विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 3574 1361899 1351682 2026-06-15T06:30:22Z Skhadka 01 79242 1361899 wikitext text/x-wiki == छाउपडी == '''छाउपडी''' (नेपाली: छाउपडी [t͡sʰau̯pʌɽi]) अछामी भाषाको एक शब्द हो, जसले परम्परागत रूपमा महिनावारी भइरहेको व्यक्तिलाई जनाउँथ्यो। यो शब्द नेपालको सुदूरपश्चिम क्षेत्रको अछाम जिल्लाबाट उत्पत्ति भएको हो र नेपालमा महिनावारीसँग सम्बन्धित सांस्कृतिक अभिव्यक्तिहरूमध्ये एक हो। यद्यपि प्रारम्भमा यसले महिनावारी भइरहेको व्यक्तिलाई जनाउँथ्यो, पछिल्लो समय सार्वजनिक बहस, नीति निर्माण, सञ्चारमाध्यम तथा वकालतका प्रयासहरूमा यो शब्द महिनावारी विभेद तथा महिनावारी भएका व्यक्तिमाथि लगाइने प्रतिबन्धात्मक अभ्यासहरूलाई जनाउन प्रयोग हुन थालेको छ। विश्वभरका विभिन्न संस्कृति तथा भाषाहरूमा महिनावारीलाई विभिन्न सांकेतिक वा घुमाउरो शब्दहरूद्वारा व्यक्त गरिन्छ। नेपालमा पनि महिनावारी विभेद तथा महिनावारीसँग सम्बन्धित विभिन्न स्थानीय शब्द तथा अभिव्यक्तिहरूमार्फत प्रस्तुत हुने गरेका छन्। काठमाडौं विश्वविद्यालयद्वारा गरिएको ''Impact Review Research on Dignified Menstruation Movement in Nepal and Beyond' सम्बन्धी प्रभाव समीक्षा अध्ययनअनुसार नेपालभर महिनावारीसँग सम्बन्धित ७० भन्दा बढी शब्द तथा अभिव्यक्तिहरू प्रयोगमा छन्; छाउपडी तीमध्ये एक हो र महिनावारी विभेद तथा प्रतिबन्धात्मक अभ्याससँगको सम्बन्धका कारण सबैभन्दा परिचित शब्दहरूमध्ये पर्दछ।<ref>{{cite report |title=Impact Review Research on Dignified Menstruation Movement in Nepal and Beyond |publisher=Kathmandu University |year=2025 |page=11}}</ref> == उत्पत्ति == छाउपडी शब्द नेपालको सुदूरपश्चिम क्षेत्रसँग सम्बन्धित छ र त्यहाँका स्थानीय भाषिक परम्पराबाट विकसित भएको हो। यद्यपि यो शब्द राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय तहमा गलत रुपले परिचित बनेको छ, यसले महिनावारी भएको महिला लै जनाए पनि यसलाई महिनावारी विवेद सँग जोडेर यसको भास्य परिवर्तन गरिएको छ । पश्चिम नेपालका विभिन्न जिल्लाहरूमा महिनावारीसम्बन्धी समान वा मिल्दोजुल्दो प्रतिबन्ध तथा बहिष्करणका अभ्यासहरूलाई जनाउन फरक–फरक स्थानीय शब्दहरू प्रयोग गरिँदै आएका छन्। समकालीन प्रयोगमा भने छाउपडी शब्द शैक्षिक साहित्य, सञ्चारमाध्यम, नीति दस्तावेज तथा वकालत अभियानहरूमा महिनावारी विभेदलाई जनाउने साझा (umbrella) शब्दका रूपमा स्थापित भएको छ। त्यसैले यो शब्द मूल उत्पत्ति भएको समुदायभन्दा बाहिरका विभिन्न प्रकारका महिनावारीसम्बन्धी प्रतिबन्धहरूलाई समेत जनाउन प्रयोग गरिन्छ। == विवरण == महिनावारी विभेद विश्वभर विभिन्न स्वरूपमा देखिएका छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघीय जनसंख्या कोष (UNFPA) का अनुसार हानिकारक परम्परा, लैङ्गिक असमानता, गरिबी तथा सामाजिक निषेधहरूले शिक्षा, रोजगारी, सार्वजनिक जीवन, स्वास्थ्य सेवा तथा निर्णय प्रक्रियाबाट व्यक्तिहरूलाई बहिष्कृत गर्न सक्छन्। UNFPA ले महिनावारी मानव गरिमासँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित रहेको तथा महिनावारीसम्बन्धी विभेदले स्वास्थ्य, शिक्षा, काम, समानता तथा सामाजिक सहभागिताजस्ता मौलिक मानव अधिकारहरूलाई कमजोर बनाउन सक्ने उल्लेख गरेको छ।<ref>{{cite web |title=Menstruation and Human Rights – Frequently Asked Questions |publisher=United Nations Population Fund (UNFPA)}}</ref> === छाउपडीले मात्र महिनावारी विभेदलाई प्रतिनिधित्व गर्दैन === महिन्वारी विवेद सुदरपश्चिम मा मात्र छ भन्ने गलत बुजाइले छाउपडी शब्द को गलत भास्य बनैएको छ । यो विवेद संसारभरि छ र यी चुनौतीहरूको समाधानका लागि '''मर्यादित महिनावारी''' (Dignified Menstruation) को अवधारणा विकास गरिएको हो। यो अधिकारमा आधारित दृष्टिकोण हो, जसले महिनावारीसँग सम्बन्धित सबै प्रकारका विभेदको अन्त्य गर्ने लक्ष्य राख्छ। यसले गरिमा, समानता, कलंक तथा हिंसाबाट मुक्ति, सूचना तथा सेवामा पहुँच, र [[File:Stop saying chaupadi.jpg|thumb|Campaign poster promoting the use of the term "Menstrual Discrimination" instead of "Chhaupadi"]] महिनावारी हुने व्यक्तिहरूको सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक तथा राजनीतिक जीवनमा पूर्ण सहभागितामा जोड दिन्छ।<ref>{{cite report |title=Impact Review Research: Dignified Menstruation Movement in Nepal and Beyond |publisher=Kathmandu University / Radha Paudel Foundation |year=2025}}</ref> == महिनावारी विभेदका क्रममा देखिने केही अभ्यासहरू == {| class="wikitable" ! परम्परागत अभ्यास ! प्रभावित महिलाको प्रतिशत |- | छुट्टै भाँडा प्रयोग गर्नुपर्ने | 64.2% |- | घाम हेर्न नपाउने | 35.8% |- | बाहिर जान नपाउने | 51.6% |- | खाना पकाउन नपाउने | 76.0% |- | नियमित खाना खान प्रतिबन्ध | 56.9% |- | पूजा गर्न नपाउने | 74.3% |- | छुट्टै स्थानमा खाना खानुपर्ने | 55.5% |- | सामान्य सुत्ने कोठामा सुत्न नपाउने | 67.5% |- | पुरुष सदस्यलाई छुन नपाउने | 46.4% |} == महिनावारी विभेद == '''महिनावारी विभेद''' (Menstrual Discrimination) भन्नाले महिनावारीका कारण व्यक्तिहरूले भोग्नुपर्ने बहिष्करण, प्रतिबन्ध, हिंसा तथा असमान व्यवहारलाई जनाउँछ। यस अवधारणाले सामाजिक, सांस्कृतिक, धार्मिक, आर्थिक, संस्थागत तथा संरचनागत अभ्यासहरूलाई समेट्छ, जसले महिनावारी हुने व्यक्तिहरूको जीवनमा नकारात्मक प्रभाव पार्छ।<ref>{{cite web |title=Menstrual Discrimination |publisher=Global South Coalition for Dignified Menstruation}}</ref> विद्वान तथा अधिकारकर्मीहरूका अनुसार महिनावारी विभेदलाई मानव अधिकारको मुद्दाका रूपमा बुझ्नुपर्छ, किनकि यसले स्वास्थ्य, शिक्षा, काम, गरिमा, समानता, शारीरिक स्वायत्तता तथा सामाजिक सहभागिताका अधिकारहरूलाई प्रभावित गर्न सक्छ।<ref>{{cite journal |last=Paudel |first=Radha |year=2025 |title=Sexual and reproductive health and rights and climate change about menstrual discrimination: a policy review in the context of Nepal |journal=Frontiers in Global Women's Health |volume=6}}</ref> विश्वका विभिन्न सांस्कृतिक, धार्मिक तथा सामाजिक सन्दर्भहरूमा महिनावारी विभेदका विविध रूपहरू अभिलेखित भएका छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघलगायत अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले यसको शिक्षा, स्वास्थ्य, आर्थिक सहभागिता तथा लैङ्गिक समानतामा पर्ने प्रभावबारे ध्यानाकर्षण गराएका छन्।<ref>{{cite web |title=Menstruation and Human Rights – Frequently Asked Questions |publisher=United Nations Population Fund}}</ref> == मर्यादित महिनावारी == '''मर्यादित महिनावारी''' (Dignified Menstruation) महिनावारी विभेदका सबै स्वरूपहरूलाई सम्बोधन गर्न विकसित गरिएको अधिकारमा आधारित तथा जीवनचक्र दृष्टिकोण हो। यो अवधारणा सन् २०१९ मा Global South Coalition for Dignified Menstruation (GSCDM) तथा Radha Paudel Foundation द्वारा प्रतिपादन तथा औपचारिक रूपमा परिभाषित गरिएको थियो।<ref>{{cite web |title=Dignified Menstruation |publisher=Global South Coalition for Dignified Menstruation}}</ref> [[File:Dignified Menstruation Logo.png|thumb|upright=1.2|Logo of Dignified Menstruation]] यस अवधारणाअनुसार गरिमामय महिनावारी त्यस्तो अवस्था हो, जहाँ महिनावारी हुने व्यक्तिहरू जीवनचक्रभरि महिनावारीसँग सम्बन्धित मौनता, कलंक, निषेध, लाज, प्रतिबन्ध, दुर्व्यवहार, हिंसा तथा स्रोत र सेवाबाट वञ्चित हुने सबै प्रकारका विभेदबाट मुक्त हुन्छन्।<ref>{{cite web |title=Dignified Menstruation |publisher=Global South Coalition for Dignified Menstruation}}</ref> == मर्यादित महिनावारी सम्बन्धी नीति == २१ मार्च २०२५ मा नेपालको राष्ट्रिय सभाले '''गरिमामय महिनावारीका लागि महिनावारी विभेद अन्त्यसम्बन्धी संकल्प प्रस्ताव''' सर्वसम्मत रूपमा पारित गरेको थियो। उक्त प्रस्तावले मौनता, कलंक, निषेध, लाज, प्रतिबन्ध, दुर्व्यवहार, हिंसा, सामाजिक बहिष्करण तथा महिनावारीसँग सम्बन्धित सेवा तथा स्रोतबाट वञ्चितीकरणलगायत सबै प्रकारका महिनावारी विभेद अन्त्य गर्न आह्वान गरेको थियो। त्यसपछि राष्ट्रिय सभाले नेपाल सरकारलाई उक्त संकल्प कार्यान्वयन गर्न तथा सम्बन्धित नीति तथा कार्यक्रमहरूमा यसको सिद्धान्त समावेश गर्न निर्देशन दिएको थियो।<ref>{{cite web |title=Resolution Motion on Dignified Menstruation (National Assembly Proceedings) |publisher=Federal Parliament of Nepal |date=21 March 2025}}</ref> == निष्कर्ष == छाउपडी शब्दको उत्पत्ति पश्चिम नेपालको अछाम क्षेत्रको विशेष सांस्कृतिक सन्दर्भमा भए पनि आज यो राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा महिनावारीसम्बन्धी प्रतिबन्ध र बहिष्करणका अभ्यासहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने शब्द बनेको छ। तथापि, समकालीन शैक्षिक तथा नीतिगत छलफलहरूले यस्ता प्रतिबन्धहरू कुनै एक शब्द, अभ्यास वा भौगोलिक क्षेत्रमै सीमित नरहेको, बरु नेपाल तथा विश्वका विभिन्न समुदायहरूमा विभिन्न स्वरूपमा विद्यमान रहेको कुरा जोड दिन्छन्। यसै सन्दर्भमा ''महिनावारी विभेद'' तथा ''गरिमामय महिनावारी'' का अवधारणाहरू प्रस्तुत गरिएका छन्, जसले महिनावारीसम्बन्धी कलंक र बहिष्करणलाई व्यापक, अधिकारमा आधारित तथा संरचनागत सामाजिक समस्याका रूपमा बुझ्न मद्दत गर्छन्। गरिमामय महिनावारीसम्बन्धी राष्ट्रिय सभाको संकल्पले पनि सबै प्रकारका महिनावारी विभेदको अन्त्य गर्दै गरिमा, समानता तथा विभेदरहित अभ्यासलाई राष्ट्रिय नीति तथा व्यवहारमा समावेश गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई थप बल प्रदान गरेको छ। == सन्दर्भहरू == {{reflist}} c583nifr3x8l024t0adldhabjpn8kp6 0 9923 1361852 1321386 2026-06-15T02:58:18Z ~2026-34877-83 79343 1361852 wikitext text/x-wiki {{बसोबास | नाम = पटना | तस्वीर = Patnamuseum1.JPG | तस्वीर आकार = | तस्वीर शीर्षक = पटना सङ्ग्रहालय | ऐतिहासिक नाम=पाटलीपुत्र | बसोबास शुरु = ६०० ई०पू० | शहरको स्तर= बिहारको राजधानी (पुरानो राज्य मगधको राजधानी) | जिल्ला = पटना | प्रशासन =नगर महापालिका | प्रमुख प्रशासक =मेयर अफजल इमाम | भाषा=[[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[मगही]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[उर्दु भाषा|उर्दू]], [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | क्षेत्रफल= ३२०२ बर्ग कि. मी. | जनसङ्ख्या=१,६९७,९७६ | जनघनत्व= १,४०५/बर्ग कि. मी. | वार्षिक तापमान= २६°C (७९°F) | शीतकालीन तापमान= १२°C (५४°F) | गर्मी महिनाको तापमान= ३५°C (९५°F) | लिंगानुपात(Sex Ratio)=१.४५ | साक्षरता प्रतिशत=६३.८२% | साक्षरता प्रतिशत (पुरुष)=७३.८१% | साक्षरता प्रतिशत (महिला)=५२.१७% | मुद्रा=भा० रु० | वेव साइट= http://patna.bih.nic.in/ | समय क्षेत्र=IST +५.३० | ईन्टरनेट TLD = in | अन्तर्राष्ट्रिय टेलिफोन कोड =+91 | क्षेत्रीय टेलिफोन कोड = ०६१२ | हुलाक कोड(Postal Index No.)= 800 XXX }} {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_type3 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[Bihar]] | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_name3 = [[Patna district|Patna]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = Pataniya (local), Patnawasi (Hindi), Patnaite | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi language|Hindi]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = Additional | demographics1_info2 = [[Urdu]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = Regional | demographics1_info3 = {{hlist|[[Magahi language|Magahi]]|[[Bhojpuri language|Bhojpuri]]|[[Maithili language|Maithili]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = Literacy {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, दुनियाको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] dp0mllmwnayd27h3uvzv4mxeausw4mx 1361853 1361852 2026-06-15T02:59:12Z ~2026-34877-83 79343 1361853 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_type3 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[Bihar]] | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_name3 = [[Patna district|Patna]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = Pataniya (local), Patnawasi (Hindi), Patnaite | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi language|Hindi]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = Additional | demographics1_info2 = [[Urdu]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = Regional | demographics1_info3 = {{hlist|[[Magahi language|Magahi]]|[[Bhojpuri language|Bhojpuri]]|[[Maithili language|Maithili]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = Literacy {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, दुनियाको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] leb2nbqwgmqryn6w4is1yzz1mdg04rs 1361855 1361853 2026-06-15T03:02:09Z ~2026-34877-83 79343 1361855 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_type3 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[Bihar]] | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_name3 = [[Patna district|Patna]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = Pataniya (local), Patnawasi (Hindi), Patnaite | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi language|Hindi]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = Additional | demographics1_info2 = [[Urdu]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = Regional | demographics1_info3 = {{hlist|[[Magahi language|Magahi]]|[[Bhojpuri language|Bhojpuri]]|[[Maithili language|Maithili]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = Literacy {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, दुनियाको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] d6hjr7651th7fnq7c8jtya2zluhmsgz 1361856 1361855 2026-06-15T03:04:37Z ~2026-34877-83 79343 1361856 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_type3 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[Bihar]] | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_name3 = [[Patna district|Patna]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = Pataniya (local), Patnawasi (Hindi), Patnaite | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[Hindi language|Hindi]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[Urdu]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[Magahi language|Magahi]]|[[Bhojpuri language|Bhojpuri]]|[[Maithili language|Maithili]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = Literacy {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, दुनियाको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] 47ihkoo1gnwt7d1h0adn3m2hcgs25nk 1361857 1361856 2026-06-15T03:08:00Z ~2026-34877-83 79343 1361857 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_type3 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[Bihar]] | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_name3 = [[Patna district|Patna]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = Pataniya (local), Patnawasi (Hindi), Patnaite | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[उर्दू]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[मगही भाषा|मगही]]|[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = Literacy {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, दुनियाको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] 6ziibcjqrq73oq85kzhv4tpc5rp4egg 1361860 1361857 2026-06-15T03:18:17Z ~2026-34877-83 79343 1361860 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_type3 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[Bihar]] | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_name3 = [[Patna district|Patna]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = Pataniya (local), Patnawasi (Hindi), Patnaite | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[उर्दू]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[मगही भाषा|मगही]]|[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = Literacy {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, दुनियाको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] mqm3dl8vazzccabizce6g0kodiftku0 1361862 1361860 2026-06-15T03:20:24Z ~2026-34877-83 79343 1361862 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_type3 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[Bihar]] | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_name3 = [[Patna district|Patna]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = Pataniya (local), Patnawasi (Hindi), Patnaite | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[उर्दू]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[मगही भाषा|मगही]]|[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = Literacy {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, दुनियाको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] i0j4reo52kolq9ksnle1hz6y66u8gq6 1361863 1361862 2026-06-15T03:21:56Z ~2026-34877-83 79343 1361863 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_type3 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[Bihar]] | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_name3 = [[Patna district|Patna]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = Pataniya (local), Patnawasi (Hindi), Patnaite | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[उर्दू]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[मगही भाषा|मगही]]|[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = साक्षरता {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, दुनियाको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] sk09cu6qddbrxqjmavuu5z2s7a3f18p 1361864 1361863 2026-06-15T03:25:28Z ~2026-34877-83 79343 1361864 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_type3 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[Bihar]] | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_name3 = [[Patna district|Patna]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = पटनिया (स्थानीय), पटनावासी (हिन्दी), पटनाइट | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[उर्दू]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[मगही भाषा|मगही]]|[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = साक्षरता {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, दुनियाको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] npo2o9luxmds4q6zjlezh35c1h2h2nw 1361865 1361864 2026-06-15T03:28:31Z ~2026-34877-83 79343 1361865 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[बिहार]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_type3 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name3 = [[Patna district|Patna]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = पटनिया (स्थानीय), पटनावासी (हिन्दी), पटनाइट | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[उर्दू]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[मगही भाषा|मगही]]|[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = साक्षरता {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, दुनियाको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] mh3anwkkhazu131j0geaciyybhnpve3 1361866 1361865 2026-06-15T03:30:00Z ~2026-34877-83 79343 1361866 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[बिहार]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_type3 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name3 = [[पटना जिल्ला|पटना]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = पटनिया (स्थानीय), पटनावासी (हिन्दी), पटनाइट | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[उर्दू]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[मगही भाषा|मगही]]|[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = साक्षरता {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, दुनियाको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] qeoo89ouj563at335vhqzdjk63hxuc1 1361867 1361866 2026-06-15T03:32:23Z ~2026-34877-83 79343 /* भूगोल */ 1361867 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[बिहार]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_type3 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name3 = [[पटना जिल्ला|पटना]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = पटनिया (स्थानीय), पटनावासी (हिन्दी), पटनाइट | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[उर्दू]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[मगही भाषा|मगही]]|[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = साक्षरता {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, विश्वको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] a7rsyllww3e5nxoniho3gunb5a48ikt 1361868 1361867 2026-06-15T03:34:25Z ~2026-34877-83 79343 /* विवाह */ 1361868 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[बिहार]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_type3 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name3 = [[पटना जिल्ला|पटना]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = पटनिया (स्थानीय), पटनावासी (हिन्दी), पटनाइट | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[उर्दू]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[मगही भाषा|मगही]]|[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = साक्षरता {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, विश्वको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू बाबु आमाहरु द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] snnock0f0fn06pr6y0pm9xc9g5rxi6d 1361869 1361868 2026-06-15T03:35:49Z ~2026-34877-83 79343 /* यातायात */ 1361869 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[बिहार]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_type3 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name3 = [[पटना जिल्ला|पटना]] | established_title = Established | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = पटनिया (स्थानीय), पटनावासी (हिन्दी), पटनाइट | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[उर्दू]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[मगही भाषा|मगही]]|[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = साक्षरता {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, विश्वको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू बाबु आमाहरु द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखण्डको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] 60bvecrz0ye7vj1100wzlk8omwmc7wv 1361870 1361869 2026-06-15T03:38:46Z ~2026-34877-83 79343 1361870 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[बिहार]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_type3 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name3 = [[पटना जिल्ला|पटना]] | established_title = स्थापना | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = पटनिया (स्थानीय), पटनावासी (हिन्दी), पटनाइट | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[उर्दू]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[मगही भाषा|मगही]]|[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = साक्षरता {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, विश्वको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू बाबु आमाहरु द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखण्डको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] aike6bb0jj4wh8xh7w1as8ts4k59jz9 1361871 1361870 2026-06-15T03:42:54Z ~2026-34877-83 79343 1361871 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | official_name = | native_name = ''Paṭanā''<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = [[Metropolis]], [[List of capitals in India|State capital city]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Vidhan-sabha-bihar.jpg | caption1 = [[Bihar Legislature]] | image2 = Patna high court1.jpg | caption2 = [[Patna High Court]] | image3 = Sabhyata dwar...jpg {{!}} Sabhyata Dwar | caption3 = [[Sabhyata Dwar]] | image4 = Buddha Smriti Park.jpg | caption4 = [[Buddha Smriti Park]] | image5 = View_of_Patna_city_from_the_top_of_Golghar.jpg | caption5 = City view | image6 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG | caption6 = [[Mahavir Mandir]] | image7 = Digha panorma.jpg {{!}} Digha–Sonpur Bridge | caption7 = [[Digha–Sonpur Bridge]] | image8 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | caption8 = [[Bihar Museum]] in [[Bailey Road, Patna|Bailey Road]] | image9 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right | caption9 = [[Indian Institute of Technology Patna|IIT Patna]] }} | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = 200px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Patna#Bihar#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Location in Patna##Location in Bihar##Location in India | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|25|35|38|N|85|08|15|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bihar Government Banner.png}} [[बिहार]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_name2 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_type3 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name3 = [[पटना जिल्ला|पटना]] | established_title = स्थापना | established_date = [[Pataliputra capital|490 BCE]] | founder = [[Udayin]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title = [[Parliament of India]] | leader_name = [[Ravi Shankar Prasad]] ([[BJP]]) <br/> [[Misa Bharti]] ([[Rashtriya Janata Dal|RJD]]) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Sita Sahu ([[BJP]])<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 June 2017}}</ref> | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Plan2015"/> | area_magnitude = | area_total_km2 = 250 | area_urban_km2 = | area_metro_km2 = 600 | area_metro_sq_mi = | area_rank = 18 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date= 5 March 2016|access-date=28 October 2016}}</ref> | elevation_m = 53 | elevation_ft = | population_total = 1,684,222 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]])<ref name="Cities1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=dead|archive-date=7 May 2012|access-date=26 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> | population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=26 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=13 November 2011}}</ref> | population_density_km2 = 6800 | population_density_sq_mi = | population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) | population_metro = 3,874,000 (IN: [[List of metropolitan areas in India|12th]]) | population_demonym = पटनिया (स्थानीय), पटनावासी (हिन्दी), पटनाइट | demographics_type1 = [[Language]] | demographics1_title1 = आधिकारिक | demographics1_info1 = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd REPORT OF THE COMMISSIONER FOR LINGUISTIC MINORITIES IN INDIA|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=9 October 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[उर्दू]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = क्षेत्रीय | demographics1_info3 = {{hlist|[[मगही भाषा|मगही]]|[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]|[[मैथिली भाषा|मैथिली]]<ref>{{cite web|title=Demography|url=https://patna.nic.in/demography/#:~:text=(Source%3A%20Census%20of%20India%202011,include%20Bengali%2C%20Urdu%20and%20Oriya.|website=patna.nic.in|access-date=3 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Magahi|url=https://www.ethnologue.com/language/mag|website=Ethnologue|access-date=18 August 2020|language=en|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206185250/https://www.ethnologue.com/language/mag|url-status=live}}</ref>}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = हुलाकी कोड | postal_code = 8000xx (Patna)<ref>{{cite news|title=PATNA CITY Pin Code - 800008, Sampatchak All Post Office Areas PIN Codes, Search PATNA Post Office Address|url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/patna/patna-city-pincode-800008.html|access-date=29 July 2022|work=ABP Live}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0)612]] | area_code_type = [[Area Code]](s) | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]] | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India#BR—Bihar|BR-01]] | blank_name_sec1 = साक्षरता {{nobold|(2011)}} | blank_info_sec1 = 82.73%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|access-date=3 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|archive-date=10 December 2015}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec1 = 897 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/> | blank_name_sec2 = [[GDP per capita]](2020) | blank2_name_sec1 = [[Airport]] | blank2_info_sec1 = [[Jay Prakash Narayan Airport]] | blank3_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank3_info_sec1 = [[Patna Metro]] | website = {{URL|patna.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | blank_info_sec2 = {{USD|7766|year=2020}}<ref name="metroverse.cid.harvard.edu">{{Cite web|url=https://metroverse.hks.harvard.edu/city/8914/overview|title=Metroverse &#124; Harvard Growth Lab|website=metroverse.hks.harvard.edu|accessdate=1 September 2025}}</ref> | blank1_name_sec2 = [[GDP]](2024) | blank1_info_sec2 = {{USD|17.085|year=2020}}Billion<ref name="metroverse.cid.harvard.edu"/> | native_name_lang = iso 15919 | other_name = Pāṭaliputra | blank4_info_sec1 = {{increase}} 0.722 - {{green|high}} | blank4_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] }} '''पटना''' [[भारत]] गणराज्यको [[बिहार]] प्रान्तको [[राजधानी]] हो, प्राचीनकालमा यसलाई पाटलीपुत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक पटना विश्वको गिने-चुनेका ती विशेष प्रचीन नगरहरूमा एक हो जो अति प्राचीन कालदेखि आजसम्म आबाद छ। आफैंमा पनि यो शहरको एक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्त्व रहेको छ। ईसा पूर्व [[मेगास्थनीज]](३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक [[इंडिका]]मा यस नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो [[गङ्गा नदी|गंगा]] र ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो। आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो र गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित हो। जहाँ गंगा '''घाघरा''', '''सोन''' र '''गण्डक''' जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर [[समुद्र|सागर]] जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह! बारह लाख (१२,००,०००)को आवादी भएको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ। प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] र [[जैन धर्म|जैन]] तीर्थस्थल [[वैशाली]], [[राजगीर]] या राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] र [[पावापुरी]] पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। [[सिक्ख|सिक्खहरू]]को १०औँ तथा अन्तिम गुरू [[गुरू गोबिन्द सिंह]]को जन्म पटनामा नै भएको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन। पटना एवं यसको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहरहरू नगर भएको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन। एतिहासिक र प्रशासनिक महत्त्वको अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]] र [[चिकित्सा]]को पनि एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाहरूबाट घेरिएको नगरको पुरानो क्षेत्र, जसलाई '''पटना सिटी'''को नामले जानिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो। == नाम == पटना नाम पटनदेवी (एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम [[संस्कृत]]को [[पत्तन]]बाट आएको हो जसको अर्थ ''बन्दरगाह'' हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार [[मेगास्थनिज]]ले यस शहरलाई ''पालिबोथरा'' तथा चीनीयात्री [[फाहियान]]ले ''पालिनफू''को नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो। == इतिहास == प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन र गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडि [[गङ्गा नदी|गंगा]]मा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट विभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी '''पाटलि'''को लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम ''पाटलिग्राम'' भयो। '''पाटलिपुत्र''' नाम पनि त्यहिको कारण भयो। [[संस्कृत]]मा पुत्रको अर्थ ''बेटा'' तथा ग्रामको अर्थ ''गांउ'' हुन्छ। पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब [[हर्यक वंश]]को शासक [[अजातशत्रु]]ले आफ्नो राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान [[वैशाली]]को लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्त्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। [[मौर्य साम्राज्य]]को उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य [[बङ्गालको खाडी]] देखि [[अफगानिस्तान]] सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरम्भमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। [[चीन]]को [[फाहियान]] ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतान्तमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। [[मेगास्थनीज]], जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ। यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो। गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२औँ शताब्दीमा [[बख्तियार खिलजी]]ले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनीतिक रहेन। मुगलकालमा [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]का सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]को सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक [[अबुल फजल]]ले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। ''पटना राइस''को नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको [[चामल]] उल्लेख गरेका छन्। [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब|औरंगजेव]]ले आफ्नो प्रिय नाती ''मुहम्मद अजीम''को अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम ''अजीमाबाद'' गरे, तर यस कालखण्डमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष परिवर्तन आएन। अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बङ्गालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७औँ शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२० मा [[रेसम|रेशम]] तथा ''छिट''को व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो ''सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)''को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। [[बक्सर]]को निर्णायक युद्ध पछि नगर [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]को अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो। ईसवी सन १९१२ मा बङ्गाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बन्यो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। सङ्ग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मानिसहरुको विचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५ मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्त्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७ मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२ को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना [[बिहार]]को [[राजधानी]] बनिरह्यो। सन २००० मा [[झारखण्ड]] राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो। == भूगोल == [[File:Patna-ganga157.jpg|thumb|left|पटनाबाट देखिएको [[गङ्गा नदी|गंगा नदी]]को दृश्य]] पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट [[गङ्गा नदी|गंगा]], [[सोन नदी]] र [[पुनपुन नदी]] नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर [[हाजीपुर]]को नजीकै [[गण्डक नदी]] पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ। [[महात्मा गान्धी सेतु]] जुन कि पटनाबाट [[हाजीपुर]]लाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, विश्वको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ। * समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर * तापमान: ''गर्मी'' ४३&nbsp;°C - २१&nbsp;°C, ''सर्दी'' २०&nbsp;°C - ६&nbsp;°C * औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर == जलवायु == [[बिहार]]को अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको [[तापक्रम]] उच्च रहन्छ। [[ग्रीष्म ऋतु|गृष्म ऋतु]]मा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरङ्गहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने ''लू''को असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]])को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजिकभएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ। गृष्म ऋतु [[अप्रिल]]बाट शुरु भएर [[जून]]- [[जुलाई]]को महिनामा चरममा हुन्छ। [[तापक्रम]] ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र [[वर्षा ऋतु]]को श्रीगणेश हुन्छ। [[शीत ऋतु]]को शुरु [[छठ]] पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा [[होली]] पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ। == जनसङ्ख्या स्थिति == पटनाको जनसङ्ख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[http://www.eduinfoindia.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117142024/http://eduinfoindia.net/ |date=2015-11-17 }} पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल [[बेउर]]मा छ। पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] एवं [[उर्दु भाषा|उर्दू]] राज्यको आधिकारिक भाषा हो। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]को पनि प्रयोग हुन्छ। [[मगही]] यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा [[अंगिका]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिका]] र [[मैथिली भाषा|मैथिली]] प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा [[बंग्ला]] र [[ओडिया भाषा|उडिया]]को नाम लिन सकिन्छ। पटनाको [[मेमन]]लाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो। == जनजीवन एवं महिलाहरूको दशा == पटनाको मुख्य जनजीवन [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]] तथा [[मिथिला]] प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति [[बङ्गाल]] सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ। === विवाह === धेरै जसो बिबाहहरू बाबु आमाहरु द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो [[हिंदू]] एवं [[मुसलमान|मुस्लिम]] परिवारहरूमा रहेको छ। == संस्कृति == === पर्व-त्यौहार === [[दीवाली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]] आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन। ==== दशहरा ==== दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४ मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र [[मुकेश]] वा [[तलत महमूद]] जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए। १९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, [[भीमसेन जोशी]], '''अली अकबर खान''', निखिल बनर्जी, [[विनायक राव पटवर्धन]], [[पंडित जसराज]], कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, [[बिरजू महाराज]], सितारा देवी, [[किशन महाराज]], गुदई महाराज, [[बिस्मिल्ला खान]], [[हरिप्रसाद चौरसिया]], [[शिवकुमार शर्मा]] ... ठूलो लामो सूची छ। [[पंडित रविशंकर]] र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए। ६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो। == खान-पान == यहाको जनताको मुख्य भोजन ''[[भात]]-[[दाल]]-[[रोटी]]-[[तरकारी]]-[[अचार]]'' हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। [[खिचडी]] ,जोकि [[चावल]] तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः [[शनिवार]], [[दही]], [[पापड]], [[घिउ]], [[अचार]] तथा [[चोखा]] संग-साथ पस्किइन्छ। पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा [[खाजा]], [[मावाको लड्डू]],[[मोतीचूरको लड्डू]], [[काला जामुन]], [[केसरिया पेडा]], [[परवलको मिठाई]], [[खुबीको लाई]] र [[चना मर्की]]को नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि [[सिलाव]]को खाजा, [[बाढ]]को मावेको लाई,[[मनेर]]को [[लड्डू]], विक्रमको काला जामुन, [[गया]]को केसरिया पेडा, [[बख्तियारपुर]]को खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, [[बिहिया]]को पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। [[बङ्गाली जाति|बङ्गाली]] मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्। यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ - * '''[[पुआ]]''', - मैदा, दूध, घी, चीनी मधु इत्यादिबाट बनाइन्छ। * '''[[पिठ्ठा]]''' - चावलको धुलोलाई पिसेको चनासँग या खोवेसँग तैयार गरिन्छ। * '''[[तिलकुट]]''' - जसलाई बौद्ध ग्रन्थहरूमा पलाला नामले वर्णित गरिएको छ, तिल तथा चीनी गुड बनाइन्छ। * '''[[चिवडा]] या [[च्यूरा]]'''' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ। * '''[[मखाना]]''' - (पानीमा उगने वाला फली) यसको खीर एकदम पसन्द गरिन्छ। * '''[[सत्तू]]''' - भुटेको चनालाई पीसेर तैयार गरिएको सत्तू, दिनभरको थकानलाई हटाउनको लागि बिहान धेरै मान्छेहरूद्धारा प्रयोग गरिन्छ। यसलाई रोटी भित्र भरेर पनि प्रयोग गरिन्छ जसलाई स्थानीय मान्छे मकुनी रोटी भन्छन्ं। * '''[[लिट्टी चोखा]]''' - लिट्टी जुन आंटा भित्र सत्तू तथा मसला हालेर आगोमा सेकेर बनाईन्छ,को चोखे सँग पस्किइन्छ। चोखा उसिनेको आलू वा बैंगनलाई मुछेर तैयार हुन्छ। मांसहारी व्यंजन पनि लोकप्रिय छ। माछा एकदम लोकप्रिय छ, र मुगल व्यंजन पनि पटनामा देख्न सकिन्छं। अचेल कन्टिनेन्टल खान पनि मानिसहरूद्धारा मन पराउदै जादैछन। धेरै तरिकाको रोल, जोकि [[न्यूयर्क]]मा पनि उपलब्ध छन्,को मूल पटना नै हो। विभाजनको समयमा धेरै मुस्लिम परिवार [[पाकिस्तान]] गए र त्यस पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]। आफ्नो साथ -साथ त्यो यहांको संस्कृति पनि लगे। उनीहरू धेरै शाकाहारी तथा आमिष रोलहरू रोल-बिहारी नाम ले, न्यूयार्कमा बेच्छन। == यातायात == '''सडक यातायात''' [[राष्ट्रिय राजमार्ग]] संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना [[बिहार]]लाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखण्डको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको [[महात्मा गान्धी सेतु]]द्धारा पटना [[हाजीपुर]]सँग जोडिएको छ। '''रेल यातायात''' [[File:Patna-station.jpg|thumb|280px|Patna railway station]] [[भारतीय रेल]]को [http://indianrailways.gov.in/maps/all_india.htm नक्सा] मा पटना एउटा महत्त्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]]को अतिरिक्त यहाँबाट [[मुम्बई]], [[चेन्नई]], [[कोलकाता]], [[अहमदाबाद]], [[जम्मु|जम्मू]], [[अमृतसर]], [[गुवाहाटी]] तथा अन्य महत्त्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्त्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- ''पटना-मोकामा'', ''पटना-मुगलसराय' तथा ''पटना-गया''। यो [[पूर्व रेलवे]]को दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ। '''हवाई यातायात''' पटनाको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मैदानको नाम [[लोकनायक जयप्रकाश नारायण विमानस्थल]] हो र यो नगरको पश्चिमी भागमा अवस्थित छ। भारतीय नागरिक उड्यन प्राधिकरणद्धारा सञ्चालित लोकनायक जयप्रकाश हवाईक्षेत्र, पटना (IATA कोड- PAT) अन्तर्देशीय तथा सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूलाई लागि बनेको हो। इंडियन, किंगफिशर, जेटएयर, स्पाइसजेट तथा इंडिगोको उडानहरू [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]], [[राँची|रांची]], [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[मुम्बई]] तथा केही अन्य नगरहरूको लागि नियमित रूपबाट उपलब्ध छ। '''जल यातायात''' पटना शहर १६८० किलोमीटर लामो [[प्रयागराज|इलाहाबाद]]-[[हल्दिए]] राष्ट्रिय जलमार्ग संख्या-१मा अवस्थित छ। गंगा नदीको प्रयोग नागरिक यातायातको लागि हालसम्म गरिन्थ्यो तर यसको माथी पुल बनेको कारण यसको महत्त्व अब भारवहनको लागि सीमित भएर रहेको छ। देशको एकमात्र राष्ट्रिय अन्तर्देशीय नौकायन संस्थान पटनाको गायघाटमा स्थित छ। '''स्थानीय यातायात''' - पटना सहरको सार्वजनिक यातायात मुख्यतः नगर बस, औटोरिक्शा र साइकिल रिक्शामा आश्रित छ। लगभग ३० किलोमीटर लामो र ५ किलोमीटर चौडा राज्यको राजधानीलाई यातायातको आवश्यकहरू मुख्यरूपबाट औटोरिक्शा (जसलाई ''टेम्पो'' पनि भनिन्छ) नै पूरा गर्छं। स्थानीय भ्रमण हेतु टैक्सी सेवा उपलब्ध छ, जुन निजी मालिकहरूद्धारा सञ्चालित मंहगो साधन हो। नगर बस सेवा केही इलाकोको लागि उपलब्ध छ तर त्यसको सेवा र समयसारणी भरोसा गर्न लायक छैन। नगरको मुख्य मार्ग अशोक राजपथ टेम्पो, साइकिल-रिक्शा तथा निजी दुई पाङ्ग्रे र चार पाङ्ग्रे वाहनहरूको कारण संधै जामको शिकार भै रहन्छ। == आर्थिक स्थिति == प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन। == दर्शनीय स्थल == * '''अगम कुआ''' – मौर्य वंशको शासक सम्राट अशोकको कालको एउटा कुआ गुलजारबाग स्टेशनको नजीकै अवस्थित छ। नजीकै नै स्थित एउटा मन्दिर स्थानीय मानिसहरूको विवाहको लागि मह्त्वपूर्ण स्थल हो। * '''कुम्रहेर''' - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ। * '''बेगू हज्जामको मस्जिद''' सन् १४८९ मा बङ्गालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित * '''पत्थरको मस्जिद'' - [[जहाँगीर]]को छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ। * '''शेरशाहको मस्जिद''' अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो। * '''पादरीको महल''' - सन १७७२ मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च [[बङ्गाल]]को नवाब [[मीर कासिम]] तथा ब्रिटिस [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ईस्ट इन्डिया कम्पनी]]को बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।। * '''[[खुदाबख्श ल्याएब्रेरी]]''' अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्। * '''किला हाउस (जालान हाउस)''' दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी सङ्ग्रहेलय छ। [[File:Harmandir Patna.jpg|thumb|left|150px|हरमन्दिर साहेब, पटना सिटी]] * '''तख्त श्रीहरमन्दिर''' पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम [[गुरू गोविन्द सिंह]]को जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री [[तेगबहादुर]] पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ। * '''महावीर मन्दिर''' संकटमोचन रामभक्त हनुमान [[मन्दिर]] [[पटना जंक्शन]]को ठीक बाहिर बनेको छ। न्यू मार्किटमा बनेको मस्जिदसँग खडा यो मन्दिर हिंदू-मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। * '''[[गान्धी मैदान]]''' वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनीतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्त्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्। * '''गोलघर''' १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने [[गङ्गा नदी|गंगा]] र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ। * '''गान्धी सङ्ग्रहालय''' गोलघरको अगाडि बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा [[महात्मा गान्धी|महात्मा गान्धी]]को स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब सङ्ग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित [[चाणक्य विधि विश्वविद्धालय]]को अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ। * '''श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र''' गान्धी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो। * '''[[पटना सङ्ग्रहेलय]]''' जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो। * '''ताराघर''' सङ्ग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गान्धी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ। * '''सदाकत आश्रम''' - देशरत्न [[राजेन्द्र प्रसाद]]को कर्मभूमि। * '''सञ्जय गान्धी जैविक उद्धान''' - राज्यपालको सरकारी निवास राजभवनको पछाडी अवस्थित [[जैविक उद्धान]] सहरको फोक्सो हो। विज्ञान प्रेमियहरूलाई लागि यो जन्तु तथा वानस्पतिक अनुसन्धानको केन्द्र हो। व्यायाम गर्नेहरू तथा पिकनिकको लागि यो मन लाग्दो स्थल हो। ** '''दरभंगा हाउस''' यसलाई नवलखा भवन पनि भन्छन्ं। यसको निर्माण दरभंगाको महाराज कामेश्वर सिंहले गराएका थिए। गङ्गाको तटमा अवस्थित यस प्रासादमा पटना विश्वविद्धालयको स्नातकोत्तर विभागहरूको कार्यालय छ। यसको परिसरमा एउटा काली मन्दिर पनि छ जहाँ राजा आफू अर्चना गर्ने गर्थे। === पटनाको नजिक=== * [[आरा]] * [[बोध गया]] * [[वैशाली]] * [[नालन्दा|नालंदा]] * [[पावापुरी]] * [[राजगीर]] * [[हाजीपुर]] * [[मनेर]] == शिक्षा == [[अनुग्रह नारायण सिँह कलेज]] पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्। == सन्दर्भ == {{reflist}} == बाहिरका लिङ्कहरू == * [http://bstdc.bih.nic.in/Patna.htm बिहार राज्यको पर्यटन विभाग (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140918091228/http://bstdc.bih.nic.in/patna.htm |date=2014-09-18 }} * [http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html पटनाको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314003727/http://www.indev.nic.in/spicmacay/patna.html |date=2005-03-14 }} == तस्वीर पञ्जिका == <gallery perrow="4" widths="143px" heights="125px> Image:Secretariat Building patna.JPG|विधान सभा Image:Patna-ganga.jpg | [[Mahatma Gandhi Setu]] on [[Ganga]], Patna Image:Village and Pagoda below Patna Azimabad, on the Ganges - British Library X757(11).jpg | [[Vishkomann Tower]] Image:Patnahighcourt.jpg | [[Patna High Court]] Image:Kargil Chowraha.jpg | [[Kargil Chowk]] Image: patna_Golghar.jpg | [[Golghar]] Image: Patnamuseum1.JPG | [[Patna Museum]] (Jadughar) Image: Patna_Transport.jpg | Parivahan Bhawan Image:Kumhrar.jpg | [[Kumhrar]]'s "80 pillar Hall" Image: Hardmandir patna.jpg | [[Takht Shri Patna Sahib]] Image: GangacollectorateGhat.JPG | View of river [[Ganga]] from Collectorate Ghat Image: ShivsagarRamgoolamStatueInPatna.JPG | Sri [[Seewoosagur Ramgoolam]] Statue Image: Darbhanga house.JPG | Darbhanga House at Kali Ghat Image: Giraffe at patna zoo.JPG | Giraffe at [[Patna Zoo]] Image:Moin-Ul-Haque Stadium.JPG| [[Moin Ul Haque Stadium]] Image: S K Memorial Hall.JPG | [[Shri Krishna Memorial Hall]] </gallery> == स्रोत्र == * "Patna," Microsoft® Encarta® Encyclopedia २००१ {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} {{Commonscat|Patna}} [[श्रेणी:राज्यको राजधानी]] [[श्रेणी:बिहार]] [[श्रेणी:पटना]] bga0et9bek1kv4cv9cgbeyzvss6c05t 0 12295 1361887 1346940 2026-06-15T05:09:01Z Bishaldev100 28807 /* अन्य संस्कृतिहरूमा प्रभाव */ 1361887 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|विष्णुको घोडाको टाउको भएको अवतार}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Hayagreeva.jpg | name = हयग्रीव | Sanskrit_transliteration = | affiliation = [[वैष्णव सम्प्रदाय]] | god_of = ज्ञानका देवता<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-8RTZcjg9awC&dq=Hayagriva+God+of+wisdom&pg=PA255 | title=The Development of Hinduism | isbn=9781438228204 | last1=Ninan | first1=M. M. | date=23 June 2008 | publisher=Madathil Mammen Ninan }}</ref> | mantra = ''ज्ञानानन्दमयं देवं निर्मल स्फटिकाकृतिम् / आधारं सर्वविद्यानां हयग्रीवं उपास्महे //'' | weapon = [[सुदर्शन चक्र]], [[पाञ्चजन्य]] | consort = [[लक्ष्मी]] | abode = [[वैकुण्ठ]] | other_names = हयशीर्ष | caption = हयग्रीवको चित्र, [[नटराज मन्दिर, चिदम्बरम]] }} '''हयग्रीव''' एक [[हिन्दु]] देवता र भगवान [[विष्णु]]का अश्व-शिर अवतार हुन्। यस अवतारको मुख्य उद्देश्य हयग्रीव नामक एक [[दानव]] (कश्यप र दनुका वंशज) को वध गर्नु थियो, जसको टाउको घोडाको र शरीर मानिसको थियो।<ref>{{Cite web|title=The Hare Krsnas - Battles of Vishnu Avatars - Ajnana / Hayagriva|url=https://www.harekrsna.com/philosophy/associates/demons/vishnu/ajnana.htm|access-date=2021-11-15|website=www.harekrsna.com}}</ref> == पौराणिक कथा == पौराणिक कथा अनुसार, सृष्टिको समयमा मधु र कैटभ नामक दुई दानवहरूले [[ब्रह्मा]]बाट [[वेद]]हरू चोरी गरेका थिए र ती वेदहरू पुन: प्राप्त गर्न भगवान विष्णुले हयग्रीवको रूप धारण गरेका थिए। अर्को एउटा कथा अनुसार, सृष्टिको समयमा विष्णुले हयग्रीव स्वरूपमा नै वेदहरूको सङ्कलन गरेका थिए। [[भागवत पुराण]]को १०औँ स्कन्ध, ४०औँ अध्यायमा हयग्रीवलाई विष्णुका अवतारहरूको सूचीमा राखिएको छ। उक्त ग्रन्थमा, [[अक्रूर]]ले [[यमुना]]मा स्नान गर्ने क्रममा दर्शन पाउँदा गरेको प्रार्थनामा हयग्रीवको नाम उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=Srimad Bhagavatam: Canto 10 - Chapter 40 |url=https://bhagavata.org/canto10/chapter40.html |access-date=2021-11-15 |website=bhagavata.org}}</ref> == उपासना == हयग्रीवको उपासनाको उत्पत्तिका बारेमा अनुसन्धानहरू भएका छन्, जसका केही प्रारम्भिक प्रमाणहरू सन् १०० ईसा पूर्वका भेटिन्छन्,<ref>{{cite book|author=T. Volker|title=The Animal in Far Eastern Art: And Especially in the Art of the Japanese Netzsuke, with References to Chinese Origins, Traditions, Legends, and Art|publisher=BRILL|year=1950|page=102}}</ref> जुन समयमा मानिसहरूले घोडाको गति, शक्ति र बुद्धिमत्ताका लागि यसको पूजा गर्थे।<ref>{{cite book|title=Mārg̲, Volume 43|page=77}}Originally from = University of Michigan</ref> [[वैखानस]], [[श्री वैष्णव सम्प्रदाय|श्री वैष्णव]] र [[द्वैत वेदान्त]] परम्पराहरूमा हयग्रीव एक प्रमुख देवता हुन्। धार्मिक वा सांसारिक कुनै पनि विषयको अध्ययन सुरु गर्दा उनको आशीर्वाद लिने गरिन्छ। पूर्णिमा ([[श्रावण]] शुक्ल पूर्णिमा—उहाँको अवतार भएको दिन) र [[नौरथा|नारात्रि]] पर्वको नवौँ दिन [[महानवमी]]का अवसरमा उनको विशेष पूजा गरिन्छ। == अन्य संस्कृतिहरूमा प्रभाव == सन् २०१५ को वृत्तचित्र शृङ्खला, ''द क्रिचर्स अफ फिलिपिन्स मिथोलोजी'' मा [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्वी एसिया]]मा हिन्दु धर्मको विस्तार र हयग्रीवको चित्रणको खोजी गरिएको छ। हयग्रीवको स्वरूपले नै फिलिपिन्सको पौराणिक कथामा रहेको घोडाको टाउको भएको आत्मा, [[तिकबालाङ]]को वर्तमान स्वरूपलाई प्रभावित गरेको अनुमान गरिएको छ।<ref>Clark, Jordan "Tikbalang: The Horse Demon" Episode 01, ''Creatures Of Philippine Mythology'' (2015) https://www.youtube.com/watch?v=gRUSBSJ39KY</ref> [[मङ्गोलिया]]मा फेला परेको 'नियोर्निथिसियन' डाइनोसरको एक विलुप्त वंशको नाम ''[[हयग्रीव (डाइनोसर)|हयग्रीव]]'' राखिएको छ। यो नाम उक्त डाइनोसरको घोडाको जस्तो लामो [[खप्पर]] र मङ्गोलियाको बौद्ध कलामा देखिने हयग्रीव देवताको स्वरूपसँग सम्बन्धित छ।<ref>{{Cite journal|last1=Makovicky|first1=Peter J.|last2=Kilbourne|first2=Brandon M.|last3=Sadleir|first3=Rudyard W.|last4=Norell|first4=Mark A.|date=9 May 2011|title=A new basal ornithopod (Dinosauria, Ornithischia) from the Late Cretaceous of Mongolia|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02724634.2011.557114|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|language=en|volume=31|issue=3|pages=626–640|doi=10.1080/02724634.2011.557114|bibcode=2011JVPal..31..626M |s2cid=86257644|issn=0272-4634|url-access=subscription}}</ref> == हयग्रीव दानव == हयग्रीव दानव [[कश्यप]] र दनुका पुत्र थिए। उनी [[दानव (हिन्दु धर्म)|दानवहरू]]का प्रथम शासक बनेका थिए। हिन्दु धर्मग्रन्थहरूका अनुसार, जब [[विष्णु]]ले [[वेद]]हरूको सिर्जना गरी [[ब्रह्मा]]लाई सुम्पिन्छन्, [[शिव]]ले [[मनु (हिन्दु धर्म)|मनु]] र उनकी पत्नी बाहेकका सबै मानवता भ्रष्ट भएको भन्दै उनीहरूलाई विनाश गर्ने निर्णय गर्छन्। जब हयग्रीवले मानव जाति दानवहरू भन्दा महान् हुनेछन् भन्ने कुरा थाहा पाउँछन्, उनले मानिसहरूलाई वेद प्राप्त गर्नबाट रोक्ने योजना बनाउँछन्। ब्रह्मा अनुपस्थित भएको समयमा हयग्रीव [[सत्यलोक]] पुग्दै वेदहरू (जो ४ बालकको स्वरूपमा थिए) को ध्यान खिच्न घोडाको रूप धारण गर्छन्। उनले वेदहरूलाई ब्रह्माले किन उनीहरूलाई मानव जातिसम्म पुर्‍याउनुको सट्टा आफ्नै लोकमा राखेका छन् भनी सोध्छन्। उनीहरूको कुरा सुनेपछि हयग्रीवले हाँस्दै ब्रह्माको नियतका बारेमा उनीहरूलाई झुक्याउँदै ब्रह्माले उनीहरूलाई आफ्नै लागि मात्र राख्न चाहेको बताउँछन्। त्यसपछि वेदहरूलाई ती दानवले कैद गर्छन्। लगत्तै, विष्णुले आफ्नो [[मत्स्य अवतार|मत्स्य स्वरूप]] धारण गर्छन् र मनुलाई शिवले पठाउने महाजलप्रलयबाट कसरी बच्ने भन्ने निर्देशन दिन्छन्। त्यसपछि [[विष्णु]]ले [[मत्स्य]] रूपमै हयग्रीवको वध गरि जलप्रलय सकिएपछि मनुलाई हस्तान्तरण गर्नका लागि वेदहरूलाई मुक्त गर्छन्।<ref>{{Cite web|last=corvusfugit|date=2017-08-13|title=2.2 mya: Matsya and the Asura Hayagriva|url=https://corvusfugit.com/2017/08/13/2-2-mya-matsya-and-the-asura-hayagriva/|access-date=2021-11-15|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Who was Hayagriva, why did he steal the four Vedas and how did Lord Vishnu eliminate him?|url=https://www.timesnownews.com/spiritual/religion/article/who-was-hayagriva-why-did-he-steal-the-four-vedas-and-how-did-lord-vishnu-eliminate-him/594693|access-date=2021-11-15|website=www.timesnownews.com|date=21 May 2020 |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{अवतार}} {{हिन्दु धर्म}} [[श्रेणी:पौराणिक पात्रहरू]] [[श्रेणी:भगवान विष्णुका अवतारहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु धर्ममा घोडाहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु धर्ममा प्राणी]] 8rzdajmqwh1wi3cvupm19g0kvtc1gk3 0 12553 1361825 1361794 2026-06-14T15:06:47Z Biplab Anand 13653 सुधार गरियो 1361825 wikitext text/x-wiki {{अनाथ|date=जुन २०१४}} {{Infobox international football competition | tourney_name = फिफा विश्वकप | year = २०१० | other_titles = फिफा विश्वकप दक्षिण अफ्रिका २०१० | image = 2010 FIFA World Cup logo.svg.png | size = 200px | caption = २०१० फिफा विश्वकप आधिकारिक लोगो | country = दक्षिण अफ्रिका | dates = ११ जुन-११ जुलाई (३१ दिन) | confederations = ६ | num_teams = ३२ | venues = १० | cities = ९ | champion = स्पेन | count = १ | second = नेदरल्यान्ड | third = जर्मनी | fourth = उरुग्वे | matches = 64 | goals = 145 | attendance = {{#expr: +84490 + 64100 + 31513 + 55686 + 38646 + 30325 + 38833 + 62660 + 83465 + 30620 + 62869 + 23871 + 37034 + 54331 + 32664 + 62453 + 42658 + 82174 + 31593 + 35370 + 38294 + 45573 + 64100 + 62010 + 34812 + 38074 + 26643 + 38229 + 84455 + 63644 + 34872 + 54386 + 33425 + 39415 + 61874 + 38891 + 35827 + 36893 + 37836 + 83391 + 53412 + 34850 + 63093 + 27967 + 34763 + 62712 + 41958 + 28042 + 30597 + 34976 + 40510 + 84377 + 61962 + 54096 + 36742 + 62955 + 40186 + 84017 + 64100 + 55359 + 62479 + 60960 + 36254 + 84490}} <!-- Top scorers signifies goals only and does not take into account assists. It is not golden boot or any other award. The players are listed alphabetically by family name. This has been discussed on this article's talk page. Please do not modify the order without gaining consensus there first. --> | top_scorer = {{flagicon|URU}} [[डिएगो फोर्लान]]<br />{{flagicon|GER}} [[थोमस मुलर]]<br />{{flagicon|NED}} [[वेस्ली स्नेइडर|वेस्ले स्नाइडर]]<br />{{flagicon|ESP}} [[डेभिड भिया|डेविड भिया]]<br />(प्रत्येकद्वारा ५ गोल)<ref>{{cite web |title=Players - Top goals |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/statistics/players/goals.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> <!-- Top scorers signifies goals only and does not take into account assists. It is not golden boot or any other award. The players are listed alphabetically by family name. This has been discussed on this article's talk page. Please do not modify the order without gaining approval there first. --> | player = {{flagicon|URU}} [[डिएगो फोर्लान]]<ref name="golden_ball">{{cite web |title=Adidas Golden Ball |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenball/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | goalkeeper = {{flagicon|ESP}} [[इकर कासियास|इकर क्यासिलास]]<ref name="golden_glove">{{cite web |title=Adidas Golden Glove |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/goldenglove/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | young_player = {{flagicon|GER}} [[थोमस मुलर]]<ref name="young_player">{{cite web |title=Hyundai Best Young Player |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/awards/bestyoungplayer/index.html |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |accessdate=6 July 2012 }}</ref> | prevseason = [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६]] | nextseason = [[२०१४ फिफा विश्वकप|२०१४]] }} चारवर्षको पर्खाइपछि जोहानेसवर्गको सकर-सिटी रङ्गशालामा ११ जून (२८ जेठ) स्थानीय समय अनुसार अपरान्ह चारबजे भएको आयोजक दक्षिण अफ्रिका (द.अफ्रिका) र मेक्सिको बीचको खेलबाट १९औँ विश्वकप फुटबलको साइत भयो। पहिलो पटक अफ्रिकी महाद्वीपले पाएको आयोजनाको दिन नजीकिँदै जाँदा यसको खर्च, परिणाम, प्रभाव र प्रतिफलको जोडघटाउ जोडतोडमा भएको थियो। ३२ राष्ट्रको बहुप्रतीक्षित यस भिडन्तलाई रङ्गशालामै पुगेर या टेलिभिजनमा हेर्न विश्वभरका करोडौं फूटबलप्रेमीको अधैर्य बिच सन् १९९५ को रग्वी विश्वकप र २००३ को विश्वकप क्रिकेटको सफल आयोजना गरेको द. अफ्रिकाले यस महाकुम्भलाई अफ्रिका महाद्वीपकै गौरव बढाउने अवसरको उपयोग गर्न सफल भयो। अफ्रिकी सपना द.अफ्रिकाले १९औँ विश्वकपलाई अविस्मरणीय बनाउन तीन वर्षकै अवधिमा उत्तरी डर्बनमा नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र ६४ खेलका लागि सरदर ५६ हजार दर्शक क्षमताका दस वटा भव्य रङ्गशाला तयार पारेको थियो। प्रतियोगिताका पूर्वाधार निर्माण र यसका अन्य परियोजनामा करिब ३.७ अर्ब अमेरिकी डलर खर्चको जोहो उसले गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय फूटबल महासङ्घ (फिफा)ले पनि पुरस्कार, टिम र तयारीका लागि करिब ८० करोड डलरभन्दा बढी खर्च गरेको छ। फूटबलको महाकुम्भसँगै जोडिएर आउने पर्यटनबाट रु.२०० अर्ब र व्यापारबाट रु.८० अर्ब आम्दानी गर्ने अनुमान र खेल अवधिमा करिब चार लाख पर्यटक औसत १८ दिने बसाइका लागि दक्षिण अफ्रिका भित्रिने अनुमान गरिएको थियो। तयारीको अधिकांश खर्च आयोजक राष्ट्रले बेहोरे पनि आम्दानीमा फिफाको एकाधिकार रहने चलन छ, जसको पुष्टि रु.२२५ अर्बभन्दा बढी आम्दानी गर्ने उसको घोषित लक्ष्यबाटै हुन्छ। यसबाट आइलाग्ने अवगालबाट जोगिन उसले द.अफ्रिकालाई तयारीका लागि १० करोड डलर सहयोग गर्ने जनाएको थियो प्रतियोगितामा गरिएको लगानीबाट चालू आर्थिक वर्षमा द.अफ्रिकाको आर्थिक वृद्धिदर ३ प्रतिशतबाट ३.५ प्रतिशतमा उक्लिने अनुमान अनुसार यो विश्वकपले सम्पूर्ण अफ्रिकी महाद्वीपकै अर्थतन्त्र, सामाजिक विकास र राजनीतिलाई समेत गति दिएको छ। त्यस कारण, यस महाद्वीपका द.अफ्रिका, अल्जेरिया, घाना, क्यामरुन, आइभरी कोष्ट, नाइजेरिया जस्ता द्वन्द्वको पीडा खेपेका मुलुकहरूका लागि यो विश्वकप सहभागिताबाहेक राष्ट्रिय र क्षेत्रीय मेलमिलापको अवसर पनि भयो। त्यही भएर अफ्रिकी महाद्वीपमा विश्व कप भित्र्याउन [[नेल्सन मन्डेला|नेल्सन मण्डेला]] स्वयंले विशेष लबिङ गरेका थिए। ==डिजिटल विश्वकपका दाबेदार== [[फेसबुक]] र [[ट्विटर]]को सामाजिक सञ्जालबाट छिनछिनमा गरिएको विश्वकप-अपडेट यसपटकको फूटबल महाकुम्भको नयाँ आयाम हो। जर्मनीमा सम्पन्न पछिल्लो संस्करणताका यी विद्युतीय सञ्जालहरू उदाउँदो अवस्थामा थिए, जसले वितेका चार वर्षमा आश्चर्यजनक प्रभुत्व जमाइसकेको थियो। दैनिक ५ करोड सूचना आदानप्रदान हुने ट्वीटरमार्फत प्रतियोगिता चलिरहँदा सेकेण्डभरमा लाखौं सन्देश फूटबल फ्यानहरूबीच ट्वीट भएको अनुमान छ। ४० करोडभन्दा बढी सक्रिय प्रयोगकर्ता छन्, फेशबुकका। त्यसमाथि छ, १६ लाखभन्दा बढी प्रयोगकर्ता भएको फिफाको आफ्नै सञ्जाल द क्लब। विश्वकप शुरु भएको निमेषभरमै इन्टरनेटको अर्को लोकप्रिय सञ्जाल युट्युबमार्फत अपलोड गरिएको भिडियोहरू संसारकै लागि आकर्षण थियो। रेफ्रीका विवादास्पद निर्णय हुन् वा आकर्षक गोल वा पेनाल्टी, संसारभरका दर्शकले युट्युबमार्फत दोहोर्‍याई तेहर्‍याई हेरेर प्रतिक्रिया दिएका थिए। यसैगरी, विभिन्न कम्पनीहरूले उपलब्ध गराउने थ्री-डी संस्करणका प्रत्यक्ष म्याचहरूले फूटबलप्रेमीहरूलाई पलभरमै अर्कै संसारमा हुत्याइदियो। फिफाले जोहानेसवर्ग, डर्बन, केपटाउन र पोर्ट एलिजावेथका पाँच रङ्गशालामा हुने २५ म्याचलाई थ्री-डी भर्सनमा प्रसारण गरेको थियो। ==छनौट भइसकेका राष्ट्रहरू== सन् २००९ अक्टोबरमा भएको [[फिफा]]को ड्रमा परेका ३२ टिमहरू <ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/ranking/lastranking/gender=m/fullranking.html FIFA |title=Rankings shown are those in May 2010, but the rankings used for selecting the seven non-host seeds were those of October 2009 |publisher=Espn Fc |date=4 October 2009 |accessdate=July 2010}}</ref> यस टुर्नामेन्टमा छनौट भएका छन्। {{col begin}} {{col-4}} ;[[एसियाइ फुटबल सङ्गठन|एसियाइ फुटबल सङ्गठन (AFC)]] (४) * {{fb|AUS}}&nbsp;(२०) * {{fb|JPN}}&nbsp;(४५) * {{fb|PRK}}&nbsp;(१०५) * {{fb|KOR}}&nbsp;(४७) ;[[अफ्रिकी फुटबल सङ्घ|अफ्रिकी फुटबल सङ्घ (CAF)]] (६) * {{fb|ALG}}&nbsp;(३०) * {{fb|CMR}}&nbsp;(१९) * {{fb|CIV}}&nbsp;(२७) * {{fb|GHA}}&nbsp;(३२) * {{fb|NGA}}&nbsp;(२१) * {{fb|RSA}}&nbsp;(८३)&nbsp;(आयोजक) {{col-4}} ;[[उत्तर, मध्य अमेरिका र कैरीबियन फुटबल सङ्घ|उत्तर, मध्य अमेरिका र कैरीबियन फुटबल सङ्घ (CONCACAF)]] (३) * {{fb|HON}}&nbsp;(३८) * {{fb|MEX}}&nbsp;(१७) * {{fb|USA}}&nbsp;(१४) ;[[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ (CONMEBOL)]] (५) * {{fb|ARG}}&nbsp;(७) * {{fb|BRA}}&nbsp;(१) * {{fb|CHI}}&nbsp;(१८) * {{fb|PAR}}&nbsp;(३१) * {{fb|URU}}&nbsp;(१६) ;[[ओशेनिया फुटबल सङ्घ]] (१) * {{fb|NZL}}&nbsp;(७८) {{col-4}} ;[[यूरोपीय फुटबल सङ्घहरूको सङ्घ|यूरोपीय फुटबल सङ्घहरूको सङ्घ (UEFA)]] (१३) * {{fb|DEN}}&nbsp;(३६) * {{fb|ENG}}&nbsp;(८) * {{fb|FRA}}&nbsp;(९) * {{fb|GER}}&nbsp;(६) * {{fb|GRE}}&nbsp;(१३) * {{fb|ITA}}&nbsp;(५) * {{fb|NED}}&nbsp;(४) * {{fb|POR}}&nbsp;(३) * {{fb|SRB}}&nbsp;(१५) * {{fb|SVK}}&nbsp;(३४) * {{fb|SVN}}&nbsp;(२५) * {{fb|ESP}}&nbsp;(२) * {{fb|SUI}}&nbsp;(२४) {{col-4}}<!-- This map should not be removed as it is shows the status of qualification by failed or not enter--> [[चित्र:2010 world cup qualification.png|thumb|350px|{{legend|#000cff|राष्ट्र विश्वकपका लागि छनौट}} {{legend|#ffb400|राष्ट्र छनौट नसकेका}} {{legend|black|राष्ट्र सफल नभएका}} {{legend|#ababab|फिफा सदस्य नभएका राष्ट्र}}]] {{col end}} ==म्याच हुने स्थान== सन् २०१० को विश्वकपको लागि [[फिफा]]द्वारा सन् २००६ मार्च १७ मा [[दक्षिण अफ्रिका]]का ११ वटा शहर निर्धारित गरिएको छ जुन हुन् [[ब्लोमफोन्टेन]], [[केप टाउन]],[[डरबन]], [[जोहानेसबर्ग]](२ स्थानमा), [[किमबर्ले]],[[क्लर्क्सडोर्प]], [[ओर्कने]], [[पोलोकवेन]],[[पोर्ट एलिजाबेथ]], [[प्रिटोरिया]] तथा [[रस्टेनबर्ग]]।<ref>{{cite web|url=http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=0&Board=EarthSports&Number=944685&fpart=&PHPSESSID=|title=2010 Soccer World Cup Fan Parks & 2010 Host Cities|publisher=Google Earth Community|date=29 October 2007|accessdate=1 December 2011 <!--DASHBot-->}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602083938/http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php?Cat=0&Board=EarthSports&Number=944685&fpart=&PHPSESSID= |date=2 June 2008 }}</ref> प्रतियोगिताको फाइनल खेल [[सकर सिटी]],[[जोहानेसबर्ग]]मा हुनेछ। <center> {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=25%| [[जोहानेसबर्ग]] !width=25%| [[केप टाउन]] !width=25%| [[डरबन]] !width=25%| [[जोहानेसबर्ग]] |- | [[सकर सिटी]]{{ref|1|1}}<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=5007759/index.html |title=Soccer City Stadium – Johannesburg |work=FIFA.com |publisher=FIFA| accessdate= 1 December 2011 <!--DASHBot-->}}</ref> | [[केप टाउन स्टेडियम]]{{ref|1|2}} | [[मोसेस मभिदा स्टेडियम]]{{ref|3|3}} | [[एलिस पार्क स्टेडियम]] |- | <small>{{Coord|26|14|5.27|S|27|58|56.47|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=सकर सिटी}}</small> | <small>{{Coord|33|54|12.46|S|18|24|40.15|E|region:ZA-WC_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=केप टाउन स्टेडियम}}</small> | <small>{{Coord|29|49|46|S|31|01|49|E|type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=मोसेस मभिदा स्टेडियम}}</small> | <small>{{Coord|26|11|51.07|S|28|3|38.76|E|type:landmark|display=inline|name=एलिस पार्क स्टेडियम}}</small> |- | क्षमता: '''84,490'''<!