 50301 + 39336 + 69196 + 81365 + 75000 + 51531 + 76126 <!--Quarter-finals 1st leg-->+ 60221 + 68641 + 76680 + 47470 <!--Quarter-finals 2nd leg-->+ 75000 + 81365 + 52306 + 50309 <!--Semi-finals 1st leg-->+ 81365 + 75000 <!--Semi-finals 2nd leg-->+ 46435 + 76579 <!--Final-->+ 86212}}<!--Starting from group stage, exclude qualifying rounds and play-off round--> |top_scorer = {{nowrap|[[ह्यारी केन]] ([[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]])<br />[[किलियन एम्बाप्पे]] ([[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]])<br />8 goals each}} | player = [[भिनिसियस जुनियर]] (रियल म्याड्रिड)<ref name="UCL player">{{cite news|date=3 June 2024|title=Vinícius Júnior named 2023/24 UEFA Champions League Player of the Season|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/028e-1b0b054fab71-50d454377428-1000--player-of-the-season-vinicius-junior/|access-date=3 June 2024|website=UEFA.com|publisher=Union of European Football Associations}}</ref> | young_player = [[Jude Bellingham]] (रियल म्याड्रिड)<ref name="UCL Young Player">{{cite news|date=3 June 2024|title=Jude Bellingham named 2023/24 UEFA Champions League Young Player of the Season|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/028e-1b0b05935263-f0f77020d8a3-1000--young-player-of-the-season-jude-bellingham/|access-date=3 June 2024|website=UEFA.com|publisher=Union of European Football Associations}}</ref> |prevseason = [[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग|२०२२-२३]] |nextseason = [[२०२४-२५ युएफा च्याम्पियन्स लिग|२०२४-२५]] }} '''२०२२-२४ युएफा च्याम्पियन्स लिग''' [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ]]द्वारा आयोजित युरोपको प्रिमियर क्लब [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रतियोगिताको ६९ औं सिजन हो। युरोपियन च्याम्पियन क्लब कपबाट [[युइएफए च्याम्पियन्स लिग|युएफा च्याम्पियन्स लिग]] नामकरण गरे पछिको यो ३२ औं सिजन हो। १ जुन २०२४ मा [[बेलायत|इंग्ल्याण्डको]] [[लन्डन|लण्डनस्थित]] वेम्बली स्टेडियममा भएको फाइनलमा [[रियल म्याड्रिड]]ले [[बोरुसिया डर्टमन्ड|बोरुसिया डर्टमुन्ड]]लाई २-० ले पराजित गर्दै १५औं पटक उपाधी जितेको थियो।<ref>{{Cite web |date=24 September 2019 |title=Champions League final hosts for 2021, 2022, 2023 and 2024 |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0255-0e99f55f1d05-6273cba59e7c-1000--champions-league-final-hosts-for-2021-2022-2023-and-2024/ |access-date=27 July 2022 |publisher=[[UEFA]]}}</ref> २०२३-२४ यूएफा च्याम्पियन्स लिगको विजेता २०२४-२५ यूएफा च्याम्पियन्स लिग लिग चरणको लागि स्वतः योग्य हुनेछन्, र २०२४ यूएफा सुपर कपमा युरोपा लिगका विजेताहरू विरुद्ध छनोट हुनेछ। संयुक्त राज्य अमेरिकामा ३२ टिम सहभागी २०२५ फिफा क्लब विश्व कप मा पनि प्रवेश पाउनेछ। इंगलिस प्रिमियर क्लब [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] साविक बिजेता हो, उसले [[२०२२-२३ युएफा च्याम्पियन्स लिग|अघिल्लो संस्करण]]मा आफ्नो पहिलो च्याम्पियन्स लिग उपाधि जितेको थियो । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्स|UEFA Champions League|युएफा च्याम्पियन्स लिग}} *[http://www.uefa.com/uefachampionsleague आधिकारिक वेबसाइट] {{UEFA Champions League seasons}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] nulczqclst6g2xkrl8ugmk2kw2u87y4 0 139905 1361703 1320400 2026-06-13T17:18:19Z Symphonicallyu 77742 1361703 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writing system | name = तमिल ब्राह्मी | type = [[अक्षरात्मक लिपि]] | languages = [[पुरानो तमिल]] | fam1 = [[मिस्री चित्रलिपि|इजिप्टेली चित्रलिपि]] | fam2 = [[आदिम सिनाली लिपि|आदिम सिनाली]] | fam3 = [[फोनेसियाली वर्णमाला|फोनेसियाली ]] | fam4 = [[अरामी वर्णमाला|अरामी]] | fam5 = [[ब्राह्मी लिपि|ब्राह्मी]] | sisters = [[भट्टिप्रोलु लिपि|भट्टिप्रोलु]], [[गुप्त लिपि|गुप्त]], [[सिंहली लिपि|सिंहली]] | children = [[वाट्टेलुट्टु]], [[पल्लव लिपि|पल्लव]] | iso15924 = | sample = Tamil Brahmi.png | imagesize = 250px | caption = }} '''तमिल ब्राह्मी''', जसलाई '''तमिली''' वा '''डामिली''' पनि भनिन्छ, [[दक्षिण भारत]]मा [[ब्राह्मी लिपि]]को एक संस्करण थियो। यो पुरानो तमिलको प्रारम्भिक रूपमा शिलालेखहरू लेख्न प्रयोग गरिएको थियो। तमिल ब्राह्मी लिपि ईसापूर्व तेस्रो शताब्दी र पहिलो शताब्दीको बीचमा पुरालेखीय र स्तरीकृत रूपमा मिति गरिएको छ, र यो [[तमिलनाडु]], [[केरल]], [[आन्ध्र प्रदेश]] र [[श्रीलङ्का]]का धेरै भागहरूमा प्रमाणित सबैभन्दा पुरानो ज्ञात लेखन प्रणाली हो। गुफाको प्रवेशद्वार, ढुङ्गाको खाट, भाँडाकुँडा, जारको चिहान, सिक्का, मोहर रऔँठीहरूमा तमिल ब्राह्मी शिलालेखहरू फेला परेका छन्।<ref>{{cite book|last=Jain|first=Sagarmal|title=Aspects of Jainology: Volume VI|year=1998|chapter=Jain Literature [From earliest time to c. 10th A.D.]}}</ref> == नमुना पाठ == ====== आधुनिक तमिल लिपि ====== <blockquote>ஆதிநா ளரசர் தங்க ளருங்குல மைந்து மாக்கி ஓதநீ ருலகின் மிக்க வொழுக்கமுந் தொழிலுந் தோற்றித் தீதுதீர்ந் திருந்த பெம்மான் திருவடி சாரச் சென்று நீதி நூற்றுலகம் காத்து நிலந்திரு மலர நின்றார்</blockquote> ====== प्राचीन तमिल ब्राह्मी ====== <blockquote>𑀆𑀢𑀺𑀦𑀸 𑀴𑀭𑀘𑀭𑁆 𑀢𑀗𑁆𑀓 𑀴𑀭𑀼𑀗𑁆𑀓𑀼𑀮 𑀫𑁃𑀦𑁆𑀢𑀼 𑀫𑀸𑀓𑁆𑀓𑀺 𑀑𑀢𑀦𑀻 𑀭𑀼𑀮𑀓𑀺𑀷𑁆 𑀫𑀺𑀓𑁆𑀓 𑀯𑁄𑁆𑀵𑀼𑀓𑁆𑀓𑀫𑀼𑀦𑁆 𑀢𑁄𑁆𑀵𑀺𑀮𑀼𑀦𑁆 𑀢𑁄𑀶𑁆𑀶𑀺𑀢𑁆 𑀢𑀻𑀢𑀼𑀢𑀻𑀭𑁆𑀦𑁆 𑀢𑀺𑀭𑀼𑀦𑁆𑀢 𑀧𑁂𑁆𑀫𑁆𑀫𑀸𑀷𑁆 𑀢𑀺𑀭𑀼𑀯𑀝𑀺 𑀘𑀸𑀭𑀘𑁆 𑀘𑁂𑁆𑀷𑁆𑀶𑀼 𑀦𑀻𑀢𑀺 𑀦𑀽𑀶𑁆𑀶𑀼𑀮𑀓𑀫𑁆 𑀓𑀸𑀢𑁆𑀢𑀼 𑀦𑀺𑀮𑀦𑁆𑀢𑀺𑀭𑀼 𑀫𑀮𑀭 𑀦𑀺𑀷𑁆𑀶𑀸𑀭𑁆</blockquote> ====== देवनागरी नेपाली ====== <blockquote>राजा आदिना सुनको राजा बनेका छन् उनी पढाइको संसारमा धेरै समृद्ध जीवनवृतिबाट आएका थिए दिदुथिर्न थिरुन्डा पेम्मान तिरुवादी सारा गए न्यायको संसार उभियो र फस्ट्यो</blockquote> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:तमिल भाषा]] la1cgovlhtvi456nj1lsw04ym2olkqg 0 140159 1361678 1321476 2026-06-13T13:18:49Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361678 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = पहलवी साम्राज्य | common_name = पहलवी साम्राज्य | era = [[शास्त्रीय पुरातनता]] | government_type = [[सामन्तवाद]] [[राजतन्त्र]] | year_start = २४७ ईपूर्व | year_end = २२४ | p1 = सेल्युसिड साम्राज्य | border_p1 = no | s1 = सासानी साम्राज्य | symbol_type = | image_map = Map of the Parthian Empire under Mithridates II.svg | image_map_caption = ९४ ईपूर्वमा पहलवी साम्राज्य यसको सबैभन्दा ठुलो हदसम्म, मिथ्रिडेट्स द्वितीयको शासनकालमा | image_coat = | capital = [[टिसोफोन]] | common_languages = {{plainlist| *[[पहलवी भाषा|पहलवी]] (आधिकारिक, न्यायालय, साहित्य) *[[युनानी भाषा|युनानी]] (आधिकारिक) *[[आरामाइकेली भाषा|आरामी]] (''[[सम्पर्क भाषा]]'')}} | religion = {{plainlist| *[[पारसी धर्म]] *[[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]] }} }} '''पहलवी साम्राज्य''' एक प्रमुख इरानी राजनीतिक र सांस्कृतिक शक्तिको रूपमा प्राचीन इरानमा २४७ ईपूर्वदेखि २२४ ईस्वीसम्म केन्द्रित थियो। पहलवी साम्राज्यले [[इरान]]को उत्तरपूर्वमा पार्थियाको क्षेत्र माथि विजय प्राप्त गर्न मा पार्नी जनजातिको नेतृत्व गरे, त्यसपछि एन्ड्रगोरस को तहत एक क्षत्रपी (प्रान्त), जो सेल्यूकिड साम्राज्य को विरुद्ध विद्रोह गर्दै थियो। मिथ्रिडेट्स प्रथम (शासनकाल १७१ - १३२ ईसा पूर्व) ले मिडिया र मेसोपोटामियालाई सेल्यूकिड्सबाट कब्जा गरेर साम्राज्यको व्यापक विस्तार गरे। आफ्नो चरम सोत्कर्षमा, पहलवी साम्राज्य [[युफ्रेटिस नदी|युफ्रेटिस]]को उत्तरी पहुँचसम्म फैलिएको थियो, जुन अहिले मध्य-पूर्वी [[टर्की]] हो, हालको [[अफगानिस्तान]] र पश्चिमी [[पाकिस्तान]]सम्म फैलिएको थियो। [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागरीय बेसिन]]मा [[रोमन साम्राज्य]] र [[चीन]]को [[हान राजवंश]]को बीचमा [[रेसम मार्ग]] व्यापार मार्गमा अवस्थित यो साम्राज्य व्यापार र वाणिज्यको केन्द्र बन्यो।<ref>{{citation |last=An |first=Jiayao |title=Silk Road Studies: Nomads, Traders, and Holy Men Along China's Silk Road |volume=7 |pages=79–94 |year=2002 |editor-last=Juliano, Annette L. and Judith A. Lerner |chapter=When Glass Was Treasured in China |location=Turnhout |publisher=Brepols Publishers |isbn=978-2-503-52178-7}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:पहलवी साम्राज्य]] [[श्रेणी:एसियाका भूतपूर्व साम्राज्यहरू]] 58dac854iuau8dj0c9n1dqfd2ehiwk0 0 140335 1361674 1320035 2026-06-13T13:18:12Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361674 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{ubl|{{native name|ja|大日本帝國|italics=off|paren=omit}}|''दाइ निप्पोन टेकोकु'' वा <br>''दाइ निहोन टेकोकु''}} | conventional_long_name = जापानी साम्राज्य | common_name = जापान | era = {{nowrap|[[मेइजी अवधि|मेइजी]]{{*}}[[ताइशो अवधि|ताइशो]]{{*}}[[शोवा अवधि|शोवा]]}} | life_span = सन् १८६८–१९४७ | year_start = सन् १८६८ | year_end = सन् १९४७ | date_start = ३ जनवरी | date_end = ३ मे | event_start = [[मेइजी पुनर्स्थापना]] | event_end = [[जापानको संविधान|पुनर्गठन]] | event1 = [[मेइजी संविधान]] | date_event1 = ११ फेब्रुअरी १८८९ | event2 = [[पहिलो चीन-जापानी युद्ध]] | date_event2 = २५ जुलाई १८९४ | event3 = [[रुस-जापानी युद्ध]] | date_event3 = ८ फेब्रुअरी १९०४ | event4 = [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्व युद्ध]] | date_event4 = २३ अगस्ट १९१४ | event5 = [[मुकदेन घटना]] | date_event5 = १८ सेप्टेम्बर १९३१ | event6 = {{nowrap|[[दोस्रो चीन-जापानी युद्ध]]}} | date_event6 = ७ जुलाई १९३७ | event7 = [[राजकिय नियम सहायता सङ्घ]] | date_event7 = १२ अक्टोबर १९४० | event8 = [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]] | date_event8 = ७ डिसेम्बर १९४१ | event9 = [[जापानको आत्मसमर्पण]] | date_event9 = २ सेप्टेम्बर १९४५ | iso3166code = omit | image_flag = Flag of Japan (1870–1999).svg | flag_type_article = जापानको झन्डा | image_coat = Imperial Seal of Japan.svg | symbol_type = राजकिय छाप | symbol_type_article = Imperial Seal of Japan | p1 = टोकुगावा शोगुनेट | flag_p1 = Flag of the Tokugawa Shogunate.svg | p2 = इजो गणतन्त्र | flag_p2 = Seal of Ezo.svg | s1 = जापानको कब्जा{{!}}ओगटेको जापान | flag_s1 = Flag of Allied Occupied Japan.svg | border_s1 = no | flag_s2 = Flag of Japan.svg | s2 = जापान | status = [[सार्वभौम राज्य]] (सन् १८६८–१९४५)<br />[[जापानको कब्जा|सैन्य कब्जा]] (सन् १९४५–१९४७) | image_map = Japanese Empire (orthographic projection).svg | image_map_caption = सन् १९४२ मा जापानको साम्राज्य चरमोत्कर्षमा: {{plainlist | style = padding-center: 0.6em; text-align: center; | * {{Legend|#145A37|[[जापान]]}} * {{Legend|#148237|उपनिवेशहरू ([[कोरिया]], [[ताइवान]], [[काराफुटो]]) / [[दक्षिण सागर जनादेश|जनादेश]]}} * {{Legend|#5FAF5F|[[कठपुतली राज्यहरू]] / [[संरक्षकहरू]] / अधिकृत क्षेत्रहरू}} }} | national_anthem = <br/>(सन् १८६९–१९४५)<br />君が代<br/>''[[किमिगायो]]''<br/>"राजकिय महामहिमको शासनकाल"<br/><ref>{{cite web |title=Explore Japan National Flag and National Anthem |url=http://web-japan.org/kidsweb/explore/national/index.html |accessdate=January 29, 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=National Symbols |url=http://www.japan-guide.com/e/e2270.html |accessdate=January 29, 2017 |url-status=dead |archivedate=February 2, 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202040038/http://www.japan-guide.com/e/e2270.html}}</ref><br/>[[चित्र:Kimi ga Yo 1930.ogg|noicon|center]] | national_motto = <br/>(सन् १८६८–१९१२)<br />[[मेइजी युग|五箇条の御誓文]]<br />''गोकाजो नो गोसेइमोन''<br />"[[बडापत्रको शपथ|पाँच लेखमा शपथ]]" | capital = {{plainlist| *[[क्योटो]] (१८६८–१८६९)<ref>{{Cite book |publisher=Routledge |isbn=9781884964046 |title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania |date=1996 |editor=Schellinger and Salkin |location=UK |chapter=Kyoto |chapter-url=https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA515 |page=515ff}}</ref> *[[टोकियो सहर]] (सन् १८६९–१९४३) *[[टोकियो]] (सन् १९४३–१९४७)}} | largest_city = {{plainlist| *टोकियो सहर (सन् १८६९–१९४३) *टोकियो (सन् १९४३–१९४७)}} | religion = {{plainlist| *''न्यायिक रूपमा:'' [[धर्मनिरपेक्ष राज्य]] *''वास्तविक:'' [[शिन्तो राज्य]] ([[राज्य धर्म]])}} | official_languages = [[जापानी भाषा|जापानी]] | regional_languages = {{plainlist| *[[ताइवानी होक्कियन|होक्कियन]] *[[ताइवानी मन्डारिन|मन्डारिन]] *[[ताइवानी हक्का|हक्का]] *[[कोरियाली भाषा|कोरियाली]]}} | government_type = {{nowrap|[[एकात्मक राज्य|एकात्मक]] [[निरपेक्ष राजतन्त्र]]}}<br />(१८६८–१८८९) *[[दाइजो-कान]] अन्तर्गत <br />(१८६८–१८८५) एकात्मक संसदीय अर्ध-संवैधानिक राजतन्त्र<br />(१८८९–१९४७)<ref name=ndlconstitution>{{cite web |title=Chronological table 5 December 1, 1946 – June 23, 1947 |publisher=[[National Diet Library]] |url=http://www.ndl.go.jp/constitution/e/etc/history05.html |access-date = September 30, 2010}}</ref> [[जापानको सहयोगी कब्जा|सैन्य कब्जा]] अन्तर्गत <br /> (१९४५–१९४७) | title_leader = [[जापानको सम्राट|सम्राट]] | leader1 = [[सम्राट मेइजी|मेइजी]] | year_leader1 = सन् १८६८–१९१२ | leader2 = [[सम्राट ताइसो|ताइसो]] | year_leader2 = सन् १९१२–१९२६ | leader3 = [[हिरोहितो|सोवा]] | year_leader3 = सन् १९२६–१९४७ | title_deputy = [[जापानका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री]] | deputy1 = [[इटो हिरोबुमी]] | year_deputy1 = १८८५–१८८८ (पहिलो) | deputy2 = [[शिगेरु योशिदा]] | year_deputy2 = १९४६–१९४७ (अन्तिम) | legislature = कुनै पनि छैन ([[अध्यादेश द्वारा शासन]]) (१८६८–१८७१)<br>[[साथीहरूको घर (जापान)|साथीहरूको घर]] (१८७१–१८८९)<br>[[राष्ट्रिय डाइट|राष्ट्रिय डाइट]] (सन् १८८९ देखि) | house1 = [[साथीहरूको घर (जापान)|साथीहरूको घर]] (१८८९–१९४७) | house2 = [[प्रतिनिधि सभा (जापान)|प्रतिनिधि सभा]] (सन् १८९० देखि) | stat_year1 = सन् १९३८<ref name=Harrison3>{{cite book |last1=Harrison |first1=Mark |title=The Economics of World War II: Six Great Powers in International Comparison |date=2000 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521785037 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=ZgFu2p5uogwC |access-date=October 2, 2016}}</ref> | stat_area1 = १९८४०००<!-- {{Formatnum:{{#expr:(382+1602)*1000}}}} --> | stat_year2 = सन् १९२० | stat_year3 = सन् १९४० | stat_pop2 = ७७,७००,०००<ref name=JSTOR>{{Cite journal |last1=Taeuber |first1=Irene B. |last2=Beal |first2=Edwin G. |jstor=1025496 |title=The Demographic Heritage of the Japanese Empire |journal=[[Annals of the American Academy of Political and Social Science]] |publisher=[[SAGE Publications]] |volume=237 |page=65 |date=January 1945 |doi=10.1177/000271624523700108 |s2cid=144547927}}</ref> | stat_pop3 = १०५,२००,०००<ref name=JSTOR>{{Cite journal |last1=Taeuber |first1=Irene B. |last2=Beal |first2=Edwin G. |jstor=1025496 |title=The Demographic Heritage of the Japanese Empire |journal=[[Annals of the American Academy of Political and Social Science]] |publisher=[[SAGE Publications]] |volume=237 |page=65 |date=January 1945 |doi=10.1177/000271624523700108 |s2cid=144547927}}</ref> | currency = {{plainlist| *[[जापानी येन]] *[[कोरियाली येन]] *[[ताइवानी येन]]}} | stat_area4 = ७४००००० | stat_year4 = सन् १९४२ | ref_area4 = <ref>{{Cite journal |last=Conrad |first=Sebastian |date=2014 |title=The Dialectics of Remembrance: Memories of Empire in Cold War Japan |url=https://core.ac.uk/download/pdf/199424523.pdf |url-status=live |journal=[[Comparative Studies in Society and History]] |volume=56 |issue=1 |pages=8 |doi=10.1017/S0010417513000601 |issn=0010-4175 |jstor=43908281 |s2cid=146284542 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708000924/https://core.ac.uk/download/pdf/199424523.pdf |archive-date=2020-07-08 |access-date=2020-07-07 |quote=In 1942, at the moment of its greatest extension, the empire encompassed territories spanning over 7,400,000 square kilometers.}}</ref> }} '''जापानको साम्राज्य''', जसलाई '''जापानी साम्राज्य''', '''शाही जापान''', वा केवल '''जापान''' पनि भनिन्छ, जापानी [[साम्राज्य]] थियो जुन सन् १८६८ मा [[मेइजी पुनर्स्थापना]]देखि सन् १९४७ मा [[जापानको संविधान|जापानको सुधारिएको संविधान]] लागु नभएसम्म अस्तित्वमा थियो। २९ अगस्ट १९१० देखि २ सेप्टेम्बर १९४५ सम्म, यसले नाइची (जापानी द्वीपसमूह र १९४३ पछिकाराफुतो) र गाइची ([[कोरिया]], [[ताइवान]], क्वान्तुङ, र १९४३ भन्दा पहिलेको काराफुतो) लाई प्रशासित गर्यो। दक्षिण सागर म्यान्डेट जापानी प्रशासन अन्तर्गत [[राष्ट्र सङ्घ]]को नाममा एकल जापानी निर्भर क्षेत्र थियो। [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]]को अन्तिम चरणमा, जापानले बाँकी एक्सिसको साथ पराजित भएपछि, औपचारिक जापानी आत्मसमर्पणको उपकरण विजयी मित्रराष्ट्रहरूको पोट्सड्याम घोषणाको अनुपालनमा जारी गरिएको थियो, र जापानी वास्तविक क्षेत्र पछि जापानी द्वीपसमूहलाई मात्र ढाक्न संकुचित भयो जुन आजको रूपमा छ। [[दोस्रो चीन-जापानी युद्ध]] र [[प्रशान्त युद्ध]]को समयमा साम्रज्यिकजापानी सशस्त्र सेनाले सुरुमा ठुलो मात्रामा सैन्य सफलता हासिल गर्यो। यद्यपि, १९४२ देखि, र विशेष गरी मिडवे एटोल र ग्वाडालकानलमा निर्णायक मित्र राष्ट्रहरूको प्रगति पछि, जापान [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] विरुद्ध रक्षात्मक अडान लिन बाध्य भयो। अमेरिकी नेतृत्वको टापु-घुम्ने अभियानले त्यसपछिका तीन वर्षमा जापानको धेरै महासागरीय टापुहरूको सम्पत्ति गुमायो। अन्ततः, अमेरिकी सेनाले इवो जिमा र ओकिनावा टापु कब्जा गर्‍यो, जसले गर्दा जापानी मुख्यभूमि असुरक्षित र महत्त्वपूर्ण नौसेना रक्षा बल बिना नै रह्यो। अगस्ट १९४५ सम्ममा, मुख्य भूमि जापानमा मित्र राष्ट्रहरूको आक्रमणको योजना बनाइएको थियो, तर पश्चिमी मित्र राष्ट्रहरू र [[सोभियत सङ्घ]]को प्रमुख सफलताको सामना गर्दै [[जापानको आत्मसमर्पण|जापानले आत्मसमर्पण]] गरेपछि, [[हिरोसिमा]] र [[नागासाकी]]मा परमाणु बम विस्फोट र मन्चुरियामा सोभियत सङ्घको आक्रमण पछि, प्रशान्त युद्ध आधिकारिक रूपमा सेप्टेम्बर २, १९४५ मा समाप्त भयो, जसले गर्दा जापानमा मित्र राष्ट्रहरूको कब्जाको सुरुवात भयो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:जापानी साम्राज्य| ]] [[श्रेणी:एसियाका भूतपूर्व साम्राज्यहरू]] cvtri8dxo29ev9qkrffr25869vhbffd 0 141766 1361739 1357339 2026-06-14T07:27:08Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] जोडियो 1361739 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition |tourney_name = UEFA Champions League |year = 2024–25 |image = Allianz Arena 2008-02-09.jpg |size = 290px |caption = फाइनल जर्मनीको म्यूनिखको एलियान्ज एरेना |dates = {{nowrap|''Qualifying:''<br />9 July – 28 August 2024<br />''Competition proper:''<br />17 September 2024 – 31 May 2025}} |num_teams = ''Competition proper:'' 36<br />''Total:'' 81 |associations = 53 |champion_other = {{fbaicon|FRA}} [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]] |count = 1 |second_other = {{fbaicon|ITA}} [[Inter Milan]] |matches = 189 |goals = 618 |attendance = {{#expr: <!--League phase Matchday 1-->+ 31500 + 40417 + 59826 + 75000 + 71288 + 40024 + 17612 + 23130 + 56826 + 19961 + 50922 + 39951 + 42297 + 44238 + 13296 + 22858 + 57856 + 14518 <!--League phase Matchday 2-->+ 20232 + 60000 + 60103 + 30210 + 81365 + 45097 + 56391 + 34400 + 22500 + 21636 + 8752 + 38991 + 12462 + 59816 + 48205 + 45228 + 23205 + 62028 <!--League phase Matchday 3-->+ 58649 + 9590 + 59594 + 41847 + 9246 + 41306 + 47511 + 74642 + 23691 + 21614 + 15510 + 61197 + 31500 + 50312 + 24018 + 50116 + 45228 + 61687 <!--League phase Matchday 4-->+ 34400 + 22132 + 23084 + 81365 + 57551 + 59790 + 48312 + 75561 + 47453 + 23466 + 17420 + 18033 + 75222 + 42774 + 48886 + 47369 + 60000 + 75000 <!--League phase Matchday 5-->+ 18110 + 22500 + 29211 + 31500 + 46317 + 75000 + 63174 + 47011 + 47386 + 41372 + 21502 + 13581 + 42589 + 22420 + 57456 + 20019 + 59546 + 35100 <!--League phase Matchday 6-->+ 9241 + 18158 + 22967 + 30210 + 22254 + 25065 + 57079 + 40406 + 15778 + 59134 + 45796 + 53717 + 60157 + 81365 + 45000 + 40890 + 60650 + 60000 <!--League phase Matchday 7-->+ 13508 + 19469 + 66820 + 26801 + 26700 + 36648 + 59782 + 22500 + 63225 + 15282 + 33478 + 66030 + 18010 + 60024 + 56544 + 43106 + 47818 + 73692 <!--League phase Matchday 8-->+ 42824 + 30210 + 81365 + 31500 + 42728 + 75000 + 71601 + 23389 + 9048 + 18856 + 41402 + 44071 + 51237 + 35000 + 26851 + 37328 + 15405 + 60000 <!--Knockout round play-offs 1st leg-->+ 15831 + 24242 + 52081 + 39886 + 12159 + 41543 + 57406 + 45000 <!--Knockout round play-offs 2nd leg-->+ 47211 + 21727 + 77023 + 35000 + 60776 + 80300 + 75000 + 54749 <!--Round of 16 1st leg-->+ 47511 + 26890 + 77261 + 34400 + 62437 + 81365 + 75000 + 43789 <!--Round of 16 2nd leg-->+ 59765 + 42461 + 69304 + 59410 + 47111 + 48042 + 30210 + 55536 <!--Quarter-finals 1st leg-->+ 47681 + 60110 + 49760 + 75000 <!--Quarter-finals 2nd leg-->+ 42535 + 77073 + 81365 + 75625 <!--Semi-finals 1st leg-->+ 59664 + 50314 <!--Semi-finals 2nd leg-->+ 47511 + 75504 <!--Final-->+ 64327}}<!--Starting from league phase, exclude qualifying rounds and play-off round--> |top_scorer = {{nowrap|[[Serhou Guirassy]] ([[Borussia Dortmund]])}}<br />[[Raphinha]] ([[FC Barcelona|Barcelona]])<br />13 goals each |player = {{nowrap|[[Ousmane Dembélé]] (Paris Saint-Germain)<ref name="UCL player"/>}} |young_player = [[Désiré Doué]] (Paris Saint-Germain)<ref name="UCL Young Player"/> |prevseason = [[2023–24 UEFA Champions League|2023–24]] |nextseason = ''[[2025–26 UEFA Champions League|2025–26]]'' }} '''२०२४-२५ युएफा च्याम्पियन्स लिग''' [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युएफा]] च्याम्पियन्स लिग [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ]] युइएफएद्वारा आयोजित युरोपको प्रिमियर क्लब [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रतियोगिताको ७०औँ सिजन हो, र युरोपियन च्याम्पियन क्लब कपबाट युइएफए च्याम्पियन लिगमा नामाकरण गरिएपछिको ३३ औँ सिजन हो। यो नयाँ ढाँचा अन्तर्गत पहिलो सिजन हुनेछ, जसमा ३६ सहभागी टोलीहरूले लिग चरणमा विभिन्न विपक्षीहरू विरुद्ध आठ खेलहरू खेल्नेछन्, सबै टोलीहरू संयुक्त समूहमा स्थान पाइन्छन्। यसले प्रतियोगितामा खेलिने खेलहरूको कुल सङ्ख्या १२५ बाट बढाएर १८९ (छनोट चरणहरू बाहेक) गर्नेछ। ३१ मे २०२५ मा जर्मनीको म्यूनिखको एलियान्ज एरेनामा भएको फाइनलमा [[लुइस एनरिके]]को [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट जर्मेन]]ले सिमोन सिमोनी इन्जागीको इन्टर मिलानलाई ५-० ले हराएर आफ्नो पहिलो च्याम्पियन्स लिग उपाधी जित्यो। <ref>{{cite news |date=16 July 2021 |title=Venues appointed for club competition finals |url=https://www.uefa.com/news-media/news/026b-12c542441355-1c2040c5e54b-1000/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716203913/https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/026b-12c542441355-1c2040c5e54b-1000/ |archive-date=16 July 2021 |access-date=16 July 2021 |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1de417608530-15b01ff7b150-1000/ |title=Paris win Champions League: Doué double helps secure record-breaking final win against Inter |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=31 May 2025 |access-date=31 May 2025}}</ref> युएफा च्याम्पियन्स लिगको विजेताहरू स्वत रूपमा २०२५-२६ युएफा च्याम्पियन लिग चरण, २०२५ फिफा इन्टरकन्टिनेन्टल कप, २०२९ फिफा क्लब विश्व कपका लागि छनोट हुनेछ, र युएफा युरोपा लिगको विजेताको बिरूद्ध खेल्न पाउँनेछ । १५औं उपाधि जितेको [[रियल म्याड्रिड]] डिफेन्डिङ च्याम्पियन हो। == लिग चरण == २०२४-२५ युएफा च्याम्पियन्स लिगको लिग चरणको ड्र २९ अगस्ट २०२४, मध्य युरोपेली समय १८:००मा मोनाकोको ग्रिमाल्डी फोरममा भएको थियो।<ref>{{cite web |title=UEFA Champions League: League phase draw |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/draws/2025/2001883/ |access-date=26 August 2024 |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations}}</ref><ref>{{cite web |title=UEFA: Men's Club Competition Season Kick-Off |url=https://www.grimaldiforum.com/en/events-schedule-monaco/uefa-men-s-club-competition-season-kick-off |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240827170248/https://www.grimaldiforum.com/en/events-schedule-monaco/uefa-men-s-club-competition-season-kick-off |archive-date=27 August 2024 |access-date=27 August 2024 |publisher=[[Grimaldi Forum]]}}</ref> ३६ टोलीहरूलाई उनीहरूको युएफा क्लब गुणांकको आधारमा नौ टोलीको चार पटमा विभाजन गरिएको थियो, च्याम्पियन्स लिग डिफेन्डिङ च्याम्पियन बाहेक, जसलाई स्वचालित रूपमा पट १ मा शीर्ष वरीयताको रूपमा राखिएको थियो। लिग चरणमा जम्मा १६ राष्ट्रिय संघहरूको प्रतिनिधित्व छ। === टेबल === शीर्ष आठ स्थानमा रहेका टोलीहरूले राउन्ड अफ १६ को लागि बाई पाउनेछन्। ९ औं देखि २४ औं स्थानमा रहेका टोलीहरूले नकआउट चरणको प्ले-अफमा प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्, जसमा ९ औं देखि १६ औं स्थानमा रहेका टोलीहरू ड्रको लागि छनौट हुनेछन्। २५ औं देखि ३६ औं स्थानमा रहेका टोलीहरू सबै प्रतियोगिताहरूबाट बाहिरिनेछन्, र २०२४-२५ युएफा युरोपा लिगमा पहुँच पाउने छैनन्। <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |section=Table |show_limit=5 |class_rules=[[#Tiebreakers|League phase tiebreakers]] |source=[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/standings UEFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order = LIV, BAR, ARS, INT, ATM, LEV, LIL, AVL, ATA, DOR, RMA, BAY, MIL, PSV, PAR, BEN, MON, BRE, FEY, JUV, CEL, MCI, SPO, BRU, DZG, STU, SHK, BOL, RSB, STM, SPP, RBL, GIR, SAL, SLO, YB <!--Head-to-head--> |hth_RMA=Tied on points (15), goal difference (+8), goals scored (20), away goals (6) and wins (5). Ranked on away wins: रियल म्याड्रिड 2, Bayern Munich 1. |hth_BAY=RMA <!--Update team results below (including date)--> |update=complete |win_ARS=6 |draw_ARS=1 |loss_ARS=1 |gf_ARS=16|ga_ARS=3 <!--Arsenal--> |win_AVL=5 |draw_AVL=1 |loss_AVL=2 |gf_AVL=13|ga_AVL=6 <!--Aston Villa--> |win_ATA=4 |draw_ATA=3 |loss_ATA=1 |gf_ATA=20|ga_ATA=6 <!--Atalanta--> |win_ATM=6 |draw_ATM=0 |loss_ATM=2 |gf_ATM=20|ga_ATM=12<!--Atlético Madrid--> |win_BAR=6 |draw_BAR=1 |loss_BAR=1 |gf_BAR=28|ga_BAR=13<!--Barcelona--> |win_LEV=5 |draw_LEV=1 |loss_LEV=2 |gf_LEV=15|ga_LEV=7 <!--Bayer Leverkusen--> |win_BAY=5 |draw_BAY=0 |loss_BAY=3 |gf_BAY=20|ga_BAY=12<!--Bayern Munich--> |win_BEN=4 |draw_BEN=1 |loss_BEN=3 |gf_BEN=16|ga_BEN=12<!--Benfica--> |win_BOL=1 |draw_BOL=3 |loss_BOL=4 |gf_BOL=4 |ga_BOL=9 <!--Bologna--> |win_DOR=5 |draw_DOR=0 |loss_DOR=3 |gf_DOR=22|ga_DOR=12<!--Borussia Dortmund--> |win_BRE=4 |draw_BRE=1 |loss_BRE=3 |gf_BRE=10|ga_BRE=11<!--Brest--> |win_CEL=3 |draw_CEL=3 |loss_CEL=2 |gf_CEL=13|ga_CEL=14<!--Celtic--> |win_BRU=3 |draw_BRU=2 |loss_BRU=3 |gf_BRU=7 |ga_BRU=11<!--Club Brugge--> |win_DZG=3 |draw_DZG=2 |loss_DZG=3 |gf_DZG=12|ga_DZG=19<!--Dinamo Zagreb--> |win_FEY=4 |draw_FEY=1 |loss_FEY=3 |gf_FEY=18|ga_FEY=21<!--Feyenoord--> |win_GIR=1 |draw_GIR=0 |loss_GIR=7 |gf_GIR=5 |ga_GIR=13<!--Girona--> |win_INT=6 |draw_INT=1 |loss_INT=1 |gf_INT=11|ga_INT=1 <!--Internazionale--> |win_JUV=3 |draw_JUV=3 |loss_JUV=2 |gf_JUV=9 |ga_JUV=7 <!--युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस--> |win_LIL=5 |draw_LIL=1 |loss_LIL=2 |gf_LIL=17|ga_LIL=10<!--Lille--> |win_LIV=7 |draw_LIV=0 |loss_LIV=1 |gf_LIV=17|ga_LIV=5 <!--Liverpool--> |win_MCI=3 |draw_MCI=2 |loss_MCI=3 |gf_MCI=18|ga_MCI=14<!--म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब--> |win_MIL=5 |draw_MIL=0 |loss_MIL=3 |gf_MIL=14|ga_MIL=11<!--Milan--> |win_MON=4 |draw_MON=1 |loss_MON=3 |gf_MON=13|ga_MON=13<!--Monaco--> |win_PAR=4 |draw_PAR=1 |loss_PAR=3 |gf_PAR=14|ga_PAR=9 <!--पेरिस सेन्ट-जर्मेन--> |win_PSV=4 |draw_PSV=2 |loss_PSV=2 |gf_PSV=16|ga_PSV=12<!--PSV Eindhoven--> |win_RBL=1 |draw_RBL=0 |loss_RBL=7 |gf_RBL=8 |ga_RBL=15<!--RB Leipzig--> |win_RMA=5 |draw_RMA=0 |loss_RMA=3 |gf_RMA=20|ga_RMA=12<!--रियल म्याड्रिड--> |win_SAL=1 |draw_SAL=0 |loss_SAL=7 |gf_SAL=5 |ga_SAL=27<!--Red Bull Salzburg--> |win_RSB=2 |draw_RSB=0 |loss_RSB=6 |gf_RSB=13|ga_RSB=22<!--Red Star Belgrade--> |win_SHK=2 |draw_SHK=1 |loss_SHK=5 |gf_SHK=8 |ga_SHK=16<!--Shakhtar Donetsk--> |win_SLO=0 |draw_SLO=0 |loss_SLO=8 |gf_SLO=7 |ga_SLO=27<!--Slovan Bratislava--> |win_SPP=1 |draw_SPP=1 |loss_SPP=6 |gf_SPP=7 |ga_SPP=21<!--Sparta Prague--> |win_SPO=3 |draw_SPO=2 |loss_SPO=3 |gf_SPO=13|ga_SPO=12<!--Sporting CP--> |win_STM=2 |draw_STM=0 |loss_STM=6 |gf_STM=5 |ga_STM=14<!--Sturm Graz--> |win_STU=3 |draw_STU=1 |loss_STU=4 |gf_STU=13|ga_STU=17<!--VfB Stuttgart--> |win_YB =0 |draw_YB =0 |loss_YB =8 |gf_YB =3 |ga_YB =24<!--Young Boys--> <!--Team status--> <!--Team definitions--> |name_ARS={{fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |name_AVL={{fbaicon|ENG}} [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] |name_ATA={{fbaicon|ITA}} [[Atalanta BC|Atalanta]] |name_ATM={{fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |name_BAR={{fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |name_LEV={{fbaicon|GER}} [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] |name_BAY={{fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |name_BEN={{fbaicon|POR}} [[S.L. Benfica|Benfica]] |name_BOL={{fbaicon|ITA}} [[Bologna FC 1909|Bologna]] |name_DOR={{fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]] |name_BRE={{fbaicon|FRA}} [[Stade Brestois 29|Brest]] |name_CEL={{fbaicon|SCO}} [[Celtic F.C.|Celtic]] |name_BRU={{fbaicon|BEL}} [[Club Brugge KV|Club Brugge]] |name_DZG={{fbaicon|CRO}} [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]] |name_FEY={{fbaicon|NED}} [[Feyenoord]] |name_GIR={{fbaicon|ESP}} [[Girona FC|Girona]] |name_INT={{fbaicon|ITA}} [[Inter Milan]] |name_JUV={{fbaicon|ITA}} [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]] |name_LIL={{fbaicon|FRA}} [[Lille OSC|Lille]] |name_LIV={{fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] |name_MCI={{fbaicon|ENG}} [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] |name_MIL={{fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]] |name_MON={{fbaicon|FRA}} [[AS Monaco FC|Monaco]] |name_PAR={{fbaicon|FRA}} [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट]] |name_PSV={{fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]] |name_RBL={{fbaicon|GER}} [[RB Leipzig]] |name_RMA={{fbaicon|ESP}} [[रियल म्याड्रिड]] |name_SAL={{fbaicon|AUT}} [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] |name_RSB={{fbaicon|SRB}} [[Red Star Belgrade]] |name_SHK={{fbaicon|UKR}} [[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar Donetsk]] |name_SLO={{fbaicon|SVK}} [[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]] |name_SPP={{fbaicon|CZE}} [[AC Sparta Prague|Sparta Prague]] |name_SPO={{fbaicon|POR}} [[Sporting CP]] |name_STM={{fbaicon|AUT}} [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] |name_STU={{fbaicon|GER}} [[VfB Stuttgart]] |name_YB ={{fbaicon|SUI}} [[BSC Young Boys|Young Boys]] <!--Qualification column definitions--> |res_col_header=Q |result1=R16 |result2=R16 |result3=R16 |result4=R16 |result5=R16 |result6=R16 |result7=R16 |result8=R16 |result9=POS |result10=POS |result11=POS |result12=POS |result13=POS |result14=POS |result15=POS |result16=POS |result17=POU |result18=POU |result19=POU |result20=POU |result21=POU |result22=POU |result23=POU |result24=POU |col_R16=green1 |text_R16=Advance to [[2024–25 UEFA Champions League knockout phase#Round of 16|round of 16]] (seeded) |col_POS=blue1 |text_POS=Advance to [[2024–25 UEFA Champions League knockout phase#Knockout phase play-offs|knockout phase play-offs]] (seeded) |col_POU=blue2 |text_POU={{nowrap|Advance to [[2024–25 UEFA Champions League knockout phase#Knockout phase play-offs|knockout phase play-offs]] (unseeded)}} }}</onlyinclude> == नक-आउट चरण == ===ब्राकेट=== <section begin="Bracket" />{{24TeamBracket-Info <!--Bracket settings--> |paramstyle=numbered |above=y |seeds=y |legs=2 |RD5-legs=1 |agg-width=40 |score-width=20 |aggregate=y |nowrap=y <!--Headings--> |RD1=[[#Knockout phase play-offs|Knockout phase play-offs]] |RD2=[[#Round of 16|Round of 16]] |RD3=[[#Quarter-finals|Quarter-finals]] |RD4=[[#Semi-finals|Semi-finals]] |RD5=[[#Final|Final]] <!--Knockout phase play-offs--> ||20|{{fbaicon|ITA}} [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]|2|1|'''3'''|14|{{fbaicon|NED}} '''[[PSV Eindhoven]]''' {{aet}}|1|3|'''4''' ||22|{{fbaicon|ENG}} [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]|2|1|'''3'''|11|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड]]'''|3|3|'''6''' ||18|{{fbaicon|FRA}} [[Stade Brestois 29|Brest]]|0|0|'''0'''|15|{{fbaicon|FRA}} '''[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट]]'''|3|7|'''10''' ||24|{{fbaicon|BEL}} '''[[Club Brugge KV|Club Brugge]]'''|2|3|'''5'''|9|{{fbaicon|ITA}} [[Atalanta BC|Atalanta]]|1|1|'''2''' ||17|{{fbaicon|FRA}} [[AS Monaco FC|Monaco]]|0|3|'''3'''|16|{{fbaicon|POR}} '''[[S.L. Benfica|Benfica]]'''|1|3|'''4''' ||23|{{fbaicon|POR}} [[Sporting CP]]|0|0|'''0'''|10|{{fbaicon|GER}} '''[[बोरुसिया डोर्टमुन्ड]]'''|3|0|'''3''' ||21|{{fbaicon|SCO}} [[Celtic F.C.|Celtic]]|1|1|'''2'''|12|{{fbaicon|GER}} '''[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]'''|2|1|'''3''' ||19|{{fbaicon|NED}} '''[[Feyenoord]]'''|1|1|'''2'''|13|{{fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]|0|1|'''1''' <!--Round of 16--> ||14|{{fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]|1|2|'''3'''|3|{{fbaicon|ENG}} '''[[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]'''|7|2|'''9''' ||11|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड]]''' ([[पेनाल्टी-सुटआउट|पेनाल्टी]])|2|0|'''2(4)'''|5|{{fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]]|1|1|'''2(2)''' ||15|{{fbaicon|FRA}} [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट]]||||1|{{fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]||| ||24|{{fbaicon|BEL}} [[Club Brugge KV|Club Brugge]]||||8|{{fbaicon|ENG}} '''[[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]]'''||| ||16|{{fbaicon|POR}} [[S.L. Benfica|Benfica]]||||2|{{fbaicon|ESP}} '''[[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]'''||| ||10|{{fbaicon|GER}} [[बोरुसिया डोर्टमुन्ड]]||||7|{{fbaicon|FRA}} [[Lille OSC|Lille]]||| ||12|{{fbaicon|GER}} '''[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]'''||||6|{{fbaicon|GER}} [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]||| ||19|{{fbaicon|NED}} [[Feyenoord]]||||4|{{fbaicon|ITA}} [[इन्टर मिलान]]||| <!--Quarter-finals--> ||3|{{fbaicon|ENG}} '''[[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]'''|3|2|'''5'''|11|{{fbaicon|ESP}} [[रियल म्याड्रिड]]|0|1|'''1''' ||15|{{fbaicon|FRA}} '''[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट]]'''|3|2|'''5'''|8|{{fbaicon|ENG}} [[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]]|1|3|'''4''' ||2|{{fbaicon|ESP}} '''[[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]'''|4|1|'''5'''|10|{{fbaicon|GER}} [[बोरुसिया डोर्टमुन्ड]]|0|3|'''3''' ||12|{{fbaicon|GER}} [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]|1|2|'''3'''|4|{{fbaicon|ITA}} '''[[इन्टर मिलान]]'''|2|2|'''4''' <!--Semi-finals--> ||3|{{fbaicon|ENG}} [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]|0|1|'''1'''|15|{{fbaicon|FRA}} '''[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट]]|1|2|'''3''' ||2|{{fbaicon|ESP}} [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]|3|3|'''6'''|4|{{fbaicon|ITA}} '''[[इन्टर मिलान]]'''|3|4|'''7''' <!--Final--> |31 May – [[Allianz Arena|Munich]]|15|{{fbaicon|FRA}} [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट]]||4|{{fbaicon|ITA}} [[इन्टर मिलान]]| }}<section end="Bracket" /> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * {{Official website|https://www.uefa.com/uefachampionsleague/}} {{UEFA Champions League seasons}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] c97sr1sxj1cyw3hv2f0b5d0fna1dhaz 1361746 1361739 2026-06-14T07:31:42Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] हटाइयो; [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] जोडियो 1361746 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition |tourney_name = UEFA Champions League |year = 2024–25 |image = Allianz Arena 2008-02-09.jpg |size = 290px |caption = फाइनल जर्मनीको म्यूनिखको एलियान्ज एरेना |dates = {{nowrap|''Qualifying:''<br />9 July – 28 August 2024<br />''Competition proper:''<br />17 September 2024 – 31 May 2025}} |num_teams = ''Competition proper:'' 36<br />''Total:'' 81 |associations = 53 |champion_other = {{fbaicon|FRA}} [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]] |count = 1 |second_other = {{fbaicon|ITA}} [[Inter Milan]] |matches = 189 |goals = 618 |attendance = {{#expr: <!--League phase Matchday 1-->+ 31500 + 40417 + 59826 + 75000 + 71288 + 40024 + 17612 + 23130 + 56826 + 19961 + 50922 + 39951 + 42297 + 44238 + 13296 + 22858 + 57856 + 14518 <!--League phase Matchday 2-->+ 20232 + 60000 + 60103 + 30210 + 81365 + 45097 + 56391 + 34400 + 22500 + 21636 + 8752 + 38991 + 12462 + 59816 + 48205 + 45228 + 23205 + 62028 <!--League phase Matchday 3-->+ 58649 + 9590 + 59594 + 41847 + 9246 + 41306 + 47511 + 74642 + 23691 + 21614 + 15510 + 61197 + 31500 + 50312 + 24018 + 50116 + 45228 + 61687 <!--League phase Matchday 4-->+ 34400 + 22132 + 23084 + 81365 + 57551 + 59790 + 48312 + 75561 + 47453 + 23466 + 17420 + 18033 + 75222 + 42774 + 48886 + 47369 + 60000 + 75000 <!--League phase Matchday 5-->+ 18110 + 22500 + 29211 + 31500 + 46317 + 75000 + 63174 + 47011 + 47386 + 41372 + 21502 + 13581 + 42589 + 22420 + 57456 + 20019 + 59546 + 35100 <!--League phase Matchday 6-->+ 9241 + 18158 + 22967 + 30210 + 22254 + 25065 + 57079 + 40406 + 15778 + 59134 + 45796 + 53717 + 60157 + 81365 + 45000 + 40890 + 60650 + 60000 <!--League phase Matchday 7-->+ 13508 + 19469 + 66820 + 26801 + 26700 + 36648 + 59782 + 22500 + 63225 + 15282 + 33478 + 66030 + 18010 + 60024 + 56544 + 43106 + 47818 + 73692 <!--League phase Matchday 8-->+ 42824 + 30210 + 81365 + 31500 + 42728 + 75000 + 71601 + 23389 + 9048 + 18856 + 41402 + 44071 + 51237 + 35000 + 26851 + 37328 + 15405 + 60000 <!--Knockout round play-offs 1st leg-->+ 15831 + 24242 + 52081 + 39886 + 12159 + 41543 + 57406 + 45000 <!--Knockout round play-offs 2nd leg-->+ 47211 + 21727 + 77023 + 35000 + 60776 + 80300 + 75000 + 54749 <!--Round of 16 1st leg-->+ 47511 + 26890 + 77261 + 34400 + 62437 + 81365 + 75000 + 43789 <!--Round of 16 2nd leg-->+ 59765 + 42461 + 69304 + 59410 + 47111 + 48042 + 30210 + 55536 <!--Quarter-finals 1st leg-->+ 47681 + 60110 + 49760 + 75000 <!--Quarter-finals 2nd leg-->+ 42535 + 77073 + 81365 + 75625 <!--Semi-finals 1st leg-->+ 59664 + 50314 <!--Semi-finals 2nd leg-->+ 47511 + 75504 <!--Final-->+ 64327}}<!--Starting from league phase, exclude qualifying rounds and play-off round--> |top_scorer = {{nowrap|[[Serhou Guirassy]] ([[Borussia Dortmund]])}}<br />[[Raphinha]] ([[FC Barcelona|Barcelona]])<br />13 goals each |player = {{nowrap|[[Ousmane Dembélé]] (Paris Saint-Germain)<ref name="UCL player"/>}} |young_player = [[Désiré Doué]] (Paris Saint-Germain)<ref name="UCL Young Player"/> |prevseason = [[2023–24 UEFA Champions League|2023–24]] |nextseason = ''[[2025–26 UEFA Champions League|2025–26]]'' }} '''२०२४-२५ युएफा च्याम्पियन्स लिग''' [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युएफा]] च्याम्पियन्स लिग [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ]] युइएफएद्वारा आयोजित युरोपको प्रिमियर क्लब [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रतियोगिताको ७०औँ सिजन हो, र युरोपियन च्याम्पियन क्लब कपबाट युइएफए च्याम्पियन लिगमा नामाकरण गरिएपछिको ३३ औँ सिजन हो। यो नयाँ ढाँचा अन्तर्गत पहिलो सिजन हुनेछ, जसमा ३६ सहभागी टोलीहरूले लिग चरणमा विभिन्न विपक्षीहरू विरुद्ध आठ खेलहरू खेल्नेछन्, सबै टोलीहरू संयुक्त समूहमा स्थान पाइन्छन्। यसले प्रतियोगितामा खेलिने खेलहरूको कुल सङ्ख्या १२५ बाट बढाएर १८९ (छनोट चरणहरू बाहेक) गर्नेछ। ३१ मे २०२५ मा जर्मनीको म्यूनिखको एलियान्ज एरेनामा भएको फाइनलमा [[लुइस एनरिके]]को [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट जर्मेन]]ले सिमोन सिमोनी इन्जागीको इन्टर मिलानलाई ५-० ले हराएर आफ्नो पहिलो च्याम्पियन्स लिग उपाधी जित्यो। <ref>{{cite news |date=16 July 2021 |title=Venues appointed for club competition finals |url=https://www.uefa.com/news-media/news/026b-12c542441355-1c2040c5e54b-1000/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716203913/https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/026b-12c542441355-1c2040c5e54b-1000/ |archive-date=16 July 2021 |access-date=16 July 2021 |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1de417608530-15b01ff7b150-1000/ |title=Paris win Champions League: Doué double helps secure record-breaking final win against Inter |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=31 May 2025 |access-date=31 May 2025}}</ref> युएफा च्याम्पियन्स लिगको विजेताहरू स्वत रूपमा २०२५-२६ युएफा च्याम्पियन लिग चरण, २०२५ फिफा इन्टरकन्टिनेन्टल कप, २०२९ फिफा क्लब विश्व कपका लागि छनोट हुनेछ, र युएफा युरोपा लिगको विजेताको बिरूद्ध खेल्न पाउँनेछ । १५औं उपाधि जितेको [[रियल म्याड्रिड]] डिफेन्डिङ च्याम्पियन हो। == लिग चरण == २०२४-२५ युएफा च्याम्पियन्स लिगको लिग चरणको ड्र २९ अगस्ट २०२४, मध्य युरोपेली समय १८:००मा मोनाकोको ग्रिमाल्डी फोरममा भएको थियो।<ref>{{cite web |title=UEFA Champions League: League phase draw |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/draws/2025/2001883/ |access-date=26 August 2024 |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations}}</ref><ref>{{cite web |title=UEFA: Men's Club Competition Season Kick-Off |url=https://www.grimaldiforum.com/en/events-schedule-monaco/uefa-men-s-club-competition-season-kick-off |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240827170248/https://www.grimaldiforum.com/en/events-schedule-monaco/uefa-men-s-club-competition-season-kick-off |archive-date=27 August 2024 |access-date=27 August 2024 |publisher=[[Grimaldi Forum]]}}</ref> ३६ टोलीहरूलाई उनीहरूको युएफा क्लब गुणांकको आधारमा नौ टोलीको चार पटमा विभाजन गरिएको थियो, च्याम्पियन्स लिग डिफेन्डिङ च्याम्पियन बाहेक, जसलाई स्वचालित रूपमा पट १ मा शीर्ष वरीयताको रूपमा राखिएको थियो। लिग चरणमा जम्मा १६ राष्ट्रिय संघहरूको प्रतिनिधित्व छ। === टेबल === शीर्ष आठ स्थानमा रहेका टोलीहरूले राउन्ड अफ १६ को लागि बाई पाउनेछन्। ९ औं देखि २४ औं स्थानमा रहेका टोलीहरूले नकआउट चरणको प्ले-अफमा प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्, जसमा ९ औं देखि १६ औं स्थानमा रहेका टोलीहरू ड्रको लागि छनौट हुनेछन्। २५ औं देखि ३६ औं स्थानमा रहेका टोलीहरू सबै प्रतियोगिताहरूबाट बाहिरिनेछन्, र २०२४-२५ युएफा युरोपा लिगमा पहुँच पाउने छैनन्। <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |section=Table |show_limit=5 |class_rules=[[#Tiebreakers|League phase tiebreakers]] |source=[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/standings UEFA] <!--Update team positions below (check tiebreakers)--> |team_order = LIV, BAR, ARS, INT, ATM, LEV, LIL, AVL, ATA, DOR, RMA, BAY, MIL, PSV, PAR, BEN, MON, BRE, FEY, JUV, CEL, MCI, SPO, BRU, DZG, STU, SHK, BOL, RSB, STM, SPP, RBL, GIR, SAL, SLO, YB <!--Head-to-head--> |hth_RMA=Tied on points (15), goal difference (+8), goals scored (20), away goals (6) and wins (5). Ranked on away wins: रियल म्याड्रिड 2, Bayern Munich 1. |hth_BAY=RMA <!--Update team results below (including date)--> |update=complete |win_ARS=6 |draw_ARS=1 |loss_ARS=1 |gf_ARS=16|ga_ARS=3 <!--Arsenal--> |win_AVL=5 |draw_AVL=1 |loss_AVL=2 |gf_AVL=13|ga_AVL=6 <!--Aston Villa--> |win_ATA=4 |draw_ATA=3 |loss_ATA=1 |gf_ATA=20|ga_ATA=6 <!--Atalanta--> |win_ATM=6 |draw_ATM=0 |loss_ATM=2 |gf_ATM=20|ga_ATM=12<!--Atlético Madrid--> |win_BAR=6 |draw_BAR=1 |loss_BAR=1 |gf_BAR=28|ga_BAR=13<!--Barcelona--> |win_LEV=5 |draw_LEV=1 |loss_LEV=2 |gf_LEV=15|ga_LEV=7 <!--Bayer Leverkusen--> |win_BAY=5 |draw_BAY=0 |loss_BAY=3 |gf_BAY=20|ga_BAY=12<!--Bayern Munich--> |win_BEN=4 |draw_BEN=1 |loss_BEN=3 |gf_BEN=16|ga_BEN=12<!--Benfica--> |win_BOL=1 |draw_BOL=3 |loss_BOL=4 |gf_BOL=4 |ga_BOL=9 <!--Bologna--> |win_DOR=5 |draw_DOR=0 |loss_DOR=3 |gf_DOR=22|ga_DOR=12<!--Borussia Dortmund--> |win_BRE=4 |draw_BRE=1 |loss_BRE=3 |gf_BRE=10|ga_BRE=11<!--Brest--> |win_CEL=3 |draw_CEL=3 |loss_CEL=2 |gf_CEL=13|ga_CEL=14<!--Celtic--> |win_BRU=3 |draw_BRU=2 |loss_BRU=3 |gf_BRU=7 |ga_BRU=11<!--Club Brugge--> |win_DZG=3 |draw_DZG=2 |loss_DZG=3 |gf_DZG=12|ga_DZG=19<!--Dinamo Zagreb--> |win_FEY=4 |draw_FEY=1 |loss_FEY=3 |gf_FEY=18|ga_FEY=21<!--Feyenoord--> |win_GIR=1 |draw_GIR=0 |loss_GIR=7 |gf_GIR=5 |ga_GIR=13<!--Girona--> |win_INT=6 |draw_INT=1 |loss_INT=1 |gf_INT=11|ga_INT=1 <!--Internazionale--> |win_JUV=3 |draw_JUV=3 |loss_JUV=2 |gf_JUV=9 |ga_JUV=7 <!--युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस--> |win_LIL=5 |draw_LIL=1 |loss_LIL=2 |gf_LIL=17|ga_LIL=10<!--Lille--> |win_LIV=7 |draw_LIV=0 |loss_LIV=1 |gf_LIV=17|ga_LIV=5 <!--Liverpool--> |win_MCI=3 |draw_MCI=2 |loss_MCI=3 |gf_MCI=18|ga_MCI=14<!--म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब--> |win_MIL=5 |draw_MIL=0 |loss_MIL=3 |gf_MIL=14|ga_MIL=11<!--Milan--> |win_MON=4 |draw_MON=1 |loss_MON=3 |gf_MON=13|ga_MON=13<!--Monaco--> |win_PAR=4 |draw_PAR=1 |loss_PAR=3 |gf_PAR=14|ga_PAR=9 <!--पेरिस सेन्ट-जर्मेन--> |win_PSV=4 |draw_PSV=2 |loss_PSV=2 |gf_PSV=16|ga_PSV=12<!--PSV Eindhoven--> |win_RBL=1 |draw_RBL=0 |loss_RBL=7 |gf_RBL=8 |ga_RBL=15<!--RB Leipzig--> |win_RMA=5 |draw_RMA=0 |loss_RMA=3 |gf_RMA=20|ga_RMA=12<!--रियल म्याड्रिड--> |win_SAL=1 |draw_SAL=0 |loss_SAL=7 |gf_SAL=5 |ga_SAL=27<!--Red Bull Salzburg--> |win_RSB=2 |draw_RSB=0 |loss_RSB=6 |gf_RSB=13|ga_RSB=22<!--Red Star Belgrade--> |win_SHK=2 |draw_SHK=1 |loss_SHK=5 |gf_SHK=8 |ga_SHK=16<!--Shakhtar Donetsk--> |win_SLO=0 |draw_SLO=0 |loss_SLO=8 |gf_SLO=7 |ga_SLO=27<!--Slovan Bratislava--> |win_SPP=1 |draw_SPP=1 |loss_SPP=6 |gf_SPP=7 |ga_SPP=21<!--Sparta Prague--> |win_SPO=3 |draw_SPO=2 |loss_SPO=3 |gf_SPO=13|ga_SPO=12<!--Sporting CP--> |win_STM=2 |draw_STM=0 |loss_STM=6 |gf_STM=5 |ga_STM=14<!--Sturm Graz--> |win_STU=3 |draw_STU=1 |loss_STU=4 |gf_STU=13|ga_STU=17<!--VfB Stuttgart--> |win_YB =0 |draw_YB =0 |loss_YB =8 |gf_YB =3 |ga_YB =24<!--Young Boys--> <!--Team status--> <!--Team definitions--> |name_ARS={{fbaicon|ENG}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |name_AVL={{fbaicon|ENG}} [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] |name_ATA={{fbaicon|ITA}} [[Atalanta BC|Atalanta]] |name_ATM={{fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]] |name_BAR={{fbaicon|ESP}} [[FC Barcelona|Barcelona]] |name_LEV={{fbaicon|GER}} [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] |name_BAY={{fbaicon|GER}} [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] |name_BEN={{fbaicon|POR}} [[S.L. Benfica|Benfica]] |name_BOL={{fbaicon|ITA}} [[Bologna FC 1909|Bologna]] |name_DOR={{fbaicon|GER}} [[Borussia Dortmund]] |name_BRE={{fbaicon|FRA}} [[Stade Brestois 29|Brest]] |name_CEL={{fbaicon|SCO}} [[Celtic F.C.|Celtic]] |name_BRU={{fbaicon|BEL}} [[Club Brugge KV|Club Brugge]] |name_DZG={{fbaicon|CRO}} [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]] |name_FEY={{fbaicon|NED}} [[Feyenoord]] |name_GIR={{fbaicon|ESP}} [[Girona FC|Girona]] |name_INT={{fbaicon|ITA}} [[Inter Milan]] |name_JUV={{fbaicon|ITA}} [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]] |name_LIL={{fbaicon|FRA}} [[Lille OSC|Lille]] |name_LIV={{fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]] |name_MCI={{fbaicon|ENG}} [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]] |name_MIL={{fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]] |name_MON={{fbaicon|FRA}} [[AS Monaco FC|Monaco]] |name_PAR={{fbaicon|FRA}} [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट]] |name_PSV={{fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]] |name_RBL={{fbaicon|GER}} [[RB Leipzig]] |name_RMA={{fbaicon|ESP}} [[रियल म्याड्रिड]] |name_SAL={{fbaicon|AUT}} [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] |name_RSB={{fbaicon|SRB}} [[Red Star Belgrade]] |name_SHK={{fbaicon|UKR}} [[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar Donetsk]] |name_SLO={{fbaicon|SVK}} [[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]] |name_SPP={{fbaicon|CZE}} [[AC Sparta Prague|Sparta Prague]] |name_SPO={{fbaicon|POR}} [[Sporting CP]] |name_STM={{fbaicon|AUT}} [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] |name_STU={{fbaicon|GER}} [[VfB Stuttgart]] |name_YB ={{fbaicon|SUI}} [[BSC Young Boys|Young Boys]] <!--Qualification column definitions--> |res_col_header=Q |result1=R16 |result2=R16 |result3=R16 |result4=R16 |result5=R16 |result6=R16 |result7=R16 |result8=R16 |result9=POS |result10=POS |result11=POS |result12=POS |result13=POS |result14=POS |result15=POS |result16=POS |result17=POU |result18=POU |result19=POU |result20=POU |result21=POU |result22=POU |result23=POU |result24=POU |col_R16=green1 |text_R16=Advance to [[2024–25 UEFA Champions League knockout phase#Round of 16|round of 16]] (seeded) |col_POS=blue1 |text_POS=Advance to [[2024–25 UEFA Champions League knockout phase#Knockout phase play-offs|knockout phase play-offs]] (seeded) |col_POU=blue2 |text_POU={{nowrap|Advance to [[2024–25 UEFA Champions League knockout phase#Knockout phase play-offs|knockout phase play-offs]] (unseeded)}} }}</onlyinclude> == नक-आउट चरण == ===ब्राकेट=== <section begin="Bracket" />{{24TeamBracket-Info <!--Bracket settings--> |paramstyle=numbered |above=y |seeds=y |legs=2 |RD5-legs=1 |agg-width=40 |score-width=20 |aggregate=y |nowrap=y <!--Headings--> |RD1=[[#Knockout phase play-offs|Knockout phase play-offs]] |RD2=[[#Round of 16|Round of 16]] |RD3=[[#Quarter-finals|Quarter-finals]] |RD4=[[#Semi-finals|Semi-finals]] |RD5=[[#Final|Final]] <!--Knockout phase play-offs--> ||20|{{fbaicon|ITA}} [[युभेन्टस फुटबल क्लब|युभेन्टस]]|2|1|'''3'''|14|{{fbaicon|NED}} '''[[PSV Eindhoven]]''' {{aet}}|1|3|'''4''' ||22|{{fbaicon|ENG}} [[म्यानचेस्टर सिटी फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर सिटी]]|2|1|'''3'''|11|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड]]'''|3|3|'''6''' ||18|{{fbaicon|FRA}} [[Stade Brestois 29|Brest]]|0|0|'''0'''|15|{{fbaicon|FRA}} '''[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट]]'''|3|7|'''10''' ||24|{{fbaicon|BEL}} '''[[Club Brugge KV|Club Brugge]]'''|2|3|'''5'''|9|{{fbaicon|ITA}} [[Atalanta BC|Atalanta]]|1|1|'''2''' ||17|{{fbaicon|FRA}} [[AS Monaco FC|Monaco]]|0|3|'''3'''|16|{{fbaicon|POR}} '''[[S.L. Benfica|Benfica]]'''|1|3|'''4''' ||23|{{fbaicon|POR}} [[Sporting CP]]|0|0|'''0'''|10|{{fbaicon|GER}} '''[[बोरुसिया डोर्टमुन्ड]]'''|3|0|'''3''' ||21|{{fbaicon|SCO}} [[Celtic F.C.|Celtic]]|1|1|'''2'''|12|{{fbaicon|GER}} '''[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]'''|2|1|'''3''' ||19|{{fbaicon|NED}} '''[[Feyenoord]]'''|1|1|'''2'''|13|{{fbaicon|ITA}} [[AC Milan|Milan]]|0|1|'''1''' <!--Round of 16--> ||14|{{fbaicon|NED}} [[PSV Eindhoven]]|1|2|'''3'''|3|{{fbaicon|ENG}} '''[[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]'''|7|2|'''9''' ||11|{{fbaicon|ESP}} '''[[रियल म्याड्रिड]]''' ([[पेनाल्टी-सुटआउट|पेनाल्टी]])|2|0|'''2(4)'''|5|{{fbaicon|ESP}} [[Atlético Madrid]]|1|1|'''2(2)''' ||15|{{fbaicon|FRA}} [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट]]||||1|{{fbaicon|ENG}} [[Liverpool F.C.|Liverpool]]||| ||24|{{fbaicon|BEL}} [[Club Brugge KV|Club Brugge]]||||8|{{fbaicon|ENG}} '''[[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]]'''||| ||16|{{fbaicon|POR}} [[S.L. Benfica|Benfica]]||||2|{{fbaicon|ESP}} '''[[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]'''||| ||10|{{fbaicon|GER}} [[बोरुसिया डोर्टमुन्ड]]||||7|{{fbaicon|FRA}} [[Lille OSC|Lille]]||| ||12|{{fbaicon|GER}} '''[[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]'''||||6|{{fbaicon|GER}} [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]||| ||19|{{fbaicon|NED}} [[Feyenoord]]||||4|{{fbaicon|ITA}} [[इन्टर मिलान]]||| <!--Quarter-finals--> ||3|{{fbaicon|ENG}} '''[[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]'''|3|2|'''5'''|11|{{fbaicon|ESP}} [[रियल म्याड्रिड]]|0|1|'''1''' ||15|{{fbaicon|FRA}} '''[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट]]'''|3|2|'''5'''|8|{{fbaicon|ENG}} [[एस्टन भिल्ला फुटबल क्लब|एस्टन भिल्ला]]|1|3|'''4''' ||2|{{fbaicon|ESP}} '''[[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]'''|4|1|'''5'''|10|{{fbaicon|GER}} [[बोरुसिया डोर्टमुन्ड]]|0|3|'''3''' ||12|{{fbaicon|GER}} [[एफसी बायर्न म्युनिख|बायर्न म्युनिख]]|1|2|'''3'''|4|{{fbaicon|ITA}} '''[[इन्टर मिलान]]'''|2|2|'''4''' <!--Semi-finals--> ||3|{{fbaicon|ENG}} [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]]|0|1|'''1'''|15|{{fbaicon|FRA}} '''[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट]]|1|2|'''3''' ||2|{{fbaicon|ESP}} [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]|3|3|'''6'''|4|{{fbaicon|ITA}} '''[[इन्टर मिलान]]'''|3|4|'''7''' <!--Final--> |31 May – [[Allianz Arena|Munich]]|15|{{fbaicon|FRA}} [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट]]||4|{{fbaicon|ITA}} [[इन्टर मिलान]]| }}<section end="Bracket" /> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * {{Official website|https://www.uefa.com/uefachampionsleague/}} {{UEFA Champions League seasons}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका संस्करणहरू]] q89drfsy5xvwkvr7h6yn1xsslsyhen6 0 142701 1361672 1334570 2026-06-13T13:17:53Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361672 wikitext text/x-wiki {{see also|जर्मनेली औपनिवेशिक साम्राज्य}} [[चित्र:German_colonial.PNG|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल| जर्मन साम्राज्य]] [[चित्र:German_Empire_1914.svg|दायाँ|अङ्गुठाकार|304x304पिक्सेल| १९१४ मा प्रथम विश्वयुद्ध अघि युरोपमा जर्मन साम्राज्यको विस्तार]] [[चित्र:Karte_Deutsches_Reich,_Verwaltungsgliederung_1900-01-01.png|अङ्गुठाकार|398x398पिक्सेल]] '''जर्मनेली साम्राज्य''' ({{भाषा-जर्मनेली|'''Deutsches Reich'''}} वा '''Deutsches Kaiserreich'''), (साम्राज्यिक जर्मनी<ref>See, for example, Roger Chickering, ''Imperial Germany and the Great War, 1914–1918''. 3rd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2014; Cornelius Torp and Sven Oliver Müller, eds., ''Imperial Germany Revisited: Continuing Debates & New Perspectives''. Oxford: Berghahn, 2011; James Retallack, ed., ''Imperial Germany 1871–1918''. Oxford: Oxford University Press, 2008; Isabel V. Hull, ''Absolute Destruction: Military Culture and the Practices of War in Imperial Germany''. Ithaca: Cornell University Press, 2005.</ref>, दोस्रो राइस{{Efn|{{langx|de|link=no|Zweites Reich}}}}<ref>{{cite web |title=German Empire |url=https://www.britannica.com/place/German-Empire |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917080005/https://www.britannica.com/place/German-Empire |archive-date=17 September 2021 |access-date=11 April 2022 |website=Britannica}}</ref> वा जर्मनीले पनि चिनिने), एक ऐतिहासिक जर्मनेली राष्ट्र-राज्य थियो सन् १८७१ जुन मा [[जर्मनीको एकीकरण]]देखि सन् १९१८ को नोभेम्बर क्रान्तिसम्म अस्तित्वमा थियो। सन् १९१८ मा [[पहिलो विश्वयुद्ध]]मा [[जर्मनी]]को पराजय पश्चात एक सङ्घीय गणतन्त्रमा परिणत भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=Toyka-Seid |first=Gerd Schneider, Christiane |title=Reichsgründung/ Deutsches Reich {{!}} bpb |url=https://m.bpb.de/nachschlagen/lexika/das-junge-politik-lexikon/231954/reichsgruendung-deutsches-reich |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026193718/https://m.bpb.de/nachschlagen/lexika/das-junge-politik-lexikon/231954/reichsgruendung-deutsches-reich |archive-date=26 October 2020 |access-date=21 September 2020 |website=bpb.de |language=de }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026193718/https://m.bpb.de/nachschlagen/lexika/das-junge-politik-lexikon/231954/reichsgruendung-deutsches-reich |date=26 October 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sturm |first=Reinhard |date=23 December 2011 |title=Vom Kaiserreich zur Republik 1918/19 – Weimarer Republik |url=https://m.bpb.de/geschichte/deutsche-geschichte/weimarer-republik/275834/1918-19-vom-kaiserreich-zur-republik |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917075919/https://m.bpb.de/geschichte/deutsche-geschichte/weimarer-republik/275834/1918-19-vom-kaiserreich-zur-republik |archive-date=17 September 2021 |access-date=21 September 2020 |website=bpb.de |language=de}}</ref> जर्मन साम्राज्यलाई कहिलेकाहीँ ''जर्मन राइस'' (German Reich) पनि भनिन्छ।<ref name="CNMP-H-78-KY-M-20230413">{{cite encyclopedia|title=Reich, German political concept|url=https://www.britannica.com/topic/Reich|access-date=13 April 2023|encyclopedia=britannica.com|language=en|archive-date=13 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413145817/https://www.britannica.com/topic/Reich|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last=Kitchen|first=Martin|title=A History of Modern Germany: 1800 to the Present|publisher=John Wiley & Sons|year=2011|isbn=978-1-44439-689-8}}</ref> == स्थापना == [[File:Bundesarchiv Bild 146-1970-077-18, Kaiser Wilhelm I..jpg|thumb|right|180px|Wilhelm I in 1884]] १० डिसेम्बर १८७० मा, उत्तर जर्मन महासंघको राइसस्टागले महासंघको नाम परिवर्तन गरेर "जर्मन साम्राज्य" राख्यो र [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया]]का राजा विलियम प्रथमलाई महासंघको बुन्डेसप्रेसिडियम (''Bundespräsidium'' )को रूपमा जर्मन सम्राटको उपाधि प्रदान गर्‍यो।<ref name="Case 1902">{{harvnb|Case|1902|pp=139–140}}</ref> नयाँ संविधान (जर्मन महासंघको संविधान) र सम्राटको उपाधि १ जनवरी १८७१ मा लागू भयो। १८ जनवरी १८७१ मा [[पेरिस]]को घेराबन्दीको क्रममा, विलियमलाई [[भर्सायको सन्धि|भर्साइल्स दरबार]]को हल अफ मिरर्समा सम्राट घोषित गरियो।<ref name="Case 1902-2">{{harvnb|Case|1902|p=140}}</ref> == पतन == धेरै जर्मनहरू युद्धको अन्त्य चाहन्थे र बढ्दो संख्यामा [[जर्मनेली सामाजिक-जनवादी पार्टी|सामाजिक लोकतान्त्रिक पार्टी]] (SPD) र बढी कट्टरपन्थी स्वतन्त्र सामाजिक लोकतान्त्रिक पार्टी (USPD) जस्ता राजनीतिक वामपन्थीहरूसँग सम्बद्ध हुन थाले, जसले युद्धको अन्त्यको माग गर्थे। अप्रिल १९१७ मा युद्धमा मित्र राष्ट्रहरूको पक्षमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को प्रवेशले लामो समयसम्मको शक्ति सन्तुलनलाई अझ बढी प्रभाव पार्यो। अक्टोबर १९१८ को अन्त्यमा, उत्तरी जर्मनीको किलमा, १९१८-१९१९ को जर्मन क्रान्तिको सुरुवात देखियो। जर्मन नौसेनाका एकाइहरूले युद्धमा अन्तिम, ठूलो मात्रामा अपरेशनको लागि यात्रा गर्न अस्वीकार गरे जुन उनीहरूले हराएको जस्तो देखे, विद्रोह सुरु गरे। ३ नोभेम्बरमा, विद्रोह देशका अन्य शहरहरू र राज्यहरूमा फैलियो, जसमध्ये धेरैमा कामदार र सैनिक परिषदहरू स्थापना भए। यसैबीच, हिन्डेनबर्ग र वरिष्ठ [[जर्नेल|जनरलहरू]]ले कैजार र उनको सरकारमा विश्वास गुमाए। बुल्गेरियाले २९ सेप्टेम्बर १९१८ मा सालोनिकाको [[युद्धविराम]]मा हस्ताक्षर गर्यो। [[अटोमन साम्राज्य|ओटोमन साम्राज्य]]ले ३० अक्टोबर १९१८ मा मुड्रोसको युद्धविराममा हस्ताक्षर गर्यो। २४ अक्टोबर र ३ नोभेम्बर १९१८ को बीचमा, इटालीले भिटोरियो भेनेटोको युद्धमा अस्ट्रिया-हंगेरीलाई पराजित गर्‍यो, जसले अस्ट्रिया-हंगेरीलाई ३ नोभेम्बर १९१८ मा भिल्ला ग्युस्टीको युद्धविराममा हस्ताक्षर गर्न बाध्य तुल्यायो। त्यसैले, नोभेम्बर १९१८ मा, आन्तरिक क्रान्तिसँगै, मित्र राष्ट्रहरू पश्चिमी मोर्चामा जर्मनीतिर अगाडि बढे, अस्ट्रिया-हंगेरी धेरै जातीय तनावबाट अलग भयो, युद्धबाट बाहिर निस्केका अन्य सहयोगीहरू र जर्मन उच्च कमान्डको दबाबमा, कैजार र सबै जर्मन शासक राजाहरू, ड्यूकहरू र राजकुमारहरूले आफ्नो अधिकार त्याग गरे, र जर्मन कुलीन वर्ग समाप्त भयो। ==जर्मन सम्राट (१८७१ –१९१८ )== {{Succession table monarch |name1 = '''[[Wilhelm I, German Emperor|Wilhelm I]]''' |nickname1 = the Great<br/>{{Sfn|Hull|2004|p=31}} |life1 = {{Birth date|1797|3|22|df=y}} – {{Death date and age|1888|3|9|1797|3|22|df=y}} |reignstart1 = १ जनवरी १८७१ |reignend1 = ९ मार्च १८८८<br/>''({{age in years and days|1871|01|01|1888|03|09|duration=yes}})'' |notes1 = Held the presidency of the Confederation (''[[Bundespräsidium]]'') in the [[North German Confederation]] from 1867 (such title being retained as a subsidiary title following the creation of the [[German Empire]]). |family1 = [[House of Hohenzollern|Hohenzollern]] |image1 = Kaiser Wilhelm I. .JPG |alt1 = Wilhelm I, German Emperor |name2 = '''[[Frederick III, German Emperor|Frederick III]]'''<br/><ref>Enumerated as successor of [[Frederick II of Prussia|Frederick II]] who was King of Prussia 1740–1786 but not German Emperor.</ref> |nickname2 = |life2 = {{Birth date|1831|10|18|df=y}} – {{Death date and age|1888|6|15|1831|10|18|df=y}} |reignstart2 = ९ मार्च १८८८ |reignend2 = १५ जुन १८८८<br/>''({{age in years and days|1888|03|09|1888|06|15|duration=yes}})'' |notes2 = Son of Wilhelm I |family2 = Hohenzollern |image2 = Emperor Friedrich III.png |alt2 = Frederick III, German Emperor |name3 = '''[[Wilhelm II]]''' |nickname3 = |life3 = {{Birth date|1859|1|27|df=y}} – {{Death date and age|1941|6|4|1859|1|27|df=y}} |reignstart3 = १५ जुन १८८८ |reignend3 = २८ नोवेम्बर १९१८ <br/>{{Small|([[Abdication of Wilhelm II|abdicated]])}}<br/>''({{age in years and days|1888|06|15|1918|11|28|duration=yes}})'' |notes3 = Grandson of Wilhelm I<br/>Son of Friedrich III |family3 = Hohenzollern |image3 = Kaiser Wilhelm II of Germany - 1902(cropped).jpg |alt3 = Wilhelm II, German Emperor }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * जर्मनीको इतिहास * [[जर्मनीको एकीकरण]] * [[नाजी जर्मनी|तेस्रो साम्राज्य]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{notelist}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:युरोपको इतिहास]] apned8wmt5fzftipuv897joo2m8e9uc 0 146099 1361668 1341236 2026-06-13T13:16:41Z Bishaldev100 28807 /* बाह्य कडीहरू */ 1361668 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | common_name = स्पेनी साम्राज्य | native_name = {{Native name|es|Imperio español}}<br />{{Native name|la|Imperium Hispanicum}} | conventional_long_name = स्पेनी साम्राज्य | image_flag = Flag of Cross of Burgundy.svg | image_flag2 = Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg | flag_type = बायाँ: बर्गन्डीको क्रस<br />दायाँ: प्रारम्भिक आधुनिक झन्डा | image_map_caption = १८औँ शताब्दीको अन्त्य र १९औँ शताब्दीको सुरुमा स्पेनी साम्राज्य। | capital = [[घुमन्ते दरबार]] (१४९२–१५६१)<br/>[[म्याड्रिड]] (१५६१–१६०१, १६०६–१९७६)<br/>[[भ्यालाडोलिड]] (१६०१–१६०६) | national_motto = {{Native name|la|[[Plus Ultra]]}}<br />"अझै परै" | national_anthem = {{Native name|es|[[Marcha Real]]}}<br />"राजकिय जुलुस"<div class="center" style="margin-top:0.4em;"> </div> | image_map = चित्र:Imperio Español (1714-1800).png | official_languages = [[स्पेनी भाषा|स्पेनी]] | languages_type = अन्य भाषाहरू | languages = {{collapsible list | title = सूची हेर्नुहोस्|[[नेपोली भाषा|नेपोली]]|[[सिसिलियन भाषा|सिसिलियन]]|[[सार्डिनियन भाषा|सार्डिनियन]]|[[ग्वान्चे भाषा|गुआंचे]]|[[अरागोनिज भाषा|अरागोनिस]]|[[बरबर भाषा|बरबर]]|[[अस्टूर-लेओनीज भाषाहरू|अस्टूरियन]]|[[बास्क भाषा|बास्क]]|[[कातालान भाषा|कातालान]]/[[वलेंसियन भाषा|वलेंसियन]]|[[ओस्सितान भाषा|ओस्सितान]]|[[लोमबार्ड भाषा|लोमबार्ड]]|[[ग्यालिसियन-पोर्तगाली|ग्यालिसियन]]|[[आन्दालुसियन अरबिक]] (१७औँ शताब्दीको सुरुतिर)|[[पोर्तगाली भाषा|पोर्तगाली]]|[[इटालियन भाषा|इटालियन]]|[[लक्समबर्गिज भाषा|लक्समबर्गिज]]|[[डच भाषा|डच]]|[[केचुआ भाषाहरू|केचुआ]]|[[नहुआत्ल]]|[[जापोटेक भाषाहरू|जापोटेक]]|[[माया भाषाहरू|माया]]|[[सेबुआनो भाषा|सेबुआनो]]|[[चीनेली भाषा|चीनेली]]|[[टागालोग भाषा|टागालोग]]| र अन्य विभिन्न स्वदेशी र गैर-स्वदेशी भाषाहरू}} | religion = [[रोमन क्याथोलिकवाद]]{{efn|क्याथोलिक चर्च स्पेनी साम्राज्यको [[राज्य धर्म]] थियो, तर साम्राज्यमा निम्न धर्महरू पनि उपस्थित थिए: [[इस्लाम]] ([[सुन्नी इस्लाम]] (''हनाफी'' र ''मलिकी'' [१६०९ सम्म पछिल्लो] विद्यालयहरू), [[शिया इस्लाम]], [[क्रिप्टो-इस्लाम]]), [[एज्टेक धर्म]], [[इन्का साम्राज्यमा धर्म|इन्का धर्महरू]], [[बौद्ध धर्म]], [[हिन्दु धर्म]], [[सिख धर्म]], [[जैन धर्म]], [[एनिमिज्म]] र [[यहुदी धर्म]]}} | demonym = स्पेनी | currency = [[स्पेनी रियल]]<br />[[एस्कुडो]] (१५३७ बाट)<br />[[स्पेनी डलर]] (१५९८ बाट)<br />[[स्पेनी पेसेटा]] (१८६९ बाट) | footnotes = | continent = <!-- Europe Africa Asia North America South America Oceania : according to ढाँचा:Infobox former country/Categories, but it doesn't work --> | event_start = [[क्रिस्टोफर कोलम्बस]]ले [[अमेरिका]] पत्ता लगाउँछन् | date_start = १२ अक्टोबर | event1 = [[अमेरिकाको स्पेनी उपनिवेशीकरण]] सुरु हुन्छ | date_event1 = १४९३ | event2 = [[इबेरियन नाभारेको स्पेनी विजय|नाभारेको विजय]] | date_event2 = १५१२–२९ | event3 = [[एज्टेक साम्राज्यको स्पेनी विजय|एज्टेक साम्राज्यको विजय]] | date_event3 = १५१९–२१ | event4 = [[म्यागेलनको परिक्रमा]] | date_event4 = १५१९–२२ | event5 = [[मायामाथि स्पेनी विजय|मायामाथि विजय]] | date_event5 = १५२४–१६९७ | event6 = [[इन्का साम्राज्यमाथि स्पेनी विजय|इन्का साम्राज्यमाथि विजय]] | date_event6 = १५३२–७२ | event7 = [[मुइस्कामाथि स्पेनी विजय|मुइस्कामाथि विजय]] | date_event7 = १५३७–४० | event8 = [[स्पेनी पूर्वी इन्डिज]]को स्थापना | date_event8 = १५६५ | event9 = [[इबेरियालि सङ्घ]] | date_event9 = १५८०–१६४० | event10 = [[स्पेनी अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्ध]] र [[स्पेनी-अमेरिकी युद्ध]] मा अमेरिका र प्रशान्त महासागरबाट फिर्ता | date_event10 = १८०८–३३; १८९८ | event_end = [[स्पेनी सहारा]] बाट फिर्ता | year_start = १४९२ | year_end = १९७६ | stat_area1 = १३७००००० | stat_year1 = १७८० }} '''स्पेनी साम्राज्य''' ({{langx|es|Imperio español}}), जसलाई कहिलेकाहीँ '''हिस्पानिक राजतन्त्र''' ({{langx|es|Monarquía Hispánica}}) वा '''क्याथोलिक राजतन्त्र''' ({{langx|es|Monarquía Católica}}) पनि भनिन्छ, एक औपनिवेशिक साम्राज्य थियो जुन १४९२ र १९७६ को बीचमा अवस्थित थियो। [[पोर्तगाली साम्राज्य]]सँग मिलेर, यसले युरोपेली खोज युगको सुरुवात गरेको थियो। यस साम्राज्यले [[अमेरिका]], [[अफ्रिका]], [[एसिया]] र [[ओसिनिया|ओसिनिया]]का विभिन्न टापुहरू, साथै [[युरोप]]का अन्य भागहरूमा नियन्त्रण गर्दै विश्वव्यापी स्तर हासिल गरेको थियो। यो प्रारम्भिक आधुनिक अवधिको सबैभन्दा [[शक्ति|शक्तिशाली साम्राज्यहरू]] मध्ये एक थियो, जसलाई "'''त्यो साम्राज्य जहाँ कहिल्यै सूर्य अस्ताउँदैन'''" भनेर चिनिन्थ्यो। सन् १७०० को दशकको अन्त्य र १८०० को दशकको सुरुमा यसको सबैभन्दा ठुलो हदसम्म, स्पेनी साम्राज्यले १.