--This is the actual capacity for the tournament--> | क्षमता: '''64,100''' | क्षमता: '''62,760''' | क्षमता: '''55,686''' |- | [[चित्र:Soccer City 2010 jun 10 4.jpg|200px]] | [[चित्र:Cape Town Stadium wza2.jpg|200px]] | [[चित्र:FIFA World Cup 2010 South Korea Nigeria 2.jpg|200px]] | [[चित्र:Slovenia - USA at FIFA World Cup 2010 (3).jpg|200px]] |- ! [[प्रिटोरिया]] !rowspan=5 colspan=2|{{location map+ |South Africa |float=none |width=375 |places= {{location map~ |South Africa |lat=-26.234797 |long=27.982353 |label=[[जोहानेसबर्ग]]|position=bottom}} {{location map~ |South Africa |lat=-29.829444 |long=31.030278 |label= [[डरबन]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-33.903461 |long=18.411153 |label=[[केप टाउन]] |position=right}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.753333 |long=28.186944 |label=&nbsp; &nbsp; [[प्रिटोरिया]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-33.937778 |long=25.598889 |label=<br/>[[पोर्ट एलिजाबेथ|पोर्ट&nbsp;एलिजाबेथ]] |position=right}} {{location map~ |South Africa |lat=-29.117292 |long=26.208847 |label=[[ब्लोमफोन्टेन]] |position=left}} {{location map~ |South Africa |lat=-23.924689 |long=29.468765 |label=[[पोलोकवेन]] |position=top}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.5786 |long=27.1607 |label=[[रस्टेनबर्ग]] |position=left}} {{location map~ |South Africa |lat=-25.46172 |long=30.929689 |label=&nbsp; &nbsp; [[नेल्सप्रुइट]] |position=top}}}} ! [[पोर्ट एलिजाबेथ]] |- | [[लोफ्टस भर्सफेल्ड स्टेडियम]] | [[नेल्सन मण्डेला बे स्टेडियम]] |- | <small>{{Coord|25|45|12|S|28|13|22|E|type:landmark|display=inline|name=Loftus Versfeld Stadium}}</small> | <small>{{Coord|33|56|16|S|25|35|56|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=Nelson Mandela Bay Stadium}}</small> |- | क्षमता: '''42,858''' | क्षमता: '''42,486''' |- | [[चित्र:Loftus Versfeld Stadium.jpg|200px]] | [[चित्र:Nelson Mandela Stadium in Port Elizabeth.jpg|200px]] |- ! [[पोलोकवेन]] ! [[नेल्सप्रुइट]] ! [[ब्लोमफोन्टेन]] ! [[रस्टेनबर्ग]] |- | <small> {{Coord|23.924689|S|29.468765|E|format=dms|region:ZA_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=Peter Mokaba Stadium}}</small> | <small>{{Coord|25.46172|S|30.929689|E|format=dms |region:ZA_type:landmark_source:ptwiki |display=inline|name=Mbombela Stadium}}</small> | <small>{{Coord|29|07|02.25|S|26|12|31.85|E|type:landmark|display=inline|name=Free State Stadium}}</small> | <small>{{Coord|-25.5786|27.1607|display=inline|format=dms|type:landmark_scale:3000|name=Royal Bafokeng Stadium}}</small> |- | [[पिटर मोकाबा स्टेडियम]] | [[बोम्बेला स्टेडियम]] | [[फ्री स्टेट स्टेडियम]] | [[रोयल बफोकेंङ्ग स्टेडियम]] |- | क्षमता: '''41,733''' | क्षमता: '''40,929''' | क्षमता: '''40,911''' | क्षमता: '''38,646''' |- | | [[चित्र:FIFA World Cup 2010 Italy New Zealand.jpg|200px]] | | [[चित्र:Royal Bafokeng Stadium, Phokeng.jpg|200px]] |}</center> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == यी पनि हेर्नुहोस == * [[विश्वकप फुटबल २०१० का खेलहरू]] * [[विश्वकप फुटबल २०१० का खेलाडीहरू]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० रेफ्री विवाद]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० सर्वश्रेष्ठ खेलाडी|फिफा विश्वकप - २०१० सर्वश्रेष्ठ खेलाडी]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० खेलाडी नामावली]] * [[फिफा विश्वकप - २०१० का निराशाजनक प्रदर्शनी]] * [[फिफा विश्वकप - २०१०को अर्थशास्त्र]] * [[फिफा|फिफा (FIFA)]] * [[फिफा विश्वकप]] * [[फिफा विश्वकपहरू]] {{Commonscat|FIFA World Cup 2010}} [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] b98xyf130fn74yxuiuemh7p4m575hou 0 13122 1361886 1303753 2026-06-15T05:08:47Z Bishaldev100 28807 /* शारिरिक वनोट */ 1361886 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = चितुवा |caption = जङ्गलमा चितुवा |fossil_range = Late [[Pliocene]] or Early [[Pleistocene]] to Recent | status = NT | status_system = iucn3.1 | status_ref =<ref name=iucn>{{IUCN |assessors=Henschel, P., Hunter, L., Breitenmoser, U., Purchase, N., Packer, C., Khorozyan, I., Bauer, H., Marker, L., Sogbohossou, E., Breitenmoser-Würsten, C. |year=2008 |id=15954 |taxon=Panthera pardus |version=2012.2}}</ref> | trend = down | image = Leopard africa.jpg | regnum = [[जनावर|जन्तु]] जगत | phylum = [[Chordate|हाड भएका]] | classis = [[स्तनधारी प्राणी]] | ordo = [[मांसाहारी]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Panthera]]'' | species = '''''P. pardus''''' | binomial = ''Panthera pardus'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | range_map = Leopard distribution.gif | range_map_caption = Range of the leopard, former (red), uncertain (yellow), highly fragmented (light green), and present (dark green) | synonyms = ''Felis pardus'' <small>[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758</small> | subdivision_ranks = [[Subspecies]] | subdivision = 9 but see [[#Distribution of subspecies|text]] }} [[File:Leopard.ogv|चितुवा|thumb]] '''चितुवा''' [[:en:Pathera paradus|(Panthera pardus)]] फेलिडी परिवार अन्तर्गत पर्ने यो जङ्गली जनावर [[:en:Big cat|"Big Cat"]] समुहमा [[बाघ]], [[सिंह]] र जगुआर पछिको चौथो ठूलो जनावर हो। कुनै समय पूर्वी र दक्षिणी एसिया र अफ्रिकाका भूभागहरू साइबेरिया देखि दक्षिण अफ्रिका सम्म पाइने यो जनावर वासस्थानको अभाव र अवैद्य शिकार संगै अस्तित्व संकटको सङ्घारमा पुगेको छ। वर्तमान अवस्थामा मुख्यगरी [[अफ्रिका]]को सहारा क्षेत्रमा सिमित भएको यो जनावर [[पाकिस्तान]], [[भारत]], [[श्रीलङ्का]], [[नेपाल]], [[मलेसिया|मलेशिया]] र [[चीन|चिन]]मा केही सङ्ख्यामा पाइन्छ। दिन प्रतिदिन घट्दै गइरहेको यसको सङ्ख्याका कारण यो जनावरलाई पनि '''[[:en:IUCN|IUCN]]'''ले लोपुन्मुख् जनावरको सुचिमा सुचिक्रित् गरेको छ। ==शारिरिक वनोट== फेलिडी परिवारका अन्य जनावरको तुलनामा चितुवाको खुट्टा केही छोटो भएपनि यसको जीऊ केही लामो र [[खप्पर]] केही ठूलो हुन्छ। झट्ट हेर्दा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] तिर पाइने जगुआर जस्तै देखिएपनि यो केही सानो र छरितो शरीरको हुन्छ। यसको शरीरमा हुने पाटाहरू पनि जगुआरको जस्तै देखिन्छन् तर चितुवाको शरीरका पाटाहरू केही बाक्लो अनि साना हुन्छन् र जगुआरको शरीरमा जस्तो केन्द्रिक्रित पाटाहरू पनि हुदैनन्। शरीरमा यस्ता पाटाहरू नभई पूर्ण रूपमा कालो रङ्ग भएका चितुवाहरूलाई प्यान्थर भन्ने गरीन्छ। शिकार गर्ने अवसरहरूलाई राम्रो उपयोगगर्ने क्षमताका कारण चितुवा एक सफल शिकारीको रूपमा चिनिन्छ। वासस्थानमा राम्रो अनुकुलन क्षमता, ५८ किमी प्रति घण्टाको रफ्तारमा दौडने क्षमता र तुलनात्मक रूपमा निकै ठूला शरीर भएका शिकारलाई समेत सजिलै बोकेर रूखमा चढ्नसक्ने क्षमताका कारण शिकारको मामलामा अन्य जनावर भन्दा चितुवा निपुण मानिन्छ। आफूले समाउन सक्ने र शिकार गर्नसक्ने जुनसुकै जनावरलाई पनि यो जनावरले आफ्नो आहार बनाउने गर्दछ। चितुवाको वासस्थान समशितोष्ण जङ्गलहरू देखि मरुभूमिसम्म फैलिएको छ। ==फोटो ग्यालेरी== [[File:Leopard3.jpg|thumb|[[भारतीय चितुवा]] (''Panthera pardus fusca'')]] [[File:Panthera pardus japonensis JdP.jpg|thumb|चिनीय चितुवा (''Panthera pardus japonensis'')]] [[File:Namibie Etosha Leopard 01edit.jpg|thumb|अफ्रिकन चितुवा(''Panthera pardus pardus'')]] ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Panthera}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{जनावरहरू}} [[श्रेणी:नेपालमा पाइने जनावरहरू]] [[श्रेणी:वन्यजन्तु]] c91np9wmyqjg2nkykob79ixi6jm16jq 0 17901 1361904 1355802 2026-06-15T06:38:56Z पर्वत सुवेदी 31224 /* इतिहास */ 1361904 wikitext text/x-wiki {{Use British English|date=March 2023}} {{Use dmy dates|date=March 2024}} {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 250 | image1 = Portrait of Prithivi Narayan Shah.jpg | alt1 = पृथ्वीनारायण शाहको चित्र | image2 = Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg | alt2 = गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाहको चित्र | image3 = King Tribhuvan (cropped).png | alt3 = त्रिभुवनको तस्वीर | image4 = Mahendra Bir Bikram Shah.jpg | alt4 = महेन्द्रको तस्वीर | image5 = Birendra Bir Bikram Shah.jpg | alt5 = वीरेन्द्रको तस्वीर | image6 = Gyanendra 01.jpg | alt6 = ज्ञानेन्द्रको तस्वीर | footer = बायाँबाट दायाँ, माथिबाट तल: (क) [[पृथ्वीनारायण शाह]], जसले हालको नेपाल देशको एकीकरण प्रक्रिया सुरु गरे; (ख) [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको शासनकालमा बेलायतीले नेपालमाथि आक्रमण गरी [[सुगौली सन्धि]]मा हस्ताक्षर गर्न बाध्य पारे, जसले वर्तमान सीमाना निर्धारण गर्‍यो; (ग) [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह|त्रिभुवन]], जसले [[राणा शासन]]को अन्त्य गरी राजतन्त्रलाई नाममात्रको बनाइदिए; (घ) [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह|महेन्द्र]], जसले राजाको प्रत्यक्ष शासन सुरु गरी [[पञ्चायत (नेपाल)|पञ्चायत व्यवस्था]] लागू गरे; (ङ) [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]], जसले देशलाई [[संवैधानिक राजतन्त्र]] बनाए; (च) [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]], जो पदच्युत भए र नेपालको अन्तिम राजा बने। }} [[नेपालका राजा|नेपालका राजाहरू]] [[शाह वंश]]का सदस्य थिए जसले [[नेपाल अधिराज्य]]मा वि.सं. १८०० देखि २०६५ सालमा यसको विघटन नहुँदासम्म शासन गरे। यद्यपि, वि.सं. १९०३ देखि [[२००७ सालको क्रान्ति|२००७–२००८ को क्रान्ति]] सम्म देश वास्तवमा [[वंशाणुगत]] [[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]हरूबाट [[राणा वंश]]ले शासित थियो, जसले शाह राजालाई नाममात्रको बनाइदिएको थियो।<ref>{{Cite book |last1=J. Demy |first1=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=vt-vDwAAQBAJ&q=Rana+dynasty+figurehead&pg=PA328 |title=Religion and Contemporary Politics: A Global Encyclopedia [2 volumes] |last2=M. Shaw |first2=Jeffrey |date=19 September 2019 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-4408-3933-7 |location= |pages=328 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153607/https://books.google.com/books?id=vt-vDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA328&dq=Rana+dynasty+figurehead&hl=en|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}</ref> वि.सं. २०४७ नोभेम्बरमा, [[२०४६ सालको जनआन्दोलन|जनआन्दोलन]]पछि नयाँ [[नेपालको संविधान|संविधान]] अंगीकार गरियो र देश [[संवैधानिक राजतन्त्र]] बन्यो।<ref>{{Cite book |last=Momen |first=Md Nurul |url=https://books.google.com/books?id=t7wIEAAAQBAJ&q=1990+Nepalese+revolution&pg=PA158 |title=Building Sustainable Communities |publisher=Springer Nature |year= 2020|isbn=978-981-15-2393-9 |location= |pages=158 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153533/https://books.google.com/books?id=t7wIEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA158&dq=1990+Nepalese+revolution&hl=en|url-status=live}}</ref> राजतन्त्रलाई २०६५ जेठ १५ गते [[पहिलो नेपाली संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]]ले [[राजतन्त्रको उन्मूलन|उन्मूलन]] गरी देशलाई [[सङ्घीय गणतन्त्र|सङ्घीय]] [[संसदीय गणतन्त्र]] घोषणा गर्‍यो, जुन २०६२/६३ को [[२०६२/६३ को जनआन्दोलन|लोकतन्त्र आन्दोलन]]को परिणामस्वरूप भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Deposed Nepal king surrenders crown |url=http://www.theguardian.com/world/2008/jun/11/nepal|access-date=25 November 2020 |website=The Guardian |date=11 June 2008 |language=en|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125155056/https://www.theguardian.com/world/2008/jun/11/nepal|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 May 2008 |title=Nepalese celebrate opening of new era and end of monarchy (Published 2008) |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/05/28/world/asia/28iht-nepal.4.13283900.html|access-date=25 November 2020 |issn=0362-4331|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125155135/https://www.nytimes.com/2008/05/28/world/asia/28iht-nepal.4.13283900.html|url-status=live}}</ref> ==इतिहास== ===एकीकरण र विस्तार=== [[पृथ्वीनारायण शाह]] आफ्ना पिता [[नरभूपाल शाह]]को मृत्युपछि वि.सं. १८०० मा [[गोरखा राज्य]]को राजा बने।<ref name=":0" /> उनले वि.सं. १८०१ मा [[नुवाकोटको युद्ध|नुवाकोटमा आक्रमण]] गरेर नेपालको स्थापना गरे, जसले हालको नेपालको [[नेपालको एकीकरण|एकीकरण प्रक्रिया]] सुरु गर्‍यो।<ref>{{Cite book |last=Devi |first=Sanasam Sandhyarani |url=https://books.google.com/books?id=KP6pCQAAQBAJ&q=Invasion+of+Nuwakot&pg=PA10 |title=India Nepal Relations: Historical, Cultural and Political Perspective |date=28 December 2011 |publisher=Vij Books India Pvt Ltd |isbn=978-93-82573-35-7 |location= |pages=10 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153609/https://books.google.com/books?id=KP6pCQAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA10&dq=Invasion+of+Nuwakot&hl=en|url-status=live}}</ref> ३१ वर्षभन्दा बढी शासन गरेपछि शाहको वि.सं. १८३२ पुस २७ मा मृत्यु भयो; उनको शासनकालको अन्त्यसम्ममा उनले नुवाकोट, [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]], र [[काठमाडौँ उपत्यका|नेपाल उपत्यका]]माथि विजय प्राप्त गरिसकेका थिए।<ref>{{Cite book |last=Bhattarai |first=Krishna P. |url=https://books.google.com/books?id=-aArqOqBGBQC&q=Prithvi+Narayan+Shah+death&pg=PA38 |title=Nepal |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-0523-9 |location= |pages=38–39 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153728/https://books.google.com/books?id=-aArqOqBGBQC&pg=PA38|url-status=live}}</ref> पृथ्वीनारायणको मृत्युपछि उनका छोरा [[प्रतापसिंह शाह]] राजा नियुक्त भए।<ref>{{Cite book |last=Aryal |first=Krishna Raj |url=https://books.google.com/books?id=2Hk5AQAAIAAJ |title=Monarchy in the Making of Nepal |date=1975 |publisher=Aryal |isbn= |location= |pages=51 |language=en |asin=B0006CNNJW|access-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153538/https://books.google.com/books?id=2Hk5AQAAIAAJ&newbks=0&hl=en|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}</ref> उनको २६ वर्षको उमेरमा वि.सं. १८३४ मा अकालमै मृत्यु भयो; सोही दिन उनका छोरा [[रणबहादुर शाह]] आफ्नी आमा [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र राज्यलक्ष्मी]] र पछि काका [[बहादुर शाह]]को संरक्षकत्वमा राजा बने।<ref>{{Cite book |last=Parajulee |first=Ramjee P. |url=https://books.google.com/books?id=9RsLR6OsEx0C&pg=PA28 |title=The Democratic Transition in Nepal |date=2000 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-8476-9577-5 |location= |pages=28–29 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153535/https://books.google.com/books?id=9RsLR6OsEx0C&pg=PA28|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Adhikari |first=Indra |url=https://books.google.com/books?id=CVLeCQAAQBAJ&pg=PA54 |title=Military and Democracy in Nepal |date=12 June 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-58906-8 |location= |pages=54 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153539/https://books.google.com/books?id=CVLeCQAAQBAJ&pg=PA54=en|url-status=live}}</ref> पछि रणबहादुरले राजीनामा दिए र उनका [[जायज|अवैध]] छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] राजा बने।{{refn|group=note|राजाले आफ्नो अवैध छोरालाई उत्तराधिकारी बनाउने शपथ लिएर [[मैथिल ब्राह्मण]] विधवा [[कान्तवती देवी|कान्तवती झा]]सँग विवाह गरे। रणबहादुर शाहका कान्तवतीसँग विवाह गर्नुअघि दुई पत्नी र छोराछोरी थिए।<ref>{{Cite web |last=Rajopadhyaya |first=Alish |date=8 August 2020 |title=Rana Bahadur Shah: This 'insane' king of Nepal was also an example of social reforms |url=https://english.onlinekhabar.com/rana-bahadur-shah-this-insane-king-of-nepal-was-an-example-of-social-reforms.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216165408/https://english.onlinekhabar.com/rana-bahadur-shah-this-insane-king-of-nepal-was-an-example-of-social-reforms.html|archive-date=16 December 2020|access-date=16 December 2020 |website=OnlineKhabar |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite book |last=Gregson |first=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=AfwNAQAAMAAJ |title=Massacre at the Palace: The Doomed Royal Dynasty of Nepal |date=5 June 2002 |publisher=Miamax |isbn=978-0-7868-6878-0 |location= |pages=44 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153540/https://books.google.com/books?id=AfwNAQAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को जन्ममा उनलाई युवराज घोषित गरियो; उनको जन्मको एक वर्षभित्र कान्तवतीलाई [[क्षयरोग]] लाग्यो र, गीर्वाणलाई राजा भएको हेर्नको लागि, रणबहादुरले राजीनामा दिए र आफ्नी पहिलो पत्नी [[राजराजेश्वरी देवी|राजराजेश्वरी]]लाई संरक्षक बनाए।<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=Kow5AAAAIAAJ |title=Rolamba |date=1985 |publisher=Joshi Research Institute |isbn= |location= |pages=16 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153536/https://books.google.com/books?id=Kow5AAAAIAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><ref name="Nepal: Growth of a Nation">{{Cite book |last=Stiller |first=Ludwig F. |url=https://books.google.com/books?id=PnZuAAAAMAAJ |title=Nepal: Growth of a Nation |date=1993 |publisher=Human Resources Development Research Center |isbn= |location= |pages=39 |language=en |asin=B0000CQTQ3|access-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194529/https://books.google.com/books?id=PnZuAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|archive-date=24 November 2020|url-status=live}}</ref>}} गीर्वाणको शासनकालमा [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] भयो, जुन वि.सं. १८७३ मा [[सुगौली सन्धि]]मा हस्ताक्षरसँगै अन्त्य भयो, जसको परिणामस्वरूप नेपालले आफ्नो एक तिहाइ भूभाग गुमायो।<ref>{{Cite book |last=Śreshṭha |first=Buddhi Nārāyaṇa |url=https://books.google.com/books?id=W31uAAAAMAAJ |title=Border Management of Nepal |date=2003 |publisher=Bhumichitra |isbn=978-99933-57-42-1 |location= |pages=30 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153600/https://books.google.com/books?id=W31uAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> राजाको [[बिफर]] लागेर वि.सं. १८७३ मङ्सिर ५ मा मृत्यु भयो।<ref name=":4">{{Cite book |last=Shreshtha |first=Chuda Bahadur |url=https://books.google.com/books?id=wZFuAAAAMAAJ |title=Nepal, Coping with Maoist Insurgency |date=2004 |publisher=Chetana Lokshum |isbn=978-99946-31-88-9 |location= |pages=282 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194535/https://books.google.com/books?id=wZFuAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> ===राणा शासन=== [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] तीन वर्षको उमेरमा आफ्नी सौतेनी हजुरआमा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललिता त्रिपुरासुन्दरी देवी]] र प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को संरक्षकत्वमा पिताको उत्तराधिकारी बने।<ref>{{Cite book |last=Digby |first=William |url=https://books.google.com/books?id=8zwQAAAAYAAJ&pg=PA32 |title=A Friend in Need, 1857; Friendship Forgotten, 1887: An Episode in Indian Foreign Office Administration |date=1890 |publisher=Indian Political Agency |isbn=978-1103767182 |location= |pages=32 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153603/https://books.google.com/books?id=8zwQAAAAYAAJ&pg=PA32|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}</ref> उनले आफूले [[राज्यलक्ष्मी देवी]]को सल्लाहमा मात्र नेपालको शासन गर्ने घोषणा गरे र आफ्नो सम्पूर्ण अधिकार उनलाई सुम्पिदिए, जसले वि.सं. १९०३ मा [[कोत पर्व]] निम्त्यायो।<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Mahendra Man |url=https://books.google.com/books?id=wRdBDwAAQBAJ&pg=PT90 |title=Forever Incomplete: The Story of Nepal |date=30 June 2013 |publisher=SAGE Publishing India |isbn=978-81-321-1805-3 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153540/https://books.google.com/books?id=wRdBDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT90&dq=Rajendra+Bikram+Shah+Rajya+Lakshmi+Devi&hl=en|url-status=live}}</ref> कोत पर्वपछि, [[जङ्गबहादुर राणा]] सत्तामा आए र वास्तविक रूपमा देशमा शासन गरे र राणा वंश सुरु गरे, जसले एक शताब्दीभन्दा बढी शासन गर्‍यो।<ref>{{Cite book |last1=Kosinski |first1=L. A. |url=https://books.google.com/books?id=tGiSBAAAQBAJ&pg=PA112 |title=Population Redistribution and Development in South Asia |last2=Elahi |first2=K. M. |date=6 December 2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-94-009-5309-3 |location= |pages=112 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153540/https://books.google.com/books?id=tGiSBAAAQBAJ&pg=PA112|url-status=live}}</ref> अर्को वर्ष, जङ्गबहादुरले राजेन्द्रलाई [[हनुमान ढोका]]मा थुने र उनका छोरा [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] राजा बने।<ref name="A Comprehensive History of Nepal-China Relations Up to 1955 A.D">{{Cite book |last=Manandhar |first=Vijay Kumar |url=https://books.google.com/books?id=ZXduAAAAMAAJ |title=A Comprehensive History of Nepal-China Relations Up to 1955 A.D. |date=2004 |publisher=Adroit Publishers |isbn=978-81-87392-45-3 |location= |pages=234 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194531/https://books.google.com/books?id=ZXduAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> उनका अधिकार सीमित थिए; उनको वि.सं. १९३८ मा मृत्यु भयो, आफ्ना जेठा छोरा [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य]]को मृत्युको तीन वर्षपछि।<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=UIgRAQAAMAAJ |title=Chambers's Encyclopaedia |date=1959 |publisher=G. Newnes |isbn=978-1343836129 |location= |pages=276 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153542/https://books.google.com/books?id=UIgRAQAAMAAJ|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}</ref> सुरेन्द्रका नाति [[पृथ्वीवीर विक्रम शाह]] राजा बने, तर आफ्ना हजुरबुबा जस्तै, उनका पनि धेरै अधिकार थिएनन्।<ref>{{Cite book |last1=Aryal |first1=I. R. |url=https://books.google.com/books?id=-nRuAAAAMAAJ |title=A New History of Nepal |last2=Dhungyal |first2=T. P. |date=1970 |publisher=Voice of Nepal; [distributor: Educational Enterprise |isbn= |location= |pages=184 |language=en |asin=B0000CQPYF|access-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153542/https://books.google.com/books?id=-nRuAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}</ref> पृथ्वीवीरको ३६ वर्षको उमेरमा अकालमै मृत्यु भयो, र उनका पाँच वर्षीय छोरा [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह|त्रिभुवन]] उनको उत्तराधिकारी बने।<ref>{{Cite book |last=Steinberg |first=S. |url=https://books.google.com/books?id=pNjMDQAAQBAJ&pg=PA1235 |title=The Statesman's Year-Book 1962: The One-Volume ENCYCLOPAEDIA of all nations |date=27 December 2016 |publisher=Springer |isbn=978-0-230-27091-6 |location= |pages=1235 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153618/https://books.google.com/books?id=pNjMDQAAQBAJ&pg=PA1235|url-status=live}}</ref> ===सत्तामा पुनरागमन र पञ्चायत युग=== वि.सं. २००७ मा, त्रिभुवन राणाहरूलाई सत्ताबाट हटाउने अभियानमा [[काठमाडौँ]]स्थित [[भारतीय राजदूतावास, काठमाडौँ|भारतीय राजदूतावास]]मा निर्वासित भए; प्रतिक्रियास्वरूप, राणा सरकारले त्रिभुवनका नाति [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]]लाई नेपालको नयाँ राजा नाम गर्‍यो।<ref name="auto">{{Cite book |last=Gautama |first=Rājeśa |url=https://books.google.com/books?id=dyaKAAAAMAAJ |title=Nepali Congress |date=2005 |publisher=Adroit Publishers |isbn=978-81-87392-61-3 |location= |pages=355 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194607/https://books.google.com/books?id=dyaKAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> राणाहरूसँगको पारस्परिक सहमतिपछि त्रिभुवन नेपाल फर्के (जसले उनीहरूको शासन अन्त्य गर्‍यो) र वि.सं. २००८ मा पुनः राजाको रूपमा राज्याभिषेक गरियो।<ref>{{Cite book |last=Tuladhar |first=Daman Raj |url=https://books.google.com/books?id=Qe8cAAAAMAAJ |title=Contemporary Nepal, 1945-1955 |date=1980 |publisher=Laxmi Publications |isbn= |location= |pages=22 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153552/https://books.google.com/books?id=Qe8cAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> त्रिभुवनको मृत्युपछि, वि.सं. २०१२ मा [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह|महेन्द्र]] राजा बने।<ref>{{Cite book |last=Liu |first=Siyuan |url=https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ&pg=PA278 |title=Routledge Handbook of Asian Theatre |date=5 February 2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-27886-3 |location= |pages=278 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153733/https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ&pg=PA278|url-status=live}}</ref> वि.सं. २०१७ मा, उनले [[२०१७ सालको कू|कू]] गरे र दलविहीन राजनीतिक प्रणाली, [[पञ्चायत (नेपाल)|पञ्चायत]] लागू गरे।<ref name=":1" /> वि.सं. २०२९ मा, एक शिकार कार्यक्रमको क्रममा, महेन्द्रलाई हृदयघात भयो, र उनका छोरा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]ले राजगद्दी सम्हाले; [[वीरेन्द्रको राज्याभिषेक|उनको राज्याभिषेक वि.सं. २०३२ मा]] भयो, पिताको मृत्युको दुई वर्षपछि।<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=su9IAQAAMAAJ&pg=PA4 |title=Background Notes, Nepal |date=1984 |publisher=U.S. Department of State, Bureau of Public Affairs, Office of Public Communication, Editorial Division |isbn= |location= |pages=4 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153922/https://books.google.com/books?id=su9IAQAAMAAJ&pg=PA4|url-status=live}}</ref><ref name="NYT">{{Cite news |last=Weinraub |first=Bernard |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual (Published 1975) |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html|access-date=26 November 2020 |issn=0362-4331|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html|url-status=live}}</ref> ===संवैधानिक राजतन्त्र र उन्मूलन=== वि.सं. २०४६ मा, नेपालमा प्रजातन्त्र समर्थक दङ्गा भयो, जसको परिणामस्वरूप देश [[संवैधानिक राजतन्त्र]] बन्यो।<ref>{{Cite book |last1=Bentley |first1=Tom |url=https://books.google.com/books?id=9lZ02NA_aAsC&pg=PA173 |title=Monarchies: What are King and Queens For? |last2=Wilsdon |first2=James |date=2002 |publisher=Demos |isbn=978-1-84180-039-4 |location= |pages=173 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153744/https://books.google.com/books?id=9lZ02NA_aAsC&pg=PA173|url-status=live}}</ref> वि.सं. २०५८ जेठ १९ मा, [[दरबार हत्याकाण्ड|नेपाली राजपरिवारको सामूहिक गोलीकाण्डमा हत्या]] भयो, जसमा राजा पनि समावेश थिए, र सरकारले वीरेन्द्रका छोरा [[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र]]लाई दोषी नाम दियो।<ref name=":12" /> दीपेन्द्रले आफैंलाई गोली हानेपछि कोमामा गए र कोमामै हुँदा राजा घोषित गरिए; उनको तीन दिनपछि अस्पतालमा मृत्यु भयो।<ref name="The Greater Game: India's Race with Destiny and China">{{Cite book |last=Praagh |first=David Van |url=https://books.google.com/books?id=kCI4492cHTEC&q=Dipendra+Bir+Bikram&pg=PA315 |title=The Greater Game: India's Race with Destiny and China |date=2003 |publisher=McGill-Queen's Press - MQUP |isbn=978-0-7735-2639-6 |location= |pages=18 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153556/https://books.google.com/books?id=kCI4492cHTEC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA315&dq=Dipendra+Bir+Bikram&hl=en|url-status=live}}</ref><ref name=":11" /> उनका काका ज्ञानेन्द्र पुनः राज्याभिषेक गरियो र उनको शासनकालमा [[माओवादी जनयुद्ध|नेपाली जनयुद्ध]]को बढ्दो द्वन्द्व देखियो।<ref>{{Cite news |title=Profile: Nepal's ex-king Gyanendra |language=en |date=11 June 2008 |publisher=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4225171.stm|url-status=live|access-date=26 November 2020|archive-date=23 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123182135/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4225171.stm}}</ref> वि.सं. २०६५ मा, ज्ञानेन्द्रले नेपालको राजाको रूपमा पद त्याग गरे र देश सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल बन्यो।<ref>{{Cite news |last=Sengupta |first=Somini |date=29 May 2008 |title=Nepal Reborn as a Republic (Published 2008) |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/05/29/world/asia/29nepal.html|access-date=26 November 2020 |issn=0362-4331|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126152410/https://www.nytimes.com/2008/05/29/world/asia/29nepal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Monk |first=Katie |date=9 June 2008 |title=Nepal hails a new republic |url=http://www.theguardian.com/world/2008/jun/09/nepal|access-date=26 November 2020 |website=The Guardian |language=en|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126152618/https://www.theguardian.com/world/2008/jun/09/nepal|url-status=live}}</ref> ==राजाहरू== {{Succession table monarch | name1 = '''[[पृथ्वीनारायण शाह]]''' | nickname1 = महान्<ref>{{Cite book |last=Rose |first=Leo E. |url=https://books.google.com/books?id=v07Vo3vAaKwC |title=Nepal; Strategy for Survival |date=1971 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-01643-9 |location= |pages=25 |language=en}}</ref> | native1 = {{lang|ne|पृथ्वीनारायण शाह}} | life1 = वि.सं. १७७९ पुस २७<ref>{{Cite web |title=People Observe Prithvi Jayanti |url=https://www.spotlightnepal.com/2018/01/11/people-observe-prithvi-jayanti/|access-date=24 November 2020 |website=SpotlightNepal |language=en|archive-date=11 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111162050/https://www.spotlightnepal.com/2018/01/11/people-observe-prithvi-jayanti/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hyolmo |first=Kunga |title=298th Prithvi Jayanti observed across the country (with photos) |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/84258/|access-date=24 November 2020 |website=My Republica |language=en|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124164920/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/84258/|url-status=live}}</ref> – वि.सं. १८३२ पुस २७ ({{ayd|1723|1|11|1775|1|11}})<ref name=":0">{{Cite book |last=Shrestha |first=Nanda R. |url=https://books.google.com/books?id=qZapDQAAQBAJ&q=nepal+%2211+january+1775%22&pg=PA23 |title=Historical Dictionary of Nepal |date=8 February 2017 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-7770-0 |location= |pages=23 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194607/https://books.google.com/books?id=qZapDQAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA23&dq=nepal+%2211+january+1775%22&hl=en|url-status=live}}</ref><ref name=":1" /> | reignstart1 = वि.सं. १८०० चैत २१<ref>{{Cite book |last=Bowman |first=John S. |url=https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&pg=PA396 |title=Columbia Chronologies of Asian History and Culture |date=5 September 2000 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-50004-3 |location= |pages=396 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153551/https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&pg=PA396|url-status=live}}</ref>{{refn|group=note|[[गोरखा राज्य]]को राजाको रूपमा<ref name="Bowman2000">{{Cite book |last=Bowman |first=John S. |url=https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&pg=PA396 |title=Columbia Chronologies of Asian History and Culture |date=5 September 2000 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-50004-3 |location= |pages=396 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153551/https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&pg=PA396|url-status=live}}</ref>}} | reignend1 = वि.सं. १८३२ पुस २७<br />({{ayd|1743|3|3|1775|1|11}})<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last=Pradhan |first=Kumar |url=https://books.google.com/books?id=2kxuAAAAMAAJ |title=The Gorkha Conquests: The Process and Consequences of the Unification of Nepal, with Particular Reference to Eastern Nepal |date=1991 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195627237 |location= |pages=124 |language=en}}</ref> | notes1 = [[नरभूपाल शाह]]का छोरा | family1 = [[शाह वंश|शाह]] | image1 = Prithvi Narayan Shah (oldest picture) (cropped).jpg | alt1 = मुकुट लगाएका एक राजा छेउतिर हेर्दै | name2 = '''[[प्रतापसिंह शाह]]''' | nickname2 = | native2 = {{lang|ne|प्रतापसिंह शाह}} | life2 = वि.सं. १८०८ वैशाख ३<ref name=":4" /> – वि.सं. १८३४ कात्तिक १ ({{ayd|1751|4|16|1777|11|17}})<ref name="Modern Nepal: 1769–1885">{{Cite book |last=Shaha |first=Rishikesh |url=https://books.google.com/books?id=Y3NuAAAAMAAJ |title=Modern Nepal: 1769–1885 |date=1990 |publisher=Riverdale Company |isbn=978-0-913215-64-7 |location= |pages=45 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194527/https://books.google.com/books?id=Y3NuAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart2 = वि.सं. १८३२ पुस २७<ref name=":2">{{Cite book |last=Driem |first=George van |url=https://books.google.com/books?id=zbofmgXoiH4C&q=nepal+%2211+january+1775%22&pg=PR24 |title=A Grammar of Limbu |date=20 July 2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-084681-2 |location= |pages=24 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194546/https://books.google.com/books?id=zbofmgXoiH4C&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PR24&dq=nepal+%2211+january+1775%22&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend2 = वि.सं. १८३४ कात्तिक १<br />({{ayd|1775|1|11|1777|11|17}})<ref name=":2" /> | notes2 = पृथ्वीनारायण शाहका छोरा | family2 = शाह | image2 = Pratap Singh Shah.jpg | alt2 = मुकुट लगाएका एक राजा छेउतिर हेर्दै | name3 = '''[[रणबहादुर शाह]]''' | nickname3 = | native3 = {{lang|ne|रण बहादुर शाह}} | life3 = वि.सं. १८३२ जेठ ११<ref name=":3">{{Cite book |last=Coleman |first=Arthur Percy |url=https://books.google.com/books?id=h7MhAQAAIAAJ |title=A special corps: the beginnings of Gorkha Service with the British |date=1999 |publisher=Pentland |isbn=978-1858216065 |location= |pages=15 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194538/https://books.google.com/books?id=h7MhAQAAIAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. १८६३ वैशाख १२ ({{ayd|1775|5|25|1806|4|25}})<ref>{{Cite book |last=Savada |first=Andrea Matles |url=https://books.google.com/books?id=6lCdRT8NCpUC |title=Nepal and Bhutan: Country Studies |date=1993 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |isbn=978-0-8444-0777-7 |location= |pages=19 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194543/https://books.google.com/books?id=6lCdRT8NCpUC&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart3 = वि.सं. १८३४ कात्तिक १<ref name=":3" /> | reignend3 = वि.सं. १८५५ फागुन २४<br />({{ayd|1777|11|17|1799|3|8}})<ref name="Nepal: Growth of a Nation" /><br />{{small|(''राजीनामा'')}} | notes3 = प्रतापसिंह शाहका छोरा | family3 = शाह | image3 = Rana Bahadur Shah.jpg | alt3 = मुकुट लगाएका एक युवा राजा | name4 = '''[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]''' | nickname4 = | native4 = {{lang|ne|गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह}} | life4 = वि.सं. १८५४ कात्तिक ३<ref>{{Cite book |last=Roy |first=Barun |url=https://books.google.com/books?id=y38eAgAAQBAJ&q=nepal+king+19+October+1797&pg=PA262 |title=Gorkhas and Gorkhaland |date=25 December 2012 |publisher=Barun Roy |isbn=978-981-07-8646-5 |location= |pages=262 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194550/https://books.google.com/books?id=y38eAgAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA262&dq=nepal+king+19+October+1797&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. १८७३ मङ्सिर ५ ({{ayd|1797|10|19|1816|11|20}})<ref name=":5">{{Cite book |last1=Yadav |first1=Alok Kumar |url=https://books.google.com/books?id=AWfvDwAAQBAJ&q=nepal+king++20+November+1816&pg=PA21 |title=Socio-Legal Impacts Of COVID-19: Comparative Critique of Laws in India and Nepal |last2=Jha |first2=Jivesh |date=6 July 2020 |publisher=Rajmangal Publishers |isbn=978-9390216024 |location= |pages=21 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194542/https://books.google.com/books?id=AWfvDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA21&dq=nepal+king++20+November+1816&hl=en|url-status=live}}</ref><ref name=":6">{{Cite book |last=Hopkins |first=Donald R. |url=https://books.google.com/books?id=z2zMKsc1Sn0C&q=nepal+king++20+November+1816&pg=PA150 |title=The Greatest Killer: Smallpox in History |date=15 September 2002 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-35168-1 |location= |pages=150 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194542/https://books.google.com/books?id=z2zMKsc1Sn0C&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA150&dq=nepal+king++20+November+1816&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart4 = वि.सं. १८५५ फागुन २४<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=qG0MAQAAMAAJ |title=Contributions to Nepalese studies |date=1985 |publisher=Institute of Nepal and Asian Studies, Tribhuvan University. |isbn= |location= |pages=182 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194544/https://books.google.com/books?id=qG0MAQAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><ref name="A Comprehensive History of Nepal-China Relations Up to 1955 A.D" /> | reignend4 = वि.सं. १८७३ मङ्सिर ५<br />({{ayd|1799|3|8|1816|11|20}})<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | notes4 = रणबहादुर शाहका छोरा | family4 = शाह | image4 = King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) (restoration) (cropped).jpg | alt4 = पहेँलो मुकुट लगाएका राजा | name5 = '''[[राजेन्द्र विक्रम शाह]]''' | nickname5 = | native5 = {{lang|ne|राजेन्द्र बिक्रम शाह}} | life5 = वि.सं. १८७० मङ्सिर १८<ref name=":4" /> – वि.सं. १९३८ असार २६ ({{ayd|1813|12|3|1881|7|10}})<ref name=":4" /> | reignstart5 = वि.सं. १८७३ मङ्सिर ५<ref>{{Cite book |last=Karmacharya |first=Ganga |url=https://books.google.com/books?id=6G5uAAAAMAAJ |title=Queens in Nepalese Politics: An Account of Roles of Nepalese Queens in State Affairs, 1775–1846 |date=2005 |publisher=Educational Publishing House |isbn=978-99946-33-93-7 |location= |pages=89 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194531/https://books.google.com/books?id=6G5uAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><ref name="Modern Nepal: 1769–1885" /> | reignend5 = वि.सं. १९०३ बैशाख ३०<br />({{ayd|1816|11|20|1847|5|12}})<ref>{{Cite book |last1=Kumar |first1=Satish |url=https://books.google.com/books?id=8e8DAAAAMAAJ |title=Rana Polity in Nepal; Origin and Growth |date=1967 |publisher=Asia Publishing House |isbn= |location= |pages=48 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194540/https://books.google.com/books?id=8e8DAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><br />{{small|(''राजीनामा'')}} | notes5 = गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाहका छोरा | family5 = शाह | image5 = King Rajendra Bikram Shah Deva.jpg | alt5 = पहेँलो मुकुट र गहना लगाएका राजा | name6 = '''[[सुरेन्द्र विक्रम शाह]]''' | nickname6 = | native6 = {{lang|ne|सुरेन्द्र बिक्रम शाह}} | life6 = वि.सं. १८८६ असोज/कात्तिक<ref>{{Cite book |last=Karki |first=Yuba Raj Singh |url=https://books.google.com/books?id=pBFuAAAAMAAJ |title=Nepal Almanac: A Book of Facts |date=1983 |publisher=Y.R.S. Karki |isbn= |location= |pages=41 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194607/https://books.google.com/books?id=pBFuAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. १९३८ जेठ ४ ({{ayd|1829|10|1|1881|5|17}})<ref name=":7">{{Cite book |last=C |first=Kaisher Bahadur K. |url=https://books.google.com/books?id=IO4cAAAAMAAJ |title=Nepal After the Revolution of 1950 |date=1977 |publisher=Sharada Prakashan Griha |isbn= |asin=B0006CSO6O |location= |pages=5 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194601/https://books.google.com/books?id=IO4cAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart6 = वि.सं. १९०३ बैशाख ३०<ref name="A Comprehensive History of Nepal-China Relations Up to 1955 A.D" /> | reignend6 = वि.सं. १९३८ जेठ ४<br />({{ayd|1847|5|12|1881|5|17}})<ref name=":7" /> | notes6 = राजेन्द्र विक्रम शाहका छोरा | family6 = शाह | image6 = King Surendra Bikram Shah 1 (cropped).jpg | alt6 = क्यामेरातिर हेरिरहेका एक राजा | name7 = '''[[पृथ्वीवीर विक्रम शाह]]''' | nickname7 = | native7 = {{lang|ne|पृथ्वी वीर बिक्रम शाह}} | life7 = वि.सं. १९३२ साउन २४<ref>{{Cite book |last=Bhattarai |first=Madan Kumar |url=https://books.google.com/books?id=ENFBAAAAYAAJ |title=Diplomatic History of Nepal, 1901–1929: A Critical Appraisal of Nepal-British India Relations |date=1990 |publisher=Madan Kumar Bhattarai |isbn=978-81-85304-11-3 |location= |pages=145 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194606/https://books.google.com/books?id=ENFBAAAAYAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=08YSAAAAIAAJ |title=The International Yearbook and Statesmen's Who's who |date=1953 |publisher=Kelly's Directories |isbn= |location= |pages=17 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194549/https://books.google.com/books?id=08YSAAAAIAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. १९६८ मङ्सिर २५ ({{ayd|1875|8|18|1911|12|11}})<ref name=":8">{{Cite book |last=Shrestha |first=Ramesh |url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ |title=Nepalese Coins & Bank Notes (1911 to 1955 Ce) |date=2007 |publisher=Kazi Madhusudan Raj Bhandary |isbn=978-9937-2-0034-9 |location= |pages=11 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194557/https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart7 = वि.सं. १९३८ जेठ ४<ref>{{Cite book |last=Mainali |first=Kashi Kanta |url=https://books.google.com/books?id=TG9uAAAAMAAJ |title=Political Dimensions of Nepal, 1885–1901 A.D. |date=2000 |publisher=R. Mainali |isbn=978-99933-50-10-1 |location= |pages=28 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194607/https://books.google.com/books?id=TG9uAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Scott-Keltie |first=J. |url=https://books.google.com/books?id=R9LMDQAAQBAJ&q=Prithvi+Bir+Bikram+Shah+17+May+1881&pg=PA1225 |title=The Statesman's Year-Book |date=27 December 2016 |publisher=Springer |isbn=978-0-230-27036-7 |location= |pages=1225 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194605/https://books.google.com/books?id=R9LMDQAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA1225&dq=Prithvi+Bir+Bikram+Shah+17+May+1881&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend7 = वि.सं. १९६८ मङ्सिर २५<br />({{ayd|1881|5|17|1911|12|11}})<ref name=":8" /> | notes7 = सुरेन्द्र विक्रम शाहका नाति | family7 = शाह | image7 = Prithvi Bir Bikram Shah standing (cropped).png | alt7 = क्यामेराको लागि पोज दिएको एक राजा | name8 = '''[[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]]'''<br />{{small|(''पहिलो शासनकाल'')}} | nickname8 = | native8 = {{lang|ne|त्रिभुवन वीर बिक्रम शाह}} | life8 = वि.सं. १९६३ असार १६<ref name=":8" /> – वि.सं. २०११ फागुन २९ ({{ayd|1906|6|30|1955|3|13}})<ref name=":9">{{Cite book |last=Lentz |first=Harris M. |url=https://books.google.com/books?id=D6HKAgAAQBAJ&q=Tribhuvan+of+Nepal+13+March+1955&pg=PA571 |title=Heads of States and Governments Since 1945 |date=4 February 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-26490-2 |location= |pages=571 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194556/https://books.google.com/books?id=D6HKAgAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA571&dq=Tribhuvan+of+Nepal+13+March+1955&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart8 = वि.सं. १९६८ मङ्सिर २५<ref>{{Cite book |last=Zahnd |first=Alexander |url=https://books.google.com/books?id=VRq4BAAAQBAJ&q=Tribhuvan+of+Nepal+11+December+1911&pg=PA421 |title=The Role of Renewable Energy Technology in Holistic Community Development |date=25 January 2014 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-319-03989-3 |location= |pages=421 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194609/https://books.google.com/books?id=VRq4BAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA421&dq=Tribhuvan+of+Nepal+11+December+1911&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend8 = वि.सं. २००७ कात्तिक २२<br />({{ayd|1911|12|11|1950|11|7}})<ref name=":9" /><br />{{small|(''निर्वासनमा गए'')}} | notes8 = पृथ्वीवीर विक्रम शाहका छोरा | family8 = शाह | image8 = King Tribhuvan (cropped).png | alt8 = सैनिक पोशाक लगाएका एक राजा | name9 = '''[[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]]'''<br />{{small|(''पहिलो शासनकाल'')}} | nickname9 = | native9 = {{lang|ne|ज्ञानेन्द्र वीर बिक्रम शाह}} | life9 = वि.सं. २००४ असार २३ – हाल<ref name=":11">{{Cite book |last1=East |first1=Roger |url=https://books.google.com/books?id=5VO4AwAAQBAJ&q=Gyanendra+7+July+1947&pg=PA375 |title=Profiles of People in Power: The World's Government Leaders |last2=Thomas |first2=Richard J. |date=3 June 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-63940-4 |location= |pages=375 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194619/https://books.google.com/books?id=5VO4AwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA375&dq=Gyanendra+7+July+1947&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart9 = वि.सं. २००७ कात्तिक २२<ref>{{Cite book |last=Gopal |first=Neeraj |url=https://books.google.com/books?id=mptHAAAAMAAJ |title=India and the Small Powers in South Asia: A Study in Indo-Nepalese Relations |date=1995 |publisher=RBSA Publishers |isbn=978-81-85813-49-3 |location= |pages=6 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194619/https://books.google.com/books?id=mptHAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend9 = वि.सं. २००७ पुस २४<br />({{ayd|1950|11|7|1951|1|7}})<ref name="auto"/><br />{{small|(''पद त्याग'')}} | notes9 = त्रिभुवन वीर विक्रम शाहका नाति | family9 = शाह | image9 = 2018.1.105(51-52) V (31945575448) (cropped).jpg | alt9 = चश्मा लगाएका एक राजा | name10 = '''[[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]]'''<br />{{small|(''दोस्रो शासनकाल'')}} | nickname10 = | native10 = {{lang|ne|त्रिभुवन वीर बिक्रम शाह}} | life10 = वि.सं. १९६३ असार १६<ref name=":8" /> – वि.सं. २०११ फागुन २९ ({{ayd|1906|6|30|1955|3|13}})<ref name=":9" /> | reignstart10 = वि.सं. २००७ पुस २४<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Raj Kumar |url=https://books.google.com/books?id=F54eAAAAMAAJ |title=The Himalayan Kingdoms in Indian Foreign Policy |date=1986 |publisher=Maitryee Publications |isbn= |location= |pages=92 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194625/https://books.google.com/books?id=F54eAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend10 = वि.सं. २०११ फागुन २९<br />({{ayd|1951|1|7|1955|3|13}})<ref name=":9" /> | notes10 = पृथ्वीवीर विक्रम शाहका छोरा | family10 = शाह | image10 = Tribhuvan 1937 (cropped).jpg | alt10 = सैनिक पोशाक लगाएका एक राजा | name11 = '''[[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]''' | nickname11 = | native11 = {{lang|ne|महेन्द्र वीर बिक्रम शाह}} | life11 = वि.सं. १९७७ जेठ २९<ref>{{Cite book |last=Amatya |first=Jagdish Man Singh |url=https://books.google.com/books?id=3Tg-AAAAMAAJ |title=Picturesque Nepal |date=1961 |publisher=Nepal., Ratna Pustak Bhandar |isbn= |location= |pages=1163 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194640/https://books.google.com/books?id=3Tg-AAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. २०२८ माघ १७ ({{ayd|1920|6|11|1972|1|31}})<ref name=":10">{{Cite book |last=Publications |first=Europa |url=https://books.google.com/books?id=f5wcH0abSQcC&q=31+January+1972+mahendra&pg=PA203 |title=A Political Chronology of Central, South and East Asia |date=2 September 2003 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-35680-4 |location= |pages=203 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194637/https://books.google.com/books?id=f5wcH0abSQcC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA203&dq=31+January+1972+mahendra&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart11 = वि.सं. २०११ फागुन २९<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Braj Kishore |url=https://books.google.com/books?id=4CAhAAAAMAAJ |title=Indo-Nepalese Relations, 1951–1972 |date=1973 |publisher=Vora |isbn= |location= |pages=53 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194648/https://books.google.com/books?id=4CAhAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend11 = वि.सं. २०२८ माघ १७<br />({{ayd|1955|3|13|1972|1|31}})<ref name=":10" /> | notes11 = त्रिभुवन वीर विक्रम शाहका छोरा | family11 = शाह | image11 = Mahendra Ratna 1957 (cropped).jpg | alt11 = मुकुट लगाएका एक राजा | name12 = '''[[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]]''' | nickname12 = | native12 = {{lang|ne|वीरेन्द्र वीर बिक्रम शाह}} | life12 = वि.सं. २००२ पुस १४<ref>{{Cite book |last=Goenka |first=Shyam |url=https://books.google.com/books?id=320MAQAAMAAJ |title=Memoirs of King Birendra |date=2001 |publisher=Goenka Publications |isbn=978-81-901011-1-0 |location= |pages=3 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194654/https://books.google.com/books?id=320MAQAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shaha |first=Rishikesh |url=https://books.google.com/books?id=I0duAAAAMAAJ |title=Three Decades and Two Kings (1960–1990): Eclipse of Nepal's Partyless Monarchic Rule |date=1990 |publisher=Sterling Publishers |isbn=9788120712171 |location= |pages=8 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194654/https://books.google.com/books?id=I0duAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. २०५८ जेठ १९ ({{ayd|1945|12|28|2001|6|1}})<ref name=":12">{{Cite news |last=Bearak |first=Barry |date=8 June 2001 |title=A Witness To Massacre in Nepal Tells Gory Details (Published 2001) |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/08/world/a-witness-to-massacre-in-nepal-tells-gory-details.html|access-date=24 November 2020 |issn=0362-4331|archive-date=1 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401042449/https://www.nytimes.com/2001/06/08/world/a-witness-to-massacre-in-nepal-tells-gory-details.html|url-status=live}}</ref><ref name=":13">{{Cite book |last1=Riaz |first1=Ali |url=https://books.google.com/books?id=Zgnqb4JJ8IMC&q=Birendra+massacre+:1+June+2001&pg=PA150 |title=Paradise Lost?: State Failure in Nepal |last2=Basu |first2=Subho |date=2007 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-7391-1426-1 |location= |pages=150 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194653/https://books.google.com/books?id=Zgnqb4JJ8IMC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA150&dq=Birendra+massacre+%3A1+June+2001&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart12 = वि.सं. २०२८ माघ १७{{refn|group=note|उनको आधिकारिक [[वीरेन्द्रको राज्याभिषेक|राज्याभिषेक]] वि.सं. २०३२ फागुन १२ मा भएको थियो।<ref name="NYT" />}}<ref name=":13" /> | reignend12 = वि.सं. २०५८ जेठ १९<br />({{ayd|1972|1|31|2001|6|1}})<ref name=":12" /><ref name=":13" /><br />{{small|(''[[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]]'')}} | notes12 = महेन्द्र वीर विक्रम शाहका छोरा | family12 = शाह | image12 = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | alt12 = चश्मा लगाएका एक राजा | name13 = '''[[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह]]''' | nickname13 = | native13 = {{lang|ne|दीपेन्द्र वीर बिक्रम शाह}} | life13 = वि.सं. २०२८ असार १३<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=s90MD22wtA4C |title=The International Who's Who: 1996–97 |last2=60th 96–97 |date=1996 |publisher=Europa Publications |isbn=978-1-85743-021-9 |location= |pages=17 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194659/https://books.google.com/books?id=s90MD22wtA4C&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. २०५८ जेठ २२ ({{ayd|1971|6|27|2001|6|4}})<ref name=":14">{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=cf02p05rc50C&q=Dipendra+4+June+2001&pg=PA385 |title=The World Factbook |date=2005 |publisher=Central Intelligence Agency |isbn=978-1-57488-942-0 |location= |pages=385 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194656/https://books.google.com/books?id=cf02p05rc50C&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA385&dq=Dipendra+4+June+2001&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart13 = वि.सं. २०५८ जेठ १९{{refn|group=note|[[दरबार हत्याकाण्ड]]पछि, कोमामा हुँदा शासन गरे।<ref name=":14" />}}<ref name="The Greater Game: India's Race with Destiny and China" /> | reignend13 = वि.सं. २०५८ जेठ २२<br />({{ayd|2001|6|1|2001|6|4}})<ref name=":14" /><br />{{small|(''[[दरबार हत्याकाण्ड|मस्तिष्क मृत घोषित]]'')}} | notes13 = वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहका छोरा | family13 = शाह | image13 = Crown Prince Dependra Bikram Shah Dev.jpg | alt13 = चश्मा लगाएका एक राजा | name14 = '''[[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]]'''<br />{{small|(''दोस्रो शासनकाल'')}} | nickname14 = | native14 = {{lang|ne|ज्ञानेन्द्र वीर बिक्रम शाह}} | life14 = वि.सं. २००४ असार २३ – हाल<ref name=":11" /> | reignstart14 = वि.सं. २०५८ जेठ २२<ref>{{Cite book |last=Vaughn |first=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=Vq5fBqC4xnkC&q=Gyanendra+4+June+2001&pg=PA5 |title=Nepal: Political Developments and Bilateral Relations with the United States |date=21 October 2012 |publisher=DIANE Publishing |isbn=978-1-4379-8848-2 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153605/https://books.google.com/books?id=Vq5fBqC4xnkC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA5&dq=Gyanendra+4+June+2001&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend14 = वि.सं. २०६५ जेठ १५<br />({{ayd|2001|6|4|2008|5|28}})<ref>{{Cite book |last=Heath-Brown |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=lDkUDgAAQBAJ&q=Gyanendra+28+May+2008&pg=PA875 |title=The Statesman's Yearbook 2016: The Politics, Cultures and Economies of the World |date=7 February 2017 |publisher=Springer |isbn=978-1-349-57823-8 |location= |pages=875 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194658/https://books.google.com/books?id=lDkUDgAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA875&dq=Gyanendra+28+May+2008&hl=en|url-status=live}}</ref><br />{{small|(''पदच्युत'')}} | notes14 = महेन्द्र वीर विक्रम शाहका छोरा | family14 = शाह | image14 = Gyanendra 01.jpg | alt14 = क्यामेरातिर हेरिरहेका एक राजा }} ==समयरेखा== {{#tag:timeline| ImageSize = width:1600 height:auto barincrement:35 PlotArea = top:20 bottom:30 right:100 left:30 AlignBars = justify DateFormat = yyyy Period = from:1800 till:2065 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1800 ScaleMinor = unit:year increment:10 start:1805 Colors = id:canvas value:rgb(1,1,1) id:m value:blue id:r value:green id:eon value:blue Backgroundcolors = canvas:canvas BarData = barset:Rulers bar:eon PlotData = align:center textcolor:black fontsize:40 mark:(line,black) width:45 shift:(0,-5) bar:eon color:eon width:10 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:Rulers from: 1800 till: 1832 color:m text:"[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वीनारायण]]" from: 1832 till: 1834 color:m text:"[[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]" from: 1834 till: 1855 color:m text:"[[रणबहादुर शाह|रणबहादुर]]" from: 1855 till: 1873 color:m text:"[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्ध]]" from: 1873 till: 1903 color:m text:"[[राजेन्द्र विक्रम शाह|राजेन्द्र]]" from: 1903 till: 1938 color:m text:"[[सुरेन्द्र विक्रम शाह|सुरेन्द्र]]" from: 1938 till: 1968 color:m text:"[[पृथ्वीवीर विक्रम शाह|पृथ्वी]]" from: 1968 till: 2007 color:m text:"[[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह|त्रिभुवन]]" from: 2007 till: 2008 color:m text:"[[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]]" from: 2008 till: 2011 color:m text:"[[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह|त्रिभुवन]]" from: 2011 till: 2028 color:m text:"[[महेन्द्र वीर विक्रम शाह|महेन्द्र]]" from: 2028 till: 2058 color:m text:"[[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]" from: 2058 till: 2058 color:m text:"[[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र]]" from: 2058 till: 2065 color:m text:"[[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]]" }} {{-}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका राष्ट्रप्रमुखहरूको सूची]] * [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची]] ==सन्दर्भहरू== ===टिप्पणीहरू=== {{reflist|group=note|30em}} ===उद्धरणहरू=== {{Reflist}} {{Nepal topics}} [[Category:नेपाल अधिराज्य]] [[Category:एसियाका राजतन्त्रहरूको सूची]] [[Category:नेपालको इतिहास सम्बन्धी सूचीहरू]] [[Category:नेपाली राजतन्त्र]] ro459bul898oiv8thfir2l7b09k4utm 1361905 1361904 2026-06-15T06:39:36Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1361905 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 250 | image1 = Portrait of Prithivi Narayan Shah.jpg | alt1 = पृथ्वीनारायण शाहको चित्र | image2 = Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg | alt2 = गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाहको चित्र | image3 = King Tribhuvan (cropped).png | alt3 = त्रिभुवनको तस्वीर | image4 = Mahendra Bir Bikram Shah.jpg | alt4 = महेन्द्रको तस्वीर | image5 = Birendra Bir Bikram Shah.jpg | alt5 = वीरेन्द्रको तस्वीर | image6 = Gyanendra 01.jpg | alt6 = ज्ञानेन्द्रको तस्वीर | footer = बायाँबाट दायाँ, माथिबाट तल: (क) [[पृथ्वीनारायण शाह]], जसले हालको नेपाल देशको एकीकरण प्रक्रिया सुरु गरे; (ख) [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको शासनकालमा बेलायतीले नेपालमाथि आक्रमण गरी [[सुगौली सन्धि]]मा हस्ताक्षर गर्न बाध्य पारे, जसले वर्तमान सीमाना निर्धारण गर्‍यो; (ग) [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह|त्रिभुवन]], जसले [[राणा शासन]]को अन्त्य गरी राजतन्त्रलाई नाममात्रको बनाइदिए; (घ) [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह|महेन्द्र]], जसले राजाको प्रत्यक्ष शासन सुरु गरी [[पञ्चायत (नेपाल)|पञ्चायत व्यवस्था]] लागू गरे; (ङ) [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]], जसले देशलाई [[संवैधानिक राजतन्त्र]] बनाए; (च) [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]], जो पदच्युत भए र नेपालको अन्तिम राजा बने। }} [[नेपालका राजा|नेपालका राजाहरू]] [[शाह वंश]]का सदस्य थिए जसले [[नेपाल अधिराज्य]]मा वि.सं. १८०० देखि २०६५ सालमा यसको विघटन नहुँदासम्म शासन गरे। यद्यपि, वि.सं. १९०३ देखि [[२००७ सालको क्रान्ति|२००७–२००८ को क्रान्ति]] सम्म देश वास्तवमा [[वंशाणुगत]] [[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]हरूबाट [[राणा वंश]]ले शासित थियो, जसले शाह राजालाई नाममात्रको बनाइदिएको थियो।<ref>{{Cite book |last1=J. Demy |first1=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=vt-vDwAAQBAJ&q=Rana+dynasty+figurehead&pg=PA328 |title=Religion and Contemporary Politics: A Global Encyclopedia [2 volumes] |last2=M. Shaw |first2=Jeffrey |date=19 September 2019 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-4408-3933-7 |location= |pages=328 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153607/https://books.google.com/books?id=vt-vDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA328&dq=Rana+dynasty+figurehead&hl=en|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}</ref> वि.सं. २०४७ नोभेम्बरमा, [[२०४६ सालको जनआन्दोलन|जनआन्दोलन]]पछि नयाँ [[नेपालको संविधान|संविधान]] अंगीकार गरियो र देश [[संवैधानिक राजतन्त्र]] बन्यो।<ref>{{Cite book |last=Momen |first=Md Nurul |url=https://books.google.com/books?id=t7wIEAAAQBAJ&q=1990+Nepalese+revolution&pg=PA158 |title=Building Sustainable Communities |publisher=Springer Nature |year= 2020|isbn=978-981-15-2393-9 |location= |pages=158 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153533/https://books.google.com/books?id=t7wIEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA158&dq=1990+Nepalese+revolution&hl=en|url-status=live}}</ref> राजतन्त्रलाई २०६५ जेठ १५ गते [[पहिलो नेपाली संविधान सभा|पहिलो संविधान सभा]]ले [[राजतन्त्रको उन्मूलन|उन्मूलन]] गरी देशलाई [[सङ्घीय गणतन्त्र|सङ्घीय]] [[संसदीय गणतन्त्र]] घोषणा गर्‍यो, जुन २०६२/६३ को [[२०६२/६३ को जनआन्दोलन|लोकतन्त्र आन्दोलन]]को परिणामस्वरूप भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Deposed Nepal king surrenders crown |url=http://www.theguardian.com/world/2008/jun/11/nepal|access-date=25 November 2020 |website=The Guardian |date=11 June 2008 |language=en|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125155056/https://www.theguardian.com/world/2008/jun/11/nepal|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 May 2008 |title=Nepalese celebrate opening of new era and end of monarchy (Published 2008) |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/05/28/world/asia/28iht-nepal.4.13283900.html|access-date=25 November 2020 |issn=0362-4331|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125155135/https://www.nytimes.com/2008/05/28/world/asia/28iht-nepal.4.13283900.html|url-status=live}}</ref> ==इतिहास== ===एकीकरण र विस्तार=== [[पृथ्वीनारायण शाह]] आफ्ना पिता [[नरभूपाल शाह]]को मृत्युपछि वि.सं. १८०० मा [[गोरखा राज्य]]को राजा बने।<ref name=":0" /> उनले वि.सं. १८०१ मा [[नुवाकोटको युद्ध|नुवाकोटमा आक्रमण]] गरेर नेपालको स्थापना गरे, जसले हालको नेपालको [[नेपालको एकीकरण|एकीकरण प्रक्रिया]] सुरु गर्‍यो।<ref>{{Cite book |last=Devi |first=Sanasam Sandhyarani |url=https://books.google.com/books?id=KP6pCQAAQBAJ&q=Invasion+of+Nuwakot&pg=PA10 |title=India Nepal Relations: Historical, Cultural and Political Perspective |date=28 December 2011 |publisher=Vij Books India Pvt Ltd |isbn=978-93-82573-35-7 |location= |pages=10 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153609/https://books.google.com/books?id=KP6pCQAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA10&dq=Invasion+of+Nuwakot&hl=en|url-status=live}}</ref> ३१ वर्षभन्दा बढी शासन गरेपछि शाहको वि.सं. १८३२ पुस २७ मा मृत्यु भयो; उनको शासनकालको अन्त्यसम्ममा उनले नुवाकोट, [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]], र [[काठमाडौँ उपत्यका|नेपाल उपत्यका]]माथि विजय प्राप्त गरिसकेका थिए।<ref>{{Cite book |last=Bhattarai |first=Krishna P. |url=https://books.google.com/books?id=-aArqOqBGBQC&q=Prithvi+Narayan+Shah+death&pg=PA38 |title=Nepal |date=2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-0523-9 |location= |pages=38–39 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153728/https://books.google.com/books?id=-aArqOqBGBQC&pg=PA38|url-status=live}}</ref> पृथ्वीनारायणको मृत्युपछि उनका छोरा [[प्रतापसिंह शाह]] राजा नियुक्त भए।<ref>{{Cite book |last=Aryal |first=Krishna Raj |url=https://books.google.com/books?id=2Hk5AQAAIAAJ |title=Monarchy in the Making of Nepal |date=1975 |publisher=Aryal |isbn= |location= |pages=51 |language=en |asin=B0006CNNJW|access-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153538/https://books.google.com/books?id=2Hk5AQAAIAAJ&newbks=0&hl=en|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}</ref> उनको २६ वर्षको उमेरमा वि.सं. १८३४ मा अकालमै मृत्यु भयो; सोही दिन उनका छोरा [[रणबहादुर शाह]] आफ्नी आमा [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र राज्यलक्ष्मी]] र पछि काका [[बहादुर शाह]]को संरक्षकत्वमा राजा बने।<ref>{{Cite book |last=Parajulee |first=Ramjee P. |url=https://books.google.com/books?id=9RsLR6OsEx0C&pg=PA28 |title=The Democratic Transition in Nepal |date=2000 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-8476-9577-5 |location= |pages=28–29 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153535/https://books.google.com/books?id=9RsLR6OsEx0C&pg=PA28|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Adhikari |first=Indra |url=https://books.google.com/books?id=CVLeCQAAQBAJ&pg=PA54 |title=Military and Democracy in Nepal |date=12 June 2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-58906-8 |location= |pages=54 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153539/https://books.google.com/books?id=CVLeCQAAQBAJ&pg=PA54=en|url-status=live}}</ref> पछि रणबहादुरले राजीनामा दिए र उनका [[जायज|अवैध]] छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] राजा बने।{{refn|group=note|राजाले आफ्नो अवैध छोरालाई उत्तराधिकारी बनाउने शपथ लिएर [[मैथिल ब्राह्मण]] विधवा [[कान्तवती देवी|कान्तवती झा]]सँग विवाह गरे। रणबहादुर शाहका कान्तवतीसँग विवाह गर्नुअघि दुई पत्नी र छोराछोरी थिए।<ref>{{Cite web |last=Rajopadhyaya |first=Alish |date=8 August 2020 |title=Rana Bahadur Shah: This 'insane' king of Nepal was also an example of social reforms |url=https://english.onlinekhabar.com/rana-bahadur-shah-this-insane-king-of-nepal-was-an-example-of-social-reforms.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216165408/https://english.onlinekhabar.com/rana-bahadur-shah-this-insane-king-of-nepal-was-an-example-of-social-reforms.html|archive-date=16 December 2020|access-date=16 December 2020 |website=OnlineKhabar |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite book |last=Gregson |first=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=AfwNAQAAMAAJ |title=Massacre at the Palace: The Doomed Royal Dynasty of Nepal |date=5 June 2002 |publisher=Miamax |isbn=978-0-7868-6878-0 |location= |pages=44 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153540/https://books.google.com/books?id=AfwNAQAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को जन्ममा उनलाई युवराज घोषित गरियो; उनको जन्मको एक वर्षभित्र कान्तवतीलाई [[क्षयरोग]] लाग्यो र, गीर्वाणलाई राजा भएको हेर्नको लागि, रणबहादुरले राजीनामा दिए र आफ्नी पहिलो पत्नी [[राजराजेश्वरी देवी|राजराजेश्वरी]]लाई संरक्षक बनाए।<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=Kow5AAAAIAAJ |title=Rolamba |date=1985 |publisher=Joshi Research Institute |isbn= |location= |pages=16 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153536/https://books.google.com/books?id=Kow5AAAAIAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><ref name="Nepal: Growth of a Nation">{{Cite book |last=Stiller |first=Ludwig F. |url=https://books.google.com/books?id=PnZuAAAAMAAJ |title=Nepal: Growth of a Nation |date=1993 |publisher=Human Resources Development Research Center |isbn= |location= |pages=39 |language=en |asin=B0000CQTQ3|access-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194529/https://books.google.com/books?id=PnZuAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|archive-date=24 November 2020|url-status=live}}</ref>}} गीर्वाणको शासनकालमा [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] भयो, जुन वि.सं. १८७३ मा [[सुगौली सन्धि]]मा हस्ताक्षरसँगै अन्त्य भयो, जसको परिणामस्वरूप नेपालले आफ्नो एक तिहाइ भूभाग गुमायो।<ref>{{Cite book |last=Śreshṭha |first=Buddhi Nārāyaṇa |url=https://books.google.com/books?id=W31uAAAAMAAJ |title=Border Management of Nepal |date=2003 |publisher=Bhumichitra |isbn=978-99933-57-42-1 |location= |pages=30 |language=en|access-date=25 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153600/https://books.google.com/books?id=W31uAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> राजाको [[बिफर]] लागेर वि.सं. १८७३ मङ्सिर ५ मा मृत्यु भयो।<ref name=":4">{{Cite book |last=Shreshtha |first=Chuda Bahadur |url=https://books.google.com/books?id=wZFuAAAAMAAJ |title=Nepal, Coping with Maoist Insurgency |date=2004 |publisher=Chetana Lokshum |isbn=978-99946-31-88-9 |location= |pages=282 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194535/https://books.google.com/books?id=wZFuAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> ===राणा शासन=== [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] तीन वर्षको उमेरमा आफ्नी सौतेनी हजुरआमा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललिता त्रिपुरासुन्दरी देवी]] र प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को संरक्षकत्वमा पिताको उत्तराधिकारी बने।<ref>{{Cite book |last=Digby |first=William |url=https://books.google.com/books?id=8zwQAAAAYAAJ&pg=PA32 |title=A Friend in Need, 1857; Friendship Forgotten, 1887: An Episode in Indian Foreign Office Administration |date=1890 |publisher=Indian Political Agency |isbn=978-1103767182 |location= |pages=32 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153603/https://books.google.com/books?id=8zwQAAAAYAAJ&pg=PA32|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}</ref> उनले आफूले [[राज्यलक्ष्मी देवी]]को सल्लाहमा मात्र नेपालको शासन गर्ने घोषणा गरे र आफ्नो सम्पूर्ण अधिकार उनलाई सुम्पिदिए, जसले वि.सं. १९०३ मा [[कोत पर्व]] निम्त्यायो।<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Mahendra Man |url=https://books.google.com/books?id=wRdBDwAAQBAJ&pg=PT90 |title=Forever Incomplete: The Story of Nepal |date=30 June 2013 |publisher=SAGE Publishing India |isbn=978-81-321-1805-3 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153540/https://books.google.com/books?id=wRdBDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT90&dq=Rajendra+Bikram+Shah+Rajya+Lakshmi+Devi&hl=en|url-status=live}}</ref> कोत पर्वपछि, [[जङ्गबहादुर राणा]] सत्तामा आए र वास्तविक रूपमा देशमा शासन गरे र राणा वंश सुरु गरे, जसले एक शताब्दीभन्दा बढी शासन गर्‍यो।<ref>{{Cite book |last1=Kosinski |first1=L. A. |url=https://books.google.com/books?id=tGiSBAAAQBAJ&pg=PA112 |title=Population Redistribution and Development in South Asia |last2=Elahi |first2=K. M. |date=6 December 2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-94-009-5309-3 |location= |pages=112 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153540/https://books.google.com/books?id=tGiSBAAAQBAJ&pg=PA112|url-status=live}}</ref> अर्को वर्ष, जङ्गबहादुरले राजेन्द्रलाई [[हनुमान ढोका]]मा थुने र उनका छोरा [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] राजा बने।<ref name="A Comprehensive History of Nepal-China Relations Up to 1955 A.D">{{Cite book |last=Manandhar |first=Vijay Kumar |url=https://books.google.com/books?id=ZXduAAAAMAAJ |title=A Comprehensive History of Nepal-China Relations Up to 1955 A.D. |date=2004 |publisher=Adroit Publishers |isbn=978-81-87392-45-3 |location= |pages=234 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194531/https://books.google.com/books?id=ZXduAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> उनका अधिकार सीमित थिए; उनको वि.सं. १९३८ मा मृत्यु भयो, आफ्ना जेठा छोरा [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य]]को मृत्युको तीन वर्षपछि।<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=UIgRAQAAMAAJ |title=Chambers's Encyclopaedia |date=1959 |publisher=G. Newnes |isbn=978-1343836129 |location= |pages=276 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153542/https://books.google.com/books?id=UIgRAQAAMAAJ|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}</ref> सुरेन्द्रका नाति [[पृथ्वीवीर विक्रम शाह]] राजा बने, तर आफ्ना हजुरबुबा जस्तै, उनका पनि धेरै अधिकार थिएनन्।<ref>{{Cite book |last1=Aryal |first1=I. R. |url=https://books.google.com/books?id=-nRuAAAAMAAJ |title=A New History of Nepal |last2=Dhungyal |first2=T. P. |date=1970 |publisher=Voice of Nepal; [distributor: Educational Enterprise |isbn= |location= |pages=184 |language=en |asin=B0000CQPYF|access-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153542/https://books.google.com/books?id=-nRuAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|archive-date=26 November 2020|url-status=live}}</ref> पृथ्वीवीरको ३६ वर्षको उमेरमा अकालमै मृत्यु भयो, र उनका पाँच वर्षीय छोरा [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह|त्रिभुवन]] उनको उत्तराधिकारी बने।<ref>{{Cite book |last=Steinberg |first=S. |url=https://books.google.com/books?id=pNjMDQAAQBAJ&pg=PA1235 |title=The Statesman's Year-Book 1962: The One-Volume ENCYCLOPAEDIA of all nations |date=27 December 2016 |publisher=Springer |isbn=978-0-230-27091-6 |location= |pages=1235 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153618/https://books.google.com/books?id=pNjMDQAAQBAJ&pg=PA1235|url-status=live}}</ref> ===सत्तामा पुनरागमन र पञ्चायत युग=== वि.सं. २००७ मा, त्रिभुवन राणाहरूलाई सत्ताबाट हटाउने अभियानमा [[काठमाडौँ]]स्थित [[भारतीय राजदूतावास, काठमाडौँ|भारतीय राजदूतावास]]मा निर्वासित भए; प्रतिक्रियास्वरूप, राणा सरकारले त्रिभुवनका नाति [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]]लाई नेपालको नयाँ राजा नाम गर्‍यो।<ref name="auto">{{Cite book |last=Gautama |first=Rājeśa |url=https://books.google.com/books?id=dyaKAAAAMAAJ |title=Nepali Congress |date=2005 |publisher=Adroit Publishers |isbn=978-81-87392-61-3 |location= |pages=355 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194607/https://books.google.com/books?id=dyaKAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> राणाहरूसँगको पारस्परिक सहमतिपछि त्रिभुवन नेपाल फर्के (जसले उनीहरूको शासन अन्त्य गर्‍यो) र वि.सं. २००८ मा पुनः राजाको रूपमा राज्याभिषेक गरियो।