३७ करोड वर्ग किलोमिटर (५.३ करोड वर्ग माइल) ओगटेको थियो, जसले यसलाई इतिहासको सबैभन्दा ठुलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बनेको थियो।<ref name="Márquez2016">{{cite book|last1=Márquez|first1=Carlos E.|editor1-last=Tarver|editor1-first=H. Micheal|editor2-last=Slape|editor2-first=Emily|title=The Spanish Empire: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia|chapter=''Plus Ultra'' and the Empire Upon Which the Sun Never Set|date=2016|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1610694223|page=161|chapter-url=https://books.google.com/books?id=1LCJDAAAQBAJ&pg=RA1-PA161|access-date=19 September 2022|archive-date=14 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114124346/https://books.google.com/books?id=1LCJDAAAQBAJ&pg=RA1-PA161|url-status=live}}</ref><ref>Schneider, Reinhold, 'El Rey de Dios', Belacqva (2002)</ref> सन् १४९२ मा [[क्रिस्टोफर कोलम्बस]]को आगमनदेखि सुरु भएर तीन शताब्दीभन्दा बढी समयसम्म जारी रहँदा, स्पेनी साम्राज्य [[क्यारिबियाली]] [[क्यारिबियाली|टापुहरू]], [[दक्षिण अमेरिका]]को आधा भाग, [[महाअमेरिका|मध्य अमेरिका]]को अधिकांश भाग र [[उत्तर अमेरिका]]को धेरैजसो भागमा फैलिएको थियो। सुरुमा, नयाँ संसारमा स्पेनी प्रभुत्वको लागि [[पोर्तगाल]] एक मात्र गम्भीर खतरा थियो। [[पोर्तगाल]] विस्तारको खतरा समाप्त गर्न, स्पेनले पोर्तगाल उत्तराधिकारको युद्धको क्रममा सन् १५८० देखि १५८२ सम्म पोर्तगाल र अजोरेस टापुहरू जित्यो, जसको परिणामस्वरूप इबेरियालि सङ्घको स्थापना भयो, दुई मुकुटहरू बीचको जबरजस्ती सङ्घ जुन १६४० सम्म चल्यो जब पोर्तगालले स्पेनबाट आफ्नो स्वतन्त्रता पुन: प्राप्त गरेको थियो। १७०० मा, स्पेनका अन्तिम ह्याब्सबर्ग राजा चार्ल्स द्वितीयको मृत्यु पछि फिलिप पाँचौँ स्पेनको राजा बने, जसको उत्तराधिकारी बिना मृत्यु भयो।<ref>Hugh Thomas, 'World Without End: The Global Empire of Philip II', Penguin; first edition (2015)</ref><ref name="Taagepera1997">{{cite journal |author=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |pages=492–502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707203055/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2020-07-07 |access-date=2020-07-07}}</ref> बोर्बन राजतन्त्रले सुधार आदेशहरू लागु गर्‍यो, जसले शक्तिलाई केन्द्रीकृत गर्‍यो र क्षेत्रीय विशेषाधिकारहरू खारेज गर्‍यो। आर्थिक नीतिहरूले उपनिवेशहरूसँग व्यापारलाई प्रवर्द्धन गर्‍यो, जसले गर्दा अमेरिकामा स्पेनी प्रभाव बढ्यो। सामाजिक रूपमा, शासक अभिजात वर्ग र उदाउँदो पूँजीपति वर्ग बीच तनाव देखा पर्‍यो, साथै अमेरिकामा प्रायद्वीपीय स्पेनीहरू र क्रियोलहरू बीच विभाजन देखा पर्‍यो। यी कारकहरूले अन्ततः १९औँ शताब्दीको सुरुमा सुरु भएको स्वतन्त्रता आन्दोलनको लागि चरण तय गरे, जसले गर्दा स्पेनी औपनिवेशिक अधिकारको क्रमिक विघटन भयो। १८२० को दशकको मध्यसम्ममा, स्पेनले [[मेक्सिको]], मध्य अमेरिका र [[दक्षिण अमेरिका]]मा आफ्ना क्षेत्रहरू गुमाइसकेको थियो। १९०० सम्ममा, १८९८ मा [[स्पेनी-अमेरिकी युद्ध]] पछि यसले [[मारियाना ट्रेन्च|मारियाना टापुहरू]]मा [[क्युबा]], [[पोर्तो रिको|पोर्टो रिको]], [[फिलिपिन्स|फिलिपिन्स टापुहरू]] र गुआम पनि गुमाएको थियो।<ref>{{cite encyclopedia|first=Aram|last=Bethany|title=Monarchs of Spain|encyclopedia=Iberia and the Americas: culture, politics, and history|location=Santa Barbara|publisher=ABC Clio|year=2006|page=725}}</ref><ref name="Burkholder Empire">Burkholder, Mark A. "Spanish Empire" in {{harvnb|''Encyclopedia of Latin American History and Culture''|1996|loc=vol. 5, p. 167}}</ref> == टिप्पणीहरू == <references group="टिप्पणीहरू"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070811182347/http://es.geocities.com/coloniasesp/ अन्तिम स्पेनी उपनिवेशहरू]}} {{in lang|es}} {{Commons}} {{Wikivoyage}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:स्पेनी साम्राज्य| ]] mujb9yv3nwovyw6fs5fg8vzotguju7d 0 146100 1361666 1342336 2026-06-13T13:16:19Z Bishaldev100 28807 /* बाह्य कडीहरू */ 1361666 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = पोर्तगाली साम्राज्य | common_name = पोर्तगाली साम्राज्य | native_name = {{native name|pt|Império Português}} | image_coat = Brasão de armas do reino de Portugal (1485).svg | coat_alt = पोर्तगाली प्रतीकचिह्न | motto = {{Native name|la|[[यो सिग्नो भिन्सेसमा]]}}<br />"यस चिह्नमा तिमीले विजय प्राप्त गर्नेछौ" | image_map = PortugueseColonialEmpire02.png | image_map_caption = इतिहासको कुनै समयमा पोर्तगाली साम्राज्यको हिस्सा रहेका विश्वका क्षेत्रहरू | capital = [[लिस्बन]] <br/> [[रियो दी जेनेरियो]] (''वास्तवमा'' १८०८ देखि १८२१ सम्म) | common_languages = [[पोर्तगाली भाषा|पोर्तगाली]] | government_type = {{bulleted list|[[राजतन्त्र]] (१९१० सम्म)|[[गणतन्त्र]] (१९१० देखि)}} | religion = [[क्याथोलिक चर्च|रोमन क्याथोलिकवाद]] (१९११ सम्म बहुसङ्ख्यक धर्म, राज्य धर्म) | title_leader = [[पोर्तगाली सम्राटहरूको सूची|राजाहरू]] | leader1 = [[पोर्तगालका जोन प्रथम|जोन प्रथम]] | year_leader1 = १४१५–१४३३ (पहिलो) | leader2 = [[पोर्तगालका म्यानुअल द्वितीय|म्यानुअल द्वितीय]] | year_leader2 = १९०८–१९१० (अन्तिम) | title_representative = [[पोर्तगालका राष्ट्रपतिहरूको सूची|राष्ट्रपतिहरू]] | representative1 = [[म्यानुएल डे अरियागा]] | year_representative1 = १९११–१९१५ (पहिलो) | representative2 = [[जर्ज साम्पाइओ]] | year_representative2 = १९९६–१९९९ (अन्तिम) | life_span = १४१५–१९९९ | event_pre = [[सेउटाको विजय]] | date_pre = १४१५ | event_start = [[भारत जाने समुद्री मार्गको पोर्तगाली खोज|भारत जाने समुद्री मार्ग]] | year_start = १४९८ | event1 = [[ब्राजिलको खोज]] | date_event1 = १५०० | event2 = [[इबेरियालि सङ्घ]] | date_event2 = १५८०–१६४० | event4 = [[डच-पोर्तगाली युद्ध]] | date_event4 = १५८८–१६५४ | event5 = [[पोर्तगाली पुनर्स्थापना युद्ध]] | date_event5 = १६४०–१६६८ | event6 = [[माजागनको घेराबन्दी (१७६९)|मोरोक्को क्षेत्रहरूको अन्त्य]] | date_event6 = १७६९ | event7 = [[ब्राजिलको स्वतन्त्रता]] | date_event7 = १८२२ | event8 = [[गोवा|भारतीय प्रदेशहरूको क्षति]] | date_event8 = १९६१ | event9 = [[पोर्तगाली औपनिवेशिक युद्ध]] | date_event9 = १९६१–१९७४ | event10 = [[कार्नेसन क्रान्ति]] | date_event10 = १९७४–१९७५ | event_end = [[मकाउमाथि सार्वभौमिकताको हस्तान्तरण|मकाउको हस्तान्तरण]] | year_end = १९९९ | title_deputy = [[पोर्तगालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्रीहरू]] | deputy1 = [[पेड्रो डे सुसा होल्स्टाइन]] | year_deputy1 = १८३४–१८३५ (पहिलो) | deputy2 = [[एन्टोनियो गुटेरेस]] | year_deputy2 = १९९५–१९९९ (अन्तिम) | p1 = | s1 = | event11 = [[पूर्वी टिमोरमाथि इन्डोनेसियाली नियन्त्रण]] | date_event11 = १९७४-१९९९ | today = }} '''पोर्तगाली साम्राज्य''' ({{langx|pt|Império Português}}) सन् १४१५ र १९९९ को बीचमा अवस्थित एक [[औपनिवेशिक साम्राज्य]] थियो। [[स्पेनी साम्राज्य]]सँग मिलेर, यसले युरोपेली खोज युगको सुरुवात गर्‍यो। यस साम्राज्यले [[महाअमेरिका|अमेरिका]], [[अफ्रिका]] र [[एसिया]] र [[ओसिनिया]]का विभिन्न टापुहरूको विशाल भागलाई नियन्त्रण गर्दै विश्वव्यापी स्तर हासिल गरेको थियो। यो प्रारम्भिक आधुनिक अवधिको सबैभन्दा [[साम्राज्य|शक्तिशाली साम्राज्य]] मध्ये एक थियो, जबकि सन् १८२० मा यसको सबैभन्दा ठुलो हदसम्म, ५.५ मिलियन वर्ग किलोमिटर (२.१ मिलियन वर्ग माइल) लाई समावेश गर्दै, यसलाई इतिहासको सबैभन्दा ठुलो साम्राज्यहरू मध्ये एक बनाइएको थियो।उपनिवेशहरू, कारखानाहरू, र पछि विदेशी क्षेत्रहरू मिलेर बनेको, यो इतिहासको सबैभन्दा लामो समयसम्म चल्ने औपनिवेशिक साम्राज्य थियो, १४१५ मा उत्तरी अफ्रिकाको सेउटाको विजयदेखि १९९९ मा [[मकाउ]]लाई [[चीन]]लाई हस्तान्तरणसम्म।<ref name="Taagepera502">{{cite journal |author=Rein Taagepera |date=September 1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |url-status=live |journal=[[International Studies Quarterly]] |volume=41 |issue=3 |page=502 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228155503/https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf |archive-date=2024-12-28 |authorlink=Rein Taagepera |accessdate=2025-01-29}}</ref> पोर्तगालको राज्यको शक्ति र प्रभाव अन्ततः विश्वभर विस्तार हुनेछ। रिकन्क्विस्टा पछि, पोर्तगाली नाविकहरूले १४१८-१४१९ मा अफ्रिकाको तट र [[आन्ध्र महासागर|एट्लान्टिक द्वीपसमूहहरू]]को अन्वेषण गर्न थाले, नेभिगेसन, कार्टोग्राफी र क्याराभेल जस्ता समुद्री प्रविधिमा हालैका विकासहरू प्रयोग गरेर, आकर्षक मसला व्यापारको स्रोतमा समुद्री मार्ग खोज्ने उद्देश्यले। त्यसपछिका दशकहरूमा, पोर्तगाली नाविकहरूले [[पूर्वी एसिया]]का तटहरू र टापुहरूको अन्वेषण गर्न जारी राखे, तिनीहरू जाँदा किल्लाहरू र कारखानाहरू स्थापना गरे। १५७१ सम्ममा, नौसेना चौकीहरूको एक शृङ्खलाले [[अफ्रिका]], [[मध्य पूर्व]] र [[दक्षिण एसिया]]को तटहरूमा [[लिस्बन]]लाई [[नागासाकी]]सँग जोड्यो। यो व्यावसायिक सञ्जाल र औपनिवेशिक व्यापारले पोर्तगाली आर्थिक वृद्धि (१५००-१८००) मा उल्लेखनीय सकारात्मक प्रभाव पारेको थियो जब यसले पोर्तगालको प्रतिव्यक्ति आयको लगभग पाँचौँ भाग ओगटेको थियो।<ref>{{cite book|last=Boxer|first=Charles Ralph|title=The Portuguese Seaborne Empire 1415–1825|publisher=Hutchinson|year=1969|isbn=0-09-131071-7|author-link=C. R. Boxer|url=https://archive.org/details/portugueseseabor0000boxe|url-access=registration}}</ref><ref name="Ramasamy2006">{{cite book|editor1-last=Ramasamy|editor1-first=SM.|editor2-last=Kumanan|editor2-first=C.J.|editor3-last=Sivakumar|editor3-first=R.|display-editors=3|editor4-last=Singh|editor4-first=Bhoop|title=Geomatics in Tsunami|url=https://books.google.com/books?id=5gEBfvCBclUC&pg=PA8|access-date=10 July 2012|year=2006|publisher=New India Publishing|isbn=978-81-89422-31-8|page=8}}</ref> [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]] पछि, युरोपेली शक्तिहरूको साम्राज्यहरूमा उपनिवेशीकरणको अन्त्य गर्ने आन्दोलनहरूले गति लिन थाले। त्यसपछिको शीतयुद्धले पोर्तगाली विदेशमा रहेका जनसङ्ख्यामा पनि अस्थिरता सिर्जना गर्‍यो, किनकि [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[सोभियत सङ्घ]]ले आफ्नो प्रभाव क्षेत्र बढाउन प्रतिस्पर्धा गरे। १९४७ मा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]ले [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतलाई स्वतन्त्रता प्रदान]] गरेपछि र [[फ्रान्स]]ले भारतमा रहेका आफ्ना एन्क्लेभहरूलाई नयाँ स्वतन्त्र राष्ट्रमा समावेश गर्न अनुमति दिने निर्णय गरेपछि, पोर्तगालमाथि पनि त्यसै गर्न दबाब दिइयो। १९६१ मा, [[अङ्गोला]]मा पोर्तगालीहरू विरुद्ध विद्रोह भएको केही समयपछि, [[जवाहरलाल नेहरू]]ले [[गोवा]], [[दमन र दीव]]मा [[भारतीय सेना]]लाई आदेश दिए, जुन चाँडै नियन्त्रण गरियो र अर्को वर्ष औपचारिक रूपमा नियन्त्रण गरियो। गोवा प्रदेश १९७४ सम्म पोर्तगाली राष्ट्रिय सभामा प्रतिनिधित्व गरिरह्यो।<ref>{{Cite web |last=Travels |first=Geographic |date=July 8, 2012 |title=The Geographical Oddity of Fortaleza de Sao Joao Baptista de Ajuda |url=https://www.geographictravels.com/2012/07/the-geographical-oddity-of-fortaleza-de.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529060932/https://geographictravels.com/2012/07/the-geographical-oddity-of-fortaleza-de.html |archive-date=May 29, 2023 |access-date=February 27, 2021 |work=Geographic Travels }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230529060932/https://geographictravels.com/2012/07/the-geographical-oddity-of-fortaleza-de.html |date=May 29, 2023 }}</ref><ref name=":8">{{cite encyclopedia|title=Angola: New colonial period: Economics of colonialism|encyclopedia=Encyclopedia of African History|publisher=[[Fitzroy Dearborn]]|url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC&pg=PA636|last=Shantz|first=Jeff|date=2005|editor-last1=Shillington|editor-first1=Kevin|pages=|isbn=1-57958-245-1}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/pinto-revolt-murals-to-adorn-candolim-road/articleshow/56129402.cms|title='Pinto Revolt' murals to adorn Candolim road|date=23 December 2016|newspaper=The Times of India}}</ref> पोर्तगालका आठ पूर्व उपनिवेशहरूमा [[पोर्तगाली भाषा]] [[आधिकारिक भाषा]]को रूपमा छ। पोर्तगालसँगै, तिनीहरू अब पोर्तगाली भाषा देशहरूको समुदायका सदस्य हुन्, जसको कुल क्षेत्रफल १०,७४२,००० वर्ग किलोमिटर, वा पृथ्वीको भूभागको ७.२% (१४८ ९३९ ०६३ वर्ग किलोमिटर) छ। २०२३ सम्म, पोर्तगाली भाषा देशहरूको समुदायका ३२ सहयोगी पर्यवेक्षकहरू छन्, जसले पोर्तगालको पूर्व साम्राज्यको विश्वव्यापी पहुँच र प्रभावलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। यसबाहेक, बाह्र उम्मेदवार देशहरू वा क्षेत्रहरूले पोर्तगाली भाषा देशहरूको समुदायको सदस्यताको लागि आवेदन दिएका छन् र अनुमोदनको पर्खाइमा छन्।<ref>{{cite web |title=Cataloging Policy and Support Office: Macau |url=https://www.loc.gov/catdir/cpso/macau.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628084516/https://www.loc.gov/catdir/cpso/macau.html |archive-date=28 June 2022 |access-date=12 July 2012 |website=[[Library of Congress]]}}</ref><ref>Francis A. Dutra, "Salvador Correia de Sá e Benavides" in ''Encyclopedia of Latin American History and Culture'', vol. 5, p. 2. New York: Charles A. Scribner's Sons 1996.</ref><ref>{{Cite journal |last=Puga |first=Rogério Miguel |author-link=Rogerio Miguel Puga |date=December 2002 |title=The Presence of the "Portugals" in Macau and Japan in Richard Hakluyt's ''Navigations'' |url=https://redalyc.org/articulo.oa?id=36100506 |url-status=live |journal=Bulletin of Portuguese/Japanese Studies |language=en |volume=5 |pages=81–116 |issn=0874-8438 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330201013/http://www.redalyc.org/articulo.oa?id=36100506 |archive-date=2023-03-30 |access-date=2022-03-26 |via=[[Redalyc]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330201013/http://www.redalyc.org/articulo.oa?id=36100506 |date=2023-03-30 }}</ref> आज, पोर्तगाली [[विश्व भाषा|विश्वको प्रमुख भाषाहरू]] मध्ये एक हो, जुन विश्वभर लगभग २४ करोड वक्ताहरूसँग समग्रमा छैटौँ स्थानमा छ। यो अमेरिकामा तेस्रो सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा हो, मुख्यतया [[ब्राजिल]]को कारणले गर्दा, यद्यपि त्यहाँ [[क्यानडा|क्यानाडा]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[भेनेजुएला]] जस्ता राष्ट्रहरूमा लुसोफोनहरूको महत्त्वपूर्ण समुदायहरू छन्।<ref name="OstergrenBosse2011">{{cite book|last1=Ostergren|first1=Robert C.|last2=Le Bossé|first2=Mathias|title=The Europeans: A Geography of People, Culture, and Environment|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=y-1fwix23zMC&pg=PA129|year=2011|publisher=[[Guilford Press]]|isbn=978-1-60918-140-6|page=129}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category}} {{Wikivoyage}} {{Library resources box|onlinebooks=yes}} *[http://www.timelines.info/history/empires_and_civilizations/portuguese_empire/ पोर्तगाली साम्राज्यको समयरेखा] *[http://www.colonialvoyage.com/ डच पोर्तगाली औपनिवेशिक इतिहास]: सिलोन, भारत, मलाक्का, बङ्गाल, फर्मोसा, अफ्रिका, ब्राजिलमा पोर्तगाली र डचहरूको इतिहास। भाषिक सम्पदा, अवशेषहरूको सूची, नक्सा। {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:पोर्तगाली साम्राज्य| ]] n09ahur5o5py19hsvyi2dag0tklklzy 0 146196 1361665 1320000 2026-06-13T13:16:08Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361665 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = {{native name|de|Deutsches Kolonialreich}} | conventional_long_name = जर्मनेली औपनिवेशिक साम्राज्य | common_name = जर्मनेली साम्राज्य | HDI = | HDI_year = | status = [[औपनिवेशिक साम्राज्य]]| | event_start = [[बर्लिन सम्मेलन|स्थापना]] | year_start = सन् १८८४ | year_end = सन् १९२० | event1 = [[अबुशिरी विद्रोह]] | date_event1 = १८८८ | event2 = [[हेलिगोल्यान्ड-जान्जिबार सन्धि]] | date_event2 = १८९० | event3 = [[आदामावा युद्धहरू]] | date_event3 = १८९९ | event4 = [[हेरेरो युद्धहरू]] | date_event4 = १९०४ | event5 = [[माजी माजी विद्रोह]] | date_event5 = १९०५ | event6 = [[भर्सायको सन्धि|भर्साइल्सको सन्धि]] | date_event6 = १९१९ | image_flag = Reichskolonialflagge.svg | flag = साम्राज्यवादी जर्मनीको औपनिवेशिक झन्डा | image_coat = Wappen Deutsches Reich - Reichsadler 1889.svg | symbol = जर्मन साम्राज्यको निसान छाप | symbol_type = | image_map = [[चित्र:German colonial.PNG|German colonial|upright=1.15|frameless]] | image_map_caption = सन् १९१४ मा जर्मन साम्राज्य यसको उपनिवेश र संरक्षित राज्यहरू सहित | capital = [[बर्लिन]] | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | common_languages = {{ubl|[[जर्मनेली भाषा|जर्मन]]| {{hidden|'''स्थानीय:'''|[[स्वाहिली भाषा|स्वाहिली]], [[रवाण्डा-रुन्डी]] (बुरुन्डी, रुवान्डा, तान्जानियामा बुहा राज्य), [[पापुआन भाषा|पापुआन]], [[सामोआन भाषा|सामोआन]] ([[न्युगिनी]] र [[सामोआ]] मा) |[[ओशिवाम्बो]], [[अफ्रिकी]], [[सामोआन भाषा|सामोआन]] (दक्षिण पश्चिम अफ्रिका) |[[क्विङदाओ बोली|क्विङदाओ चिनियाँ]] र [[मन्दारिन चिनियाँ]] (टियानजिन र किआउत्चौ खाडी)|[[पापुआन भाषाहरू]] (जर्मन न्यु गिनी)|[[सामोआन भाषा|सामोआन]] (जर्मन सामोआ)|style=font-size:100%;padding:0.25em 0 0; |headerstyle=text-align:left;font-weight:normal;}}}} | stat_year1 = १९१२ | stat_area1 = {{#expr:835100+790000+87200+995000+240000+400+515+2376+2570}} | stat_pop1 = ११,९७९,००० }} '''जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य'''ले ({{langx|de|deutsches Kolonialreich}}) [[जर्मनेली साम्राज्य|जर्मन साम्राज्य]]को विदेशी उपनिवेशहरू, निर्भरताहरू र क्षेत्रहरूको गठन गरेको थियो। सन् १८७१ मा एकीकृत, यस समयावधिको चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क]] थिए। अघिल्ला शताब्दीहरूमा व्यक्तिगत [[जर्मनीका राज्यहरू|जर्मन राज्यहरू]]द्वारा उपनिवेशीकरणका अल्पकालीन प्रयासहरू भएका थिए, तर बिस्मार्कले १८८४ मा [[अफ्रिका]]को लागि कलह नभएसम्म औपनिवेशिक साम्राज्य निर्माण गर्ने दबाबको प्रतिरोध गरे। अफ्रिकाका बाँकी रहेका उपनिवेश नभएका क्षेत्रहरूको धेरैजसो भाग दाबी गर्दै, जर्मनीले त्यस समयमा [[बेलायती साम्राज्य|ब्रिटिस]] र फ्रान्सेली पछि तेस्रो ठुलो औपनिवेशिक साम्राज्य निर्माण गर्‍यो। जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्यले [[अफ्रिका]] र [[ओसिनिया]]का केही भागहरूलाई समेटेको थियो।<ref>[https://www.welt.de/kultur/article168705897/Diese-deutschen-Woerter-kennt-man-noch-in-der-Suedsee.html Diese deutschen Wörter kennt man noch in der Südsee, von Matthias Heine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019142308/https://www.welt.de/kultur/article168705897/Diese-deutschen-Woerter-kennt-man-noch-in-der-Suedsee.html|date=19 October 2017}} "Einst hatten die Deutschen das drittgrößte Kolonialreich[...]"</ref> सन् १९१४ मा [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को सुरुवातमा [[जर्मनी]]ले आफ्नो अधिकांश औपनिवेशिक साम्राज्यको नियन्त्रण गुमायो, तर केही जर्मन सेनाहरू युद्धको अन्त्यसम्म जर्मन पूर्वी अफ्रिकामा रहे। प्रथम विश्वयुद्धमा जर्मन पराजय पछि, मित्र राष्ट्रहरू र जर्मन वेइमर गणतन्त्र बीचको [[भर्सायको सन्धि|भर्साइल सन्धि]]को अंशको रूपमा जर्मनीको औपनिवेशिक साम्राज्य आधिकारिक रूपमा जफत गरियो। प्रत्येक उपनिवेश मित्र राष्ट्रहरू मध्ये एकको सार्वभौमिकता नभए पनि प्रशासन अन्तर्गत [[राष्ट्र सङ्घ|राष्ट्र सङ्घ]]को जनादेश बन्यो। उपनिवेशहरू पुन: प्राप्त गर्ने कुरा जर्मनीमा १९४३ सम्म कायम रह्यो, तर जर्मन सरकारको आधिकारिक लक्ष्य कहिल्यै बन्न सकेन।<ref>{{cite web |last1=Biskup |first1=Thomas |last2=Kohlrausch |first2=Martin |title=Germany 2: Colonial Empire |url=https://search.credoreference.com/content/entry/wileyempire/germany_2_colonial_empire/0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214095422/https://search.credoreference.com/content/entry/wileyempire/germany_2_colonial_empire/0 |archive-date=14 December 2019 |access-date=21 April 2019 |website=Credo Online |publisher=Credo Reference}}</ref> चान्सलर [[एडल्फ हिटलर|एडोल्फ हिटलर]]को भाषणमा कहिलेकाहीँ हराएका उपनिवेशहरूको फिर्ताको कुरालाई सौदाबाजीको बिन्दुको रूपमा उल्लेख गरिन्थ्यो, तर सधैँ उनको वास्तविक लक्ष्य पूर्वी युरोप थियो।<ref>Norman Rich, ''Hitler's war aims: The establishment of the new order'' (WW Norton, 1974) pp 404–405.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:साम्राज्य}} [[श्रेणी:जर्मनेली औपनिवेशिक साम्राज्य]] [[श्रेणी:भूतपूर्व साम्राज्यहरू]] fwkzgut7toi9oiryrs24g3abc8282su 0 146884 1361712 1322983 2026-06-14T01:32:00Z Integrity2020 66608 1361712 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | father = [[दक्ष प्रजापति]] | mother = [[असिक्नी]] | spouse = [[कश्यप]] | children = [[अरुण]] र [[गरुड]], सुमती (कन्या) | name = विनता | image = Garuda asks is mother for food, Or. 3390 206.tiff | alt = | caption = विनताबाट केही खानेकुरा खाँदै गरेका गरुड | type = हिन्दु | god_of = | texts = [[पुराण]] | siblings = [[अदिति]], [[दिति]], [[काली|कालिका]],<br>[[कपिल]], [[सुरसा]], [[सिंहिका]],<br>विश्व, [[कद्रु]] }} हिन्दु धर्म अनुसार '''विनता''' [[दक्ष प्रजापति]]की छोरीहरू मध्ये एक हुन् जसले जेठो अरुण र कान्छो [[गरुड]] गरि दुई छोराहरू जन्माएकी छिन्। उनले आफ्ना धेरै बहिनीहरूसहित कश्यपसँग विवाह गरेकी छिन्।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=J2c6-tAt4vwC&pg=PA253|title=Brahmapurāṇa: Summary of Contents, with Index of Names and Motifs|date=1989}}</ref> == किंवदन्ती == विनता [[दक्ष प्रजापति|दक्षकी]] छोरी हुन्। दिति अदिति, दनु, कद्रु लगायत उनकी दिदीबहिनीहरू सहित उनको विवाह कश्यप ऋषिसँग भएको थियो। दितिबाट [[दैत्य]], अदितिबाट आदित्य र दनुबाट दानवको जन्म भएको थियो। कद्रुले हजार नागपुत्रको बरदान माग्दा ती विनताले हजार नागपुत्र भन्दा पनि बलशाली २ पुत्रको वर मागिन्। === अरुणाको जन्म === [[महाभारत]] अनुसार कद्रुले एक हजार अण्डा र विनताले दुई अण्डा पाए। दुवैले आफ्नो अण्डा न्यानोसँग राखे। पाँच सयौँ वर्षमा कद्रुको अण्डा फुट्यो र ती अण्डाहरूबाट विभिन्न प्रकारका हजारौँ नागहरू बाहिर निस्किए। कद्रुले आफ्ना बच्चाहरूसँग खेलिरहेको दृश्यले विनतालाई उत्सुक बनायो किनभने उनको अण्डा फुटेको थिएन। अधीर भएर, उनले गोप्य रूपमा आफ्नो एउटा अण्डा खोलिन् र आधा हुर्किएको बच्चा त्यसबाट बाहिर निस्कियो। त्यो बच्चा अरुण थियो। विनताले समयभन्दा पहिले अण्डा फुटाएकाले अरुण अपाङ्ग भएर जन्मियो। त्यसको रिसले अरुणले उनलाई सजायको रूपमा उनी कद्रुको दास बन्ने बताए। अरुणले उनलाई ५०० वर्षपछि अर्को अण्डा फुट्ने र असाधारण शक्ति र पराक्रम भएको पुत्रले उनलाई दासत्वबाट मुक्त गर्ने बताए। यसरी अरुण आकाशमा उठे, जहाँ उनी [[सूर्य (देवता)|सूर्य]] सारथी बने।<ref name=":0">{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Garuḍa |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241592.html |access-date=2022-08-11 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> === दासत्व === [[समुन्द्र मन्थन|समुद्र मन्थन]] घटनापछि, इन्द्रले क्षीरसागरबाट उच्चैःश्रवा नामक घोडा प्राप्त गरे। घोडाको पुच्छरको रङलाई लिएर विनता र कद्रुबिच विवाद भयोः कद्रुले यो कालो भएको दाबी गरिन् भने विनताले यो सेतो भएको विश्वास गरिन्। गलत साबित भएकी उनी विजेताको दास बन्ने शर्तमा उनीहरू अर्को दिन घोडालाई अवलोकन गर्न सहमत भए। कद्रुले आफ्ना नागपुत्रहरूलाई घोडाको पुच्छरमा झुन्डिनलाई अह्राइन् भने पुच्छर पछि कालो देखियो। यसरी, विनताले बाजी हारेर कद्रुको दास बनिन्।<ref name=":0" /> === गरुडको जन्म === जब गरुडले आफ्नो अण्डाबाट बाहिर निस्किए, उनी आफ्नी आमालाई उनकी बहिनीले दास बनाएको देखेर दुःखी भए। जब उनले कद्रुसँग भेटे। कद्रुले गरुणलाई यदि उनले देवलोकबाट अमृत ल्याएर दिएमा विनतालाई मुक्त गरिदिने बताइन्। गरुडले देवताहरूलाई पराजित गरी अमृत कद्रुलाई दिए र आफ्नी आमा विनतालाई दासत्वबाट मुक्त गरे। उनको बहादुरीबाट [[विष्णु]]को बाहन बन्ने वरदान आयो। उनले वाचा गरेअनुसार अमृतको भाँडो नागहरूलाई दिए, तर अमृत इन्द्रले चोरे। तर जे होस्, यसबाट विनतालाई दासत्वबाट स्वतन्त्रता सुरक्षित गर्‍यो।<ref name=":0" /> {{हिन्दु धर्म बाकस}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु देवीहरू]] nx5cyfhzy2f4q77vhya7lebr9zjcs31 0 150175 1361705 1355887 2026-06-13T17:23:14Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361705 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 275 | image1 = Processing gold.jpg | alt1 = | caption1 = Gold [[smelting]] workers in [[Siuna]], Nicaragua in the late 20th century | image2 = Pouring gold.jpg | alt2 = | caption2 = [[ढलाइ]], पगालिएको धातु साँचोमा खनाउने प्रक्रिया }}'''धातु विज्ञान''' धातुको भौतिक र रासायनिक गुण, तिनीहरूको अन्तर-धातु यौगिकहरू, र तिनीहरूको मिश्रणहरू, (जसलाई [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]] भनिन्छ), अध्ययन गर्ने "[[पदार्थ विज्ञान]] र [[इन्जिनियरिङ]]"को एक क्षेत्र हो । धातु विज्ञानले धातुको उत्पादन र इन्जिनियरिङ सहित धातुको विज्ञान र प्रविधि दुवैलाई समेट्छ। धातु विज्ञान धातुकार्य भन्दा भिन्न छ, यसले धातुकार्यको लागी बैज्ञानिक आधार प्रदान गर्छ । [[चिकित्सा विज्ञान]]ले चिकित्सा अभ्यासलाई समर्थन गरेजस्तै। धातु विज्ञानको विशेषज्ञलाई धातुविज्ञको रूपमा जानिन्छ। ऐतिहासिक रूपमा, धातु विज्ञान मुख्यतया धातुहरूको उत्पादनमा केन्द्रित छ। धातु उत्पादन धातु उत्खननको लागी घाउको प्रशोधनबाट सुरु हुन्छ। धातु उत्पादनको अध्ययनलाई फलाम धातु विज्ञान र गैर-फलाम धातुविज्ञानमा विभाजित गरिएको छ। फलाम-धातु विज्ञानमा [[फलाम]]मा आधारित प्रक्रियाहरू र मिश्र धातुहरू समावेश हुन्छन्, जबकि गैर-फलाम धातु विज्ञानमा अन्य धातुहरूमा आधारित प्रक्रियाहरू अनि मिश्र धातुहरू सामेल हुन्छन्। विश्व धातु उत्पादनको ९५% फलाम धातु पर्दछ ।<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/108584/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F "Металлургия"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118031950/http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/108584/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F|date=18 January 2015}}. in ''The [[Great Soviet Encyclopedia]]''. 1979.</ref> == इतिहास == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[पदार्थ विज्ञान]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धातुहरू]] ptmjx25x0mw6qcpx2sn4e3xschgkeyb 0 150530 1361772 1361573 2026-06-14T07:44:24Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:फिफा विश्वकप]] हटाइयो; [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] जोडियो 1361772 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | image = FIFA World Cup wordmark (2023).svg{{!}}class=skin-invert | year = २०३० | other_titles = {{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2030}}<br />{{native name|pt|Campeonato do Mundo da FIFA de 2030}}<br />{{native name|ar|كأس العالم لكرة القدم 2030}}<br />{{native name|zgh-ma|ⴰⴽⵔⵡⴰⵙ ⵏ ⵓⵎⴰⴹⴰⵍ 2030}} | caption = | size = 250px | country = मोरोक्को | country2 = पोर्चुगल | country3 = स्पेन | country4 = {{ubl|'''शताब्दी खेल आयोजक:'''|अर्जेन्टिना|पाराग्वे|उरुग्वे}} | dates = ८ जुन – २१ जुलाई<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/articles/world-cup-2030-hosts-qualified-bidding-spain-argentina-morocco-uruguay-portugal-paraguay |title=FIFA World Cup 2030: Everything you need to know|publisher=[[फिफा]] |date=7 December 2024 |access-date=18 December 2024|archive-date=29 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240729041425/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/articles/world-cup-2030-hosts-qualified-bidding-spain-argentina-morocco-uruguay-portugal-paraguay|url-status=live}}</ref> | confederations = ६ | num_teams = घोषणा हुन बाँकी<ref>{{Cite web |date=May 2026 |title=FIFA considers expanding 2030 World Cup to 64 teams |url=https://www.msn.com/en-xl/news/other/fifa-considers-expanding-2030-world-cup-to-64-teams/ar-AA23LWis |access-date=12 June 2026 |website=MSN}}</ref> | venues = घोषणा हुन बाँकी <small>(शताब्दी खेल आयोजक सहित)</small> | cities = घोषणा हुन बाँकी | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२६ फिफा विश्वकप|सन् २०२६]] | nextseason = ''[[२०३४ फिफा विश्वकप|सन् २०३४]]'' | updated = }} '''२०३० फिफा विश्वकप''', [[फिफा]]का सदस्य राष्ट्रहरूका पुरुष राष्ट्रिय टोलीहरूबीच खेलिने प्रत्येक चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताको २४औँ संस्करण हुनेछ। यस प्रतियोगिताको संयुक्त आयोजना [[मोरक्को]], [[पोर्चुगल]] र [[स्पेन]]ले गर्नेछन्। [[भूमध्य सागर]] पार गरेर आयोजना हुन लागेको यो नै पहिलो विश्वकप हुनेछ। सन् १९३० मा भएको [[१९३० फिफा विश्वकप|पहिलो फिफा विश्वकप]]को १००औँ वार्षिकोत्सवको सम्मानमा, सन् १९३० को फाइनल खेल भएको रङ्गशाला—[[उरुग्वे]]को [[मोन्टेभिडियो]]स्थित एस्टाडियो सेन्टेनारियोमा एउटा विशेष खेल र शताब्दी समारोह आयोजना गरिनेछ। यसका साथै [[अर्जेन्टिना]]को [[बुएनोस आइरेस]] स्थित एस्तादियो मोनुमेन्टल र [[पाराग्वे]]को आसुन्सियन स्थित एस्तादियो ओस्भाल्दो दोमिन्गेस दिबमा पनि एक-एक खेल सञ्चालन गरिनेछ। यो सन् २०१० पछिको अफ्रिकामा हुने पहिलो विश्वकप; उत्तर अफ्रिकामा इतिहासकै पहिलो; सन् २०१४ पछि दक्षिण अमेरिकामा र सन् २०१८ पछि युरोपमा हुने पहिलो विश्वकप हुनेछ। देशका आधारमा भन्नुपर्दा, यो [[मोरक्को]], [[पोर्चुगल]] र [[पाराग्वे]]मा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हुनेछ भने [[उरुग्वे]]मा सन् १९३० को पहिलो संस्करणपछि, [[अर्जेन्टिना]]मा सन् १९७८ पछि र [[स्पेन]]मा सन् १९८२ पछि आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हुनेछ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://digitalhub.fifa.com/m/1213a790af2911ab/original/FIFA-World-Cup-2030-Bid-Evaluation-Report.pdf बोलकबोल मूल्याङ्कन प्रतिवेदन] [[फिफा]]मा [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] puc6887il7k5bukpl1wfva0ubcwhl0z 0 150537 1361650 2026-06-13T12:14:04Z Rajeeb bastola 39875 "[[:en:Special:Redirect/revision/1355398724|Maharana Pratap Inter State Bus Terminus]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1361650 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles>{{Infobox station | name = Maharana Pratap Interstate Bus Terminus<br/>Kashmere Gate Interstate Bus Terminus | name_lang = en | native_name = महाराणा प्रताप अंतरराज्यीय बस अड्डा<br/>कश्मीरी गेट अंतरराज्यीय बस अड्डा | native_name_lang = hi | symbol = | symbol_location = | type = [[Delhi Transport Corporation|DTC]], [[Haryana Roadways|HRST]], [[Himachal Road Transport Corporation|HRTC]], [[Jammu and Kashmir State Road Transport Corporation|JKSRTC]], [[PEPSU Road Transport Corporation|PRTC]], [[Punjab Roadways|PR]], [[Rajasthan State Road Transport Corporation|RSRTC]], [[Uttar Pradesh State Road Transport Corporation|UPSRTC]] & [[Uttarakhand Transport Corporation|UTC]] [[Inter State Bus Terminals|ISBT]] | image = Maharana Pratap ISBT Entrance.jpg | alt = | caption = Main entrance of the Maharana Pratap Interstate Bus Terminus | address = [[Kashmiri Gate, Delhi|Kashmere Gate]], Delhi | borough = National Capital Territory of Delhi | country = India | coordinates = {{coord|28.6686432|77.2294734}} | owned = [[Delhi Tourism and Transportation Development Corporation|Delhi Transport Infrastructure Development Corporation (DTIDC) Limited]] | operator = [[Delhi Tourism and Transportation Development Corporation]] | bus_routes = {{Unbulleted list|National Capital Territory of Delhi|[[Haryana]]|[[Himachal Pradesh]]|[[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]]|[[Ladakh]]|Punjab|[[Rajasthan]]|[[Uttar Pradesh]]|[[Uttarakhand]]}} | bus_stands = {{Unbulleted list|Departure bus bays: 45|Idle bus bays: 8|Arrival bus bays: 13}} | bus_operators = {{Unbulleted list|[[Delhi Transport Corporation]]|[[Haryana Roadways|Haryana Roadways State Transport]]|[[Himachal Road Transport Corporation]]|[[Jammu and Kashmir State Road Transport Corporation]]|[[PEPSU Road Transport Corporation]]|[[Punjab Roadways]]|[[Rajasthan State Road Transport Corporation]]|[[Uttar Pradesh State Road Transport Corporation]]|[[Uttarakhand Transport Corporation]]}} | connections = &nbsp;{{ric|Delhi Metro}} [[Kashmere Gate metro station|Kashmere Gate]] {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} | parking = Yes | disabled = Yes | code = | zone = | website = [https://dtidc.co.in/Home/IsbtDetail/1 Maharana Pratap ISBT] | opened = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> {{Start date|1976|||df=y}} | rebuilt = 2013 | passengers = | pass_year = | pass_rank = | map_type = India Delhi#India | map_dot_label = Maharana Pratap ISBT | map_caption = Location in Delhi##Location in India }}'''महाराणा प्रताप इन्टरस्टेट बस टर्मिनस (महाराणा प्रताप आइएसबीटी) ''' कश्मीरी गेट अन्तर-राज्य बस टर्मिनस (कश्मीरी गेट ISBT) को रूपमा प्रख्यात, कश्मीरी गेट, पुरानो [[दिल्ली]], दिल्ली, [[भारत]] अवस्थित छ, भारतको पुरानो र एउटा ठुलो अन्तर-राज्य बस टर्मिनलहरू मध्ये एक हो। यसले दिल्ली र छिमेकी राज्यहरू र [[हरियाणा]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], पञ्जाब, [[हिमाचल प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] र [[उत्तराखण्ड]] केन्द्र शासित प्रदेशहरू बिच बस सेवाहरू सञ्चालन गर्दछ। लगभग ५ एकडमा फैलिएको यसले एक दिनमा १,८०० भन्दा बढी बसहरू सञ्चालन गर्दछ।