<ref>{{Cite book |last=Tuladhar |first=Daman Raj |url=https://books.google.com/books?id=Qe8cAAAAMAAJ |title=Contemporary Nepal, 1945-1955 |date=1980 |publisher=Laxmi Publications |isbn= |location= |pages=22 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153552/https://books.google.com/books?id=Qe8cAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> त्रिभुवनको मृत्युपछि, वि.सं. २०१२ मा [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह|महेन्द्र]] राजा बने।<ref>{{Cite book |last=Liu |first=Siyuan |url=https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ&pg=PA278 |title=Routledge Handbook of Asian Theatre |date=5 February 2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-27886-3 |location= |pages=278 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153733/https://books.google.com/books?id=H1iFCwAAQBAJ&pg=PA278|url-status=live}}</ref> वि.सं. २०१७ मा, उनले [[२०१७ सालको कू|कू]] गरे र दलविहीन राजनीतिक प्रणाली, [[पञ्चायत (नेपाल)|पञ्चायत]] लागू गरे।<ref name=":1" /> वि.सं. २०२९ मा, एक शिकार कार्यक्रमको क्रममा, महेन्द्रलाई हृदयघात भयो, र उनका छोरा [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]ले राजगद्दी सम्हाले; [[वीरेन्द्रको राज्याभिषेक|उनको राज्याभिषेक वि.सं. २०३२ मा]] भयो, पिताको मृत्युको दुई वर्षपछि।<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=su9IAQAAMAAJ&pg=PA4 |title=Background Notes, Nepal |date=1984 |publisher=U.S. Department of State, Bureau of Public Affairs, Office of Public Communication, Editorial Division |isbn= |location= |pages=4 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153922/https://books.google.com/books?id=su9IAQAAMAAJ&pg=PA4|url-status=live}}</ref><ref name="NYT">{{Cite news |last=Weinraub |first=Bernard |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual (Published 1975) |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html|access-date=26 November 2020 |issn=0362-4331|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html|url-status=live}}</ref> ===संवैधानिक राजतन्त्र र उन्मूलन=== वि.सं. २०४६ मा, नेपालमा प्रजातन्त्र समर्थक दङ्गा भयो, जसको परिणामस्वरूप देश [[संवैधानिक राजतन्त्र]] बन्यो।<ref>{{Cite book |last1=Bentley |first1=Tom |url=https://books.google.com/books?id=9lZ02NA_aAsC&pg=PA173 |title=Monarchies: What are King and Queens For? |last2=Wilsdon |first2=James |date=2002 |publisher=Demos |isbn=978-1-84180-039-4 |location= |pages=173 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153744/https://books.google.com/books?id=9lZ02NA_aAsC&pg=PA173|url-status=live}}</ref> वि.सं. २०५८ जेठ १९ मा, [[दरबार हत्याकाण्ड|नेपाली राजपरिवारको सामूहिक गोलीकाण्डमा हत्या]] भयो, जसमा राजा पनि समावेश थिए, र सरकारले वीरेन्द्रका छोरा [[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र]]लाई दोषी नाम दियो।<ref name=":12" /> दीपेन्द्रले आफैंलाई गोली हानेपछि कोमामा गए र कोमामै हुँदा राजा घोषित गरिए; उनको तीन दिनपछि अस्पतालमा मृत्यु भयो।<ref name="The Greater Game: India's Race with Destiny and China">{{Cite book |last=Praagh |first=David Van |url=https://books.google.com/books?id=kCI4492cHTEC&q=Dipendra+Bir+Bikram&pg=PA315 |title=The Greater Game: India's Race with Destiny and China |date=2003 |publisher=McGill-Queen's Press - MQUP |isbn=978-0-7735-2639-6 |location= |pages=18 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153556/https://books.google.com/books?id=kCI4492cHTEC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA315&dq=Dipendra+Bir+Bikram&hl=en|url-status=live}}</ref><ref name=":11" /> उनका काका ज्ञानेन्द्र पुनः राज्याभिषेक गरियो र उनको शासनकालमा [[माओवादी जनयुद्ध|नेपाली जनयुद्ध]]को बढ्दो द्वन्द्व देखियो।<ref>{{Cite news |title=Profile: Nepal's ex-king Gyanendra |language=en |date=11 June 2008 |publisher=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4225171.stm|url-status=live|access-date=26 November 2020|archive-date=23 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123182135/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4225171.stm}}</ref> वि.सं. २०६५ मा, ज्ञानेन्द्रले नेपालको राजाको रूपमा पद त्याग गरे र देश सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल बन्यो।<ref>{{Cite news |last=Sengupta |first=Somini |date=29 May 2008 |title=Nepal Reborn as a Republic (Published 2008) |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/05/29/world/asia/29nepal.html|access-date=26 November 2020 |issn=0362-4331|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126152410/https://www.nytimes.com/2008/05/29/world/asia/29nepal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Monk |first=Katie |date=9 June 2008 |title=Nepal hails a new republic |url=http://www.theguardian.com/world/2008/jun/09/nepal|access-date=26 November 2020 |website=The Guardian |language=en|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126152618/https://www.theguardian.com/world/2008/jun/09/nepal|url-status=live}}</ref> ==राजाहरू== {{Succession table monarch | name1 = '''[[पृथ्वीनारायण शाह]]''' | nickname1 = महान्<ref>{{Cite book |last=Rose |first=Leo E. |url=https://books.google.com/books?id=v07Vo3vAaKwC |title=Nepal; Strategy for Survival |date=1971 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-01643-9 |location= |pages=25 |language=en}}</ref> | native1 = {{lang|ne|पृथ्वीनारायण शाह}} | life1 = वि.सं. १७७९ पुस २७<ref>{{Cite web |title=People Observe Prithvi Jayanti |url=https://www.spotlightnepal.com/2018/01/11/people-observe-prithvi-jayanti/|access-date=24 November 2020 |website=SpotlightNepal |language=en|archive-date=11 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111162050/https://www.spotlightnepal.com/2018/01/11/people-observe-prithvi-jayanti/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hyolmo |first=Kunga |title=298th Prithvi Jayanti observed across the country (with photos) |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/84258/|access-date=24 November 2020 |website=My Republica |language=en|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124164920/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/84258/|url-status=live}}</ref> – वि.सं. १८३२ पुस २७ ({{ayd|1723|1|11|1775|1|11}})<ref name=":0">{{Cite book |last=Shrestha |first=Nanda R. |url=https://books.google.com/books?id=qZapDQAAQBAJ&q=nepal+%2211+january+1775%22&pg=PA23 |title=Historical Dictionary of Nepal |date=8 February 2017 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-7770-0 |location= |pages=23 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194607/https://books.google.com/books?id=qZapDQAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA23&dq=nepal+%2211+january+1775%22&hl=en|url-status=live}}</ref><ref name=":1" /> | reignstart1 = वि.सं. १८०० चैत २१<ref>{{Cite book |last=Bowman |first=John S. |url=https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&pg=PA396 |title=Columbia Chronologies of Asian History and Culture |date=5 September 2000 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-50004-3 |location= |pages=396 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153551/https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&pg=PA396|url-status=live}}</ref>{{refn|group=note|[[गोरखा राज्य]]को राजाको रूपमा<ref name="Bowman2000">{{Cite book |last=Bowman |first=John S. |url=https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&pg=PA396 |title=Columbia Chronologies of Asian History and Culture |date=5 September 2000 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-50004-3 |location= |pages=396 |language=en|access-date=26 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153551/https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&pg=PA396|url-status=live}}</ref>}} | reignend1 = वि.सं. १८३२ पुस २७<br />({{ayd|1743|3|3|1775|1|11}})<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last=Pradhan |first=Kumar |url=https://books.google.com/books?id=2kxuAAAAMAAJ |title=The Gorkha Conquests: The Process and Consequences of the Unification of Nepal, with Particular Reference to Eastern Nepal |date=1991 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195627237 |location= |pages=124 |language=en}}</ref> | notes1 = [[नरभूपाल शाह]]का छोरा | family1 = [[शाह वंश|शाह]] | image1 = Prithvi Narayan Shah (oldest picture) (cropped).jpg | alt1 = मुकुट लगाएका एक राजा छेउतिर हेर्दै | name2 = '''[[प्रतापसिंह शाह]]''' | nickname2 = | native2 = {{lang|ne|प्रतापसिंह शाह}} | life2 = वि.सं. १८०८ वैशाख ३<ref name=":4" /> – वि.सं. १८३४ कात्तिक १ ({{ayd|1751|4|16|1777|11|17}})<ref name="Modern Nepal: 1769–1885">{{Cite book |last=Shaha |first=Rishikesh |url=https://books.google.com/books?id=Y3NuAAAAMAAJ |title=Modern Nepal: 1769–1885 |date=1990 |publisher=Riverdale Company |isbn=978-0-913215-64-7 |location= |pages=45 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194527/https://books.google.com/books?id=Y3NuAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart2 = वि.सं. १८३२ पुस २७<ref name=":2">{{Cite book |last=Driem |first=George van |url=https://books.google.com/books?id=zbofmgXoiH4C&q=nepal+%2211+january+1775%22&pg=PR24 |title=A Grammar of Limbu |date=20 July 2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-084681-2 |location= |pages=24 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194546/https://books.google.com/books?id=zbofmgXoiH4C&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PR24&dq=nepal+%2211+january+1775%22&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend2 = वि.सं. १८३४ कात्तिक १<br />({{ayd|1775|1|11|1777|11|17}})<ref name=":2" /> | notes2 = पृथ्वीनारायण शाहका छोरा | family2 = शाह | image2 = Pratap Singh Shah.jpg | alt2 = मुकुट लगाएका एक राजा छेउतिर हेर्दै | name3 = '''[[रणबहादुर शाह]]''' | nickname3 = | native3 = {{lang|ne|रण बहादुर शाह}} | life3 = वि.सं. १८३२ जेठ ११<ref name=":3">{{Cite book |last=Coleman |first=Arthur Percy |url=https://books.google.com/books?id=h7MhAQAAIAAJ |title=A special corps: the beginnings of Gorkha Service with the British |date=1999 |publisher=Pentland |isbn=978-1858216065 |location= |pages=15 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194538/https://books.google.com/books?id=h7MhAQAAIAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. १८६३ वैशाख १२ ({{ayd|1775|5|25|1806|4|25}})<ref>{{Cite book |last=Savada |first=Andrea Matles |url=https://books.google.com/books?id=6lCdRT8NCpUC |title=Nepal and Bhutan: Country Studies |date=1993 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |isbn=978-0-8444-0777-7 |location= |pages=19 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194543/https://books.google.com/books?id=6lCdRT8NCpUC&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart3 = वि.सं. १८३४ कात्तिक १<ref name=":3" /> | reignend3 = वि.सं. १८५५ फागुन २४<br />({{ayd|1777|11|17|1799|3|8}})<ref name="Nepal: Growth of a Nation" /><br />{{small|(''राजीनामा'')}} | notes3 = प्रतापसिंह शाहका छोरा | family3 = शाह | image3 = Rana Bahadur Shah.jpg | alt3 = मुकुट लगाएका एक युवा राजा | name4 = '''[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]''' | nickname4 = | native4 = {{lang|ne|गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह}} | life4 = वि.सं. १८५४ कात्तिक ३<ref>{{Cite book |last=Roy |first=Barun |url=https://books.google.com/books?id=y38eAgAAQBAJ&q=nepal+king+19+October+1797&pg=PA262 |title=Gorkhas and Gorkhaland |date=25 December 2012 |publisher=Barun Roy |isbn=978-981-07-8646-5 |location= |pages=262 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194550/https://books.google.com/books?id=y38eAgAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA262&dq=nepal+king+19+October+1797&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. १८७३ मङ्सिर ५ ({{ayd|1797|10|19|1816|11|20}})<ref name=":5">{{Cite book |last1=Yadav |first1=Alok Kumar |url=https://books.google.com/books?id=AWfvDwAAQBAJ&q=nepal+king++20+November+1816&pg=PA21 |title=Socio-Legal Impacts Of COVID-19: Comparative Critique of Laws in India and Nepal |last2=Jha |first2=Jivesh |date=6 July 2020 |publisher=Rajmangal Publishers |isbn=978-9390216024 |location= |pages=21 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194542/https://books.google.com/books?id=AWfvDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA21&dq=nepal+king++20+November+1816&hl=en|url-status=live}}</ref><ref name=":6">{{Cite book |last=Hopkins |first=Donald R. |url=https://books.google.com/books?id=z2zMKsc1Sn0C&q=nepal+king++20+November+1816&pg=PA150 |title=The Greatest Killer: Smallpox in History |date=15 September 2002 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-35168-1 |location= |pages=150 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194542/https://books.google.com/books?id=z2zMKsc1Sn0C&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA150&dq=nepal+king++20+November+1816&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart4 = वि.सं. १८५५ फागुन २४<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=qG0MAQAAMAAJ |title=Contributions to Nepalese studies |date=1985 |publisher=Institute of Nepal and Asian Studies, Tribhuvan University. |isbn= |location= |pages=182 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194544/https://books.google.com/books?id=qG0MAQAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><ref name="A Comprehensive History of Nepal-China Relations Up to 1955 A.D" /> | reignend4 = वि.सं. १८७३ मङ्सिर ५<br />({{ayd|1799|3|8|1816|11|20}})<ref name=":5" /><ref name=":6" /> | notes4 = रणबहादुर शाहका छोरा | family4 = शाह | image4 = King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) (restoration) (cropped).jpg | alt4 = पहेँलो मुकुट लगाएका राजा | name5 = '''[[राजेन्द्र विक्रम शाह]]''' | nickname5 = | native5 = {{lang|ne|राजेन्द्र बिक्रम शाह}} | life5 = वि.सं. १८७० मङ्सिर १८<ref name=":4" /> – वि.सं. १९३८ असार २६ ({{ayd|1813|12|3|1881|7|10}})<ref name=":4" /> | reignstart5 = वि.सं. १८७३ मङ्सिर ५<ref>{{Cite book |last=Karmacharya |first=Ganga |url=https://books.google.com/books?id=6G5uAAAAMAAJ |title=Queens in Nepalese Politics: An Account of Roles of Nepalese Queens in State Affairs, 1775–1846 |date=2005 |publisher=Educational Publishing House |isbn=978-99946-33-93-7 |location= |pages=89 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194531/https://books.google.com/books?id=6G5uAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><ref name="Modern Nepal: 1769–1885" /> | reignend5 = वि.सं. १९०३ बैशाख ३०<br />({{ayd|1816|11|20|1847|5|12}})<ref>{{Cite book |last1=Kumar |first1=Satish |url=https://books.google.com/books?id=8e8DAAAAMAAJ |title=Rana Polity in Nepal; Origin and Growth |date=1967 |publisher=Asia Publishing House |isbn= |location= |pages=48 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194540/https://books.google.com/books?id=8e8DAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><br />{{small|(''राजीनामा'')}} | notes5 = गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाहका छोरा | family5 = शाह | image5 = King Rajendra Bikram Shah Deva.jpg | alt5 = पहेँलो मुकुट र गहना लगाएका राजा | name6 = '''[[सुरेन्द्र विक्रम शाह]]''' | nickname6 = | native6 = {{lang|ne|सुरेन्द्र बिक्रम शाह}} | life6 = वि.सं. १८८६ असोज/कात्तिक<ref>{{Cite book |last=Karki |first=Yuba Raj Singh |url=https://books.google.com/books?id=pBFuAAAAMAAJ |title=Nepal Almanac: A Book of Facts |date=1983 |publisher=Y.R.S. Karki |isbn= |location= |pages=41 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194607/https://books.google.com/books?id=pBFuAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. १९३८ जेठ ४ ({{ayd|1829|10|1|1881|5|17}})<ref name=":7">{{Cite book |last=C |first=Kaisher Bahadur K. |url=https://books.google.com/books?id=IO4cAAAAMAAJ |title=Nepal After the Revolution of 1950 |date=1977 |publisher=Sharada Prakashan Griha |isbn= |asin=B0006CSO6O |location= |pages=5 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194601/https://books.google.com/books?id=IO4cAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart6 = वि.सं. १९०३ बैशाख ३०<ref name="A Comprehensive History of Nepal-China Relations Up to 1955 A.D" /> | reignend6 = वि.सं. १९३८ जेठ ४<br />({{ayd|1847|5|12|1881|5|17}})<ref name=":7" /> | notes6 = राजेन्द्र विक्रम शाहका छोरा | family6 = शाह | image6 = King Surendra Bikram Shah 1 (cropped).jpg | alt6 = क्यामेरातिर हेरिरहेका एक राजा | name7 = '''[[पृथ्वीवीर विक्रम शाह]]''' | nickname7 = | native7 = {{lang|ne|पृथ्वी वीर बिक्रम शाह}} | life7 = वि.सं. १९३२ साउन २४<ref>{{Cite book |last=Bhattarai |first=Madan Kumar |url=https://books.google.com/books?id=ENFBAAAAYAAJ |title=Diplomatic History of Nepal, 1901–1929: A Critical Appraisal of Nepal-British India Relations |date=1990 |publisher=Madan Kumar Bhattarai |isbn=978-81-85304-11-3 |location= |pages=145 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194606/https://books.google.com/books?id=ENFBAAAAYAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=08YSAAAAIAAJ |title=The International Yearbook and Statesmen's Who's who |date=1953 |publisher=Kelly's Directories |isbn= |location= |pages=17 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194549/https://books.google.com/books?id=08YSAAAAIAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. १९६८ मङ्सिर २५ ({{ayd|1875|8|18|1911|12|11}})<ref name=":8">{{Cite book |last=Shrestha |first=Ramesh |url=https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ |title=Nepalese Coins & Bank Notes (1911 to 1955 Ce) |date=2007 |publisher=Kazi Madhusudan Raj Bhandary |isbn=978-9937-2-0034-9 |location= |pages=11 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194557/https://books.google.com/books?id=VaxIAQAAIAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart7 = वि.सं. १९३८ जेठ ४<ref>{{Cite book |last=Mainali |first=Kashi Kanta |url=https://books.google.com/books?id=TG9uAAAAMAAJ |title=Political Dimensions of Nepal, 1885–1901 A.D. |date=2000 |publisher=R. Mainali |isbn=978-99933-50-10-1 |location= |pages=28 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194607/https://books.google.com/books?id=TG9uAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Scott-Keltie |first=J. |url=https://books.google.com/books?id=R9LMDQAAQBAJ&q=Prithvi+Bir+Bikram+Shah+17+May+1881&pg=PA1225 |title=The Statesman's Year-Book |date=27 December 2016 |publisher=Springer |isbn=978-0-230-27036-7 |location= |pages=1225 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194605/https://books.google.com/books?id=R9LMDQAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA1225&dq=Prithvi+Bir+Bikram+Shah+17+May+1881&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend7 = वि.सं. १९६८ मङ्सिर २५<br />({{ayd|1881|5|17|1911|12|11}})<ref name=":8" /> | notes7 = सुरेन्द्र विक्रम शाहका नाति | family7 = शाह | image7 = Prithvi Bir Bikram Shah standing (cropped).png | alt7 = क्यामेराको लागि पोज दिएको एक राजा | name8 = '''[[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]]'''<br />{{small|(''पहिलो शासनकाल'')}} | nickname8 = | native8 = {{lang|ne|त्रिभुवन वीर बिक्रम शाह}} | life8 = वि.सं. १९६३ असार १६<ref name=":8" /> – वि.सं. २०११ फागुन २९ ({{ayd|1906|6|30|1955|3|13}})<ref name=":9">{{Cite book |last=Lentz |first=Harris M. |url=https://books.google.com/books?id=D6HKAgAAQBAJ&q=Tribhuvan+of+Nepal+13+March+1955&pg=PA571 |title=Heads of States and Governments Since 1945 |date=4 February 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-26490-2 |location= |pages=571 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194556/https://books.google.com/books?id=D6HKAgAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA571&dq=Tribhuvan+of+Nepal+13+March+1955&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart8 = वि.सं. १९६८ मङ्सिर २५<ref>{{Cite book |last=Zahnd |first=Alexander |url=https://books.google.com/books?id=VRq4BAAAQBAJ&q=Tribhuvan+of+Nepal+11+December+1911&pg=PA421 |title=The Role of Renewable Energy Technology in Holistic Community Development |date=25 January 2014 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-319-03989-3 |location= |pages=421 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194609/https://books.google.com/books?id=VRq4BAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA421&dq=Tribhuvan+of+Nepal+11+December+1911&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend8 = वि.सं. २००७ कात्तिक २२<br />({{ayd|1911|12|11|1950|11|7}})<ref name=":9" /><br />{{small|(''निर्वासनमा गए'')}} | notes8 = पृथ्वीवीर विक्रम शाहका छोरा | family8 = शाह | image8 = King Tribhuvan (cropped).png | alt8 = सैनिक पोशाक लगाएका एक राजा | name9 = '''[[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]]'''<br />{{small|(''पहिलो शासनकाल'')}} | nickname9 = | native9 = {{lang|ne|ज्ञानेन्द्र वीर बिक्रम शाह}} | life9 = वि.सं. २००४ असार २३ – हाल<ref name=":11">{{Cite book |last1=East |first1=Roger |url=https://books.google.com/books?id=5VO4AwAAQBAJ&q=Gyanendra+7+July+1947&pg=PA375 |title=Profiles of People in Power: The World's Government Leaders |last2=Thomas |first2=Richard J. |date=3 June 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-63940-4 |location= |pages=375 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194619/https://books.google.com/books?id=5VO4AwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA375&dq=Gyanendra+7+July+1947&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart9 = वि.सं. २००७ कात्तिक २२<ref>{{Cite book |last=Gopal |first=Neeraj |url=https://books.google.com/books?id=mptHAAAAMAAJ |title=India and the Small Powers in South Asia: A Study in Indo-Nepalese Relations |date=1995 |publisher=RBSA Publishers |isbn=978-81-85813-49-3 |location= |pages=6 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194619/https://books.google.com/books?id=mptHAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend9 = वि.सं. २००७ पुस २४<br />({{ayd|1950|11|7|1951|1|7}})<ref name="auto"/><br />{{small|(''पद त्याग'')}} | notes9 = त्रिभुवन वीर विक्रम शाहका नाति | family9 = शाह | image9 = 2018.1.105(51-52) V (31945575448) (cropped).jpg | alt9 = चश्मा लगाएका एक राजा | name10 = '''[[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]]'''<br />{{small|(''दोस्रो शासनकाल'')}} | nickname10 = | native10 = {{lang|ne|त्रिभुवन वीर बिक्रम शाह}} | life10 = वि.सं. १९६३ असार १६<ref name=":8" /> – वि.सं. २०११ फागुन २९ ({{ayd|1906|6|30|1955|3|13}})<ref name=":9" /> | reignstart10 = वि.सं. २००७ पुस २४<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Raj Kumar |url=https://books.google.com/books?id=F54eAAAAMAAJ |title=The Himalayan Kingdoms in Indian Foreign Policy |date=1986 |publisher=Maitryee Publications |isbn= |location= |pages=92 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194625/https://books.google.com/books?id=F54eAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend10 = वि.सं. २०११ फागुन २९<br />({{ayd|1951|1|7|1955|3|13}})<ref name=":9" /> | notes10 = पृथ्वीवीर विक्रम शाहका छोरा | family10 = शाह | image10 = Tribhuvan 1937 (cropped).jpg | alt10 = सैनिक पोशाक लगाएका एक राजा | name11 = '''[[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]]''' | nickname11 = | native11 = {{lang|ne|महेन्द्र वीर बिक्रम शाह}} | life11 = वि.सं. १९७७ जेठ २९<ref>{{Cite book |last=Amatya |first=Jagdish Man Singh |url=https://books.google.com/books?id=3Tg-AAAAMAAJ |title=Picturesque Nepal |date=1961 |publisher=Nepal., Ratna Pustak Bhandar |isbn= |location= |pages=1163 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194640/https://books.google.com/books?id=3Tg-AAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. २०२८ माघ १७ ({{ayd|1920|6|11|1972|1|31}})<ref name=":10">{{Cite book |last=Publications |first=Europa |url=https://books.google.com/books?id=f5wcH0abSQcC&q=31+January+1972+mahendra&pg=PA203 |title=A Political Chronology of Central, South and East Asia |date=2 September 2003 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-35680-4 |location= |pages=203 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194637/https://books.google.com/books?id=f5wcH0abSQcC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA203&dq=31+January+1972+mahendra&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart11 = वि.सं. २०११ फागुन २९<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Braj Kishore |url=https://books.google.com/books?id=4CAhAAAAMAAJ |title=Indo-Nepalese Relations, 1951–1972 |date=1973 |publisher=Vora |isbn= |location= |pages=53 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194648/https://books.google.com/books?id=4CAhAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend11 = वि.सं. २०२८ माघ १७<br />({{ayd|1955|3|13|1972|1|31}})<ref name=":10" /> | notes11 = त्रिभुवन वीर विक्रम शाहका छोरा | family11 = शाह | image11 = Mahendra Ratna 1957 (cropped).jpg | alt11 = मुकुट लगाएका एक राजा | name12 = '''[[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]]''' | nickname12 = | native12 = {{lang|ne|वीरेन्द्र वीर बिक्रम शाह}} | life12 = वि.सं. २००२ पुस १४<ref>{{Cite book |last=Goenka |first=Shyam |url=https://books.google.com/books?id=320MAQAAMAAJ |title=Memoirs of King Birendra |date=2001 |publisher=Goenka Publications |isbn=978-81-901011-1-0 |location= |pages=3 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194654/https://books.google.com/books?id=320MAQAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shaha |first=Rishikesh |url=https://books.google.com/books?id=I0duAAAAMAAJ |title=Three Decades and Two Kings (1960–1990): Eclipse of Nepal's Partyless Monarchic Rule |date=1990 |publisher=Sterling Publishers |isbn=9788120712171 |location= |pages=8 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194654/https://books.google.com/books?id=I0duAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. २०५८ जेठ १९ ({{ayd|1945|12|28|2001|6|1}})<ref name=":12">{{Cite news |last=Bearak |first=Barry |date=8 June 2001 |title=A Witness To Massacre in Nepal Tells Gory Details (Published 2001) |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/06/08/world/a-witness-to-massacre-in-nepal-tells-gory-details.html|access-date=24 November 2020 |issn=0362-4331|archive-date=1 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401042449/https://www.nytimes.com/2001/06/08/world/a-witness-to-massacre-in-nepal-tells-gory-details.html|url-status=live}}</ref><ref name=":13">{{Cite book |last1=Riaz |first1=Ali |url=https://books.google.com/books?id=Zgnqb4JJ8IMC&q=Birendra+massacre+:1+June+2001&pg=PA150 |title=Paradise Lost?: State Failure in Nepal |last2=Basu |first2=Subho |date=2007 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-7391-1426-1 |location= |pages=150 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194653/https://books.google.com/books?id=Zgnqb4JJ8IMC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA150&dq=Birendra+massacre+%3A1+June+2001&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart12 = वि.सं. २०२८ माघ १७{{refn|group=note|उनको आधिकारिक [[वीरेन्द्रको राज्याभिषेक|राज्याभिषेक]] वि.सं. २०३२ फागुन १२ मा भएको थियो।<ref name="NYT" />}}<ref name=":13" /> | reignend12 = वि.सं. २०५८ जेठ १९<br />({{ayd|1972|1|31|2001|6|1}})<ref name=":12" /><ref name=":13" /><br />{{small|(''[[दरबार हत्याकाण्ड|हत्या]]'')}} | notes12 = महेन्द्र वीर विक्रम शाहका छोरा | family12 = शाह | image12 = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | alt12 = चश्मा लगाएका एक राजा | name13 = '''[[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह]]''' | nickname13 = | native13 = {{lang|ne|दीपेन्द्र वीर बिक्रम शाह}} | life13 = वि.सं. २०२८ असार १३<ref>{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=s90MD22wtA4C |title=The International Who's Who: 1996–97 |last2=60th 96–97 |date=1996 |publisher=Europa Publications |isbn=978-1-85743-021-9 |location= |pages=17 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194659/https://books.google.com/books?id=s90MD22wtA4C&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> – वि.सं. २०५८ जेठ २२ ({{ayd|1971|6|27|2001|6|4}})<ref name=":14">{{Cite book |last= |first= |url=https://books.google.com/books?id=cf02p05rc50C&q=Dipendra+4+June+2001&pg=PA385 |title=The World Factbook |date=2005 |publisher=Central Intelligence Agency |isbn=978-1-57488-942-0 |location= |pages=385 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194656/https://books.google.com/books?id=cf02p05rc50C&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA385&dq=Dipendra+4+June+2001&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignstart13 = वि.सं. २०५८ जेठ १९{{refn|group=note|[[दरबार हत्याकाण्ड]]पछि, कोमामा हुँदा शासन गरे।<ref name=":14" />}}<ref name="The Greater Game: India's Race with Destiny and China" /> | reignend13 = वि.सं. २०५८ जेठ २२<br />({{ayd|2001|6|1|2001|6|4}})<ref name=":14" /><br />{{small|(''[[दरबार हत्याकाण्ड|मस्तिष्क मृत घोषित]]'')}} | notes13 = वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहका छोरा | family13 = शाह | image13 = Crown Prince Dependra Bikram Shah Dev.jpg | alt13 = चश्मा लगाएका एक राजा | name14 = '''[[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]]'''<br />{{small|(''दोस्रो शासनकाल'')}} | nickname14 = | native14 = {{lang|ne|ज्ञानेन्द्र वीर बिक्रम शाह}} | life14 = वि.सं. २००४ असार २३ – हाल<ref name=":11" /> | reignstart14 = वि.सं. २०५८ जेठ २२<ref>{{Cite book |last=Vaughn |first=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=Vq5fBqC4xnkC&q=Gyanendra+4+June+2001&pg=PA5 |title=Nepal: Political Developments and Bilateral Relations with the United States |date=21 October 2012 |publisher=DIANE Publishing |isbn=978-1-4379-8848-2 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126153605/https://books.google.com/books?id=Vq5fBqC4xnkC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA5&dq=Gyanendra+4+June+2001&hl=en|url-status=live}}</ref> | reignend14 = वि.सं. २०६५ जेठ १५<br />({{ayd|2001|6|4|2008|5|28}})<ref>{{Cite book |last=Heath-Brown |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=lDkUDgAAQBAJ&q=Gyanendra+28+May+2008&pg=PA875 |title=The Statesman's Yearbook 2016: The Politics, Cultures and Economies of the World |date=7 February 2017 |publisher=Springer |isbn=978-1-349-57823-8 |location= |pages=875 |language=en|access-date=24 November 2020|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124194658/https://books.google.com/books?id=lDkUDgAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA875&dq=Gyanendra+28+May+2008&hl=en|url-status=live}}</ref><br />{{small|(''पदच्युत'')}} | notes14 = महेन्द्र वीर विक्रम शाहका छोरा | family14 = शाह | image14 = Gyanendra 01.jpg | alt14 = क्यामेरातिर हेरिरहेका एक राजा }} ==समयरेखा== {{#tag:timeline| ImageSize = width:1600 height:auto barincrement:35 PlotArea = top:20 bottom:30 right:100 left:30 AlignBars = justify DateFormat = yyyy Period = from:1800 till:2065 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1800 ScaleMinor = unit:year increment:10 start:1805 Colors = id:canvas value:rgb(1,1,1) id:m value:blue id:r value:green id:eon value:blue Backgroundcolors = canvas:canvas BarData = barset:Rulers bar:eon PlotData = align:center textcolor:black fontsize:40 mark:(line,black) width:45 shift:(0,-5) bar:eon color:eon width:10 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:Rulers from: 1800 till: 1832 color:m text:"[[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वीनारायण]]" from: 1832 till: 1834 color:m text:"[[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]" from: 1834 till: 1855 color:m text:"[[रणबहादुर शाह|रणबहादुर]]" from: 1855 till: 1873 color:m text:"[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्ध]]" from: 1873 till: 1903 color:m text:"[[राजेन्द्र विक्रम शाह|राजेन्द्र]]" from: 1903 till: 1938 color:m text:"[[सुरेन्द्र विक्रम शाह|सुरेन्द्र]]" from: 1938 till: 1968 color:m text:"[[पृथ्वीवीर विक्रम शाह|पृथ्वी]]" from: 1968 till: 2007 color:m text:"[[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह|त्रिभुवन]]" from: 2007 till: 2008 color:m text:"[[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]]" from: 2008 till: 2011 color:m text:"[[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह|त्रिभुवन]]" from: 2011 till: 2028 color:m text:"[[महेन्द्र वीर विक्रम शाह|महेन्द्र]]" from: 2028 till: 2058 color:m text:"[[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह|वीरेन्द्र]]" from: 2058 till: 2058 color:m text:"[[दीपेन्द्र वीर विक्रम शाह|दीपेन्द्र]]" from: 2058 till: 2065 color:m text:"[[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]]" }} {{-}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका राष्ट्रप्रमुखहरूको सूची]] * [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची]] ==सन्दर्भहरू== ===टिप्पणीहरू=== {{reflist|group=note|30em}} ===उद्धरणहरू=== {{Reflist}} {{Nepal topics}} [[Category:नेपाल अधिराज्य]] [[Category:एसियाका राजतन्त्रहरूको सूची]] [[Category:नेपालको इतिहास सम्बन्धी सूचीहरू]] [[Category:नेपाली राजतन्त्र]] 605i5ybipr2cfog6xn0qeypj01ppcwo 0 24201 1361890 1320004 2026-06-15T05:09:49Z Bishaldev100 28807 /* चित्रदीर्घा */ 1361890 wikitext text/x-wiki {{taxobox | color = pink | name = जलगैँडा | status = VU | trend = down | image = Hippo - photo by Kim Parry, Ontario CA. (10596378395).jpg | image_caption = जलगैंडा | regnum = [[जनावर|जन्तु]]जगत | phylum = [[हाड भएकोो जीव]] | classis = [[स्तनधारी प्राणी|स्तनधारी]]प्राणी | ordo = [[शाकाहार|शाकाहारी]] | familia = Hippopotamidae | genus = Hippopotamu | species = '''''H. amphibiopus''''' |status_system=IUCN3.1|range_map=hippo_distribution.gif|range_map_caption=जलगैँडाको फैलावोट- रातो पहिलोको फैलावट र हरियो हालको फैलावट<ref name="Redlist"/>}} [[File:Hippo.ogv|thumb|जलगैँडा]] '''जलगैँडा''' अथवा '''पानीगैँडा''' विशाल आकारको शाकाहारी स्तनपायी जनावर हो। हिपोपोटामस वा हिपो भन्ने शब्द प्राचीन युनानी भाषाबाट आएको हो, जसको अर्थ नदी घोडा(अथवा [[नदी]]मा बस्ने [[घोडा]]) हो। जलगैँडा ([[हात्ती]] र [[गैँडा|गैंडा]] पछि) तेस्रो ठूलो स्थलधारी [[जनावर]] हो। जलगैँडा अर्ध-जलचर जनावर हो जुन नदीहरू तथा तालहरूको छेउछाउमा बसोबास गर्ने गर्छन जहाँ एउटा भाले जलगैँडाले सो नदी क्षेत्र तथा ५ देखि ३० वटा समूहका पोथी तथा बच्चा जलगैँडाहरूको नेतृत्व गर्ने गर्दछ। जलगैँडाले दिनको तापमा पानी वा हिलोमा बसेर शरीरलाई चिसो बनाउने गर्छन भने यसका साथै यिनीहरूको प्रजनन् तथा प्रसव प्रक्रिया पनि पानीमा नै हुने गर्दछ। यिनीहरू साँझपख मात्रै चर्नको लागि जमीनमा निस्कने गर्दछन्। यिनीहरूको शारीरिक बनावट सुँगुरको र अन्य स्थल जनावरको जस्तै खुर हुने भएता पनि यसको पूर्वजहरू (ह्वेल, सोँस आदि) सँग जोडिएका छन् जसबाट यिनीहरू लगभग ५५ करोड वर्ष पहिले छुट्टिएका थिए। ह्वेल माछा र जलगैँडाका साझा पूर्वज अन्य खुर भएका स्थल जनावरहरूबाट लगभग ६० करोड वर्ष पहिले विभाजित भएका थिए। जलगैँडा यसको नाल-आकारको धड, भुत्ला रहित शरीर, डरलाग्दा मुख तथा दाँत, छोटा तथा ठुते खुट्टा र भयङ्कर आकारले चिनिन्छ। जलगैँडा (१.५ टन), [[हात्ती]]का तिन प्रजाति (३ देखि ९ टन) र सेतो [[गैँडा]] ( १.५ टन) भन्दा पछि तेस्रो वजनदार [[जनावर]] हो। यसका छोटा तथा ठुटे खुट्टाका बावजुद यो मानिस भन्दा छिटो दौडन सक्छ। जलगैंडा छोटो दुरीमा ३० किलोमिटर प्रतिघण्टाको दरले दौडन सक्दछ। जलगैंडा बिश्चमा भएका रिसाहा जनावरहरू मध्यमा पर्दछ, साथै यसलाई अफ्रिकामा पनि खतरनाक जनावरको रूपमा चिनिन्छ। [[जाम्बिया]] (४०,००)तथा [[तान्जनिया]] (२०,००० - ३०,०००) गरी [[अफ्रिका]]को उप साहारन क्षेत्रमा १२५,०० देखि १५०,००को सङ्ख्यामा जलगैँडाहरू रहेको अनुमान गरिएको छ। तापनि वासस्थानको अभाव र [[मासु]] तथा बहुमुल्य [[दाँत]]को लागि जलगैँडाको शिकारका कारण यिनीहरू खतरामा परेका छन्। == शारीरिक विवरण == [[चित्र:Hippopotamus1.JPG|thumb|250px|right|[[नेपाल]]को चिडियाखानामा रहेको एक वयस्क जलगैँडा]] जमिनमा बसोबास गर्ने सबैभन्दा ठूला जन्तुहरूमध्ये जलगैँडा पनि एक हो भने यो हात्ती र कुनै-कुनै गैँडाहरूभन्दा सानो हुन्छ। लोप हुँदै गएको अफ्रिकी महाप्राणीहरू मध्ये र दुई अफ्रिकी हात्तीका प्रजाति पनि जलगैँडाहरू सेतो गैँडाभन्दा औसत साना हुन्छन् भने कालो गैँडा र जिराफको तुलनामा तिनीहरू शरीरको पिण्डले ठूलो हुन्छ। जलगैँडाको नाप २.९० देखि ५.०५ मिटर (९.५ देखि १६.६ फिट) हुन्छ भने यसको पुच्छरको लम्बाइ लगभग ३५ देखि ५६ सेन्टिमिटर (१.१५ देखि १.८४ फिट) हुन्छ। एक औसत भाले वयस्क तौल लगभग १,५०० किलोग्राम (३,३१० पाउन्ड) हुन्छ भने एक वयस्क पोथीको तौल १,३०० किलो (२,८७० पाउन्ड) हुन्छ। धेरै ठूला भालेहरू २,००० किलोग्राम ४,४१० सम्म पुग्न सक्छन् भने केही अधिक ठूला भालेहरूको तौल २,६६० किलोग्राम (५,८६० पाउन्ड) सम्म हुने गरेको छ। एक प्रतिवेदनले देखाएअनुसार विशाल वयस्क भालेको तौल ३,२०० किलोग्राम (७,०५० पाउन्ड) देखि ४,५०० किलोग्राम (९,९२० पाउन्न) सम्म पनि पुगेको थियो। भाले जलगैँडाहरूको जीवनभरिनै बढ्दै गएको देखिन्छ भने पोथीहरूको तौल २५ वर्षको उमेर सम्ममा अधिक हुने गरेको छ। == वासस्थान == == चित्रदीर्घा == <gallery> Nijlpaard.jpg|एक जलगैँडाको तस्वीर Hippo skull dark.jpg|जलगैँडाको [[खप्पर]] Lightmatter hippo.jpg|पानी मुनि रहेको एक वयस्क जलगैँडा HippoSkelLyd2.png|जलगैँडाको अस्तिपञ्जर Hippo at dawn.jpg|एक वयस्क जलगैँडा </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्स|Hippopotamus amphibius|जलगैँडा}} {{Wikiquote|Hippopotami|जलगैँडा}} {{जनावरहरू}} [[श्रेणी:वन्यजन्तु]] [[श्रेणी:जनावरहरू]] jpyey3erdvj3m20t6jorjbzuj6mxtzs 0 31232 1361889 1230569 2026-06-15T05:09:37Z Bishaldev100 28807 /* शारीरिक विवरण */ 1361889 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = अस्ट्रिच | fossil_range = {{fossil range|pleistocene|present}} Pleistocene to Recent | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name="IUCN">BirdLife International (2010)(b)</ref> | image = Ostriches cape point cropped.jpg | image_width = 250px | image_caption = भाले (बायाँ) र पोथी (दायाँ) | regnum = [[जनावर|जन्तु]] जगत | phylum = [[हड भएका जीव|हाड भएका]] | subphylum = Vertebrata | classis = [[चरा|पंक्षी]] | superordo = Paleognathae | ordo = Struthioniformes | familia = Struthionidae | genus = ''Struthio'' | species = '''''S. camelus''''' | binomial = ''Struthio camelus'' | binomial_authority = कार्लस लिनियस, सन् १९७८<ref name="SN"/> | range_map = Struthio camelus Distribution.png | range_map_width = 250px | range_map_caption = वितरण | subdivision_ranks = उपप्रजाति | subdivision = ''S. c. australus'' <small>John Henry Gurney, 1868<ref name="SN">Brands, S. (2008)</ref><br />Southern Ostrich</small><br /> ''S. c. camelus'' <small>Linnaeus, 1758<ref name="SN"/><br />North African Ostrich</small><br /> ''S. c. massaicus'' <small>Oscar Rudolph Neumann, 1898<ref name="SN"/><br />Masai Ostrich</small><br /> †''[[Arabian Ostrich|S. c. syriacus]]'' <small>Lionel Walter Rothschild, 2nd Baron Rothschild, 1919<ref name="SN"/><br />Arabian Ostrich</small><br /> ''S. c. molybdophanes'' <small>Reichenow, 1883<ref name="SN"/><br />सोमाली सुतुरमुर्ग</small> }} '''सुतुरमुर्ग''' वा '''अस्ट्रिच''' [[अफ्रिका]] तथा अरब मरुभूमिमा पाइने सबैभन्दा ठूलो चरा हो। स्ट्रुथिओनिडि कुलको एकमात्र जीवित प्रजाति यस चरा स्ट्रुथिओ वंश अन्तर्गत पर्दछ। सुतुरमुर्गको गण स्ट्रुथिओफर्मको अन्य सदस्य एमु, किवी आदि हुन्। यस चराको घाँटी र खुट्टा लामो हुन्छन् भने आवश्यकता अनुसार यो चरा ७० किलोमिटर प्रति घण्टाको अधिकतम गतिमा दगुर्न सक्दछ जो पृथ्वीमा पाइने अन्य पंक्षी भन्दा अधिक हो। यो चरा उड्न सक्दैन।<ref>Doherty, James G. (1974)</ref><ref>http://www.trails.com/arts/amazing-bird-records.aspx</ref> यसको उचाइ २.५ मिटर हुन्छ भने तौल १५० किलोग्रामको हुन्छ। सबैभन्दा ठूलो अण्डा पार्ने चरा पनि सुतुरमुर्ग हो। यसको अण्डाको तौल १.५ किलो ग्राम हुन्छ। यसको अण्डा उसिन्न ५० मिनेट लाग्छ। सुतुरमुर्ग पंक्षीहरूमा सबैभन्दा ठूलो जीवित प्रजाति हो भने यसले कुनैपनि अन्य जीवित पंक्षी प्रजातिको तुलनामा सबैभन्दा ठूलो अण्डा दिन्छ। साधारणतया सुतुरमुर्ग शाकाहारी हुन्छ तर यसको आहारमा अमेरुदण्डी प्राणीहरू सामेल हुन्छन्। == शारीरिक विवरण == सुतुरमुर्ग सबैभन्दा ठूलो जीवित चरा हो। एक वयस्क भाले अस्ट्रिजको २.७५ मिटरसम्म (लगभग ९ फिट) अग्लो हुन सक्छ र यसको उचाइको लगभग आधा भाग घाँटीको हुन्छ। एक वयस्क भालेको वजन १५० किलोग्राम (३३० पाउण्ड) भन्दा बढी हुन्छ भने पोथी केही हदसम्म सानो हुन्छ। सतुरमुर्गको अण्डाको औसत लम्बाइ १२५ मि.मि.(५ इन्च) र यसको तौल करिब १.३५ किलो (३ पाउण्ड) हुन्छ जुन कुनैपनि चराको अण्डाको तुलनामा विश्वकै सबैभन्दा ठूलो अण्डा पनि हो। भाले प्रायः कालो हुन्छ, तर त्यसको पँखेटा र पुच्छर केही हदसम्म सेतो हुन्छ। पोथीहरू प्रायजसो खैरो हुन्छन्। टाउको र घाँटीको अधिकांश भाग हल्का रातो र रङ्गिविरङ्गी हुन्छ। यस चराको टाउको सानो हुन्छ भने यसको चुच्चो छोटो र फराकिलो हुने गर्दछ। यस चराको आँखा ठूलो खैरो रङ्गको हुन्छ। नयाँ बचेराहरू रङ्गीविरङ्गी हुन्छन् र यिनीहरूको शरीरमा खैरो धब्बाहरू हुने गर्दछन्। जीवनको पहिलो वर्षमा चल्लाहरू प्रति महिना लगभग २५ सेन्टिमिटर (१० इन्च) बढ्ने गर्दछन्। एक वर्षको उमेरमा सामान्य सतुरमुर्गको वजन लगभग ४५ किलोग्राम (१०० लिटर) हुन्छ। एक अस्ट्रिजको आयु सामान्यतया ४० देखि ४५ वर्षको हुने गर्दछ। वयस्क भालेका प्वाँखहरू प्रायजसो कालो र छिर्केमिर्के सेतो हुने गर्लछन् भने पुच्छरको रङ्ग सेतो हुन्छ। तथापि, एउटा उपजातिको पुच्छर रङ्ग भने बदामी रङ्गको हुने गर्दछ। पोथी र जवान भाले खैरो र सेता हुन्छन्। भाले र पोथी दुवैको टाउको र घाँटी लगभग रौँ रहित हुने गर्दछन्। पोथीको घाँटी र तिघ्राको छाला गुलाबी र खैरो हुन्छ भने भालेको छाला खैरो वा गुलाबी हुनुुुमा उपजातिमा निर्भर गर्दछ। <gallery mode="packed"> File:Afrikanischer Strauss Portrait.jpg|अस्ट्रिजको टाउकको तस्वीर File:Ostrich, mouth open.jpg|एक वयस्क अस्ट्रिजको खुट्टाको तल्लो भाग File:Ostrich foot.jpg| File:The Childrens Museum of Indianapolis - Ostrich skull.jpg|अस्ट्रिजको [[खप्पर]] File:OstrichWing.jpg| File:Avestruz alta.jpg|अस्ट्रिजको अस्तिपञ्जर File:Common ostrich (Struthio camelus australis) male running composite.jpg|दौडिरहेको एक वयस्क भाले, [[नामिबिया]] </gallery> लामो घाँटी र खुट्टाको कारण अस्ट्रिजको टाउको जमिनभन्दा २.८ मिटर माथि (९ फिट २ इन्च) हुने गर्दछ भने यी चराहरूको आँखा कुनै पनि जमिनाका मेरुदण्ड भएका चराहरूको भन्दा ठूलो हुन्छ जसको लम्बाइ ५० मिलिमिटर (२ इन्च) व्यासको हुन्छ जसले गर्दा यी चराहरूले धेरै टाढासम्म सिकार हेर्न मद्दत गर्छ। यी चराहरूको ठूलो आकारको शरीर भएतापनि टाउको र चुच्चो भने तुलनात्मक रूपमा साना हुन्छन्। एक वयस्क अस्ट्रिजको चुच्चोको लम्बाइ १२ देखि १४.३ सेन्टिमिटर हुने गर्दछ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Struthio camelus}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:चराहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिकामा पाइने चराहरू]] mm5lchoa99u3q2dq6f2l1qhy7kynfvn 0 33519 1361818 872894 2026-06-14T13:37:15Z ~2026-34877-83 79343 1361818 wikitext text/x-wiki {{Wikify|date=अक्टोबर २०११}} {{Orphan|date=अक्टोबर २०११}} '''न्यायिक संयम''' न्यायिक व्याख्याको एउटा सिद्धान्त हो जसले न्यायाधीशलाई आफ्नो शक्तिको प्रयोगलाई सीमित गर्न प्रोत्साहित गर्दछ। न्यायाधीशले स्पष्ट रूपमा असंवैधानिक नभईकन कानुनलाई समाप्त गर्न संकोच मान्नु पर्छ भनि यसले जोड दिन्छ। [१] कहिले कहि यसलाई न्यायिक सक्रियताबादको विपरीतको रूपमा मानिन्छ। संवैधानिक कानुनको प्रश्नमा निर्णय गर्दा, न्यायिक-संयम भएका न्यायविदहरू कानुनलाई स्थगित गर्ने कुरामा हदसम्म जान्छन्। न्यायिक संयमको सिद्दान्तले जतिसक्दो सम्भव भएसम्म न्यायाधीशले कानुनलाई समर्थन गर्न आबश्यकता ठान्दछ। पूर्व एसोसिएट न्यायधिश फेलिक्स सासीज, डेमोक्रेटजसलाई फ्रेंकलिन रूजवेल्टले नियुक्त गरेका थिए। सामान्यता उनलाई "न्यायिक संयमको नमुना"को रूपमा हेरिन्छ।[२] न्यायिक संयम भएका न्यायाधीशहरू फैसला एकरूपताको सिद्दान्तलाई सम्मान गर्दछन, फैसला एकरूपताको सिद्दान्त त्यो सिद्दान्त हो जसले भुतपुर्ब न्यायाधीशहरू द्वारा हस्तान्तरण गरेको स्थापित नजीरलाई समर्थन गर्दछ। [३] जब स्वर्गिय प्रमुख न्यायाधीश रेह्न्कुइस्ट वॉरेन अदालतको केही नजीरलाई उल्टाए, टाइम पत्रिकाले भन्यो कि उ न्यायिक संयम सिद्धांतलाई पालना गरिरहेका छैनन।[३] == सम्बधित सिद्धात == === अतिसूक्ष्मवाद === न्यायाधीशहरूले फैसला एकरूपताको सिद्दान्त र नजीरलाई अनुसरण गर्ने कुरालाई ठूलो महत्त्व दिनु पर्छ भनि [[अतिसूक्ष्मवाद (न्यायिक)|न्यायिक अतिसूक्ष्मवादी]]हरू तर्क गर्दछन। न्यायिक अतिसूक्ष्मवादी तर्क छ कि स्थिरता कायम गर्नको लागि न्यायाधीशहरूले संवैधानिक कानुनलाई मामूली, वृद्धिशील परिवर्तन मात्र गर्नुपर्छ। उनीहरू व्यापक फैसलाको सट्टा छोटो, मुद्दा-विशेषको आदेश गरेर यो काम पुरा गर्न न्यायाधीशहरूलाई प्रश्न गर्दछन। === राजनीतिक प्रश्नको सिद्धात === [[राजनीतिक प्रश्न]]को सिद्धातले विवादास्पद मुद्दाको केही श्रेणिमा आदेश गर्न घट्दो क्रमलाई प्रोत्साहित गर्दछ। यस सिद्धातको अन्तर्गत, संविधानको उल्लंघन गरिएको कुरा अदालत स्विकार गर्दछ, तर कार्य गर्न अस्विकार गर्दछ। यो प्रायजसो न्यायिक संयमको एक प्रकारको रूपमा बर्णित गरिन्छ, जबकी यो फिरादीको बिरुद्दको एक किसिमको न्यायिक सक्रियताबाद भनि सोच्न सकिन्छ, जसको अधिकार उल्लंघन भएको छ र उसको मुद्दा पत्ता लाग्छ। dmnt4mjpimtl4q3vsuxmh9bo158890g 0 73348 1361858 1293844 2026-06-15T03:15:19Z ~2026-34877-83 79343 1361858 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = कोलकाता |name = कोलकाता |native_name_lang = bn |native_name = কলকাতা |other_name = कलकत्ता <!-- |settlement_type = [[Megacity]]--><!-- Removed as this spoils the area and population stats lower down.--><!-- Kolkata is a mother city, so it is metropolis. If the page includes surrounding places, then it can be mentioned as metropolitan area]]--> |nickname = सिटी अफ जोय<br />सिटी अफ प्यालेसेस<ref>[[List of city nicknames in India]]</ref><br />भारतको सांस्कृतिक राजधानी<ref>http://kolkata.citydetails.in/city-guide-leftmenu-117/359-kolkata-the-cultural-capital-of-india.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203002244/https://kolkata.citydetails.in/city-guide-leftmenu-117/359-kolkata-the-cultural-capital-of-india.html |date=2013-12-03 }}</ref><ref>[[Culture of Kolkata]]</ref> <ref>http://www.telegraph.co.uk/luxury/travel/1245/india-calcutta-the-capital-of-culture.html</ref><ref>http://www.dnaindia.com/entertainment/report-kolkata-remains-cultural-capital-of-india-amitabh-bachchan-1763111</ref><ref>http://www.business-standard.com/article/pti-stories/foundation-of-kolkata-museum-of-modern-art-laid-113111400889_1.html</ref> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{Flag|भारत}} |subdivision_type1 = राज्य |subdivision_name1 = [[पश्चिम बङ्गाल]] |subdivision_type2 = डिभिजन |subdivision_name2 = प्रेसिडेन्सी |subdivision_type3 = [[पश्चिम बङ्गालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name3 = [[कोलकाता जिल्ला]] |image_skyline = Kolkata Imgs.jpg |image_caption = कोलकाताका प्रमुख स्थानहरू |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = India West Bengal |pushpin_map_caption = पश्चिम बङ्गालमा कोलकाताको स्थान |latd = 22 |latm = 34 |lats = 22|latNS = N |longd = 88 |longm = 21 |longs = 50|longEW = E |coordinates_region = IN-WB |coordinates_display = inline, title |pushpin_label_position = left |former_name = कलकत्ता |leader_party = टिएमसी |government_type = मेयर परिषद |governing_body = केएमसी |leader_title1 = मेयर |leader_name1 = [[सोभन चटर्जी]]<ref name="Mayor">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Sovan-Chatterjee-to-be-new-Kolkata-mayor/Article1-554057.aspx|title=Sovan Chatterjee to be new Kolkata mayor|newspaper=Hindustan Times|location=New Delhi|date=6 June 2010|accessdate=26 April 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719034005/http://www.hindustantimes.com/Sovan-Chatterjee-to-be-new-Kolkata-mayor/Article1-554057.aspx |date=19 July 2011 }}</ref> |leader_title2= शेरिफ |leader_name2= [[रञ्‍जित मल्लिक]]<ref>{{cite news|title=Ranjit the sheriff|url=http://www.telegraphindia.com/1140101/jsp/calcutta/story_17738687.jsp|accessdate=17 January 2014|newspaper=The Telegraph|date=1 January 2014}}</ref> |leader_title3= प्रहरी प्रमुख |leader_name3= सुराजित कर पुराकायस्थ<ref>{{cite news|title=New CP reaches slain cop's house with job letter|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-16/kolkata/37132361_1_police-commissioner-police-force-new-police|accessdate=17 February 2013|newspaper=Times of India|date=16 February 2013}} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20130411033351/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-16/kolkata/37132361_1_police-commissioner-police-force-new-police |date=11 April 2013 }}</ref> |area_total_km2 = 205 |area_total_sq_mi = 79.15 |area_magnitude = 1 E+7 |area_metro_km2 = 1886.67 |area_metro_sq_mi = 728.45 |elevation_m = 9 |elevation_ft = 30 |timezone1 = भारतीय मानक समय |utc_offset1 = +०५:३० |population_total =4,496,694 |population_footnotes = |population_as_of = २०११ |population_density_km2 = 24429 |population_metro = 14112536 |population_metro_footnotes = |population_rank = ७औँ |population_blank1_title= महानगरीय क्रमाङ्क |population_blank1 = ३औँ |population_demonym = कोलकातन |blank1_name = आधिकारिक भाषा |blank1_info = [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]] र अङ्ग्रेजी |postal_code_type = पोस्टल कोड |postal_code = ७०० ००१ देखि ७०० १५७ |area_code = +९१-३३ |registration_plate = WB 01 to WB 10 |blank_name_sec1 = युएन/लोकोड |blank_info_sec1 = IN CCU |website = {{URL|https://www.kmcgov.in/}} |footnotes = {{Reflist|group=upper-alpha}} }} '''कोलकाता''' {{IPAc-en|k|oʊ|l|ˈ|k|ɑː|t|ɑː}}, पहिले '''कलकत्ता''' {{IPAc-en|k|ae|l|'|k|V|t|@}}, भारतको दोस्रो सबैभन्दा ठुलो [[महानगरीय क्षेत्र|महानगर]] हो। यो पश्चिम बङ्गालको राजधानी र भारतको पाँचौ ठुलो बन्दरगाह पनि हो। यो [[बङ्गालको खाडी]]को शीर्ष तट देखि १८० किलोमीटर टाढा [[गङ्गा नदी|गङ्गा]]को देब्रे किनारामा स्थित छ। यहाँको जनसङ्ख्या २ करोड २९ लाख हो।<ref>{{cite book |last=तिवारी |first=विजय शङ्कर |title=नवीन भूगोल दर्पण |year=मार्च २००५ |publisher=निर्मल प्रकाशन |location=कोलकाता |id= |page=२०२ |accessday= ३०|accessmonth= जुलाई|accessyear= २००९}}</ref> यो शहरको इतिहास अत्यंत प्राचीन छ।यसको आधुनिक स्वरूपको विकास अङ्ग्रेजहरू एवम् [[फ्रान्स]]को [[उपनिवेशवाद]]को इतिहाससँग जोडीएको छ। अहिलेको कोलकाता आधुनिक [[भारतको इतिहास|भारत]]को र इतिहासको अनेकौ गाथाहरू एक आपसमा मिलेका छन्। यो शहरलाई जहा भारतको शैक्षिक एवम् सांस्कृतिक परिवर्तनहरूको प्रारम्भिक केन्द्र बिन्दुको रूपमा परिचय मिलेको छ भने उही अर्को तर्फ़ यसलाई भारतमा [[साम्यवाद]] आन्दोलनको गढ़को रूपमा पनि मान्यता मिलेको छ। महलहरूको यो सहरलाई "सिटी आफ जाय "को नामले पनि जनिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Kolkata|कोलकाता}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} [[श्रेणी:भारतका सर्वाधिक जनसङ्ख्या भएका सहरहरू]] [[श्रेणी:भारतका महानगरहरू]] [[श्रेणी:पश्चिम बङ्गाल]] [[श्रेणी:भारतका पूर्व राजधानी सहरहरू]] 8hpzdabcx7b4y34tawiyn6xny3pgsxg 0 79992 1361872 1238698 2026-06-15T03:44:57Z ~2026-34877-83 79343 1361872 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = बेङ्गलोर | official_name = बेङ्गलुरू | native_name = ಬೆಂಗಳೂರು | other_name = | other_name_lang = | settlement_type = [[महानगर]] | image_skyline = BangaloreMontage.png | image_alt = | image_caption = शीर्षबाट घडीको दिशामा: [[युबी सिटी]], [[इन्फोसिस]], [[लाल बाग]]को सिसामहल, विधानसभा, [[शिव]] प्रतिमा, [[बागमाने टेक पार्क]] ii | nickname = भारतको सिलिकन भ्याली (उपत्यका)<br />बगैँचाको सहर | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[कर्नाटक]]मा स्थान | latd = 12 | latm = 58 | latNS = N | longd = 77 | longm = 34 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = राष्ट्र | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[कर्नाटक]] | subdivision_type2 = क्षेत्र | subdivision_name2 = बायलुसिमी | subdivision_type3 = जिल्ला | subdivision_name3 = बेङ्गलोर सहर | established_title = स्थापना | established_date = १५३७ | founder = [[केम्पेगौडा]] | named_for = | government_type = मेयर-परिषद | governing_body = बिबिएमपी | leader_title1 = मेयर | leader_name1 = शान्ता कुमारी | leader_title2 = अधिक्षक | leader_name2 = कुमार नायक <ref name=bbmp-commr>{{cite web|title=Commissioner&nbsp;|url=http://bbmp.gov.in/commissioner|website=Bruhat Bangalore Mahanagara Palike|accessdate=3 May 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511021928/http://bbmp.gov.in/commissioner |date=11 May 2015 }}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area>{{cite news|author1=K. V. Aditya Bharadwaj|title=Bengaluru is growing fast, but governed like a village|url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/bengaluru-is-growing-fast-but-governed-like-a-village/article7473604.ece|accessdate=20 August 2015|work=The Hindu|date=28 July 2015|location=Bengaluru}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = | area_urban_km2 = 709 | area_metro_km2 = | elevation_footnotes = <ref name="iisc_profile">{{Cite journal|author1=H.S. Sudhira |author2=T.V. Ramachandra |author3=M.H. Bala Subrahmanya | title = City Profile&nbsp;— Bangalore |journal=Cities |volume=24 |issue=5 | publisher = Environmental Information System (Centre of Ecological Sciences), [[Indian Institute of Science]] | place = Bangalore | pages = 382 | year = 2007|doi=10.1016/j.cities.2007.04.003 | url = http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2007/theme4_42.pdf | format = PDF }}</ref> | elevation_m = 920 | population_as_of = २०११ | population_total = 8425970 | population_footnotes = <ref name="2011 pp tableA2">{{cite web|title=Cities with population of 1 Lakh and Above|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=30 January 2014}}</ref> | population_rank = [[भारतको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएका सहरहरूको सूची|४ओँ]] | population_density_km2 = | population_metro = 8728906 | population_blank1_title = क्रम | population_blank1 = ५ओँ | population_metro_rank = | population_metro_footnotes = <ref name="ua_2011">{{cite web|title=INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011 |url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3|website=Press Information Bureau, Mumbai|publisher=National Informatics Centre|accessdate=20 August 2015}}</ref> | population_demonym = बेङ्गलोरियन | blank1_info = | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइयसटी]] | utc_offset1 = +५:३० | postal_code_type = हुलाकी कोड | postal_code = ५६० xxx | area_code = +९१-(०)८० | registration_plate = KA-01, 02, 03, 04, 05, 41, 50, 51, 53, 57, 58, 59, 60, 61 | blank2_name = {{nowrap|[[आधिकारिक भाषा]]}} | blank2_info = [[कन्नड भाषा|कन्नड]]<ref>http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |date=2016-07-08 }}</ref> | website = {{URL|www.bbmp.gov.in/}} | footnotes = }} '''बेङ्गलोर''' [[भारत]]को दक्षिणी राज्य [[कर्नाटक]]को राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहरहो। यसको जनसङ्ख्या ८० लाख भन्दा बढी छ र महानगरीय जनसङ्ख्या लगभग १५ मिलियन छ, जसले यसलाई [[भारतका सर्वाधिक जनसङ्ख्या भएका सहरहरूको सूची|भारतको तेस्रो सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर]] र चौथो सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहरी समूह बनाएको छ। यो दक्षिण भारतको सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको सहरर सबैभन्दा ठुलो सहरी समूह हो, र विश्वको २७औँ ठुलो सहर हो।[[दक्खिन पठार]]मा अवस्थित, समुद्र सतहबाट ९०० मिटर (३,००० फिट) भन्दा बढीको उचाइमा, बेङ्गलोरमा वर्षभरि एक सुखद जलवायु छ, यसको पार्कहरू र हरियो स्थानहरूले यसलाई भारतको "गार्डेन सिटी" को प्रतिष्ठा कमाउँदछ। यसको उचाइ भारतका प्रमुख सहरहरू मध्ये सबैभन्दा अग्लो छ।<ref name="scotts">{{cite web |last=Lakshmin |first=Deepa |date=February 23, 2021 |title=Bengaluru: The Indian "Garden City" That's a High-Tech Hub |url=https://scottscheapflights.com/guides/bengaluru-the-indian-garden-city-thats-a-high-tech-hub |work=Scott's Cheap Flights}}</ref> बेङ्गलोर लाई विश्वको सबैभन्दा तीव्र गतिमा बढ्दै गरेको प्रमुख महानगरहरू मध्ये एक मानिन्छ। यसको सहरी क्षेत्रको मेट्रो अर्थव्यवस्थाको हालको अनुमानले बेङ्गलोरलाई भारतको सबैभन्दा उत्पादक मेट्रो क्षेत्रहरू मध्ये एकको रूपमा स्थान दिएको छ। यस शहरलाई उच्च प्रविधिमा आधारित भारी उत्पादन उद्योगको धुरी मानिन्छ, धेरै ठुला बहुराष्ट्रिय टेक्नोलोजी कर्पोरेसनहरूले त्यहाँ आफ्नो मुख्यालय स्थापना गरेका छन्।<ref name="India Today">{{Cite journal |last=Broder |first=Jonathan |date=5 October 2018 |title=Can it maintain strong economic growth? |url=http://library.cqpress.com/cqresearcher/document.php?id=cqresrre2018100500 |url-status=live |journal=India Today:CQR |language=en-US |publisher=Sage Publications |doi=10.4135/cqresrre20181005 |s2cid=267331042 |id=cqresrre2018100500 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005030813/http://library.cqpress.com/cqresearcher/document.php?id=cqresrre2018100500 |archive-date=5 October 2018 |access-date=4 October 2018}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Bangalore|बेङ्गलोर}} {{Wikivoyage|Bangalore|बेङ्गलोर}} * [http://www.bbmp.gov.in/ बृहत महानगर बेङ्गलोर] * [http://www.bdabangalore.org/ बेङ्गलोर विकास सूचकको आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705010621/http://www.bdabangalore.org/ |date=2022-07-05 }} {{भारतका राज्य र केन्द्र शासित प्रदेशका राजधानीहरू}} [[श्रेणी:भारतका महानगरहरू]] a0nnxifo0fmlh9trv619ttx5cecu1bh 3 90631 1361850 1358305 2026-06-15T02:24:15Z MediaWiki message delivery 14766 /* Wikipedia translation of the week: 2026-25 */ नयाँ खण्ड 1361850 wikitext text/x-wiki * [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Learnerktm/वार्ता १|पुराना सन्देशहरू १]] * [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Learnerktm/वार्ता २|पुराना सन्देशहरू २]] == Wikipedia translation of the week: 2017-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2016 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Monkey selfie]]'''</span> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Macaca nigra self-portrait large.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;>The '''monkey selfies''' are a series of selfies taken by Celebes crested macaques using equipment belonging to the British nature photographer David Slater.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.png|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:MassMessage/Lists/Translation of the week|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:३०, १६ जनवरी २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16174362 --> == उच्च प्रदर्शित लेख सम्बन्धमा छलफल == '''[[विकिपिडिया:उच्च प्रदर्शित लेख|उच्च प्रदर्शित लेख]]''' सम्बन्धमा छलफल भई रहेकोले '''[[विकिपीडिया:चौतारी (प्रस्ताव)#उच्च प्रदर्शित लेख|यहाँ]]''' आफ्नो विचार तथा राय राख्नु हुनको लागी अनुरोध गर्दछौं । [[User:Nirjal stha|Nirjal stha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्ने]]) ०६:११, ४ फेब्रुअरी २०१७ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=599602 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2016 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Mangal Shobhajatra]]'''</span> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Mangal Shobhajatra in Dhaka.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;>'''Mangal Shobhajatra''' is a mass procession that takes place at dawn on the first day of the Bengali New Year in Bangladesh, organised by the teachers and students of the Faculty of Fine Arts of Dhaka University. The festival is considered an expression of the secular identity of the Bangladeshi people and as a way to promote unity. It was declared an intangible cultural heritage by UNESCO in 2016, categorised on the representative list as a heritage of humanity.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.png|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:MassMessage/Lists/Translation of the week|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:२४, १३ फेब्रुअरी २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16249755 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2016 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sundial cannon]]'''</span> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Cannon Sundial by Victor Chevalier, Paris (about 1800).jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;>A '''sundial cannon''' is a device consisting of a sundial incorporating a cannon with a fuse that is lit by an overhanging lens, concentrating the rays of the sun, and causing the cannon to fire at noon, when properly oriented along a north-south axis.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.png|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:०८, २० फेब्रुअरी २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16339651 --> == समीक्षा सहित मत राख्न अनुरोध == नमस्ते सम्पादक मित्र, कृपया [https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%95_%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%9A%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A5%80#Tulsi_Bhagat यस] महत्वपूर्ण वार्तालापमा आफ्नो मत राख्न अनुरोध गर्दछु ।--[[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ([[User talk:Biplab Anand|वार्ता]]) १३:१९, २३ फेब्रुअरी २०१७ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=601242 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2016 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Rugelach]]'''</span> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:ChocolateRugelach.JPG|center|300px]] <span style="text-align:left;>'''Rugelach''' is a Jewish pastry of Ashkenazic origin. It is very popular in Israel, commonly found in most cafes and bakeries. It is also a popular treat among American and European Jews.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.png|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:२१, २७ फेब्रुअरी २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16347352 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Discourses on Salt and Iron]]'''</span><br /> <small>''([[:zh:盐铁论]]) ([[:fr:Dispute sur le sel et le fer]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;>The '''Discourses on Salt and Iron''' (Chinese: 鹽鐵論; pinyin: Yán Tiě Lùn) was a debate held at the imperial court in 81 BCE on state policy during the Han dynasty in China. The previous emperor, Emperor Wu, had reversed the laissez-faire policies of his predecessors and imposed a wide variety of state interventions, such as creating monopolies on China's salt and iron enterprises, price stabilization schemes, and taxes on capital. These actions sparked a fierce debate as to the policies of the Emperor. After his death, during the reign of Emperor Zhao of Han, the regent Huo Guang called on all the scholars of the empire to come to the capital, Chang'an, to debate the government's economic policies.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|32px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:५९, ६ मार्च २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16383211 --> == विकी विमिन एडिटाथन == नमस्ते सम्पादक मित्र,</br> चौतारीमा गरिएको प्रस्तावमाथि [https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%9A%E0%A5%8C%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80_(%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B5)#.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.95.E0.A5.80_.E0.A4.B5.E0.A4.BF.E0.A4.AE.E0.A4.BF.E0.A4.A8_.E0.A4.8F.E0.A4.A1.E0.A4.BF.E0.A4.9F.E0.A4.BE.E0.A4.A5.E0.A4.A8_.E0.A5.A8.E0.A5.A6.E0.A5.A7.E0.A5.AD यहाँ] छलफल भइरहेको हुँदा यसमा भाग लिनका लागि अनुरोध गर्न चाहन्छु ।--[[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] १६:१६, ६ मार्च २०१७ <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=602640 --> == प्रस्ताव == नमस्ते सम्पादक मित्रहरू,</br> कृपया यस [https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%9A%E0%A5%8C%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80_(%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B5)#.E0.A4.8F.E0.A4.95_.E0.A4.9C.E0.A4.BE.E0.A4.A8.E0.A4.95.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A5.80 प्रस्ताव] माथि आफ्नो मत राख्नुहोला ।--[[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] १५:४५, ११ मार्च २०१७ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=602640 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Lomami National Park]]'''</span> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Cam trap 12 bonobos in the clearing.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;>'''Lomami National Park''' (in french: Parc National de la Lomami) is a national park located in the Democratic Republic of Congo in Central Africa. Situated within the middle basin of the Lomami River, it straddles the Provinces of Tshopo and Maniema with a slight overlap into the forests of the Tshuapa and Lualaba river basins. The National Park was formally declared on 7 July 2016. It is the 9th national park in the country and the first to be created since 1992.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:५८, १३ मार्च २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16400711 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Traditional violin craftsmanship in Cremona]]'''</span><br /> <small>''([[:it:Liuteria tradizionale cremonese]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Varnishing a violin.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;>The '''Cremona's traditional violin''' making is an ancient form of handicrafts typical of Cremona (Italy) where bowed string instruments like violins, violas, cellos and double basses have been made since 16^th century. The "''Traditional violin craftsmanship in Cremona''" was declared an intangible cultural heritage by UNESCO in 2012.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:५९, २० मार्च २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16400711 --> == योगदानको लागि धन्यवाद ! == लर्नरktm जी, विकी विमिन एडिटाथन २०१७ मा सक्रिय सहभागिता जनाएर आफ्नो अमुल्य समय र मेहनतको लागि धन्यवाद दिदै आगामी दिनहरूमा पनि यहाँको सक्रिय सहभागिताको अपेक्षा गर्दछौं । विकी विमिन एडिटाथन २०१७, आयोजक समूह :::@[[User:Punya|Punya]]जी हजुरलाई पनि धेरै धेरै धन्यवाद! :) <span style="color:green;">^:)</span>'''[[user:Learnerktm|लर्नर]]'''<span style="color:red;">^ktm</span> १४:०९, २२ मार्च २०१७ (युटिसी(UTC)) == Wikipedia translation of the week: 2017-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Peridium]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Bird's nest fungi - context.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;>The '''peridium''' is the protective layer that encloses a mass of spores in fungi. This outer covering is a distinctive feature of gasteroid fungi.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:३६, २७ मार्च २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16475840 --> == विकी विमिन एडिटाथन २०१७ == नमस्ते विकिपिडियन मित्रहरू,</br> नेपाली विकिपिडियामा गत मार्च ८ देखि मार्च २२ मा सञ्चालन भएको [[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०१७|विकी विमिन एडिटाथन २०१७]] प्रतियोगितामा तपाईद्वारा निर्माण गरिएको लेखहरूलाई [https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/wikiwomen-editathon-2017 यस उपकरण] मार्फत पेश गर्नुहोस् । यस उपकरणलाई मात्र ८ दिनको लागि खुल्ला गरिएको हुनाले आफ्नो लेख यथाशीघ्र पेश गर्न अनुरोध गर्दछु ।--[[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] १६:३७, २८ मार्च २०१७ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=606002 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Euphrates Tunnel]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;>The '''Euphrates Tunnel''' was allegedly a 929 meter long tunnel built to connect the two halves of the city of Babylon; archaeologists believe it was built between 2180 and 2160 BCE. Construction began with a temporary dam across the Euphrates river, and proceeded using a "cut and cover" technique. The tunnel was supposedly lined with brick and waterproofed with asphalt. No other sub-aqueous pedestrian tunnel was attempted until Marc Brunel built the Thames Tunnel beginning in 1824 CE. A description of the tunnel as being built and used by Queen Semiramis is given by Diodorus (fl. 50 BCE) in the Bibliotheca Historica. Philostratus (d. 250 CE) also describes the tunnel's construction in the Life of Apollonius of Tyana.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५२, १० अप्रिल २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16507790 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Pinnacles National Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Inside Balconies Cave at Pinnacles National Monument 1.