<ref name="gaps">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Many-gaps-at-Kashmere-Gate-ISBT-Metro-stns/articleshow/49785740.cms|title=Many gaps at Kashmere Gate ISBT, Metro stations in Delhi|date=14 November 2015|work=The Times of India|access-date=2 January 2016|location=New Delhi}}</ref> == इतिहास == महाराणा प्रताप आइएसबीटी सन् १९७६ मा सञ्चालनमा आएको थियो। सन् १९९३ सम्म यो दिल्लीमा एक मात्र आइएसबीटीको रूपमा सेवा गऱ्यो जब यसलाई यातायात विभागमा हस्तान्तरण गरियो, त्यसपछि भीडभाड भएको महाराणा प्रताप आइएसबीटीलाई कम गर्न सराय काले खान र आनन्द विहार दुईवटा नयाँ आइएसबीटीहरू निर्माण गरियो। यसलाई ७० करोडको लागतमा डिमिट्सद्वारा २०११-२०१२ मा जीर्णोद्धार गरिएको थियो, र सन् २०१३ मा दिल्लीकी तत्कालीन मुख्यमन्त्री [[शीला दीक्षित]] उद्घाटन गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers|title=Renovated Kashmere Gate ISBT inaugurated|work=The Times of India|access-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505025531/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers|archive-date=5 May 2013|agency=PTI}}</ref> == सेवाहरू == टर्मिनसमा ४५ वटा प्रस्थान बस बे, आठवटा निष्क्रिय बस बे, र १३ वटा आगमन बस बे छन्, यी सबै दिल्लीका अन्य आइएसबीटीहरूमा अन्तरराज्यीय बस वा बसहरू आपूर्ति गर्छन्। दिल्ली यातायात निगम (डिटिसि) द्वारा सञ्चालित सिटी बस सेवाहरू डिटिसि ब्लक भनेर चिनिने खण्डबाट चल्छन्। यसले मुख्यतया निम्न अनुसूचित बस सेवाहरू सेवा दिन्छः * अन्तर-राज्यः [[हरियाणा]], [[पश्चिमी उत्तर प्रदेश]], [[चण्डीगढ]], पञ्जाब [[हिमाचल प्रदेश]] ([[सिमला|शिमला]], [[मनाली]], कुल्लु, [[उत्तराखण्ड]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], र [[राजस्थान]] (उत्तर पश्चिमी बागर क्षेत्र र पश्चिमी [[थार मरुभूमि]] जस्ता लोकप्रिय गन्तव्यहरू सहित) । * दिल्ली एनसीआर भित्र : स्थानीय कनेक्टिभिटीले डीटीसी बसहरू मार्फत दिल्लीका अन्य आइएसबीटीहरूमा प्रत्यक्ष कनेक्टिभिटि प्रदान गर्दछ। == सुविधाहरू == प्रस्थान ब्लक, प्रतीक्षा क्षेत्र र फुड कोर्ट केन्द्रीय वातानुकूलित छन्। यात्रुहरूलाई सफा पिउने पानी आपूर्ति गर्न रिभर्स ओस्मोसिस प्लान्ट स्थापना गरिएको छ। उच्च गतिको, सुरक्षित वाइ-फाइ क्षेत्रले यात्रुहरूलाई इन्टरनेट कनेक्टिभिटी प्रदान गर्दछ। संरचनालाई वातावरण-मैत्री राख्न दैनिक एक हजार क्युबिक मिटर क्षमताको ढल प्रशोधन संयन्त्र स्थापना गरिएको छ। ढलको पानी प्रशोधन गरी पुनः प्रयोग गरी वातानुकूलन संयन्त्रमा र बागवानी र फ्लसिङ्ग शौचालयको उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ। एउटा नयाँ पार्किङ व्यवस्थापन प्रणाली पनि विकसित गरिएको छ जसले परिसरमा प्रवेश गर्ने र बाहिर निस्कने बसहरूको डाटा भण्डारण गर्न सक्षम छ। निगरानीका लागि उच्च रिजोलुसनको सिसिटिभी क्यामेरा पनि जडान गरिएको छ। [[चित्र:Kashmere_Gate_ISBT,_Delhi_5.jpg|अङ्गुठाकार|महाराणा प्रताप आइएसबीटी बैठक स्थान]] == पनि हेर्नुहोस् == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{Clear}}<templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles>{{Portal bar|Buses|Transport|Engineering}} == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikivoyage|Delhi}} *   {{Delhi}} 3wqj0nwa07g52ckc5uteoynqtydu0zw 1361651 1361650 2026-06-13T12:16:31Z Rajeeb bastola 39875 1361651 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles> {{Infobox station | name = Maharana Pratap Interstate Bus Terminus<br/>Kashmere Gate Interstate Bus Terminus | name_lang = en | native_name = महाराणा प्रताप अंतरराज्यीय बस अड्डा<br/>कश्मीरी गेट अंतरराज्यीय बस अड्डा | native_name_lang = hi | symbol = | symbol_location = | type = [[Delhi Transport Corporation|DTC]], [[Haryana Roadways|HRST]], [[Himachal Road Transport Corporation|HRTC]], [[Jammu and Kashmir State Road Transport Corporation|JKSRTC]], [[PEPSU Road Transport Corporation|PRTC]], [[Punjab Roadways|PR]], [[Rajasthan State Road Transport Corporation|RSRTC]], [[Uttar Pradesh State Road Transport Corporation|UPSRTC]] & [[Uttarakhand Transport Corporation|UTC]] [[Inter State Bus Terminals|ISBT]] | image = Maharana Pratap ISBT Entrance.jpg | alt = | caption = Main entrance of the Maharana Pratap Interstate Bus Terminus | address = कश्मीरी गेट, दिल्ली | borough = राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्ली | country = भारत | coordinates = {{coord|28.6686432|77.2294734}} | owned = [[Delhi Tourism and Transportation Development Corporation|Delhi Transport Infrastructure Development Corporation (DTIDC) Limited]] | operator = [[Delhi Tourism and Transportation Development Corporation]] | bus_routes = {{Unbulleted list|National Capital Territory of Delhi|[[Haryana]]|[[Himachal Pradesh]]|[[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]]|[[Ladakh]]|Punjab|[[Rajasthan]]|[[Uttar Pradesh]]|[[Uttarakhand]]}} | bus_stands = {{Unbulleted list|Departure bus bays: 45|Idle bus bays: 8|Arrival bus bays: 13}} | bus_operators = {{Unbulleted list|[[Delhi Transport Corporation]]|[[Haryana Roadways|Haryana Roadways State Transport]]|[[Himachal Road Transport Corporation]]|[[Jammu and Kashmir State Road Transport Corporation]]|[[PEPSU Road Transport Corporation]]|[[Punjab Roadways]]|[[Rajasthan State Road Transport Corporation]]|[[Uttar Pradesh State Road Transport Corporation]]|[[Uttarakhand Transport Corporation]]}} | connections = &nbsp;{{ric|Delhi Metro}} [[Kashmere Gate metro station|Kashmere Gate]] {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} | parking = Yes | disabled = Yes | code = | zone = | website = [https://dtidc.co.in/Home/IsbtDetail/1 Maharana Pratap ISBT] | opened = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> {{Start date|1976|||df=y}} | rebuilt = 2013 | passengers = | pass_year = | pass_rank = | map_type = India Delhi#India | map_dot_label = Maharana Pratap ISBT | map_caption = Location in Delhi##Location in India }}'''महाराणा प्रताप इन्टरस्टेट बस टर्मिनस (महाराणा प्रताप आइएसबीटी) ''' कश्मीरी गेट अन्तर-राज्य बस टर्मिनस (कश्मीरी गेट ISBT) को रूपमा प्रख्यात, कश्मीरी गेट, पुरानो [[दिल्ली]], दिल्ली, [[भारत]] अवस्थित छ, भारतको पुरानो र एउटा ठुलो अन्तर-राज्य बस टर्मिनलहरू मध्ये एक हो। यसले दिल्ली र छिमेकी राज्यहरू र [[हरियाणा]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], पञ्जाब, [[हिमाचल प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] र [[उत्तराखण्ड]] केन्द्र शासित प्रदेशहरू बिच बस सेवाहरू सञ्चालन गर्दछ। लगभग ५ एकडमा फैलिएको यसले एक दिनमा १,८०० भन्दा बढी बसहरू सञ्चालन गर्दछ।<ref name="gaps">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Many-gaps-at-Kashmere-Gate-ISBT-Metro-stns/articleshow/49785740.cms|title=Many gaps at Kashmere Gate ISBT, Metro stations in Delhi|date=14 November 2015|work=The Times of India|access-date=2 January 2016|location=New Delhi}}</ref> == इतिहास == महाराणा प्रताप आइएसबीटी सन् १९७६ मा सञ्चालनमा आएको थियो। सन् १९९३ सम्म यो दिल्लीमा एक मात्र आइएसबीटीको रूपमा सेवा गऱ्यो जब यसलाई यातायात विभागमा हस्तान्तरण गरियो, त्यसपछि भीडभाड भएको महाराणा प्रताप आइएसबीटीलाई कम गर्न सराय काले खान र आनन्द विहार दुईवटा नयाँ आइएसबीटीहरू निर्माण गरियो। यसलाई ७० करोडको लागतमा डिमिट्सद्वारा २०११-२०१२ मा जीर्णोद्धार गरिएको थियो, र सन् २०१३ मा दिल्लीकी तत्कालीन मुख्यमन्त्री [[शीला दीक्षित]] उद्घाटन गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers|title=Renovated Kashmere Gate ISBT inaugurated|work=The Times of India|access-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505025531/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers|archive-date=5 May 2013|agency=PTI}}</ref> == सेवाहरू == टर्मिनसमा ४५ वटा प्रस्थान बस बे, आठवटा निष्क्रिय बस बे, र १३ वटा आगमन बस बे छन्, यी सबै दिल्लीका अन्य आइएसबीटीहरूमा अन्तरराज्यीय बस वा बसहरू आपूर्ति गर्छन्। दिल्ली यातायात निगम (डिटिसि) द्वारा सञ्चालित सिटी बस सेवाहरू डिटिसि ब्लक भनेर चिनिने खण्डबाट चल्छन्। यसले मुख्यतया निम्न अनुसूचित बस सेवाहरू सेवा दिन्छः * अन्तर-राज्यः [[हरियाणा]], [[पश्चिमी उत्तर प्रदेश]], [[चण्डीगढ]], पञ्जाब [[हिमाचल प्रदेश]] ([[सिमला|शिमला]], [[मनाली]], कुल्लु, [[उत्तराखण्ड]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], र [[राजस्थान]] (उत्तर पश्चिमी बागर क्षेत्र र पश्चिमी [[थार मरुभूमि]] जस्ता लोकप्रिय गन्तव्यहरू सहित) । * दिल्ली एनसीआर भित्र : स्थानीय कनेक्टिभिटीले डीटीसी बसहरू मार्फत दिल्लीका अन्य आइएसबीटीहरूमा प्रत्यक्ष कनेक्टिभिटि प्रदान गर्दछ। == सुविधाहरू == प्रस्थान ब्लक, प्रतीक्षा क्षेत्र र फुड कोर्ट केन्द्रीय वातानुकूलित छन्। यात्रुहरूलाई सफा पिउने पानी आपूर्ति गर्न रिभर्स ओस्मोसिस प्लान्ट स्थापना गरिएको छ। उच्च गतिको, सुरक्षित वाइ-फाइ क्षेत्रले यात्रुहरूलाई इन्टरनेट कनेक्टिभिटी प्रदान गर्दछ। संरचनालाई वातावरण-मैत्री राख्न दैनिक एक हजार क्युबिक मिटर क्षमताको ढल प्रशोधन संयन्त्र स्थापना गरिएको छ। ढलको पानी प्रशोधन गरी पुनः प्रयोग गरी वातानुकूलन संयन्त्रमा र बागवानी र फ्लसिङ्ग शौचालयको उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ। एउटा नयाँ पार्किङ व्यवस्थापन प्रणाली पनि विकसित गरिएको छ जसले परिसरमा प्रवेश गर्ने र बाहिर निस्कने बसहरूको डाटा भण्डारण गर्न सक्षम छ। निगरानीका लागि उच्च रिजोलुसनको सिसिटिभी क्यामेरा पनि जडान गरिएको छ। [[चित्र:Kashmere_Gate_ISBT,_Delhi_5.jpg|अङ्गुठाकार|महाराणा प्रताप आइएसबीटी बैठक स्थान]] == पनि हेर्नुहोस् == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{Clear}}<templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles>{{Portal bar|Buses|Transport|Engineering}} == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikivoyage|Delhi}} *   {{Delhi}} bqbdy1j0xsvd8unvzsrhpss9sbefgfd 1361652 1361651 2026-06-13T12:18:51Z Rajeeb bastola 39875 1361652 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles> {{Infobox station | name = Maharana Pratap Interstate Bus Terminus<br/>Kashmere Gate Interstate Bus Terminus | name_lang = en | native_name = महाराणा प्रताप अन्तर-राज्य बस अड्डा<br/>कश्मीरी गेट अन्तर-राज्य बस अड्डा | native_name_lang = hi | symbol = | symbol_location = | type = [[Delhi Transport Corporation|DTC]], [[Haryana Roadways|HRST]], [[Himachal Road Transport Corporation|HRTC]], [[Jammu and Kashmir State Road Transport Corporation|JKSRTC]], [[PEPSU Road Transport Corporation|PRTC]], [[Punjab Roadways|PR]], [[Rajasthan State Road Transport Corporation|RSRTC]], [[Uttar Pradesh State Road Transport Corporation|UPSRTC]] & [[Uttarakhand Transport Corporation|UTC]] [[Inter State Bus Terminals|ISBT]] | image = Maharana Pratap ISBT Entrance.jpg | alt = | caption = महाराणा प्रताप अन्तर-राज्य बस टर्मिनसको मुख्य प्रवेशद्वार | address = कश्मीरी गेट, दिल्ली | borough = राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्ली | country = भारत | coordinates = {{coord|28.6686432|77.2294734}} | owned = [[Delhi Tourism and Transportation Development Corporation|Delhi Transport Infrastructure Development Corporation (DTIDC) Limited]] | operator = [[Delhi Tourism and Transportation Development Corporation]] | bus_routes = {{Unbulleted list|National Capital Territory of Delhi|[[Haryana]]|[[Himachal Pradesh]]|[[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]]|[[Ladakh]]|Punjab|[[Rajasthan]]|[[Uttar Pradesh]]|[[Uttarakhand]]}} | bus_stands = {{Unbulleted list|Departure bus bays: 45|Idle bus bays: 8|Arrival bus bays: 13}} | bus_operators = {{Unbulleted list|[[Delhi Transport Corporation]]|[[Haryana Roadways|Haryana Roadways State Transport]]|[[Himachal Road Transport Corporation]]|[[Jammu and Kashmir State Road Transport Corporation]]|[[PEPSU Road Transport Corporation]]|[[Punjab Roadways]]|[[Rajasthan State Road Transport Corporation]]|[[Uttar Pradesh State Road Transport Corporation]]|[[Uttarakhand Transport Corporation]]}} | connections = &nbsp;{{ric|Delhi Metro}} [[Kashmere Gate metro station|Kashmere Gate]] {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} | parking = Yes | disabled = Yes | code = | zone = | website = [https://dtidc.co.in/Home/IsbtDetail/1 Maharana Pratap ISBT] | opened = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> {{Start date|1976|||df=y}} | rebuilt = 2013 | passengers = | pass_year = | pass_rank = | map_type = India Delhi#India | map_dot_label = Maharana Pratap ISBT | map_caption = Location in Delhi##Location in India }}'''महाराणा प्रताप इन्टरस्टेट बस टर्मिनस (महाराणा प्रताप आइएसबीटी) ''' कश्मीरी गेट अन्तर-राज्य बस टर्मिनस (कश्मीरी गेट ISBT) को रूपमा प्रख्यात, कश्मीरी गेट, पुरानो [[दिल्ली]], दिल्ली, [[भारत]] अवस्थित छ, भारतको पुरानो र एउटा ठुलो अन्तर-राज्य बस टर्मिनलहरू मध्ये एक हो। यसले दिल्ली र छिमेकी राज्यहरू र [[हरियाणा]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], पञ्जाब, [[हिमाचल प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] र [[उत्तराखण्ड]] केन्द्र शासित प्रदेशहरू बिच बस सेवाहरू सञ्चालन गर्दछ। लगभग ५ एकडमा फैलिएको यसले एक दिनमा १,८०० भन्दा बढी बसहरू सञ्चालन गर्दछ।<ref name="gaps">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Many-gaps-at-Kashmere-Gate-ISBT-Metro-stns/articleshow/49785740.cms|title=Many gaps at Kashmere Gate ISBT, Metro stations in Delhi|date=14 November 2015|work=The Times of India|access-date=2 January 2016|location=New Delhi}}</ref> == इतिहास == महाराणा प्रताप आइएसबीटी सन् १९७६ मा सञ्चालनमा आएको थियो। सन् १९९३ सम्म यो दिल्लीमा एक मात्र आइएसबीटीको रूपमा सेवा गऱ्यो जब यसलाई यातायात विभागमा हस्तान्तरण गरियो, त्यसपछि भीडभाड भएको महाराणा प्रताप आइएसबीटीलाई कम गर्न सराय काले खान र आनन्द विहार दुईवटा नयाँ आइएसबीटीहरू निर्माण गरियो। यसलाई ७० करोडको लागतमा डिमिट्सद्वारा २०११-२०१२ मा जीर्णोद्धार गरिएको थियो, र सन् २०१३ मा दिल्लीकी तत्कालीन मुख्यमन्त्री [[शीला दीक्षित]] उद्घाटन गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers|title=Renovated Kashmere Gate ISBT inaugurated|work=The Times of India|access-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505025531/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers|archive-date=5 May 2013|agency=PTI}}</ref> == सेवाहरू == टर्मिनसमा ४५ वटा प्रस्थान बस बे, आठवटा निष्क्रिय बस बे, र १३ वटा आगमन बस बे छन्, यी सबै दिल्लीका अन्य आइएसबीटीहरूमा अन्तरराज्यीय बस वा बसहरू आपूर्ति गर्छन्। दिल्ली यातायात निगम (डिटिसि) द्वारा सञ्चालित सिटी बस सेवाहरू डिटिसि ब्लक भनेर चिनिने खण्डबाट चल्छन्। यसले मुख्यतया निम्न अनुसूचित बस सेवाहरू सेवा दिन्छः * अन्तर-राज्यः [[हरियाणा]], [[पश्चिमी उत्तर प्रदेश]], [[चण्डीगढ]], पञ्जाब [[हिमाचल प्रदेश]] ([[सिमला|शिमला]], [[मनाली]], कुल्लु, [[उत्तराखण्ड]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], र [[राजस्थान]] (उत्तर पश्चिमी बागर क्षेत्र र पश्चिमी [[थार मरुभूमि]] जस्ता लोकप्रिय गन्तव्यहरू सहित) । * दिल्ली एनसीआर भित्र : स्थानीय कनेक्टिभिटीले डीटीसी बसहरू मार्फत दिल्लीका अन्य आइएसबीटीहरूमा प्रत्यक्ष कनेक्टिभिटि प्रदान गर्दछ। == सुविधाहरू == प्रस्थान ब्लक, प्रतीक्षा क्षेत्र र फुड कोर्ट केन्द्रीय वातानुकूलित छन्। यात्रुहरूलाई सफा पिउने पानी आपूर्ति गर्न रिभर्स ओस्मोसिस प्लान्ट स्थापना गरिएको छ। उच्च गतिको, सुरक्षित वाइ-फाइ क्षेत्रले यात्रुहरूलाई इन्टरनेट कनेक्टिभिटी प्रदान गर्दछ। संरचनालाई वातावरण-मैत्री राख्न दैनिक एक हजार क्युबिक मिटर क्षमताको ढल प्रशोधन संयन्त्र स्थापना गरिएको छ। ढलको पानी प्रशोधन गरी पुनः प्रयोग गरी वातानुकूलन संयन्त्रमा र बागवानी र फ्लसिङ्ग शौचालयको उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ। एउटा नयाँ पार्किङ व्यवस्थापन प्रणाली पनि विकसित गरिएको छ जसले परिसरमा प्रवेश गर्ने र बाहिर निस्कने बसहरूको डाटा भण्डारण गर्न सक्षम छ। निगरानीका लागि उच्च रिजोलुसनको सिसिटिभी क्यामेरा पनि जडान गरिएको छ। [[चित्र:Kashmere_Gate_ISBT,_Delhi_5.jpg|अङ्गुठाकार|महाराणा प्रताप आइएसबीटी बैठक स्थान]] == पनि हेर्नुहोस् == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{Clear}}<templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles>{{Portal bar|Buses|Transport|Engineering}} == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikivoyage|Delhi}} *   {{Delhi}} a29r9jqry0pm8t38wov9jeag7h7r8r6 1361653 1361652 2026-06-13T12:20:54Z Rajeeb bastola 39875 1361653 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles> {{Infobox station | name = Maharana Pratap Interstate Bus Terminus<br/>Kashmere Gate Interstate Bus Terminus | name_lang = en | native_name = महाराणा प्रताप अन्तर-राज्य बस अड्डा<br/>कश्मीरी गेट अन्तर-राज्य बस अड्डा | native_name_lang = hi | symbol = | symbol_location = | type = [[Delhi Transport Corporation|DTC]], [[Haryana Roadways|HRST]], [[Himachal Road Transport Corporation|HRTC]], [[Jammu and Kashmir State Road Transport Corporation|JKSRTC]], [[PEPSU Road Transport Corporation|PRTC]], [[Punjab Roadways|PR]], [[Rajasthan State Road Transport Corporation|RSRTC]], [[Uttar Pradesh State Road Transport Corporation|UPSRTC]] & [[Uttarakhand Transport Corporation|UTC]] [[Inter State Bus Terminals|ISBT]] | image = Maharana Pratap ISBT Entrance.jpg | alt = | caption = महाराणा प्रताप अन्तर-राज्य बस टर्मिनसको मुख्य प्रवेशद्वार | address = कश्मीरी गेट, दिल्ली | borough = राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्ली | country = भारत | coordinates = {{coord|28.6686432|77.2294734}} | owned = [[Delhi Tourism and Transportation Development Corporation|Delhi Transport Infrastructure Development Corporation (DTIDC) Limited]] | operator = [[Delhi Tourism and Transportation Development Corporation]] | bus_routes = {{Unbulleted list|National Capital Territory of Delhi|[[Haryana]]|[[Himachal Pradesh]]|[[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]]|[[Ladakh]]|Punjab|[[Rajasthan]]|[[Uttar Pradesh]]|[[Uttarakhand]]}} | bus_stands = {{Unbulleted list|Departure bus bays: 45|Idle bus bays: 8|Arrival bus bays: 13}} | bus_operators = {{Unbulleted list|[[Delhi Transport Corporation]]|[[Haryana Roadways|Haryana Roadways State Transport]]|[[Himachal Road Transport Corporation]]|[[Jammu and Kashmir State Road Transport Corporation]]|[[PEPSU Road Transport Corporation]]|[[Punjab Roadways]]|[[Rajasthan State Road Transport Corporation]]|[[Uttar Pradesh State Road Transport Corporation]]|[[Uttarakhand Transport Corporation]]}} | connections = &nbsp;{{ric|Delhi Metro}} [[Kashmere Gate metro station|Kashmere Gate]] {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} | parking = Yes | disabled = Yes | code = | zone = | website = [https://dtidc.co.in/Home/IsbtDetail/1 Maharana Pratap ISBT] | opened = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> {{Start date|1976|||df=y}} | rebuilt = २०१३ | passengers = | pass_year = | pass_rank = | map_type = India Delhi#India | map_dot_label = Maharana Pratap ISBT | map_caption = Location in Delhi##Location in India }}'''महाराणा प्रताप इन्टरस्टेट बस टर्मिनस (महाराणा प्रताप आइएसबीटी) ''' कश्मीरी गेट अन्तर-राज्य बस टर्मिनस (कश्मीरी गेट ISBT) को रूपमा प्रख्यात, कश्मीरी गेट, पुरानो [[दिल्ली]], दिल्ली, [[भारत]] अवस्थित छ, भारतको पुरानो र एउटा ठुलो अन्तर-राज्य बस टर्मिनलहरू मध्ये एक हो। यसले दिल्ली र छिमेकी राज्यहरू र [[हरियाणा]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], पञ्जाब, [[हिमाचल प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] र [[उत्तराखण्ड]] केन्द्र शासित प्रदेशहरू बिच बस सेवाहरू सञ्चालन गर्दछ। लगभग ५ एकडमा फैलिएको यसले एक दिनमा १,८०० भन्दा बढी बसहरू सञ्चालन गर्दछ।<ref name="gaps">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Many-gaps-at-Kashmere-Gate-ISBT-Metro-stns/articleshow/49785740.cms|title=Many gaps at Kashmere Gate ISBT, Metro stations in Delhi|date=14 November 2015|work=The Times of India|access-date=2 January 2016|location=New Delhi}}</ref> == इतिहास == महाराणा प्रताप आइएसबीटी सन् १९७६ मा सञ्चालनमा आएको थियो। सन् १९९३ सम्म यो दिल्लीमा एक मात्र आइएसबीटीको रूपमा सेवा गऱ्यो जब यसलाई यातायात विभागमा हस्तान्तरण गरियो, त्यसपछि भीडभाड भएको महाराणा प्रताप आइएसबीटीलाई कम गर्न सराय काले खान र आनन्द विहार दुईवटा नयाँ आइएसबीटीहरू निर्माण गरियो। यसलाई ७० करोडको लागतमा डिमिट्सद्वारा २०११-२०१२ मा जीर्णोद्धार गरिएको थियो, र सन् २०१३ मा दिल्लीकी तत्कालीन मुख्यमन्त्री [[शीला दीक्षित]] उद्घाटन गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers|title=Renovated Kashmere Gate ISBT inaugurated|work=The Times of India|access-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505025531/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers|archive-date=5 May 2013|agency=PTI}}</ref> == सेवाहरू == टर्मिनसमा ४५ वटा प्रस्थान बस बे, आठवटा निष्क्रिय बस बे, र १३ वटा आगमन बस बे छन्, यी सबै दिल्लीका अन्य आइएसबीटीहरूमा अन्तरराज्यीय बस वा बसहरू आपूर्ति गर्छन्। दिल्ली यातायात निगम (डिटिसि) द्वारा सञ्चालित सिटी बस सेवाहरू डिटिसि ब्लक भनेर चिनिने खण्डबाट चल्छन्। यसले मुख्यतया निम्न अनुसूचित बस सेवाहरू सेवा दिन्छः * अन्तर-राज्यः [[हरियाणा]], [[पश्चिमी उत्तर प्रदेश]], [[चण्डीगढ]], पञ्जाब [[हिमाचल प्रदेश]] ([[सिमला|शिमला]], [[मनाली]], कुल्लु, [[उत्तराखण्ड]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], र [[राजस्थान]] (उत्तर पश्चिमी बागर क्षेत्र र पश्चिमी [[थार मरुभूमि]] जस्ता लोकप्रिय गन्तव्यहरू सहित) । * दिल्ली एनसीआर भित्र : स्थानीय कनेक्टिभिटीले डीटीसी बसहरू मार्फत दिल्लीका अन्य आइएसबीटीहरूमा प्रत्यक्ष कनेक्टिभिटि प्रदान गर्दछ। == सुविधाहरू == प्रस्थान ब्लक, प्रतीक्षा क्षेत्र र फुड कोर्ट केन्द्रीय वातानुकूलित छन्। यात्रुहरूलाई सफा पिउने पानी आपूर्ति गर्न रिभर्स ओस्मोसिस प्लान्ट स्थापना गरिएको छ। उच्च गतिको, सुरक्षित वाइ-फाइ क्षेत्रले यात्रुहरूलाई इन्टरनेट कनेक्टिभिटी प्रदान गर्दछ। संरचनालाई वातावरण-मैत्री राख्न दैनिक एक हजार क्युबिक मिटर क्षमताको ढल प्रशोधन संयन्त्र स्थापना गरिएको छ। ढलको पानी प्रशोधन गरी पुनः प्रयोग गरी वातानुकूलन संयन्त्रमा र बागवानी र फ्लसिङ्ग शौचालयको उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ। एउटा नयाँ पार्किङ व्यवस्थापन प्रणाली पनि विकसित गरिएको छ जसले परिसरमा प्रवेश गर्ने र बाहिर निस्कने बसहरूको डाटा भण्डारण गर्न सक्षम छ। निगरानीका लागि उच्च रिजोलुसनको सिसिटिभी क्यामेरा पनि जडान गरिएको छ। [[चित्र:Kashmere_Gate_ISBT,_Delhi_5.jpg|अङ्गुठाकार|महाराणा प्रताप आइएसबीटी बैठक स्थान]] == पनि हेर्नुहोस् == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{Clear}}<templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles>{{Portal bar|Buses|Transport|Engineering}} == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikivoyage|Delhi}} *   {{Delhi}} gvamza764grxpt4bk92fw6doi6hxbnd 1361709 1361653 2026-06-14T00:51:10Z ~2026-34877-83 79343 1361709 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox station/styles.css"></templatestyles> {{Infobox station | name = Maharana Pratap Interstate Bus Terminus<br/>Kashmere Gate Interstate Bus Terminus | name_lang = en | native_name = महाराणा प्रताप अन्तर-राज्य बस अड्डा<br/>कश्मीरी गेट अन्तर-राज्य बस अड्डा | native_name_lang = hi | symbol = | symbol_location = | type = [[Delhi Transport Corporation|DTC]], [[Haryana Roadways|HRST]], [[Himachal Road Transport Corporation|HRTC]], [[Jammu and Kashmir State Road Transport Corporation|JKSRTC]], [[PEPSU Road Transport Corporation|PRTC]], [[Punjab Roadways|PR]], [[Rajasthan State Road Transport Corporation|RSRTC]], [[Uttar Pradesh State Road Transport Corporation|UPSRTC]] & [[Uttarakhand Transport Corporation|UTC]] [[Inter State Bus Terminals|ISBT]] | image = Maharana Pratap ISBT Entrance.jpg | alt = | caption = महाराणा प्रताप अन्तर-राज्य बस टर्मिनसको मुख्य प्रवेशद्वार | address = कश्मीरी गेट, दिल्ली | borough = राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्ली | country = भारत | coordinates = {{coord|28.6686432|77.2294734}} | owned = [[Delhi Tourism and Transportation Development Corporation|Delhi Transport Infrastructure Development Corporation (DTIDC) Limited]] | operator = [[Delhi Tourism and Transportation Development Corporation]] | bus_routes = {{Unbulleted list|National Capital Territory of Delhi|[[Haryana]]|[[Himachal Pradesh]]|[[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]]|[[Ladakh]]|Punjab|[[Rajasthan]]|[[Uttar Pradesh]]|[[Uttarakhand]]}} | bus_stands = {{Unbulleted list|Departure bus bays: 45|Idle bus bays: 8|Arrival bus bays: 13}} | bus_operators = {{Unbulleted list|[[Delhi Transport Corporation]]|[[Haryana Roadways|Haryana Roadways State Transport]]|[[Himachal Road Transport Corporation]]|[[Jammu and Kashmir State Road Transport Corporation]]|[[PEPSU Road Transport Corporation]]|[[Punjab Roadways]]|[[Rajasthan State Road Transport Corporation]]|[[Uttar Pradesh State Road Transport Corporation]]|[[Uttarakhand Transport Corporation]]}} | connections = &nbsp;{{ric|Delhi Metro}} [[Kashmere Gate metro station|Kashmere Gate]] {{rcb|Delhi Metro|Red|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Yellow|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Violet|croute}} | parking = Yes | disabled = Yes | code = | zone = | website = [https://dtidc.co.in/Home/IsbtDetail/1 Maharana Pratap ISBT] | opened = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> {{Start date|1976|||df=y}} | rebuilt = २०१३ | passengers = | pass_year = | pass_rank = | map_type = India Delhi#India | map_dot_label = महाराणा प्रताप आइएसबीटी | map_caption = Location in Delhi##Location in India }}'''महाराणा प्रताप इन्टरस्टेट बस टर्मिनस (महाराणा प्रताप आइएसबीटी) ''' कश्मीरी गेट अन्तर-राज्य बस टर्मिनस (कश्मीरी गेट ISBT) को रूपमा प्रख्यात, कश्मीरी गेट, पुरानो [[दिल्ली]], दिल्ली, [[भारत]] अवस्थित छ, भारतको पुरानो र एउटा ठुलो अन्तर-राज्य बस टर्मिनलहरू मध्ये एक हो। यसले दिल्ली र छिमेकी राज्यहरू र [[हरियाणा]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], पञ्जाब, [[हिमाचल प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]], [[राजस्थान]] र [[उत्तराखण्ड]] केन्द्र शासित प्रदेशहरू बिच बस सेवाहरू सञ्चालन गर्दछ। लगभग ५ एकडमा फैलिएको यसले एक दिनमा १,८०० भन्दा बढी बसहरू सञ्चालन गर्दछ।<ref name="gaps">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Many-gaps-at-Kashmere-Gate-ISBT-Metro-stns/articleshow/49785740.cms|title=Many gaps at Kashmere Gate ISBT, Metro stations in Delhi|date=14 November 2015|work=The Times of India|access-date=2 January 2016|location=New Delhi}}</ref> == इतिहास == महाराणा प्रताप आइएसबीटी सन् १९७६ मा सञ्चालनमा आएको थियो। सन् १९९३ सम्म यो दिल्लीमा एक मात्र आइएसबीटीको रूपमा सेवा गऱ्यो जब यसलाई यातायात विभागमा हस्तान्तरण गरियो, त्यसपछि भीडभाड भएको महाराणा प्रताप आइएसबीटीलाई कम गर्न सराय काले खान र आनन्द विहार दुईवटा नयाँ आइएसबीटीहरू निर्माण गरियो। यसलाई ७० करोडको लागतमा डिमिट्सद्वारा २०११-२०१२ मा जीर्णोद्धार गरिएको थियो, र सन् २०१३ मा दिल्लीकी तत्कालीन मुख्यमन्त्री [[शीला दीक्षित]] उद्घाटन गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers|title=Renovated Kashmere Gate ISBT inaugurated|work=The Times of India|access-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505025531/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-02/news/38983889_1_food-court-facilities-passengers|archive-date=5 May 2013|agency=PTI}}</ref> == सेवाहरू == टर्मिनसमा ४५ वटा प्रस्थान बस बे, आठवटा निष्क्रिय बस बे, र १३ वटा आगमन बस बे छन्, यी सबै दिल्लीका अन्य आइएसबीटीहरूमा अन्तरराज्यीय बस वा बसहरू आपूर्ति गर्छन्। दिल्ली यातायात निगम (डिटिसि) द्वारा सञ्चालित सिटी बस सेवाहरू डिटिसि ब्लक भनेर चिनिने खण्डबाट चल्छन्। यसले मुख्यतया निम्न अनुसूचित बस सेवाहरू सेवा दिन्छः * अन्तर-राज्यः [[हरियाणा]], [[पश्चिमी उत्तर प्रदेश]], [[चण्डीगढ]], पञ्जाब [[हिमाचल प्रदेश]] ([[सिमला|शिमला]], [[मनाली]], कुल्लु, [[उत्तराखण्ड]], [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मू र कश्मीर]], [[लद्दाख]], र [[राजस्थान]] (उत्तर पश्चिमी बागर क्षेत्र र पश्चिमी [[थार मरुभूमि]] जस्ता लोकप्रिय गन्तव्यहरू सहित) । * दिल्ली एनसीआर भित्र : स्थानीय कनेक्टिभिटीले डीटीसी बसहरू मार्फत दिल्लीका अन्य आइएसबीटीहरूमा प्रत्यक्ष कनेक्टिभिटि प्रदान गर्दछ। == सुविधाहरू == प्रस्थान ब्लक, प्रतीक्षा क्षेत्र र फुड कोर्ट केन्द्रीय वातानुकूलित छन्। यात्रुहरूलाई सफा पिउने पानी आपूर्ति गर्न रिभर्स ओस्मोसिस प्लान्ट स्थापना गरिएको छ। उच्च गतिको, सुरक्षित वाइ-फाइ क्षेत्रले यात्रुहरूलाई इन्टरनेट कनेक्टिभिटी प्रदान गर्दछ। संरचनालाई वातावरण-मैत्री राख्न दैनिक एक हजार क्युबिक मिटर क्षमताको ढल प्रशोधन संयन्त्र स्थापना गरिएको छ। ढलको पानी प्रशोधन गरी पुनः प्रयोग गरी वातानुकूलन संयन्त्रमा र बागवानी र फ्लसिङ्ग शौचालयको उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ। एउटा नयाँ पार्किङ व्यवस्थापन प्रणाली पनि विकसित गरिएको छ जसले परिसरमा प्रवेश गर्ने र बाहिर निस्कने बसहरूको डाटा भण्डारण गर्न सक्षम छ। निगरानीका लागि उच्च रिजोलुसनको सिसिटिभी क्यामेरा पनि जडान गरिएको छ। [[चित्र:Kashmere_Gate_ISBT,_Delhi_5.jpg|अङ्गुठाकार|महाराणा प्रताप आइएसबीटी बैठक स्थान]] == पनि हेर्नुहोस् == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{Clear}}<templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles>{{Portal bar|Buses|Transport|Engineering}} == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikivoyage|Delhi}} *   {{Delhi}} gzhyf427euqh38w55wghl82j4h05xe7 10 150538 1361663 2026-06-13T13:13:27Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्यों]] का इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} मिस्र की नई सा... 