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>'''Pinnacles National Park''' is a U.S. National Park protecting a mountainous area located east of the Salinas Valley in Central California, about 5 miles (8.0 km) east of Soledad and 80 miles (130 km) southeast of San Jose. The park's namesakes are the eroded leftovers of the western half of an extinct volcano that has moved 200 miles (320 km) from its original location on the San Andreas Fault, embedded in a portion of the California Pacific Coast Ranges. Pinnacles is managed by the National Park Service and the majority of the park is protected as wilderness.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:३०, १७ अप्रिल २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16507790 --> == [[विकिपीडिया:अन्य प्रयोगकर्ता अधिकारहरूको लागि निवेदन#Pitambar_Bhattarai|अन्य प्रयोगकर्ता अधिकारको लागि निवेदन]] == Learnerktm ज्यु, मलाई [https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE_%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A4%BF_%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8#Pitambar_Bhattarai यहाँ] गएर अन्य प्रयोगकर्ता अधिकारको लागि समर्थन गरी दिनको लागि अनुरोध गर्द छु । '''धन्यवाद ! - [[User:Pitambar_Bhattarai|पिताम्बर भट्टराई]]^{[[User_talk:Pitambar_Bhattarai|(कुरा गर्ने)]]} १०:३०, २२ अप्रिल २०१७ (युटिसी(UTC)) == Wikipedia translation of the week: 2017-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Ettringite]]'''</span><br /><small>''([[:de:Ettringit]]) ([[:fr:Ettringite]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Ettringite.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>'''Ettringite''' is a hydrous mineral with formula: Ca₆Al₂(SO₄)₃(OH)₁₂·26H₂O. It is a colorless to yellow mineral crystallizing in a trigonal crystal system.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:३३, ८ मे २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16620945 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Anna Russell (botanist)]]'''</span> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;>Botanist who has been described as "perhaps the ablest and most outstanding woman field botanist of her time".</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|32px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:४२, ५ जुन २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16741032 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Dhaka topi]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:A Typical Nepali Dhaka Topi laid on a level surface.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>'''Dhaka topi''' is a type of hat, popular among hilly Nepalis and Indian Gorkhas, along with their diasporas. The hat is made of a fabric called dhaka, which is also used for a type of blouse, a dhaka-ko-cholo which translates "blouse made of dhaka fabric".</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:३९, १२ जुन २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16857061 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulled rickshaw]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:JapaneseRickshaw.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>A '''pulled rickshaw''' (or ricksha) is a mode of human-powered transport by which a runner draws a two-wheeled cart which seats one or two people.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:५९, १९ जुन २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16891684 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Battle of Callao]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:CombateDosdeMayo.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>The '''Battle of Callao''' was the final battle (1866) in the war between Spanish and Peruvian forces.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:३१, ३ जुलाई २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16900050 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Cat fugue]]'''</span><br /><small>(''[[:it:Fuga del gatto]]'')</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Carl Reichert - Katzenfuge.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>The '''Fugue in G minor''' (K. 30, L. 499) by Domenico Scarlatti is a one-movement harpsichord sonata popularly known as the Cat fugue or Cat's fugue (La Fuga del Gatto).</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:२१, १० जुलाई २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16900050 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Qasr el Yahud]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Jordan Baptism site BW 6.JPG|300px|center]] <span style="text-align:left;>'''Qasr el Yahud''' is the official name of a baptism site in the Jordan River Valley region of the West Bank in Israel.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:१०, १७ जुलाई २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16979914 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:St. Nicholas Fortress]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:St. Nicholas Fortress 0048.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>'''St. Nicholas Fortress''' (Croatian: Tvrđava Sv. Nikole) is a fortress located in the town of Šibenik, one of the oldest native Croatian towns on the eastern shores of the Adriatic, in central Dalmatia, Croatia. It was included in UNESCO's World Heritage Site list as part of "Venetian Works of Defence between 15th and 17th centuries: Stato da Terra – western Stato da Mar" in 2017</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५१, २४ जुलाई २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=16979914 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:eu:Korrika]] '''</span><br /><small>''([[:en:Korrika]]) ([[:es:Korrika]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Korrika 2015, Bilbo, Euskal Herria.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>'''Korrika''' (Basque for running) is an exhibition race held bi-annually in the Basque Country in order to fundraise the adult Basque-language teaching organization called AEK. It one of the largest demostrations for a language in the world and the longest relay race in the world with 2.557 kilometres in 2017, run day and night without interruption for 11 days. Besides of it fundraising aim, Korrika celebrates, supports and spreads the Basque language itself.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:४१, ३१ जुलाई २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17038296 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Viola Desmond]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Viola Desmond.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>'''Viola Irene Desmond''' (July 6, 1914 – February 7, 1965) was a Canadian Black Nova Scotian businesswoman who challenged racial segregation at a film theatre in New Glasgow, Nova Scotia, in 1946. She refused to leave a whites-only area of the Roseland Theatre and was convicted of a minor tax violation for the one-cent tax difference between her paid and used seat. Desmond's case is one of the most publicized incidents of racial discrimination in Canadian history and helped start the modern civil rights movement in Canada.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:१०, ८ अगस्त २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17038296 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Maria Ann Smith]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Granny Smith.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>'''Maria Ann "Granny" Smith''' (1799 – 9 March 1870) was a British-Australian orchardist responsible for the cultivation of the Granny Smith apple.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:३४, १४ अगस्त २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17038296 --> == Invitation for felicitation program of Wiki Events Nepal during 2015 == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #F1EEED;" |rowspan="2" valign="top" |[[File:Wiki Events Nepal Logo.png|100px|Wiki Events Nepal ]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | Invitation for felicitation program of Wiki Events 2015 in Nepal |- |style="vertical-align: top; border-top: 3px solid red;" | Dear {{BASEPAGENAME}}, we heartily apologize for the delay due to some situational circumstances. It’s our pleasure to invite you to [[:meta:Wikimedia Nepal/Wiki Events 2015 in Nepal|Wiki Events 2015 in Nepal]] winners awarding ceremony on 2nd September, 2017 at [https://www.google.com.np/maps/place/Masala+Cottage/@27.6889011,85.3333935,18.56z/data=!4m5!3m4!1s0x39eb19bddd2e90c5:0x105fb2d89672ca34!8m2!3d27.6891246!4d85.3330289?hl=en Masala Cottage], 2:00 pm onwards. We would like to ask few minutes of your time to [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfTTXlwOER-Se_jdRcch0jFUbmCsU2Eb-ZYHlf0v9hs3ojAkw/viewform provide your details here]. Your contribution as a contributor made the Wiki Events 2015 in Nepal possible. We’d like to have a privilege of having you there. '''Kind regards,'''<br/> '''The Wiki Events Nepal Team''' |} <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=617265 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Green star (astronomy)]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:NGC 6826HSTFull.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>In astronomy, a '''green star''' is a white or blue star that appears green due to an optical illusion.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५९, ४ सेप्टेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17038296 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Mining industry of Angola]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Catoca Diamond Mine-Angola 2001.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>'''Mining in Angola''' is an activity with great economic potential since the country has one of the largest and most diversified mining resources of Africa. Angola is the third largest producer of diamonds in Africa and has only explored 40% of the diamond-rich territory within the country, but has had difficulty in attracting foreign investment because of corruption, human rights violations, and diamond smuggling. Production rose by 30% in 2006 and Endiama, the national diamond company of Angola, expects production to increase by 8% in 2007 to 10,000,000 carats (2,000 kg) annually. The government is trying to attract foreign companies to the provinces of Bié, Malanje and Uíge. Angola has also historically been a major producer of iron ore.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५२, ११ सेप्टेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17196517 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Pioneer Cabin Tree]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:CalaverasTreeTunnel1.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>The '''Pioneer Cabin Tree''', also known as The Tunnel Tree, was a giant sequoia in Calaveras Big Trees State Park, California. It was considered one of the U.S.'s most famous trees, and drew thousands of visitors annually. It was estimated to have been more than 1,000 years old, and measured 33 feet (10 m) in diameter; its exact age and height were not known. The tree was topped before 1859. It fell and shattered during a storm on January 8, 2017</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:३७, १८ सेप्टेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17231886 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Batesian mimicry]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Batesplate ArM.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;>'''Batesian mimicry''' is a form of mimicry where a harmless species has evolved to imitate the warning signals of a harmful species directed at a predator of them both. It is named after the English naturalist Henry Walter Bates, after his work on butterflies in the rainforests of Brazil.</span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:३६, २५ सेप्टेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17231886 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:History of candle making]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:K&M Candles Brockholes UK, 1972 (RLH), Hand Operated Candle Machines 03.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Candle making''' was developed independently in many places throughout history. Candles were made by the Romans beginning about 500 BC. These were true dipped candles and made from tallow. Evidence for candles made from whale fat in China dates back to the Qin Dynasty (221–206 BC). In India, wax from boiling cinnamon was used for temple candles. In parts of Europe, the Middle-East and Africa, where lamp oil made from olives was readily available, candle making remained unknown until the early middle-ages. Candles were primarily made from tallow and beeswax in ancient times, but have been made from spermaceti, purified animal fats (stearin) and paraffin wax in recent centuries. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०५, १६ अक्टोबर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17281524 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Jagiellonian tapestries]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Tapestry with the royal monogram of Žygimantas Augustas (King of Poland and Grand Duke of Lithuania), circa 1555.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Jagiellonian tapestries''' are a collection of tapestries woven in the Netherlands and Flanders, which originally consisted of 365 pieces assembled by the Jagiellons to decorate the interiors of the royal residence Wawel Castle. It is also known as the Wawel arrasses, as the majority of the preserved fabrics is in the possession of the Wawel Castle Museum and the French city of Arras was a large center of manufacturing of this kind of wall decoration in the beginning of the 16th century. The collection become a state property of the Crown of the Kingdom of Poland according to the will of Sigismund II Augustus. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:११, २३ अक्टोबर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17281524 --> == विकिपिडिया एसियाली महिना २०१७ == <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:Sun Wiki.svg|150px|center|link=]]</div> '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१७|विकिपिडिया एसियाली महिना]]''' एक अनलाइन सम्पादन-थन प्रतियोगिता हो जसले एसियाली राष्ट्रहरूका विकिपिडिया समुदायहरू बिच समझदारी बढाउने उद्देश्यका साथ सञ्चालन गर्न थालिएको हो । अघिल्लो वर्षहरूमा झै यस वर्ष पनि नोभेम्बर २०१७ महिना भरि यो प्रतियोगिता सञ्चालन हुने हुँदा सम्पूर्ण सम्पादक मित्रहरूलाई यसमा सहभागिता जनाउन साथै कुनै सुझाव भए छलफलमा सहभागी भई दिनु हुन अनुरोध गर्दछु । छलफलमा सहभागी हुन '''[[विकिपीडिया:चौतारी (प्रस्ताव)|यस पृष्ठ]]'''मा जानुहोस् ।<br/><br/> कार्यक्रमा सहभागी हुन {{Clickable button 2|सहभागी हुने|url={{fullurl:विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१७/सहभागीहरू}} |class=mw-ui-progressive}} मा जानुहोस् । <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=599602 --> == विकिपिडिया एसियाली महिना २०१७ == विकिपिडिया एसियाली महिनामा तपाईलाई स्वागत छ ! <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:WAM 2017 Banner-ne.svg|450px|center|link=]]</div>'''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१७|विकिपिडिया एसियाली महिना]]'''को शुरूवात भई सकेकोछ । यो प्रतियोगिता नोभेम्बर महिना भरि चल्ने छ । यस प्रतियोगिता सम्बन्धी केही तथ्यहरू यस प्रकार छ । # तपाईले तयार गर्नु भएको लेखहरू यस '''[https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/ उपकरण]''' मार्फत पेश गर्नुहोस । यसको लागी उक्त उपकरणमा गई कृपया लग इन वटन थिच्नुहोस र OAuth ले बाँकी सबै कार्य गर्नेछ । तपाईले आफ्नो इन्टरफेसको भाषा माथि दाँयाबाट परिवर्तन पनि गर्न सक्नु हुनेछ । # तपाईले आफ्नो लेख पेश गरे पश्चात यस उपकरणले लेखमा आयोजकहरूबाट पुनरावलोकनको लागी एउटा ढाँचा थप गर्ने छ । तपाईले आफ्नो प्रगती यसै उपकरण मार्फत जाँच गर्न सक्नु हुनेछ । # तपाईले आफ्नो योगदानको आधारमा यस कार्यक्रमको अन्त्यमा रिवार्ड प्राप्त गर्नु हुनेछ । यस सम्बन्धी नियमहरूको जानकारीको लागि समुदायको विकिपिडिया एसियाली महिना पृष्ठमा हेर्नुहोस् । सामान्यतया # * यदि तपाईको ४ लेखहरू स्विकृत भएको खण्डमा विकिपिडिया एसियाली महिना पोस्टकार्ड प्राप्त गर्नु हुनेछ । # * यदि तपाईले १५ वटा स्विकारयोग्य लेख बनाउनु भएको खण्डमा विशेष पोस्टकार्ड प्राप्त गर्नु हुनेछ । # * यदि नेपाली विकिपिडियामा सर्वाधिक स्विकारयोग्य लेख तयार गर्ने विकिपिडियनलाई "विकिपिडिया एसियाली राजदुत"को रूपमा सम्मान गरिनेछ र निजलाई पोस्टकार्डको अलावा हस्तारक्ष भएको प्रमाणपत्र समेत प्रदान गरिनेछ । # यदि तपाईले औजारको पहुँचमा समस्या भएमा तपाईले यस पृष्ठमा रहेको तपाईको प्रयोगकर्ता नामसँग पेश गर्न सक्नु हुनेछ । # यदि तपाईका कुनै प्रश्न भए, तपाईले हाम्रो '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना/प्रश्नउत्तर|प्रश्न तथा जबाफ]]''' पृष्ठ हेर्न सक्नुहुनेछ वा [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१७|विकिपिडिया एसियाली महिना]]को [[वार्तालाप:विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१७|वार्ता]] पृष्ठमा राख्न सक्नु हुनेछ । <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/wam_list&oldid=623305 --> == Malah == Khai k karanle malah page metaunu vayo {{SUBST:SUSBT:Umesh Lal Das}} ००:०५, ५ नोभेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC)) == Wikipedia translation of the week: 2017-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:SS Archimedes]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:SS Archimedes by Huggins cropped.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''SS Archimedes''' was a steamship built in Britain in 1839. She is notable for being the world's first steamship to be driven by a screw propeller. Archimedes had considerable influence on ship development, encouraging the adoption of screw propulsion by the Royal Navy, in addition to her influence on commercial vessels. She also had a direct influence on the design of another innovative vessel, Isambard Kingdom Brunel's SS Great Britain, then the world's largest ship and the first screw-propelled steamship to cross the Atlantic Ocean. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०२, ६ नोभेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17281524 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:LGBT rights in Egypt]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Egypt (orthographic projection).svg|300px|center]] <span style="text-align:left;> Lesbian, gay, bisexual and transgender (LGBT) persons in Egypt face legal challenges not experienced by non-LGBT residents. According to 2013 survey by the Pew Research Center, 95% of Egyptians believe that homosexuality should not be accepted by society. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५२, १३ नोभेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17281524 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Viking raid on Seville]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> The '''Viking raid on Seville''', then part of the Umayyad Emirate of Córdoba, took place in 844. After raiding the coasts of what are now Spain and Portugal, a Viking fleet arrived in Seville through the Guadalquivir on 25 September, and took the city on 1 or 3 October. The Vikings pillaged the city and the surrounding areas. Emir Abd ar-Rahman II of Córdoba mobilised and sent a large force against the Vikings under the command of the hajib (chief-minister) Isa ibn Shuhayd. After a series of indecisive engagements, the Muslim army defeated the Vikings on either 11 or 17 November. Seville was retaken, and the remnants of the Vikings fled Spain. After the raid, the Muslims raised new troops and built more ships and other military equipment to protect the coast. The quick military response in 844 and the subsequent defensive improvements discouraged further attacks by the Vikings. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:२८, २० नोभेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17436520 --> == विकी कार्यशाला-नेपाल == [[File:Wiki Workshop-Nepal.svg|center|400px]] नमस्ते {{PAGENAME}} ज्यू,<br> समुदायको विकासको लागि [[विकिपिडिया:विकी कार्यशाला-नेपाल|विकी कार्यशाला-नेपाल]] प्रस्ताव गरिएको छ । तपाईलाई यस [[वार्तालाप:विकिपिडिया:विकी कार्यशाला-नेपाल|छलफल]]मा भाग लिन अनुरोध गरिन्छ ।--[[User:Biplab Anand|Biplab Anand]] १४:५३, २१ नोभेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=624788 --> == [[विकिपीडिया:प्रबन्धक अधिकारको लागि निवेदन#Pitambar_Bhattarai|प्रबन्धक अधिकारको लागि निवेदन]] == Learnerktm, मलाई [https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%95_%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A4%BF_%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8#Pitambar_Bhattarai यहाँ] गएर प्रबन्धक अधिकारको लागि समर्थन गरी दिनुहुनको लागि अनुरोध गर्दछु । '''धन्यवाद ! {{Smiley}}''' - [[User:Pitambar Bhattarai|Pitambar Bhattarai]] ([[User talk:Pitambar Bhattarai|कुरा गर्ने]]) ११:४६, २२ नोभेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC)) == डेटाथन २०१७ == नमस्ते {{PAGENAME}} ज्यू,<br> <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:Datathon Logo-Nepali.png|150px|center|link=]]</div> '''[[विकिपिडिया:डेटाथन २०१७|डेटाथन २०१७]]''' विकिपिडियाको भातृयोजना विकिडेटालाई लक्षित गरी सञ्चालन गर्न लागिएको एक अनलाइन प्रतियोगिता हो । यस प्रतियोगिताको प्रथम संस्करण सन् २०१५ मा आयोजना गरिएको थियो । यस वर्षको डेटाथन प्रतियोगिताको मुख्य उद्देश्य नेपालको संविधानसभा निर्वाचन २०७० मा विजयी सभासदहरूको विवरणलाई विकिडेटामा सङ्ग्रह गर्नु रहेको छ । यो एक दिने अनलाइन प्रतियोगितामा सहभागिता जनाउन अनुरोध गर्दछौं । कार्यक्रमा सहभागी हुन [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeMGtunTps0FSqCI68UfwP6eab9q3eSTttvYOiNhEnBnVRv7g/viewform आवेदन फारम] पेश गर्नुहोस् ।- '''प्रतियोगिता आयोजक समूह''' <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=625735 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Warburg hypothesis]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> The '''Warburg hypothesis''', sometimes known as the '''Warburg theory of cancer''', postulates that the driver of tumorigenesis is an insufficient cellular respiration caused by damaged mitochondria. The term Warburg effect describes the observation that cancer cells, and many cells grown in-vitro, exhibit glucose fermentation even when enough oxygen is present to properly respire. In other words, instead of fully respiring in the presence of adequate oxygen, cancer cells ferment. The Warburg hypothesis was that the Warburg effect was the root cause of cancer. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:४५, ४ डिसेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17436520 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sardine run]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Sardines - 鰯(いわし).jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''sardine run''' of southern Africa occurs from May through July when billions of sardines – or more specifically the Southern African pilchard Sardinops sagax – spawn in the cool waters of the Agulhas Bank and move northward along the east coast of South Africa. Their sheer numbers create a feeding frenzy along the coastline. The run, containing millions of individual sardines, occurs when a current of cold water heads north from the Agulhas Bank up to Mozambique where it then leaves the coastline and goes further east into the Indian Ocean. In terms of biomass, researchers estimate the sardine run could rival East Africa's great wildebeest migration. However, little is known of the phenomenon. It is believed that the water temperature has to drop below 21 °C in order for the migration to take place. In 2003, the sardines failed to 'run' for the third time in 23 years. While 2005 saw a good run, 2006 marked another non-run. The shoals are often more than 7 km long, 1.5 km wide and 30 metres deep and are clearly visible from spotter planes or from the surface. Sardines group together when they are threatened. This instinctual behaviour is a defence mechanism, as lone individuals are more likely to be eaten than large groups. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०६, ११ डिसेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17436520 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Rooh Afza]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Afza Syrup (Lal sharbat).JPG|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Rooh Afza '''is a non-alcoholic concentrated squash. It was formulated in 1906 in Ghaziabad, British India and is still manufactured and popular in Pakistan, Bangladesh and India. The recipe of Rooh Afza combines several ingredients popularly believed to be cooling agents, such as rose, which is used as a remedy for loo (the hot summer winds of Northern India, Pakistan and Bangladesh). The drink is commonly associated with the month of Ramadan, in which it is usually consumed during iftar. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०५, १८ डिसेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17540360 --> == Wikipedia translation of the week: 2017-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[en:Fourth dimension in art]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Jouffret.gif|center|300px|]] <span style="text-align:left;> New possibilities opened up by the concept of four-dimensional space (and difficulties involved in trying to visualize it) helped inspire many modern artists in the first half of the twentieth century. Early Cubists, Surrealists, Futurists, and abstract artists took ideas from higher-dimensional mathematics and used them to radically advance their work. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०२, २५ डिसेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17566759 --> == WAM Address Collection == Congratulations! You have more than 4 accepted articles in Wikipedia Asian Month! Please submit your postal mailing address via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdvj_9tlmfum9MkRx3ty1sJPZGXHBtTghJXXXiOVs-O_oaUbw/viewform?usp=sf_link Google form]''' or email me about that on erick@asianmonth.wiki before the end of Janauary, 2018. The Wikimedia Asian Month team only has access to this form, and we will only share your address with local affiliates to send postcards. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. Please contact your local organizers if you have any question. We apologize for the delay in sending this form to you, this year we will make sure that you will receive your postcard from WAM. If you've not received a postcard from last year's WAM, Please let us know. All ambassadors will receive an electronic certificate from the team. Be sure to fill out your email if you are enlisted [[:m:Wikipedia_Asian_Month/2017_Ambassadors|Ambassadors list]]. Best, [[:m:User:fantasticfears|Erick Guan]] ([[m:User talk:fantasticfears|talk]]) <!-- Message sent by User:Fantasticfears@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&oldid=17583922 --> == WAM Address Collection - 1st reminder == Hi there. This is a reminder to fill the address collection. Sorry for the inconvenience if you did submit the form before. If you still wish to receive the postcard from Wikipedia Asian Month, please submit your postal mailing address via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdvj_9tlmfum9MkRx3ty1sJPZGXHBtTghJXXXiOVs-O_oaUbw/viewform this Google form]'''. This form is only accessed by WAM international team. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. If you have problems in accessing the google form, you can use [[:m:Special:EmailUser/Saileshpat|Email This User]] to send your address to my Email. If you do not wish to share your personal information and do not want to receive the postcard, please let us know at [[:m:Talk:Wikipedia_Asian_Month_2017|WAM talk page]] so I will not keep sending reminders to you. Best, [[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&oldid=17583922 --> == Confusion in the previous message- WAM == Hello again, I believe the earlier message has created some confusion. If you have already submitted the details in the Google form, '''it has been accepted''', you don't need to submit it again. The earlier reminder is for those who haven't yet submitted their Google form or if they any alternate way to provide their address. I apologize for creating the confusion. Thanks-[[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&oldid=17583922 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-2 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Ambasse bey]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:TamTam.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> A style of folk music and dance from Cameroon. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५०, ८ जनवरी २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17613521 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-3 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Ruellia tuberosa]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Ruellia tuberosa 03532.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''''Ruellia tuberosa''''', is a species of flowering plant in the Acanthaceae family. Its native range is in Central America but presently it has become naturalized in many countries of tropical South and Southeast Asia. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५६, १५ जनवरी २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17639911 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-4 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Blue laser]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Blacklaser2.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> A '''blue laser''' is a laser that emits electromagnetic radiation with a wavelength between 360 and 480 nanometres, which the human eye sees as blue or violet. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:36, 22 January 2018 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17659204 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-5 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Rock relief]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:20101229 Naqsh e Rostam Shiraz Iran more Panoramic.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> A '''rock relief''' or '''rock-cut relief''' is a relief sculpture carved on solid or "living rock" such as a cliff, rather than a detached piece of stone. They are a category of rock art, and sometimes found as part of, or in conjunction with, rock-cut architecture </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:४४, २९ जनवरी २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17678943 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-6 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Rice paddy art]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Sengoku busho of rice field art.JPG|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Rice paddy art''' (田んぼアート ''tambo āto'') is an art form originating in Japan where people plant rice of various types and colors to create a giant pictures in a paddy field </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:३९, ५ फेब्रुअरी २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17707257 --> == प्राविधिक परिवर्तनहरू सम्वन्धित वार्ता == '''नमस्ते सम्पादकज्यू !'''<br /> प्राविधिक परिवर्तनहरू सम्वन्धित वार्तामा आफ्नो विचार राखिदिन हुन अनुरोध गर्दछु । कृपया [[विकिपिडिया:चौतारी_(प्राविधिक)#Technical_changes_needed|यहाँ हेर्नुहोस्]] । धन्यवाद ! — [[प्रयोगकर्ता:Tulsi|<font color="#3333ff"><font face="Cursive">'''तुल्सी भगत'''</font></font>]] <small>([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Tulsi|<font color="#3333ff"><font face="Cursive">वार्तालाप</font></font>]])</small> ०९:१२, ९ फेब्रुअरी २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=632305 --> == विकिपरियोजना डेटाथन २०१८ == <div style="border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: table; width: 100%; height: 125px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer;"> <div style="display: table-cell; vertical-align: middle;"><imagemap>File:Datathon_Logo-Nepali.png|110px| rect 34 80 1500 1500 [[विकिपिडिया:डेटाथन २०१८|विकिपरियोजना डेटाथन]] desc none </imagemap></div> <div style="display: table-cell; vertical-align: middle;"> <p style="font-size: 1.15em;">नेपाली विकिपिडियामा फाल्गुन १, २०७४ देखि फाल्गुन ३०, २०७४ सम्म [[विकिपिडिया:डेटाथन २०१८|विकिपरियोजना डेटाथन]] प्रतियोगिता १ महिनाभरिको लागि सञ्चालन भइरहेको छ । यहाँको अमूल्य योगदानको लागि हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौँ र सहभागीताको लागि '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScYCCQlRB4IXG97JG1gO9QJREy2IIxZYcCqnNbJL7AJ8yKqdw/viewform यस फारममा]''' आफ्नो नाम दर्ता गर्न हार्दिक अनुरोध गर्दछौँ । आवेदन दर्ता बन्द मिति ७ फागुन, २०७४ मा हुने छ । यस कारण छिटै दर्ता गर्नुहोस् । धन्यवाद !</p><p> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[विकिपिडिया:डेटाथन २०१८|<span style="color:white">अझ थप जानकारी...</span>]]</span> </div></p> <div style="display: table-cell; vertical-align: middle;">[[File:Wikipedia-logo-v2-ne.png|125px|right]]</div></div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १०:०३, १५ फेब्रुअरी २०१८ (युटिसी(UTC)) प्रयोग गरी पठाइयो । — [[प्रयोगकर्ता:Tulsi|<font color="#3333ff"><font face="Cursive">'''तुल्सी भगत'''</font></font>]] <small>([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Tulsi|<font color="#3333ff"><font face="Cursive">वार्तालाप</font></font>]])</small>, '''[[:meta:Wikimedia Nepal|विकिमिडिया नेपाल]]''' <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=632563 --> == अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस सम्पादनथन प्रतियोगिता == [[File:Mother Language Day Edit-a-thon Logo.svg|thumb|right|मातृभाषा सम्पादनथन लोगो]] नमस्ते नेपाली विकिपिडियन साथीहरू,<br> [[अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस]]को उपलक्ष्यमा नेपाली विकिपिडियामा ३ दिने (२१ फेब्रुअरी देखि २३ फेब्रुअरी सम्मका लागि) सम्पादनथन प्रतियोगिता सञ्चालन गर्नका लागि मैले समुदाय समक्ष [https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%9A%E0%A5%8C%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80_(%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B5)#%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF_%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%83%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE_%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B8_%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A4%A8%E0%A4%A5%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BE चौतारी]मा एउटा प्रस्ताव प्रस्तुत गरेको छु । यस प्रतियोगिता अवधिमा विश्वका भाषा, भाषा परिवारसँग सम्बन्धित लेख निर्माण गरिनेछ । कृपया यस प्रस्तावमाथि आ-आफ्नो मत राख्नुहोला । धन्यवाद --[[User:Biplab Anand|Biplab Anand]] ([[प्रयोगकर्ता_वार्ता:Biplab_Anand|वार्ता]]) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=632779 --> == मातृभाषा सम्पादनथन प्रतियोगिता == [[File:Mother Language Day Edit-a-thon Logo.svg|thumb|right]] नमस्ते नेपाली विकिपिडियन साथी,<br> कृपया नेपाली विकिपिडियामा हुन गइरहेको [[विकिपिडिया:मातृभाषा सम्पादनथन]] प्रतियोगितामा आफ्नो [[विकिपिडिया:मातृभाषा सम्पादनथन/सहभागीहरू|सहभागिता]] जनाउनुहोस् । धन्यवाद --आयोजक समितिको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|Biplab Anand]] ([[प्रयोगकर्ता_वार्ता:Biplab_Anand|वार्ता]]) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=632779 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-9 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Owens Valley]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Owens River from tableland-750px.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Owens Valley''' is the arid valley of the Owens River in eastern California in the United States, to the east of the Sierra Nevada and west of the White Mountains and Inyo Mountains on the west edge of the Great Basin section. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५९, २६ फेब्रुअरी २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17707257 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Adi Roche]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Adi Roche''' (born 1955, Clonmel, County Tipperary, Ireland) is a campaigner for peace, humanitarian aid and education, who has focused on the relief of suffering experienced by children in the wake of the 1986 Chernobyl nuclear disaster. She is the voluntary chief executive of Irish-based charity Chernobyl Children International. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५७, ५ मार्च २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17707257 --> == विकी विमिन एडिटाथन २०१८ == <div style="border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: table; width: 100%; height: 125px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer;"> <div style="display: table-cell; vertical-align: middle;"><imagemap>File:Wiki Women-Nepal 2015.png|110px| rect 34 80 1500 1500 [[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०१८|विकी विमिन एडिटाथन २०१८]] desc none </imagemap></div> <div style="display: table-cell; vertical-align: middle;"> [[File:Wikipedia-logo-v2-ne .svg|110px|right]] <p style="font-size: 1.15em;"> नमस्ते नेपाली विकिपिडियन साथी, अन्तराष्ट्रिय नारी दिवसको अवसर पारी नेपाली विकिपिडियामा मार्च ८, २०१८ देखि अप्रिल ८, २०१८ सम्म नारी सम्मानमा समर्पित [[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०१८|विकी विमिन एडिटाथन २०१८]] प्रतियोगिता संचालन भइरहेको छ, सहभागी हुनका लागि '''[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०१८/सहभागीहरू|सहभागीताको लागि आवेदन फारम]]''' भर्न हुन हार्दिक अनुरोध गर्दछौ ।<p> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०१८|<span style="color:white">अझ थप जानकारी...</span>]]</span> </div> </div> <!-- Message sent by User:Nabin K. Sapkota@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nabin_K._Sapkota/Mass_Message_Users_List&oldid=634073 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Pilanesberg Game Reserve]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Pilansberg 151.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Pilanesberg Game Reserve''' is located north of Rustenburg in North West Province in South Africa. The park borders with the entertainment complex Sun City. The park is currently administered by the North West Parks and Tourism Board. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०७, १२ मार्च २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17818259 --> == विकी कार्यशाला नेपाल २०१८| समितिको लागि आवेदन आह्वान == {|style="margin: auto; align:center; border-style: solid; border-width: 3px; border-color:#0000ff; color: #000000; background-color:#fce4f5;" cellpadding="10" |<center>[[File:Wikicamp Nepal 2018 logo v1.0.svg|110px|right|विकी कार्यशाला नेपाल २०१८]]</center> '''[[विकिपिडिया:विकी कार्यशाला-नेपाल|विकी कार्यशाला नेपाल २०१८]]''' सफलतापूर्वक आयोजना गर्नका लागि महत्वपूर्ण समितिहरू बनाइएको जानकारी गराउन चाहन्छौं । समितिमा रही योगदान दिन चाहने इक्षुक सदस्यले यो [[:m:Wikicamp Nepal 2018/Team|पृष्ठ]]मा गई समितिको सदस्यताको लागि चाहिने अनुभव र कार्य हेर्न सक्नेछन् । कृपया यो [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScicGfw2g-RGgyFGphHhRaNGja6g-hd-LMzU-fswtSR-CRycg/viewform?usp=sf_link लिङ्क] खोली सदस्यताको लागि आवेदन दिनुहोस् । आवदेन फर्म भर्ने अन्तिम दिन २०१८ मार्च ३१ रहेको छ । थप जानकारीको लागि यो [[:m:Wikicamp Nepal 2018|पृष्ठ]] हेर्न अनुरोध गर्दछौं ।-- आयोजन समितिको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] |} <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=632779 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Tape head cleaner]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> A '''tape head cleaner''' is a substance used for cleaning the record/playback heads of a magnetic tape drive (such as in a video tape machine, or audio tape machine). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५०, १९ मार्च २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17840335 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Luminous red nova]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:V838 Mon HST.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> A '''luminous red nova''' is a stellar explosion thought to be caused by the merging of two stars. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:५२, २६ मार्च २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17863191 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-14 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:History of hearing aids]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Madame de Meuron.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The first hearing aid was created in the 17th century. The movement toward modern hearing aids began with the creation of the telephone, and the first electric hearing aid was created in 1898. By the late 20th century, the digital hearing aid was distributed to the public commercially. Some of the first hearing aids were external hearing aids. External hearing aids directed sounds in front of the ear and blocked all other noises. The apparatus would fit behind or in the ear. The invention of the carbon microphone, transmitters, digital signal processing chip or DSP, and the development of computer technology helped transform the hearing aid to its present form. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५०, २ अप्रिल २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17887888 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Royal Observatory, Cape of Good Hope]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Aerial view of McClean telescope building.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Royal Observatory, Cape of Good Hope''', is the oldest continuously existing scientific institution in South Africa. Founded by the British Cape Colony in 1820, it now forms the headquarters building of the South African Astronomical Observatory. The institution was located on a small hill 5 kilometres (3.1 mi) south-east from the centre of Cape Town. Over the following century a suburb of the city grew up in the area; the suburb was named Observatory after the pre-existing Royal Observatory. It has also been the subject of an ICOMOS/IAU Case Study for World Heritage Site. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:१९, १६ अप्रिल २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17887888 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Signalling theory]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> Within evolutionary biology, '''signalling theory''' is a body of theoretical work examining communication between individuals, both within species and across species. The central question is when organisms with conflicting interests, such as in sexual selection, should be expected to provide honest signals (no presumption being made of conscious intention) rather than cheating. Mathematical models describe how signalling can contribute to an evolutionarily stable strategy. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:१९, २३ अप्रिल २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17960035 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Automimicry]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Chaetodon capistratus2.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> In zoology, '''automimicry''' is a form of mimicry in which the same species of animal is imitated. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०३, ७ मे २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=17991441 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:fr:Usine Areva Malvési]] '''</span><br /> <small>''([[:en:Malvesi]]) ([[:es:Malvési]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Entrée usine areva malvesi.JPG|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Malvesi uranium processing plant''', a uranium refinery and conversion facility, is located in the Malvezy industrial area near the city of [[Narbonne]] in the south of France. The plant has a average capacity of about 14,000 tU as [[uranium tetrafluoride]] per year, and project to increase its capacity up to 21,000 tU per year. Comurhex, a subsidiary of the French nuclear concern [[Orano]] (former Areva), operate the Malvesi Facility. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:४१, १४ मे २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18041784 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Makapansgat]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Potgietersrus, South Africa - panoramio (15).jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Makapansgat''' (/mɐkɐˈpɐnsxɐt/) (or Makapan Valley world heritage site) is an archaeological location within the Makapansgat and Zwartkrans Valleys, northeast of Mokopane in Limpopo province, South Africa. It is an important palaeontological site, with the local limeworks containing Australopithecus-bearing deposits dating to between 3.0 and 2.6 million years BP. The whole Makapan Valley has been declared a South African Heritage Site. Makapansgat belongs to the Cradle of Humankind </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:४१, २१ मे २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18061147 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Ouzo effect]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Preparing absinthe.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''ouzo effect''' (also louche effect and spontaneous emulsification) is a milky (louche) oil-in-water emulsion that is formed when water is added to ouzo and other anise-flavored liqueurs and spirits, such as pastis, rakı, arak, sambuca and absinthe. Such microemulsions occur with only minimal mixing and are highly stable. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:११, ४ जुन २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18064562 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Ubsunur Hollow Biosphere Reserve]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Озеро Дус-Холь вечером. Тес-Хемский кожуун.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Ubsunur Hollow Biosphere Preserve''' is a fragile mountain hollow or depression located on the territorial border of Mongolia and the Republic of Tuva in the Russian Federation among the mountains — Tannu-Ola Mountains, and the Altay Mountains region — part of a combination of raised lands and depressions. Here the world's most northern desert meets the world's most southern tundra zone. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०८, ११ जुन २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18114911 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Women's March (South Africa)]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Women's March''' was a march that took place on 9 August 1956 in Pretoria, South Africa. The marchers' aims were to protest the introduction of the Apartheid pass laws for black women in 1952 and the presentation of a petition to the then Prime Minister J.G. Strijdom. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:००, २५ जुन २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18133594 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Ant mimicry]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Macroxiphus sp cricket.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Ant mimicry''' or '''myrmecomorphy''' is mimicry of ants by other organisms. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:३२, २ जुलाई २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18133594 --> == छलफलमा सहभागी हुन अनुरोध! == नमस्ते,<br> नेपाली विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:चौतारी|चौतारी]]मा निम्नलिखित विषयहरूमा भइरहेको छलफलमा कृपया आफ्नो मत राखिदिनुहुन अनुरोध गर्दछु ।<br> # [[विकिपिडिया:चौतारी (प्रस्ताव)|लेख र लिगेसी सम्बन्धी छलफल]] # [[विकिपिडिया:चौतारी (प्रस्ताव)| प्रमुख लेख सम्बन्धमा]] # [[विकिपिडिया:चौतारी (प्राविधिक)|सम्भावित अनुलिपि पृष्ठहरू (२)]] # [[विकिपिडिया:चौतारी (प्राविधिक)|क्याट-अ-लट टुल (ग्याजेट स्क्रिप्ट) असक्षम बनाउने सम्बन्धमा]]<br> धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|Biplab Anand]] ०४:०५, ३ जुलाई २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=651491 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Missed call]] '''</span><br /> <small>''([[:es:Llamada perdida]]) ([[:fr:Appel manqué]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Icons8 flat missed call.svg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> A '''missed call''' is a telephone call that is deliberately terminated by the caller before being answered by its intended recipient, in order to communicate a pre-agreed message. It is a form of one-bit messaging.<br>Missed calls are common in emerging markets where mobile phones with limited outgoing calls are widely-used; as the call is not actually completed and connected, it does not carry a cost to the caller, hence they can conserve their remaining prepaid credit. Specific patterns of consecutive missed calls have been developed in some countries to denote specific messages. Missed calls are also referred to in some parts of Africa as beeping, memancing (fishing) in Indonesia, flashing in Nigeria, a flashcall in Pakistan, and a miskol in the Philippines. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०६, ९ जुलाई २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18133594 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Jane Horney]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Jane Horney 1940.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''"Jane" Ebba Charlotta Horney''' (married Granberg), (8 July 1918 – 20 January 1945) was a Swedish woman, believed to have spied in Denmark for the benefit of Nazi Germany, and to have been killed by the Danish resistance movement on a fishing boat at Øresund, but it has never been confirmed for which nation she actually worked. The Gestapo in Denmark believed that she was an agent for the British or Soviet Union, and after World War II it was denied that she had been a Gestapo agent. Abwehr officers likewise denied, when inquired by Säpo (Swedish intelligence), that she had been their agent. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:००, १६ जुलाई २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18202709 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Evelyn Mase]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Mandela e Evelyn 1944.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Evelyn Mase''' (18 May 1922 – 30 April 2004) was a South African nurse, who was the first wife of the anti-apartheid activist and future politician Nelson Mandela, to whom she was married from 1944 to 1958. She was the mother of four of his children, including Makgatho Mandela and Makaziwe Mandela. She met Mandela through her cousin Walter Sisulu and his wife Albertina, subsequently marrying him at the Native Commissioner's Court. Living together as a family in Soweto, they raised four children. However, their relationship came under strain as Mandela became increasingly involved in the African National Congress. Eschewing politics, she became a Jehovah's Witness. Accusing him of adultery, they divorced in 1958, and he went on to marry Winnie Mandela that year. Taking the children, she moved to Cofimvaba and opened a grocery store, but appeared in the South African press when Mandela was released. In 1998 she married a Sowetan businessman Simon Rakeepile. Her funeral attracted international attention, being attended by Mandela, Winnie, and Mandela's third wife, Graça Machel. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:२७, २३ जुलाई २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18202709 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sex strike]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:FEMEN Calls for Sex-Boycott.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> A '''sex strike''', sometimes called a sex boycott, is a strike, a method of non-violent resistance in which one or multiple persons refrain from sex with their partner(s) to achieve certain goals. It is a form of temporary sexual abstinence. Sex strikes have been used to protest many issues, from war to gang violence. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०४, ३० जुलाई २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18242764 --> == उल्था गर्नुपर्ने लेखहरू बारे == '''नमस्कार मित्र !''' <br /> उल्था गर्नुपर्ने लेखहरू बारे चौतारीमा भई रहेको छलफलमा [[विकिपिडिया:चौतारी_(विविध)#उल्था_गर्नुपर्ने_लेखहरू_बारे|यहाँ गई]] आफ्नो विचार राखिदिन अनुरोध गर्दछु । धन्यवाद ! --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०९:३६, ३ अगस्त २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=662547 --> == साइडबारमा गृह पृष्ठ रहेको सम्बन्धि == '''नमस्ते मित्र !''' <br /> साइडबारमा गृह पृष्ठ रहेको सम्बन्धित चौतारीमा भई रहेको छलफलमा [[विकिपिडिया:चौतारी_(विविध)#साइडबारमा_गृह_पृष्ठ_रहेको_सम्बन्धित|यहाँ गई]] आफ्नो विचार राखिदिन अनुरोध गर्द छु । '''धन्यवाद !''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०९:२७, ४ अगस्त २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=662547 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2017 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Vinkensport]] '''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Vinkensport, Deinze 03.JPG|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Vinkensport''' (Dutch for "finch sport") is a competitive animal sport in which male common chaffinches are made to compete for the highest number of bird calls in an hour. Also called vinkenzetting ("finch sitting"), it is primarily active in the Dutch-speaking region of Flanders in Belgium. Vinkensport traces its origins to competitions held by Flemish merchants in 1596, and is considered part of traditional Flemish culture. As of 2007, it was estimated that there are over 13,000 enthusiasts, called vinkeniers ("finchers"), breeding 10,000 birds every year. Animal rights activists have opposed the sport for much of its history. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०२, ६ अगस्त २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18254076 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:es:Fileteado]]'''</span><br /> <small>''([[:en:Fileteado]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Fileteado puro.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> Filleting is an artistic style of painting and drawing typically porteño, characterized by lines that become spiraling, strong colors, the recurrent use of symmetry, three-dimensional effects through shadows and perspectives, and an overloaded use of the surface. Its decorative repertoire includes mainly stylizations of leaves, animals, cornucopia, flowers, flags, and precious stones. In December 2015, it was declared intangible cultural heritage of humanity by the Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage of Humanity of UNESCO. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:५७, १३ अगस्त २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18254076 --> == खुला-स्रोत टिकट अनुरोध प्रणाली == '''नमस्ते !'''<br /> [[:m:OTRS|खुला-स्रोत टिकट अनुरोध प्रणाली]] विषय सम्बन्धमा चौतारीमा भई रहेको छलफलमा [[विकिपिडिया:चौतारी_(विविध)#खुला-स्रोत_टिकट_अनुरोध_प्रणाली|यहाँ गई]] आफ्नो विचार राखिदिन अनुरोध गर्दछु । '''धन्यवाद !''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) २३:४४, १७ अगस्त २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=662547 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Albanian iso-polyphony]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:A traditional male folk group from Skrapar.JPG|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Albanian iso-polyphony''' is a traditional part of Albanian folk music and, as such, is included in UNESCO's intangible cultural heritage list </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:५०, २० अगस्त २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18299062 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Ice algae]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Thurber algae.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Ice algae''' are any of the various types of algal communities found in annual and multi-year sea or terrestrial ice. On sea ice in polar regions of the oceans, ice algae communities play an important role in primary production. The timing of blooms of the algae is especially important for supporting higher trophic levels at times of the year when light is low and ice cover still exists. Sea ice algal communities are mostly concentrated in the bottom layer of the ice, but can also occur in brine channels within the ice, in melt ponds, and on the surface. Because terrestrial ice algae occur in freshwater systems, the species composition differs greatly from that of sea ice algae. These communities are significant in that they often change the color of glaciers and ice sheets, impacting the reflectivity of the ice itself. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:४०, २७ अगस्त २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18299062 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Bati, Ethiopia]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Bati.ogv|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Bati''' is a town in north-central Ethiopia. Located in the Oromia Zone of the Amhara Region (or killoch), east of Dessie this town has a latitude and longitude of 11°11′N 40°1′E with an elevation of 1502 metres above sea level. It is the largest town in Bati woreda. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:४१, ३ सेप्टेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18333542 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Mimicry in plants]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Ophrys apifera flower1.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Mimicry in plants''' is where a plant organism evolves to resemble another organism physically or chemically. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:४५, १० सेप्टेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18365069 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Zhang Shichuan]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Zhang Shichuan.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Zhang Shichuan''' was a Chinese entrepreneur, film director, and film producer, who is considered a founding father of Chinese cinema. He and Zheng Zhengqiu made the first Chinese feature film, The Difficult Couple, in 1913, and cofounded the Mingxing (Star) Film Company in 1922, which became the largest film production company in China under Zhang's leadership. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५०, १७ सेप्टेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18372060 --> == विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८ को आयोजकको लागि प्रस्ताव == <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px|center|link=]]</div>एसियाली राष्ट्रहरूका विकिपिडिया समुदायहरू बिच समझदारी बढाउने उद्देश्यका साथ नोभेम्बरमा आयोजना हुने अनलाईन सम्पादन-थन '''विकिपिडिया एसियाली महिना''' को २०१८ को संस्करण कार्यक्रमको लागि आयोजकको लागि प्रस्ताव खुला गरिएकोले इच्छुक सम्पादकहरूले '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८#आयोजकहरू|यहाँ]]''' गई नाम सूचिकृत गराउनु हुन अनुरोध गरिन्छ । [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १६:१९, ५ अक्टोबर २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=676414 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-41 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Maria Kristina Kiellström]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:The steps on Skeppsbro etching by Elias Martin detail.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Maria Kristina Kiellström''' (15 June 1744 – 20 January 1798), known as Maja Stina, was a Swedish silk worker and alleged prostitute. She inspired the songwriter and performer Carl Michael Bellman to create a major character in his Fredman's Epistles (songs), the demimonde prostitute or Rococo "nymph" Ulla Winblad. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:२९, ८ अक्टोबर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18426497 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Gustav III of Sweden's coffee experiment]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:1746 Gustav.JPG|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Gustav III of Sweden's coffee experiment''' was a twin study ordered by the king to study the health effects of coffee. Although the authenticity of the event has been questioned, the experiment, which was conducted in the second half of the 18th century, failed to prove that coffee was a dangerous beverage. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:०१, १५ अक्टोबर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18464885 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Invasion of Åland]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Swedes, Germans, Russians in Åland 1918.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Invasion of Åland''' was a 1918 military campaign of World War I in the Åland Islands, Finland. The islands occupied by the proto-Soviet Union (Soviet Russia) were first invaded by Kingdom of Sweden in late February and then by the German Empire in early March. The conflict was also related to the Finnish Civil War including minor fighting between the Finnish Whites and the Finnish Reds. As Germany took control over Åland in March 1918, Russian troops were captured and the Swedish troops left the islands by the end of the Finnish Civil War in May. The Germans stayed in Åland until September 1918. The Åland Islands dispute was then turned over to the Paris Peace Conference in 1919 and the League of Nations in 1920. The Åland convention was finally signed in 1921 re-establishing the demilitarised status of Åland as an autonomous part of Finland. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:४६, २२ अक्टोबर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18486821 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Liu Yang (astronaut)]]'''</span><br /> <small>''([[:zh:刘洋 (航天员)]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:LIU_Yang_CUHK_2012.JPG|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Liu Yang''' (born October 6, 1978) is a Chinese pilot and astronaut who served as a crew member on the space mission Shenzhou 9. On June 16, 2012, Liu became the first Chinese woman in space. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:३२, २९ अक्टोबर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18525740 --> == [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना|विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८]]मा सहभागिताको लागी आ == <br clear="all"> <div style="width: 99%; padding:15px; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> [[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|]] '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८|विकिपिडिया एसियाली महिना]]'''मा तपाईलाई स्वागत छ र आज देखि यो कार्यक्रमको शुभारम्भ भई सकेको छ । यस कार्यक्रम सम्बन्धी केही जानकारी देहाय बमोजिम रहेको छ । * तपाईको लेखलाई '''[[toollabs:fountain/editathons/asian-month-2018-ne/add|यस औजार]]''' मार्फत पेश गर्नुहोला । कृपया माथि दाँयाको ''''लगइन''''मा थिच्नुहोला र OAuth ले बाँकी कार्य गर्नेछ । तपाईले इन्टरफेसको भाषालाई समेत माथि दाँयाबाट परिवर्तन गर्न सक्नुहुनेछ । * तपाईले आफ्नो लेख पेश गरे पश्चात उक्त औजारले लेखमा एउटा ढाँचा थप गरि दिनेछ तथा आयोजकहरूले पूनरावलोकनको लागी आवश्यक चिन्ह समेत थप गरि दिनेछ । तपाईले '''[[toollabs:fountain/editathons/asian-month-2018-ne|आफ्नो प्रगती लाई यस औजारको प्रयोगबाट]]''' हेर्न सक्नु हुनेछ, जसले तपाईको कतिवटा स्विकारयोग्य लेखहरू छन् भने देखाउने छ । * सहभागीहरू मध्ये जसको स्विकारयोग्य ४ लेखहरू भएको खण्डमा निजले विकिपिडिया एसियाली महिना पोस्टकार्ड प्राप्त गर्नेछन् । यदि तपाईले १५ वटा स्विकारयोग्य लेख बनाउनु भएको खण्डमा विशेष पोस्टकार्ड प्राप्त गर्नु हुनेछ । नेपाली विकिपिडियामा सर्वाधिक स्विकारयोग्य लेख तयार गर्ने विकिपिडियनलाई "विकिपिडिया एसियाली राजदुत"को रूपमा सम्मान गरिनेछ र निजलाई पोस्टकार्डको अलावा हस्तारक्ष भएको प्रमाणपत्र समेत प्रदान गरिनेछ । * यदि तपाईले औजारको पहुँचमा समस्या भएमा तपाईले '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१६/सहभागीहरू|यस पृष्ठमा]]''' रहेको तपाईको प्रयोगकर्ता नामसँग पेश गर्न सक्नु हुनेछ । * यदि तपाईका कुनै प्रश्न भए, तपाईले [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना/प्रश्नउत्तर|प्रश्न तथा जबाफ]] पृष्ठ हेर्न सक्नुहुनेछ वा विकिपिडिया एसियाली महिनाको वार्ता पृष्ठमा राख्न सक्नु हुनेछ । '''कृपया नोट गर्नु होला १ नोभेम्बर २०१८ देखि ३० नोभेम्बर २०१८ (UTC) सम्म गरिएको सम्पादन मात्र गणना हुने छ ।''' </br> <span style="position: absolute; right: 0px;">आयोजकहरूको तर्फबाट -- [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १६:००, १ नोभेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))</span> </br> </div> <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=681744 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Para-equestrian]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Para-equestrian''' is an equestrian sport governed by the International Federation for Equestrian Sports (FEI), and includes two competitive events: One is para-equestrian dressage, which is conducted under the same basic rules as conventional dressage, but with riders divided into different competition grades based on their functional abilities. The other is para-equestrian driving, which operates under the same basic rules as combined driving but places competitors in various grades based on their functional abilities. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:२२, ५ नोभेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18528866 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Ennigaldi-Nanna's museum]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Ur-Nassiriyah.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Ennigaldi-Nanna's museum''' is thought to be the first museum by some historians, although this is speculative. It dates to circa 530 BCE. The curator was Princess Ennigaldi, the daughter of Nabonidus, the last king of the Neo-Babylonian Empire. It was located in the state of Ur, located in the modern-day Dhi Qar Governorate of Iraq, roughly 150 metres (490 ft) southeast of the famous Ziggurat of Ur. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०२, १२ नोभेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18528866 --> == विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८ == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|150px|right]]विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८ मा उत्साहजन सहभागिताको लागी धन्यवाद ! यस कार्यक्रमको पहिलो ११ दिनमा '''५३''' बटा लेखहरू तयार भई सकेको छ । यसमा कार्यक्रममा अझ थप लेखहरू तयार गर्नको लागी सहभागी मित्रहरूलाई अाग्रह गर्दछौं । * विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८ सम्बन्धी '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८/तथ्यांक|तथ्यांक]]''' हेर्नुहोस् । * लेख तयार गर्न सहजताको लागी '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८/सम्भावित लेख शिर्षक|सम्भावित लेख शिर्षक]]''' हेर्नुहोस् । आयोजन समूहको तर्फबाट [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०३:५४, १२ नोभेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=683028 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Moravec's paradox]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Moravec's paradox''' is the discovery by artificial intelligence and robotics researchers that, contrary to traditional assumptions, high-level reasoning requires very little computation, but low-level sensorimotor skills require enormous computational resources. The principle was articulated by Hans Moravec, Rodney Brooks, Marvin Minsky and others in the 1980s. As Moravec writes, "it is comparatively easy to make computers exhibit adult level performance on intelligence tests or playing checkers, and difficult or impossible to give them the skills of a one-year-old when it comes to perception and mobility". </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:१८, १९ नोभेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18602108 --> == धन्यवाद ! == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px|right]] '''विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८ '''को अन्तिम हप्तामा आइपुग्दा करिब '''१०९''' राम्रा लेखहरू तयार भएको सहर्ष जानकारी दिन चाहन्छौ । नोभेम्बर महिना भरी सञ्चालन हुने यस कार्यक्रममा बाँँकी रहेको ७ दिनमा अझ बढी भन्दा बढी लेखहरू तयार गर्नुहुन अनुरोध गर्दछौं । आयोजक समितिको तर्फबाट [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०४:५८, २४ नोभेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=684509 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Home Children]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Barnardo boy ploughing C 1900.gif|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Home Children''' was the child migration scheme founded by Annie MacPherson in 1869, under which more than 100,000 children were sent from the United Kingdom to Australia, Canada, New Zealand, and South Africa. Australia apologised for its involvement in the scheme; in February 2010 UK Prime Minister Gordon Brown made a formal apology to the families of children who suffered. On 16 November 2009, Canadian Immigration Minister Jason Kenney stated that Canada would not apologise to child migrants. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५०, २६ नोभेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18602108 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Hiroshima Maidens]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:The patient's skin is burned in a pattern corresponding to the dark portions of a kimono - NARA - 519686.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Hiroshima Maidens''' are a group of 25 Japanese women who were school age girls when they were seriously disfigured as a result of the thermal flash of the fission bomb dropped on Hiroshima on the morning of August 6, 1945. They subsequently went on a highly publicized journey to get reconstructive surgery in the US in 1955. Keloid scars from their burns marred their faces and many of their hand burns healed into bent claw-like positions. These women, as well as the other citizens affected by the A-bomb, were referred to as hibakusha, meaning "explosion-affected people". </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:०६, ३ डिसेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18602108 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Dazzle camouflage]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:USS West Mahomet (ID-3681) cropped.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Dazzle camouflage''' was a family of ship camouflage used extensively in World War I, and to a lesser extent in World War II and afterwards. Credited to the British marine artist Norman Wilkinson, though with a rejected prior claim by the zoologist John Graham Kerr, it consisted of complex patterns of geometric shapes in contrasting colours, interrupting and intersecting each other. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:०६, १० डिसेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18602108 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Guangfu, Hebei]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:行摄梓地 hiroko.cn MRG 6208.JPG|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Guangfu''' is a town in Yongnian District, Handan, Hebei, China. It comprises the Guangfu Ancient City, a AAAAA-rated tourist attraction that preserves the appearance of a Ming-era Chinese town through its architecture, large city walls, and expansive moat. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:३८, १७ डिसेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18707373 --> == Wikipedia translation of the week: 2018-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2018 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Roman Thermae (Varna)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:VarnaRoman.JPG|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''The Roman Thermae''' (Bulgarian: Римски терми, Rimski termi) are a complex of Ancient Roman baths (thermae) in the Black Sea port city of Varna in northeastern Bulgaria. The Roman Thermae are situated in the southeastern part of the modern city, which under the Roman Empire was known as Odessus. The baths were constructed in the late 2nd century AD and rank as the fourth-largest preserved Roman thermae in Europe and the largest in the Balkans. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:३८, २४ डिसेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18729212 --> == प्रमुख लेख आवेदन समीक्षा == <h3>आदरणिय सम्पादक साथीहरू,</h3> {{प्रमुख चिन्ह|100px}} '''फेब्रुअरी, २०१९''' को प्रमुख लेखको लागी आवेदक '''[[User:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]]''' बाट '''[[गुजरनवाला|गुजराणवाला]]''' लेख प्रमुख लेखको आवेदन प्राप्त भई '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/प्रमुख लेख समन्वय समिति|प्रमुख लेख समन्वय समिति]]''' बाट सो लेख '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/मापदण्ड|प्रमुख लेखका मापदण्ड]]''' अनुसार भए नभएको पूनरावलोकन गरि मतदातको लागी सिफारिस भएकोले, '''[[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/गुजरानवाला|विकिपीडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/गुजराणवाला]]''' मा आफ्नो मत प्रदान गरि निर्णयमा सहयोग गरि दिनु हुन अनुरोध गर्दछौं । '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/प्रमुख लेख समन्वय समिति|प्रमुख लेख समन्वय समिति]]''' को तर्फबाट - [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १४:५८, २७ डिसेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=695537 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Geo Bogza]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Geo Bogza.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Geo Bogza''' was a Romanian avant-garde theorist, poet, and journalist, one of the most influential Romanian Surrealists. Also known for his left-wing and communist political convictions. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:४०, ७ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18750355 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Aluminum Christmas tree]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Aluminum Christmas tree2.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> the '''Aluminum Christmas tree''' was a type of artificial Christmas tree that was popular in the United States from 1958 until about the mid-1960s.In the highly acclaimed and successful 1965 television special, A Charlie Brown Christmas, the tree was specifically targeted as symbol of the commercialization of Christmas and was subsequently discreted.By the mid-2000s aluminum trees found a secondary market online, often selling for high premiums. The trees have also appeared in museum collections. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:३६, १४ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18765658 --> == प्रमुख लेख आवेदन समीक्षा == <h3>आदरणिय सम्पादक साथीहरू,</h3> {{प्रमुख चिन्ह|100px}} '''मार्च, २०१९''' को प्रमुख लेखको लागि आवेदक '''[[User:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]]''' बाट '''[[डकडकगो]]''' लेख प्रमुख लेखको आवेदन प्राप्त भई '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/प्रमुख लेख समन्वय समिति|प्रमुख लेख समन्वय समिति]]''' बाट सो लेख '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/मापदण्ड|प्रमुख लेखका मापदण्ड]]''' अनुसार भए नभएको पूनरावलोकन गरि मतदातको लागि सिफारिस भएकोले, '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/डकडकगो]]''' मा आफ्नो मत प्रदान गरि निर्णयमा सहयोग गरि दिनु हुन अनुरोध गर्दछौं। '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/प्रमुख लेख समन्वय समिति|प्रमुख लेख समन्वय समिति]]''' को तर्फबाट - [[User:Biplab Anand|Biplab Anand]] ([[User talk:Biplab Anand|वार्ता]]) १०:४२, १४ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=700382 --> == प्रमुख लेख आवेदन समीक्षा == <h3>आदरणिय सम्पादक साथीहरू,</h3> {{प्रमुख चिन्ह|30px}} आवेदक '''[[User:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]]'''ले निम्नलिखित लेखहरूलाई प्रमुख लेख बन्नको लागि [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू|आवेदन]] गरेको हुनाले '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/प्रमुख लेख समन्वय समिति|प्रमुख लेख समन्वय समिति]]''' बाट सो लेखहरू '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/मापदण्ड|प्रमुख लेखका मापदण्ड]]''' अनुसार भए नभएको पूनरावलोकन गरि मतदातको लागि सिफारिस भएकोले, निम्नलिखित लेखहरूमा आफ्नो मत प्रदान गरि निर्णयमा सहयोग गरि दिनु हुन अनुरोध गर्दछौं।<br /> * [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/पानासोनिक]] * [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/सेथ राेलिन्स]] * [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/डिन एम्ब्राेज]] * [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/लियाम पेन]] '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/प्रमुख लेख समन्वय समिति|प्रमुख लेख समन्वय समिति]]''' को तर्फबाट -[[User:Biplab Anand|Biplab Anand]] ([[User talk:Biplab Anand|वार्ता]]) १०:२९, १६ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=700382 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Yuxiang]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Qiezi.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Yuxiang''' (simplified Chinese: 鱼香; traditional Chinese: 魚香; pinyin: yúxiāng; literally: "fish fragrance") is a seasoning mixture in Chinese cuisine, and also refers to the resulting sauce in which meat or vegetables are cooked. It is said to have originated in Sichuan cuisine, but has since spread to other regional Chinese cuisines </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:३५, २१ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18798408 --> == अन्तरमोहडा सम्पादक अधिकार प्रदान गर्ने प्रक्रिया == [[विकिपिडिया:बोट सूचनापाटी/अन्तरमोहडा सम्पादक अधिकार प्रदान गर्ने प्रक्रिया|अन्तरमोहडा सम्पादक अधिकार प्रदान गर्ने प्रक्रिया]]बारे भइरहेको टिप्पणीमा सहभागी हुन् हार्दीक अनुरोध छ । धन्यवाद ! &mdash;&nbsp;[[प्रयोगकर्ता:Tulsi|<font color="black">'''तुल्सी भगत'''</font>]] <small>([[Special:Contributions/Tulsi Bhagat|<font color="black">योगदान</font>]] &#124; [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Tulsi|<font color="black">वार्ता</font>]])</small> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०५:५०, २५ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=704022 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-05 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Reindeer in Siberian shamanism]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Шаман 17 в.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Reindeer in Siberian shamanism''' reflect the cultural, as well as the economic, relationship between the native peoples of Siberia, a region of Northern Asia, and the reindeer that live there. It involves the nomadic reindeer herders, those that hunt wild reindeer and those who maintain domesticated ones. Their religious beliefs reflect the spiritual philosophy of shamanism, and their traditions often involve reindeer in several steps of the process of practicing their religion. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:५५, २८ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18820536 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Fairbank train robbery]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Fairbank Railroad Depot Arizona Circa 1900.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Fairbank train robbery''' occurred on the night of February 15, 1900, when some bandits attempted to hold up a Wells Fargo express car at the town of Fairbank, Arizona. Although it was thwarted by Jeff Milton, who managed to kill "Three Fingered Jack" Dunlop in an exchange of gunfire, the train robbery was unique for being one of the few to have occurred in a public place and was also one of the last during the Old West period. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:२६, ११ फेब्रुअरी २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18842598 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Tierra del Fuego gold rush]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Moneda Popper 5 Gramos.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> Between 1883 and 1906 Tierra del Fuego experienced a gold rush attracting a large number of Chileans, Argentines and Europeans to the archipelago, including a large number of Dalmatians. The gold rush led to the formation of the first towns in the archipelago and fueled economic growth in Punta Arenas. After the gold rush was over, most gold diggers left the archipelago, while the remaining settlers engaged in sheep farming and fishing. Indigenous Selk'nam populations declined sharply during the rush. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०९, १८ फेब्रुअरी २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18883854 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Omowunmi Sadik]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Omowunmi Sadik Speaker at Innovation Day 2010backlit.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Omowunmi "Wunmi" A. Sadik''' (born 19 June 1964) is a Nigerian professor, chemist, and inventor working at Binghamton University. She has developed microelectrode biosensors for detection of drugs and explosives and is working on the development of technologies for recycling metal ions from waste, for use in environmental and industrial applications. In 2012, Sadik co-founded the non-profit Sustainable Nanotechnology Organization. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:३७, २५ फेब्रुअरी २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18886779 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Rosaly Lopes]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Rosaly Lopes2.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Rosaly M. C. Lopes''' (born 8 January 1957 in Rio de Janeiro, Brazil) is a planetary geologist, volcanologist, an author of numerous scientific papers and several books, as well as a proponent of education. Her major research interests are in planetary and terrestrial surface processes with an emphasis on volcanology. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:१६, ४ मार्च २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18901813 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorna Doone]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Lorna Doone - cover - Project Gutenberg eText 17460.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''''Lorna Doone: A Romance of Exmoor''''' is a novel by English author Richard Doddridge Blackmore, published in 1869. It is a romance based on a group of historical characters and set in the late 17th century in Devon and Somerset, particularly around the East Lyn Valley area of Exmoor. In 2003, the novel was listed on the BBC's survey The Big Read. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:०२, ११ मार्च २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18901813 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Matariki]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:M45 filip.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> In the Māori language '''Matariki''' is both the name of the Pleiades star cluster and also of the season of its first rising in late May or early June. This is a marker of the beginning of the new year. Different peoples celebrate Matariki at different times; some when Matariki rises in late May or early June while others observe it at the first full moon or first new moon following the rising of Matariki. Matariki is a shortened version of Ngā mata o te ariki o Tāwhirimātea, or "the eyes of the god Tāwhirimātea", but it is sometimes incorrectly translated as "little eyes". Similar words do occur in most Polynesian languages, deriving from Proto-Polynesian *mataliki, meaning minute, small; the use of the term for the Pleiades constellation is also ancient and has been reconstructed to Eastern Oceanic </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०४, १८ मार्च २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18938010 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:zh:中国民航296号航班劫机事件]]'''</span><br /> <small>''([[:ko:중국 민항기 불시착 사건]], [[:en:CAAC Flight 296]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''CAAC Flight 296''', a Hawker Siddeley Trident 2E (B-296), was hijacked while en route from Shenyang Dongta Airport to Shanghai Hongqiao International Airport and landed at the US Army base Camp Page in South Korea. The incident marked the first direct negotiations between South Korea and China, which did not have formal relations at the time. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:१८, २५ मार्च २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18957515 --> == छिटो निर्णय लिनु पर्ने भएकोले == अप्रेल महिनामा प्रमुख लेख बनाउनको लागि परेका सबै लेखहरू अयोग्य ठहरिएका कारण हामीले आज तिन तारिख सम्म पनि प्रमुख लेख परिवर्तन गर्न सकेनौं । प्रमुख लेख समन्वय समितिका सदस्यका तर्फबाट प्रमुख लेखको लागि परेका आवेदनहरूबाट छानेर [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/ठूलो घाउँके हावासील|एक अर्को लेख]] मत दानको लागि सिफारिस गरिएको छ । अतः छिटो छलफल गरेर आजै प्रमुख लेख परिवर्तन गर्नु पर्ने भएकाले [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू|यहाँ]] आफ्नो मत राखेर निर्णय लिनु होला भन्ने पूर्ण अनुरोध छ । [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०२:४३, ३ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Ram Prasad Joshee@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=695537 --> == छिटो निर्णय लिनु पर्ने भएकोले == अप्रेल महिनामा प्रमुख लेख बनाउनको लागि परेका सबै लेखहरू अयोग्य ठहरिएका कारण हामीले आज तिन तारिख सम्म पनि प्रमुख लेख परिवर्तन गर्न सकेनौं । प्रमुख लेख समन्वय समितिका सदस्यका तर्फबाट प्रमुख लेखको लागि परेका आवेदनहरूबाट छानेर [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/ठूलो घाउँके हावासील|एक अर्को लेख]] मत दानको लागि सिफारिस गरिएको छ । अतः छिटो छलफल गरेर आजै प्रमुख लेख परिवर्तन गर्नु पर्ने भएकाले [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू|यहाँ]] आफ्नो मत राखेर निर्णय लिनु होला भन्ने पूर्ण अनुरोध छ । [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०२:४९, ३ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Ram Prasad Joshee@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=700382 --> == छिटो निर्णय लिनु पर्ने भएकोले == अप्रेल महिनामा प्रमुख लेख बनाउनको लागि परेका सबै लेखहरू अयोग्य ठहरिएका कारण हामीले आज तिन तारिख सम्म पनि प्रमुख लेख परिवर्तन गर्न सकेनौं । प्रमुख लेख समन्वय समितिका सदस्यका तर्फबाट प्रमुख लेखको लागि परेका आवेदनहरूबाट छानेर [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/ठूलो घाउँके हावासील|एक अर्को लेख]] मत दानको लागि सिफारिस गरिएको छ । अतः छिटो छलफल गरेर आजै प्रमुख लेख परिवर्तन गर्नु पर्ने भएकाले [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू|यहाँ]] आफ्नो मत राखेर निर्णय लिनु होला भन्ने पूर्ण अनुरोध छ । [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०२:५१, ३ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Ram Prasad Joshee@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=704022 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Kitniyot]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Kitniyot''' (Hebrew: קִטְנִיּוֹת‎, qitniyyot) is a Hebrew word meaning legumes. During the Passover holiday, however, the word kitniyot takes on a broader meaning to include grains and seeds such as rice, corn, sunflower seeds, sesame seeds, soybeans, peas, and lentils, in addition to legumes. According to Orthodox Ashkenazi and some Sephardic customs, Kitniyot may not be eaten during Passover. Although Reform and Conservative Ashkenazi Judaism currently allow for the consumption of Kitniyot during Passover, long-standing tradition in these and other communities is to abstain from their consumption. According to Torat Eretz Yisrael and Minhagei Eretz Yisrael, any Jew worldwide, regardless of origin, and despite the practice of their forefathers, may eat kitniyot on Passover, for it is a practice rejected as an unnecessary precaution by Halachic authorities as early as the time of its emergence. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:२६, १५ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18973993 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Jaflong]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Jaflong Sylhet.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Jaflong''' is a hill station and tourist destination in the Division of Sylhet, Bangladesh. It is located in Gowainghat Upazila of Sylhet District and situated at the border between Bangladesh and the Indian state of Meghalaya, overshadowed by subtropical mountains and rainforests. Jaflong is known for its stone collections and is home of the Khasi tribe </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:१५, २९ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19015333 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Banana flour]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Starr-180106-1562-Prosopis pallida-Waianae Gold kiawe flour for banana muffins-Hawea Pl Olinda-Maui (40290422231).jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Banana flour''' is a powder traditionally made of green bananas. Historically, banana flour has been used in Africa and Jamaica as a cheaper alternative to wheat flour. It is now often used as a gluten-free replacement for wheat flours or as a source of resistant starch, which has been promoted by certain dieting trends such as paleo and primal diets and by some recent nutritional research. Banana flour, due to the use of green bananas, has a very mild banana flavor raw, and when cooked, it has an earthy, nonbanana flavor; it also has a texture reminiscent of lighter wheat flours and requires about 25% less volume, making it a good replacement for white and white whole-wheat flour. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:०८, ६ मे २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19015333 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Old Sugar Mill of Koloa]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Kauai-old-sugar-mill-Koloa-chimney.JPG|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Old Sugar Mill of Kōloa''' was part of the first commercially successful sugarcane plantation in Hawaiʻi, which was founded in Kōloa on the island of Kauai in 1835 by Ladd & Company. This was the beginning of what would become Hawaii's largest industry. The building was designated a National Historic Landmark on December 29, 1962. A stone chimney and foundations remain from 1840. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०४, १३ मे २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19088149 --> == Wikicamp Nepal 2018/19 == '''Hello {{BASEPAGENAME}},'''<br /> <small>'''Sorry for writing in English.'''</small><br /> We are glad, you are the part of [[:m:WCN2018|WCN2018]]. So, you are WCNian. Congratulations! \o/ The Wikicamp Nepal team is currently discussing on the value and planning process of Wikicamp Nepal 2018/19, and is open until 31 May 2019. The goals are to (1) build a shared understanding of the value of Wikicamp Nepal to help guide camp planning and evaluation, and (2) gather broad community input on what new form(s) Wikicamp Nepal 2019 could take. We'd like to hear from you on [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdymN5vLn4CNYu_sz_2pvdV380eigXqRwy-u5NK2xt6_X8BPw/viewform this multilingual survey form]. Select your language and please send us your response! If you have any question(s), feel free to contact: wikicampnepal[at]gmail.com or leave a message at: [[:m:Talk:Wikicamp Nepal 2018|Talk:Wikicamp Nepal 2018]]. Kindly help us spread and translate this message! Many thanks,<br /> &mdash;&nbsp;[[प्रयोगकर्ता:Tulsi|<font color="black">'''Tulsi Bhagat'''</font>]] <small>([[Special:Contributions/Tulsi Bhagat|<font color="black">contribs</font>]] &#124; [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Tulsi|<font color="black">talk</font>]])</small>,<br /> [[:m:Wikicamp Nepal 2018/Team|WCN2018 Organizing Team]]; Message sent using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०४:४३, १७ मे २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=19103078 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Helicopter 66]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:SH-3D Sea King of HS-4 recovers Apollo 11 astronaut on 24 July 1969.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Helicopter 66''' is a United States Navy Sikorsky Sea King helicopter used during the late 1960s for the water recovery of astronauts during the Apollo program. It has been called "one of the most famous, or at least most iconic, helicopters in history", was the subject of a 1969 song by Manuela and was made into a die-cast model by Dinky Toys. In addition to its work in support of NASA, Helicopter 66 also transported the Shah of Iran during his 1973 visit to the aircraft carrier USS Kitty Hawk. Helicopter 66 was delivered to the U.S. Navy in 1967 and formed part of the inventory of U.S. Navy Helicopter Anti-Submarine Squadron Four for the duration of its active life. Among its pilots during this period was Donald S. Jones, who would go on to command the United States Third Fleet. Later re-numbered Helicopter 740, the aircraft crashed in the Pacific Ocean in 1975 during a training exercise. At the time of its crash, it had logged more than 3,200 hours of service. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:१४, २० मे २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19088149 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:O Que É Que A Baiana Tem?]]'''<br /><small>([[:pt:O Que É que a Baiana Tem?]]) </small></span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Carmen Miranda, Banana da Terra 1939.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''''O que é que a baiana tem?''''' is a song composed by Dorival Caymmi in 1939 and recorded by Carmen Miranda. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:५७, ३ जुन २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19123976 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Expedition to Lapland]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Carolus Linnaeus by Hendrik Hollander 1853.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Expedition to Lapland''', the northernmost region in Sweden, by Carl Linnaeus in 1732 was an important part of his scientific career. Linnaeus departed from Uppsala and travelled clockwise around the coast of the Gulf of Bothnia over the course of six months, making major inland incursions from Umeå, Luleå and Tornio. His observations became the basis of his book Flora Lapponica (1737) in which Linnaeus’ ideas about nomenclature and classification were first used in a practical way.[2] Linnaeus kept a journal of his expedition which was first published posthumously as an English translation called Lachesis Lapponica: A Tour in Lapland (1811). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५३, १० जुन २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19138058 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Karin Bergöö Larsson]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Karin-Bergoo.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Karin Larsson, née Bergöö''', (3 October 1859 – 18 February 1928) was a Swedish artist and designer who collaborated with her husband, Carl Larsson, as well as being often depicted in his paintings. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:५९, १७ जुन २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19152215 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:National Historic Sites of Canada]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''National Historic Sites of Canada''' (French: Lieux historiques nationaux du Canada) are places that have been designated by the federal Minister of the Environment on the advice of the Historic Sites and Monuments Board of Canada (HSMBC), as being of national historic significance </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०६, २४ जुन २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19152215 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Hewing]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Northeim 2005-09-17 Fachwerk-05.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> In woodworking, '''hewing''' is the process of converting a log from its rounded natural form into lumber (timber) with more or less flat surfaces using primarily an axe. It is an ancient method, and before the advent of the industrial-era type of sawmills, it was a standard way of squaring up wooden beams for timber framing. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:४४, १ जुलाई २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19152215 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Belgian government in exile]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Hubert Pierlot and Robert Sturges.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Belgian government in London''' (French: Gouvernement belge à Londres, Dutch: Belgische regering in Londen), also known as the Pierlot IV Government, was the government in exile of Belgium between October 1940 and September 1944 during World War II. The government was tripartite, involving ministers from the Catholic, Liberal and Labour Parties. After the invasion of Belgium by Nazi Germany in May 1940, the Belgian government, under Prime Minister Hubert Pierlot, fled first to Bordeaux in France and then to London, where it established itself as the only legitimate representation of Belgium to the Allies. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०४:०७, ८ जुलाई २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19187313 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Philippine space program]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:ABS-3 (Agila-2).jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''space program of the Philippines''' is decentralized and is maintained by various agencies of the Department of Science and Technology (DOST). There is no dedicated space agency to oversee the country's space program and is funded through the National SPACE Development Program by the DOST. Early Philippine initiatives in space technology has been led by private firms although in the recent years the government has played a more active role. The Philippines has been involved in space technology since the 1960s, when the government built an Earth satellite receiving station by the administration of then-President Ferdinand Marcos. It was also during the latter part of this period that a Filipino private firm acquired the country's first satellite, Agila-1 which was launched as an Indonesian satellite. In the 1990s, Mabuhay had Agila 2 launched to space from China. In the 2010s, the Philippine government partnered with the Tohoku and Hokkaido Universities of Japan to launch the first satellite designed by Filipinos, Diwata-1. Diwata-1 is a microsatellite. The government was able to develop and send two more small-scale satellites, Diwata-2 and Maya-1. A centralized space agency has been proposed in the legislature to address funding and management issue faced by the country's space program. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]०१:५०, १५ जुलाई २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19192603 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Free Solo]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''''Free Solo''''' is a 2018 American documentary film about climbing El Capitan in Yosemite. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]०२:१९, २२ जुलाई २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19192603 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sevastopol Naval Base]]'''</span><br /><small>''([[:ru:Севастопольская военно-морская база]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Aleksandrovets&Muromets2005Sevastopol.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Sevastopol Naval Base''' (Russian: Севастопольская военно-морская база; Ukrainian: Севастопольська військово-морська база) is a naval base located in Sevastopol, on disputed Crimean peninsula. It is a base of the Russian Navy and the main base of the Black Sea Fleet. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०५, २९ जुलाई २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19232882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Chugach State Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Parque estatal Chugach, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-22, DD 77.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Chugach State Park''' covers 495,204 acres (2,004 square kilometers) immediately east of the Anchorage Bowl in south-central Alaska. Though primarily in the Municipality of Anchorage, a small portion of the park north of the Eklutna Lake area in the vicinity of Pioneer Peak lies within the Matanuska-Susitna Borough. Established by legislation signed into law on August 6, 1970, by Alaska Governor Keith Miller, this state park was created to provide recreational opportunities, protect the scenic value of the Chugach Mountains and other geographic features, and ensure the safety of the water supply for Anchorage. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:२०, ५ अगस्त २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19232882 --> == विकी क्याम्प नेपाल आयोजक सम्बन्धमा == विकी क्याम्प नेपाल आयोजनमा एक गैह्रसरकारी संस्थाको संलग्नता भएको भन्ने सम्बन्धमा भई रहेको छलफलमा [[विकिपिडिया:चौतारी_(विविध)#विकी_क्याम्प_नेपाल_आयोजक_सम्बन्धमा|यहाँ]] गई आफ्नो विचार राख्नु हुन अनुरोध गर्दछु ।-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १८:४२, १० अगस्त २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Nabin K. Sapkota@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nabin_K._Sapkota/Mass_Message_Users_List&oldid=740008 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Visby City Wall]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Visby ringmur östra delen norrut.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Visby City Wall''' (Swedish: Visby ringmur, sometimes Visby stadsmur) is a medieval defensive wall surrounding the Swedish town of Visby on the island of Gotland. As the strongest, most extensive, and best preserved medieval city wall in Scandinavia, the wall forms an important and integral part of Visby World Heritage Site. Built in two stages during the 13th and 14th century, approximately 3.44 km (2.14 mi) of its original 3.6 km (2.2 mi) still stands. Of the 29 large and 22 smaller towers, 27 large and 9 small remain. A number of houses that predate the wall were incorporated within it during one of the two phases of construction. During the 18th century, fortifications were added to the wall in several places and some of the towers rebuilt to accommodate cannons. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:०५, १२ अगस्त २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19232882 --> == छलफल: मेटाउनको लागि नामाङ्कन == नमस्ते, [[विकिपिडिया:चौतारी (विविध)#मेटाउनको लागि नामाङ्कन|मेटाउनको लागि नामाङ्कन]]बारे भइरहेको छलफलमा सहभागी भई टिप्पणी राखिदिनु हुन् हार्दीक अनुरोध गर्द छु। धन्यवाद! --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०६:२६, २४ अगस्त २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=741365 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Duesenberg Model A]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:1923 Duesenberg Model A Rubay Touring p1.JPG|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Duesenberg Model A''' was the first automobile in series production to have hydraulic brakes and the first automobile in series production in the United States with a straight-eight engine. Officially known as the Duesenberg Straight Eight, the Model A was first shown in late 1920 in New York City. Production was delayed by substantial changes to the design of the car, including a change in the engine valvetrain from horizontal overhead valves to an overhead camshaft; also during this time, the company had moved its headquarters and factory from New Jersey to Indiana. The Model A was manufactured in Indianapolis, Indiana, from 1921 to 1925 by the Duesenberg Automobiles and Motors Company and from 1925 to 1926 at the same factory by the restructured Duesenberg Motor Company. The successors to the company began referring to the car as the Model A when the Model J was introduced. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:१६, २६ अगस्त २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19314058 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Gladys Kalema-Zikusoka]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Gladys Kalema Zikusoka.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Gladys Kalema-Zikusoka''' (born 8 January 1970) is a Ugandan veterinarian and founder of Conservation Through Public Health, an organisation dedicated to the coexistence of endangered mountain gorillas, other wildlife, humans, and livestock in Africa. She was Uganda's first wildlife veterinary officer and was the star of the BBC documentary, Gladys the African Vet. In 2009 she won the Whitley Gold Award for her conservation work. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:१६, २ सेप्टेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19314058 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Bat as food]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Bats for eating in Laos.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Bats are a food''' source for humans in the Pacific Rim and Asia. Bats are consumed in various amounts in Indonesia, Thailand, Vietnam, Guam, and in other Asian and Pacific Rim countries and cultures. In Guam, Mariana fruit bats (Pteropus mariannus) are considered a delicacy, and a flying fox bat species was made endangered due to being hunted there. In addition to being hunted as a food source for humans, bats are also hunted for their skins. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:११, ९ सेप्टेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19346679 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sand-Covered Church]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Nordenskirker_Skagen(26).jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Sand-Covered Church''' (Danish: Den Tilsandede Kirke, also translated as The Buried Church, and also known as Old Skagen Church) is the name given to a late 14th-century church dedicated to Saint Lawrence of Rome. It was a brick church of considerable size, located 2 kilometres (1.2 mi) southwest of the town centre of Skagen, Denmark. During the last half of the 18th century the church was partially buried by sand from nearby dunes; the congregation had to dig out the entrance each time a service was to be held. The struggle to keep the church free of sand lasted until 1795, when it was abandoned </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:२३, २३ सेप्टेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19362143 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-40 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Penal system in China]]'''</span> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> The '''penal system in China''' is mostly composed of an administrative detention system and a judicial incarceration system. As of mid 2015, it is reported prisoners held in prisons managed by Ministry of Justice is 1,649,804, result in a population rate of 118 per 100,000. Detainees in Ministry of Public Security facilities is 650,000 as of 2009, which combined would result in a population rate of 164 per 100,000. China also retained the use of death penalty with the approval right reserved to the Supreme People's Court, and have a system of death penalty with reprieve where the sentence is suspended unless the convicted commit another major crime within two years while detained. There are discussion urging increased use of community correction, and debate are ongoing to have Ministry of Justice oversee administrative detainees as well to prevent police from having too much power. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|32px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०१, ३० सेप्टेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19415526 --> == '''विकिथन-८''' == {{fmbox | image = [[चित्र:Wikithon 2018.png|90px|link=]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-ne.png|60px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> २०७६ सालको दशैं-तिहार-छठको अवसर पारेर नेपाली विकिपिडियाले २०७६ असोज १५ गतेदेखि कार्तिक १६ (छठ) सम्म आठौँ <big>'''नेपाली [[विकिपिडिया:विकिथन|विकिथन]] कार्यक्रम'''</big> आयोजना गरेको छ। , सहभागी हुन चाहने विकिपिडियनहरूले '''[[विकिपिडिया:विकिथन-८/सहभागीहरू|सहभागीताको लागि आफ्नो नाम दर्ता]] गराउनको लागी अनुरोध गरिन्छ । थप जानकारीको लागी [[विकिपिडिया:विकिथन-८|विकिथन-८]] मा हेर्नुहोस् ।</center> }} <!-- Message sent by User:Nabin K. Sapkota@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nabin_K._Sapkota/Mass_Message_Users_List&oldid=740008 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Christchurch Town Hall]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Christchurch Town Hall of the Performing Arts, New Zealand.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Christchurch Town Hall''', since 2007 formally known as the Christchurch Town Hall of the Performing Arts, opened in 1972, is Christchurch, New Zealand's premier performing arts centre. It is located in the central city on the banks of the Avon River overlooking Victoria Square, opposite the former location of the demolished Christchurch Convention Centre. Due to significant damage sustained during the February 2011 Christchurch earthquake, it was closed until 2019. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:४८, १४ अक्टोबर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19441368 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Garlic production in China]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:2005garlic.PNG|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Garlic production in China''' is significant to the worldwide garlic industry, as China provides 80% of the total world production and is the leading exporter. Following China, other significant garlic producers include India (5% of world production) and Bangladesh (1%). As of 2016, China produced 21 million tonnes annually. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:४७, २१ अक्टोबर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19475547 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:115 Antioch earthquake]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> The '''115 Antioch earthquake''' occurred on 13 December 115 AD. It had an estimated magnitude of 7.5 on the surface wave magnitude scale and an estimated maximum intensity of XI (Extreme) on the Mercalli intensity scale. Antioch and surrounding areas were devastated with a great loss of life and property. It triggered a local tsunami that badly damaged the harbour at Caesarea Maritima. The Roman Emperor Trajan was caught in the earthquake, as was his successor Hadrian. Although the consul Marcus Pedo Vergilianus was killed, they escaped with only slight injuries and later began a program to rebuild the city. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:०५, २८ अक्टोबर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19488868 --> == विकिपिडिया एसियाली महिना आमन्त्रण == <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१९‎|विकिपिडिया एसियाली महिना]]<div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|link=]]</div></div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> विकिपिडिया एसियाली महिना २०१९‎ सुरु भयो । म तपाईंलाई कार्यक्रमको लागि हाम्रो अनलाइन सम्पादनथनमा सामेल हुन आमन्त्रित गर्न चाहन्छु । यदि तपाईंले ४ लेख बनाउनु भयो भने पोस्टकार्ड प्राप्त गर्नुहुनेछ । लेखहरू ३,००० बाइट्स र ३०० शब्दहरू भन्दा बढी हुनु आवश्यक छ । हामी हाम्रो पोष्टकार्ड पठाउने प्रक्रियामा पनि सुधार गर्दैछौं, उदाहरणका लागि अहिले पोष्टकार्ड बनाउँदैछौं, र अन्य भाषाको प्रतीक्षा नगरीकन कार्यक्रम समाप्त भएपछि ठेगाना संकलन गर्दैछौं । प्रत्येक विकिपिडियामा सबैभन्दा धेरै लेखहरू बनाउने विकिपिडियनहरूलाई "विकिपिडिया एसियाली राजदूतहरू" भनेर सम्मान गरिनेछ । हामी राजदूत प्रमाणपत्रको दुबै डिजिटल प्रतिलिपि र कागज प्रतिलिपि पठाउनेछौं । पछिल्ला चार बर्षमा २,००० भन्दा बढी विकिपिडिया सम्पादकहरू द्वारा ६० भन्दा बढी भाषा-विशिष्ट विकिपिडियामा २८,००० भन्दा बढी उच्च-गुणका लेखहरू थपिएका छन् । निस्सन्देह, विकिपिडिया एसियाली महिना सबैभन्दा ठूलो वार्षिक विकिपिडिया अनलाइन सम्पादन कार्यक्रम हो । हामी आशा गर्दछौं कि तपाईं उत्साहित हुनुहुन्छ र यस यात्रामा हामीसँग सामेल हुनुहुनेछ । <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|साइन अप गर्नुहोस्|url={{fullurl:{{{link|विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१९/सहभागीहरू}}}|action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> विचारका लागि धन्यवाद! --[[User:Saroj Uprety|सरोज उप्रेती]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्ने]])<br /> </div> </div> </div> — [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०१:०८, १ नोभेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Saroj Uprety@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj_Uprety/SampleInvitation&oldid=19511773 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Jigokudani Monkey Park]]'''</span><br /> <small>''([[:ja:地獄谷野猿公苑]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Jigokudani hotspring in Nagano Japan 001.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''Jigokudani Monkey Park''' is located in Yamanouchi, Nagano Prefecture, Japan. It is part of the Joshinetsu Kogen National Park (locally known as Shigakogen), and is located in the valley of the Yokoyu-River, in the northern part of the prefecture. The name Jigokudani, meaning "Hell's Valley", is due to the steam and boiling water that bubbles out of small crevices in the frozen ground, surrounded by steep cliffs and formidably cold and hostile forests. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:१६, ४ नोभेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19488868 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Blautopf]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Blaubeuren Blautopf 20180804 02.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> The '''Blautopf''' (German for Blue pot; "blau" means blue, "Topf" means pot) is a spring that serves as the source of the river Blau in the karst landscape on the Swabian Jura's southern edge, in Southern Germany. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५२, ११ नोभेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19523882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Quonset hut]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Quonset.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> A '''Quonset hut''' is a lightweight prefabricated structure of corrugated galvanized steel having a semicircular cross-section. The design was developed in the United States, based on the Nissen hut introduced by the British during World War I. Hundreds of thousands were produced during World War II. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:५७, १८ नोभेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19523882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Electric match]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Exploding E match collage.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> An '''electric match''' is a device that uses an externally applied electric current to ignite a combustible compound. Electric matches can be used in any application where source of heat is needed at a precisely controlled point in time, typically to ignite a propellant or explosive. Examples include airbags, pyrotechnics, and military or commercial explosives. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:४७, २५ नोभेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19579995 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Fetoscopy]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Intervention par foetoscopie1.png|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''Fetoscopy''' is an endoscopic procedure during pregnancy to allow surgical access to the fetus, the amniotic cavity, the umbilical cord, and the fetal side of the placenta. A small incision is made in the abdomen, and an endoscope is inserted through the abdominal wall and uterus into the amniotic cavity. Fetoscopy allows for medical interventions such as a biopsy (tissue sample) or a laser occlusion of abnormal blood vessels (such as chorioangioma) or the treatment of spina bifid. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:३६, २ डिसेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19579995 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:New Brighton Pier]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:New Brighton Pier during the sunset, Christchurch, New Zealand.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> There have been two '''New Brighton Piers''' in New Brighton, New Zealand. The first pier, of wooden construction, opened on 18 January 1894 and was demolished on 12 October 1965. The current concrete pier was opened on 1 November 1997. It is one of the icons of Christchurch. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ००:५७, ९ डिसेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19579995 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Topi]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Topi (Damaliscus lunatus jimela) female.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> The '''topi''' (''Damaliscus lunatus jimela'') is a highly social and fast antelope subspecies of the common tsessebe, a species which belongs to the genus Damaliscus. They are found in the savannas, semi-deserts, and floodplains of sub-Saharan Africa. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०५:११, १६ डिसेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19639518 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Niassodon]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Niassodon.tif|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''''Niassodon''''' is an extinct genus of kingoriid dicynodont therapsid known from the Late Permian of Niassa Province, northern Mozambique. It contains a single species, ''Niassodon mfumukasi''. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०२:०८, २३ डिसेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19644490 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-01 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:German Central Library for the Blind]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Leipzig Deutsche Zentralbuecherei fuer Blinde.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> The '''German Central Library for the Blind''' (German: Deutsche Zentralbücherei für Blinde), abbreviated DZB, is a public library for the visually impaired located in the city of Leipzig, Saxony, Germany. Its collection of 72,300 titles is amongst the largest in the German speaking countries. The institution consists of a lending library, a publishing house, and a research center for barrier-free communication. It also has production facilities for braille books, audiobooks, and braille music. The DZB publishes about 250 new titles annually. Founded in 1894, the DZB is the oldest library for the blind in Germany. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:२१, ३० डिसेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19663331 --> == WAM 2019 Postcard == Dear Participants and Organizers, Congratulations! It's WAM's honor to have you all participated in [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|Wikipedia Asian Month 2019]], the fifth edition of WAM. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the WAM International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2019. Please kindly fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdX75AmuQcIpt2BmiTSNKt5kLfMMJUePLzGcbg5ouUKQFNF5A/viewform the form], let the postcard can send to you asap! Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०८:१६, ३ जनवरी २०२० (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19671656 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:ru:Крымский мост (Москва)]]'''</span><br /> <small>''([[:en:Krymsky Bridge]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Moscow 05-2017 img13 Krymsky Bridge.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''Krymsky Bridge''' or Crimean Bridge is a steel suspension bridge in Moscow. The bridge spans the Moskva River 1,800 metres south-west from the Kremlin and carries the Garden Ring across the river. The bridge links the Crimean Square to the north with Krymsky Val street to the south. The nearby Moscow Metro stations are Park Kultury and Oktyabrskaya. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:२५, ६ जनवरी २०२० (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19681808 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Genovese sauce]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Genovesesauce.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''Genovese sauce''' is a rich, onion-based pasta sauce from the region of Campania, Italy. Likely introduced to Naples from the northern Italian city of Genoa during the Renaissance, it has since become famous in Campania and forgotten elsewhere. The sauce is unusual for the long preparation time used to soften and flavor the onions. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:४१, १३ जनवरी २०२० (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19681808 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Patanga succincta]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Patanga succincta (40890841064).jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''''Patanga succincta''''', the Bombay locust, is a species of locust found in India and southeast Asia. It is usually a solitary insect, and it is only in India that it has exhibited swarming behaviour. The last plague of this locust was in that country between 1901 and 1908 and there have not been any swarms since 1927. It is thought that the behaviour of the insects has altered because of changing practices in agricultural land use. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०१:२१, २० जनवरी २०२० (युटिसी(UTC))'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19681808 --> == WAM 2019 Postcard == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|Wikipedia Asian Month 2019|link=:m:Wikipedia Asian Month 2019]] Dear Participants and Organizers, Kindly remind you that we only collect the information for [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|WAM]] postcard 31/01/2019 UTC 23:59. If you haven't filled [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdX75AmuQcIpt2BmiTSNKt5kLfMMJUePLzGcbg5ouUKQFNF5A/viewform the google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, wait for the postcard and tracking emails. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.01 [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) २०:५८, २० जनवरी २०२० (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:-revi@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19732202 --> == यान्दिक्स ब्राउजरको उनुप्रेषणको बारेमा == यान्दिक्स ब्राउजरमा गरिएको अनुप्रेषण उच्चारण अनुसार गलत छ र त्यसलाई किन गलत शीर्षकका साथ अनुप्रेषण गरियो? [https://translate.yandex.com/?lang=ru-en&text=%D0%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81 प्रमाणका लागि यो सुन्नुहोस् ] [[User:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[User talk:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]]) १६:३१, ३ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) ::::हजुर, म त यान्डेक्स नै सुन्छु त । [https://m.youtube.com/watch?v=eWVKKzkEqfg]] <span style="color:green;">^:)</span>'''[[user:Learnerktm|लर्नर]]'''<span style="color:red;">^ktm</span> == प्रमुख लेख आवेदन सम्बन्धमा == नमस्ते {{USERPAGE}}ज्यू,<br> नेपाली विकिपिडियामा प्रमुख लेखको लागि प्राप्त [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू|आवेदनहरू]]लाई समीक्षा गरि आफ्नो मात राख्नुहुन अनुरोध गर्दछु। प्रमुख लेख समन्वय समितिको तर्फबाट--[[User:Biplab Anand|Biplab Anand]] ०९:०६, ११ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=770358 --> == प्रस्तावित विकि क्याम्प नेपाल २०२० == विकिमिडियन मित्रहरू बीच छलफल, अन्तर विकि समन्वय तथा विकि समुदायको प्राथमिकता तथा चुनौतीहरूको बारेमा सहकार्यको लागी नेपालमा बोलिने भाषाहरूको समुदायहरूको सम्मेलन '''विकि क्याम्प नेपालको दोश्रो संस्करण'''-'''विकि क्याम्प नेपाल २०२०''' यही नोभेम्बर २०२० मा आयोजनाको लागी [https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Conference/WikiCamp_Nepal_2020#Discussion मेटा]मा प्रस्ताव राखिएकोले कृपया सो प्रस्वातमा तपाईको सहमति राखि दिनु हुन अनुरोध गर्दछौं । - आयोजक समुह <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=771238 --> == <big>'''विकिकार्यशाला नेपाल २०२० समुदाय संलग्नता सर्वेक्षण'''मा सहभागिताको लागि निमन्त्रणा</big> == यो समुदाय संलग्नता सर्वेक्षणमा सहभागिताको लागि निमन्त्रणा हो, जुन विकिकार्यशाला नेपाल २०२० को आयोजनाको लागि विकिमिडिया फाउण्डेसनमा पेश गरिने आवेदनको मुख्य अङ्ग हो। यी प्रश्नहरूले विकिमिडियामा तपाईँको अनुभव, आवश्यकता, चुनौती, तथा विकिकार्यशाला नेपाल २०२० बाट अपेक्षाहरू सम्बन्धी जानकारीहरू हासिल गर्न सहयोग गर्नेछन्। यी प्रतिक्रियाहरूले विकिकार्यशालाको उद्देश्य तथा कार्यक्रमको प्रारूप थप स्पष्ट पार्न मद्दत गर्नेछ। <div class="notice metadata" id="stub" style="margin:auto; padding:5px; text-align: center; background-color: #ffffff; border: solid 1px #99CCFF; border-left: 8px solid #99CCFF;"> [[File:Form OneDrive icon.svg|25px]] '''सर्वेक्षण फाराम [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeJE3o-lTsCalCrKU3TDRr1jGYZZ1qp6GNagC3Y2GAXy1muVQ/viewform यहाँ] उपलब्ध छ'''। <span style="padding-left:250px;">सर्वेक्षण फाराम '''२५ फेब्रुअरी २०२०''' सम्म खुला रहनेछ।</span></div> आयोजक समूह <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=771359 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:The Flapper]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:The flapper - glass slide - 1920.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''''The Flapper''''' is a 1920 American silent comedy film starring Olive Thomas. Directed by Alan Crosland, the film was the first in the United States to portray the "flapper" lifestyle, which would become a cultural craze or fad in the 1920s. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:१९, २ मार्च २०२० (+0545)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19803136 --> == WAM 2019 Postcard: All postcards are postponed due to the postal system shut down == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|Wikipedia Asian Month 2019|link=:m:Wikipedia Asian Month 2019]] Dear all participants and organizers, Since the outbreak of COVID-19, all the postcards are postponed due to the shut down of the postal system all over the world. Hope all the postcards can arrive as soon as the postal system return and please take good care. Best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.03 <!-- Message sent by User:Aldnonymous@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19882731 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-14 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:The Three Sisters (Alberta)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Three Sisters from Police Creek.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''The Three Sisters''' are a trio of peaks near Canmore, Alberta, Canada. They are known individually as Big Sister, Middle Sister and Little Sister. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२६, ३० मार्च २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19883477 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Cloth facemask]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Coronalijer (Rumag) protective mask, Oude Pekela (2020) 01.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> A '''cloth facemask''' is a mask made of common textiles worn over the mouth and nose. Unlike surgical masks and respirators such as N95 masks, they are not subject to regulation, and there is currently little research or guidance on their effectiveness as a protective measure against infectious disease transmission or particulate air pollution. They were routinely used by healthcare workers from the mid 19th century until the mid 20th century. In the 1960s they fell out of use in the developed world in favor of modern surgical masks, but their use has persisted in developing countries. During the 2019–20 coronavirus pandemic, their use in developed countries was revived as a last resort due to shortages of surgical masks and respirators. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:०९, १३ अप्रिल २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19974415 --> == विकिपिडिया नीति सम्बन्धमा == नमस्ते विकी मित्र,<br> विकिपिडियाको नीति र दिशानिर्देशभित्र पर्ने एक महत्वपूर्ण नीति— [[विकिपिडिया:लेख शीर्षकहरू]] तैयारी अवस्थामा रहेकोले सो पृष्ठमा प्रस्ताव गरिएका बुँदाहरूलाई अध्ययन गरि कृप्या आफ्नो धारणा [[विकिपिडिया:चौतारी (नीति)#विकिपिडिया:लेखशीर्षकहरू|यहाँ]] व्यक्त गर्न अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ०८:५७, १८ अप्रिल २०२० (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=791027 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:As-Nas]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:گنجفه.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''As-Nas''' (آس ناس) is a card game or type of playing cards that were used in Persia. The design of the packs is simple, consisting of only five individual card designs, each with a distinctive background colour. As-Nas date back to the 17th century, and at that time a 25-card pack was used, with 5 suits, each suit having one court card and four numeral cards. Cards from the 19th century with the classic As-Nas designs can be found in various museum collections. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४४, २० अप्रिल २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19978834 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Pour le piano]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Debussy - Sarabande from Pour le piano.ogg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''''Pour le piano''''' (For the piano), L. 95, is a suite for solo piano by Claude Debussy. It consists of three individually composed movements, Prélude, Sarabande and Toccata. The suite was completed and published in 1901. It was premiered on 11 January 1902 at the Salle Érard, played by Ricardo Viñes. Maurice Ravel orchestrated the middle movement </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:०७, २७ अप्रिल २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19999361 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:F. Percy Smith]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Frank Percy Smith''' (12 January 1880–24 March 1945) was a British naturalist and early nature documentary pioneer working for Charles Urban, where he pioneered the use of time-lapse and microcinematography. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] १८:११, ४ मे २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20029506 --> == विकिपिडिया नीति सम्बन्धमा == नमस्ते विकी मित्र,<br> विकिपिडिया चौतारीमा प्रस्ताव गरिएको निम्न नीति सुधार प्रस्तावहरू— [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#अन्य_प्रयोगकर्ता_अधिकारको_लागि_निवेदनको_लागि_समयसीमा|अन्य प्रयोगकर्ता अधिकारको लागि निवेदनको लागि समयसीमा]] र [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#पृष्ठ_स्थानान्तरण_सम्बन्धी_सहायता_पृष्ठको_आवश्यकता|पृष्ठ स्थानान्तरण सम्बन्धी सहायता पृष्ठको आवश्यकता]] माथि कृप्या आफ्नो धारणा व्यक्त गर्न अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ०८:१५, ७ मे २०२० (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=791027 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Bernwood Forest]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Bernwood Forest - geograph.org.uk - 1730158.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Bernwood Forest''' was one of several forests of the ancient Kingdom of England and was a Royal hunting forest. It is thought to have been set aside as Royal hunting land when the Anglo-Saxon kings had a palace at Brill and church in Oakley, in the 10th century and was a particularly favoured place of Edward the Confessor, who was born in nearby Islip. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२६, ११ मे २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20029506 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:June Almeida]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''June Dalziel Almeida''' (5 October 1930 – 1 December 2007) was a Scottish virologist, a pioneer in virus imaging, identification and diagnosis. Her skills in electron microscopy earned her an international reputation. (...) She succeeded in identifying viruses that were previously unknown, including—in 1966—a group of viruses that was later named coronavirus. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५१, १८ मे २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20080268 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Siilinjärvi carbonatite]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Siilinjärvi Särkijärvi pit.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> The '''Siilinjärvi carbonatite''' complex is located in central Finland close to the city of Kuopio. It is named after the nearby village of Siilinjärvi, located approximately 5 km west of the southern extension of the complex. Siilinjärvi is the second largest carbonatite complex in Finland after the Sokli formation, and one of the oldest carbonatites on Earth at 2610±4 Ma. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:२२, २५ मे २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20080268 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Castle of the Pico]]'''</span><br /><small>''([[:it:Castello dei Pico]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Castello Pico, Mirandola.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> The '''Castle of the Pico''' (in Italian Castello dei Pico) is a castle in the city center of Mirandola, in the province of Modena, Italy. Famous in Europe as a legendary impregnable fortress, it belonged to the House of Pico della Mirandola, who ruled over the city for four centuries (1311-1711) and who enriched it in the Renaissance period with important pieces of art. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:२१, १ जुन २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20128608 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Garúa]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Reserva Nacional Lomas de Lachay, Huaral, Lima, Perú 01.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Garúa''' is a Spanish word meaning drizzle or mist. Although used in other contexts in the Spanish-speaking world, garúa most importantly refers to the moist cold fog that blankets the coasts of Peru and northern Chile, especially during the southern hemisphere winter. Garúa is called Camanchaca in Chile. Garúa brings mild temperatures and high humidity to a tropical coastal desert. It also provides moisture from fog and mist to a nearly-rainless region and permits the existence of vegetated fog oases, called lomas. While fog and drizzle are common in many coastal areas around the world, the prevalence and persistence of garúa and its impact on climate and the environment make it unique </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:३४, ८ जुन २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20134234 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Te Araroa Trail]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Te_Araroa_logo_sign.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Te Araroa''' (The Long Pathway) is New Zealand's long distance tramping route, stretching circa 3,000 kilometres (1,900 mi) along the length of the country's two main islands from Cape Reinga to Bluff. It is made up of a mixture of older tracks and walkways, new tracks, and link sections alongside roads. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:०६, १५ जुन २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20170853 --> == Digital Postcards and Certifications == [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=M:Wikipedia_Asian_Month_2019|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2019]] Dear Participants and Organizers, Because of the COVID19 pandemic, there are a lot of countries’ international postal systems not reopened yet. We would like to send all the participants digital postcards and digital certifications for organizers to your email account in the upcoming weeks. For the paper ones, we will track the latest status of the international postal systems of all the countries and hope the postcards and certifications can be delivered to your mailboxes as soon as possible. Take good care and wish you all the best. <small>This message was sent by [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] via [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ००:४३, २१ जुन २०२० (नेपाली समय)</small> <!-- Message sent by User:Martin Urbanec@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=20024482 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Vessel (structure)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Hudson Yards Plaza March 2019 18.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Vessel''' (TKA) is a structure and landmark which was built as part of the Hudson Yards Redevelopment Project in Manhattan, New York City, New York. Construction began in April 2017; it opened on March 15, 2019. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:२७, २२ जुन २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20199070 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Punt (boat)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Boats on the river Cam.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> A '''punt''' is a flat-bottomed boat with a square-cut bow, designed for use in small rivers or other shallow water. Punting is boating in a punt. The punter generally propels the punt by pushing against the river bed with a pole. A punt should not be confused with a gondola, a shallow draft vessel that is structurally different, and which is propelled by an oar rather than a pole. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:०५, २९ जुन २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20201444 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:The Cobbler]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Ben Arthur, Arrochar Alps, Scotland 02.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''The Cobbler''' (Scottish Gaelic: Beinn Artair) is a mountain of 884 metres (2,900 ft) height located near the head of Loch Long in Scotland. Although only a Corbett, it is "one of the most impressive summits in the Southern Highlands" </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०५:५१, ६ जुलाई २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20246150 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Coraline Ada Ehmke]]'''</span><br /><small>''([[:fr:Coraline Ada Ehmke]]) ([[:nl:Coraline Ada Ehmke]]) ([[:zh:珂若蘭·愛達·安姆琪]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Coraline Ada Ehmke.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Coraline Ada Ehmke''' is a software developer and open source advocate based in Chicago, Illinois. She began her career as a web developer in 1994 and has worked in a variety of industries, including engineering, consulting, education, advertising, healthcare, and software development infrastructure. She is known for her work in Ruby, and in 2016 earned the Ruby Hero award at RailsConf, a conference for Ruby on Rails developers. She is also known for her social justice work and activism, the creation of Contributor Covenant, and promoting the widespread adoption of codes of conduct for open source projects and communities. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०५:५७, १३ जुलाई २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20259959 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Amabie]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Higo Amabie.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Amabie''' (アマビエ) is a legendary Japanese mermaid or merman with three legs, who allegedly emerges from the sea and prophesies either an abundant harvest or an epidemic. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०५:५७, २० जुलाई २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20275748 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Child soldiers in the Democratic Republic of the Congo]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:DRC- Child Soldiers.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> During the first and second civil conflicts which took place in the Democratic Republic of the Congo (DRC), all sides involved in the war actively recruited child soldiers, known locally as Kadogos which is a Swahili term meaning "little ones". It has been estimated that the militia led by Thomas Lubanga Dyilo was 30 percent children. In 2011 30,000 children were still operating with armed groups. The United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUSCO), released a report in 2013 which stated that between 1 January 2012 and 31 August 2013 up to 1,000 children had been recruited by armed groups, and described the recruitment of child soldiers as "endemic". </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:१३, ३ अगस्त २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20316345 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Child soldiers in the Democratic Republic of the Congo]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:DRC- Child Soldiers.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> During the first and second civil conflicts which took place in the Democratic Republic of the Congo (DRC), all sides involved in the war actively recruited child soldiers, known locally as Kadogos which is a Swahili term meaning "little ones". It has been estimated that the militia led by Thomas Lubanga Dyilo was 30 percent children. In 2011 30,000 children were still operating with armed groups. The United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUSCO), released a report in 2013 which stated that between 1 January 2012 and 31 August 2013 up to 1,000 children had been recruited by armed groups, and described the recruitment of child soldiers as "endemic". </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ११:०९, ३ अगस्त २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20316345 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:HelloFresh]]'''</span><br /><small>''([[:es:HelloFresh]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''HelloFresh''' SE is an international publicly traded meal-kit company based in Berlin, Germany. It is the largest meal-kit provider in the United States, and also has operations in Canada, Western Europe (including Luxembourg, Germany, Belgium, France, and the Netherlands), New Zealand and Australia. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५३, १० अगस्त २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20351012 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:GRS 1915+105]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Merlin-GRS1915.gif|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''GRS 1915+105''' or V1487 Aquilae is an X-ray binary star system which features a regular star and a black hole. It was discovered on August 15, 1992 by the WATCH all-sky monitor aboard Granat. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५८, १७ अगस्त २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20354098 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Trick film]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Le Chaudron infernal (1903).webm|center|300px|]] <span style="text-align:left;> In the early history of cinema, '''trick films''' were short silent films designed to feature innovative special effects </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५१, ३१ अगस्त २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20407768 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Margerie Glacier]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Glaciar Margerie, Parque Nacional Bahía del Glaciar, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-19, DD 33.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Margerie Glacier''' is a 21 mi (34 km) long tidewater glacier in Glacier Bay, Alaska, United States within the boundaries of Glacier Bay National Park and Preserve. The glacier begins on the southern slopes of Mount Root, elevation 12,860 feet (3,920 m), on the Alaska–Canada border flowing southeast down the valley, then turning to the northeast toward its terminus in Tarr Inlet. Margerie Glacier is one of the most active and frequently-visited glaciers in Glacier Bay, which was declared a National Monument in 1925, a National Park and Preserve in 1980, a UNESCO World Biosphere Reserve in 1986 and a World Heritage Site in 1992. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५१, ७ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20407768 --> == लेख सुधार सम्पादनथन प्रतियोगितामा सहभागिताको लागि आमन्त्रण == {{fmbox | image = [[File:Article Improvement Edit-a-thon logo.svg|110px|link=]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|110px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> नेपाली विकिपिडियामा वि.सं. २०७७ असोज १ गतेदेखि वि.सं. २०७७ असोज ३० गतेसम्म यस विकिपिडियाको लेखहरू सुधार गर्न <big>'''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन|लेख सुधार सम्पादनथन]]'''</big> प्रतियोगिता सञ्चालन हुन गइरहेकोले प्रतियगितामा सहभागी हुनका लागि आफ्नो नाम '''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन/सहभागीहरू|सहभागी सूचीमा]]''' राख्न हार्दिक अनुरोध गर्दछौँ।</center>--आयोजन समितिको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ([[प्रयोगकर्ता_वार्ता:Biplab Anand|वार्ता]]) }} <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=910906 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Tepexpan man]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Tepexpan 1.Homo Sapiens 4,700 Years Old.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Tepexpan Man''' is a Pre-Columbian-era woman skeleton, discovered by archaeologist Helmut de Terra in February 1947, on the shores of the former Lake Texcoco in central Mexico. The skeleton was found near mammoth remains and thought to be at least 10,000 years old. It was fancifully hailed by Time magazine as the oldest Mexican soldier. The skeleton was found lying face down with the arms under the chest and the legs drawn up to the stomach. The body most likely sunk into the mud surrounding it, leaving the shoulder, back, and hips exposed, which might explain why those elements are missing. It is possible that the body was originally deposited in the lake. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०३, १४ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20433998 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Tepexpan man]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Tepexpan 1.Homo Sapiens 4,700 Years Old.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Tepexpan Man''' is a Pre-Columbian-era woman skeleton, discovered by archaeologist Helmut de Terra in February 1947, on the shores of the former Lake Texcoco in central Mexico. The skeleton was found near mammoth remains and thought to be at least 10,000 years old. It was fancifully hailed by Time magazine as the oldest Mexican soldier. The skeleton was found lying face down with the arms under the chest and the legs drawn up to the stomach. The body most likely sunk into the mud surrounding it, leaving the shoulder, back, and hips exposed, which might explain why those elements are missing. It is possible that the body was originally deposited in the lake. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] १४:५४, १४ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20433998 --> == लेख सुधार सम्पादनथन प्रतियोगितामा सहभागिताको लागि आमन्त्रण == {{fmbox | image = [[File:Article Improvement Edit-a-thon logo.svg|110px|link=]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|110px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> नेपाली विकिपिडियामा वि.सं. २०७७ असोज १ गतेदेखि वि.सं. २०७७ असोज ३० गतेसम्म यस विकिपिडियाको लेखहरू सुधार गर्न <big>'''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन|लेख सुधार सम्पादनथन]]'''</big> प्रतियोगिता सञ्चालन हुन गइरहेकोले प्रतियगितामा सहभागी हुनका लागि आफ्नो नाम '''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन/सहभागीहरू|सहभागी सूचीमा]]''' राख्न हार्दिक अनुरोध गर्दछौँ।</center>--आयोजन समितिको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ([[प्रयोगकर्ता_वार्ता:Biplab Anand|वार्ता]]) }} <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=910906 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Cradleboard]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Cradleboard.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Cradleboards''' (Cheyenne: pâhoešestôtse, Northern Sami: gietkka, Skolt Sami: ǩiõtkâm) are traditional protective baby-carriers used by many indigenous cultures in North America and throughout northern Scandinavia amongst the Sámi. There are a variety of styles of cradleboard, reflecting the diverse artisan practises of indigenous cultures. Some indigenous communities in North America still use cradleboards. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०९, २१ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20459445 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-40 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:White Fawn's Devotion]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:White Fawn's Devotion (1910).webm|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''''White Fawn's Devotion: A Play Acted by a Tribe of Red Indians in America''''' is a 1910 American short dramatic silent film. Although a few writers believe the film features Young Deer's wife, Lillian St. Cyr, otherwise known as Princess Red Wing as "White Fawn", the lead woman does not fit St. Cyr's description. The movie was shot in New Jersey at 24fps </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०२, २८ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20478024 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-40 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:White Fawn's Devotion]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:White Fawn's Devotion (1910).webm|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''''White Fawn's Devotion: A Play Acted by a Tribe of Red Indians in America''''' is a 1910 American short dramatic silent film. Although a few writers believe the film features Young Deer's wife, Lillian St. Cyr, otherwise known as Princess Red Wing as "White Fawn", the lead woman does not fit St. Cyr's description. The movie was shot in New Jersey at 24fps </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ११:२७, २८ सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20478024 --> == Wikipedia Asian Month 2020 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''. # Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&oldid=20508138 --> == लेख सुधार सम्पादनथन प्रतियोगिताको तथ्याङ्क अद्यावधिक == {{fmbox | image = [[File:Article Improvement Edit-a-thon logo.svg|110px|link=]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|110px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> नेपाली विकिपिडियामा सञ्चालन भइरहेको <big>'''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन|लेख सुधार सम्पादनथन]]'''</big> प्रतियोगितामा सहभागी भइ योगदान दिनुभएकोले यहाँलाई हार्दिक धन्यवाद दिन चाहन्छौँ। प्रतियोगितामा हालसम्म भएको योगदानको आधारमा [[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन/नतिजा|तथ्याङ्क तालिका]] अद्यावधिक गरिएकोले यहाँले योगदान गर्नुभएको लेखमा कुनै किसिमको समस्या भएमा त्यसलाई समीक्षा गरी यथाशीघ्र सुधार गर्नुहोला। धन्यवाद</center>--आयोजन समितिको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ([[प्रयोगकर्ता_वार्ता:Biplab Anand|वार्ता]]) }} <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=937052 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Arctic ice pack]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Une partie de l'hémisphère nord de la Terre avec la banquise, nuage, étoile et localisation de la station météo en Alert.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Arctic ice pack''' is the sea ice cover of the Arctic Ocean and its vicinity. The Arctic ice pack undergoes a regular seasonal cycle in which ice melts in spring and summer, reaches a minimum around mid-September, then increases during fall and winter. Summer ice cover in the Arctic is about 50% of winter cover </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५५, १२ अक्टोबर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20489711 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Layshaft]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Gearbox (Autocar Handbook, 13th ed, 1935).jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> A '''layshaft''' is an intermediate shaft within a gearbox that carries gears, but does not transfer the primary drive of the gearbox either in or out of the gearbox. Layshafts are best known through their use in car gearboxes, where they were a ubiquitous part of the rear-wheel drive layout. With the shift to front-wheel drive, the use of layshafts is now rarer. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०६, १९ अक्टोबर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20542239 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Daisy (advertisement)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Daisy (1964).webm|center|300px|]] <span style="text-align:left;> "'''Daisy'''", sometimes known as "Daisy Girl" or "Peace, Little Girl", was a controversial political advertisement aired on television during the 1964 United States presidential election by incumbent president Lyndon B. Johnson's campaign. Though only officially aired once by the campaign, it is considered to be an important factor in Johnson's landslide victory over Barry Goldwater and an important turning point in political and advertising history. It remains one of the most controversial political advertisements ever made </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:१८, २६ अक्टोबर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20542239 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Central and Wan Chai Reclamation]]'''</span><br /> <small>''([[:zh:中環及灣仔填海計劃]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Central and Wan Chai Reclamation aerial view 2018.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Central and Wan Chai Reclamation''' is a project launched by the government of Hong Kong since the 1990s to reclaim land for different purposes. This includes transportation improvements such as the Hong Kong MTR Station, Airport Express Railway & Central-Wanchai Bypass, as well as public recreation space such as the Central Harbourfront Event Space, Tamar Park and the Hong Kong Observation Wheel. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२४, २ नोभेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20600348 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:2001 Kunlun earthquake]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> The '''2001 Kunlun earthquake''' also known as the 2001 Kokoxili earthquake, occurred on 14 November 2001 at 09:26 UTC (17:26 local time), with an epicenter near Kokoxili, close to the border between Qinghai and Xinjiang in a remote mountainous region. With a magnitude of 7.8 Mw it was the most powerful earthquake in China for 5 decades. No casualties were reported, presumably due to the very low population density and the lack of high-rise buildings. This earthquake was associated with the longest surface rupture ever recorded on land, ~450 km </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५१, ९ नोभेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20607800 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:George C. Stoney]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''George Cashel Stoney''' (July 1, 1916 – July 12, 2012) was an American documentary filmmaker, an educator, and the "father of public-access television." Among his films were All My Babies (1953), How the Myth Was Made (1979) and The Uprising of '34 (1995). All My Babies was entered into the National Film Registry in 2002 </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 16 November 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20638437 --> == विकिमिडिया रणनीति कार्यशाला- नेपालमा उपस्थिति सम्बन्धमा == नमस्ते {{PAGENAME}} ज्यू,<br> विकिमिडिया रणनीति अभियानको [[:m:Strategy/Wikimedia movement/2018-20/Transition/Global Conversations|विश्वव्यापी वार्तालाप]] यहि नोभेम्बर २१ र २२ (पहिलो चरण) तथा डिसेम्बर ५ र ६ (दोस्रो चरण)मा हुन गइरहेको यहाँलाई जानकारी नै होला। यसै सन्दर्भमा सो विश्वव्यापी वार्तालापमा नेपाली विकिपिडिया समुदायको तर्फबाट सहभागी हुने प्रयोगकर्ताहरूले विश्वव्यापी विकिमिडिया अभियानमा नेपाली विकिपिडिया समुदायको उपस्थिति स्तरीय तरिकाले प्रस्तुत गर्नुपर्ने हुन्छ। यसकारण नेपाली विकिपिडिया समुदाय तथा दक्षिण एसियाली विकिमिडिया रणनीति अभियानका सदस्य [[:m:User:Marajozkee|राजीव दत्त]]सँगको सहकार्यमा नेपाली विकिपिडियाका सदस्यहरू सम्मिलित अनलाइन विकिमिडिया रणनीति कार्यशाला आयोजना गरेर यो समुदायको विभिन्न पक्ष तथा विकिमिडिया रणनीति अभियानसँग सम्बन्धित बुँदाहरूमाथि छलफल गर्नको लागि यहाँको उपस्थितिको लागि यो सूचना पठाइएको जानकारी गराउन चाहन्छु।<br> * मिति: सन् २०२० नोभेम्बर २० बेलुका ७ बजे * दर्ता गर्नुहोस्: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqF5iHzdcth-bxAqNT-sXmaS4jHn4rdKVQ3yU86bT5CbF0wQ/viewform?vc=0&c=0&w=1&flr=0&urp=gmail_link&gxids=7628 गुगल फर्म] नेपाली विकिपिडिया समुदायको तर्फबाट- [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=937052 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Acids in wine]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:HomemadeTartaric.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> The '''acids in wine''' are an important component in both winemaking and the finished product of wine. They are present in both grapes and wine, having direct influences on the color, balance and taste of the wine as well as the growth and vitality of yeast during fermentation and protecting the wine from bacteria. During the course of winemaking and in the finished wines, acetic, butyric, lactic and succinic acids can play significant roles. Most of the acids involved with wine are fixed acids with the notable exception of acetic acid, mostly found in vinegar, which is volatile and can contribute to the wine fault known as volatile acidity. Sometimes, additional acids, such as ascorbic, sorbic and sulfurous acids, are used in winemaking. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०९:४८, २३ नोभेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20638437 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Ludu Daw Amar]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Ludu Daw Amar portrait.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Ludu Daw Amar''' (also Ludu Daw Ah Mar; Burmese: လူထုဒေါ်အမာ, pronounced [lùdṵ dɔ̀ ʔəmà]; 29 November 1915 – 7 April 2008) was a well known and respected leading dissident writer and journalist in Mandalay, Burma. She was married to fellow writer and journalist Ludu U Hla and was the mother of popular writer Nyi Pu Lay. She is best known for her outspoken anti-government views and radical left wing journalism besides her outstanding work on traditional Burmese arts, theatre, dance and music, and several works of translation from English, both fiction and non-fiction. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३२, ३० नोभेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20716278 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sistema Ox Bel Ha]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Sistema Ox Bel Ha''' (from Mayan meaning "Three Paths of Water"; short Ox Bel Ha) is a cave system in Quintana Roo, Mexico. It is the longest explored underwater cave in the world and ranks fourth including dry caves. As of May 2017 the surveyed length is 270.2 kilometers (167.9 mi) of underwater passages. There are more than 140 cenotes in the system. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३५, ७ डिसेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20716278 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Merlion Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Merlion statue, Merlion Park, Singapore - 20110723.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Merlion Park''' is a Singaporean landmark and a major tourist attraction located in the Downtown Core district of Singapore, near its Central Business District (CBD). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५३, २१ डिसेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20843458 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-53 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Azov-Syvash National Nature Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:О. Куюк-Тук - 1.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Azov-Syvash National Nature Park''' is a national park of Ukraine, located on Byriuchyi island in the northwestern Azov Sea. The park was created to protect the unique coastal environment of the northwestern Azov. It is particularly important as a stop on the flyway for migratory birds, with over a million birds visiting each year. It is located in Henichesk Raion of Kherson Oblast in Ukraine. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४०, २८ डिसेम्बर २०२० (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20898361 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-01 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Waimakariri River]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Waimakariri03 gobeirne.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Waimakariri River''' is one of the largest rivers in Canterbury, on the eastern coast of New Zealand's South Island. It flows for 151 kilometres (94 mi) in a generally southeastward direction from the Southern Alps across the Canterbury Plains to the Pacific Ocean. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४१, ४ जनवरी २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20917158 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Simon von Stampfer]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Simon Stampfer Litho.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Simon Ritter von Stampfer''' (26 October 1792 (according to other sources 1790)), in Windisch-Mattrai, Archbishopric of Salzburg today called Matrei in Osttirol, Tyrol – 10 November 1864 in Vienna) was an Austrian mathematician, surveyor and inventor. His most famous invention is that of the stroboscopic disk which has a claim to be the first device to show moving images. Almost simultaneously similar devices were produced independently in Belgium (the phenakistiskop), and Britain (the Dædaleum, years later to appear as the Zoetrope). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:२९, ११ जनवरी २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20931094 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sophia Williams-De Bruyn]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Sophia Theresa Williams-de Bruyn''' (born 1938) is a former South African anti-apartheid activist. She was the first recipient of the Women's Award for exceptional national service. She is the last living leader of the Women's March. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:०१, १८ जनवरी २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20974651 --> == विश्वव्यापी आचार संहिता (छोटकरी रूप: युसिओसी)को दोस्रो चरण सम्बन्धमा == {{fmbox | image =[[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|60px|link=]] | imageright= | style = | textstyle = | text = <center>'''सबै विकिमिडिया परियोजना र अभियान भित्र स्वीकार्य व्यवहारको एउटा सार्वभौमिक मापदण्ड प्रदान गर्न र विकिपिडियालाई एउटा सुरक्षित स्थान बनाउनको लागि [[:m:Universal Code of Conduct/ne|विश्वव्यापी आचार संहिता]]लाई समुदायमा कसरी लागु गर्ने सम्बन्धमा यस विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#विश्वव्यापी_आचार_संहिता_(छोटकरी_रूप:_युसिओसी)को_दोस्रो_चरण_सम्बन्धमा|चौतारी]]मा छलफल भइरहेकोले आफ्नो सुझाव राख्नुहुन अनुरोध गर्दछौँ।'''</center> }} --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ११:१३, २० जनवरी २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj Uprety@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Saroj_Uprety/MassMessage&oldid=985625 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Craigieburn Range]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:View from Foggy Peak to Craigieburn Range, New Zealand.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> The '''Craigieburn Range''' forms part of the Southern Alps in New Zealand's South Island. The range is located on the south banks of the Waimakariri River, south of Arthur's Pass and west of State Highway 73. The Craigieburn locality is adjacent to the Craigieburn Forest Park. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५५, २५ जनवरी २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20980516 --> == विश्वव्यापी आचार संहिता (छोटकरी रूप: युसिओसी)को दोस्रो चरण सम्बन्धमा == {{fmbox | image =[[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|60px|link=]] | imageright= | style = | textstyle = | text = <div class="center">'''सबै विकिमिडिया परियोजना र अभियान भित्र स्वीकार्य व्यवहारको एउटा सार्वभौमिक मापदण्ड प्रदान गर्न र विकिपिडियालाई एउटा सुरक्षित स्थान बनाउनको लागि [[:m:Universal Code of Conduct/ne|विश्वव्यापी आचार संहिता]]लाई समुदायमा कसरी लागु गर्ने सम्बन्धमा यस विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#विश्वव्यापी_आचार_संहिता_(छोटकरी_रूप:_युसिओसी)को_दोस्रो_चरण_सम्बन्धमा|चौतारी]]मा छलफल भइरहेकोले आफ्नो सुझाव राख्नुहुन अनुरोध गर्दछौँ।'''</div> }} --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १९:२५, २६ जनवरी २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj Uprety@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/MassMessage&oldid=988353 --> ==[[आनन्द कार्की]] [[विकिपिडिया:जीवित मानिसहरूको जीवनी हटाउने प्रस्ताव|मेटाउन प्रस्तावित]]== [[File:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] यो [[आनन्द कार्की]] लेख [[विकिपिडिया:जीवित मानिसहरूको जीवनी हटाउने प्रस्ताव|मेटाउन प्रस्ताव]] गरिएको छ । किनकि यसले कुनै [[विकिपिडिया:स्रोत उल्लेख|स्रोत]] वा सन्दर्भहरू उल्लेख गर्दैन । [[विकिपिडिया:जीवित मानिसहरूको जीवनी हटाउने प्रस्ताव#आपत्ति|विकिपिडिया नीति]] अनुरूप, '''[[विकिपिडिया:जीवित मानिसहरूको जीवनी|जीवित मानिसहरूको जीवनी]]'''ले, यदि सात दिन भित्र कुनै स्रोतको उल्लेख नगरेमा लेख मेट्न सकिन्छ । यदि तपाईंले सिर्जना गर्नुभएको पृष्ठलाई शीघ्र हटाउनेको लागि ट्याग गरिएको छ भने, तपाईं त्यो पृष्ठमा सुधार गर्न सक्नुहुन्छ वा सम्बन्धित वार्ता पृष्ठमा तपाईको तर्क बुझाउन सक्नुहुन्छ । सन्दर्भहरू सम्मिलित गर्न मद्दतको लागि, [[विकिपिडिया:नयाँ पृष्ठ कसरी आरम्भ गर्ने|नयाँ पृष्ठ कसरी आरम्भ गर्ने]], हेर्नुहोस् । एक पटक तपाईंले कम्तीमा एक [[विकिपिडिया:स्रोत उल्लेख|स्रोत]] प्रदान गर्नुभएको छ भने, तपाईँले {{tl|prod blp/dated}} ट्याग हटाउन सक्नुहुनेछ । '''कम्तिमा एक विश्वसनीय स्रोत प्रदान नभएसम्म, कृपया, ट्याग नहटाउनु होला ।''' यदि सात दिन भित्र तपाईँले कुनै स्रोतको उल्लेख नगरेमा लेख मेट्न सकिनेछ । तर तपाइँ एक स्रोत थप्न तयार हुनुहुन्छ भने, {{#ifexist:आनन्द कार्की|नहटाउन अनुरोध गर्न सक्नुहुन्छ|[[विकिपिडिया:नमेटाउनका लागि अनुरोधहरू|नहटाउन अनुरोध गर्न सक्नुहुन्छ]]}} ।<!-- Template:ProdwarningBLP --> [[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १३:४०, २७ जनवरी २०२१ (नेपाली समय) == Wikipedia translation of the week: 2021-05 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Karoly Grosz (illustrator)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Frankenstein (1931) by Karoly Grosz - detail from teaser poster.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Karoly Grosz''' (1896–after 1938) was a Hungarian–American illustrator of Classical Hollywood–era film posters. As art director at Universal Pictures for the bulk of the 1930s, Grosz oversaw the company's advertising campaigns and contributed hundreds of his own illustrations. He is especially recognized for his dramatic, colorful posters for classic horror films. Grosz's best-known posters advertised early Universal Classic Monsters films such as Dracula (1931), Frankenstein (1931), The Mummy (1932), The Invisible Man (1933), and Bride of Frankenstein (1935). Beyond the horror genre, his other notable designs include posters for the epic war film All Quiet on the Western Front (1930) and the screwball comedy My Man Godfrey (1936). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:३२, १ फेब्रुअरी २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21032280 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Zambezi National Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Victoria Falls 2012 05 24 1629 (7421900826).jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Zambezi National Park''' is a national park located upstream from Victoria Falls on the Zambezi River in Zimbabwe. It was split off from Victoria Falls National Park in 1979 and is 56,000 hectares (140,000 acres) in size. The park is bisected by a road to Kazungula, dividing it into a riverine side and a Chamabonda Vlei side. Most of the park is within the ecoregion of Zambezian and Mopane woodlands, while a small portion in the south is within the Zambezian Baikiaea woodlands. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:३३, ८ फेब्रुअरी २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21054980 --> == युसिओसी सम्बन्धी अनलाइन सामुदायिक बैठक सम्बन्धमा == नमस्ते<br> सबै विकिमिडिया परियोजना र अभियान भित्र स्वीकार्य व्यवहारको एउटा सार्वभौमिक मापदण्ड प्रदान गर्न र विकिपिडियालाई एउटा सुरक्षित स्थान बनाउनको लागि [[:m:Universal Code of Conduct/ne|विश्वव्यापी आचार संहिता]]लाई समुदायमा कसरी लागु गर्ने सम्बन्धमा सन् २०२१ फेब्रुअरी ११ मा अनलाइन सामुदायिक बैठक हुने भएकोले सहभागी हुनको लागि कृपया यो [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScOrPrBMFBqVozzWc2zsE53xrCJdQpVKQMK6QZI3zLhB8gWmQ/viewform गुगल फारम] भर्नहुन अनुरोध गर्दछु।--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] ([[User_talk:BAnand (WMF)|talk]]) 02:47, 10 February 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/Nepali_Community&oldid=21091650 --> == विश्वव्यापी आचार संहिता सर्वेक्षण फारम == नमस्ते,<br> सबै विकिमिडिया परियोजना र अभियान भित्र स्वीकार्य व्यवहारको एउटा सार्वभौमिक मापदण्ड प्रदान गर्न र विकिपिडियालाई एउटा सुरक्षित स्थान बनाउनको लागि [[:m:Universal Code of Conduct/ne|विश्वव्यापी आचार संहिता]]लाई समुदायमा कसरी लागु गर्ने सम्बन्धमा सर्वेक्षण भइरहेकोले आजै [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfi47HhE6cieY_BGETK9lMSy32uJ9ArtJ3y3BbNaAWjOFiliQ/viewform यो फारम] भर्नहुन अनुरोध गर्दछु।--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] ([[User talk:BAnand (WMF)|talk]]) <!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/Nepali_Community&oldid=21129898 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Princes Road Synagogue]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:The Synagogue of the Liverpool Old Hebrew Congregation - geograph.org.uk - 1703408 crop.JPG|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Princes Road Synagogue''', located in Toxteth, Liverpool in England, is the home of the Liverpool Old Hebrew Congregation. It was founded in the late 1860s, designed by William James Audsley and George Ashdown Audsley and consecrated on 2 September 1874. It is widely regarded as the finest example of the Moorish Revival style of synagogue architecture in Great Britain </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:११, २२ फेब्रुअरी २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21110460 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Jatindra Mohan Sengupta]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Bust Of Jatindra Mohan Sengupta in JM Sen hall crop.JPG|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Jatindra Mohan Sengupta''' (1885 – 1933) was an Indian revolutionary against the British rule. He studied law at Downing College, Cambridge, UK. In India, he started a legal practice. He also joined in Indian politics, becoming a member of the Indian National Congress and participating in the Non-Cooperation Movement. Eventually, he gave up his legal practice in favour of his political commitment. He was arrested several times by the British police. In 1933, he died in a prison in Ranchi, India. Because of his popularity and contribution to the Indian freedom movement, Jatindra Mohan Sengupta is affectionately remembered by people of Bengal with the honorific Deshpriya or Deshapriya, meaning "beloved of the country". In many criminal cases he defended the nationalist revolutionaries in the court and saved them from the gallows. In 1985, a postal stamp was issued by the Indian Government in memory of Sengupta and his wife, Nellie. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०६, १ मार्च २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21139410 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Eukaryotic translation]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Eukaryotic Translation Initiation.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Eukaryotic translation''' is the biological process by which messenger RNA is translated into proteins in eukaryotes. It consists of four phases: initiation, elongation, termination, and recycling. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४३, ८ मार्च २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21139410 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hotel National, Moscow]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Hotel National Moscow.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Hotel National, Moscow''' (Russian: гости́ница «Националь») is a five-star hotel in Moscow, Russia, opened in 1903. It has 202 bedrooms and 56 suites and is located on Manege Square, directly across from The Kremlin. The hotel is managed by The Luxury Collection, a division of Marriott International. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३६, १५ मार्च २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21210312 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kefermarkt altarpiece]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Kefermarkt Kirche Flügelaltar Schrein 01.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kefermarkt altarpiece''' (German: Kefermarkter Flügelaltar) is an altarpiece in Late Gothic style in the parish church in Kefermarkt, Upper Austria. It was commissioned by the knight Christoph von Zellking and is estimated as finished in 1497. The richly decorated wooden altarpiece depicts the saints Peter, Wolfgang and Christopher in its central section. The side panels depict scenes from the life of Mary, and the altarpiece also has an intricate superstructure and two side figures showing saints George and Florian. The identity of its maker is unknown, but at least two skilled sculptors appear to have created the main statuary of the altarpiece. Throughout the centuries, the altarpiece has been altered and lost its original paint and gilding. A major restoration was made in the 19th century under the leadership of writer Adalbert Stifter. The altarpiece has been described as "one of the greatest achievements in late-medieval sculpture in the German-speaking area." <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२५, २२ मार्च २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21239074 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jharia coalfield]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Jharia coalfield, Jharkhand.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jharia coalfield''' is the largest coal reserve in India having an estimated reserve of 19.4 billion tonnes of coking coal. The field is located in the east of India in Jharia, Jharkhand. The fields have suffered a coal bed fire since at least 1916, resulting in 37 millions tons of coal consumed by the fire, and significant ground subsidence and water and air pollution in local communities including the city of Jharia. The resulting pollution has led to a government agency designated for moving local populations, however, little progress has been made in the relocation. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१८, २९ मार्च २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21246220 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mammoth central]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:A Mammoth Hunt.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Mammoth central''' is a paleontological site on the grounds of the Santa Lucía Airport in the state of Mexico, Mexico which contains the remains of at least 200 Columbian mammoths as well as 25 camels and five horses. The site is the world's largest concentration of mammoth remains; the previous was the Mammoth Site of Hot Springs in South Dakota with only 61 individuals. Human tools and carved bones have also been discovered at the site, suggesting that humans utilized the site to trap and kill large mammals. More fossils continue to be found at the site. The dig will end in 2022, when the airport's construction is projected to conclude. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, ०७:३०, १२ अप्रिल २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21319298 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Palo Alto Baylands Nature Preserve]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Palo Alto Baylands January 2013 002.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Palo Alto Baylands Nature Preserve''', known officially as the Baylands Nature Preserve, is the largest tract of undisturbed marshland remaining in the San Francisco Bay. Fifteen miles of multi-use trails provide access to a unique mixture of tidal and fresh water habitats. The preserve encompasses 1,940 acres in both Palo Alto and East Palo Alto, and is owned by the city of Palo Alto, California, United States <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१२, १९ अप्रिल २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21356077 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Metropolitan Waterworks Museum]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:High Service Pumping Station, Chestnut Hill, Sudbury Aqueduct.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Waterworks Museum''' is a museum in the Che]stnut Hill Waterworks building, originally a high-service pumping station of the Boston Metropolitan Waterworks <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०९:३०, २६ अप्रिल २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21376318 --> == महत्वपूर्ण सामुदायिक छलफलमा सहभागिताको लागि आह्वान == नमस्ते, आदरणीय नेपाली विकिपिडिया सम्पादनकर्ता मित्र<br> नेपाली विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#फाउन्डेसन_अनुदान_सम्बन्धमा_सामुदायिक_परामर्श|चौतारी]]मा महत्वपूर्ण सामुदायिक छलफल भइरहेकोले कृपया सहभागी भई आफ्नो महत्वपूर्ण मत राख्नुहोला। धन्यवाद <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/MassMessage&oldid=988353 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sarah E. Goode]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sarah E Goode.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sarah Elisabeth Goode''' (1850 – April 8, 1905) was an inventor. She was the second known African-American woman to receive the MOST, a United States patent, which she received in 1885. The first known African-American woman to receive a patent was Judy W. Reed on September 23, 1884, but Reed only signed her patent with her mark (an X) and not her signature. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०७, १० मे २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21420930 --> == अनुदान विषयमा केन्द्रीय नीति नियम == नमस्ते आदरणीय सम्पादक मित्र,<br> '''[[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#अनुदान_विषयमा_केन्द्रीय_नीति_नियम|अनुदान]]'''को विषयमा एउटा केन्द्रीय नीति नियम बनाउनको लागि नेपाली विकिपिडियाको चौतारीमा छलफल भइरहेकोले कृपया आफ्नो अमूल्य सुझाव राख्नहुन अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/MassMessage&oldid=1005419 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zuzu Angel]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zuzu Angel durante o lançamento de sua coleção em Nova York, 1972.tif|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zuleika Angel Jones''' (June 5, 1921 – April 14, 1976), better known as Zuzu Angel, was a Brazilian-American fashion designer, who became famous for opposing the Brazilian military dictatorship after the forced disappearance of her son, Stuart. She was also the mother of journalist Hildegard Angel. In 2014, the National Truth Commission created to gather and review information about crimes committed during the years of the CIA and U.S. government-backed Brazilian military dictatorship, a former agent of the military repression named Cláudio Antônio Guerra, confirmed the participation of agents of the security apparatus in the death of Angel. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५५, १७ मे २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21420930 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Blue space]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Downtown Green Bay CityDeck along the Fox River.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Blue space''' in urban planning and design comprises all the areas dominated by surface waterbodies or watercourses. In conjunction with greenspace (parks, gardens, etc. specifically: urban open space), it may help in reducing the risks of heat-related illness from high urban temperatures. Substantial urban waterbodies naturally exist as integral features of the geography of many cities because of their historical geopolitical significance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१६, २४ मे २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21481888 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Breakthrough infection]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''breakthrough infection''' is a case of illness in which a vaccinated individual becomes sick from the same illness that the vaccine is meant to prevent. Simply, they occur when vaccines fail to provide immunity against the pathogen they are designed to target. In April 2021, the CDC reported that in the United States there were 5,814 COVID-19 breakthrough infections, and 74 deaths, among the more than 75 million people fully vaccinated for the COVID-19 virus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१३, ७ जुन २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21481888 --> == अनुदान विषयमा केन्द्रीय नीति नियम == नमस्ते आदरणीय सम्पादक मित्र,<br> '''[[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#अनुदान_विषयमा_केन्द्रीय_नीति_नियम|अनुदान]]'''को विषयमा एउटा केन्द्रीय नीति नियम बनाउनको लागि नेपाली विकिपिडियाको चौतारीमा छलफल भइरहेकोले कृपया आफ्नो अमूल्य सुझाव राख्नहुन अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद --समुदायको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ११:१०, ९ जुन २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/MassMessage&oldid=1005419 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tutankhamun's trumpets]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Silver trumpet from Tutankhamun's tomb.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tutankhamun's trumpets''' are a pair of trumpets found in the burial chamber of the Eighteenth Dynasty Pharaoh Tutankhamun. The trumpets, one of sterling silver and one of bronze or copper, are considered to be the oldest operational trumpets in the world, and the only known surviving examples from ancient Egypt. The trumpets were found in 1922 by Howard Carter during the excavation of Tutankhamun's tomb. The bronze trumpet was discovered in the tomb's antechamber in a large chest containing various military objects and walking sticks. The silver trumpet was subsequently found in the burial chamber. Both are finely engraved, with decorative images of the gods Ra-Horakhty, Ptah and Amun. The silver trumpet's bell is engraved with a whorl of sepals and calices representing a lotus flower, and the praenomen and nomen of the king. The bronze trumpet may in fact be made of copper; the metal has not yet been analysed. Similar looking trumpets feature in Egyptian wall-paintings that are usually, though not always, associated with military scenes. Silent for over 3,000 years, the trumpets were sounded before a live audience of an estimated 150 million listeners through an international BBC broadcast aired on 16 April 1939. The trumpets were played by a bandsman, James Tappern of Prince Albert's Own 11th Royal Hussars regiment. The recording was recently featured, and can be heard on the BBC Radio 4 program Ghost Music. Rex Keating, who presented the 1939 broadcast, later claimed that during a rehearsal, the silver trumpet shattered, and Alfred Lucas, a member of Carter's team who had restored the finds, was so distressed he needed to go to hospital. Due to their fragility, it is unlikely the trumpets will be played again in any official musical reconstructions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०९, २१ जुन २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21601956 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sumidouro State Park]]'''<br /><small>''([[:pt:Parque Estadual do Sumidouro]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Texturas da Gruta da Lapinha.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sumidouro State Park''' (Portuguese: Parque Estadual do Sumidouro) is a state park in the state of Minas Gerais, Brazil. The remains of the first human inhabitants of Brazil were found in the park area in the early 19th century, along with bones of now-extinct megafauna. The main attraction is the Gruta da Lapinha, a large limestone cave. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१२, २८ जुन २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21601956 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Justus Ier]]'''<br /><small>''([[:en:Justus of Jerusalem]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Justus I''' was a 2nd-century Jewish Christian leader, third bishop of Jerusalem, supposedly tied to the family of Jesus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५७, ५ जुलाई २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21653910 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:El Palo Alto]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:El-palo-alto-tree-california.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''El Palo Alto''' (Spanish for 'the tall pole' or 'post') is a coastal redwood (Sequoia sempervirens) located in El Palo Alto Park on the banks of San Francisquito Creek in Palo Alto, California, United States. It is famous for its historical significance and as the namesake of the city of Palo Alto. As of July 2016, El Palo Alto is currently 110 feet (33.5 meters) in height, down from 162.2 feet (49.4 meters) in 1814. Its top progressively died from 1865 to 1955 from lowering of the water table so that its roots could no longer reach sustenance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:३७, १२ जुलाई २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21702842 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sèvres Egyptian Service]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plate showing statues of Amenhotep III at Luxor, Egypt. Commissioned by Napoleon as a present to Josephine but she rejected it. From France. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sèvres Egyptian Service''' is a name used for two sets of tableware made by the Manufacture nationale de Sèvres during the First French Empire. The first was produced between 1804 and 1806 for Napoleon I and was presented by him to Alexander I of Russia in 1808, as a diplomatic gift following the Treaties of Tilsit. It is now held in the State Museum of Ceramics in Russia. The second set was produced between 1810 and 1812. It was intended as a gift from Napoleon to Empress Joséphine. The service consisted of 72 plates with the wells depicting scenes from Egypt based on sketches made by Vivant Denon. Joséphine refused to accept the service, which she described as "too severe". It was returned to the factory and given as a gift to the Duke of Wellington by Louis XVIII in 1818, following the Bourbon Restoration. The service was purchased by the Victoria and Albert Museum in 1979 and, except for one plate, was loaned to English Heritage to display at Apsley House, London, the former residence of the first duke. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:११, १९ जुलाई २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21719762 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], १२:१७, २३ जुलाई २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774692 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:La plus que lente]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:La Plus Que Lente (edit).ogg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''La plus que lente''''', L. 121 is a waltz for solo piano written by Claude Debussy in 1910, shortly after his publication of the Préludes, Book I <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३०, २६ जुलाई २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21757255 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abstract photography]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Denkmal für die ermordeten Juden Europas .jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Abstract photography''', sometimes called non-objective, experimental or conceptual photography, is a means of depicting a visual image that does not have an immediate association with the object world and that has been created through the use of photographic equipment, processes or materials. An abstract photograph may isolate a fragment of a natural scene in order to remove its inherent context from the viewer, it may be purposely staged to create a seemingly unreal appearance from real objects, or it may involve the use of color, light, shadow, texture, shape and/or form to convey a feeling, sensation or impression. The image may be produced using traditional photographic equipment like a camera, darkroom or computer, or it may be created without using a camera by directly manipulating film, paper or other photographic media, including digital presentations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१३, २ अगस्ट २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21796451 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Michaux-Perreaux steam velocipede]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Michaux-Perreaux steam velocipède.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Michaux-Perreaux steam velocipede''' was a steam powered velocipede made in France sometime from 1867 to 1871, when a small Louis-Guillaume Perreaux commercial steam engine was attached to a Pierre Michaux manufactured iron framed pedal bicycle. It is one of three motorcycles claimed to be the first motorcycle, along with the Roper steam velocipede of 1867 or 1868, and the internal combustion engine Daimler Reitwagen of 1885. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१४, ९ अगस्ट २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21796451 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:zh:祝融号火星车]]'''<br /><small>''([[:en:Zhurong (rover)]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Mars Global Remote Sensing Orbiter and Small Rover at IAC Bremen 2018 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zhurong''' (Chinese: 祝融; pinyin: Zhùróng) is China's first Mars rover, which formed part of the Chinese Tianwen 1 mission to Mars. It landed on May 14, 2021, to make China the second country to successfully soft land on Mars and establish communications from the Martian surface, after the United States. Zhurong was successfully deployed on 22 May 2021, 02:40 UTC <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:५१, १६ अगस्ट २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21857549 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Luna Park (Coney Island, 1903)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Night in Luna Park, Coney Island (1905).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Luna Park''' was an amusement park in Coney Island, Brooklyn, New York City. Luna Park was located on a site bounded by Surf Avenue to the south, West 8th Street to the east, Neptune Avenue to the north, and West 12th Street to the west. Luna Park opened in 1903 and operated until 1944. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२४, २३ अगस्ट २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21914746 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Independence Day (Philippines)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PH flags near ccp.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Independence Day''' (Filipino: Araw ng Kasarinlán; also known as Araw ng Kalayaan, "Day of Freedom") is an annual national holiday in the Philippines observed on June 12, commemorating the declaration of Philippine independence from Spain in 1898. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५३, ३० अगस्ट २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21948194 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Flyby (spaceflight)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PIA22316 MarCO InSight.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''flyby''' (/ˈflaɪˌbaɪ/) is a spaceflight operation in which a spacecraft passes in proximity to another body, usually a target of its space exploration mission and/or a source of a gravity assist to impel it towards another target <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२५, ६ सेप्टेम्बर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21969329 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Whang Youn Dai Achievement Award]]'''<br /><small>''([[:ko:황연대 성취상]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Whang Youn Dai Achievement Award''' is named after South Korean Dr. Whang Youn Dai, who contracted polio at the age of three. She devoted her life to the development of paralympic sport in Korea and around the world. At the 1988 Paralympic Summer Games in Seoul, Korea, the International Paralympic Committee (IPC) recognized her lifelong contributions to the Paralympic Movement and established the Whang Youn Dai Achievement Award (formerly the Whang Youn Dai Overcome Prize). Since then, this award has been presented at every Paralympic Games to one male and one female athlete who each "best exemplify the spirit of the Games and inspire and excite the world". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:४०, १३ सेप्टेम्बर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22004646 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Behavior-altering parasite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Succinea mit Leucocholoridium.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Behavior-altering parasites''' are parasites with two or more hosts, capable of causing changes in the behavior of one of their hosts to enhance their transmission, sometimes directly affecting the hosts' decision-making and behavior control mechanisms. They do this by making the intermediate host, where they may reproduce asexually, more likely to be eaten by a predator at a higher trophic level which becomes the definitive host where the parasite reproduces sexually. Examples can be found in bacteria, protozoa, viruses, and animals. Parasites may also alter the host behaviour to increase the protection to the parasites or their offspring. The term bodyguard manipulation is used for such mechanisms. Among the behavioral changes caused by parasites is carelessness, making their hosts easier prey. The protozoan Toxoplasma gondii, for example, infects small rodents and causes them to become careless and may even cause them to become attracted to the smell of feline urine, both of which increase their risk of predation and the parasite's chance of infecting a cat, its definitive host. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४७, २७ सेप्टेम्बर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22066226 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-41 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Proclamation Day of the Republic of Latvia]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:18.novembra svinīgie pasākumi (30966699131).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Proclamation Day of the Republic of Latvia''' is celebrated annually on 18 November. It marks the anniversary of the Proclamation of Independence of Latvia by the People's Council of Latvia in 1918. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:४९, ११ अक्टोबर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22160753 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Juice jacking]]'''<br /><small>''([[:fr:Juice jacking]]) ([[:de:Juice jacking]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Juice jacking''' is a type of cyber attack involving a charging port that doubles as a data connection, typically over USB. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:०१, १८ अक्टोबर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22187362 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Kidnappers]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Cape Kidnappers, New Zealand.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Kidnappers''' / Te Kauwae-a-Māui is a headland at the southeastern extremity of Hawke's Bay on the east coast of New Zealand's North Island and sits at the end of an 8 kilometres (5.0 mi) peninsula which protrudes into the Pacific Ocean. It is 20 kilometres (12 mi) south-east of the city of Napier. Access to the Cape by road stops at Clifton, which is the departure point for many tourists. The Cape Kidnappers Golf Course lies between the headland and the nearby coastal community of Te Awanga. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५०, २५ अक्टोबर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22229282 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Islamic ornament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Abu 'Inaniya.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Islamic ornament''' is the use of decorative patterns in Islamic art. They can be broadly divided into the arabesque, using curving plant-based elements, geometric patterns with straight lines or regular curves, and calligraphy, consisting of religious texts with stylised appearance, used both decoratively and to convey meaning. All three often involve elaborate interlacing. The three types of ornament are often used together. Islamic decoration has had a significant influence on European decorative artforms, especially as Western arabesque. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५३, १ नोभेम्बर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22272778 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Southern Crab Nebula]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:The Crab of the Southern Sky Hen 2-104.tif|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Southern Crab Nebula''' (or WRAY-16-47 or Hen 2-104) is a nebula in the constellation Centaurus. The nebula is several thousand light years from Earth, and its central star is a symbiotic Mira variable - white dwarf pair. It is named for its resemblance to the Crab Nebula, which is in the northern sky. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५८, ८ नोभेम्बर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22282200 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Netto Question]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Questão Netto 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Netto Question''' (Portuguese: Questão Netto) was the largest collective action for the liberation of slaves in the Americas. The lawsuit is related to the liberation of 217 slaves in Brazilian lands in the 1870s. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५३, १५ नोभेम्बर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22333164 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casa Grande del Pueblo]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plaza Murillo .jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Casa Grande del Pueblo''' (English: Great House of the People), is the Bolivian presidential residence that replaced the Palacio Quemado in 2018. Inaugurated on 9 August 2018 during the presidency of Evo Morales as the official residence of the President of Bolivia, the interim government of Jeanine Áñez reverted to occupying the Palacio Quemado from 2019 to 2020. Following the inauguration of Luis Arce on 8 November 2020, it has again become the residence of the president. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१९, २२ नोभेम्बर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22360705 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:William Morrison (chemist)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Arntz and Morrison 1890.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''William Morrison''' (23 August 1855 – 29 August 1927) was a Scottish chemist. His background in chemistry piqued his interest in improving storage batteries. He concentrated on how to produce the most available energy for a unit of weight for efficiency in the working of an individual battery cell. Eventually, he developed storage batteries far more powerful than what had then been available. To demonstrate his batteries, Morrison installed 24 of them on a common horse-drawn carriage and attached an electric motor to the rear axle to be powered by them. Through various innovations, he developed the controls for the power used and the vehicle's steering so that the driver had complete control. Morrison invented the first practical self-powered four-wheeled electric carriage in the United States. His electric vehicle was the first to be driven in Chicago and in his hometown of Des Moines, Iowa. This electric horseless buggy of the late 19th century helped pave the way for the hybrid electric automobile of the 21st century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:३९, २९ नोभेम्बर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22383453 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wildlife of Madagascar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Maki.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The composition of '''Madagascar's wildlife''' reflects the fact that the island has been isolated for about 88 million years. The prehistoric breakup of the supercontinent Gondwana separated the Madagascar-Antarctica-India landmass from the Africa-South America landmass around 135 million years ago. Madagascar later split from India about 88 million years ago, allowing plants and animals on the island to evolve in relative isolation. As a result of the island's long isolation from neighboring continents, Madagascar is home to an abundance of plants and animals found nowhere else on Earth. Approximately 90 percent of all plant and animal species found in Madagascar are endemic, including the lemurs (a type of strepsirrhine primate), the carnivorous fossa and many birds. This distinctive ecology has led some ecologists to refer to Madagascar as the "eighth continent", and the island has been classified by Conservation International as a biodiversity hotspot. As recent as 2021, the "smallest reptile on earth" was also found in Madagascar, known as the Brookesia nana, or nano-chameleon. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५८, ६ डिसेम्बर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22394149 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Phromnia rosea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Flatid leaf bugs and nymphs (Phromnia rosea).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Phromnia rosea''''', the flower-spike bug or the flatid leaf bug, is a species of planthopper in the family Flatidae. It is found in dry, tropical forests in Madagascar, and the adult insects are gregarious, the groups orienting themselves in such a way that they resemble a flower spike <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२९, १३ डिसेम्बर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22394149 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Great Meadow National Nature Park]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Velykyi Luh.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Great Meadow National Nature Park''' (Ukrainian: Великий Луг (національний природний парк)) (also, Velykyi Luh) covers historic steppe terrain in southeast Ukraine. It is on the south bank of the Dnieper River's Kakhovka Reservoir, which was created by the Dnieper Hydroelectric Station. The meadows and reed beds on the shore support one of the largest transmigration spots for birds in Eastern Europe <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:००, २० डिसेम्बर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22450595 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Luís Gama]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Luiz Gama by Raul Pompeia 1882.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Luís Gonzaga Pinto da Gama''' (Salvador, June 21, 1830 – São Paulo, August 24, 1882) was a Brazilian Rábula (self-taught lawyer), abolitionist, orator, journalist and writer, and the Patron of the Abolition of Slavery in Brazil. Born to a free black mother and a white father, he was nevertheless made a slave at the age of 10, and remained illiterate until the age of 17. He judicially won his own freedom and began to work as a lawyer on behalf of the captives, and by the age of 29 he was already an established author and considered "the greatest abolitionist in Brazil". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२६, २७ डिसेम्बर २०२१ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22472971 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-01 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas tree production]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Christmas tree farm East Lansing MI check for pine shoot beetles.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas tree production''' occurs worldwide on Christmas tree farms, in artificial tree factories and from native strands of pine and fir trees. Christmas trees, pine and fir trees purposely grown for use as a Christmas tree, are grown on plantations in many western nations, including Australia, the United Kingdom and the United States. In Australia, the industry is relatively new, and nations such as the United States, Germany and Canada are among world leaders in annual production. Great Britain consumes about 8 million trees annually, while in the United States between 35 and 40 million trees are sold during the Christmas season. Artificial Christmas trees are mostly produced in the Pearl River delta area of China. Christmas tree prices were described using a Hotelling-Faustmann model in 2001, the study showed that Christmas tree pr <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] १७:२७, ३ जनवरी २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22519540 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lobster War]]'''<br /> <small>''([[:fr:Conflit de la langouste entre la France et le Brésil]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Brazilian Boeing B-17 flies over the French destroyer Tartu (D636) during the 1963 Lobster War.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Lobster War''' (also known as the Lobster Operation; Portuguese: Guerra da Lagosta; French: Conflit de la langouste) was a dispute over spiny lobsters which occurred from 1961 to 1963 between Brazil and France. The Brazilian government refused to allow French fishing vessels to catch spiny lobsters 100 miles (160 km) off the Brazilian northeast coast, arguing that lobsters "crawl along the continental shelf", while the French maintained that "lobsters swim" and that, therefore, they might be caught by any fishing vessel from any country. The dispute was resolved unilaterally by Brazil, which extended its territorial waters to a 200-nautical-mile (370 km; 230 mi) zone, taking in the disputed lobsters' bed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२०, १० जनवरी २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22519540 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Henry Adams Thompson]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Henry A. Thompson.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Henry Adams Thompson''' (March 23, 1837 – July 8, 1920) was an American prohibitionist and professor who was the vice-presidential nominee of the Prohibition Party in 1880. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५४, १७ जनवरी २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22614498 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koz Castle]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४३, २४ जनवरी २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22621333 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Log bucking]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bucker2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०९:११, ७ फेब्रुअरी २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22758274 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Bidriware]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bidriware Hookah.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bidriware''' is a metal handicraft from Bidar, India. It was developed in the 14th century C.E. during the rule of the Bahamani Sultans. The term "bidriware" originates from the township of Bidar, which is still the chief centre for the manufacture of the unique metalware. Due to its striking inlay artwork, bidriware is an important export handicraft of India and is prized as a symbol of wealth. The metal used is a blackened alloy of zinc and copper inlaid with thin sheets of pure silver. This native art form has obtained Geographical Indications (GI) registry. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२८, १४ फेब्रुअरी २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:Loktak Folklore Museum]]'''<br /> <small>''([[:mni:ꯂꯣꯛꯇꯥꯛ ꯈꯨꯟꯅꯨꯡ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:LOKTAK FOLKLORE MUSEUM.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Loktak Folklore Museum''' or the Thanga Folklore Museum is a folk museum in Thanga Island in the Loktak lake of Manipur. It cares for and displays a collection of artistic, cultural and historical artefacts associated with the Loktak lake. The museum preserves the folk customs and beliefs, folk medicines, folk literature associated with the Loktak lake. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०३, २१ फेब्रुअरी २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam''' is located 3 kilometers north of Persepolis. It is the most impressive of eight Sasanian rock carvings cut into the cliff beneath the tombs of their Achaemenid predecessors <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:१२, २८ फेब्रुअरी २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Day of the National Flag (Ukraine)]]'''<br /><small>''([[:uk:День Державного Прапора України]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Flag of Ukraine.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> August 23 every year since 2004 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४२, ७ मार्च २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22918026 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hermila Galindo]]'''<br /><small>''([[:es:Hermila Galindo]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Portrait of Hermila Galindo.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Hermila Galindo Acosta''' (also known as Hermila Galindo de Topete) (2 June 1886 – 18 August 1954) was a Mexican feminist and a writer. She was an early supporter of many radical feminist issues, primarily sex education in schools, women's suffrage, and divorce. She was one of the first feminists to state that Catholicism in Mexico was thwarting feminist efforts, and was the first woman to run for elected office in Mexico. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०८, १४ मार्च २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22964474 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Farn-Sasan]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bronze coin of Farn-Sasan.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Farn-Sasan''' was the last king of the Indo-Parthian Kingdom, ruling the region of Sakastan approximately from 210 to 226. Literary sources makes no mention of him, and he is only known through the coins he issued. He was defeated in 226 by the Sasanian ruler Ardashir I (r. 224–242), which marked the end of Indo-Parthian rule. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] १२:१४, २१ मार्च २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23020670 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Dummy tank]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Inflatable dummy weapons - NARA - 292565.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Dummy tanks''' superficially resemble real tanks and are often deployed as a means of military deception in the absence of real tanks. Early designs included wooden shells and inflatable props that could fool enemy intelligence; they were fragile and only believable from a distance. Modern designs are more advanced and can imitate heat signatures, making them more effective illusions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३६, २८ मार्च २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23058505 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ankarana Reserve]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Tsingy Ankarana Madagascar 16-07-2004.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ankarana Special Reserve''' in northern Madagascar was created in 1956. It is a small, partially vegetated plateau composed of 150-million-year-old middle Jurassic limestone <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०९, ११ अप्रिल २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23120296 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gwoździec Synagogue]]'''<br /> <small>''([[:pl:Synagoga w Gwoźdźcu]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Warszawa - synagoga z Gwoźdźca 2.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''synagogue''' was erected around 1650 in Gwoździec (Ukrainian: Гвіздець - Hvizdets), then in the Polish–Lithuanian Commonwealth, today in the Kolomyia Raion, Ukraine. The building was seriously damaged in a fire during World War I. It was rebuilt in the interwar period, but destroyed completely by the Germans in 1941 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०९, १८ अप्रिल २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23159940 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:School of the Air]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:SchooloftheAir.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''School of the Air''' is a generic term for correspondence schools catering for the primary and early secondary education of children in remote and outback Australia where some or all classes were historically conducted by radio, although this is now replaced by telephone and internet technology. In these areas, the school-age population is too small for a conventional school to be viable. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२२, २५ अप्रिल २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23192890 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:K-ration]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:KRation Breakfast.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''K-ration''' was an individual daily combat food ration which was introduced by the United States Army during World War II. It was originally intended as an individually packaged daily ration for issue to airborne troops, tank crews, motorcycle couriers, and other mobile forces for short durations. The K-ration provided three separately boxed meal units: Breakfast, Dinner, and Supper. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, ०९:४९, २ मे २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cyrus the Great Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:7aban1394.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cyrus the Great Day''' (Persian: روز کوروش بزرگ, romanized: ruz-e kuroš-e bozorg) is an unofficial Iranian holiday that takes place on the seventh day of Aban, the eighth month of the Solar Hijri calendar (October 29th on the Gregorian calendar), to commemorate Cyrus the Great, the founder of the ancient Achaemenid Persian Empire. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४६, ९ मे २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lift Every Voice and Sing]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lift Every Voice and Sing - U.S. Navy Band Southwest, Jacksonville, Fla.opus|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''''Lift Every Voice and Sing'''''" – often referred to as the Black national anthem in the United States – is a hymn with lyrics by James Weldon Johnson (1871–1938) and set to music by his brother, J. Rosamond Johnson (1873–1954), for the anniversary of President Abraham Lincoln's birthday in 1900 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४२, १६ मे २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zangbeto]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zangbeto.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zangbeto''' are the traditional voodoo guardians of the night among the Ogu or Egun people of Benin, Togo and Nigeria. A traditional police and security institution, the Zangbeto cult is charged with the maintenance of law and order, and ensures safety and security within Ogu communities <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५०, ३० मे २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23338388 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Trabala vishnou]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Trabala vishnou (Walker, 1855) Rose Myrtle Lappet Moth female Lasiocampidae (16076304697).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Trabala vishnou''', the rose-myrtle lappet moth, is a moth of the family Lasiocampidae. It is found in south-east Asia, including Pakistan, India, Thailand, Sri Lanka, Myanmar, Java, China, Japan, Taiwan, Hong Kong, Vietnam and Indonesia. Four subspecies are recognized. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०९, ६ जुन २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23366994 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tirumala septentrionis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Dark blue tiger (Tirumala septentrionis dravidarum).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tirumala septentrionis''', the dark blue tiger, is a danaid butterfly found in the Indian subcontinent and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२०, १३ जुन २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23389957 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Statehood Day (Slovenia)]]'''<br /> <small>''([[:sl:Dan državnosti]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Statehood Day''' (Slovene: Dan državnosti) is a holiday that occurs on every 25 June in Slovenia to commemorate the country's declaration of independence from Yugoslavia in 1991. Although the formal declaration of independence did not come until 26 June 1991, Statehood Day is considered to be 25 June since that was the date on which the initial acts regarding independence were passed and Slovenia became independent <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०९:१७, २० जुन २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23396992 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Roll Out Solar Array]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:View of the ISS taken during Crew-2 flyaround (ISS066-E-080651).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Roll Out Solar Array''' (ROSA) and its larger version ISS Roll Out Solar Array (iROSA) are lightweight, flexible power sources designed by NASA to be deployed and used in space. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०९, २७ जुन २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23436479 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Road Goes Ever On (song)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Hobbiton, New Zealand.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''The Road Goes Ever On'''" is a title that encompasses several walking songs that J. R. R. Tolkien wrote for his Middle-earth legendarium. Within the stories, the original song was composed by Bilbo Baggins and recorded in The Hobbit. Different versions of it also appear in The Lord of the Rings, along with some similar walking songs. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:३६, ४ जुलाई २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23473250 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Everard Calthrop]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Everard Richard Calthrop''' (3 March 1857 – 30 March 1927) was a British railway engineer and inventor. Calthrop was a notable promoter and builder of narrow-gauge railways, especially of 2 ft 6 in (762 mm) narrow gauge, and was especially prominent in India. His most notable achievement was the Barsi Light Railway, but he is best known in his home country for the Leek and Manifold Valley Light Railway. Calthrop has been described as a "railway genius. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४९, ११ जुलाई २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Church of St. Clare, Horodkivka]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Horodkivka Catholic Church RB.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Church of St. Clare, Horodkivka''' is a Roman Catholic religious building and an architectural monument of local importance in the village of Horodkivka (alternative spelling Gorodkivka), Andrushivka Raion, Zhytomyr region, Ukraine. Horodkivka was called Khalaimgorodok before 1946 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३०, १८ जुलाई २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sack of Shamakhi]]'''<br /> <small>''([[:fa:تاراج شماخی]]) ''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sack of Shamakhi''' took place on 18 August 1721, when rebellious Sunni Lezgins, within the declining Safavid Empire, attacked the capital of Shirvan province, Shamakhi (in present-day Azerbaijan Republic). The initially successful counter-campaign was abandoned by the central government at a critical moment and with the threat then left unchecked, Shamakhi was taken by 15,000 Lezgin tribesmen, its Shia population massacred, and the city ransacked. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३१, २५ जुलाई २०२२ (नेपाली समय) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lau Pa Sat]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Telok Ayer Market Above, June 2015.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lau Pa Sat''', also known as Telok Ayer Market, is a historic building located within the Downtown Core in the Central Area of Singapore. It was first built in 1824 as a fish market on the waterfront serving the people of early colonial Singapore and rebuilt in 1838. It was then relocated and rebuilt at the present location in 1894. It is currently a food court with stalls selling a variety of local cuisine. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३२, १ अगस्ट २०२२ (नेपाली समय) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23601901 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Raggle Taggle Gypsy]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''The Raggle Taggle Gypsy'''" (Roud 1, Child 200), is a traditional folk song that originated as a Scottish border ballad, and has been popular throughout Britain, Ireland and North America. It concerns a rich lady who runs off to join the gypsies (or one gypsy). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३६, ८ अगस्ट २०२२ (नेपाली समय) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23635059 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Peroz I Kushanshah]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Extremely rare coin of Peroz I Kushanshah.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Peroz I Kushanshah''' was ruler of the Kushano-Sasanian Kingdom from 245 to 275. He was the successor of Ardashir I Kushanshah. He was an energetic ruler, who minted coins in Balkh, Herat, and Gandhara. Under him, the Kushano-Sasanians further expanded their domains into the west, pushing the weakened Kushan Empire to Mathura in North India. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३२, १५ अगस्ट २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23661098 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:In the Arbour]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gierymski In the arbour.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''In the Arbour''''' (Polish: W altanie) is an oil painting created by Polish Realist painter Aleksander Gierymski in 1882. It is displayed at the National Museum in Warsaw, Poland. In the painting is shown a social gathering of a group of aristocrats portrayed in 18th-century clothes, which takes place on a summer day in a garden. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] १७:३२, २२ अगस्ट २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23685356 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:Imphal Peace Museum]]'''<br /> <small>''([[:mni:ꯏꯝꯐꯥꯜ ꯑꯌꯤꯡ ꯑꯆꯤꯛ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Imphal Peace Museum.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Imphal Peace Museum''' (IPM) (Meitei: Imphal Aying-Achik Pukei Lankei Shanglen, Japanese: インパール平和資料館, romanized: Inpāru heiwa shiryōkan) is a WWII museum at the foothills of the Red Hills (Maibam Lokpa Ching) in Manipur. It is a living memory of the Battle of Imphal and other WWII battles (March-July 1944) fought in Manipur. It is supported by the Nippon Foundation (TNF), a non profit grant making organization, collaborating with the Manipur Tourism Forum and the Government of Manipur. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१८, २९ अगस्ट २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23722272 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Saint John Church of Sohrol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Holy SURP Hovhannes Church.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Church of Saint John''' (Armenian: Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի) is a 5th or 6th century Armenian Catholic church in Sohrol, Shabestar County, East Azerbaijan Province, Iran. It was rebuilt in 1840 by Samson Makintsev (Sam Khan; member of Bogatyr Battalion) in brick on the older church foundation. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३३, ५ सेप्टेम्बर २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23742791 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2022 Melilla incident]]'''<br /> <small>''([[:ca:Massacre de Melilla]]) ([[:es:Tragedia de la valla de Melilla]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On June 24, 2022, at least 37 migrants were killed at the Melilla border fence during a conflict with Moroccan and Spanish security forces. Conflict broke out as between 500 and 2,000 people gathered in the early hours of the day to cross the border with Spain. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२४, १९ सेप्टेम्बर २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23818984 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:George W. Johnson (singer)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:George W. Johnson, 1898.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''George Washington Johnson''' (c. October 1846 – January 23, 1914) was an American singer and pioneer sound recording artist. Johnson was the first African American recording star of the phonograph <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५२, २६ सेप्टेम्बर २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23831378 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-41 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Meitei classical language movement]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Meitei language written in Meitei script.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''social movement of Meitei language''' (officially known as "Manipuri language") to achieve the officially recognised status of the "Classical language of India" is advocated by various literary, political, social associations and organisations as well as notable individual personalities of Bangladesh, Myanmar, Northeast India (prominently Assam, Manipur and Tripura). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:४०, १० अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23857591 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Urânia Vanério]]'''<br /> <small>''([[:pt:Urânia Vanério]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Urânia Vanério de Argollo Ferrão''' (Salvador, 14 December 1811 — 3 December 1849) was a Brazilian teacher, writer and translator. In her childhood she witnessed the conflict between Brazilian and Portuguese troops in early 1822, in the context of the Bahia's Independence process, which led her to write the poem "Lamentos de uma Baiana..." ("Laments of a girl from Bahia"). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०९:१७, १७ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23857591 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pagoda of the Celestial Lady]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:ThienMuPagoda.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Pagoda of the Celestial Lady''' (Vietnamese: Chùa Thiên Mụ; also called Linh Mụ Pagoda) is a historic temple in the city of Huế in Vietnam. Its iconic seven-story pagoda is regarded as the unofficial symbol of the city, and the temple has often been the subject of folk rhymes and ca dao about Huế. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३७, २४ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23972116 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Women in Qatar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Shaikha Khalaf Al Mohammed, Mehbubeh Akhlaghi, Bahya Al-Hamad 2011 (cropped).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Women's rights in Qatar''' are restricted by the country's male guardianship law and influenced by the Wahhabi interpretation of Islam. Both women and men were enfranchised in the country at the same time, in 1999. Labour force participation rates of Qatari women are above the world average and among the highest in the Arab World, which comes mainly as a result of an increasing number of Qatari women who are attaining academic degrees. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५९, ३१ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23991876 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Truck art in South Asia]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PK Truck on N-5 near Thatta asv2020-02 img2.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Truck art in South Asia''' is a popular form of regional decoration, with trucks featuring elaborate floral patterns and calligraphy. It is especially common in Pakistan and India. During the War in Afghanistan, Pakistani decorated trucks that ran services between Pakistan and Afghanistan came to be known as jingle trucks by American troops and contractors who were deployed across the latter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:०८, ७ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23991876 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gorgany Nature Reserve]]'''<br /> <small>''([[:uk:Ґорґани (заповідник)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gorgany Syniak.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Gorgany Nature Reserve''' (Ukrainian: Ґорґани заповідник) is a strict nature reserve (a 'zapovidnyk') of Ukraine that covers a part of the Gorgany mountain range of the Outer Eastern Carpatians in southwest Ukraine. The reserve is 46% old-growth forest, one of the last and largest such stands in Europe. The reserve was originally created in 1996 to protect relic stands of Stone pine trees (Pinus cembra). The reserve is administratively in the Nadvirna District of Ivano-Frankivsk Oblast. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३४, १४ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24059284 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pizza quattro formaggi]]'''<br /> <small>''([[:it:Pizza ai quattro formaggi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Pizza quattro formaggi at restaurant, Chalk Farm Road, London.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pizza quattro formaggi''' (four cheese pizza) is a variety of pizza in Italian cuisine that is topped with a combination of four kinds of cheese, usually melted together, with (rossa, red) or without (bianca, white) tomato sauce. It is popular worldwide, including in Italy, and is one of the iconic items from pizzerias' menus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४६, २१ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24072249 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Equestrian statue of the Duke of Wellington, Glasgow]]'''<br /> <small>''([[:de:Reiterstatue des Duke of Wellington (Glasgow)]]) ([[:es:Estatua de Wellington]]) ([[:ja:ウェリントン公爵騎馬像 (グラスゴー)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Statue of the Duke of Wellington on his horse Copenhagen unveiled in front of the Royal Exchange, in Royal Exchange Square, Glasgow in 1844.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''equestrian statue of Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington''' located outside the Gallery of Modern Art, Glasgow, Scotland, is one of Glasgow's most iconic landmarks. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:०३, २८ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24120650 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Woman with Child]]'''<br /> <small>''([[:pt:A Mulher Negra]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Eckhout, Albert - Mulher Africana.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Black Woman with Child''' is a circa 1650 full-length portrait painting by Albert Eckhout. It is in the collection of the National Gallery of Denmark. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३०, ५ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24120650 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zakia Khudadadi]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zakia Khudadadi''' also spelt as Zakia Khodadadi (Pashto: ذکیه خدادادی; born 29 September 1998) is an Afghan parataekwondo practitioner. She is the first Afghan female taekwondo practitioner. She rose to prominence after winning the African International Parataekwondo Championship in 2016 at the age of 18. She represented Afghanistan at the 2020 Summer Paralympics. She was initially denied the opportunity to compete at her maiden Paralympics due to the Taliban takeover but she was later allowed by the International Paralympic Committee to compete in the event after being safely evacuated from Afghanistan. She was able to compete and became the first Afghan female Paralympic competitor to compete at the Paralympics after 17 years since Mareena Karim's participation at the 2004 Summer Paralympics. She also officially became the first Afghan female sportsperson to participate in an international sporting event after the Taliban takeover. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४२, ९ जनवरी २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24306136 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Léopoldville riots]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Léopoldville riots damage.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Léopoldville riots''' were an outbreak of civil disorder in Léopoldville (modern-day Kinshasa) in the Belgian Congo which took place in January 1959 and which were an important moment for the Congolese independence movement. The rioting occurred when members of the Alliance des Bakongo (ABAKO) political party were not allowed to assemble for a protest and colonial authorities reacted harshly. The exact death toll is not known, but at least 49 people were killed and total casualties may have been as high as 500. Following these riots, a round table conference was organized in Brussels to negotiate the terms of Congo's independence, The Congo received its independence on 30 June 1960, becoming the Republic of the Congo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२३, १६ जनवरी २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24351847 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sweden Finns' Day]] '''<br /> <small>''([[:fi:Ruotsinsuomalaisten päivä]]) ([[:sv:Sverigefinnarnas dag]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sverigefinskaflaggan.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sweden Finns' Day''' (Finnish: Ruotsinsuomalaisten päivä, Swedish: Sverigefinnarnas dag) is an anniversary celebrated in Sweden on 24 February. The anniversary of the calendar was approved by the Swedish Academy in 2010 and was celebrated for the first time in 2011. February 24 was chosen as the birthday of Carl Axel Gottlund, a collector of folk poetry and a defender of the status of the Finnish language. The purpose of the day is to celebrate the Sweden Finns and to recognize their history, language and culture as a prominent part of Sweden's cultural heritage. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४९, ६ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24491747 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Delivery robot]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Woman Takes Groceries from Dax Delivery Robot.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''delivery robot''' is an autonomous robot that provides "last mile" delivery services. An operator may monitor and take control of the robot remotely in certain situations that the robot cannot resolve by itself such as when it is stuck in an obstacle. Delivery robots can be used in different settings such as food delivery, package delivery, hospital delivery, and room service. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:११, १३ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24515453 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Buddha Dhatu Jadi]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Swarno Mandir.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Buddha Dhatu Jadi''' (Bengali: বুদ্ধ ধাতু জাদি; Burmese: ဗုဒ္ဓဓာတုစေတီ also known as the Bandarban Golden Temple) is located close to Balaghata town, in Bandarban City, in Bangladesh. Dhatu are the material remains of a holy person, and in this temple the relics belong to Buddha. It is the largest Theravada Buddhist temple in Bangladesh and has the second-largest Buddha statue in the country. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:०३, २० फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24581813 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Alina Scholtz]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Alina Scholtz''' (24 September 1908 – 25 February 1996) was a Polish landscape architect, known as one of country's pioneers in developing the field. Throughout her career she worked on various public and private projects for cemeteries, parks and green spaces. Some of her most noted works include the grounds of a villa on Kielecka Street in Warsaw for which she won a Silver Medal at the 1937 World Exhibition in Paris, the memorial cemetery to the victims of the Palmiry massacre, and landscaping projects along the East-West traffic route of Warsaw. In addition to her design work, she served as one of the founding members of the International Federation of Landscape Architects. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४९, २७ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24617511 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mary Nzimiro]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Mary Nzimiro''', birthname Mary Nwametu Onumonu, MBE (1898–1993) was a pioneering Nigerian businesswoman, politician and women's activist. In 1948, she was appointed principal representative of the United Africa Company (UAC) for Eastern Nigeria, while maintaining textile and cosmetics retail outlets of her own in Port Harcourt, Aba and Owerri. By the early 1950s, she was among the richest individuals in West Africa, becoming a resident of the exclusive Bernard Carr Street in Port Harcourt. On the political front, she was a member of the influential National Council of Nigeria and the Cameroons, becoming a member of its executive committee in 1957 and vice-president of the NCNC Estern Women's Association in 1962. During the Nigerian Civil War (1967–1970), she organized Igbo women in support of the Biafrans. As a result she lost most of her property in Port Harcourt and returned to her native Oguta where she died in 1993. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:३२, ६ मार्च २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24636259 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elizabeth Langdon Williams]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Elizabeth Langdon Williams.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elizabeth Langdon Williams''' (February 8, 1879 in Putnam, Connecticut – 1981 in Enfield, New Hampshire) was an American human computer and astronomer whose work helped lead to the discovery of Pluto, or Planet X. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०६, १३ मार्च २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24700408 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:I Didn't Raise My Boy to Be a Soldier]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Peerless Quartet - I Didn't Raise my Boy to be a Soldier.ogg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> an American anti-war song that was influential within the pacifist movement that existed in the United States before it entered World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१६, २० मार्च २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24720571 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:es:Diana Aguavil]]'''<br /> <small>''([[:en:Diana Aguavil]]) ([[:pt:Diana Aguavil]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Diana Aguavil.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Diana Alexandra Aguavil Calazacón''' (born 7 August 1983) is an Ecuadorian indigenous leader, since 25 August 2018, the first female governor of the Tsáchila nationality after 104 years of male administrations and winning the 2018 Tsáchila election. She was also the second woman to become a candidate. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२५, २७ मार्च २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24758626 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lucy Salani]]'''<br /> <small>''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५१, १७ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ca:María Fernanda Castro Maya]]'''<br /> <small>''([[:pt:María Fernanda Castro Maya]]) ([[:eu:María Fernanda Castro Maya]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''María Fernanda Castro Maya''' is a Mexican self-advocate disability rights activist. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४०, २४ अप्रिल २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sonia Orbuch]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sonia Shainwald Orbuch''' (born Sarah Shainwald, May 24, 1925 – September 30, 2018) was an American Holocaust educator. During the Second World War she was a Jewish resistance fighter in eastern Poland. Orbuch hid in the forests of Poland with her family during the Second World War. She joined a group of Soviet partisans, being renamed Sonia in case she was captured, and helped fight against the Germans. After the war, she returned home, where she met her future husband. After having a daughter in a refugee camp in Germany, the family eventually emigrated to the United States. She spent the rest of life in public engagement, speaking about her experiences and in 2009, published her autobiography, Here, There Are No Sarahs: A Woman's Courageous Fight Against the Nazis and Her Bittersweet Fulfillment of the American Dream. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] १२:०९, १ मे २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Nadia Ghulam]]'''<br /><small>''([[:fr:Nadia Ghulam]]) ([[:es:Nadia Ghulam]]) ([[:ca:Nadia Ghulam]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Nadia Ghulam (cropped).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Nadia Ghulam Dastgir''' is an Afghan woman who spent ten years posing as her dead brother to evade the Taliban's strictures against women. Her book about her experiences, written with Agnès Rotger and published in 2010, El secret del meu turbant (The Secret of My Turban), won the Prudenci Bertrana Prize for fiction. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२२, ८ मे २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24966177 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Purple Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Epilepsy Warrior Brooch May 2018 Purple Day.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Purple Day''' is a global grassroots event that was formed with the intention to increase worldwide awareness of epilepsy, and to dispel common myths and fears of this neurological disorder. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:०२, १५ मे २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25000361 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Valencian Art Nouveau]]'''<br /> <small>''([[:es:Modernismo valenciano]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Santuario Novelda.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Valencian Art Nouveau''' (Spanish: modernismo valenciano, Valencian: modernisme valencià), is the historiographic denomination given to an art and literature movement associated with the Art Nouveau in the Valencian Community, in Spain. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३१, २९ मे २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25074014 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Alessandra Korap]]'''<br /> <small>''([[:en:Alessandra Korap]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Alessandra Korap''' is an indigenous leader and Brazilian environmental activist from the Munduruku ethnic group. Her main work is defending the demarcation of indigenous territory and denouncing the illegal exploitation and activities of the mining and logging industries. Alessandra is internationally recognized for her work. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१८, ५ जुन २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25111481 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cassinga Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cassinga Day''' is a national public holiday in Namibia remembering the Cassinga Massacre. Commemorated annually on 4 May, the date "remembers those (approximately 600) killed in 1978 when the South African Defence Force attacked a SWAPO base at Cassinga in southern Angola". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५२, १२ जुन २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25111481 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Rawon]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rawon Setan.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Rawon''' (Javanese: ꦫꦮꦺꦴꦤ꧀) is an Indonesian beef soup. Originating from East Java, rawon utilizes the black keluak nut as the main seasoning, which gives a dark color and nutty flavor to the soup. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:०३, २६ जुन २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25177056 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hook echo]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Tornadic classic supercell radar.gif|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''hook echo''' is a pendant or hook-shaped weather radar signature as part of some supercell thunderstorms. It is found in the lower portions of a storm as air and precipitation flow into a mesocyclone, resulting in a curved feature of reflectivity. The echo is produced by rain, hail, or even debris being wrapped around the supercell <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०३, ३ जुलाई २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25241057 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Esther Cooper Jackson]]'''<br /> <small>''([[:fr:Esther Cooper Jackson]]) ([[:simple:Esther Cooper Jackson]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Esther Cooper Jackson, 1968, Great Barrington.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Esther Victoria Cooper Jackson''' was an American civil rights activist and social worker. She was one of the founding editors of the magazine Freedomways. She also was an organizational and executive secretary at the Southern Negro Youth Congress. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:५९, १७ जुलाई २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25266525 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cut of pork]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:American Pork Cuts.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''cuts of pork''' are the different parts of the pig which are consumed as food by humans. The terminology and extent of each cut varies from country to country. There are between four and six primal cuts, which are the large parts in which the pig is first cut: the shoulder (blade and picnic), loin, belly (spare ribs and side) and leg <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०६, २४ जुलाई २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25318972 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gunhild Cross]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gunhildkorset.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Gunhild Cross''' (Danish: Gunhildkorset), named for its first owner, Gunhild, a daughter of Svend III of Denmark, is a mid-12th-century crucifix carved in walrus tusk and with both Latin and Runic inscriptions. It is now in the collection of the National Museum of Denmark. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:३३, ३१ जुलाई २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25380210 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Polyura athamas]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Close wing mud-puddling position of Charaxes bharata (C.& R. Felder,1867) - Indian Nawab.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Polyura athamas''''', the common nawab, is a species of fast-flying canopy butterfly found in tropical Asia. It belongs to the Charaxinae (rajahs and nawabs) in the brush-footed butterfly family (Nymphalidae). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:५९, ७ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25410866 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Women's page]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:"Doings in Pittsburg Society" The Pittsburg Press February 1, 1920.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''women's page''' (sometimes called home page or women's section) of a newspaper was a section devoted to covering news assumed to be of interest to women. Women's pages started out in the 19th century as society pages and eventually morphed into features sections in the 1970s. Although denigrated during much of that period, they had a significant impact on journalism and in their communities. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:३६, १४ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Insect toxin]]'''<br /> <small>''([[:de:Insektengift]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PDB 1lmr EBI.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Insect toxins''' are various protein toxins produced by insect species. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१७, २१ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Manchester Blitz]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Air Raid Damage in Britain- Manchester HU49833.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Manchester Blitz''' (also known as the Christmas Blitz) was the heavy bombing of the city of Manchester and its surrounding areas in North West England during the Second World War by the German Luftwaffe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:०१, २८ अगस्ट २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ghana Independence Act 1957]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ghana Independence Act 1957''' is an Act of the Parliament of the United Kingdom that granted the Gold Coast fully responsible government within the British Commonwealth of Nations under the name of Ghana <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:०३, ४ सेप्टेम्बर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Betrayal trauma]]'''<br /> <small>''([[:sv:Svektrauma]]) ([[:ar:صدمة الخيانة]]) ([[:ko:배신 트라우마]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Betrayal trauma''' is defined as a trauma perpetrated by someone with whom the victim is close to and reliant upon for support and survival. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३४, ११ सेप्टेम्बर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:es:Genocidio del Putumayo]]'''<br /> <small>''([[:en:Putumayo genocide]]) ([[:ca:Genocidi del Putumayo]])''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:The Putumayo - the devil's paradise, travels in the Peruvian Amazon Region and an account of the atrocities committed upon the Indians therein (1913) (14782203995).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Putumayo genocide''' is the term which is used in reference to the enslavement, massacres and ethnocide of the indigenous population of the Amazon at the hands of the Peruvian Amazon Company, specifically in the area between the Putumayo River and the Caquetá River during the Amazon rubber boom period from 1879 to 1912. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०९:२३, १८ सेप्टेम्बर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25599361 --> == ५०,००० लेख प्रतियोगिता == <div style="color:#c9c6bd; box-shadow: 0 20px 20px rgba(0, 0, 0, 0.900); border-radius: 20px;"> <div style="position: relative; background: #DC143C; width: 100%; padding:5px;"> <div style="text-align:center; font-size: 36px; margin-top: 15px;margin-left: 26px; font-family: 'Verdana'; line-height: 1.5em;">नमस्ते, <span style="color: #ebe6d8">'''{{safesubst:<noinclude />BASEPAGENAME}}'''ज्यू!</span> तपाईंलाई नयाँ '''{{Uline|c=#ebe6d8|{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|५०,००० लेख प्रतियोगिता}}}}'''मा सामेल हुन हार्दिक निमन्त्रणा गरिन्छ</div> <div style="font-size:20px; color: #c9c6bd; padding: 20px;margin-left: 26px; text-align: center;">सबैभन्दा पहिले, नेपाली विकिपिडियामा योगदान गर्नुभएकोमा धन्यवाद। तपाईंलाई नयाँ ५०,००० लेख प्रतियोगितामा सामेल हुन आमन्त्रित गरिएको छ, एउटा चुनौतीपूर्ण प्रतिस्पर्धा जसले लगभग १७,८०० लेख सिर्जनाहरू गर्ने लक्ष्य राखेको छ। सबै विषयहरूका लेखहरू स्वागत छन्। यदि इच्छुक हुनुहुन्छ भने '''{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|यो पृष्ठमा}}''' सामेल हुनुहोस् र योगदान गर्न सुरु गर्नुहोस्!</div> </div></div> धन्यवाद - [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:१९, ३ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:बडा काजी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B2%E0%A5%AD&oldid=1171544 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Athyma nefte]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:VB 019 Color Sergeant UP.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Athyma nefte''''', the colour sergeant, is a species of brush-footed butterfly found in tropical South and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४३, १६ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25693965 --> ==[[:श्यामप्रसाद शर्मा]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} विकिपिडियाबाट हटाइने अनुरोध गर्दै, [[:श्यामप्रसाद शर्मा]]मा, एउटा चिनो राखिएको छ। यो दुई वा धेरै [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार]] अन्तर्गत गरिएको छ, जसलाई छलफल बिनै कुनै पनि समयमा मेटाउन सकिन्छ। यदि पृष्ठले यी कुनै पनि कडाईका-साथ-परिभाषित मापदण्ड पूरा गर्दछ भने, यो एक प्रशासकद्वारा शीघ्र मेटाइनेछ। यसलाई चिनो लगाइनुका कारणहरू निम्न छन्: *यो एकदम छोटो, कम वा कुनै प्रसङ्ग पाठकलाई प्रदान नगर्ने लेख हो। ([[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार#ले१|ले१]] हेर्नुहोस्।) कृपया छोटो लेख न्यूनतम मापदण्डको लागि हाम्रो जानकारी [[विकिपिडिया:अपूर्ण लेख|अपूर्ण लेखहरू]] हेर्नुहोस्। साथै कृपया नोट गर्नुहोस् कि लेख [[विकिपिडिया:उल्लेखनीयता|उल्लेखनीय]] विषयहरूमा हुनुपर्दछ र उनीहरूको सामग्रीले [[विकिपिडिया:प्रमाणिकता|प्रमाणित]] गर्ने भरपर्दो स्रोतहरूको सन्दर्भ प्रदान गर्नुपर्दछ। *यो एक व्यक्ति, संगठन (ब्यान्ड, क्लब, कम्पनी, ''इत्यादि''), व्यक्तिगत जनावर, वा वेब सामग्रीको बारेमा देखा पर्दछ, तर यसले विषय कसरी महत्वपूर्ण छ वा महत्त्वपूर्ण छैन भनेर संकेत गर्दैन: त्यो हो, किन यस विषयको लेख एक विश्वकोशमा समावेश गर्नुपर्दछ। ([[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार#ले७|ले७]] हेर्नुहोस्।) यस्ता लेख कुनै पनि समय मेट्न सकिन्छ। [[विकिपिडिया:उल्लेखनीयता|उल्लेखनीय]] कृपया [[विकिपिडिया:उल्लेखनीयता|सामान्यतया उल्लेखनीय रूपमा के स्वीकार गरिन्छ त्यसका लागि दिशानिर्देश]] हेर्नुहोस्। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:श्यामप्रसाद शर्मा|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6+%E0%A4%B6%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। [[User:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;"><font color="#000">'''''निर्मल दुलाल'''''</font></span>]]&nbsp;[[User Talk:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;">^{(<font color="#0272FD">कुरा गर्नुहोस</font>)}</span>]] २०:३६, २२ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) == Wikipedia translation of the week: 2023-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Typhoon Rusa]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rusa 2002-08-27 0350Z.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Typhoon Rusa''' was the most powerful typhoon to strike South Korea in 43 years. It was the 21st JTWC tropical depression, the 15th named storm, and the 10th typhoon of the 2002 Pacific typhoon season. It developed on August 22 from the monsoon trough in the northwestern Pacific Ocean, well to the southeast of Japan. For several days, Rusa moved to the northwest, eventually intensifying into a powerful typhoon. On August 26, the storm moved across the Amami Islands of Japan, where Rusa left 20,000 people without power and caused two fatalities. Across Japan, the typhoon dropped torrential rainfall peaking at 902 mm (35.5 in) in Tokushima Prefecture. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:३५, २३ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25693965 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hein Eersel]]'''<br /> <small>''([[:nl:Hein Eersel]]) ([[:it:Hein Eersel]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:HeinEersel.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christiaan Hendrik "Hein" Eersel''' was a Surinamese linguist and cultural researcher. He served as Minister of Education and Population Development in the cabinet of acting Prime Minister Arthur Johan May. He was also the first chancellor of the University of Suriname. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५४, ३० अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Reclaim the Night]]'''<br /> <small>''([[:de:Reclaim the Night]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Reclaim the Night 2014.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Reclaim the Night''' is a movement started in Leeds in 1977 as part of the Women's Liberation Movement. Marches demanding that women be able to move throughout public spaces at night took place across England until the 1990s. Later, the organisation was revived and sponsors annual and national marches against rape and violence against women. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:२५, ८ नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ishe Komborera Africa]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Ishe Komborera Africa.mp3|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''Ishe Komborera Africa'''" (Shona for: God Bless Africa), also called "Ishe Komborera Zimbabwe" (Shona for: God Bless Zimbabwe), was the Zimbabwean national anthem from 1980 to 1994. It was the country's first national anthem after gaining independence in 1980. It is a translation of 19th-century South African schoolteacher Enoch Sontonga's popular African hymn "Nkosi Sikelel' iAfrika" into Zimbabwe's native Shona and Ndebele languages. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०६:२३, १३ नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Bhagavata Mela]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bhagavata Mela''' is a classical Indian dance that is performed in Tamil Nadu, particularly the Thanjavur area. It is choreographed as an annual Vaishnavism tradition in Melattur and nearby regions, and celebrated as a dance-drama performance art. The dance art has roots in a historic migration of practitioners of Kuchipudi, another Indian classical dance art, from Andhra Pradesh to the kingdom of Tanjavur. The term Bhagavata, state Brandon and Banham, refers to the Hindu text Bhagavata Purana. Mela is a Sanskrit word that means "gathering, meeting of a group" and connotes a folk festival. The traditional Bhagavata Mela performance acts out the legends of Hinduism, set to the Carnatic style music. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, ०९:५२, २० नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Zanskari]]'''<br /> <small>''([[:en:Zaniskari]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zaniskari Horse in Ladakh, India.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Zaniskari''' or '''Zanskari''' is a breed of small mountain horse or pony from Ladakh, in northern India. It is named for the Zanskar valley or region in Kargil district. It is similar to the Spiti breed of Himachal Pradesh, but is better adapted to work at high altitude. Like the Spiti, it shows similarities to the Tibetan breeds of neighbouring Tibet. It is of medium size, and is often grey in colour. The breed is considered endangered, as there are only a few hundred alive today, and a conservation programme has been started at Padum, Zanskar, in the Kargil district of Ladakh. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२९, २७ नोभेम्बर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sheikh Hussein]]'''<br /> <small>''([[:fr:Sheikh Hussein]]) ([[:it:Scec Hussèn]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sheikh Hussein.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sheikh Hussein''' is a town in south-eastern Ethiopia. The site has been recorded in the tentative list for UNESCO World Heritage List since 2011 as a religious, cultural and historical site. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१९, ४ डिसेम्बर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25921616 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Applaudissements aux fenêtres pendant la pandémie de Covid-19]]'''<br /> <small>''([[:es:Aplauso por los trabajadores de la salud]]) ([[:gl:Aplauso ao persoal sanitario]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Koronabirus konfinamendua Lasarten 2020-03-29.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> During the COVID-19 pandemic, applauding daily at a scheduled hour was a gesture of acclamation, recognition and gratitude towards health professionals in tribute to their work at the time. This habit emerged in January 2020 in Wuhan, where the pandemic originated, and then spread to several cities around the world during the quarantines and sanitary cordons ordered as preventive measures, Italy being the first one. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०८:११, ११ डिसेम्बर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25925561 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jamaica Bay Wildlife Refuge]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Aerial view of Subway Island, July 2019.