1361663 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्यों]] का इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[हखामनी वंश|हखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी वंश|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकाल के साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[ग़ज़नवी साम्राज्य|ग़ज़नवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मंगोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[तांग राजवंश|तांग]]{{·w}} [[सोंग राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[मिंग वंश|मिंग]]{{·w}} [[चिंग राजवंश|चिंग]])</small>{{·w}} [[उस्मान साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरान]] <small>([[सफ़वी वंश|सफ़वी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रांस का इतिहास|फ्रांस]] <small>([[प्रथम फ्रेंच साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा फ्रेंच साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवाद का इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पुर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रितानी साम्राज्य|ब्रितानी]]{{·w}} [[फ्रांसीसी साम्राज्य|फ्रांसीसी]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> 69kogc96g1n78qbi8r6lvv1ighrh1ay 1361664 1361663 2026-06-13T13:14:53Z Bishaldev100 28807 1361664 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्यों]] का इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[हखामनी वंश|हखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी वंश|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकाल के साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[ग़ज़नवी साम्राज्य|ग़ज़नवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मंगोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[तांग राजवंश|तांग]]{{·w}} [[सोंग राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[मिंग वंश|मिंग]]{{·w}} [[चिंग राजवंश|चिंग]])</small>{{·w}} [[उस्मान साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरान]] <small>([[सफ़वी वंश|सफ़वी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रांस का इतिहास|फ्रांस]] <small>([[प्रथम फ्रेंच साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा फ्रेंच साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवाद का इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रितानी साम्राज्य|ब्रितानी]]{{·w}} [[फ्रांसीसी साम्राज्य|फ्रांसीसी]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> 7cuzvpxwse076d6hov3sne4a4vjhpxo 1361680 1361664 2026-06-13T13:19:50Z Bishaldev100 28807 1361680 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[हखामनी वंश|हखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी वंश|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकाल के साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[ग़ज़नवी साम्राज्य|ग़ज़नवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मंगोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[तांग राजवंश|तांग]]{{·w}} [[सोंग राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[मिंग वंश|मिंग]]{{·w}} [[चिंग राजवंश|चिंग]])</small>{{·w}} [[उस्मान साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरान]] <small>([[सफ़वी वंश|सफ़वी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रांस का इतिहास|फ्रांस]] <small>([[प्रथम फ्रेंच साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा फ्रेंच साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवाद का इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रितानी साम्राज्य|ब्रितानी]]{{·w}} [[फ्रांसीसी साम्राज्य|फ्रांसीसी]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> 269dz1598jxwn69zeyfvwl3bhf1sgkm 1361682 1361680 2026-06-13T13:21:32Z Bishaldev100 28807 1361682 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[हखामनी वंश|हखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी वंश|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकाल के साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[ग़ज़नवी साम्राज्य|ग़ज़नवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मंगोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[तांग राजवंश|तांग]]{{·w}} [[सोंग राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[मिंग वंश|मिंग]]{{·w}} [[चिंग राजवंश|चिंग]])</small>{{·w}} [[उस्मान साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरान]] <small>([[सफ़वी वंश|सफ़वी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सका इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो ]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवाद का इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रितानी साम्राज्य|ब्रितानी]]{{·w}} [[फ्रांसीसी साम्राज्य|फ्रांसीसी]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> a5qhvtkgzr0h99maw66exr2e4wjpdy2 1361684 1361682 2026-06-13T13:24:39Z Bishaldev100 28807 1361684 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[हखामनी वंश|हखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी वंश|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकाल के साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[ग़ज़नवी साम्राज्य|ग़ज़नवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मंगोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[तांग राजवंश|तांग]]{{·w}} [[सोंग राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिंग वंश|मिंग]]{{·w}} [[चिंग राजवंश|चिंग]])</small>{{·w}} [[उस्मान साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफ़वी वंश|सफ़वी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवाद का इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रितानी साम्राज्य|ब्रितानी]]{{·w}} [[फ्रांसीसी साम्राज्य|फ्रांसीसी]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> 4n2956fk26x7yf3wqb9epxqu3yqlmcz 1361685 1361684 2026-06-13T13:34:03Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361685 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[हखामनी वंश|हखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी वंश|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकाल के साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[ग़ज़नवी साम्राज्य|ग़ज़नवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मंगोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[तांग राजवंश|तांग]]{{·w}} [[सोंग राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिंग वंश|मिंग]]{{·w}} [[चिंग राजवंश|चिंग]])</small>{{·w}} [[उस्मान साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफ़वी वंश|सफ़वी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवाद का इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रांसीसी साम्राज्य|फ्रांसीसी]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> 6pjo12fbn3eyxsgncfsa5hj34b7vzna 1361687 1361685 2026-06-13T13:37:38Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361687 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[हखामनी वंश|हखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी वंश|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकाल के साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[ग़ज़नवी साम्राज्य|ग़ज़नवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[तांग राजवंश|तांग]]{{·w}} [[सोंग राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिंग वंश|मिंग]]{{·w}} [[चिंग राजवंश|चिंग]])</small>{{·w}} [[उस्मान साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफ़वी वंश|सफ़वी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवाद का इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रांसीसी साम्राज्य|फ्रांसीसी]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> ppgs8fwrqwmekgc8eebtr6dywc0d6ql 1361688 1361687 2026-06-13T13:42:27Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361688 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[हखामनी वंश|हखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी वंश|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकाल के साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[ग़ज़नवी साम्राज्य|ग़ज़नवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[तांग राजवंश|तांग]]{{·w}} [[सोंग राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ राजवंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[उस्मान साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफ़वी वंश|सफ़वी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवाद का इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> g4ogx9folqybdp4waqye0abym7hbvna 1361699 1361688 2026-06-13T16:09:16Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361699 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[हखामनी वंश|हखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकाल के साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[ग़ज़नवी साम्राज्य|ग़ज़नवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीन का इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[तांग राजवंश|तांग]]{{·w}} [[सोंग राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ राजवंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[उस्मान साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफ़वी वंश|सफ़वी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवाद का इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> sqr8psxojsciqycd8klne17qz2af2h1 1361710 1361699 2026-06-14T01:02:11Z Bishaldev100 28807 1361710 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[हखामनी वंश|हखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकालको साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[गजनवी साम्राज्य|गजनवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[ताङ राजवंश|ताङ]]{{·w}} [[सोङ राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ राजवंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[उस्मान साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफवी वंश|सफवी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवादको इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> 9043kdy9ng3tmhyirizz0myrgph6r9p 1361713 1361710 2026-06-14T04:39:13Z Bishaldev100 28807 1361713 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[हखामनी वंश|हखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकालको साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[गजनवी साम्राज्य|गजनवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[ताङ राजवंश|ताङ]]{{·w}} [[सोङ राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ राजवंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[अटोमन साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफवी वंश|सफवी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवादको इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> 20ldvv8fb4wmgbscis0lvnoa64qvxs3 1361715 1361713 2026-06-14T04:42:22Z Bishaldev100 28807 1361715 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[अखामनी वंश|अखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकालको साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[गजनवी साम्राज्य|गजनवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[ताङ राजवंश|ताङ]]{{·w}} [[सोङ राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ राजवंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[अटोमन साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफवी वंश|सफवी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवादको इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> bxs10iz792wodegu7u29488blewm77x 1361717 1361715 2026-06-14T04:43:04Z Bishaldev100 28807 1361717 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[अखामनी साम्राज्य|अखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकालको साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[गजनवी साम्राज्य|गजनवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[ताङ राजवंश|ताङ]]{{·w}} [[सोङ राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ राजवंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[अटोमन साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफवी वंश|सफवी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवादको इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> aj96dw5j2vexb04tr1mvi7o607efbnw 1361718 1361717 2026-06-14T04:46:59Z Bishaldev100 28807 1361718 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[अखामनी साम्राज्य|अखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकालको साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[गजनवी साम्राज्य|गजनवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[ताङ राजवंश|ताङ]]{{·w}} [[सोङ राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[तिब्बती साम्राज्य]]{{.w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ राजवंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[अटोमन साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफवी वंश|सफवी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}} [[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवादको इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> o2z6ohejs5alqzd7r8tm26c3lx2fklh 1361725 1361718 2026-06-14T06:28:46Z Bishaldev100 28807 1361725 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[अखामनी साम्राज्य|अखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकालको साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[गजनवी साम्राज्य|गजनवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[ताङ राजवंश|ताङ]]{{·w}} [[सोङ राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[तिब्बती साम्राज्य]]{{.w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ राजवंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[अटोमन साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफवी वंश|सफवी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}}[[जर्मनीको इतिहास|जर्मनी]] ([[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[नाजी जर्मनी|नाजी]]){{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवादको इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> azrq5ddz43ulavc03gsucsn4ptqyxts 0 150539 1361683 2026-06-13T13:23:31Z Ramesh Deuba 37151 नया लेख 1361683 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = मारिया कोरिना माचाडो | image = Nobel Peace Prize 2025 - María Corina Machado press conference (3x4 cropped).jpg | caption = सन् २०२५ मा माचाडो | office = | term_label = | status = | term_start = | term_end = | 1blankname1 = | 1namedata1 = | office1 = [[भेनेजुएलाको राष्ट्रिय सभा]]की सदस्य<br>[[मिरान्डा (राज्य)|मिरान्डा]]का लागि | term_start1 = ५ जनवरी २०११ | term_end1 = २१ मार्च २०१४ | predecessor1= {{ill|हिराम गाभिरिया|es}} | successor1 = [[रिकार्डो सान्चेज]] | office2 = [[भेन्ते भेनेजुएला]]की नेतृ | term_start2 = २४ मे २०१२ | term_end2 = | birth_name = मारिया कोरिना माचाडो परिस्का | birth_date = {{birth date and age|1967|10|7|df=y}} | birth_place = [[काराकास]], [[भेनेजुएला गणराज्य]] | death_date = | death_place = | party = [[भेन्ते भेनेजुएला]] (२०१२ देखि) | other_party = {{ubl | [[युनिटरी प्लेटफर्म]] | [[डेमोक्रेटिक युनिटी राउन्डटेबल]] | [[जस्टिस फर्स्ट]] (२०१०–२०१२) | [[सुमाते]] (२००१–२०१०) }} | children = ३ | education = {{ubl | [[आन्द्रेस बेल्लो क्याथोलिक विश्वविद्यालय]] (बीएस) | [[इन्स्टिट्युट अफ एडभान्स्ड स्टडिज अफ एडमिनिस्ट्रेशन]] (एमएस) }} | awards = {{ubl | [[भाक्लाभ हाभेल मानव अधिकार पुरस्कार]] (२०२४) | [[साखारोभ पुरस्कार]] (२०२४) | [[नोबेल शान्ति पुरस्कार]] (२०२५) }} | signature = Firma de María Corina Machado.svg }} '''मारिया कोरिना माचाडो परिस्का''' (जन्म ७ अक्टोबर १९६७) एक भेनेजुएली राजनीतिज्ञ, सामाजिक अभियन्ता तथा [[भेनेजुएलाको विपक्ष]]की प्रमुख नेतृ हुन्। उनी [[हुगो चाभेज]], [[निकोलास मादुरो]] तथा [[डेल्सी रोड्रिगेज]]का प्रशासनहरूको विरोध गर्ने प्रमुख राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छिन्। उनले सन् २०११ देखि २०१४ सम्म [[भेनेजुएलाको राष्ट्रिय सभा]]की सदस्यका रूपमा सेवा गरिन् तथा राष्ट्रपतीय निर्वाचनहरूमा उम्मेदवारका रूपमा समेत प्रतिस्पर्धा गरिन्। वित्त विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि प्राप्त औद्योगिक इन्जिनियर माचाडोले आफ्नो राजनीतिक यात्रा मत अनुगमन गर्ने संस्था [[सुमाते]]की संस्थापकका रूपमा प्रारम्भ गरेकी थिइन्। उनी [[भेन्ते भेनेजुएला]] राजनीतिक दलकी राष्ट्रिय संयोजक हुन्। सन् २०१२ को विपक्षी राष्ट्रपतीय प्राथमिक निर्वाचनमा उनले उम्मेदवारी दिएकी थिइन्, तर [[हेनरिके काप्रिलेस]]सँग पराजित भइन्। [[सन् २०१४ का भेनेजुएली प्रदर्शनहरू]]का क्रममा उनले मादुरो सरकारविरुद्धका आन्दोलनहरू आयोजना गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिन्। सन् २०२३ मा माचाडोले [[२०२३ युनिटरी प्लेटफर्म राष्ट्रपतीय प्राथमिक निर्वाचन]] जितेर [[२०२४ भेनेजुएली राष्ट्रपतीय निर्वाचन]]का लागि विपक्षी एकता उम्मेदवारको हैसियत प्राप्त गरिन्। तथापि, सांसद रहँदाको अवधिसँग सम्बन्धित प्रशासनिक तथा वित्तीय अनियमितताका आरोपका आधारमा उनलाई १५ वर्षसम्म सार्वजनिक पद धारण गर्न अयोग्य ठहर गरियो। उक्त निर्णयलाई भेनेजुएलाको सर्वोच्च न्यायाधिकरणले पनि सदर गर्‍यो। त्यसपछि उनले [[कोरिना योरिस]]लाई आफ्नो प्रतिस्थापन उम्मेदवारका रूपमा प्रस्ताव गरिन्, जसलाई पछि [[एडमुन्डो गोन्जालेस]]ले प्रतिस्थापन गरे। विपक्षी पक्षले निर्वाचन परिणामहरूको अभिलेखीकरण तथा मतगणना विवरण सङ्कलन अभियान सञ्चालन गर्‍यो, जसले गोन्जालेसलाई विजेता देखाएको दाबी गर्‍यो, जबकि मादुरो सरकारले आफ्नै विजयको घोषणा गर्‍यो। राष्ट्रपतीय निर्वाचनपछि माचाडोले आफ्नो जीवन र स्वतन्त्रताप्रति खतरा रहेको भन्दै आफू लुकेर बसेको जानकारी दिएकी थिइन्। माचाडोलाई सन् २०२५ मा [[नोबेल शान्ति पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो। यसका अतिरिक्त, उनी सन् २०१८ मा [[बीबीसी १०० महिला]] सूचीमा समावेश भएकी थिइन् तथा सन् २०२५ मा ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' पत्रिकाको [[टाइम १००]] प्रभावशाली व्यक्तिहरूको सूचीमा परेकी थिइन्। सन् २०२४ मा उनले [[भाक्लाभ हाभेल मानव अधिकार पुरस्कार]] तथा [[साखारोभ पुरस्कार]] (एडमुन्डो गोन्जालेससँग संयुक्त रूपमा) प्राप्त गरिन्, जुन भेनेजुएलामा लोकतन्त्रका लागि संघर्षरत नागरिकहरूको प्रतिनिधित्व गरेको योगदानको सम्मानस्वरूप प्रदान गरिएको थियो। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == माचाडोको जन्म ७ अक्टोबर १९६७ मा [[काराकास]], भेनेजुएलामा भएको थियो।<ref>{{cite web |author=Machado |first=María Corina |date=2010 |title=Mi experiencia |trans-title=मेरो अनुभव |url=http://www.mariacorina2010.com/?module=bio |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100322195217/http://www.mariacorina2010.com/?module=bio |archive-date=22 March 2010 |access-date=25 April 2010 |website=MariaCorina2010.com |language=es}}</ref> चार दिदीबहिनीमध्ये जेठी छोरी माचाडोकी आमा [[कोरिना परिस्का]] पेरेज़ एक मनोवैज्ञानिक थिइन् भने उनका पिता हेनरिके माचाडो जुलोआगा इस्पात उद्योगसँग सम्बन्धित व्यवसायी थिए।<ref name=SteelLady>{{cite news |last=Piñero |first=Jesus |date=23 October 2023 |title=María Corina Machado, la dama de acero |trans-title=मारिया कोरिना माचाडो : फलामकी महिला |url=https://elestimulo.com/climax/perfil/2018-11-19/maria-corina-machado-la-dama-de-acero/ |access-date=17 October 2025 |website=El Estímulo |language=es}}</ref> उनी एक रूढिवादी तथा क्याथोलिक परिवारमा हुर्किएकी थिइन्।<ref name=Forero2005>{{Cite news |last=Forero |first=Juan |date=19 November 2005 |title=The Rose That Is a Thorn in Chávez's Side |url=https://www.nytimes.com/2005/11/19/world/the-rose-that-is-a-thorn-in-chavezs-side.html |access-date=25 October 2005 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> माचाडोका पनाती हजुरबुबा [[एडुआर्डो ब्लाङ्को (लेखक)|एडुआर्डो ब्लाङ्को]] थिए, जसले सन् १८८१ मा ''[[Venezuela Heroica]]'' नामक कृति लेखेका थिए। उनका ठूला काका आर्मान्डो जुलोआगा ब्लाङ्को सन् १९२९ मा [[हुआन भिसेन्टे गोमेज]]को तानाशाहीविरुद्ध भएको असफल विद्रोहका क्रममा मारिएका थिए।<ref name=Forero2005/> माचाडोले [[आन्द्रेस बेल्लो क्याथोलिक विश्वविद्यालय]]बाट औद्योगिक इन्जिनियरिङमा स्नातक तथा काराकासस्थित [[इन्स्टिट्युट अफ एडभान्स्ड स्टडिज अफ एडमिनिस्ट्रेशन]] (IESA) बाट वित्त विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि प्राप्त गरेकी छन्। त्यसपछि उनले [[भालेन्सिया, काराबोबो|भालेन्सिया]]मा मोटर वाहन उद्योगमा काम गरिन्।<ref name=OGrady/><ref name=MachadoBio/> सन् १९९२ मा उनले ''फुन्डासियोन एतेनिया'' (Atenea Foundation) स्थापना गरिन्, जसले निजी दाताहरूको सहयोगबाट काराकासका टुहुरा तथा सडक बालबालिकाको हेरचाह गर्ने कार्य गर्थ्यो। उनले ''ओपोर्टुनितास फाउन्डेसन''को अध्यक्षका रूपमा पनि सेवा गरिन्।<ref name=OGrady/><ref name=MachadoBio/> सन् १९९३ मा उनी काराकास सरेकी थिइन्।<ref name=SignOn/> पछि [[सुमाते]] संस्थामा सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्न थालेपछि उक्त संस्थालाई राजनीतिक प्रभावबाट टाढा राख्न उनले फाउन्डेसनबाट अलग भएकी थिइन्।<ref name=OGrady/> माचाडो सन् २००९ मा [[येल विश्वविद्यालय]]को [[Yale World Fellows]] कार्यक्रममा सहभागी भएकी थिइन्।<ref name=OGrady/><ref name=MachadoBio>{{cite news|url=http://english.eluniversal.com/2006/04/24/en_97a_art_23A696905.shtml|title=María Corina Machado|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515213038/http://www.eluniversal.com/2006/04/24/en_97a_art_23A696905.shtml|archive-date=15 May 2012|work=[[El Universal (Caracas)|El Universal]]|date=24 April 2006|access-date=10 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://worldfellows.yale.edu/maria-corina-machado|title=Maria Corina Machado|publisher=Yale Jackson School of Public Affairs|date=2009|access-date=25 October 2023}}</ref> उनी सन् २००५ मा [[Young Global Leaders]] कार्यक्रमको सदस्य बनेकी थिइन्,<ref>{{Cite web |date=2005 |title=The Forum of Young Global Leaders |url=http://www.younggloballeaders.org/scripts/modules/Profiles/page11262.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050721080129/http://www.younggloballeaders.org/scripts/modules/Profiles/page11262.html |archive-date=21 July 2005 |access-date=12 October 2025 |publisher=Young Global Leaders}}</ref> तथा सन् २०११ मा पुनः उक्त कार्यक्रममा सहभागी भएकी थिइन्।<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=ep3eJ9QuYMU |title=Maria Corina Machado – Young Global Leaders |date=28 February 2011 |publisher=Forum of Young Global Leaders |access-date=12 October 2025 |via=YouTube}}</ref><ref>{{cite journal |date=21 September 2011 |title=Building democracy every single day |url=https://www.yalejournal.org/publications/building-democracy-every-single-day |access-date=12 October 2025 |journal=Yale Journal of International Affairs |language=en-US}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == माचाडो सम्बन्धविच्छेदित (डिभोर्स) हुन् र उनका तीन सन्तान छन्।<ref name=BestLoved>{{cite news|last=Forero|first=Juan|date=19 November 2005|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D04E3D91E3EF93AA25752C1A9639C8B63|title=The Saturday Profile; Venezuela's Best-Loved, or Maybe Most-Hated, Citizen|work=[[The New York Times]]|page=A4|access-date=24 February 2010|id={{ProQuest|93038231}}}}</ref><ref name=MCM2017>{{cite web|title=María Corina|date=14 September 2016|url=http://www.ventevenezuela.org/mariacorina/|publisher=[[Vente Venezuela]]|access-date=3 May 2017|language=es}}</ref> उनले आफ्ना सन्तानहरू घरेलु स्तरमा प्राप्त भएको भनिएको ज्यान मार्ने धम्कीका कारण विदेशमा बसोबास गरिरहेको बताएकी छन्।<ref name=CNNVideo>{{cite AV media|url=https://www.cnn.com/videos/tv/2023/07/08/amanpour-machado.cnn|publisher=CNN|access-date=28 October 2023|date=8 July 2023|title='The world is starting to understand we will defeat Maduro,' says Venezuelan opposition politician|time=9:00}}</ref> 0 उनी [[भेनेजुएलाको क्याथोलिक चर्च|रोमन क्याथोलिक]] धर्मावलम्बी हुन्।<ref>{{Cite web |last=Henríquez |first=Andrés |date=20 July 2024 |title=Venezuela's Catholic voters face crucial decision for president |url=https://www.catholicnewsagency.com/news/258325/the-faith-of-venezuela-s-presidential-candidates-a-crucial-decision-for-catholic-voters |access-date=10 October 2025 |website=Catholic News Agency |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kosicki |first=Piotr H. |date=2025-12-08 |title=María Corina Machado's Catholic Revolution |url=https://www.project-syndicate.org/commentary/maria-machado-exponent-of-latin-american-christian-democracy-by-piotr-h-kosicki-2025-12 |access-date=2025-12-16 |website=Project Syndicate |language=en}}</ref> ==संदर्भ== q9k1e5n4yl8bixnvqh9sxfe7saugan0 0 150541 1361696 2026-06-13T15:24:03Z Ramesh Deuba 37151 नया लेख 1361696 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = रोल्स-रोयस घोस्ट | image = 2022 Rolls-Royce Ghost Black Badge in Arctic White, front left.jpg | manufacturer = [[रोल्स-रोयस मोटर कार्स]] | production = २००९–हालसम्म | model_years = २०१०–हालसम्म | designer = हेनरी क्लोक<ref name="Ghost 2020">{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/rolls-royce-motor-cars-pressclub/article/detail/T0312245EN/post-opulence:-rolls-royce-reveals-the-super-luxury-consumer-insights-that-informed-new-ghost|title=Post Opulence: Rolls-Royce Reveals the Super-Luxury Consumer Insights That Informed New Ghost |publisher=[[रोल्स-रोयस मोटर कार्स]]|date=28 July 2020|access-date=7 October 2020}}</ref> | assembly = संयुक्त अधिराज्य: [[वेस्ट ससेक्स]], [[इङ्ग्ल्यान्ड]] ([[गुडउड प्लान्ट]]) | class = [[पूर्ण-आकारको कार|पूर्ण-आकारको]] [[लक्जरी कार]] ([[एफ-सेग्मेन्ट|एफ]])<br />[[अति-लक्जरी कार]] | body_style = ४-ढोके [[सेडान (मोटरगाडी)|सलुन]] | layout = {{ubl |[[अगाडि इन्जिन, पछाडिको पाङ्ग्रा ड्राइभ लेआउट|एफआर]] (पहिलो पुस्ता) |[[अगाडि इन्जिन, सबै पाङ्ग्रा ड्राइभ लेआउट|एफ४]] (दोस्रो पुस्ता)}} | doors = परम्परागत ढोका (अगाडि)<br />[[सुसाइड डोर|कोच डोर]] (पछाडि) | predecessor = [[रोल्स-रोयस सिल्भर सेराफ]] | successor = | caption = २०२२ रोल्स-रोयस घोस्ट ब्ल्याक ब्याज }} '''रोल्स-रोयस घोस्ट''' [[रोल्स-रोयस मोटर कार्स]]द्वारा निर्मित पूर्ण-आकारको लक्जरी कार हो। सन् १९०६ मा पहिलो पटक उत्पादन गरिएको [[सिल्भर घोस्ट]]को सम्मानमा नामकरण गरिएको "घोस्ट" नेमप्लेट सन् २००९ को अप्रिलमा [[अटो सांघाई]] प्रदर्शनीमा घोषणा गरिएको थियो। यसको उत्पादन संस्करणलाई आधिकारिक रूपमा [[२००९ फ्र्याङ्कफर्ट मोटर शो]]मा सार्वजनिक गरिएको थियो। घोस्ट एक्सटेन्डेड ह्विलबेस संस्करण सन् २०११ मा प्रस्तुत गरिएको थियो। विकासको क्रममा घोस्टलाई "RR04" नामले चिनिन्थ्यो। यसलाई [[रोल्स-रोयस फ्यान्टम (२००३)|फ्यान्टम]]भन्दा सानो, "अझ सन्तुलित र यथार्थपरक कार" का रूपमा डिजाइन गरिएको थियो, जसको उद्देश्य रोल्स-रोयसका मोडेलहरूलाई तुलनात्मक रूपमा कम मूल्यको श्रेणीमा उपलब्ध गराउनु थियो। BMW AG को एक वक्तव्यअनुसार, आन्तरिक दहन इन्जिनयुक्त यो पुस्ताको मोटरगाडी सन् २०३० सम्म उत्पादन गरिनेछ। त्यसपछि कम्पनीले केवल विद्युतीय मोडेलहरू मात्र उत्पादन गर्ने योजना बनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bmwblog.com/2021/09/30/rolls-royce-will-be-bmw-groups-second-all-electric-brand/|title=Rolls-Royce Will be BMW Group's Second All-Electric Brand|date=30 September 2021}}</ref> {{TOC limit|3}} ==२००EX अवधारणा (२००९)== [[File:Rolls Royce 200EX Concept.jpg|thumb|रोल्स-रोयस २००EX अवधारणा।|alt=|left]] मार्च २००९ मा आयोजित [[जेनेभा मोटर शो#२००९|२००९ जेनेभा मोटर शो]]मा आधिकारिक रूपमा सार्वजनिक गरिएको रोल्स-रोयस २००EX ले उत्पादन संस्करण घोस्टको डिजाइन दिशालाई संकेत गरेको थियो। घोस्टको अन्तिम डिजाइन यस अवधारणात्मक मोडेलको तुलनामा लगभग अपरिवर्तित नै रह्यो।<ref>{{cite web|url=https://www.carmagazine.co.uk/car-news/first-official-pictures/rolls-royce/rolls-royce-ghostirst-official-pictures/|title=Rolls-Royce Ghost V-Spec (2014) first official pictures|website=CAR Magazine|access-date=9 March 2019}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{clear}} ==पहिलो पुस्ता== {{Infobox person | name = पहिलो पुस्ता | image = Rolls-Royce Ghost (MSP16).jpg | caption = | production = सेप्टेम्बर २००९ – २०२० | model_years = २०१०–२०२० | designer = {{ubl |आन्द्रेयास थुर्नर (२००६) |चार्ल्स कोल्डह्याम (आन्तरिक सजावट)}} | platform = BMW L6<ref>{{Cite web| title=Supplying BMW | url=https://www.sae.org/images/books/toc_pdfs/MRSB172.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20150921195204/http://www.sae.org/images/books/toc_pdfs/MRSB172.pdf | archive-date=2015-09-21}}</ref> | related = {{ubl | [[बीएमडब्ल्यु ७ सिरिज (F01)]] | [[रोल्स-रोयस रेथ (२०१३)|रोल्स-रोयस रेथ]] | [[रोल्स-रोयस डन (२०१५)|रोल्स-रोयस डन]] }} | engine = ६.६&nbsp;लिटर ''[[BMW N74#N74B66|N74B66]]'' [[V12 इन्जिन|V12]]-[[टर्बोचार्जर|टर्बो]] | transmission = ८-गति ''[[ZF 8HP transmission|8HP90]]'' [[स्वचालित प्रसारण|स्वचालित]] | wheelbase = {{ubl |{{convert|3295|mm|in|abbr=on}} |{{convert|3465|mm|in|abbr=on}} (विस्तारित ह्विलबेस)}} | length = {{ubl |{{convert|5399|mm|in|abbr=on}} |{{convert|5569|mm|in|abbr=on}} (विस्तारित ह्विलबेस)}} | width = {{convert|1948|mm|in|abbr=on}} | height = {{convert|1550|mm|in|abbr=on}} | weight = {{ubl |{{convert|2490|kg|lb|abbr=on}} |{{convert|2520|kg|lb|abbr=on}} (विस्तारित ह्विलबेस)}} | sp = uk }} रोल्स-रोयस घोस्टको आधिकारिक नाम पहिलो पटक अप्रिल २००९ मा घोषणा गरिएको थियो। उक्त सवारीसाधनलाई आधिकारिक रूपमा [[फ्र्याङ्कफर्ट मोटर शो#२००९|२००९ फ्र्याङ्कफर्ट मोटर शो]]मा सार्वजनिक गरिएको थियो र सेप्टेम्बर २००९ देखि बिक्रीका लागि उपलब्ध गराइएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-names-rr4&outputChannelId=4&id=T0012163EN&left_menu_item=node__795|archive-url=https://archive.today/20121217182939/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-names-rr4&outputChannelId=4&id=T0012163EN&left_menu_item=node__795|url-status=dead|archive-date=17 December 2012|title=ROLLS-ROYCE MOTOR CARS NAMES RR4|access-date=9 March 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-to-unveil-ghost-at-frankfurt-motor-show&outputChannelId=4&id=T0040593EN&left_menu_item=node__795|archive-url=https://archive.today/20121217171803/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-to-unveil-ghost-at-frankfurt-motor-show&outputChannelId=4&id=T0040593EN&left_menu_item=node__795|url-status=dead|archive-date=17 December 2012|title=ROLLS-ROYCE TO UNVEIL GHOST AT FRANKFURT MOTOR SHOW|access-date=9 March 2019}}</ref> संयुक्त अधिराज्य र युरोपमा यसको आपूर्ति सन् २००९ को अन्त्यतिर सुरु भएको थियो भने संयुक्त राज्य अमेरिका र एसिया–प्रशान्त क्षेत्रलगायत अन्य बजारहरूमा सन् २०१० को दोस्रो त्रैमासिकदेखि आपूर्ति सुरु गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-confirms-ghost-figures&outputChannelId=4&id=T0037442EN&left_menu_item=node__795|archive-url=https://archive.today/20121217170546/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-confirms-ghost-figures&outputChannelId=4&id=T0037442EN&left_menu_item=node__795|url-status=dead|archive-date=17 December 2012|title=ROLLS-ROYCE MOTOR CARS CONFIRMS GHOST FIGURES|access-date=9 March 2019}}</ref> घोस्ट एक्सटेन्डेड ह्विलबेस संस्करण सन् २०११ मा सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="press.rolls-roycemotorcars.com">{{cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-at-auto-shanghai-2011&outputChannelId=4&id=T0105014EN&left_menu_item=node__6548|archive-url=https://archive.today/20121217183231/https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/pressclub/p/rr/pressDetail.html?title=rolls-royce-motor-cars-at-auto-shanghai-2011&outputChannelId=4&id=T0105014EN&left_menu_item=node__6548|url-status=dead|archive-date=17 December 2012|title=ROLLS-ROYCE MOTOR CARS AT AUTO SHANGHAI 2011|access-date=9 March 2019}}</ref> ===घोस्ट सिरिज I (२००९–२०१४)=== घोस्टको डिजाइन आन्द्रेयास थुर्नर र चार्ल्स कोल्डह्यामले गरेका थिए भने यसको इन्जिनियरिङ विकासको नेतृत्व हेल्मुट रिड्लले गरेका थिए, जसले ठूलो आकारको [[रोल्स-रोयस फ्यान्टम (२००३)|रोल्स-रोयस फ्यान्टम]]को विकासको पनि नेतृत्व गरेका थिए।<ref>{{cite web|first=Steve | last = Cropley |url=http://autocar.co.uk/News/NewsArticle/AllCars/238333/|title=Rolls-Royce 200EX: full details|publisher=Autocar|date=2009-02-19|access-date=2009-05-02}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rolls-roycemotorcars.com/stories/editions/andreas-thurner/|title=Editions – Contributors Andreas Thurner|access-date=9 March 2019}}</ref> डिजाइन चरणमा RR04 कोडनाम दिइएको घोस्टलाई फ्यान्टमभन्दा उल्लेखनीय रूपमा कम मूल्यका सवारीसाधनहरू, जस्तै [[बेन्टली कन्टिनेन्टल फ्लाइङ स्पर (२००५)|बेन्टली फ्लाइङ स्पर]] तथा [[मर्सिडिज-बेन्ज एस-क्लास]]का [[V12 इन्जिन]]युक्त संस्करणहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न विकसित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rolls-Royce Ghost |url=https://www.autozine.org/Archive/RR/old/Ghost_I.html |website=autozine.org}}</ref> घोस्ट [[बीएमडब्ल्यु ७ सिरिज (F01)|F01 बीएमडब्ल्यु ७ सिरिज]]सँग साझा प्लेटफर्ममा आधारित छ।<ref>{{cite web|url=http://www.autoexpress.co.uk/carreviews/grouptests/234234/rolls_royce_200ex_revealed.html|title=Rolls Royce 200EX revealed |date=Feb 2009|first=Sam | last = Hardy |work=Auto Express}}</ref> कम्पनीका अनुसार दुवै कारका करिब २० प्रतिशत पुर्जाहरू समान छन्। यद्यपि, घोस्टको {{convert|129.7|in|mm|adj=on}} ह्विलबेस, छानाको उचाइ, बोनटको उचाइ तथा ट्र्याक चौडाइहरू यसको आफ्नै विशेषतायुक्त छन्, र यसमा फ्यान्टम शैलीका एयर स्प्रिङहरू प्रयोग गरिएको छ। यस कारले आफ्नो ठूलो सहोदर मोडेलसँग [[FlexRay]] इलेक्ट्रोनिक प्रणाली पनि साझा गर्दछ।<ref name="WSJ">[https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303720604575170323695367824 Rolls-Royce Builds a Real Car: High-tech BMW underpinnings meet classic English cosseting in the new Ghost. Got $245,000?] ''[[The Wall Street Journal]]''</ref> यस कारको [[कर्ब वजन]] {{convert|5445|lb|kg|abbr=on}} छ।<ref name="WSJ" /> घोस्टको प्लेटफर्मलाई पछि [[रोल्स-रोयस रेथ (२०१३)|रेथ]] ग्रान्ड टुरर र [[रोल्स-रोयस डन|डन]] कनभर्टिबलमा पनि प्रयोग गरिएको थियो। अन्य समकालीन रोल्स-रोयस मोडेलहरूझैँ, घोस्टमा मूल कम्पनी बीएमडब्ल्युको [[iDrive]] प्रयोगकर्ता इन्टरफेस प्रयोग गरिएको छ। ''[[स्पिरिट अफ एक्स्टेसी]]'' बोनट प्रतीक तथा अन्य विभिन्न कार्यहरू यही प्रणालीमार्फत नियन्त्रण गरिन्छ।<ref name=CarTourRRDHC>[https://www.youtube.com/watch?v=HHMyqE7akk4 2011 Rolls-Royce Phantom Drophead Coupé – Car Tour], YouTube.com, 24 July 2011, Accessed 2 August 2011.</ref> रोल्स-रोयस घोस्टलाई [[गुडउड प्लान्ट]]मा रहेको यसको समर्पित उत्पादन लाइनमा निर्माण गरिन्छ, जहाँ यसले फ्यान्टम शृङ्खलासँग रङ, काठ तथा छालासम्बन्धी कार्यशालाहरू साझा गर्दछ।<ref>{{cite web|url=https://www.autoblog.com/2009/04/20/shanghai-2009-rolls-royce-ditches-rr4-for-ghost-nameplate/|title=Shanghai 2009: Rolls-Royce ditches RR4 for Ghost nameplate|website=Autoblog|date=20 April 2009 |access-date=9 March 2019}}</ref> ===घोस्ट सिरिज II (२०१४–२०२०)=== [[File:Rolls Royce Ghost 2015 (23149918661).jpg|thumb|right|आन्तरिक भाग]] रोल्स-रोयसले अद्यावधिक गरिएको घोस्ट सिरिज II लाई [[जेनेभा मोटर शो#२०१४|२०१४ जेनेभा मोटर शो]]मा प्रस्तुत गरेको थियो। सिरिज I घोस्टको तुलनामा यसमा पुनःडिजाइन गरिएका हेडलाइटहरू तथा अविच्छिन्न डेलाइट रनिङ लाइटहरू समावेश गरिएका थिए। सिरिज II मा बोनटमा “वेक च्यानल” नामक नयाँ आकार पनि थपिएको थियो, जुन स्पिरिट अफ एक्स्टेसी प्रतीकका पखेटाहरूबाट फैलिएको देखिन्थ्यो। अगाडिका वायु प्रवेशद्वारहरूमा क्रोम इन्सर्टहरू थपिएका थिए र तिनको आकार बढाइएको थियो, जसले अगाडिका ब्रेकहरूमा थप चिसो हावा पुर्‍याउन मद्दत गर्थ्यो। बम्परहरूलाई पनि सूक्ष्म रूपमा परिमार्जन गरिएको थियो भने रोल्स-रोयसले “वाफ्ट लाइन” भनेर चिनाउने साइड क्यारेक्टर लाइनलाई अझ अगाडितर्फ झुकाइएको थियो। नयाँ मिश्रधातु (अलॉय) पाङ्ग्रा तथा नयाँ रङ विकल्पहरू पनि उपलब्ध गराइएका थिए। सन् २००९ को घोस्टझैँ, २०१४ को घोस्ट सिरिज II को डिजाइन पनि आन्द्रेयास थुर्नरले गरेका थिए। भित्री भागमा रोल्स-रोयसले अगाडिका सिटहरू पुनःडिजाइन गरेको थियो तथा पछाडिका सिटहरूको कोण परिवर्तन गरिएको थियो, जसले यात्रुहरूबीच सहज संवाद गर्न मद्दत पुर्‍याउँथ्यो। घडीको प्यानल तथा उपकरण डायलहरूमा चम्किलो धातुका सजावटी घेरा थपिएका थिए, जसले उच्चस्तरीय घडीहरूको डिजाइनको झल्को दिन्थे। ए र सी स्तम्भहरूमा प्राकृतिक दानायुक्त छाला जडान गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको थियो र दुई नयाँ प्रकारका काठका भिनियरहरू पनि उपलब्ध गराइएका थिए। प्राविधिक रूपमा, अगाडि र पछाडिका स्ट्रटहरूलाई पुनःडिजाइन गरिएको थियो र तिनलाई नयाँ स्टेयरिङ प्रणालीसँग जोडिएको थियो। साथै, सस्पेन्सन ड्याम्परहरू परिमार्जन गरिएका थिए र नयाँ पछाडिका हाइड्रोलिक एक्सल बेयरिङहरू थपिएका थिए। सिरिज II मा उन्नत [[एलईडी हेडलाइट]]हरू पनि समावेश गरिएका थिए। सिरिज II सँगै रोल्स-रोयसले “डाइनामिक ड्राइभिङ प्याकेज” पनि उपलब्ध गराएको थियो, जसले अझ आकर्षक र सक्रिय ड्राइभिङ अनुभव प्रदान गर्ने दाबी गरिएको थियो। सबै घोस्ट मोडेलहरूमा “स्याटेलाइट एडेड ट्रान्समिसन” प्रविधि पनि थपिएको थियो, जसले GPS डाटा तथा चालकको ड्राइभिङ शैलीको विश्लेषण गरी सबैभन्दा उपयुक्त गियर स्वतः चयन गर्ने कार्य गर्दथ्यो।<ref>{{Cite web|url=https://www.press.rolls-roycemotorcars.com/rolls-royce-motor-cars-pressclub/article/detail/T0178016EN/ghost-series-ii-press-kit|title=GHOST SERIES II PRESS KIT|website=www.press.rolls-roycemotorcars.com|language=en|access-date=2017-04-24}}</ref> ====सिरिज II ब्ल्याक ब्याज==== रोल्स-रोयस घोस्ट ब्ल्याक ब्याज, सिरिज II घोस्टको उच्च-प्रदर्शन (हाइ-परफर्मेन्स) संस्करण हो। रोल्स-रोयस घोस्ट ब्ल्याक ब्याज नियमित मोडेलभन्दा फरक छ, किनकि यसको बाह्य भागका विभिन्न तत्वहरू कालो रङमा सजाइएका छन्। उदाहरणका लागि, [[स्पिरिट अफ एक्स्टेसी]] प्रतीक तथा निकास प्रणाली (एक्जस्ट सिस्टम) ब्ल्याक ब्याज संस्करणमा कालो रङका हुन्छन्, जबकि मानक मोडेलमा यी भागहरू चाँदी रङका हुन्छन्। यस कारमा विशेष ब्ल्याक ब्याज रिम प्रणाली पनि जडान गरिएको छ। यस कारमा ६.६-लिटर [[V12 इन्जिन]] रहेको छ, जसले ५,२५० आरपीएममा अधिकतम {{convert|603|hp|kW|0|abbr=on}} शक्ति उत्पादन गर्छ। यसले १,६५०–५,००० आरपीएमको दायरामा अधिकतम {{convert|620|lb·ft|N·m|0|abbr=on}} [[टर्क]] प्रदान गर्छ। यो कारले ० देखि {{convert|100|km/h|0|abbr=on}} को गति ४.८ सेकेन्डमा प्राप्त गर्न सक्छ र यसको अधिकतम गति {{convert|250|km/h|0|abbr=on}} छ। यसको शक्ति-तौल अनुपात १७६.३ वाट प्रति किलोग्राम रहेको छ।<ref>{{Cite web|title=2020 Rolls-Royce Ghost Black Badge Specifications|url=https://mobile.guideautoweb.com/en/specifications/rolls-royce/ghost/black-badge/2020/|access-date=2021-08-14|website=The Car Guide|language=en}}</ref> हाल{{When|date=August 2025}} रोल्स-रोयसको ब्ल्याक ब्याज शृङ्खलामा [[रोल्स-रोयस कुलिनन]], [[रोल्स-रोयस रेथ (२०१३)|रेथ]] तथा [[रोल्स-रोयस डन|डन]] ब्ल्याक ब्याज मोडेलहरू समावेश छन्।<ref>{{Cite web|title=Discover Black Badge|url=https://www.rolls-roycemotorcars.com/en_US/showroom/black-badge.html|access-date=2021-08-14|website=www.rolls-roycemotorcars.com|language=en-US}}</ref> ===चित्रावली=== '''सिरिज I''' <gallery widths="200"> File:Rolls-Royce Ghost - Flickr - Alexandre Prévot (3) (cropped).jpg|अगाडिको दृश्य File:Rolls-Royce Ghost (16534986827) (cropped).jpg|पछाडिको दृश्य </gallery> '''सिरिज II''' <gallery widths="200"> File:Rolls Royce Ghost 2015 (23124366942).jpg|अगाडिको दृश्य File:Rolls Royce Ghost 2015 rear.jpg|पछाडिको दृश्य File:Rolls-Royce Ghost Black Badge Genf 2019 1Y7A5694.jpg|ब्ल्याक ब्याज, अगाडिको दृश्य File:Rolls-Royce Ghost Black Badge Genf 2019 1Y7A5696.jpg|ब्ल्याक ब्याज, पछाडिको दृश्य Rolls-Royce Ghost, GIMS 2019, Le Grand-Saconnex (GIMS1246).jpg|ब्ल्याक ब्याज, आन्तरिक भाग File:2019 Rolls-Royce Ghost Zenith (1).jpg|रोल्स-रोयस घोस्ट जेनिथ संस्करण (५० इकाइमा सीमित) </gallery> == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == {{commons category|Rolls-Royce Ghost}} *{{official website}} 0beqgstihv4xmbzk5ruw8590kb9urrr 2 150543 1361716 2026-06-14T04:42:56Z HangberuHang 79311 नयाँ पृष्ठ: {{प्रयोगकर्ता प्रयोगस्थल}} <!-- यो रेखा भन्दा तल सम्पादन गर्नुहोस् --> 1361716 wikitext text/x-wiki {{प्रयोगकर्ता प्रयोगस्थल}} <!-- यो रेखा भन्दा तल सम्पादन गर्नुहोस् --> ln5cepepei4pm4k57e3ptrhytfqtaew 0 150544 1361719 2026-06-14T05:24:00Z Bishaldev100 28807 "[[:hi:Special:Redirect/revision/5695917|जर्मनी का इतिहास]]" पृष्ठबाट उद्घाटन खण्ड अनुवाद गरेर सिर्जना गरियो 1361719 wikitext text/x-wiki प्राचीन रोम मानिसहरू [[डेन्युब नदी|डेन्यूब नदीको]] उत्तरमा बस्ने "बर्बर जनजातिहरू" को भूमिलाई जर्मनिया भन्थे, जहाँबाट अंग्रेजी शब्द 'जर्मनी' आएको हो। यी जनजातिहरूले 'पुरानो जर्मन भाषा' को बोली बोल्थे। बिस्तारै यिनीहरूको ईसाईकरण भयो र जर्मन देश ईसाई पवित्र रोमन साम्राज्यको केन्द्र बन्यो। दोस्रो शताब्दी ईसापूर्वमा पश्चिमी [[युरोप|युरोपमा]] जर्मन जनजातिहरूको उदय उल्लेख पाइन्छ। अलामनी, बर्गुन्डियन, फ्र्याङ्क, लोम्बार्ड, ओस्ट्रोगोथ र भिसिगोथ जस्ता केही जनजातिहरू बिस्तारै पूर्वमा राइन नदीको मुहान, पश्चिममा [[एल्बे नदी]] र दक्षिणमा उत्तरी इटालीका केही भागहरूमा बसोबास गर्न थाले। उनीहरूमध्ये केहीले [[इटाली|इटालीमा]] आक्रमण गरे र [[रोमन साम्राज्य]]को अन्त्य गरे, अरू [[फ्रान्स]] र [[ब्रिटेन|बेलायतमा]] बसोबास गरे। राइन नदीको दुबै किनारको क्षेत्र छोटो समयको लागि विवादित थियो र ९ औं शताब्दीमा फ्र्याङ्कका रोमन सम्राट चार्लमेनले यसलाई कब्जा गरेका थिए। तर शताब्दीको अन्तिम दिनहरूमा जर्मन साम्राज्य तीन भागमा विभाजित भयो। स्याक्सन सम्राट [[ओटो प्रथम|ओटो प्रथमले]] ९६२ ईस्वीमा इटाली र जर्मनीलाई एकताबद्ध गरेका थिए। पछि, एक अशान्त परिस्थिति सिर्जना भयो। फ्रेडरिक द्वितीयले आफ्नो शासन सिसिलीमा केन्द्रित गरे, जसले गर्दा जर्मनी लगभग उपेक्षित भयो। १२७३ मा, [[हप्सबर्ग|ह्याब्सबर्गका]] रुडोल्फ सम्राट निर्वाचित भए, तर उनको लागि पनि ठूलो साम्राज्य कायम राख्न असम्भव भयो। रोमन साम्राज्य पतन हुँदै गर्दा, [[इङ्ल्यान्ड|इङ्गल्याण्ड]], [[फ्रान्स]] र [[स्पेन]] शक्तिशाली राज्यहरू बन्दै गएका थिए। त्यतिबेला जर्मनी समृद्ध थियो - यसको विरुद्धमा माथिका यी राज्यहरूले सन्धि गरे। तर जर्मनीमा राजनीतिक अस्थिरताका कारण १६ औं शताब्दीमा [[मार्टिन लुथर|मार्टिन लुथरको]] नेतृत्वमा त्यहाँ एउटा आन्दोलन भयो। अन्ततः यो आन्दोलनले [[३० वर्षे युद्ध|३० वर्षे धर्मयुद्ध]] (१६१८–१६४८) को रूप लियो। यसमा जर्मनी लगभग ३०० टुक्रामा विभाजित भयो। १८ औं शताब्दीमा यी साना स्वतन्त्र राज्यहरू [[प्रशिया|प्रशियामा]] ठूलो प्रगति गरे। [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]] र [[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियन युद्ध]]को समयमा जर्मनीमा राष्ट्रवादको चेतनाको उदय भयो। यो चेतना पछि उदारवादी आन्दोलनमा परिणत भयो। १८७१ मा, तत्कालीन चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क|ओटो भोन बिस्मार्कले]] [[अस्ट्रिया]], [[डेनमार्क]] र [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्स]]सँग लडेर जर्मन राज्यलाई संगठित गरे। फ्रान्सको पराजयपछि जर्मनीले सैन्य, औद्योगिक र आर्थिक क्षेत्रमा द्रुत प्रगति गर्‍यो। यस अवस्थामा, बिस्मार्कले अन्य युरोपेली शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरे। विलियम द्वितीय १८८८ ईस्वीमा सम्राट बने। देशको अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति फेरि अशान्त भयो, जसले गर्दा २० औं शताब्दीमा [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] भयो। यस युद्धमा जर्मन सेना पराजित भयो। यस पराजयबाट उत्पन्न आर्थिक र सामाजिक अराजकता र [[भर्सायको सन्धि|भर्साको सन्धि]] अन्तर्गत मित्र राष्ट्रहरूले लगाएको आर्थिक दबाबको परिणामस्वरूप, १९३३ मा [[एडल्फ हिटलर|एडोल्फ हिटलर]] र [[नेशनल सोशलिस्ट पार्टी|राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टी]] ([[नाजी पार्टी]]) जर्मनीमा सत्तामा आए। प्रथम विश्वयुद्ध पछि, [[वीमर|वेइमर]] संविधान अनुसार जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो। १९३३ माहिटलरले जर्मनीमा आफ्नो [[अधिनायकत्व|तानाशाही]] स्थापना गरे। आफ्नो शासनकालमा उनले जर्मनीलाई सबै क्षेत्रमा बलियो बनाए। उनको साम्राज्यवादी नीतिबाट उनले १९३९ सम्ममा युरोपको ठूलो भाग केही सन्धिहरू मार्फत र केही सैन्य माध्यमबाट जर्मनीमा गाभे। १९३९ मा उनले पोल्यान्डमा आक्रमण सुरु गरेपछि [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] परिस्थिति निम्त्यायो र १९४५ मा उनले मित्र राष्ट्रहरूसमक्ष [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्नुपर्‍यो। [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]], [[ब्रिटेन|बेलायत]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] जर्मनीलाई चार भागमा विभाजन गरे। १९४९ को शान्ति सन्धि अनुसार, जर्मनी दुई भागमा विभाजित भएको थियो: संघीय गणतन्त्र जर्मनी ([[पश्चिम जर्मनी|पश्चिम]]) र प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र जर्मनी ([[पूर्व जर्मनी|पूर्व]])। पूर्वी प्रशिया सहित पूर्वी भाग १९३७ अघि जर्मन नियन्त्रणमा थियो र अहिले [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] र रूसको नियन्त्रणमा छ। १९९० मा, कम्युनिस्ट [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनीको]] मार्क्सवादी सरकार पतन भयो र [[जर्मन पुन: एकीकरण|जर्मनी पुनर्मिलन]] भयो। khlenajzrrlo7d27kgd2lj670pw90q5 1361721 1361719 2026-06-14T06:02:11Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361721 wikitext text/x-wiki प्राचीन रोम मानिसहरू [[डेन्युब नदी|डेन्यूब नदीको]] उत्तरमा बस्ने "बर्बर जनजातिहरू" को भूमिलाई जर्मनिया भन्थे, जहाँबाट अंग्रेजी शब्द 'जर्मनी' आएको हो। यी जनजातिहरूले 'पुरानो जर्मन भाषा' को बोली बोल्थे। बिस्तारै यिनीहरूको ईसाईकरण भयो र जर्मन देश ईसाई पवित्र रोमन साम्राज्यको केन्द्र बन्यो। दोस्रो शताब्दी ईसापूर्वमा पश्चिमी [[युरोप|युरोपमा]] जर्मन जनजातिहरूको उदय उल्लेख पाइन्छ। अलामनी, बर्गुन्डियन, फ्र्याङ्क, लोम्बार्ड, ओस्ट्रोगोथ र भिसिगोथ जस्ता केही जनजातिहरू बिस्तारै पूर्वमा राइन नदीको मुहान, पश्चिममा [[एल्बे नदी]] र दक्षिणमा उत्तरी इटालीका केही भागहरूमा बसोबास गर्न थाले। उनीहरूमध्ये केहीले [[इटाली|इटालीमा]] आक्रमण गरे र [[रोमन साम्राज्य]]को अन्त्य गरे, अरू [[फ्रान्स]] र [[ब्रिटेन|बेलायतमा]] बसोबास गरे। राइन नदीको दुबै किनारको क्षेत्र छोटो समयको लागि विवादित थियो र ९ औं शताब्दीमा फ्र्याङ्कका रोमन सम्राट चार्लमेनले यसलाई कब्जा गरेका थिए। तर शताब्दीको अन्तिम दिनहरूमा जर्मन साम्राज्य तीन भागमा विभाजित भयो। स्याक्सन सम्राट [[ओटो प्रथम|ओटो प्रथमले]] ९६२ ईस्वीमा इटाली र जर्मनीलाई एकताबद्ध गरेका थिए। पछि, एक अशान्त परिस्थिति सिर्जना भयो। फ्रेडरिक द्वितीयले आफ्नो शासन सिसिलीमा केन्द्रित गरे, जसले गर्दा जर्मनी लगभग उपेक्षित भयो। १२७३ मा, [[हप्सबर्ग|ह्याब्सबर्गका]] रुडोल्फ सम्राट निर्वाचित भए, तर उनको लागि पनि ठूलो साम्राज्य कायम राख्न असम्भव भयो। रोमन साम्राज्य पतन हुँदै गर्दा, [[इङ्ल्यान्ड|इङ्गल्याण्ड]], [[फ्रान्स]] र [[स्पेन]] शक्तिशाली राज्यहरू बन्दै गएका थिए। त्यतिबेला जर्मनी समृद्ध थियो - यसको विरुद्धमा माथिका यी राज्यहरूले सन्धि गरे। तर जर्मनीमा राजनीतिक अस्थिरताका कारण १६ औं शताब्दीमा [[मार्टिन लुथर|मार्टिन लुथरको]] नेतृत्वमा त्यहाँ एउटा आन्दोलन भयो। अन्ततः यो आन्दोलनले [[३० वर्षे युद्ध|३० वर्षे धर्मयुद्ध]] (१६१८–१६४८) को रूप लियो। यसमा जर्मनी लगभग ३०० टुक्रामा विभाजित भयो। १८ औं शताब्दीमा यी साना स्वतन्त्र राज्यहरू [[प्रशिया|प्रशियामा]] ठूलो प्रगति गरे। [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]] र [[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियन युद्ध]]को समयमा जर्मनीमा राष्ट्रवादको चेतनाको उदय भयो। यो चेतना पछि उदारवादी आन्दोलनमा परिणत भयो। १८७१ मा, तत्कालीन चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क|ओटो भोन बिस्मार्कले]] [[अस्ट्रिया]], [[डेनमार्क]] र [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्स]]सँग लडेर जर्मन राज्यलाई संगठित गरे। फ्रान्सको पराजयपछि जर्मनीले सैन्य, औद्योगिक र आर्थिक क्षेत्रमा द्रुत प्रगति गर्‍यो। यस अवस्थामा, बिस्मार्कले अन्य युरोपेली शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरे। विलियम द्वितीय १८८८ ईस्वीमा सम्राट बने। देशको अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति फेरि अशान्त भयो, जसले गर्दा २० औं शताब्दीमा [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] भयो। यस युद्धमा जर्मन सेना पराजित भयो। यस पराजयबाट उत्पन्न आर्थिक र सामाजिक अराजकता र [[भर्सायको सन्धि|भर्साको सन्धि]] अन्तर्गत मित्र राष्ट्रहरूले लगाएको आर्थिक दबाबको परिणामस्वरूप, १९३३ मा [[एडल्फ हिटलर|एडोल्फ हिटलर]] र [[नेशनल सोशलिस्ट पार्टी|राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टी]] ([[नाजी पार्टी]]) जर्मनीमा सत्तामा आए। प्रथम विश्वयुद्ध पछि, [[वीमर|वेइमर]] संविधान अनुसार जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो। १९३३ माहिटलरले जर्मनीमा आफ्नो [[अधिनायकत्व|तानाशाही]] स्थापना गरे। आफ्नो शासनकालमा उनले जर्मनीलाई सबै क्षेत्रमा बलियो बनाए। उनको साम्राज्यवादी नीतिबाट उनले १९३९ सम्ममा युरोपको ठूलो भाग केही सन्धिहरू मार्फत र केही सैन्य माध्यमबाट जर्मनीमा गाभे। १९३९ मा उनले पोल्यान्डमा आक्रमण सुरु गरेपछि [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] परिस्थिति निम्त्यायो र १९४५ मा उनले मित्र राष्ट्रहरूसमक्ष [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्नुपर्‍यो। [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]], [[ब्रिटेन|बेलायत]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] जर्मनीलाई चार भागमा विभाजन गरे। १९४९ को शान्ति सन्धि अनुसार, जर्मनी दुई भागमा विभाजित भएको थियो: संघीय गणतन्त्र जर्मनी ([[पश्चिम जर्मनी|पश्चिम]]) र प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र जर्मनी ([[पूर्व जर्मनी|पूर्व]])। पूर्वी प्रशिया सहित पूर्वी भाग १९३७ अघि जर्मन नियन्त्रणमा थियो र अहिले [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] र रूसको नियन्त्रणमा छ। १९९० मा, कम्युनिस्ट [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनीको]] मार्क्सवादी सरकार पतन भयो र [[जर्मन पुन: एकीकरण|जर्मनी पुनर्मिलन]] भयो। == जर्मनीको समयरेखा == '''[[कांस्ययुग]], [[लौह युग|लौहयुग]] तथा [[अंधयुग]] (Dark Ages)''' - सेल्टहरूको (Celts) प्राचीन संस्कृति फ्रान्स सहित युरोपका धेरै देशहरूमा फैलिएको थियो। '''७६८-८१४''' - चार्ल्समेन द ग्रेट सबै फ्र्याङ्कहरूको राजा बने। उनी पवित्र रोमन सम्राट बने। ८७० फ्रान्कोनिया, स्याक्सोनी, बाभेरिया र लर्न राज्य बने। '''९१९–१०२४''' स्याक्सन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। १०२४-१२५५ - सालियन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। १०९९ पहिलो ईसाई युद्ध (ईसाई जनताको युद्ध)। पोप अर्बनले "मुस्लिमहरूबाट यरूशलेम फिर्ता लेउ" घोषणा गरे। ईसाई सेनाले यरूशलेम पुनः कब्जा गरे। चौधौं गणना रेमन्ड (टुलूसबाट) ले पहिलो ईसाई युद्ध सुरु गरे। धेरै घुमन्ते भिक्षुहरूले यी कुराको बारेमा कथाहरू सुनाए, जस्तै सेन्ट पिटर। १११८ नाइट्स टेम्प्लर आइपुगे। उनले ईसाई यात्रीहरूलाई सुरक्षा दिए। यी यात्रीहरू जेरुसेलम वा युरोपबाट थिए। ११३८ -१२५४ - होहेनस्टाउफेन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। ११४७ पवित्र रोमन सम्राट कोनराड तृतीय र उनका साथी राजा लुइस तृतीय (फ्रान्सका) ले दोस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। ११९० पवित्र रोमन सम्राट फ्रेडरिक, उनका साथी रिचर्ड र फिलिप द्वितीय (फ्रान्सका) ले तेस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। राजा सल्डिनले सबै मुस्लिमहरूलाई एकताबद्ध गरे। उनीहरूले युद्धमा यरूशलेम शहर पुनः कब्जा गरे। ईसाईहरू क्रोधित भए, र उनीहरूले चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। १२०० चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु भयो। फ्रान्सेली र फ्लेमिश सेनाहरू [[इस्तानबुल|कन्स्टान्टिनोपल]] नजिक पुगे, तर यरूशलेम पुनः विजय गर्न सकेनन्। १२१२ फ्रान्सको एक किसान केटाले "बालबालिकाको धर्मयुद्ध" सुरु गर्यो। उसको नाम स्टीवन थियो। ऊ क्यालाइस शहरको थियो। १२७० धेरै ईसाई [[धर्मयुद्ध]]हरू भए। फ्रान्सका राजा लुइस चौधौंले ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। यद्यपि, उनका सेनाहरूले जेरुसेलम शहर जित्न सकेनन्। १२७३ रुडोल्फ (ह्याप्सबर्गका) जर्मनहरूका राजा बने। १३४८ मा युरोपभरि [[कालो मृत्यु]] फैलियो। एक वर्षमा मात्र, एक तिहाई मानिसको कालो मृत्युबाट मृत्यु भयो। * १४९९ मा स्विट्जरल्याण्डले जर्मन राज्यबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो। * १५१७ मार्टिन लुथरले "सुधार" सुरु गरे। ती दिनहरूमा, ईसाई समाज धेरै भ्रष्ट थियो। मार्टिन लुथर यो भ्रष्टाचार उन्मूलन गर्न चाहन्थे। * १५४६ १५४६-१५४७: सम्राट चार्ल्स पाँचौंले विरोधी प्रोटेस्टेन्ट राजकुमारहरू (र उनीहरूका सहयोगीहरू) लाई पराजित गरे। * १५५५ अग्सबर्ग शहरमा शान्ति भयो। सबै राजकुमारहरू आ-आफ्नो राज्य भित्र आफ्नै धर्म छनौट गर्न सहमत भए। * १६१८ १६१८-१६४८: [[३० वर्षे युद्ध|तीस वर्षे युद्ध]] समाप्त। वेस्टफेलियाको शान्ति सुरु। * १७०१ फ्रेडरिक [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया राज्य]]को पहिलो राजा बने। * १७४० १७४० - १७४८: अस्ट्रियाली राजगद्दीको उत्तराधिकार युद्ध सुरु। * १८०६ [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले "राइन नदी महासंघ" (धेरै साना राज्यहरू मिलेर बनेको ठूलो राज्य)को स्थापना गरे। * १८०६ प्रशियाले फ्रान्ससँग लडाइँ सुरु गर्‍यो। [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली]] [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|सम्रा]]ट, नेपोलियन बोनापार्टले प्रशियालाई पराजित गरे। * १८१३ लाइपजिगमा, प्रशिया राजाले नेपोलियन बोनापार्टलाई पराजित गरे। * १८१४ १८१४-१८१५: भियनाको कांग्रेसले जर्मन रूस स्थापना गर्‍यो। * १८१५ वाटरलूमा नेपोलियनको पराजय * '''१८६२''' [[बिस्मार्क]] [[प्रशिया|प्रशा]] का [[जर्मनीको चान्सलर|चान्सलर]] बने। * '''१८७०''' फ्रान्स र [[प्रशिया|प्रशा]]को लड़ाई * '''सन् १८७१ सम्म''' जर्मनीको एक [[सम्प्रभु राज्य|राष्ट्र]] के रूपमा अस्तित्व नै थिएन। यसभन्दा पहिले यो स साना राज्यहरूमा बाँडिएको थियो। * '''१८७१ जनवरी''' : जर्मनीको [[पेरिस]]माथि अधिकार * '''१८७१''' १८ जनवरी: विल्हेल्म प्रथम, सबै जर्मन राज्यहरूलाई संघटित गरेर [[जर्मन साम्राज्य]] का प्रथम कैसर (Kaiser) बने। * '''१९१४''' जुन २८ - अस्ट्रिया-हंगेरीका आर्कड्यूक फ्रान्ज फर्डिनान्ड र उनकी श्रीमतीको बोस्निया-हर्जेगोभिनामा हत्या। पहिलो विश्वयुद्धको स्रुवात। * अगस्ट: जर्मनीले रूस र फ्रान्स विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। संयुक्त अधिराज्यले जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। * नोभेम्बर ९, १९१८: जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषणा गरियो। * नोभेम्बर ११, १९१८: [[भर्सायको सन्धि|भर्साइलको सन्धि]]ले प्रथम विश्वयुद्धको अन्त्य गर्‍यो। राइनल्याण्ड १५ वर्षको लागि मित्र राष्ट्रहरूको नियन्त्रणमा रह्यो। * १९१९ जनवरी १९: नयाँ जर्मन संविधान लेख्नको लागि वाइमरमा राष्ट्रिय सभाको बैठक बस्यो - जसलाई वाइमर गणतन्त्र भनिन्छ * १९२३ राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टीले एडोल्फ हिटलरको नेतृत्वमा असफल सशस्त्र विद्रोहको प्रयास गरे। '''1933''' [[एडॉल्फ हिटलर]] जर्मनी का चांसलर बना। '''1934''' Adolf Hitler declared himself der Fuhrer. The Nazi German government is called the Third Reich '''10 अप्रैल 1938''' : जर्मनी द्वारा [[ऑस्ट्रिया|आस्ट्रिया]] पर आक्रमण '''१९३९''' १६ मार्च : जर्मनी ने [[चेकोस्लोवाकिया]] पर अधिकार कर लिया। १९३९ '''१ सितम्बर : जर्मनी द्वारा [[पोलैंड|पोलैण्ड]] पर आक्रमण ; [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] आरम्भ हुआ।''' '''१९४०''' : जर्मनी ने [[डेनमार्क]], [[नॉर्वे]], [[नीदरलैण्ड]]्स, [[बेल्जियम]], [[फ़्रान्स|फ्रांस]] और [[लक्ज़मबर्ग|लक्समबर्ग]] पर अधिकार कर लिया। मित्र राष्ट्र, जिनमें [[रूस]], [[यूनाइटेड किंगडम|यूके]] और [[संयुक्त राज्य अमेरिका|यूएसए]] मुख्य थे, ने जबाबी कार्वाई की। '''१९४५''' ३० अप्रैल : [[एडॉल्फ हिटलर]] ने [[आत्महत्या]] कर ली। अगस्त : [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] ने [[हिरोशिमा]] और [[नागासाकी]] पर [[परमाणु बम]] गिराये। '''७ मई १९४५''' : जर्मनी का आत्मसमर्पण '''जून १९४५''' : जर्मनी को चार भागों में बाँट दिया गया और उन पर सैनिक शासन लगा दिया गया। (यूएसए, यूके, यूएसएसआर, फ्रांस) '''मई, 1949''' : मित्र राष्ट्रों ने पश्चिमी जर्मनी के संविधान को मान्यता दी। पूर्वी जर्मनी ने साम्यवादी शासन वाला संविधान स्वीकारा। '''अक्टूबर १९४५''' : जर्मन लोकतांत्रिक रिपब्लिक (पूर्वी जर्मनी) का निर्माण। '''5 मई 1955''' : पश्चिमी जर्मनी को स्वतंत्रता मिली। '''अगस्त 1961''' : [[बर्लिन की दीवार]] का निर्माण '''1982''' : में क्रिश्चियन डेमोक्रेट पार्टी के [[हेलमुट कोल]] पश्चिमी जर्मनी के नए चांसलर चुने गए। इनके शासनकाल के दौरान पश्चिमी जर्मनी ने आर्थिक विकास की नई उँचाइयों को छुआ। '''9 नवम्बर 1989''' : [[बर्लिन की दीवार]] गिरा दी गई। कम्प्युनिस्ट पूर्वी जर्मनी के लोग पश्चिमी जर्मनी में आने के लिए स्वतंत्र '''3 अक्टूबर 1990''' : पूर्वी और पश्चिमी जर्मनी का [[जर्मनी का एकीकरण|एकीकरण]] c4rs851ema1c5xtifqfjqwtlg4urjfv 1361722 1361721 2026-06-14T06:03:16Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361722 wikitext text/x-wiki प्राचीन रोम मानिसहरू [[डेन्युब नदी|डेन्यूब नदीको]] उत्तरमा बस्ने "बर्बर जनजातिहरू" को भूमिलाई जर्मनिया भन्थे, जहाँबाट अंग्रेजी शब्द 'जर्मनी' आएको हो। यी जनजातिहरूले 'पुरानो जर्मन भाषा' को बोली बोल्थे। बिस्तारै यिनीहरूको ईसाईकरण भयो र [[जर्मनी|जर्मन देश]] ईसाई पवित्र रोमन साम्राज्यको केन्द्र बन्यो। दोस्रो शताब्दी ईसापूर्वमा पश्चिमी [[युरोप|युरोपमा]] जर्मन जनजातिहरूको उदय उल्लेख पाइन्छ। अलामनी, बर्गुन्डियन, फ्र्याङ्क, लोम्बार्ड, ओस्ट्रोगोथ र भिसिगोथ जस्ता केही जनजातिहरू बिस्तारै पूर्वमा राइन नदीको मुहान, पश्चिममा [[एल्बे नदी]] र दक्षिणमा उत्तरी इटालीका केही भागहरूमा बसोबास गर्न थाले। उनीहरूमध्ये केहीले [[इटाली|इटालीमा]] आक्रमण गरे र [[रोमन साम्राज्य]]को अन्त्य गरे, अरू [[फ्रान्स]] र [[ब्रिटेन|बेलायतमा]] बसोबास गरे। राइन नदीको दुबै किनारको क्षेत्र छोटो समयको लागि विवादित थियो र ९ औं शताब्दीमा फ्र्याङ्कका रोमन सम्राट चार्लमेनले यसलाई कब्जा गरेका थिए। तर शताब्दीको अन्तिम दिनहरूमा जर्मन साम्राज्य तीन भागमा विभाजित भयो। स्याक्सन सम्राट [[ओटो प्रथम|ओटो प्रथमले]] ९६२ ईस्वीमा इटाली र जर्मनीलाई एकताबद्ध गरेका थिए। पछि, एक अशान्त परिस्थिति सिर्जना भयो। फ्रेडरिक द्वितीयले आफ्नो शासन सिसिलीमा केन्द्रित गरे, जसले गर्दा जर्मनी लगभग उपेक्षित भयो। १२७३ मा, [[हप्सबर्ग|ह्याब्सबर्गका]] रुडोल्फ सम्राट निर्वाचित भए, तर उनको लागि पनि ठूलो साम्राज्य कायम राख्न असम्भव भयो। रोमन साम्राज्य पतन हुँदै गर्दा, [[इङ्ल्यान्ड|इङ्गल्याण्ड]], [[फ्रान्स]] र [[स्पेन]] शक्तिशाली राज्यहरू बन्दै गएका थिए। त्यतिबेला जर्मनी समृद्ध थियो - यसको विरुद्धमा माथिका यी राज्यहरूले सन्धि गरे। तर जर्मनीमा राजनीतिक अस्थिरताका कारण १६ औं शताब्दीमा [[मार्टिन लुथर|मार्टिन लुथरको]] नेतृत्वमा त्यहाँ एउटा आन्दोलन भयो। अन्ततः यो आन्दोलनले [[३० वर्षे युद्ध|३० वर्षे धर्मयुद्ध]] (१६१८–१६४८) को रूप लियो। यसमा जर्मनी लगभग ३०० टुक्रामा विभाजित भयो। १८ औं शताब्दीमा यी साना स्वतन्त्र राज्यहरू [[प्रशिया|प्रशियामा]] ठूलो प्रगति गरे। [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]] र [[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियन युद्ध]]को समयमा जर्मनीमा राष्ट्रवादको चेतनाको उदय भयो। यो चेतना पछि उदारवादी आन्दोलनमा परिणत भयो। १८७१ मा, तत्कालीन चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क|ओटो भोन बिस्मार्कले]] [[अस्ट्रिया]], [[डेनमार्क]] र [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्स]]सँग लडेर जर्मन राज्यलाई संगठित गरे। फ्रान्सको पराजयपछि जर्मनीले सैन्य, औद्योगिक र आर्थिक क्षेत्रमा द्रुत प्रगति गर्‍यो। यस अवस्थामा, बिस्मार्कले अन्य युरोपेली शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरे। विलियम द्वितीय १८८८ ईस्वीमा सम्राट बने। देशको अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति फेरि अशान्त भयो, जसले गर्दा २० औं शताब्दीमा [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] भयो। यस युद्धमा जर्मन सेना पराजित भयो। यस पराजयबाट उत्पन्न आर्थिक र सामाजिक अराजकता र [[भर्सायको सन्धि|भर्साको सन्धि]] अन्तर्गत मित्र राष्ट्रहरूले लगाएको आर्थिक दबाबको परिणामस्वरूप, १९३३ मा [[एडल्फ हिटलर|एडोल्फ हिटलर]] र [[नेशनल सोशलिस्ट पार्टी|राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टी]] ([[नाजी पार्टी]]) जर्मनीमा सत्तामा आए। प्रथम विश्वयुद्ध पछि, [[वीमर|वेइमर]] संविधान अनुसार जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो। १९३३ माहिटलरले जर्मनीमा आफ्नो [[अधिनायकत्व|तानाशाही]] स्थापना गरे। आफ्नो शासनकालमा उनले जर्मनीलाई सबै क्षेत्रमा बलियो बनाए। उनको साम्राज्यवादी नीतिबाट उनले १९३९ सम्ममा युरोपको ठूलो भाग केही सन्धिहरू मार्फत र केही सैन्य माध्यमबाट जर्मनीमा गाभे। १९३९ मा उनले पोल्यान्डमा आक्रमण सुरु गरेपछि [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] परिस्थिति निम्त्यायो र १९४५ मा उनले मित्र राष्ट्रहरूसमक्ष [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्नुपर्‍यो। [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]], [[ब्रिटेन|बेलायत]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] जर्मनीलाई चार भागमा विभाजन गरे। १९४९ को शान्ति सन्धि अनुसार, जर्मनी दुई भागमा विभाजित भएको थियो: संघीय गणतन्त्र जर्मनी ([[पश्चिम जर्मनी|पश्चिम]]) र प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र जर्मनी ([[पूर्व जर्मनी|पूर्व]])। पूर्वी प्रशिया सहित पूर्वी भाग १९३७ अघि जर्मन नियन्त्रणमा थियो र अहिले [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] र रूसको नियन्त्रणमा छ। १९९० मा, कम्युनिस्ट [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनीको]] मार्क्सवादी सरकार पतन भयो र [[जर्मन पुन: एकीकरण|जर्मनी पुनर्मिलन]] भयो। == जर्मनीको समयरेखा == '''[[कांस्ययुग]], [[लौह युग|लौहयुग]] तथा [[अंधयुग]] (Dark Ages)''' - सेल्टहरूको (Celts) प्राचीन संस्कृति फ्रान्स सहित युरोपका धेरै देशहरूमा फैलिएको थियो। '''७६८-८१४''' - चार्ल्समेन द ग्रेट सबै फ्र्याङ्कहरूको राजा बने। उनी पवित्र रोमन सम्राट बने। ८७० फ्रान्कोनिया, स्याक्सोनी, बाभेरिया र लर्न राज्य बने। '''९१९–१०२४''' स्याक्सन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। १०२४-१२५५ - सालियन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। १०९९ पहिलो ईसाई युद्ध (ईसाई जनताको युद्ध)। पोप अर्बनले "मुस्लिमहरूबाट यरूशलेम फिर्ता लेउ" घोषणा गरे। ईसाई सेनाले यरूशलेम पुनः कब्जा गरे। चौधौं गणना रेमन्ड (टुलूसबाट) ले पहिलो ईसाई युद्ध सुरु गरे। धेरै घुमन्ते भिक्षुहरूले यी कुराको बारेमा कथाहरू सुनाए, जस्तै सेन्ट पिटर। १११८ नाइट्स टेम्प्लर आइपुगे। उनले ईसाई यात्रीहरूलाई सुरक्षा दिए। यी यात्रीहरू जेरुसेलम वा युरोपबाट थिए। ११३८ -१२५४ - होहेनस्टाउफेन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। ११४७ पवित्र रोमन सम्राट कोनराड तृतीय र उनका साथी राजा लुइस तृतीय (फ्रान्सका) ले दोस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। ११९० पवित्र रोमन सम्राट फ्रेडरिक, उनका साथी रिचर्ड र फिलिप द्वितीय (फ्रान्सका) ले तेस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। राजा सल्डिनले सबै मुस्लिमहरूलाई एकताबद्ध गरे। उनीहरूले युद्धमा यरूशलेम शहर पुनः कब्जा गरे। ईसाईहरू क्रोधित भए, र उनीहरूले चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। १२०० चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु भयो। फ्रान्सेली र फ्लेमिश सेनाहरू [[इस्तानबुल|कन्स्टान्टिनोपल]] नजिक पुगे, तर यरूशलेम पुनः विजय गर्न सकेनन्। १२१२ फ्रान्सको एक किसान केटाले "बालबालिकाको धर्मयुद्ध" सुरु गर्यो। उसको नाम स्टीवन थियो। ऊ क्यालाइस शहरको थियो। १२७० धेरै ईसाई [[धर्मयुद्ध]]हरू भए। फ्रान्सका राजा लुइस चौधौंले ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। यद्यपि, उनका सेनाहरूले जेरुसेलम शहर जित्न सकेनन्। १२७३ रुडोल्फ (ह्याप्सबर्गका) जर्मनहरूका राजा बने। १३४८ मा युरोपभरि [[कालो मृत्यु]] फैलियो। एक वर्षमा मात्र, एक तिहाई मानिसको कालो मृत्युबाट मृत्यु भयो। * १४९९ मा स्विट्जरल्याण्डले जर्मन राज्यबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो। * १५१७ मार्टिन लुथरले "सुधार" सुरु गरे। ती दिनहरूमा, ईसाई समाज धेरै भ्रष्ट थियो। मार्टिन लुथर यो भ्रष्टाचार उन्मूलन गर्न चाहन्थे। * १५४६ १५४६-१५४७: सम्राट चार्ल्स पाँचौंले विरोधी प्रोटेस्टेन्ट राजकुमारहरू (र उनीहरूका सहयोगीहरू) लाई पराजित गरे। * १५५५ अग्सबर्ग शहरमा शान्ति भयो। सबै राजकुमारहरू आ-आफ्नो राज्य भित्र आफ्नै धर्म छनौट गर्न सहमत भए। * १६१८ १६१८-१६४८: [[३० वर्षे युद्ध|तीस वर्षे युद्ध]] समाप्त। वेस्टफेलियाको शान्ति सुरु। * १७०१ फ्रेडरिक [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया राज्य]]को पहिलो राजा बने। * १७४० १७४० - १७४८: अस्ट्रियाली राजगद्दीको उत्तराधिकार युद्ध सुरु। * १८०६ [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले "राइन नदी महासंघ" (धेरै साना राज्यहरू मिलेर बनेको ठूलो राज्य)को स्थापना गरे। * १८०६ प्रशियाले फ्रान्ससँग लडाइँ सुरु गर्‍यो। [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली]] [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|सम्रा]]ट, नेपोलियन बोनापार्टले प्रशियालाई पराजित गरे। * १८१३ लाइपजिगमा, प्रशिया राजाले नेपोलियन बोनापार्टलाई पराजित गरे। * १८१४ १८१४-१८१५: भियनाको कांग्रेसले जर्मन रूस स्थापना गर्‍यो। * १८१५ वाटरलूमा नेपोलियनको पराजय * '''१८६२''' [[बिस्मार्क]] [[प्रशिया|प्रशा]] का [[जर्मनीको चान्सलर|चान्सलर]] बने। * '''१८७०''' फ्रान्स र [[प्रशिया|प्रशा]]को लड़ाई * '''सन् १८७१ सम्म''' जर्मनीको एक [[सम्प्रभु राज्य|राष्ट्र]] के रूपमा अस्तित्व नै थिएन। यसभन्दा पहिले यो स साना राज्यहरूमा बाँडिएको थियो। * '''१८७१ जनवरी''' : जर्मनीको [[पेरिस]]माथि अधिकार * '''१८७१''' १८ जनवरी: विल्हेल्म प्रथम, सबै जर्मन राज्यहरूलाई संघटित गरेर [[जर्मन साम्राज्य]] का प्रथम कैसर (Kaiser) बने। * '''१९१४''' जुन २८ - अस्ट्रिया-हंगेरीका आर्कड्यूक फ्रान्ज फर्डिनान्ड र उनकी श्रीमतीको बोस्निया-हर्जेगोभिनामा हत्या। पहिलो विश्वयुद्धको स्रुवात। * अगस्ट: जर्मनीले रूस र फ्रान्स विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। संयुक्त अधिराज्यले जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। * नोभेम्बर ९, १९१८: जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषणा गरियो। * नोभेम्बर ११, १९१८: [[भर्सायको सन्धि|भर्साइलको सन्धि]]ले प्रथम विश्वयुद्धको अन्त्य गर्‍यो। राइनल्याण्ड १५ वर्षको लागि मित्र राष्ट्रहरूको नियन्त्रणमा रह्यो। * १९१९ जनवरी १९: नयाँ जर्मन संविधान लेख्नको लागि वाइमरमा राष्ट्रिय सभाको बैठक बस्यो - जसलाई वाइमर गणतन्त्र भनिन्छ * १९२३ राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टीले एडोल्फ हिटलरको नेतृत्वमा असफल सशस्त्र विद्रोहको प्रयास गरे। '''1933''' [[एडॉल्फ हिटलर]] जर्मनी का चांसलर बना। '''1934''' Adolf Hitler declared himself der Fuhrer. The Nazi German government is called the Third Reich '''10 अप्रैल 1938''' : जर्मनी द्वारा [[ऑस्ट्रिया|आस्ट्रिया]] पर आक्रमण '''१९३९''' १६ मार्च : जर्मनी ने [[चेकोस्लोवाकिया]] पर अधिकार कर लिया। १९३९ '''१ सितम्बर : जर्मनी द्वारा [[पोलैंड|पोलैण्ड]] पर आक्रमण ; [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] आरम्भ हुआ।''' '''१९४०''' : जर्मनी ने [[डेनमार्क]], [[नॉर्वे]], [[नीदरलैण्ड]]्स, [[बेल्जियम]], [[फ़्रान्स|फ्रांस]] और [[लक्ज़मबर्ग|लक्समबर्ग]] पर अधिकार कर लिया। मित्र राष्ट्र, जिनमें [[रूस]], [[यूनाइटेड किंगडम|यूके]] और [[संयुक्त राज्य अमेरिका|यूएसए]] मुख्य थे, ने जबाबी कार्वाई की। '''१९४५''' ३० अप्रैल : [[एडॉल्फ हिटलर]] ने [[आत्महत्या]] कर ली। अगस्त : [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] ने [[हिरोशिमा]] और [[नागासाकी]] पर [[परमाणु बम]] गिराये। '''७ मई १९४५''' : जर्मनी का आत्मसमर्पण '''जून १९४५''' : जर्मनी को चार भागों में बाँट दिया गया और उन पर सैनिक शासन लगा दिया गया। (यूएसए, यूके, यूएसएसआर, फ्रांस) '''मई, 1949''' : मित्र राष्ट्रों ने पश्चिमी जर्मनी के संविधान को मान्यता दी। पूर्वी जर्मनी ने साम्यवादी शासन वाला संविधान स्वीकारा। '''अक्टूबर १९४५''' : जर्मन लोकतांत्रिक रिपब्लिक (पूर्वी जर्मनी) का निर्माण। '''5 मई 1955''' : पश्चिमी जर्मनी को स्वतंत्रता मिली। '''अगस्त 1961''' : [[बर्लिन की दीवार]] का निर्माण '''1982''' : में क्रिश्चियन डेमोक्रेट पार्टी के [[हेलमुट कोल]] पश्चिमी जर्मनी के नए चांसलर चुने गए। इनके शासनकाल के दौरान पश्चिमी जर्मनी ने आर्थिक विकास की नई उँचाइयों को छुआ। '''9 नवम्बर 1989''' : [[बर्लिन की दीवार]] गिरा दी गई। कम्प्युनिस्ट पूर्वी जर्मनी के लोग पश्चिमी जर्मनी में आने के लिए स्वतंत्र '''3 अक्टूबर 1990''' : पूर्वी और पश्चिमी जर्मनी का [[जर्मनी का एकीकरण|एकीकरण]] qu1vvimqocq2j2qmy9k7xwy0s9oik3a 1361724 1361722 2026-06-14T06:25:38Z Bishaldev100 28807 /* जर्मनीको समयरेखा */ 1361724 wikitext text/x-wiki प्राचीन रोम मानिसहरू [[डेन्युब नदी|डेन्यूब नदीको]] उत्तरमा बस्ने "बर्बर जनजातिहरू" को भूमिलाई जर्मनिया भन्थे, जहाँबाट अंग्रेजी शब्द 'जर्मनी' आएको हो। यी जनजातिहरूले 'पुरानो जर्मन भाषा' को बोली बोल्थे। बिस्तारै यिनीहरूको ईसाईकरण भयो र [[जर्मनी|जर्मन देश]] ईसाई पवित्र रोमन साम्राज्यको केन्द्र बन्यो। दोस्रो शताब्दी ईसापूर्वमा पश्चिमी [[युरोप|युरोपमा]] जर्मन जनजातिहरूको उदय उल्लेख पाइन्छ। अलामनी, बर्गुन्डियन, फ्र्याङ्क, लोम्बार्ड, ओस्ट्रोगोथ र भिसिगोथ जस्ता केही जनजातिहरू बिस्तारै पूर्वमा राइन नदीको मुहान, पश्चिममा [[एल्बे नदी]] र दक्षिणमा उत्तरी इटालीका केही भागहरूमा बसोबास गर्न थाले। उनीहरूमध्ये केहीले [[इटाली|इटालीमा]] आक्रमण गरे र [[रोमन साम्राज्य]]को अन्त्य गरे, अरू [[फ्रान्स]] र [[ब्रिटेन|बेलायतमा]] बसोबास गरे। राइन नदीको दुबै किनारको क्षेत्र छोटो समयको लागि विवादित थियो र ९ औं शताब्दीमा फ्र्याङ्कका रोमन सम्राट चार्लमेनले यसलाई कब्जा गरेका थिए। तर शताब्दीको अन्तिम दिनहरूमा जर्मन साम्राज्य तीन भागमा विभाजित भयो। स्याक्सन सम्राट [[ओटो प्रथम|ओटो प्रथमले]] ९६२ ईस्वीमा इटाली र जर्मनीलाई एकताबद्ध गरेका थिए। पछि, एक अशान्त परिस्थिति सिर्जना भयो। फ्रेडरिक द्वितीयले आफ्नो शासन सिसिलीमा केन्द्रित गरे, जसले गर्दा जर्मनी लगभग उपेक्षित भयो। १२७३ मा, [[हप्सबर्ग|ह्याब्सबर्गका]] रुडोल्फ सम्राट निर्वाचित भए, तर उनको लागि पनि ठूलो साम्राज्य कायम राख्न असम्भव भयो। रोमन साम्राज्य पतन हुँदै गर्दा, [[इङ्ल्यान्ड|इङ्गल्याण्ड]], [[फ्रान्स]] र [[स्पेन]] शक्तिशाली राज्यहरू बन्दै गएका थिए। त्यतिबेला जर्मनी समृद्ध थियो - यसको विरुद्धमा माथिका यी राज्यहरूले सन्धि गरे। तर जर्मनीमा राजनीतिक अस्थिरताका कारण १६ औं शताब्दीमा [[मार्टिन लुथर|मार्टिन लुथरको]] नेतृत्वमा त्यहाँ एउटा आन्दोलन भयो। अन्ततः यो आन्दोलनले [[३० वर्षे युद्ध|३० वर्षे धर्मयुद्ध]] (१६१८–१६४८) को रूप लियो। यसमा जर्मनी लगभग ३०० टुक्रामा विभाजित भयो। १८ औं शताब्दीमा यी साना स्वतन्त्र राज्यहरू [[प्रशिया|प्रशियामा]] ठूलो प्रगति गरे। [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]] र [[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियन युद्ध]]को समयमा जर्मनीमा राष्ट्रवादको चेतनाको उदय भयो। यो चेतना पछि उदारवादी आन्दोलनमा परिणत भयो। १८७१ मा, तत्कालीन चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क|ओटो भोन बिस्मार्कले]] [[अस्ट्रिया]], [[डेनमार्क]] र [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्स]]सँग लडेर जर्मन राज्यलाई संगठित गरे। फ्रान्सको पराजयपछि जर्मनीले सैन्य, औद्योगिक र आर्थिक क्षेत्रमा द्रुत प्रगति गर्‍यो। यस अवस्थामा, बिस्मार्कले अन्य युरोपेली शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरे। विलियम द्वितीय १८८८ ईस्वीमा सम्राट बने। देशको अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति फेरि अशान्त भयो, जसले गर्दा २० औं शताब्दीमा [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] भयो। यस युद्धमा जर्मन सेना पराजित भयो। यस पराजयबाट उत्पन्न आर्थिक र सामाजिक अराजकता र [[भर्सायको सन्धि|भर्साको सन्धि]] अन्तर्गत मित्र राष्ट्रहरूले लगाएको आर्थिक दबाबको परिणामस्वरूप, १९३३ मा [[एडल्फ हिटलर|एडोल्फ हिटलर]] र [[नेशनल सोशलिस्ट पार्टी|राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टी]] ([[नाजी पार्टी]]) जर्मनीमा सत्तामा आए। प्रथम विश्वयुद्ध पछि, [[वीमर|वेइमर]] संविधान अनुसार जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो। १९३३ माहिटलरले जर्मनीमा आफ्नो [[अधिनायकत्व|तानाशाही]] स्थापना गरे। आफ्नो शासनकालमा उनले जर्मनीलाई सबै क्षेत्रमा बलियो बनाए। उनको साम्राज्यवादी नीतिबाट उनले १९३९ सम्ममा युरोपको ठूलो भाग केही सन्धिहरू मार्फत र केही सैन्य माध्यमबाट जर्मनीमा गाभे। १९३९ मा उनले पोल्यान्डमा आक्रमण सुरु गरेपछि [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] परिस्थिति निम्त्यायो र १९४५ मा उनले मित्र राष्ट्रहरूसमक्ष [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्नुपर्‍यो। [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]], [[ब्रिटेन|बेलायत]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] जर्मनीलाई चार भागमा विभाजन गरे। १९४९ को शान्ति सन्धि अनुसार, जर्मनी दुई भागमा विभाजित भएको थियो: संघीय गणतन्त्र जर्मनी ([[पश्चिम जर्मनी|पश्चिम]]) र प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र जर्मनी ([[पूर्व जर्मनी|पूर्व]])। पूर्वी प्रशिया सहित पूर्वी भाग १९३७ अघि जर्मन नियन्त्रणमा थियो र अहिले [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] र रूसको नियन्त्रणमा छ। १९९० मा, कम्युनिस्ट [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनीको]] मार्क्सवादी सरकार पतन भयो र [[जर्मन पुन: एकीकरण|जर्मनी पुनर्मिलन]] भयो। == जर्मनीको समयरेखा == '''[[कांस्ययुग]], [[लौह युग|लौहयुग]] तथा [[अंधयुग]] (Dark Ages)''' - सेल्टहरूको (Celts) प्राचीन संस्कृति फ्रान्स सहित युरोपका धेरै देशहरूमा फैलिएको थियो। * '''७६८-८१४''' - चार्ल्समेन द ग्रेट सबै फ्र्याङ्कहरूको राजा बने। उनी पवित्र रोमन सम्राट बने। * ८७० फ्रान्कोनिया, स्याक्सोनी, बाभेरिया र लर्न राज्य बने। * '''९१९–१०२४''' स्याक्सन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०२४-१२५५ - सालियन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०९९ पहिलो ईसाई युद्ध (ईसाई जनताको युद्ध)। पोप अर्बनले "मुस्लिमहरूबाट यरूशलेम फिर्ता लेउ" घोषणा गरे। ईसाई सेनाले यरूशलेम पुनः कब्जा गरे। चौधौं गणना रेमन्ड (टुलूसबाट) ले पहिलो ईसाई युद्ध सुरु गरे। धेरै घुमन्ते भिक्षुहरूले यी कुराको बारेमा कथाहरू सुनाए, जस्तै सेन्ट पिटर। * १११८ नाइट्स टेम्प्लर आइपुगे। उनले ईसाई यात्रीहरूलाई सुरक्षा दिए। यी यात्रीहरू जेरुसेलम वा युरोपबाट थिए। * ११३८ -१२५४ - होहेनस्टाउफेन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * ११४७ पवित्र रोमन सम्राट कोनराड तृतीय र उनका साथी राजा लुइस तृतीय (फ्रान्सका) ले दोस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। * ११९० पवित्र रोमन सम्राट फ्रेडरिक, उनका साथी रिचर्ड र फिलिप द्वितीय (फ्रान्सका) ले तेस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। राजा सल्डिनले सबै मुस्लिमहरूलाई एकताबद्ध गरे। उनीहरूले युद्धमा यरूशलेम शहर पुनः कब्जा गरे। ईसाईहरू क्रोधित भए, र उनीहरूले चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। * १२०० चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु भयो। फ्रान्सेली र फ्लेमिश सेनाहरू [[इस्तानबुल|कन्स्टान्टिनोपल]] नजिक पुगे, तर यरूशलेम पुनः विजय गर्न सकेनन्। * १२१२ फ्रान्सको एक किसान केटाले "बालबालिकाको धर्मयुद्ध" सुरु गर्यो। उसको नाम स्टीवन थियो। ऊ क्यालाइस शहरको थियो। * १२७० धेरै ईसाई [[धर्मयुद्ध]]हरू भए। फ्रान्सका राजा लुइस चौधौंले ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। यद्यपि, उनका सेनाहरूले जेरुसेलम शहर जित्न सकेनन्। * १२७३ रुडोल्फ (ह्याप्सबर्गका) जर्मनहरूका राजा बने। * १३४८ मा युरोपभरि [[कालो मृत्यु]] फैलियो। एक वर्षमा मात्र, एक तिहाई मानिसको कालो मृत्युबाट मृत्यु भयो। * १४९९ मा स्विट्जरल्याण्डले जर्मन राज्यबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो। * १५१७ मार्टिन लुथरले "सुधार" सुरु गरे। ती दिनहरूमा, ईसाई समाज धेरै भ्रष्ट थियो। मार्टिन लुथर यो भ्रष्टाचार उन्मूलन गर्न चाहन्थे। * १५४६ १५४६-१५४७: सम्राट चार्ल्स पाँचौंले विरोधी प्रोटेस्टेन्ट राजकुमारहरू (र उनीहरूका सहयोगीहरू) लाई पराजित गरे। * १५५५ अग्सबर्ग शहरमा शान्ति भयो। सबै राजकुमारहरू आ-आफ्नो राज्य भित्र आफ्नै धर्म छनौट गर्न सहमत भए। * १६१८ १६१८-१६४८: [[३० वर्षे युद्ध|तीस वर्षे युद्ध]] समाप्त। वेस्टफेलियाको शान्ति सुरु। * १७०१ फ्रेडरिक [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया राज्य]]को पहिलो राजा बने। * १७४० १७४० - १७४८: अस्ट्रियाली राजगद्दीको उत्तराधिकार युद्ध सुरु। * १८०६ [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले "राइन नदी महासंघ" (धेरै साना राज्यहरू मिलेर बनेको ठूलो राज्य)को स्थापना गरे। * १८०६ प्रशियाले फ्रान्ससँग लडाइँ सुरु गर्‍यो। [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली]] [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|सम्रा]]ट, नेपोलियन बोनापार्टले प्रशियालाई पराजित गरे। * १८१३ लाइपजिगमा, प्रशिया राजाले नेपोलियन बोनापार्टलाई पराजित गरे। * १८१४ १८१४-१८१५: भियनाको कांग्रेसले जर्मन रूस स्थापना गर्‍यो। * १८१५ वाटरलूमा नेपोलियनको पराजय * '''१८६२''' [[बिस्मार्क]] [[प्रशिया|प्रशा]] का [[जर्मनीको चान्सलर|चान्सलर]] बने। * '''१८७०''' फ्रान्स र [[प्रशिया|प्रशा]]को लड़ाई * '''सन् १८७१ सम्म''' जर्मनीको एक [[सम्प्रभु राज्य|राष्ट्र]] के रूपमा अस्तित्व नै थिएन। यसभन्दा पहिले यो स साना राज्यहरूमा बाँडिएको थियो। * '''१८७१ जनवरी''' : जर्मनीको [[पेरिस]]माथि अधिकार === जर्मन साम्राज्य === * '''१८७१''' १८ जनवरी: विल्हेल्म प्रथम, सबै जर्मन राज्यहरूलाई संघटित गरेर [[जर्मन साम्राज्य]] का प्रथम कैसर (Kaiser) बने। * '''१९१४''' जुन २८ - अस्ट्रिया-हंगेरीका आर्कड्यूक फ्रान्ज फर्डिनान्ड र उनकी श्रीमतीको बोस्निया-हर्जेगोभिनामा हत्या। पहिलो विश्वयुद्धको स्रुवात। * अगस्ट: जर्मनीले रूस र फ्रान्स विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। संयुक्त अधिराज्यले जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। * नोभेम्बर ९, १९१८: जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषणा गरियो। * नोभेम्बर ११, १९१८: [[भर्सायको सन्धि|भर्साइलको सन्धि]]ले प्रथम विश्वयुद्धको अन्त्य गर्‍यो। राइनल्याण्ड १५ वर्षको लागि मित्र राष्ट्रहरूको नियन्त्रणमा रह्यो। === वाइमार गणतन्त्र (१९१९-१९३४) === * १९१९ जनवरी १९: नयाँ जर्मन संविधान लेख्नको लागि वाइमरमा राष्ट्रिय सभाको बैठक बस्यो - जसलाई वाइमर गणतन्त्र भनिन्छ * १९२३ राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टीले एडोल्फ हिटलरको नेतृत्वमा असफल सशस्त्र विद्रोहको प्रयास गरे। * '''१९३३''' एडल्फ हिटलर जर्मनी का चान्सलर बन्यो। === नाजी जर्मनी === * '''१९३४''' एडल्फ हिटलरले आफूलाई फ्युरर नेता (der Fuhrer) घोषित गरे। नाजी जर्मन सरकारलाई तेस्रो रिच भनिन्छ। * '''१० अप्रिल १९३८''': जर्मनीद्वारा [[ऑस्ट्रिया|आस्ट्रिया]] माथि अधिकार * '''१९३९''' १६ मार्च : जर्मनीले [[चेकोस्लोभाकिया|चेकोस्लोवाकिया]]माथि अधिकार। * १९३९ [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]] , '''१ सितम्बर : जर्मनीद्वारा पोल्यान्ड माथि आक्रमण ; [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] आरम्भ ।''' * '''१९४०''' : जर्मनीले [[डेनमार्क]], नर्वे, नेदरल्याण्डस, [[बेल्जियम]], फ्रान्स र [[लक्ज़मबर्ग|लक्समबर्ग]]माथि अधिकार। मित्र राष्ट्र, [[रूस]], [[यूनाइटेड किंगडम|यूके]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] मुख्य थिए, ले जवाफी कारबाही सुरु गरे * '''१९४५''' ३० अप्रैल : एडल्फ हिटलरले [[आत्महत्या]] गरे। अगस्त : [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]ले [[हिरोशिमा]] र [[नागासाकी]] माथि [[परमाणु बम]] प्रहार। * '''७ मई १९४५''' : जर्मनीको आत्मसमर्पण === शीतयुद्ध === * '''जून १९४५''' : जर्मनीलाई चार भागमा बिभाजित * '''मई, १९४९''' : मित्र राष्ट्रले [[पश्चिम जर्मनी|पश्चिमी जर्मनी]]को संविधानलाई मान्यता दियो। [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]ले साम्यवादी शासन वाला संविधान स्वीकार गर्‍यो। * '''अक्टूबर १९४५''' : जर्मन लोकतांत्रिक रिपब्लिक (पूर्वी जर्मनी)को स्थापना * '''१९५५ मे ५''' : पश्चिमी जर्मनीलाई स्वतन्त्रता। * '''१९६१ अगस्त''' : [[बर्लिनको पर्खाल|बर्लिन पर्खाल]]को निर्माण * '''१९८२''' : क्रिश्चियन डेमोक्रेट पार्टीका नेता [[हेल्मुट कोल|हेलमुट कोल]] पश्चिमी जर्मनीको चान्सलर भए। उनको शासनकालमा पश्चिमी जर्मनीले आर्थिक विकासको नयाँ उँचाइ हासिल गर्‍यो। * '''१९८९ नोभेम्बर ९''' : बर्लिनको पर्खाल भत्काइयो। कम्प्युनिस्ट पूर्वी जर्मनीका मानिसलाई पश्चिमी जर्मनीमा आउन स्वतन्त्रता * '''१९९० अक्टोबर ३''' : पूर्वी र पश्चिमी जर्मनीको [[जर्मन पुन: एकीकरण|एकीकरण]] === एकीकृत जर्मनी === mch3r2muzvy16wiv9wpelifops1yjqq 1361726 1361724 2026-06-14T06:29:36Z Bishaldev100 28807 1361726 wikitext text/x-wiki प्राचीन रोम मानिसहरू [[डेन्युब नदी|डेन्यूब नदीको]] उत्तरमा बस्ने "बर्बर जनजातिहरू" को भूमिलाई जर्मनिया भन्थे, जहाँबाट अंग्रेजी शब्द 'जर्मनी' आएको हो। यी जनजातिहरूले 'पुरानो जर्मन भाषा' को बोली बोल्थे। बिस्तारै यिनीहरूको ईसाईकरण भयो र [[जर्मनी|जर्मन देश]] ईसाई पवित्र रोमन साम्राज्यको केन्द्र बन्यो। दोस्रो शताब्दी ईसापूर्वमा पश्चिमी [[युरोप|युरोपमा]] जर्मन जनजातिहरूको उदय उल्लेख पाइन्छ। अलामनी, बर्गुन्डियन, फ्र्याङ्क, लोम्बार्ड, ओस्ट्रोगोथ र भिसिगोथ जस्ता केही जनजातिहरू बिस्तारै पूर्वमा राइन नदीको मुहान, पश्चिममा [[एल्बे नदी]] र दक्षिणमा उत्तरी इटालीका केही भागहरूमा बसोबास गर्न थाले। उनीहरूमध्ये केहीले [[इटाली|इटालीमा]] आक्रमण गरे र [[रोमन साम्राज्य]]को अन्त्य गरे, अरू [[फ्रान्स]] र [[ब्रिटेन|बेलायतमा]] बसोबास गरे। राइन नदीको दुबै किनारको क्षेत्र छोटो समयको लागि विवादित थियो र ९ औं शताब्दीमा फ्र्याङ्कका रोमन सम्राट चार्लमेनले यसलाई कब्जा गरेका थिए। तर शताब्दीको अन्तिम दिनहरूमा जर्मन साम्राज्य तीन भागमा विभाजित भयो। स्याक्सन सम्राट [[ओटो प्रथम|ओटो प्रथमले]] ९६२ ईस्वीमा इटाली र जर्मनीलाई एकताबद्ध गरेका थिए। पछि, एक अशान्त परिस्थिति सिर्जना भयो। फ्रेडरिक द्वितीयले आफ्नो शासन सिसिलीमा केन्द्रित गरे, जसले गर्दा जर्मनी लगभग उपेक्षित भयो। १२७३ मा, [[हप्सबर्ग|ह्याब्सबर्गका]] रुडोल्फ सम्राट निर्वाचित भए, तर उनको लागि पनि ठूलो साम्राज्य कायम राख्न असम्भव भयो। रोमन साम्राज्य पतन हुँदै गर्दा, [[इङ्ल्यान्ड|इङ्गल्याण्ड]], [[फ्रान्स]] र [[स्पेन]] शक्तिशाली राज्यहरू बन्दै गएका थिए। त्यतिबेला जर्मनी समृद्ध थियो - यसको विरुद्धमा माथिका यी राज्यहरूले सन्धि गरे। तर जर्मनीमा राजनीतिक अस्थिरताका कारण १६ औं शताब्दीमा [[मार्टिन लुथर|मार्टिन लुथरको]] नेतृत्वमा त्यहाँ एउटा आन्दोलन भयो। अन्ततः यो आन्दोलनले [[३० वर्षे युद्ध|३० वर्षे धर्मयुद्ध]] (१६१८–१६४८) को रूप लियो। यसमा जर्मनी लगभग ३०० टुक्रामा विभाजित भयो। १८ औं शताब्दीमा यी साना स्वतन्त्र राज्यहरू [[प्रशिया|प्रशियामा]] ठूलो प्रगति गरे। [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]] र [[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियन युद्ध]]को समयमा जर्मनीमा राष्ट्रवादको चेतनाको उदय भयो। यो चेतना पछि उदारवादी आन्दोलनमा परिणत भयो। १८७१ मा, तत्कालीन चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क|ओटो भोन बिस्मार्कले]] [[अस्ट्रिया]], [[डेनमार्क]] र [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्स]]सँग लडेर जर्मन राज्यलाई संगठित गरे। फ्रान्सको पराजयपछि जर्मनीले सैन्य, औद्योगिक र आर्थिक क्षेत्रमा द्रुत प्रगति गर्‍यो। यस अवस्थामा, बिस्मार्कले अन्य युरोपेली शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरे। विलियम द्वितीय १८८८ ईस्वीमा सम्राट बने। देशको अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति फेरि अशान्त भयो, जसले गर्दा २० औं शताब्दीमा [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] भयो। यस युद्धमा जर्मन सेना पराजित भयो। यस पराजयबाट उत्पन्न आर्थिक र सामाजिक अराजकता र [[भर्सायको सन्धि|भर्साको सन्धि]] अन्तर्गत मित्र राष्ट्रहरूले लगाएको आर्थिक दबाबको परिणामस्वरूप, १९३३ मा [[एडल्फ हिटलर|एडोल्फ हिटलर]] र [[नेशनल सोशलिस्ट पार्टी|राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टी]] ([[नाजी पार्टी]]) जर्मनीमा सत्तामा आए। प्रथम विश्वयुद्ध पछि, [[वीमर|वेइमर]] संविधान अनुसार जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो। १९३३ माहिटलरले जर्मनीमा आफ्नो [[अधिनायकत्व|तानाशाही]] स्थापना गरे। आफ्नो शासनकालमा उनले जर्मनीलाई सबै क्षेत्रमा बलियो बनाए। उनको साम्राज्यवादी नीतिबाट उनले १९३९ सम्ममा युरोपको ठूलो भाग केही सन्धिहरू मार्फत र केही सैन्य माध्यमबाट जर्मनीमा गाभे। १९३९ मा उनले पोल्यान्डमा आक्रमण सुरु गरेपछि [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] परिस्थिति निम्त्यायो र १९४५ मा उनले मित्र राष्ट्रहरूसमक्ष [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्नुपर्‍यो। [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]], [[ब्रिटेन|बेलायत]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] जर्मनीलाई चार भागमा विभाजन गरे। १९४९ को शान्ति सन्धि अनुसार, जर्मनी दुई भागमा विभाजित भएको थियो: संघीय गणतन्त्र जर्मनी ([[पश्चिम जर्मनी|पश्चिम]]) र प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र जर्मनी ([[पूर्व जर्मनी|पूर्व]])। पूर्वी प्रशिया सहित पूर्वी भाग १९३७ अघि जर्मन नियन्त्रणमा थियो र अहिले [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] र रूसको नियन्त्रणमा छ। १९९० मा, कम्युनिस्ट [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनीको]] मार्क्सवादी सरकार पतन भयो र [[जर्मन पुन: एकीकरण|जर्मनी पुनर्मिलन]] भयो। == जर्मनीको समयरेखा == '''[[कांस्ययुग]], [[लौह युग|लौहयुग]] तथा [[अंधयुग]] (Dark Ages)''' - सेल्टहरूको (Celts) प्राचीन संस्कृति फ्रान्स सहित युरोपका धेरै देशहरूमा फैलिएको थियो। * '''७६८-८१४''' - चार्ल्समेन द ग्रेट सबै फ्र्याङ्कहरूको राजा बने। उनी पवित्र रोमन सम्राट बने। * ८७० फ्रान्कोनिया, स्याक्सोनी, बाभेरिया र लर्न राज्य बने। * '''९१९–१०२४''' स्याक्सन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०२४-१२५५ - सालियन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०९९ पहिलो ईसाई युद्ध (ईसाई जनताको युद्ध)। पोप अर्बनले "मुस्लिमहरूबाट यरूशलेम फिर्ता लेउ" घोषणा गरे। ईसाई सेनाले यरूशलेम पुनः कब्जा गरे। चौधौं गणना रेमन्ड (टुलूसबाट) ले पहिलो ईसाई युद्ध सुरु गरे। धेरै घुमन्ते भिक्षुहरूले यी कुराको बारेमा कथाहरू सुनाए, जस्तै सेन्ट पिटर। * १११८ नाइट्स टेम्प्लर आइपुगे। उनले ईसाई यात्रीहरूलाई सुरक्षा दिए। यी यात्रीहरू जेरुसेलम वा युरोपबाट थिए। * ११३८ -१२५४ - होहेनस्टाउफेन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * ११४७ पवित्र रोमन सम्राट कोनराड तृतीय र उनका साथी राजा लुइस तृतीय (फ्रान्सका) ले दोस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। * ११९० पवित्र रोमन सम्राट फ्रेडरिक, उनका साथी रिचर्ड र फिलिप द्वितीय (फ्रान्सका) ले तेस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। राजा सल्डिनले सबै मुस्लिमहरूलाई एकताबद्ध गरे। उनीहरूले युद्धमा यरूशलेम शहर पुनः कब्जा गरे। ईसाईहरू क्रोधित भए, र उनीहरूले चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। * १२०० चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु भयो। फ्रान्सेली र फ्लेमिश सेनाहरू [[इस्तानबुल|कन्स्टान्टिनोपल]] नजिक पुगे, तर यरूशलेम पुनः विजय गर्न सकेनन्। * १२१२ फ्रान्सको एक किसान केटाले "बालबालिकाको धर्मयुद्ध" सुरु गर्यो। उसको नाम स्टीवन थियो। ऊ क्यालाइस शहरको थियो। * १२७० धेरै ईसाई [[धर्मयुद्ध]]हरू भए। फ्रान्सका राजा लुइस चौधौंले ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। यद्यपि, उनका सेनाहरूले जेरुसेलम शहर जित्न सकेनन्। * १२७३ रुडोल्फ (ह्याप्सबर्गका) जर्मनहरूका राजा बने। * १३४८ मा युरोपभरि [[कालो मृत्यु]] फैलियो। एक वर्षमा मात्र, एक तिहाई मानिसको कालो मृत्युबाट मृत्यु भयो। * १४९९ मा स्विट्जरल्याण्डले जर्मन राज्यबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो। * १५१७ मार्टिन लुथरले "सुधार" सुरु गरे। ती दिनहरूमा, ईसाई समाज धेरै भ्रष्ट थियो। मार्टिन लुथर यो भ्रष्टाचार उन्मूलन गर्न चाहन्थे। * १५४६ १५४६-१५४७: सम्राट चार्ल्स पाँचौंले विरोधी प्रोटेस्टेन्ट राजकुमारहरू (र उनीहरूका सहयोगीहरू) लाई पराजित गरे। * १५५५ अग्सबर्ग शहरमा शान्ति भयो। सबै राजकुमारहरू आ-आफ्नो राज्य भित्र आफ्नै धर्म छनौट गर्न सहमत भए। * १६१८ १६१८-१६४८: [[३० वर्षे युद्ध|तीस वर्षे युद्ध]] समाप्त। वेस्टफेलियाको शान्ति सुरु। * १७०१ फ्रेडरिक [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया राज्य]]को पहिलो राजा बने। * १७४० १७४० - १७४८: अस्ट्रियाली राजगद्दीको उत्तराधिकार युद्ध सुरु। * १८०६ [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले "राइन नदी महासंघ" (धेरै साना राज्यहरू मिलेर बनेको ठूलो राज्य)को स्थापना गरे। * १८०६ प्रशियाले फ्रान्ससँग लडाइँ सुरु गर्‍यो। [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली]] [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|सम्रा]]ट, नेपोलियन बोनापार्टले प्रशियालाई पराजित गरे। * १८१३ लाइपजिगमा, प्रशिया राजाले नेपोलियन बोनापार्टलाई पराजित गरे। * १८१४ १८१४-१८१५: भियनाको कांग्रेसले जर्मन रूस स्थापना गर्‍यो। * १८१५ वाटरलूमा नेपोलियनको पराजय * '''१८६२''' [[बिस्मार्क]] [[प्रशिया|प्रशा]] का [[जर्मनीको चान्सलर|चान्सलर]] बने। * '''१८७०''' फ्रान्स र [[प्रशिया|प्रशा]]को लड़ाई * '''सन् १८७१ सम्म''' जर्मनीको एक [[सम्प्रभु राज्य|राष्ट्र]] के रूपमा अस्तित्व नै थिएन। यसभन्दा पहिले यो स साना राज्यहरूमा बाँडिएको थियो। * '''१८७१ जनवरी''' : जर्मनीको [[पेरिस]]माथि अधिकार === जर्मन साम्राज्य === * '''१८७१''' १८ जनवरी: विल्हेल्म प्रथम, सबै जर्मन राज्यहरूलाई संघटित गरेर [[जर्मन साम्राज्य]] का प्रथम कैसर (Kaiser) बने। * '''१९१४''' जुन २८ - अस्ट्रिया-हंगेरीका आर्कड्यूक फ्रान्ज फर्डिनान्ड र उनकी श्रीमतीको बोस्निया-हर्जेगोभिनामा हत्या। पहिलो विश्वयुद्धको स्रुवात। * अगस्ट: जर्मनीले रूस र फ्रान्स विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। संयुक्त अधिराज्यले जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। * नोभेम्बर ९, १९१८: जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषणा गरियो। * नोभेम्बर ११, १९१८: [[भर्सायको सन्धि|भर्साइलको सन्धि]]ले प्रथम विश्वयुद्धको अन्त्य गर्‍यो। राइनल्याण्ड १५ वर्षको लागि मित्र राष्ट्रहरूको नियन्त्रणमा रह्यो। === वाइमार गणतन्त्र (१९१९-१९३४) === * १९१९ जनवरी १९: नयाँ जर्मन संविधान लेख्नको लागि वाइमरमा राष्ट्रिय सभाको बैठक बस्यो - जसलाई वाइमर गणतन्त्र भनिन्छ * १९२३ राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टीले एडोल्फ हिटलरको नेतृत्वमा असफल सशस्त्र विद्रोहको प्रयास गरे। * '''१९३३''' एडल्फ हिटलर जर्मनी का चान्सलर बन्यो। === नाजी जर्मनी === * '''१९३४''' एडल्फ हिटलरले आफूलाई फ्युरर नेता (der Fuhrer) घोषित गरे। नाजी जर्मन सरकारलाई तेस्रो रिच भनिन्छ। * '''१० अप्रिल १९३८''': जर्मनीद्वारा [[ऑस्ट्रिया|आस्ट्रिया]] माथि अधिकार * '''१९३९''' १६ मार्च : जर्मनीले [[चेकोस्लोभाकिया|चेकोस्लोवाकिया]]माथि अधिकार। * १९३९ [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]] , '''१ सितम्बर : जर्मनीद्वारा पोल्यान्ड माथि आक्रमण ; [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] आरम्भ ।''' * '''१९४०''' : जर्मनीले [[डेनमार्क]], नर्वे, नेदरल्याण्डस, [[बेल्जियम]], फ्रान्स र [[लक्ज़मबर्ग|लक्समबर्ग]]माथि अधिकार। मित्र राष्ट्र, [[रूस]], [[यूनाइटेड किंगडम|यूके]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] मुख्य थिए, ले जवाफी कारबाही सुरु गरे * '''१९४५''' ३० अप्रैल : एडल्फ हिटलरले [[आत्महत्या]] गरे। अगस्त : [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]ले [[हिरोशिमा]] र [[नागासाकी]] माथि [[परमाणु बम]] प्रहार। * '''७ मई १९४५''' : जर्मनीको आत्मसमर्पण === शीतयुद्ध === * '''जून १९४५''' : जर्मनीलाई चार भागमा बिभाजित * '''मई, १९४९''' : मित्र राष्ट्रले [[पश्चिम जर्मनी|पश्चिमी जर्मनी]]को संविधानलाई मान्यता दियो। [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]ले साम्यवादी शासन वाला संविधान स्वीकार गर्‍यो। * '''अक्टूबर १९४५''' : जर्मन लोकतांत्रिक रिपब्लिक (पूर्वी जर्मनी)को स्थापना * '''१९५५ मे ५''' : पश्चिमी जर्मनीलाई स्वतन्त्रता। * '''१९६१ अगस्त''' : [[बर्लिनको पर्खाल|बर्लिन पर्खाल]]को निर्माण * '''१९८२''' : क्रिश्चियन डेमोक्रेट पार्टीका नेता [[हेल्मुट कोल|हेलमुट कोल]] पश्चिमी जर्मनीको चान्सलर भए। उनको शासनकालमा पश्चिमी जर्मनीले आर्थिक विकासको नयाँ उँचाइ हासिल गर्‍यो। * '''१९८९ नोभेम्बर ९''' : बर्लिनको पर्खाल भत्काइयो। कम्प्युनिस्ट पूर्वी जर्मनीका मानिसलाई पश्चिमी जर्मनीमा आउन स्वतन्त्रता * '''१९९० अक्टोबर ३''' : पूर्वी र पश्चिमी जर्मनीको [[जर्मन पुन: एकीकरण|एकीकरण]] === एकीकृत जर्मनी === scjnpx7xaqts8fs7h46op0wsfj0e9ul 1361727 1361726 2026-06-14T06:30:19Z Bishaldev100 28807 /* एकीकृत जर्मनी */ 1361727 wikitext text/x-wiki प्राचीन रोम मानिसहरू [[डेन्युब नदी|डेन्यूब नदीको]] उत्तरमा बस्ने "बर्बर जनजातिहरू" को भूमिलाई जर्मनिया भन्थे, जहाँबाट अंग्रेजी शब्द 'जर्मनी' आएको हो। यी जनजातिहरूले 'पुरानो जर्मन भाषा' को बोली बोल्थे। बिस्तारै यिनीहरूको ईसाईकरण भयो र [[जर्मनी|जर्मन देश]] ईसाई पवित्र रोमन साम्राज्यको केन्द्र बन्यो। दोस्रो शताब्दी ईसापूर्वमा पश्चिमी [[युरोप|युरोपमा]] जर्मन जनजातिहरूको उदय उल्लेख पाइन्छ। अलामनी, बर्गुन्डियन, फ्र्याङ्क, लोम्बार्ड, ओस्ट्रोगोथ र भिसिगोथ जस्ता केही जनजातिहरू बिस्तारै पूर्वमा राइन नदीको मुहान, पश्चिममा [[एल्बे नदी]] र दक्षिणमा उत्तरी इटालीका केही भागहरूमा बसोबास गर्न थाले। उनीहरूमध्ये केहीले [[इटाली|इटालीमा]] आक्रमण गरे र [[रोमन साम्राज्य]]को अन्त्य गरे, अरू [[फ्रान्स]] र [[ब्रिटेन|बेलायतमा]] बसोबास गरे। राइन नदीको दुबै किनारको क्षेत्र छोटो समयको लागि विवादित थियो र ९ औं शताब्दीमा फ्र्याङ्कका रोमन सम्राट चार्लमेनले यसलाई कब्जा गरेका थिए। तर शताब्दीको अन्तिम दिनहरूमा जर्मन साम्राज्य तीन भागमा विभाजित भयो। स्याक्सन सम्राट [[ओटो प्रथम|ओटो प्रथमले]] ९६२ ईस्वीमा इटाली र जर्मनीलाई एकताबद्ध गरेका थिए। पछि, एक अशान्त परिस्थिति सिर्जना भयो। फ्रेडरिक द्वितीयले आफ्नो शासन सिसिलीमा केन्द्रित गरे, जसले गर्दा जर्मनी लगभग उपेक्षित भयो। १२७३ मा, [[हप्सबर्ग|ह्याब्सबर्गका]] रुडोल्फ सम्राट निर्वाचित भए, तर उनको लागि पनि ठूलो साम्राज्य कायम राख्न असम्भव भयो। रोमन साम्राज्य पतन हुँदै गर्दा, [[इङ्ल्यान्ड|इङ्गल्याण्ड]], [[फ्रान्स]] र [[स्पेन]] शक्तिशाली राज्यहरू बन्दै गएका थिए। त्यतिबेला जर्मनी समृद्ध थियो - यसको विरुद्धमा माथिका यी राज्यहरूले सन्धि गरे। तर जर्मनीमा राजनीतिक अस्थिरताका कारण १६ औं शताब्दीमा [[मार्टिन लुथर|मार्टिन लुथरको]] नेतृत्वमा त्यहाँ एउटा आन्दोलन भयो। अन्ततः यो आन्दोलनले [[३० वर्षे युद्ध|३० वर्षे धर्मयुद्ध]] (१६१८–१६४८) को रूप लियो। यसमा जर्मनी लगभग ३०० टुक्रामा विभाजित भयो। १८ औं शताब्दीमा यी साना स्वतन्त्र राज्यहरू [[प्रशिया|प्रशियामा]] ठूलो प्रगति गरे। [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]] र [[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियन युद्ध]]को समयमा जर्मनीमा राष्ट्रवादको चेतनाको उदय भयो। यो चेतना पछि उदारवादी आन्दोलनमा परिणत भयो। १८७१ मा, तत्कालीन चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क|ओटो भोन बिस्मार्कले]] [[अस्ट्रिया]], [[डेनमार्क]] र [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्स]]सँग लडेर जर्मन राज्यलाई संगठित गरे। फ्रान्सको पराजयपछि जर्मनीले सैन्य, औद्योगिक र आर्थिक क्षेत्रमा द्रुत प्रगति गर्‍यो। यस अवस्थामा, बिस्मार्कले अन्य युरोपेली शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरे। विलियम द्वितीय १८८८ ईस्वीमा सम्राट बने। देशको अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति फेरि अशान्त भयो, जसले गर्दा २० औं शताब्दीमा [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] भयो। यस युद्धमा जर्मन सेना पराजित भयो। यस पराजयबाट उत्पन्न आर्थिक र सामाजिक अराजकता र [[भर्सायको सन्धि|भर्साको सन्धि]] अन्तर्गत मित्र राष्ट्रहरूले लगाएको आर्थिक दबाबको परिणामस्वरूप, १९३३ मा [[एडल्फ हिटलर|एडोल्फ हिटलर]] र [[नेशनल सोशलिस्ट पार्टी|राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टी]] ([[नाजी पार्टी]]) जर्मनीमा सत्तामा आए। प्रथम विश्वयुद्ध पछि, [[वीमर|वेइमर]] संविधान अनुसार जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो। १९३३ माहिटलरले जर्मनीमा आफ्नो [[अधिनायकत्व|तानाशाही]] स्थापना गरे। आफ्नो शासनकालमा उनले जर्मनीलाई सबै क्षेत्रमा बलियो बनाए। उनको साम्राज्यवादी नीतिबाट उनले १९३९ सम्ममा युरोपको ठूलो भाग केही सन्धिहरू मार्फत र केही सैन्य माध्यमबाट जर्मनीमा गाभे। १९३९ मा उनले पोल्यान्डमा आक्रमण सुरु गरेपछि [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] परिस्थिति निम्त्यायो र १९४५ मा उनले मित्र राष्ट्रहरूसमक्ष [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्नुपर्‍यो। [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]], [[ब्रिटेन|बेलायत]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] जर्मनीलाई चार भागमा विभाजन गरे। १९४९ को शान्ति सन्धि अनुसार, जर्मनी दुई भागमा विभाजित भएको थियो: संघीय गणतन्त्र जर्मनी ([[पश्चिम जर्मनी|पश्चिम]]) र प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र जर्मनी ([[पूर्व जर्मनी|पूर्व]])। पूर्वी प्रशिया सहित पूर्वी भाग १९३७ अघि जर्मन नियन्त्रणमा थियो र अहिले [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] र रूसको नियन्त्रणमा छ। १९९० मा, कम्युनिस्ट [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनीको]] मार्क्सवादी सरकार पतन भयो र [[जर्मन पुन: एकीकरण|जर्मनी पुनर्मिलन]] भयो। == जर्मनीको समयरेखा == '''[[कांस्ययुग]], [[लौह युग|लौहयुग]] तथा [[अंधयुग]] (Dark Ages)''' - सेल्टहरूको (Celts) प्राचीन संस्कृति फ्रान्स सहित युरोपका धेरै देशहरूमा फैलिएको थियो। * '''७६८-८१४''' - चार्ल्समेन द ग्रेट सबै फ्र्याङ्कहरूको राजा बने। उनी पवित्र रोमन सम्राट बने। * ८७० फ्रान्कोनिया, स्याक्सोनी, बाभेरिया र लर्न राज्य बने। * '''९१९–१०२४''' स्याक्सन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०२४-१२५५ - सालियन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * १०९९ पहिलो ईसाई युद्ध (ईसाई जनताको युद्ध)। पोप अर्बनले "मुस्लिमहरूबाट यरूशलेम फिर्ता लेउ" घोषणा गरे। ईसाई सेनाले यरूशलेम पुनः कब्जा गरे। चौधौं गणना रेमन्ड (टुलूसबाट) ले पहिलो ईसाई युद्ध सुरु गरे। धेरै घुमन्ते भिक्षुहरूले यी कुराको बारेमा कथाहरू सुनाए, जस्तै सेन्ट पिटर। * १११८ नाइट्स टेम्प्लर आइपुगे। उनले ईसाई यात्रीहरूलाई सुरक्षा दिए। यी यात्रीहरू जेरुसेलम वा युरोपबाट थिए। * ११३८ -१२५४ - होहेनस्टाउफेन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो। * ११४७ पवित्र रोमन सम्राट कोनराड तृतीय र उनका साथी राजा लुइस तृतीय (फ्रान्सका) ले दोस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। * ११९० पवित्र रोमन सम्राट फ्रेडरिक, उनका साथी रिचर्ड र फिलिप द्वितीय (फ्रान्सका) ले तेस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। राजा सल्डिनले सबै मुस्लिमहरूलाई एकताबद्ध गरे। उनीहरूले युद्धमा यरूशलेम शहर पुनः कब्जा गरे। ईसाईहरू क्रोधित भए, र उनीहरूले चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। * १२०० चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु भयो। फ्रान्सेली र फ्लेमिश सेनाहरू [[इस्तानबुल|कन्स्टान्टिनोपल]] नजिक पुगे, तर यरूशलेम पुनः विजय गर्न सकेनन्। * १२१२ फ्रान्सको एक किसान केटाले "बालबालिकाको धर्मयुद्ध" सुरु गर्यो। उसको नाम स्टीवन थियो। ऊ क्यालाइस शहरको थियो। * १२७० धेरै ईसाई [[धर्मयुद्ध]]हरू भए। फ्रान्सका राजा लुइस चौधौंले ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। यद्यपि, उनका सेनाहरूले जेरुसेलम शहर जित्न सकेनन्। * १२७३ रुडोल्फ (ह्याप्सबर्गका) जर्मनहरूका राजा बने। * १३४८ मा युरोपभरि [[कालो मृत्यु]] फैलियो। एक वर्षमा मात्र, एक तिहाई मानिसको कालो मृत्युबाट मृत्यु भयो। * १४९९ मा स्विट्जरल्याण्डले जर्मन राज्यबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो। * १५१७ मार्टिन लुथरले "सुधार" सुरु गरे। ती दिनहरूमा, ईसाई समाज धेरै भ्रष्ट थियो। मार्टिन लुथर यो भ्रष्टाचार उन्मूलन गर्न चाहन्थे। * १५४६ १५४६-१५४७: सम्राट चार्ल्स पाँचौंले विरोधी प्रोटेस्टेन्ट राजकुमारहरू (र उनीहरूका सहयोगीहरू) लाई पराजित गरे। * १५५५ अग्सबर्ग शहरमा शान्ति भयो। सबै राजकुमारहरू आ-आफ्नो राज्य भित्र आफ्नै धर्म छनौट गर्न सहमत भए। * १६१८ १६१८-१६४८: [[३० वर्षे युद्ध|तीस वर्षे युद्ध]] समाप्त। वेस्टफेलियाको शान्ति सुरु। * १७०१ फ्रेडरिक [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया राज्य]]को पहिलो राजा बने। * १७४० १७४० - १७४८: अस्ट्रियाली राजगद्दीको उत्तराधिकार युद्ध सुरु। * १८०६ [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले "राइन नदी महासंघ" (धेरै साना राज्यहरू मिलेर बनेको ठूलो राज्य)को स्थापना गरे। * १८०६ प्रशियाले फ्रान्ससँग लडाइँ सुरु गर्‍यो। [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली]] [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|सम्रा]]ट, नेपोलियन बोनापार्टले प्रशियालाई पराजित गरे। * १८१३ लाइपजिगमा, प्रशिया राजाले नेपोलियन बोनापार्टलाई पराजित गरे। * १८१४ १८१४-१८१५: भियनाको कांग्रेसले जर्मन रूस स्थापना गर्‍यो। * १८१५ वाटरलूमा नेपोलियनको पराजय * '''१८६२''' [[बिस्मार्क]] [[प्रशिया|प्रशा]] का [[जर्मनीको चान्सलर|चान्सलर]] बने। * '''१८७०''' फ्रान्स र [[प्रशिया|प्रशा]]को लड़ाई * '''सन् १८७१ सम्म''' जर्मनीको एक [[सम्प्रभु राज्य|राष्ट्र]] के रूपमा अस्तित्व नै थिएन। यसभन्दा पहिले यो स साना राज्यहरूमा बाँडिएको थियो। * '''१८७१ जनवरी''' : जर्मनीको [[पेरिस]]माथि अधिकार === जर्मन साम्राज्य === * '''१८७१''' १८ जनवरी: विल्हेल्म प्रथम, सबै जर्मन राज्यहरूलाई संघटित गरेर [[जर्मन साम्राज्य]] का प्रथम कैसर (Kaiser) बने। * '''१९१४''' जुन २८ - अस्ट्रिया-हंगेरीका आर्कड्यूक फ्रान्ज फर्डिनान्ड र उनकी श्रीमतीको बोस्निया-हर्जेगोभिनामा हत्या। पहिलो विश्वयुद्धको स्रुवात। * अगस्ट: जर्मनीले रूस र फ्रान्स विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। संयुक्त अधिराज्यले जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। * नोभेम्बर ९, १९१८: जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषणा गरियो। * नोभेम्बर ११, १९१८: [[भर्सायको सन्धि|भर्साइलको सन्धि]]ले प्रथम विश्वयुद्धको अन्त्य गर्‍यो। राइनल्याण्ड १५ वर्षको लागि मित्र राष्ट्रहरूको नियन्त्रणमा रह्यो। === वाइमार गणतन्त्र (१९१९-१९३४) === * १९१९ जनवरी १९: नयाँ जर्मन संविधान लेख्नको लागि वाइमरमा राष्ट्रिय सभाको बैठक बस्यो - जसलाई वाइमर गणतन्त्र भनिन्छ * १९२३ राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टीले एडोल्फ हिटलरको नेतृत्वमा असफल सशस्त्र विद्रोहको प्रयास गरे। * '''१९३३''' एडल्फ हिटलर जर्मनी का चान्सलर बन्यो। === नाजी जर्मनी === * '''१९३४''' एडल्फ हिटलरले आफूलाई फ्युरर नेता (der Fuhrer) घोषित गरे। नाजी जर्मन सरकारलाई तेस्रो रिच भनिन्छ। * '''१० अप्रिल १९३८''': जर्मनीद्वारा [[ऑस्ट्रिया|आस्ट्रिया]] माथि अधिकार * '''१९३९''' १६ मार्च : जर्मनीले [[चेकोस्लोभाकिया|चेकोस्लोवाकिया]]माथि अधिकार। * १९३९ [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]] , '''१ सितम्बर : जर्मनीद्वारा पोल्यान्ड माथि आक्रमण ; [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] आरम्भ ।''' * '''१९४०''' : जर्मनीले [[डेनमार्क]], नर्वे, नेदरल्याण्डस, [[बेल्जियम]], फ्रान्स र [[लक्ज़मबर्ग|लक्समबर्ग]]माथि अधिकार। मित्र राष्ट्र, [[रूस]], [[यूनाइटेड किंगडम|यूके]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] मुख्य थिए, ले जवाफी कारबाही सुरु गरे * '''१९४५''' ३० अप्रैल : एडल्फ हिटलरले [[आत्महत्या]] गरे। अगस्त : [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]ले [[हिरोशिमा]] र [[नागासाकी]] माथि [[परमाणु बम]] प्रहार। * '''७ मई १९४५''' : जर्मनीको आत्मसमर्पण === शीतयुद्ध === * '''जून १९४५''' : जर्मनीलाई चार भागमा बिभाजित * '''मई, १९४९''' : मित्र राष्ट्रले [[पश्चिम जर्मनी|पश्चिमी जर्मनी]]को संविधानलाई मान्यता दियो। [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]ले साम्यवादी शासन वाला संविधान स्वीकार गर्‍यो। * '''अक्टूबर १९४५''' : जर्मन लोकतांत्रिक रिपब्लिक (पूर्वी जर्मनी)को स्थापना * '''१९५५ मे ५''' : पश्चिमी जर्मनीलाई स्वतन्त्रता। * '''१९६१ अगस्त''' : [[बर्लिनको पर्खाल|बर्लिन पर्खाल]]को निर्माण * '''१९८२''' : क्रिश्चियन डेमोक्रेट पार्टीका नेता [[हेल्मुट कोल|हेलमुट कोल]] पश्चिमी जर्मनीको चान्सलर भए। उनको शासनकालमा पश्चिमी जर्मनीले आर्थिक विकासको नयाँ उँचाइ हासिल गर्‍यो। * '''१९८९ नोभेम्बर ९''' : बर्लिनको पर्खाल भत्काइयो। कम्प्युनिस्ट पूर्वी जर्मनीका मानिसलाई पश्चिमी जर्मनीमा आउन स्वतन्त्रता * '''१९९० अक्टोबर ३''' : पूर्वी र पश्चिमी जर्मनीको [[जर्मन पुन: एकीकरण|एकीकरण]] === एकीकृत जर्मनी === [[श्रेणी:जर्मनीको इतिहास| ]] l454av7yke9ynzvg8kcdjtnxfpsgxk3 3 150545 1361720 2026-06-14T05:58:15Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1361720 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Sagun Shrestha1996ज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,८३३]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Sagun Shrestha1996|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:४३, १४ जुन २०२६ (नेपाली समय) b5fuklkxcii6jbre170d0e9exge052w 14 150546 1361730 2026-06-14T07:13:05Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{Commons category}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग|फाइनलहरू]] 1361730 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग|फाइनलहरू]] 07gza4sd7u4puj6ovrdfxbk1zhyi1i0 14 150547 1361738 2026-06-14T07:25:44Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: [[श्रेणी:युइएफए|च्याम्पियन्स लिग]] 1361738 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:युइएफए|च्याम्पियन्स लिग]] jjjj9mv92zkjvn5ju3eprbaojk4bwda 14 150548 1361741 2026-06-14T07:29:38Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{commonscat}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग|संस्करणहरू]] 1361741 wikitext text/x-wiki {{commonscat}} [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिग|संस्करणहरू]] 9ggug35uvzerymdkq1nzi0uh8dcoe9p 0 150549 1361775 2026-06-14T07:56:39Z Bishaldev100 28807 "[[:hi:Special:Redirect/revision/5788912|खोपड़ी]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1361775 wikitext text/x-wiki '''खप्पर''' सामान्यतया मेरुदण्ड हुने प्राणीको [[मस्तिष्क]] वरिपरि रहेको हड्डीको कवच हो। खप्पर चार प्रकारका हड्डीहरू (कपालको हड्डी, अनुहारको हड्डी, कानको हड्डी र हाइइड हड्डी) मिलेर बनेको हुन्छ। यद्यपि, दुई भागहरू बढी प्रमुख छन्: कपालको हड्डी र [[बङगारा|जबडा]] । [[मानिस|मानवमा]], यी दुई भागहरू न्यूरोक्रानियम र भिसेरोक्रानियम (अनुहारको कंकाल) हुन् जसमा जबडा सबैभन्दा ठूलो हड्डीको रूपमा समावेश छ। खप्पर कंकालको सबैभन्दा अगाडिको भाग बनाउँछ र यो सेफालिक विकासको उत्पादन हो। यसले मस्तिष्क, र [[आँखा]], [[कान]], [[नाक]] र [[मुख]] जस्ता धेरै संवेदी संरचनाहरूलाई राख्छ। <ref>{{Cite web |title=Cephalization {{!}} biology {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/cephalization |access-date=2023-03-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> मानवमा, यी संवेदी संरचनाहरू अनुहारको कंकालको भाग हुन्। == संरचना == === मानव === मानव खप्पर भनेको मानव कंकालमा टाउको बनाउने हड्डीको संरचना हो। यसले अनुहारको संरचनालाई आधार प्रदान गर्छ गर्छ र मस्तिष्कको लागि गुफा बनाउँछ। अन्य कशेरुका प्राणीहरूको खप्पर जस्तै, यसले मस्तिष्कलाई चोटपटकबाट बचाउँछ। == समाज र संस्कृति == == थप तस्वीर == <gallery> चित्र:African_elephant_skull_-_Cleveland_Museum_of_Natural_History_-_2014-12-26_(21054840471).jpg|[[African elephant]] skull in the [[Cleveland Museum of Natural History]] चित्र:VautourCrane2.jpg|[[Vulture]] skull चित्र:Ophiophagus_hannah_skull.jpg|[[King cobra]] skull चित्र:Goat_skull-FMVZ_USP-18.jpeg|Goat skull चित्र:Tiktaalik_skull_front.jpg|Skull of ''[[Tiktaalik]]'', an extinct genus transitional between [[lobe-finned fish]] and early tetrapods चित्र:Centrosaurus.JPG|''[[Centrosaurus]]'' skull </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} 0mrdm9ybsphwwv07qqp0lc9pajv68id 1361776 1361775 2026-06-14T07:58:23Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361776 wikitext text/x-wiki '''खप्पर''' सामान्यतया मेरुदण्ड हुने प्राणीको [[मस्तिष्क]] वरिपरि रहेको हड्डीको कवच हो। खप्पर चार प्रकारका हड्डीहरू (कपालको हड्डी, अनुहारको हड्डी, कानको हड्डी र हाइइड हड्डी) मिलेर बनेको हुन्छ। यद्यपि, दुई भागहरू बढी प्रमुख छन्: कपालको हड्डी र [[बङगारा|जबडा]] । [[मानिस|मानवमा]], यी दुई भागहरू न्यूरोक्रानियम र भिसेरोक्रानियम (अनुहारको कंकाल) हुन् जसमा जबडा सबैभन्दा ठूलो हड्डीको रूपमा समावेश छ। खप्पर कंकालको सबैभन्दा अगाडिको भाग बनाउँछ र यो सेफालिक विकासको उत्पादन हो। यसले मस्तिष्क, र [[आँखा]], [[कान]], [[नाक]] र [[मुख]] जस्ता धेरै संवेदी संरचनाहरूलाई राख्छ। <ref>{{Cite web |title=Cephalization {{!}} biology {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/cephalization |access-date=2023-03-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> मानवमा, यी संवेदी संरचनाहरू अनुहारको कंकालको भाग हुन्। == संरचना == === मानव === मानव खप्पर भनेको मानव कंकालमा टाउको बनाउने हड्डीको संरचना हो। यसले अनुहारको संरचनालाई आधार प्रदान गर्छ गर्छ र मस्तिष्कको लागि गुफा बनाउँछ। अन्य कशेरुका प्राणीहरूको खप्पर जस्तै, यसले मस्तिष्कलाई चोटपटकबाट बचाउँछ। == समाज र संस्कृति == == थप तस्वीर == <gallery> चित्र:African_elephant_skull_-_Cleveland_Museum_of_Natural_History_-_2014-12-26_(21054840471).jpg|[[African elephant]] skull in the [[Cleveland Museum of Natural History]] चित्र:VautourCrane2.jpg|[[Vulture]] skull चित्र:Ophiophagus_hannah_skull.jpg|[[King cobra]] skull चित्र:Goat_skull-FMVZ_USP-18.jpeg|Goat skull चित्र:Tiktaalik_skull_front.jpg|Skull of ''[[Tiktaalik]]'', an extinct genus transitional between [[lobe-finned fish]] and early tetrapods चित्र:Centrosaurus.JPG|''[[Centrosaurus]]'' skull </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{मानव शरीर रचना}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] ijymr9fkwwsp179s0bkdn3wqxrru8ng 1361777 1361776 2026-06-14T08:03:31Z Bishaldev100 28807 /* थप तस्वीर */ 1361777 wikitext text/x-wiki '''खप्पर''' सामान्यतया मेरुदण्ड हुने प्राणीको [[मस्तिष्क]] वरिपरि रहेको हड्डीको कवच हो। खप्पर चार प्रकारका हड्डीहरू (कपालको हड्डी, अनुहारको हड्डी, कानको हड्डी र हाइइड हड्डी) मिलेर बनेको हुन्छ। यद्यपि, दुई भागहरू बढी प्रमुख छन्: कपालको हड्डी र [[बङगारा|बंगरा]] । [[मानिस|मानवमा]], यी दुई भागहरू न्यूरोक्रानियम र भिसेरोक्रानियम (अनुहारको कंकाल) हुन् जसमा बङ्गरा सबैभन्दा ठूलो हड्डीको रूपमा समावेश छ। खप्परले कंकालको सबैभन्दा अगाडिको भाग बनाउँछ र यो सेफालिक विकासको उत्पादन हो। यसले मस्तिष्क, र [[आँखा]], [[कान]], [[नाक]] र [[मुख]] जस्ता धेरै संवेदी संरचनाहरूलाई राख्छ। <ref>{{Cite web |title=Cephalization {{!}} biology {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/cephalization |access-date=2023-03-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> मानवमा, यी संवेदी संरचनाहरू अनुहारको कंकालको भाग हुन्। == संरचना == === मानव === मानव खप्पर भनेको मानव कंकालमा टाउको बनाउने हड्डीको संरचना हो। यसले अनुहारको संरचनालाई आधार प्रदान गर्छ गर्छ र मस्तिष्कको लागि गुफा बनाउँछ। अन्य कशेरुका प्राणीहरूको खप्पर जस्तै, यसले मस्तिष्कलाई चोटपटकबाट बचाउँछ। == समाज र संस्कृति == == थप तस्वीर == <gallery> चित्र:African_elephant_skull_-_Cleveland_Museum_of_Natural_History_-_2014-12-26_(21054840471).jpg|[[अफ्रिकी हात्ती]]को खप्पर, क्लिभल्यान्ड प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्राहलय चित्र:VautourCrane2.jpg|[[गिद्ध]]को खप्पर चित्र:Ophiophagus_hannah_skull.jpg|[[राज गोमन|राजगोमन]]को खप्पर चित्र:Goat_skull-FMVZ_USP-18.jpeg|वाख्राको खप्पर चित्र:Tiktaalik_skull_front.jpg|Skull of ''[[Tiktaalik]]'', an extinct genus transitional between [[lobe-finned fish]] and early tetrapods चित्र:Centrosaurus.JPG|[[सेन्ट्रोसोरस]]को खप्पर </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{मानव शरीर रचना}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] fqbn9yu9zubwzkxano9kzmds4af7cgk 1361778 1361777 2026-06-14T08:09:32Z Bishaldev100 28807 /* मानव */ 1361778 wikitext text/x-wiki '''खप्पर''' सामान्यतया मेरुदण्ड हुने प्राणीको [[मस्तिष्क]] वरिपरि रहेको हड्डीको कवच हो। खप्पर चार प्रकारका हड्डीहरू (कपालको हड्डी, अनुहारको हड्डी, कानको हड्डी र हाइइड हड्डी) मिलेर बनेको हुन्छ। यद्यपि, दुई भागहरू बढी प्रमुख छन्: कपालको हड्डी र [[बङगारा|बंगरा]] । [[मानिस|मानवमा]], यी दुई भागहरू न्यूरोक्रानियम र भिसेरोक्रानियम (अनुहारको कंकाल) हुन् जसमा बङ्गरा सबैभन्दा ठूलो हड्डीको रूपमा समावेश छ। खप्परले कंकालको सबैभन्दा अगाडिको भाग बनाउँछ र यो सेफालिक विकासको उत्पादन हो। यसले मस्तिष्क, र [[आँखा]], [[कान]], [[नाक]] र [[मुख]] जस्ता धेरै संवेदी संरचनाहरूलाई राख्छ। <ref>{{Cite web |title=Cephalization {{!}} biology {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/cephalization |access-date=2023-03-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> मानवमा, यी संवेदी संरचनाहरू अनुहारको कंकालको भाग हुन्। == संरचना == === मानव === मानव खप्पर भनेको मानव कंकालमा टाउको बनाउने हड्डीको संरचना हो। यसले अनुहारको संरचनालाई आधार प्रदान गर्छ गर्छ र यसमा मस्तिष्कको लागि गुफा हुन्छ। अन्य कशेरुका प्राणीहरूको खप्पर जस्तै, यसले मस्तिष्कलाई चोटपटकबाट बचाउँछ। == समाज र संस्कृति == == थप तस्वीर == <gallery> चित्र:African_elephant_skull_-_Cleveland_Museum_of_Natural_History_-_2014-12-26_(21054840471).jpg|[[अफ्रिकी हात्ती]]को खप्पर, क्लिभल्यान्ड प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्राहलय चित्र:VautourCrane2.jpg|[[गिद्ध]]को खप्पर चित्र:Ophiophagus_hannah_skull.jpg|[[राज गोमन|राजगोमन]]को खप्पर चित्र:Goat_skull-FMVZ_USP-18.jpeg|वाख्राको खप्पर चित्र:Tiktaalik_skull_front.jpg|Skull of ''[[Tiktaalik]]'', an extinct genus transitional between [[lobe-finned fish]] and early tetrapods चित्र:Centrosaurus.JPG|[[सेन्ट्रोसोरस]]को खप्पर </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{मानव शरीर रचना}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] f56kq9f65zpz1ipfhr24yjsyl03khz2 1361779 1361778 2026-06-14T08:27:44Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1361779 wikitext text/x-wiki '''खप्पर''' सामान्यतया मेरुदण्ड हुने प्राणीको [[मस्तिष्क]] वरिपरि रहेको हड्डीको कवच हो। खप्पर चार प्रकारका हड्डीहरू (कपालको हड्डी, अनुहारको हड्डी, कानको हड्डी र हाइइड हड्डी) मिलेर बनेको हुन्छ। यद्यपि, दुई भागहरू बढी प्रमुख छन्: कपालको हड्डी र [[बङगारा|बंगरा]] । [[मानिस|मानवमा]], यी दुई भागहरू न्यूरोक्रानियम र भिसेरोक्रानियम (अनुहारको कंकाल) हुन् जसमा बङ्गरा सबैभन्दा ठूलो हड्डीको रूपमा समावेश छ। खप्परले कंकालको सबैभन्दा अगाडिको भाग बनाउँछ र यो सेफालिक विकासको उत्पादन हो। यसले मस्तिष्क, र [[आँखा]], [[कान]], [[नाक]] र [[मुख]] जस्ता धेरै संवेदी संरचनाहरूलाई राख्छ। <ref>{{Cite web |title=Cephalization {{!}} biology {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/cephalization |access-date=2023-03-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> मानवमा, यी संवेदी संरचनाहरू अनुहारको कंकालको भाग हुन्। == संरचना == === मानव === मानव खप्पर भनेको मानव कंकालमा टाउको बनाउने हड्डीको संरचना हो। यसले अनुहारको संरचनालाई आधार प्रदान गर्छ गर्छ र यसमा मस्तिष्कको लागि गुफा हुन्छ। अन्य कशेरुका प्राणीहरूको खप्पर जस्तै, यसले मस्तिष्कलाई चोटपटकबाट बचाउँछ। == समाज र संस्कृति == == थप तस्वीर == <gallery> चित्र:African_elephant_skull_-_Cleveland_Museum_of_Natural_History_-_2014-12-26_(21054840471).jpg|[[अफ्रिकी हात्ती]]को खप्पर, क्लिभल्यान्ड प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्राहलय चित्र:VautourCrane2.jpg|[[गिद्ध]]को खप्पर चित्र:Ophiophagus_hannah_skull.jpg|[[राज गोमन|राजगोमन]]को खप्पर चित्र:Goat_skull-FMVZ_USP-18.jpeg|वाख्राको खप्पर चित्र:Tiktaalik_skull_front.jpg|Skull of ''[[Tiktaalik]]'', an extinct genus transitional between [[lobe-finned fish]] and early tetrapods चित्र:Centrosaurus.JPG|[[सेन्ट्रोसोरस]]को खप्पर </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{मानव शरीर रचना}} {{मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] iqijyvkusjfqa37928cti67f3yzavw1 1361787 1361779 2026-06-14T09:00:52Z Bishaldev100 28807 1361787 wikitext text/x-wiki {{Infobox anatomy |Name=खप्पर |Image=Cranial bones-hi.svg|Width=thumb |Caption=[[मानव खप्पर]] |Image2=Human skull - animation.gif |System=[[कंकाल प्रणाली]] }} '''खप्पर''' सामान्यतया मेरुदण्ड हुने प्राणीको [[मस्तिष्क]] वरिपरि रहेको हड्डीको कवच हो। खप्पर चार प्रकारका हड्डीहरू (कपालको हड्डी, अनुहारको हड्डी, कानको हड्डी र हाइइड हड्डी) मिलेर बनेको हुन्छ। यद्यपि, दुई भागहरू बढी प्रमुख छन्: कपालको हड्डी र [[बङगारा|बंगरा]] । [[मानिस|मानवमा]], यी दुई भागहरू न्यूरोक्रानियम र भिसेरोक्रानियम (अनुहारको कंकाल) हुन् जसमा बङ्गरा सबैभन्दा ठूलो हड्डीको रूपमा समावेश छ। खप्परले कंकालको सबैभन्दा अगाडिको भाग बनाउँछ र यो सेफालिक विकासको उत्पादन हो। यसले मस्तिष्क, र [[आँखा]], [[कान]], [[नाक]] र [[मुख]] जस्ता धेरै संवेदी संरचनाहरूलाई राख्छ। <ref>{{Cite web |title=Cephalization {{!}} biology {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/cephalization |access-date=2023-03-10 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> मानवमा, यी संवेदी संरचनाहरू अनुहारको कंकालको भाग हुन्। == संरचना == === मानव === मानव खप्पर भनेको मानव कंकालमा टाउको बनाउने हड्डीको संरचना हो। यसले अनुहारको संरचनालाई आधार प्रदान गर्छ गर्छ र यसमा मस्तिष्कको लागि गुफा हुन्छ। अन्य कशेरुका प्राणीहरूको खप्पर जस्तै, यसले मस्तिष्कलाई चोटपटकबाट बचाउँछ। == समाज र संस्कृति == == थप तस्वीर == <gallery> चित्र:African_elephant_skull_-_Cleveland_Museum_of_Natural_History_-_2014-12-26_(21054840471).jpg|[[अफ्रिकी हात्ती]]को खप्पर, क्लिभल्यान्ड प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्राहलय चित्र:VautourCrane2.jpg|[[गिद्ध]]को खप्पर चित्र:Ophiophagus_hannah_skull.jpg|[[राज गोमन|राजगोमन]]को खप्पर चित्र:Goat_skull-FMVZ_USP-18.jpeg|वाख्राको खप्पर चित्र:Tiktaalik_skull_front.jpg|Skull of ''[[Tiktaalik]]'', an extinct genus transitional between [[lobe-finned fish]] and early tetrapods चित्र:Centrosaurus.JPG|[[सेन्ट्रोसोरस]]को खप्पर </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} {{मानव शरीर रचना}} {{मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] 4emafh8kzvcmdiyniznes7b1efowcrv 10 150550 1361780 2026-06-14T08:34:03Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: {{Navbox | name = मानव कङ्कालका हड्डीहरू | title = [[मानव कङ्काल]]का हड्डीहरू | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = अक्षीय kangka | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[मान्व खप्पर|खप्पर]] | list1 = {{Navbox|child | group1 = न्युरोक्रेनियम... 1361780 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = मानव कङ्कालका हड्डीहरू | title = [[मानव कङ्काल]]का हड्डीहरू | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = अक्षीय kangka | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[मान्व खप्पर|खप्पर]] | list1 = {{Navbox|child | group1 = न्युरोक्रेनियम | list1 = * अकिपिटल * पेरियटल * फ्रन्टल * टेम्पोरल * स्फेरोइड * इथ्मोइड | group2 = अनुहारको कंकाल | list2 = * नसाल * म्याक्सिला * ल्याक्रिमल * जाइगोमेटिक * प्यालाटाइन * [[inferior nasal concha]]e * भिमर * मेन्डिबल * हाइओड | group3 = [[कान]] | list3 = * ओसिकल ** मेलिअस ** इन्कस ** स्टेप्स }} | group2 = थोरासिक | list2 = * [[sternum]] * [[rib cage]] ** [[करङ]] | group3 = [[Vertebral column]] | list3 = * [[spinal vertebra|vertebrae]] ** [[cervical vertebrae|cervical]] ** [[thoracic vertebrae|thoracic]] ** [[lumbar vertebrae|lumbar]] * [[sacrum]] * [[coccyx]] }} | group2 = [[Appendicular skeleton|Appendicular]] | list2 = {{Navbox|child | evenodd = swap | group1 = [[Pectoral girdle|Shoulder]] | list1 = * [[clavicle]] * [[scapula]] | group2 = [[Arm]] | list2 = * [[humerus]] * [[ulna]] * [[Radius (bone)|radius]] | group3 = [[Hand]] | list3 = * [[carpal bones|carpals]] ([[scaphoid bone|scaphoid]], [[lunate bone]], [[triquetral bone|triquetral]], [[pisiform bone|pisiform]], [[trapezium (bone)|trapezium]], [[trapezoid bone|trapezoid]], [[capitate bone|capitate]], [[hamate bone|hamate]]) * [[metacarpus|metacarpals]] * [[phalanges of the hand|phalanges]] ([[proximal phalanges|prox]], [[intermediate phalanges|int]], [[distal phalanges|dist]]) | group4 = [[Pelvis]] | list4 = * [[ilium (bone)|ilium]] * [[ischium]] * [[pubis (bone)|pubis]] | group5 = [[Human leg|Leg]] | list5 = * [[femur]] * [[patella]] * [[fibula]] * [[tibia]] * [[sesamoid bones]] | group6 = [[Foot]] | list6 = * [[Tarsus (skeleton)|tarsals]] ** [[heelbone]] ** [[anklebone]] ** [[navicular bone|navicular]] ** [[cuneiform bones|cuneiform]] ** [[cuboid bone|cuboid]] * [[metatarsus|metatarsals]] * [[phalanx bone|phalanges]] ** [[proximal phalanges|proximal]] ** [[intermediate phalanges|intermediate]] ** [[distal phalanges|distal]] * [[Accessory bone|accessory]] ** [[Accessory navicular bone|accessory navicular]] }} }}<noinclude> {{navbox documentation |3= ==Editing this template== {{Anatomy navbox doc}} }} [[Category:Anatomy navigational boxes]] [[Category:Musculoskeletal anatomy templates]] </noinclude> bt5an60b6105oe7fie2je3c4mi3nfae 1361783 1361780 2026-06-14T08:46:51Z Bishaldev100 28807 1361783 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = मानव कङ्कालका हड्डीहरू | title = [[मानव कङ्काल]]का हड्डीहरू | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = अक्षीय kangka | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[मान्व खप्पर|खप्पर]] | list1 = {{Navbox|child | group1 = न्युरोक्रेनियम | list1 = * अकिपिटल * पेरियटल * फ्रन्टल * टेम्पोरल * स्फेरोइड * इथ्मोइड | group2 = अनुहारको कंकाल | list2 = * नसाल * म्याक्सिला * ल्याक्रिमल * जाइगोमेटिक * प्यालाटाइन * [[inferior nasal concha]]e * भिमर * मेन्डिबल * हाइओड | group3 = [[कान]] | list3 = * ओसिकल ** मेलिअस ** इन्कस ** स्टेप्स }} | group2 = थोरासिक | list2 = * स्टेर्नम * [[करङ पिँजरा]] ** [[करङ]] | group3 = [[मेरुदण्ड]] | list3 = * [[कशेरु]] ** सर्भिकल भर्टिब्रा ** थोरासिक भर्टिब्रा ** लम्बर भर्टिब्रा * स्याक्रम * कक्सिक्स }} | group2 = अपेन्डिकुलर | list2 = {{Navbox|child | evenodd = swap | group1 = [[पेक्टोरल गर्डल|काँध]] | list1 = * क्लेभिकल * स्कापुला | group2 = [[पाखुरा]] | list2 = * ह्युमेरस * उल्ना * रेडियस | group3 = [[हात]] | list3 = * [[carpal bones|carpals]] ([[scaphoid bone|scaphoid]], [[lunate bone]], [[triquetral bone|triquetral]], [[pisiform bone|pisiform]], [[trapezium (bone)|trapezium]], [[trapezoid bone|trapezoid]], [[capitate bone|capitate]], [[hamate bone|hamate]]) * [[metacarpus|metacarpals]] * [[phalanges of the hand|phalanges]] ([[proximal phalanges|prox]], [[intermediate phalanges|int]], [[distal phalanges|dist]]) | group4 = [[पेल्भिस]] | list4 = * [[ilium (bone)|ilium]] * [[ischium]] * [[pubis (bone)|pubis]] | group5 = [[मानव खुट्टा|खुट्टा]] | list5 = * फेमुर * पतेला * फिबुला * टिबिया * सेसामोइड | group6 = [[गोडा]] | list6 = * [[Tarsus (skeleton)|tarsals]] ** [[heelbone]] ** [[anklebone]] ** [[navicular bone|navicular]] ** [[cuneiform bones|cuneiform]] ** [[cuboid bone|cuboid]] * [[metatarsus|metatarsals]] * [[phalanx bone|phalanges]] ** [[proximal phalanges|proximal]] ** [[intermediate phalanges|intermediate]] ** [[distal phalanges|distal]] * [[Accessory bone|accessory]] ** [[Accessory navicular bone|accessory navicular]] }} }}<noinclude> {{navbox documentation |3= ==Editing this template== {{Anatomy navbox doc}} }} [[Category:Anatomy navigational boxes]] [[Category:Musculoskeletal anatomy templates]] </noinclude> otg1pdlhh4cw789itdx6bss4k02gwm1 1361784 1361783 2026-06-14T08:48:51Z Bishaldev100 28807 1361784 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = मानव कङ्कालका हड्डीहरू | title = [[मानव कङ्काल]]का हड्डीहरू | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = अक्षीय kangka | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[मान्व खप्पर|खप्पर]] | list1 = {{Navbox|child | group1 = न्युरोक्रेनियम | list1 = * अकिपिटल * पेरियटल * फ्रन्टल * टेम्पोरल * स्फेरोइड * इथ्मोइड | group2 = अनुहारको कंकाल | list2 = * नसाल * म्याक्सिला * ल्याक्रिमल * जाइगोमेटिक * प्यालाटाइन * [[inferior nasal concha]]e * भिमर * मेन्डिबल * हाइओड | group3 = [[कान]] | list3 = * ओसिकल ** मेलिअस ** इन्कस ** स्टेप्स }} | group2 = थोरासिक | list2 = * स्टेर्नम * [[करङ पिँजरा]] ** [[करङ]] | group3 = [[मेरुदण्ड]] | list3 = * [[कशेरु]] ** सर्भिकल भर्टिब्रा ** थोरासिक भर्टिब्रा ** लम्बर भर्टिब्रा * स्याक्रम * कक्सिक्स }} | group2 = अपेन्डिकुलर | list2 = {{Navbox|child | evenodd = swap | group1 = [[पेक्टोरल गर्डल|काँध]] | list1 = * क्लेभिकल * स्कापुला | group2 = [[पाखुरा]] | list2 = * ह्युमेरस * उल्ना * रेडियस | group3 = [[हात]] | list3 = * [[carpal bones|carpals]] ([[scaphoid bone|scaphoid]], [[lunate bone]], [[triquetral bone|triquetral]], [[pisiform bone|pisiform]], [[trapezium (bone)|trapezium]], [[trapezoid bone|trapezoid]], [[capitate bone|capitate]], [[hamate bone|hamate]]) * [[metacarpus|metacarpals]] * [[phalanges of the hand|phalanges]] ([[proximal phalanges|prox]], [[intermediate phalanges|int]], [[distal phalanges|dist]]) | group4 = [[श्रोणि]] | list4 = * इलिअम * इस्कियम * प्युबिस | group5 = [[मानव खुट्टा|खुट्टा]] | list5 = * फेमुर * पतेला * फिबुला * टिबिया * सेसामोइड | group6 = [[गोडा]] | list6 = * [[Tarsus (skeleton)|tarsals]] ** [[heelbone]] ** [[anklebone]] ** [[navicular bone|navicular]] ** [[cuneiform bones|cuneiform]] ** [[cuboid bone|cuboid]] * [[metatarsus|metatarsals]] * [[phalanx bone|phalanges]] ** [[proximal phalanges|proximal]] ** [[intermediate phalanges|intermediate]] ** [[distal phalanges|distal]] * [[Accessory bone|accessory]] ** [[Accessory navicular bone|accessory navicular]] }} }}<noinclude> {{navbox documentation |3= ==Editing this template== {{Anatomy navbox doc}} }} [[Category:Anatomy navigational boxes]] [[Category:Musculoskeletal anatomy templates]] </noinclude> 1sgrdzf62o4ha1e43dr3ngr5khn1u3w 1361785 1361784 2026-06-14T08:49:13Z Bishaldev100 28807 1361785 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = मानव कङ्कालका हड्डीहरू | title = [[मानव कङ्काल]]का हड्डीहरू | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = अक्षीय कङ्काल | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[मान्व खप्पर|खप्पर]] | list1 = {{Navbox|child | group1 = न्युरोक्रेनियम | list1 = * अकिपिटल * पेरियटल * फ्रन्टल * टेम्पोरल * स्फेरोइड * इथ्मोइड | group2 = अनुहारको कंकाल | list2 = * नसाल * म्याक्सिला * ल्याक्रिमल * जाइगोमेटिक * प्यालाटाइन * [[inferior nasal concha]]e * भिमर * मेन्डिबल * हाइओड | group3 = [[कान]] | list3 = * ओसिकल ** मेलिअस ** इन्कस ** स्टेप्स }} | group2 = थोरासिक | list2 = * स्टेर्नम * [[करङ पिँजरा]] ** [[करङ]] | group3 = [[मेरुदण्ड]] | list3 = * [[कशेरु]] ** सर्भिकल भर्टिब्रा ** थोरासिक भर्टिब्रा ** लम्बर भर्टिब्रा * स्याक्रम * कक्सिक्स }} | group2 = अपेन्डिकुलर | list2 = {{Navbox|child | evenodd = swap | group1 = [[पेक्टोरल गर्डल|काँध]] | list1 = * क्लेभिकल * स्कापुला | group2 = [[पाखुरा]] | list2 = * ह्युमेरस * उल्ना * रेडियस | group3 = [[हात]] | list3 = * [[carpal bones|carpals]] ([[scaphoid bone|scaphoid]], [[lunate bone]], [[triquetral bone|triquetral]], [[pisiform bone|pisiform]], [[trapezium (bone)|trapezium]], [[trapezoid bone|trapezoid]], [[capitate bone|capitate]], [[hamate bone|hamate]]) * [[metacarpus|metacarpals]] * [[phalanges of the hand|phalanges]] ([[proximal phalanges|prox]], [[intermediate phalanges|int]], [[distal phalanges|dist]]) | group4 = [[श्रोणि]] | list4 = * इलिअम * इस्कियम * प्युबिस | group5 = [[मानव खुट्टा|खुट्टा]] | list5 = * फेमुर * पतेला * फिबुला * टिबिया * सेसामोइड | group6 = [[गोडा]] | list6 = * [[Tarsus (skeleton)|tarsals]] ** [[heelbone]] ** [[anklebone]] ** [[navicular bone|navicular]] ** [[cuneiform bones|cuneiform]] ** [[cuboid bone|cuboid]] * [[metatarsus|metatarsals]] * [[phalanx bone|phalanges]] ** [[proximal phalanges|proximal]] ** [[intermediate phalanges|intermediate]] ** [[distal phalanges|distal]] * [[Accessory bone|accessory]] ** [[Accessory navicular bone|accessory navicular]] }} }}<noinclude> {{navbox documentation |3= ==Editing this template== {{Anatomy navbox doc}} }} [[Category:Anatomy navigational boxes]] [[Category:Musculoskeletal anatomy templates]] </noinclude> lp9qhxwpvere793pw01jkje3lguoneq 1361791 1361785 2026-06-14T09:02:36Z Bishaldev100 28807 1361791 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = मानव कङ्कालका हड्डीहरू | title = [[मानव कङ्काल]]का हड्डीहरू | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = अक्षीय कङ्काल | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[मानव खप्पर|खप्पर]] | list1 = {{Navbox|child | group1 = न्युरोक्रेनियम | list1 = * अकिपिटल * पेरियटल * फ्रन्टल * टेम्पोरल * स्फेरोइड * इथ्मोइड | group2 = अनुहारको कंकाल | list2 = * नसाल * म्याक्सिला * ल्याक्रिमल * जाइगोमेटिक * प्यालाटाइन * [[inferior nasal concha]]e * भिमर * मेन्डिबल * हाइओड | group3 = [[कान]] | list3 = * ओसिकल ** मेलिअस ** इन्कस ** स्टेप्स }} | group2 = थोरासिक | list2 = * स्टेर्नम * [[करङ पिँजरा]] ** [[करङ]] | group3 = [[मेरुदण्ड]] | list3 = * [[कशेरु]] ** सर्भिकल भर्टिब्रा ** थोरासिक भर्टिब्रा ** लम्बर भर्टिब्रा * स्याक्रम * कक्सिक्स }} | group2 = अपेन्डिकुलर | list2 = {{Navbox|child | evenodd = swap | group1 = [[पेक्टोरल गर्डल|काँध]] | list1 = * क्लेभिकल * स्कापुला | group2 = [[पाखुरा]] | list2 = * ह्युमेरस * उल्ना * रेडियस | group3 = [[हात]] | list3 = * [[carpal bones|carpals]] ([[scaphoid bone|scaphoid]], [[lunate bone]], [[triquetral bone|triquetral]], [[pisiform bone|pisiform]], [[trapezium (bone)|trapezium]], [[trapezoid bone|trapezoid]], [[capitate bone|capitate]], [[hamate bone|hamate]]) * [[metacarpus|metacarpals]] * [[phalanges of the hand|phalanges]] ([[proximal phalanges|prox]], [[intermediate phalanges|int]], [[distal phalanges|dist]]) | group4 = [[श्रोणि]] | list4 = * इलिअम * इस्कियम * प्युबिस | group5 = [[मानव खुट्टा|खुट्टा]] | list5 = * फेमुर * पतेला * फिबुला * टिबिया * सेसामोइड | group6 = [[गोडा]] | list6 = * [[Tarsus (skeleton)|tarsals]] ** [[heelbone]] ** [[anklebone]] ** [[navicular bone|navicular]] ** [[cuneiform bones|cuneiform]] ** [[cuboid bone|cuboid]] * [[metatarsus|metatarsals]] * [[phalanx bone|phalanges]] ** [[proximal phalanges|proximal]] ** [[intermediate phalanges|intermediate]] ** [[distal phalanges|distal]] * [[Accessory bone|accessory]] ** [[Accessory navicular bone|accessory navicular]] }} }}<noinclude> {{navbox documentation |3= ==Editing this template== {{Anatomy navbox doc}} }} [[Category:Anatomy navigational boxes]] [[Category:Musculoskeletal anatomy templates]] </noinclude> ph4ycyfehs48dy6dh4s5hio1gho6auh 0 150551 1361781 2026-06-14T08:35:19Z Bishaldev100 28807 [[खप्पर#मानव]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1361781 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[खप्पर#मानव]] 86369b93agj4p1annhm6rbsa0mqabgm 1361788 1361781 2026-06-14T09:01:45Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[मान्व खप्पर]] पृष्ठलाई [[मानव खप्पर]]मा सारियो 1361781 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[खप्पर#मानव]] 86369b93agj4p1annhm6rbsa0mqabgm 10 150553 1361795 2026-06-14T09:09:17Z ~2026-34877-83 79343 नयाँ पृष्ठ: {{#invoke:infobox|infoboxTemplate | bodyclass = vcalendar | titleclass = summary | title = {{#if:{{{tourney_name|}}}|{{{year|}}} {{{tourney_name|}}} {{{yearr|}}} <includeonly>|{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | above = {{{other_titles|}}} | abovestyle = font-size: 100% | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{size|}}}}} |sizedefault=frameless |upright={{if empty|{{{upright|}}}|1}} |... 1361795 wikitext text/x-wiki {{#invoke:infobox|infoboxTemplate | bodyclass = vcalendar | titleclass = summary | title = {{#if:{{{tourney_name|}}}|{{{year|}}} {{{tourney_name|}}} {{{yearr|}}} <includeonly>|{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | above = {{{other_titles|}}} | abovestyle = font-size: 100% | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{size|}}}}} |sizedefault=frameless |upright={{if empty|{{{upright|}}}|1}} |alt={{{alt|}}} |suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{caption|}}} | header1 = {{#if:{{{country|}}}{{{city|}}}{{{num_teams|}}}{{{venues|}}}|Tournament details}} | label2 = Host countr{{#if:{{{country2|}}}|ies|y}} | data2 = {{#if:{{{country|}}}|{{{country}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country2|}}}|<br />{{{country2|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country3|}}}|<br />{{{country3|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country4|}}}|<br />{{{country4|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country5|}}}|<br />{{{country5|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country6|}}}|<br />{{{country6|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country7|}}}|<br />{{{country7|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country8|}}}|<br />{{{country8|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country9|}}}|<br />{{{country9|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country10|}}}|<br />{{{country10|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country11|}}}|<br />{{{country11|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country12|}}}|<br />{{{country12|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country13|}}}|<br />{{{country13|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country14|}}}|<br />{{{country14|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{country15|}}}|<br />{{{country15|}}}}} | label3 = City | data3 = {{{city|}}} | class3 = location | label4 = Dates | data4 = {{{dates|}}} | label5 = Teams | data5 = {{{num_teams|}}}{{#if: {{{confederations|}}}|&nbsp;(from {{{confederations}}} confederation{{#ifeq:{{{confederations}}}|1| |s}})}}{{#if: {{{sub-confederations|}}}|&nbsp;(from {{{sub-confederations}}} sub-confederation{{#ifeq:{{{sub-confederations}}}|1| |s}})}}{{#if: {{{associations|}}}|&nbsp;(from {{{associations}}} association{{#ifeq:{{{associations}}}|1| |s}})}} | label6 = Venue{{pluralize from text|{{{venues|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data6 = {{{venues|}}}{{#if:{{{cities|}}}|&nbsp;(in {{{cities}}} host cit{{#ifeq: {{{cities}}}|1|y|ies}})}} | header7 = {{#if:{{{champion|}}}{{{champion_other|}}}|Final positions}} | label8 = {{#if:{{{American|}}}|Champion(s)|Champions}} | data8 = {{#if:{{{champion|}}}|{{fb|{{{champion|}}}|{{{champion-flagvar|}}}|name={{{champion-name|}}}}}{{#if: {{{count|}}}|{{nowrap| ({{ordinal|{{{count}}}}} title)}} }}{{#if:{{{champion-note|}}}|{{{champion-note}}}}} }} | label9 = {{#if:{{{American|}}}|Champion(s)|Champions}} | data9 = {{#if:{{{champion_other|}}}|{{{champion_other}}}{{#if: {{{count|}}}|{{nowrap| ({{ordinal|{{{count}}}}} title)}} }} }} | label10 = Runners-up | data10 = {{#if:{{{second|}}}|{{fb|{{{second|}}}|{{{second-flagvar|}}}|name={{{second-name|}}}}}{{#if:{{{second-note|}}}|{{{second-note}}}}} }} | label11 = Runners-up | data11 = {{#if:{{{second_other|}}}|{{{second_other|}}} }} | label12 = Third place | data12 = {{#if:{{{third|}}}|{{fb|{{{third|}}}|{{{third-flagvar|}}}|name={{{third-name|}}}}}{{#if:{{{third-note|}}}|{{{third-note}}}}} }} | label13 = Third place | data13 = {{#if:{{{third_other|}}}|{{{third_other|}}} }} | label14 = Fourth place | data14 = {{#if:{{{fourth|}}}|{{fb|{{{fourth|}}}|{{{fourth-flagvar|}}}|name={{{fourth-name|}}}}}{{#if:{{{fourth-note|}}}|{{{fourth-note}}}}} }} | label15 = Fourth place | data15 = {{#if:{{{fourth_other|}}}|{{{fourth_other|}}} }} | label16 = Promoted | data16 = {{#if:{{{promoted|}}}|{{{promoted|}}} }} | label17 = Relegated | data17 = {{#if:{{{relegated|}}}|{{{relegated|}}} }} | header18 = {{#if:{{{matches|}}}{{{goals|}}}{{{attendance|}}}{{{top_scorer|}}}{{{player|}}}|Tournament statistics}} | label19 = Matches&nbsp;played | data19 = {{#if:{{{matches|}}}|{{formatnum:{{{matches}}}}}{{{matches_footnote|}}}}} | label20 = Goals scored | data20 = {{#if:{{{goals|}}}|{{formatnum:{{{goals}}}}}{{#if:{{{matches|}}}|&nbsp;({{formatnum:{{#expr: {{if empty|{{{goals|}}}|0}} / {{if empty|{{{matches|}}}|1}} round 2}}}} per match)}}{{{goals_footnote|}}}}} | label21 = Attendance | data21 = {{#if:{{{attendance|}}}|{{formatnum: {{if empty|{{{attendance|}}}|0}}}}{{#if:{{{matches|}}}|&nbsp;({{formatnum: {{#expr: {{if empty|{{{attendance|}}}|0}} / {{if empty|{{{matches|}}}|1}} round 0}}}} per match) }} }} | label22 = Top scorer{{pluralize from text|{{{top_scorer|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data22 = {{{top_scorer|}}} | class22 = attendee | label23 = Best player{{pluralize from text|{{{player|}}}|likely=(s)|plural=s}} | data23 = {{{player|}}} | class23 = attendee | label24 = Best young player | data24 = {{{young_player|}}} | class24 = attendee | label25 = Best [[Goalkeeper (association football)|goalkeeper]] | data25 = {{{goalkeeper|}}} | class25 = attendee | label26 = Fair play award | data26 = {{{fair_play|}}} | class26 = attendee | belowstyle = border-top:#bbb solid 1px | below = {{#if:{{{season_text|}}}|''{{{season_text|}}}'' {{clear}} }}{{#if:{{{prevseason|}}}|{{align|left|&larr; {{{prevseason|}}} }} | {{#if:{{{season_text|}}}|{{0|&larr; {{if empty|{{{nextseason|}}}|0000–00}}}}}} }}{{#if:{{{nextseason|}}}|{{align|right|{{{nextseason|}}} &rarr; }} | {{#if:{{{season_text|}}}|{{0|{{if empty|{{{prevseason|}}}|0000–00}} &rarr;}}}} }} {{#if:{{{prevseason2|}}}{{{nextseason2|}}}|{{clear}}{{#if:{{{season_text2|}}}|''{{{season_text2|}}}'' {{clear}} }}{{#if:{{{prevseason2|}}}|{{align|left|&larr; {{{prevseason2|}}} }} | {{#if:{{{season_text2|}}}|{{0|&larr; {{if empty|{{{nextseason2|}}}|0000–00}}}}}} }}{{#if:{{{nextseason2|}}}|{{align|right|{{{nextseason2|}}} &rarr; }} | {{#if:{{{season_text|}}}|{{0|{{if empty|{{{prevseason2|}}}|0000–00}} &rarr;}}}} }} }} {{#if:{{{updated|}}}|{{clear}}All statistics correct as of {{{updated}}}.}}{{#if:{{{extra information|}}}|{{clear}}{{{extra information}}}}} | decat = {{#if:{{{prevseason|}}}{{{nextseason|}}}|yes|no}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox international football competition with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox international football competition]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| alt | American | associations | attendance | caption | champion | champion_other | champion-flagvar | champion-name | champion-note | cities | city | confederations | count | country | country10 | country11 | country12 | country13 | country14 | country15 | country2 | country3 | country4 | country5 | country6 | country7 | country8 | country9 | dates | extra information | fair_play | fourth | fourth_other | fourth-flagvar | fourth-name | fourth-note | goalkeeper | goals | goals_footnote | image | image_size | matches | matches_footnote | nextseason | nextseason2 | num_teams | other_titles | player | prevseason | prevseason2 | promoted | relegated | season_text | season_text2 | second | second_other | second-flagvar | second-name | second-note | size | sub-confederations | third | third_other | third-flagvar | third-name | third-note | top_scorer | tourney_name | updated | upright | venues | year | yearr | young_player }}<includeonly>{{Short description|International football competition|2=noreplace}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> gimrbdzgiys38xbdn7671ipcurpdxj6 0 150554 1361801 2026-06-14T11:22:08Z ~2026-31719-93 78934 नयाँ पृष्ठ: प्रमोद न्यौपाने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपाका नेता हुन् । पूर्व पत्रकार समेत रहेका न्यौपाने नेपाली सञ्चार जगतमा चिर परिचित नाम हो । <ref>{{Cite web |last=आकांक्षी |first= |title= |url= |archive-url=https://ww... 1361801 wikitext text/x-wiki प्रमोद न्यौपाने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपाका नेता हुन् । पूर्व पत्रकार समेत रहेका न्यौपाने नेपाली सञ्चार जगतमा चिर परिचित नाम हो । <ref>{{Cite web |last=आकांक्षी |first= |title= |url= |archive-url=https://www.setopati.com/opinion/389121 |access-date=2026-06-14 |website=}}</ref> न्यौपाने नेपालको राजनीतिक वृत्तमा एक वैचारिक तथा राजनीतिक नेता र विश्लेषकका रूपमा परिचित छन्। उनी रास्वपाको राजनीतिक सिद्धान्त, संगठनात्मक ढाँचा र समसामयिक राजनीतिबारे आफ्ना तर्क तथा विचारहरू सार्वजनिक गर्दै आएका छन्। rruop9vi40ukg8ij0siir66rx6q6zb7