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jamaica Bay Wildlife Refuge''' is a wildlife refuge in New York City managed by the National Park Service as part of Gateway National Recreation Area. It is composed of the open water and intertidal salt marshes of Jamaica Bay. It lies entirely within the boundaries of New York City, divided between the boroughs of Brooklyn to the west and Queens to the east. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५०, १८ डिसेम्बर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25951007 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Plant blindness]]'''<br /> <small>''([[:fr:Cécité botanique]]) ([[:de:Pflanzenblindheit]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plant blindness 0323.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Plant blindness''' is an informally-proposed form of cognitive bias, which in its broadest meaning, is a human tendency to ignore plant species. This includes such phenomena as not noticing plants in the surrounding environment, not recognizing the importance of plant life to the whole biosphere and to human affairs, a philosophical view of plants as an inferior form of life to animals and/or the inability to appreciate the unique features or aesthetics of plants. Related terms include plant‐neglect, zoo-centrism, and zoo‐chauvinism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४३, २५ डिसेम्बर २०२३ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25971304 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pax airship disaster]]'''<br /> <small>''([[:pt:Catástrofe do dirigível Pax]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sim new-mcclures-magazine 1902-09 19 5 (page 75 crop).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Pax''''' '''airship disaster''' was the explosion of the ''Pax'' airship on May 12, 1902, in Paris, which killed the Brazilian inventor Augusto Severo and the French mechanic Georges Saché. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 12:14, 8 January 2024 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26033876 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Conversion to Islam]]'''<br /> <small>''([[:fr:Conversion à l'islam]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sahadah-Topkapi-Palace.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Conversion to Islam''' is accepting Islam as a religion or faith and rejecting any other religion or irreligion. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:५६, १५ जनवरी २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26044632 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kinder der Landstrasse]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kinderdlandstrasse plakat.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Kinder der Landstrasse''' (literally: Children of the Country Road) was a project implemented by the Swiss foundation Pro Juventute from 1926 to 1973. The project aimed to assimilate the itinerant Yenish people in Switzerland by forcibly removing their children from their parents and placing them in orphanages or foster homes. Approximately 590 children were affected by this program. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:४७, २२ जनवरी २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26044632 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-05 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Qurm Nature Reserve]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Al-Qurm Wetlands.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Qurm Nature Reserve''' is a national nature reserve in Muscat Governorate, Oman. Located on the Gulf of Oman coast, the reserve protects a mangrove forest and the surrounding wetland in a small estuary within the urban area of Qurm. Established in 1975, the reserve has been designated as an Important Bird Area since 1994, and as a protected Ramsar site since 2013. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४८, २९ जनवरी २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26149847 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Timurid architecture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gur-e-Amir Mausolueum - Samarkand - Uzbekistan (7488414078).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Timurid architecture''' was an important stage in the architectural history of Iran and Central Asia during the late 14th and 15th centuries. The Timurid Empire (1370–1507), founded by Timur (d. 1405) and conquering most of this region, oversaw a cultural renaissance. In architecture, the Timurid dynasty patronized the construction of palaces, mausoleums, and religious monuments across the region. Their architecture is distinguished by its grand scale, luxurious decoration in tilework, and sophisticated geometric vaulting. This architectural style, along with other aspects of Timurid art, spread across the empire and subsequently influenced the architecture of other empires from the Middle East to the Indian subcontinent. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०८, ५ फेब्रुअरी २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26169542 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Adoration of the Magi (Fra Angelico and Filippo Lippi)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Fra Angelico, Fra Filippo Lippi, The Adoration of the Magi.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''''Adoration of the Magi''''' is a tondo, or circular painting, of the Adoration of the Magi assumed to be that recorded in 1492 in the Palazzo Medici Riccardi in Florence as by Fra Angelico. It dates from the mid-15th century and is now in the National Gallery of Art in Washington D.C. Most art historians think that Filippo Lippi painted more of the original work, and that it was added to some years after by other artists, as well as including work by assistants in the workshops of both the original masters. It has been known as the Washington Tondo and Cook Tondo after Herbert Cook, and this latter name in particular continues to be used over 50 years after the painting left the Cook collection. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] १२:४५, १२ फेब्रुअरी २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26187446 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:nl:Graf met de handjes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Weg langs het kerkhof tegenover 1, Roermond.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The monument '''Van Gorkum-Van Aefferden''', more well known as the "'''grave with the little hands'''" is a monumental Tombstone in the Dutch city of Roermond. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:०९, १९ फेब्रुअरी २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26260848 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Doorway effect]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''doorway effect''' is a known psychological event where a person's short-term memory declines when passing through a doorway moving from one location to another when it would not if they had remained in the same place. People experience this effect by forgetting what they were going to do, thinking about, or planning upon entering a different room. This is thought to be due to the change in one's physical environment, which is used to distinguish boundaries between remembered events: memories of events encountered in the present environment are more accessible than those beyond it. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:१५, २६ फेब्रुअरी २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26260848 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sissieretta Jones]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:1899 poster of Mme. M. Sissieretta Jones.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Matilda Sissieretta Joyner Jones''' (January 5, 1868, or 1869 – June 24, 1933) was an American soprano. She sometimes was called "The Black Patti" in reference to Italian opera singer Adelina Patti. Jones' repertoire included grand opera, light opera, and popular music <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:१८, ४ मार्च २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26313143 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Preventative Coup of November 11]]'''<br /> <small>''([[:es:Golpe de Estado en Brasil de 1955]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Exército na casa de Café Filho.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Preventative Coup of November 11''' sometimes called the '''1955 Brazilian coup d'état''' or referred to as an "anti-coup" or a "counter-coup" (Portuguese: ''Novembrada, Movimento de 11 de Novembro, Contragolpe, Golpe Preventivo do Marechal Lott'') was a series of military and political events led by Henrique Teixeira Lott that resulted in Nereu Ramos assuming the presidency of Brazil until being peacefully succeeded by Juscelino Kubitschek a few months later. The bloodless coup removed Carlos Luz from the presidency because he was suspected of plotting to prevent Kubitschek from taking office. As a result of the tensions, Brazil had three presidents in the span of a single week. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४९, ११ मार्च २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26366849 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hojang Taret]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Hojang Taret''' is a classical Meitei language play based on Euripides's ancient Greek tragedy The Phoenician Women. It is directed by Oasis Sougaijam and produced by The Umbilical Theatre in Imphal, Kangleipak. It depicts the moral ambiguities of conflict between brothers resulting to the ruination of the ancient city of Thebes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३७, १८ मार्च २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26366849 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Magna Lykseth-Skogman]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Magna Lykseth in Tristan och Isolde at Kungliga Operan 1909 - SMV - GL164.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Magna Elvine Lykseth-Skogman''' (6 February 1874 – 13 November 1949), also known as Magna Lykseth-Schjerven, was a Norwegian-born Swedish operatic soprano. After making her début at the Royal Swedish Opera in 1901 as Santuzza in Cavalleria rusticana, she was engaged there until 1918 becoming the company's prima donna. She performed leading roles in a wide range of operas but is remembered in particular for her Wagnerian interpretations, creating Brünnhilde in the Swedish premières of Siegfried and Götterdämmerung, and Isolde in 1909. Considered to be one of the most outstanding Swedish opera singers of her generation, she was awarded the Litteris et Artibus medal in 1907 and became a member of the Royal Swedish Academy of Music in 1912 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४५, २५ मार्च २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26447450 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-14 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lidder Valley]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Pahalgam Valley.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Lidder Valley''' or Liddar Valley is a Himalayan sub-valley that forms the southeastern corner of Anantnag district in Indian-administered Kashmir. The Lidder River flows down the valley. The entrance to the valley lies 7 km northeast from Anantnag town and 62 km southeast from Srinagar, the summer capital of Jammu and Kashmir. It is a 40-km-long gorge valley with an average width of 3 km. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:००, १ अप्रिल २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26509189 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Operation Kraai]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Overzicht van het vliegveld te Djokja vanuit de 'Control Tower', Bestanddeelnr 5128.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Operation Kraai''' (Operation Crow) was a Dutch military offensive against the de facto Republic of Indonesia in December 1948 after negotiations failed. With the advantage of surprise the Dutch managed to capture the Indonesian Republic's temporary capital, Yogyakarta, and seized Indonesian leaders such as de facto Republican President Sukarno. This apparent military success was however followed by guerrilla warfare, while the violation of the Renville Agreement ceasefire diplomatically isolated the Dutch, leading to the Dutch–Indonesian Round Table Conference and recognition of the United States of Indonesia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३२, ८ अप्रिल २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26550154 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Павильон Росси]]'''<br /> <small>''([[:en:Rossi Pavilion]])&#32;([[:fr:Pavillon Rossi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rossi's Pavilion in Mikhailovsky Garden. Saint-Petersburg. 1825..jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Rossi Pavilion''' (Russian: Павильон Росси) is a pavilion on the bank of the Moyka River in the Mikhailovsky Garden in Saint Petersburg. It was designed by architect Carlo Rossi in the early 1820s and built in 1825 during his redevelopment of the garden. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३८, १५ अप्रिल २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26565118 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Devorà Ascarelli]]'''<br /> <small>''([[:it:Debora Ascarelli]])&#32;([[:es:Devorà Ascarelli]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Devorà Ascarelli''' was a 16th-century Italian poet living in Rome, Italy. Ascarelli may have been the first Jewish woman to have a book of her own work published. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] ०७:२०, २२ अप्रिल २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1989 Serbian general election]]'''<br /> <small>''([[:sr:Председнички избори у Србији 1989.]])&#32;([[:vi:Tổng tuyển cử Serbia 1989]])''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Parliament of SR Serbia (1989–1991).svg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''General elections were held in Serbia''', a constituent federal unit of SFR Yugoslavia, on 12 November 1989 to elect the president of the presidency of the Socialist Republic of Serbia and delegates of the Assembly of SR Serbia. Voting for delegates also took place on 10 and 30 November 1989. In addition to the general elections, local elections were held simultaneously. These were the first direct elections conducted after the adoption of the 1974 Yugoslav Constitution and the delegate electoral system, and the last elections conducted under a one-party system. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:१७, २९ अप्रिल २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heinrich Bünting]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Heinrich Bünting''' (1545 – 1606) was a Protestant pastor and theologian. He is best known for his book of woodcut maps titled Itinerarium Sacrae Scripturae (Travel book through Holy Scripture) first published in 1581. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:१२, ६ मे २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:var(--background-color-backdrop-dark, #DDDDDD); border:1px solid #BBBBBB; color:var(--color-inverted, #000000); padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ruyan (district)]]'''<br /> <small>''([[:fa:رویان (طبرستان)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Northern Iran and its surroundings during the Iranian intermezzo.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ruyan''' (Persian: رویان), later known as Rustamdar (رستمدار), was the name of a mountainous district that encompassed the western part of Tabaristan/Mazandaran, a region on the Caspian coast of northern Iran. In Iranian mythology, Ruyan appears as one of the places that the legendary archer Arash shot his arrow from, reaching the edge of Khorasan to mark the border between Iran and Turan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:२४, १३ मे २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26755244 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Turlough (lake)]]'''<br /> <small>''([[:de:Turlough]])&#32;([[:no:Turlough]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Carran Turlough.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''turlough''' is a seasonal or periodic water body found mostly in limestone karst areas of Ireland, west of the River Shannon. [...] The water bodies fill and empty with the changes in the level of the water table, usually being very low or empty during summer and autumn and full in the winter. As groundwater levels drop the water drains away underground through cracks in the karstic limestone. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:१६, २० मे २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26789673 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Geiranger Church]]'''<br /> <small>''([[:no:Geiranger kirke]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Iglesia parroquial, Geiranger, Noruega, 2019-09-07, DD 84-97 PAN.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Geiranger Church''' (Norwegian: Geiranger kyrkje) is a parish church of the Church of Norway in Stranda Municipality in Møre og Romsdal county, Norway. It is located in the village of Geiranger, and the end of the famous Geirangerfjorden. It is the church for the Geiranger parish which is part of the Nordre Sunnmøre prosti (deanery) in the Diocese of Møre. The white, wooden church was built in an octagonal design in 1842 using plans drawn up by the architect Hans Klipe. The church seats about 165 people. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३३, २७ मे २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26828106 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Guillermo Larrazábal]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Guillermo Larrazábal Arzubide''' (10 February 1907 – 1983) was a Spanish stained glass artist who was active in Ecuador. He is considered Ecuador's most important stained glass artist. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५९, ३ जुन २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26828106 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:de:Magdalena Zeger]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Magdalena Zeger''' ([mak.da.ˈleː.na ˈt͡seː.gɐ], * 1491; † 16. January 1568 in Kolding) was a calendar maker, astronomer and astrologist. Her Hamburg almanacs and forecasts from 1561 and 1563 have been preserved. Zeger's calendars are the first independent publications by a woman in the field of astronomy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:१४, १७ जुन २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26940351 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koreans in Micronesia]]'''<br /> <small>''([[:zh:朝鮮裔密克羅尼西亞人]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koreans in Micronesia''' used to form a significant population before World War II, when most of the region was ruled as the South Seas Mandate of the Empire of Japan; for example, they formed 7.3% of the population of Palau in 1943. However, after the area came under the control of the United States as the Trust Territory of the Pacific Islands, most Koreans returned to their homeland. As of 2013, about seven thousand South Korean expatriates & immigrants and Korean Americans reside in the Marianas (Guam and the Commonwealth of the Northern Mariana Islands), which have remained under U.S. control, while only around two hundred South Korean expatriates reside in the independent countries of Micronesia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:४८, २४ जुन २०२४ (नेपाली समय)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26940351 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Roller printing on textiles]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Silverstudio.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Roller printing''' on fabrics is a textile printing process patented by Thomas Bell of Scotland in 1783 in an attempt to reduce the cost of the earlier copperplate printing. This method was used in Lancashire fabric mills to produce cotton dress fabrics from the 1790s, most often reproducing small monochrome patterns characterized by striped motifs and tiny dotted patterns called "machine grounds". Improvements in the technology resulted in more elaborate roller prints in bright, rich colours from the 1820s; Turkey red and chrome yellow were particularly popular. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:२९, १ जुलाई २०२४ (नेपाली समय)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:India naming dispute]]'''<br /> <small>''([[:ur:انڈیا نام کا تنازعہ]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''India naming dispute''' in 1947 refers to the argument over the use of the name India during and after the partition of British Raj, between the countries of Pakistan and the Republic of India. This dispute involved key figures such as Lord Mountbatten, the last Viceroy of British Raj, and Muhammad Ali Jinnah, the leader of the Muslim League and a founder of Pakistan. By 1947, the British Raj was going to be divided into two new nation states – Hindustan and Pakistan. Jinnah was initially convinced that Hindustan would not use the term India, since it lacked indigenous pedigree, etymologically and historically India meant the Indus Valley (modern-Pakistan). He also opposed the use of the name India as it would cause confusion regarding history. The disagreement had significant implications for national identity and international recognition. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५८, ८ जुलाई २०२४ (नेपाली समय)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Adumu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Maasai 2012 05 31 2782 (7522645058).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Adumu''', is a type of dance that the Maasai people of Kenya and Tanzania practice. Young Maasai warriors generally perform the energetic and acrobatic dance at ceremonial occasions including weddings, religious rites, and other significant cultural events. The Adumu dance is characterized by a sequence of jumps performed by the dancers, who stand in a circle and alternately jump while keeping their bodies as straight and upright as possible. In addition to wearing vividly colored shúkàs (clothes) and beaded jewelry, the dancers are typically clad in traditional Maasai costume. Traditional Maasai songs and chants are also performed during the dance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:००, १५ जुलाई २०२४ (नेपाली समय)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Rathaus-Glockenspiel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:2019-11-16, Glockenspiel, Neues Münchner Rathaus, IMG 7463 edit Christoph Braun.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Rathaus-Glockenspiel''' is a large mechanical clock located in Marienplatz Square, in the heart of Munich, Germany. Famous for its life-size characters, the clock twice daily re-enacts scenes from Munich's history. First is the story of the marriage of Duke Wilhelm V to Renata of Lorraine in 1568, followed by the story of the Schäfflerstanz, also known as the coopers' dance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४१, २२ जुलाई २०२४ (नेपाली समय)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Nederlandsche Cocaïnefabriek]]'''<br /> <small>''([[:es:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])&#32;([[:nl:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Nederlandsche Cocainefabriek Schinkelstraat Amsterdam architect HH Baanders 1902.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Nederlandsche Cocaïnefabriek''' (Dutch pronunciation: [ˈneːdərlɑntsə koːkaːˈinəfaːˌbrik]; English: Dutch Cocaine Factory) or NCF was an Amsterdam-based company producing cocaine for medical purposes in the 20th century. It imported its raw materials mainly from the Dutch East Indies and sold its products across Europe, making good profits especially in the early years of World War I. The NCF produced morphine, heroin and ephedrine as well. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:२९, २९ जुलाई २०२४ (नेपाली समय)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27150339 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Suffrage drama]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pamphlet from NAWSA for women's suffrage plays, page 1.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Suffrage drama''' (also known as suffrage plays or suffrage theatre) is a form of dramatic literature that emerged during the British women's suffrage movement in the early twentieth century. Suffrage performances lasted approximately from 1907-1914. Many suffrage plays called for a predominant or all female cast. Suffrage plays served to reveal issues behind the suffrage movement. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५८, ५ अगस्ट २०२४ (नेपाली समय)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27150339 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Karatgurk]]'''<br /> <small>''([[:it:Karatgurk]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the Australian Aboriginal mythology of the Aboriginal people of south-eastern Australian state of Victoria, the '''Karatgurk''' were seven sisters who represented the constellation known in western astronomy as the Pleiades. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५८, १२ अगस्ट २०२४ (नेपाली समय)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27264174 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:B1 (classification)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''B1''' is a medical-based Paralympic classification for blind sport. Athletes in this classification are totally or almost totally blind. It is used by a number of blind sports including blind tennis, para-alpine skiing, para-Nordic skiing, blind cricket, blind golf, five-a-side football, goalball and judo. Some other sports, including adaptive rowing, athletics and swimming, have equivalents to this class. The B1 classification was first created by the IBSA in the 1970s, and has largely remained unchanged since despite an effort by the International Paralympic Committee (IPC) to move towards a more functional and evidence-based classification system. Classification is often handled on the international level by the International Blind Sports Federation (IBSA) but it sometimes handled by national sport federations. There are exceptions for sports like athletics and cycling, where classification is handled by their own governing bodies. Equipment utilized by competitors in this class may differ from sport to sport, and may include sighted guides, guide rails, beeping balls and clapsticks. There may be some modifications related to equipment and rules to specifically address needs of competitors in this class to allow them to compete in specific sports. Some sports specifically do not allow a guide, whereas cycling and skiing require one. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४१, १९ अगस्ट २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27278917 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Erzi (village)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Caucasus, Ingushetia, Ингушские боевые и смотровые башни, горы Кавказа.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Erzi''' (Russian: Эрзи; Ingush: Аьрзи, romanized: Ärzi, lit. 'Eagle') is a medieval village (aul) in the Dzheyrakhsky District of Ingushetia. It is part of the rural settlement (administrative center) of Olgeti. The entire territory of the settlement is included in the Dzheyrakh-Assa State Historical-Architectural and Natural Museum-Reserve and is under state protection. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:०४, २६ अगस्ट २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27345183 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cappadocian calendar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cappadocian calendar''' was a solar calendar that was derived from the Persian Zoroastrian calendar. It is named after the historic region Cappadocia in present-day Turkey, where it was used. The calendar, which had 12 months of 30 days each and five epagomenal days, originated between 550 and 330 BC, when Cappadocia was part of the Persian Achaemenid Empire. The Cappadocian calendar was identical to the Zoroastrian calendar; this can be seen in its structure, in the Avestan names and in the order of the months. The Cappadocian calendar reflects the Iranian cultural influence in the region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:२७, ९ सेप्टेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27357319 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Independence Day (Albania)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Independence Day''' (Albanian: Dita e Pavarësisë) is a public holiday in Albania observed on 28 November. It commemorates the Albanian Declaration of Independence (from the Ottoman Empire), which was ratified by the All-Albanian Congress on 28 November 1912, establishing the state of Albania. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०६:१४, २३ सेप्टेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27456350 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wildlife of Bahrain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Birds in Al-Areen Wildlife Park.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The wildlife of the archipelago of Bahrain, is more varied than might be expected of this small group of islands in the Persian Gulf. Apart from a strip of the north and west of the main island, where crops are grown with irrigation, the land is arid. With a very hot dry summer, a mild winter, and brackish groundwater, the plants need adaptations in order to survive. Nevertheless, 196 species of higher plant have been recorded here, as well as about seventeen species of terrestrial mammals, many birds and reptiles, and many migratory birds visit the islands in autumn and spring. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४२, ३० सेप्टेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27456350 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Little Danes experiment]]'''<br /> <small>''([[:fa:آزمایش دانمارکی‌های کوچک]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Children play at a Danish Red Cross-run orphanage in Greenland.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''little Danes experiment''' was a 1951 Danish operation where 22 Greenlandic Inuit children were sent to Danish foster families in an attempt to re-educate them as "little Danes". While the children were all supposed to be orphans, most were not. Six children were adopted while in Denmark, and sixteen returned to Greenland, only to be placed in Danish-speaking orphanages and never live with their families again. Half of the children experienced mental health disturbances, and half of them died in young adulthood. The government of Denmark officially apologised in 2020, after several years of demands from Greenlandic officials. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:०१, १४ अक्टोबर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27572997 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kharayeb]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Muharram 1Oth-Ashouraa 2007 in Kharayeb - panoramio.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Kharayeb''' (Arabic: الخرايب) is a historic town in the Sidon District in the South Governorate, Lebanon. The town is 77 km (48 mi) south of Beirut, and stands at an average altitude of 190 m (620 ft) above sea level. The town boasts a rich historical legacy, with archaeological excavations revealing a complex settlement history spanning from Prehistory to the Ottoman period. Notably, Kharayeb's origins can be traced back to the Persian period (539–330 BC), when it played a pivotal role in the region's agricultural and economic landscape, culminating in the construction of its Phoenician temple around the 6th century BC. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:२३, २१ अक्टोबर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27572997 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas horror]]'''<br /> <small>''([[:es:Terror navideño]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Christmascarol1843 -- 169.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas horror''' is a fiction genre and film genre that incorporates horror elements into a seasonal setting. It is popular in multiple countries. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५०, २८ अक्टोबर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27647428 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Placenta cake]]'''<br /> <small>''([[:simple:Placenta cake]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bucharest, Greek pie-maker, 1880.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Placenta cake''' is a dish from ancient Greece and Rome consisting of many dough layers interspersed with a mixture of cheese and honey and flavored with bay leaves, baked and then covered in honey. The dessert is mentioned in classical texts such as the Greek poems of Archestratos and Antiphanes, as well as the De agri cultura of Cato the Elder. It is often seen as the predecessor of baklava and börek. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०२, ४ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27647428 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Trisomy 16]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chromosome 16.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Trisomy 16''' is a chromosomal abnormality in which there are 3 copies of chromosome 16 rather than two. It is the most common trisomy leading to miscarriage and the second most common chromosomal cause of it, closely following X-chromosome monosomy. About 6% of miscarriages have trisomy 16. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५४, ११ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27708700 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Boana platanera]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Rana platanera - Boana platanera.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Boana platanera''''', commonly known as the banana tree dwelling frog, is a species of tree frog in the family Hylidae. It is distributed within Venezuela, Colombia, Panama, and Trinidad and Tobago. Boana platanera was described in 2021, and individuals of the species were previously classified as Boana crepitans or Boana xerophylla. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:३८, १८ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27735014 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wang Su-bok]]'''<br /> <small>''([[:fa:وانگ سو بوک]])&#32;([[:ko:왕수복]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Wang Su-bok''' was a singer from North Korea, who was the most popular singer in Japanese-occupied Korea in 1935. She was credited as a ground-breaking female artist, whose work led the way for the modern K-pop phenomenon. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४२, २५ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Storm Filomena]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Spain’s chilly blanket ESA22415247.jpeg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Storm Filomena''' was an extratropical cyclone in early January 2021 that was most notable for bringing unusually heavy snowfall to parts of Spain, with Madrid recording its heaviest snowfall in over a century, and with Portugal being hit less severely. The eighth named storm of the 2020–21 European windstorm season, Filomena formed over the Atlantic Ocean close to the Canary Islands on 7 January, subsequently taking a slow track north-eastwards towards the Iberian Peninsula and then eastwards across the Mediterranean Sea. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:३३, २ डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Syrian literature]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Poem about Baybars page 1 from Hakawati book.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Syrian literature''' is modern fiction written or orally performed in Arabic by writers from Syria since the independence of the Syrian Arab Republic in 1946. It is part of the historically and geographically wider Arabic literature. The modern states of Syria, Lebanon, Jordan, Israel as well as the Palestinian autonomous areas only came into being in the mid-20th century. Therefore, Syrian literature has since been referred to by literary scholarship as the national literature of the Syrian Arab Republic, as well as the works created in Arabic by Syrian writers in the diaspora. This literature has been influenced by the country's political history, the literature of other Arabic-speaking countries and, especially in its early days, by French literature. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४४, ९ डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mars ocean theory]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:AncientMars.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Mars ocean theory''' states that nearly a third of the surface of Mars was covered by an ocean of liquid water early in the planet's geologic history. This primordial ocean, dubbed Paleo-Ocean or Oceanus Borealis (/oʊˈsiːənəs ˌbɒriˈælɪs/ oh-SEE-ə-nəs BORR-ee-AL-iss), would have filled the basin Vastitas Borealis in the northern hemisphere, a region that lies 4–5 km (2.5–3 miles) below the mean planetary elevation, at a time period of approximately 4.1–3.8 billion years ago. Evidence for this ocean includes geographic features resembling ancient shorelines, and the chemical properties of the Martian soil and atmosphere <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३०, १६ डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27933909 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2023 Slovenia floods]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Sava v Tacnu 4. avgusta ob 16h.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In August 2023, major floods occurred in large part of Slovenia and neighbouring areas of Austria and Croatia due to heavy rain. Amongst others, the level of rivers Sava, Mur and Drava was exceptionally high. Several settlements and transport links in Slovene Littoral, Upper Carniola and Slovenian Carinthia were flooded. Due to the amount of rain, the streams in Idrija, Cerkno and Škofja Loka Hills overflowed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:४०, २३ डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27933909 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Uganda Railways Corporation]]'''<br /> <small>''([[:de:Schienenverkehr in Uganda]])&#32;([[:no:Uganda Railways Corporation]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:9620 mit Güterzug.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Uganda Railways Corporation''' (URC) is the parastatal railway of Uganda. It was formed after the breakup of the East African Railways Corporation (EARC) in 1977 when it took over the Ugandan part of the East African railways. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:२२, ३० डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28019313 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Internment of Japanese Canadians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Japanese road camp.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> From 1942 to 1949, Canada forcibly relocated and incarcerated over 22,000 Japanese Canadians—comprising over 90% of the total Japanese Canadian population—from British Columbia in the name of "national security". The majority were Canadian citizens by birth and were targeted based on their ancestry. This decision followed the events of the Japanese Empire's war in the Pacific against the Western Allies, such as the invasion of Hong Kong, the attack on Pearl Harbor in Hawaii, and the Fall of Singapore which led to the Canadian declaration of war on Japan during World War II. Similar to the actions taken against Japanese Americans in neighbouring United States, this forced relocation subjected many Japanese Canadians to government-enforced curfews and interrogations, job and property losses, and forced repatriation to Japan <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:४१, ६ जनवरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28070038 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas seals]]'''<br /> <small>''([[:no:Julemerke]])&#32;([[:ru:Рождественская виньетка]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:1915 US Christmas Seal.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas seals''' are adhesive labels that are similar in appearance to postage stamps that are sold then affixed to mail during the Christmas season to raise funds and awareness for charitable programs. Christmas seals have become particularly associated with lung diseases such as tuberculosis, and with child welfare in general. They were first issued in Denmark beginning in 1904, with Sweden and Iceland following with issues that same year. Thereafter the use of Christmas seals proved to be popular and spread quickly around the world, with 130 countries producing their own issues. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०९, १३ जनवरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28086717 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:०५, २० जनवरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:१५, २७ जनवरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:०६, ३ फेब्रुअरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०३, १० फेब्रुअरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:०६, १७ फेब्रुअरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०८, २४ फेब्रुअरी २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३५, ३ मार्च २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:३५, १० मार्च २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४२, १७ मार्च २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४४, २४ मार्च २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:३७, ३१ मार्च २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३९, ७ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:१२, १४ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०९, २१ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०६:४२, २८ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:१४, ५ मे २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:१३, १२ मे २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:१८, १९ मे २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:४९, २६ मे २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:२४, २ जुन २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:१८, ९ जुन २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०३, १६ जुन २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:०३, २३ जुन २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५०, ३० जुन २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५५, ७ जुलाई २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:२९, १४ जुलाई २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:१३, २१ जुलाई २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:२५, २८ जुलाई २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:०६, ४ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा सहभागी हुने सम्बन्धमा == {{fmbox | image = [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|90px|link=https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%80_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A8_%E0%A4%8F%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A5%E0%A4%A8_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A8%E0%A5%AB]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|80px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा ०५ अगस्ट २०२५ देखि ३१ अगस्ट २०२५ सम्म नारी सम्मानमा समर्पित '''"महिला स्वास्थ तथा स्वच्छता सम्बन्धी जागरूकता"''' नाराको साथ [[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५|विकी विमिन एडिटाथन २०२५]] सञ्चालन भइरहेको छ, सहभागी हुनका लागि सहभागीहरूले '''[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५/सहभागीहरू|यहाँ]]''' आफ्नो नाम दर्ता गर्नको लागि अनुरोध गरिन्छ।<br> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५|<span style="color:white">अझ थप जानकारी...</span>]]</span></br></center> }} <!-- Message sent by User:पर्वत सुबेदी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nabin_K._Sapkota/Mass_Message_Users_List&oldid=1299914 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०५, ११ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:२८, १८ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०३, २५ अगस्ट २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:२५, १ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:१३, ८ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०३, १५ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:३०, २२ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०६:४३, २९ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:३३, ६ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०६:५१, १३ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४९, २० अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५ मा सहभागिता == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]] नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू!<br /> तपाईंलाई '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५|विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५]]''' मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। नोभेम्बर महिनाभर सञ्चालन हुने अनलाइन सम्पादन–थन प्रतियोगिताको उद्देश्य नेपाली विकिपिडियामा नेपालबाहेकका एसियाली देशहरूको लेख संख्या र गुणस्तर बढाउनु हो। चार वा सोभन्दा बढी योग्य लेख सिर्जना गर्ने सहभागीहरूले विशेष '''डिजिटल बार्नस्टार''' पाउनुहुनेछ। सहभागी हुन [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५/सहभागीहरू|यहाँ क्लिक गर्नुहोस्]]। आउनुहोस्, योगदान गरेर एसियाली विकिपिडिया समुदायबीच मित्रता र सहकार्य बढाऔं! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:४८, २५ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/SampleInvitation&oldid=29506389 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:३६, २७ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३७, ३ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३९, १० नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०९, १७ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५८, २४ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:४६, १ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:१४, ८ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४१, १५ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:११, २२ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०५, २९ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:४५, ५ जनवरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३०, १२ जनवरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५९, १९ जनवरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५१, २६ जनवरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:१७, २ फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:४४, ९ फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:३०, १६ फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:२८, २३ फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:२८, २ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:१६, ९ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:२८, १६ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:५२, २३ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६ == नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू! तपाईंलाई [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६]] मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। यो ३-हप्ते अभियान (२३ मार्च – १३ अप्रिल २०२६) मार्फत नेपाली विकिपिडियामा अत्यावश्यक लेखहरू सुधार र विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यस अभियानमा सहभागी भई तपाईंले: * विकिपिडियामा सम्पादन गर्ने सीप विकास गर्न सक्नुहुन्छ * लेखहरू सुधार, अनुवाद तथा नयाँ लेख सिर्जना गर्न सक्नुहुन्छ * नेपाली विकिपिडियामा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन सक्नुहुन्छ उत्कृष्ट योगदानकर्ताहरूलाई [https://diff.wikimedia.org/ Diff] (विकिमिडिया समुदाय ब्लग) मार्फत विशेष पहिचान दिइनेछ। प्रति हप्ता २–५ घण्टा समय दिएर पनि तपाईं सहभागी हुन सक्नुहुन्छ। सहभागी हुन र थप जानकारीका लागि कृपया [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अभियान पृष्ठ हेर्नुहोस्]]। धन्यवाद! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:३६, २३ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Saroj/MassMessage&oldid=1347853 --> ==[[:नेलाङ]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[Image:Information icon4.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} नमस्कार, विकिपिडियामा तपाईँलाई [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। यस [[:नेलाङ]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले१|ले१]] मापदण्ड अन्तर्गत '''कुनै सन्दर्भ नभएको''' वा '''विषय पहिचान गर्न पर्याप्त सन्दर्भको कमी भएको''' जनाउदछ। [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|कुनै सन्दर्भ नभएका]] सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटिन सक्छ। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:नेलाङ|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%99|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। <!-- Template:Db-nocontext-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:०५, २८ मार्च २०२६ (नेपाली समय) ==[[:इन्टोसाइ]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[Image:Information icon4.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} नमस्कार, विकिपिडियामा तपाईँलाई [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। यस [[:इन्टोसाइ]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले१|ले१]] मापदण्ड अन्तर्गत '''कुनै सन्दर्भ नभएको''' वा '''विषय पहिचान गर्न पर्याप्त सन्दर्भको कमी भएको''' जनाउदछ। [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|कुनै सन्दर्भ नभएका]] सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटिन सक्छ। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:इन्टोसाइ|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8B%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%87|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। <!-- Template:Db-nocontext-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:०६, २८ मार्च २०२६ (नेपाली समय) == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:२२, ३० मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:१२, ६ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:४१, १३ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:१९, २० अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४९, २७ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:०१, ४ मे २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:३८, ११ मे २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:५०, २१ मे २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:१७, २५ मे २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:४०, १ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Juryeonggu]]'''<br /> <small>''([[:kr:주령구]])&#32;([[:ja:酒令具]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata. L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:०५, ८ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30622359 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Fiolent]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:०९, १५ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30662919 --> 847zspz4w4wpd269wjk839ya35i656h 0 97781 1361931 1321334 2026-06-15T09:25:07Z Bishaldev100 28807 1361931 wikitext text/x-wiki '''नेपोलियनकालीन युद्ध (सन् १८०३-१८१५)''' नेपोलियन प्रथमको नेतृत्वमा रहेको फ्रान्सेली साम्राज्य र सहयोगी र अन्य युरोपेली शक्तिको गठबन्धन; जसको खर्च तथा नेतृत्व संयुक्त अधिराज्यले गरेको थियो। यो युद्ध [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]] पछि समाधान नभएका विवादसँग सम्बन्धित छ। यो युद्धलाई कहिलेकाँही पाँच द्वन्दहरूमा वर्गीकरण गरिन्छ। नेपोलियनले जुन १८१२ मा [[रूसमाथि नेपोलियनको आक्रमण|रूस विरुद्ध ठूलो आक्रमण]] गरे। यो अभियान दुवै पक्षका लागि महँगो थियो, तर अन्ततः फ्रान्सको लागि विपत्ति बन्यो र नेपोलियनको ग्रान्ड आर्मीको लगभग विनाश भयो। डिसेम्बर १८१२ सम्ममा फ्रान्सेली सेनाहरू रूसी क्षेत्रबाट पछि हटे र आफ्नो हराएको शक्ति पुनर्स्थापित गर्न थाले। फ्रान्सको पराजयबाट उत्साहित भएर, अस्ट्रिया, प्रशिया र धेरै साना शक्तिहरूले रूस, बेलायत र स्पेनलाई छैटौं गठबन्धनमा सामेल भए र फ्रान्स विरुद्ध अभियान सुरु गरे। छैटौं गठबन्धनले अक्टोबर १८१३ मा लाइपजिगमा नेपोलियनलाई निर्णायक रूपमा पराजित गर्‍यो। त्यसपछि सहयोगीहरूले फ्रान्सलाई दुई मोर्चामा आक्रमण गरे: रूसी, अस्ट्रियाली र प्रशियालीहरूले पूर्वबाट फ्रान्समा आक्रमण गरे, जबकि ब्रिटिश, स्पेनी र पोर्चुगिजहरूले पश्चिमबाट फ्रान्समा आक्रमण गरे। गठबन्धन सेनाहरूले मार्च १८१४ को अन्त्यमा पेरिस कब्जा गरे, नेपोलियनलाई अप्रिलमा पद त्याग गर्न बाध्य पारे। उनलाई एल्बा टापुमा निर्वासित गरियो, र बोर्बन्स राजवंशलाई सत्तामा पुनर्स्थापित गरियो। नेपोलियन फेब्रुअरी १८१५ मा निर्वासनबाट भागे र लगभग एक सय दिनको लागि फ्रान्सको नियन्त्रण पुनः प्राप्त गरे, जसले गर्दा फेरी द्वन्द्व सुरु भयो। सहयोगीहरूले सातौं गठबन्धन गठन गरे । नेपोलियना जुन १८१५ मा वाटरलूमा पराजित भए  र उनलाई सेन्ट हेलेना टापुमा निर्वासनमा लगियो, जहाँ उनको छ वर्ष पछि १८२१ मा मृत्यु भयो।<ref name="zamoy">{{Cite book|last=Zamoyski|first=Adam|url=https://books.google.com/books?id=NqVKDwAAQBAJ&pg=PT480|title=Napoleon: A Life|publisher=Basic Books|year=2018|isbn=978-0-465-05593-7|location=London|page=480|access-date=7 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806042616/https://books.google.com/books?id=NqVKDwAAQBAJ&pg=PT480|archive-date=6 August 2020|url-status=live}}</ref> नेपोलियनकालीन युद्धले विश्वव्यापी इतिहासमा गहिरो प्रभाव पारेका थिए। युद्धका आमूल नयाँ तरिकाहरू सुरु भयो, जसमा [[सामूहिक भर्ती]] र [[छापामार युद्ध]]को प्रयोग समावेश थियो। राजनीतिक रूपमा, युद्धले नेपोलियन संहिताद्वारा ल्याइएका नागरिक कानूनमा भएका प्रगति र राष्ट्रवाद र उदारवादको प्रसार मार्फत युरोपलाई धेरै प्रभाव पारेको थियो । स्पेनी अमेरिकामा स्वतन्त्रता आन्दोलनहरू युद्धहरूको प्रत्यक्ष परिणामको रूपमा देखा परे, जसले गर्दा [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]] र [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]हरूको पतन भयो। फ्रान्सको पराजयले बेलायतलाई विश्वको अग्रणी नौसेना र आर्थिक शक्तिको रूपमा उदय गरायो। बेलायतले शताब्दीभरि यो हैसियत कायम राख्यो। नेपोलियन युद्धको अन्त्य पछि, भियना कांग्रेसले युरोपको सिमाना पुन: निर्धारण गर्‍यो र महादेशमा सापेक्षिक शान्ति ल्यायो, १८५३ मा [[क्रिमिया|क्रिमियन युद्ध]] नभएसम्म कुनै पनि ठूला महाशक्ति द्वन्द्वहरू भएन। == फ्रान्स विरुद्ध तेस्रो समूहको गठन == [[Image:Strategic Situation of Europe 1805.jpg|300px|right|thumb|तृतीय गुट युद्ध पहिले १८०५ मा युरोपको रणनीतिक स्थिति]] यूरोपमा अन्य देश माथि नेपोलियनको [[आधिपत्य]] स्थापित गर्ने प्रयासहरूलाई निष्फल गर्नको लागि यूरोपको मुख्य राज्यहरूले १८०५ ई. मा [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]] र फ्रान्स विरुद्ध तृतीय गुट बनाए। यसको नेतृत्व बेलायतले गरेको थियो। यस गुटमा [[इङ्ल्यान्ड]], [[अस्ट्रिया]], [[रुसी साम्राज्य|रूस]], स्विडेन जस्ता देशहरू थिए, जबकि अस्ट्रियाको विरोधी दक्षिणी जर्मन राज्यहरूले यो समूहको विरुद्ध नेपोलियनलाई समर्थन गरे। == फ्रान्स र इङ्ल्यान्डको युद्ध == मे १८०३ मा फ्रान्स र बेलायत बीच परस्पर युद्ध भयो। नेपोलियनले इटालीको पिडमोन्ट राज्यलाई फ्रान्समा सम्मिलित गर्यो। हल्याण्डलाई आफ्नो अधिकारमा लिनको लागि त्यहाँको एण्टवर्प बन्दरगाहमा जल सेनालाई विस्तृत कार्य प्रारम्भ गर्यो। फ्रान्सको यो कार्य बेलायतको हित विपरित थियो। त्यसकारण १८ मे १८०३ मा इङ्ल्यान्डले फ्रान्स विरुद्ध [[युद्धको घोषणा|युद्ध घोषणा]] गर्यो। == ट्रफलगारको युद्ध == २१ अक्टोबर १८०५ मा, फ्रान्स र स्पेनको संयुक्त नौसेना र नेल्सनको नेतृत्वमा ब्रिटिश नौसेना बीच ट्राफलगर नजिकैको समुद्रमा भीषण युद्ध भयो। यसलाई ट्राफलगरको युद्ध भनिन्छ। यद्यपि यस युद्धमा नेल्सन शहीद भए, तर बेलायती नौसेनाले फ्रान्स र स्पेनको संयुक्त नौसेनालाई ट्राफलगरको युद्धमा पराजित गर्यो। फ्रान्सको यो हारसँगै नेपोलियनले समुन्द्रबाट इंग्ल्याण्डमाथि आक्रमण गर्ने डरको अन्त्य भयो । ==फ्रान्स र आस्ट्रियाको युद्ध == [[चित्र:Charles_Thévenin_-_Reddition_de_la_ville_d'Ulm.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|350x350पिक्सेल|उल्म (Ulm) नगर का समर्पण (२० अक्टूबर, १८०५)]] नेपोलियनले मेकको कमाण्डमा अस्ट्रियाली सेनालाई आक्रमण गरे र २० अक्टोबर १८०५ मा उल्मको युद्धमा पराजित गरे। यस [[विजय]] पछि नेपोलियनले भियना कब्जा गरे। अस्ट्रियाका शासक फ्रान्सिस द्वितीय, भियना छोडेर पूर्व गए। == अस्टरलिट्जको युद्ध == नेपोलियनले अक्टोबर १८०५ मा अस्टरलिट्जको युद्धमा रुस र अस्ट्रियाको संयुक्त सेनालाई हराए। यो विजय नेपोलियनको महत्वपूर्ण विजय मध्ये एक थियो। यस हारपछि रुसले आफ्नो सेना फिर्ता लिएको थियो र अस्ट्रियाले २६ डिसेम्बर १८०५ मा नेपोलियनसँग प्रेसबर्ग सन्धिमा हस्ताक्षर गर्यो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[रूसमाथि नेपोलियनको आक्रमण]] == सन्दर्भ == {{reflist}}<references /> [[श्रेणी:फ्रान्स सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त अधिराज्य सम्मिलित युद्धहरू]] h9gdfif02zium729oyfj472mo0yri9e 1361932 1361931 2026-06-15T09:34:46Z Bishaldev100 28807 1361932 wikitext text/x-wiki '''नेपोलियनकालीन युद्ध (सन् १८०३-१८१५)''' नेपोलियन प्रथमको नेतृत्वमा रहेको फ्रान्सेली साम्राज्य र सहयोगी र अन्य युरोपेली शक्तिको गठबन्धन; जसको खर्च तथा नेतृत्व संयुक्त अधिराज्यले गरेको थियो। यो युद्ध [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]] पछि समाधान नभएका विवादसँग सम्बन्धित छ। यो युद्धलाई कहिलेकाँही पाँच द्वन्दहरूमा वर्गीकरण गरिन्छ। नेपोलियनले जुन १८१२ मा [[रूसमाथि नेपोलियनको आक्रमण|रूस विरुद्ध ठूलो आक्रमण]] गरे। यो अभियान दुवै पक्षका लागि महँगो थियो, तर अन्ततः फ्रान्सको लागि विपत्ति बन्यो र नेपोलियनको ग्रान्ड आर्मीको लगभग विनाश भयो। डिसेम्बर १८१२ सम्ममा फ्रान्सेली सेनाहरू रूसी क्षेत्रबाट पछि हटे र आफ्नो हराएको शक्ति पुनर्स्थापित गर्न थाले। फ्रान्सको पराजयबाट उत्साहित भएर, अस्ट्रिया, प्रशिया र धेरै साना शक्तिहरूले रूस, बेलायत र स्पेनलाई छैटौं गठबन्धनमा सामेल भए र फ्रान्स विरुद्ध अभियान सुरु गरे। छैटौं गठबन्धनले अक्टोबर १८१३ मा लाइपजिगमा नेपोलियनलाई निर्णायक रूपमा पराजित गर्‍यो। त्यसपछि सहयोगीहरूले फ्रान्सलाई दुई मोर्चामा आक्रमण गरे: [[रुसी साम्राज्य|रूसी]], अस्ट्रियाली र [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया]]ले पूर्वबाट फ्रान्समा आक्रमण गरे, जबकि ब्रिटिश, स्पेनी र पोर्चुगिजहरूले पश्चिमबाट फ्रान्समा आक्रमण गरे। गठबन्धन सेनाहरूले मार्च १८१४ को अन्त्यमा पेरिस कब्जा गरे, नेपोलियनलाई अप्रिलमा पद त्याग गर्न बाध्य पारे। उनलाई एल्बा टापुमा निर्वासित गरियो, र बोर्बन्स राजवंशलाई सत्तामा पुनर्स्थापित गरियो। नेपोलियन फेब्रुअरी १८१५ मा निर्वासनबाट भागे र लगभग एक सय दिनको लागि फ्रान्सको नियन्त्रण पुनः प्राप्त गरे, जसले गर्दा फेरी द्वन्द्व सुरु भयो। सहयोगीहरूले सातौं गठबन्धन गठन गरे । नेपोलियना जुन १८१५ मा वाटरलूमा पराजित भए  र उनलाई सेन्ट हेलेना टापुमा निर्वासनमा लगियो, जहाँ उनको छ वर्ष पछि १८२१ मा मृत्यु भयो।<ref name="zamoy">{{Cite book|last=Zamoyski|first=Adam|url=https://books.google.com/books?id=NqVKDwAAQBAJ&pg=PT480|title=Napoleon: A Life|publisher=Basic Books|year=2018|isbn=978-0-465-05593-7|location=London|page=480|access-date=7 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806042616/https://books.google.com/books?id=NqVKDwAAQBAJ&pg=PT480|archive-date=6 August 2020|url-status=live}}</ref> नेपोलियनकालीन युद्धले विश्वव्यापी इतिहासमा गहिरो प्रभाव पारेका थिए। युद्धका आमूल नयाँ तरिकाहरू सुरु भयो, जसमा [[सामूहिक भर्ती]] र [[छापामार युद्ध]]को प्रयोग समावेश थियो। राजनीतिक रूपमा, युद्धले नेपोलियन संहिताद्वारा ल्याइएका नागरिक कानूनमा भएका प्रगति र राष्ट्रवाद र उदारवादको प्रसार मार्फत युरोपलाई धेरै प्रभाव पारेको थियो । स्पेनी अमेरिकामा स्वतन्त्रता आन्दोलनहरू युद्धहरूको प्रत्यक्ष परिणामको रूपमा देखा परे, जसले गर्दा [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]] र [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]हरूको पतन भयो। फ्रान्सको पराजयले बेलायतलाई विश्वको अग्रणी नौसेना र आर्थिक शक्तिको रूपमा उदय गरायो। बेलायतले शताब्दीभरि यो हैसियत कायम राख्यो। नेपोलियन युद्धको अन्त्य पछि, भियना कांग्रेसले युरोपको सिमाना पुन: निर्धारण गर्‍यो र महादेशमा सापेक्षिक शान्ति ल्यायो, १८५३ मा [[क्रिमिया|क्रिमियन युद्ध]] नभएसम्म कुनै पनि ठूला महाशक्ति द्वन्द्वहरू भएन। == फ्रान्स विरुद्ध तेस्रो समूहको गठन == [[Image:Strategic Situation of Europe 1805.jpg|300px|right|thumb|तृतीय गुट युद्ध पहिले १८०५ मा युरोपको रणनीतिक स्थिति]] यूरोपमा अन्य देश माथि नेपोलियनको [[आधिपत्य]] स्थापित गर्ने प्रयासहरूलाई निष्फल गर्नको लागि यूरोपको मुख्य राज्यहरूले १८०५ ई. मा [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]] र फ्रान्स विरुद्ध तृतीय गुट बनाए। यसको नेतृत्व बेलायतले गरेको थियो। यस गुटमा [[इङ्ल्यान्ड]], [[अस्ट्रिया]], [[रुसी साम्राज्य|रूस]], स्विडेन जस्ता देशहरू थिए, जबकि अस्ट्रियाको विरोधी दक्षिणी जर्मन राज्यहरूले यो समूहको विरुद्ध नेपोलियनलाई समर्थन गरे। == फ्रान्स र इङ्ल्यान्डको युद्ध == मे १८०३ मा फ्रान्स र बेलायत बीच परस्पर युद्ध भयो। नेपोलियनले इटालीको पिडमोन्ट राज्यलाई फ्रान्समा सम्मिलित गर्यो। हल्याण्डलाई आफ्नो अधिकारमा लिनको लागि त्यहाँको एण्टवर्प बन्दरगाहमा जल सेनालाई विस्तृत कार्य प्रारम्भ गर्यो। फ्रान्सको यो कार्य बेलायतको हित विपरित थियो। त्यसकारण १८ मे १८०३ मा इङ्ल्यान्डले फ्रान्स विरुद्ध [[युद्धको घोषणा|युद्ध घोषणा]] गर्यो। == ट्रफलगारको युद्ध == २१ अक्टोबर १८०५ मा, फ्रान्स र स्पेनको संयुक्त नौसेना र नेल्सनको नेतृत्वमा ब्रिटिश नौसेना बीच ट्राफलगर नजिकैको समुद्रमा भीषण युद्ध भयो। यसलाई ट्राफलगरको युद्ध भनिन्छ। यद्यपि यस युद्धमा नेल्सन शहीद भए, तर बेलायती नौसेनाले फ्रान्स र स्पेनको संयुक्त नौसेनालाई ट्राफलगरको युद्धमा पराजित गर्यो। फ्रान्सको यो हारसँगै नेपोलियनले समुन्द्रबाट इंग्ल्याण्डमाथि आक्रमण गर्ने डरको अन्त्य भयो । ==फ्रान्स र आस्ट्रियाको युद्ध == [[चित्र:Charles_Thévenin_-_Reddition_de_la_ville_d'Ulm.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|350x350पिक्सेल|उल्म (Ulm) नगर का समर्पण (२० अक्टूबर, १८०५)]] नेपोलियनले मेकको कमाण्डमा अस्ट्रियाली सेनालाई आक्रमण गरे र २० अक्टोबर १८०५ मा उल्मको युद्धमा पराजित गरे। यस [[विजय]] पछि नेपोलियनले भियना कब्जा गरे। अस्ट्रियाका शासक फ्रान्सिस द्वितीय, भियना छोडेर पूर्व गए। == अस्टरलिट्जको युद्ध == नेपोलियनले अक्टोबर १८०५ मा अस्टरलिट्जको युद्धमा रुस र अस्ट्रियाको संयुक्त सेनालाई हराए। यो विजय नेपोलियनको महत्वपूर्ण विजय मध्ये एक थियो। यस हारपछि रुसले आफ्नो सेना फिर्ता लिएको थियो र अस्ट्रियाले २६ डिसेम्बर १८०५ मा नेपोलियनसँग प्रेसबर्ग सन्धिमा हस्ताक्षर गर्यो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[रूसमाथि नेपोलियनको आक्रमण]] == सन्दर्भ == {{reflist}}<references /> [[श्रेणी:फ्रान्स सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त अधिराज्य सम्मिलित युद्धहरू]] m6oftblsyljay7ek3c9dsug2h0nf90n 1361933 1361932 2026-06-15T09:55:52Z Bishaldev100 28807 1361933 wikitext text/x-wiki '''नेपोलियनकालीन युद्ध (सन् १८०३-१८१५)''' नेपोलियन प्रथमको नेतृत्वमा रहेको फ्रान्सेली साम्राज्य र सहयोगी र अन्य युरोपेली शक्तिको गठबन्धन; जसको खर्च तथा नेतृत्व संयुक्त अधिराज्यले गरेको थियो। यो युद्ध [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]] पछि समाधान नभएका विवादसँग सम्बन्धित छ। यो युद्धलाई कहिलेकाँही पाँच द्वन्दहरूमा वर्गीकरण गरिन्छ। नेपोलियनले जुन १८१२ मा [[रूसमाथि नेपोलियनको आक्रमण|रूस विरुद्ध ठूलो आक्रमण]] गरे। यो अभियान दुवै पक्षका लागि महँगो थियो, तर अन्ततः फ्रान्सको लागि विपत्ति बन्यो र नेपोलियनको ग्रान्ड आर्मीको लगभग विनाश भयो। डिसेम्बर १८१२ सम्ममा फ्रान्सेली सेनाहरू रूसी क्षेत्रबाट पछि हटे र आफ्नो हराएको शक्ति पुनर्स्थापित गर्न थाले। फ्रान्सको पराजयबाट उत्साहित भएर, अस्ट्रिया, प्रशिया र धेरै साना शक्तिहरूले रूस, बेलायत र स्पेनलाई छैटौं गठबन्धनमा सामेल भए र फ्रान्स विरुद्ध अभियान सुरु गरे। छैटौं गठबन्धनले अक्टोबर १८१३ मा लाइपजिगमा नेपोलियनलाई निर्णायक रूपमा पराजित गर्‍यो। त्यसपछि सहयोगीहरूले फ्रान्सलाई दुई मोर्चामा आक्रमण गरे: [[रुसी साम्राज्य|रूसी]], अस्ट्रियाली र [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया]]ले पूर्वबाट फ्रान्समा आक्रमण गरे, जबकि ब्रिटिश, स्पेनी र पोर्चुगिजहरूले पश्चिमबाट फ्रान्समा आक्रमण गरे। गठबन्धन सेनाहरूले मार्च १८१४ को अन्त्यमा पेरिस कब्जा गरे, नेपोलियनलाई अप्रिलमा पद त्याग गर्न बाध्य पारे। उनलाई एल्बा टापुमा निर्वासित गरियो, र बोर्बन्स राजवंशलाई सत्तामा पुनर्स्थापित गरियो। नेपोलियन फेब्रुअरी १८१५ मा निर्वासनबाट भागे र लगभग एक सय दिनको लागि फ्रान्सको नियन्त्रण पुनः प्राप्त गरे, जसले गर्दा फेरी द्वन्द्व सुरु भयो। सहयोगीहरूले सातौं गठबन्धन गठन गरे । नेपोलियना जुन १८१५ मा वाटरलूमा पराजित भए  र उनलाई सेन्ट हेलेना टापुमा निर्वासनमा लगियो, जहाँ उनको छ वर्ष पछि १८२१ मा मृत्यु भयो।<ref name="zamoy">{{Cite book|last=Zamoyski|first=Adam|url=https://books.google.com/books?id=NqVKDwAAQBAJ&pg=PT480|title=Napoleon: A Life|publisher=Basic Books|year=2018|isbn=978-0-465-05593-7|location=London|page=480|access-date=7 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806042616/https://books.google.com/books?id=NqVKDwAAQBAJ&pg=PT480|archive-date=6 August 2020|url-status=live}}</ref> नेपोलियनकालीन युद्धले विश्वव्यापी इतिहासमा गहिरो प्रभाव पारेका थिए। युद्धका आमूल नयाँ तरिकाहरू सुरु भयो, जसमा [[सामूहिक भर्ती]] र [[छापामार युद्ध]]को प्रयोग समावेश थियो। राजनीतिक रूपमा, युद्धले नेपोलियन संहिताद्वारा ल्याइएका नागरिक कानूनमा भएका प्रगति र राष्ट्रवाद र उदारवादको प्रसार मार्फत युरोपलाई धेरै प्रभाव पारेको थियो । स्पेनी अमेरिकामा स्वतन्त्रता आन्दोलनहरू युद्धहरूको प्रत्यक्ष परिणामको रूपमा देखा परे, जसले गर्दा [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]] र [[पोर्तगाली साम्राज्य|पोर्चुगिज साम्राज्य]]हरूको पतन भयो। फ्रान्सको पराजयले बेलायतलाई विश्वको अग्रणी नौसेना र आर्थिक शक्तिको रूपमा उदय भयो। बेलायतले शताब्दीभरि यो हैसियत कायम राख्यो। नेपोलियन युद्धको अन्त्य पछि, भियना कांग्रेसले युरोपको सिमाना पुन: निर्धारण गर्‍यो र महादेशमा सापेक्षिक शान्ति ल्यायो, १८५३ मा [[क्रिमिया|क्रिमियन युद्ध]] नभएसम्म कुनै पनि ठूला महाशक्तिहरूको द्वन्द्व भएन। == फ्रान्स विरुद्ध तेस्रो समूहको गठन == [[Image:Strategic Situation of Europe 1805.jpg|300px|right|thumb|तृतीय गुट युद्ध पहिले १८०५ मा युरोपको रणनीतिक स्थिति]] यूरोपमा अन्य देश माथि नेपोलियनको [[आधिपत्य]] स्थापित गर्ने प्रयासहरूलाई निष्फल गर्नको लागि यूरोपको मुख्य राज्यहरूले १८०५ ई. मा [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]] र फ्रान्स विरुद्ध तृतीय गुट बनाए। यसको नेतृत्व बेलायतले गरेको थियो। यस गुटमा [[इङ्ल्यान्ड]], [[अस्ट्रिया]], [[रुसी साम्राज्य|रूस]], स्विडेन जस्ता देशहरू थिए, जबकि अस्ट्रियाको विरोधी दक्षिणी जर्मन राज्यहरूले यो समूहको विरुद्ध नेपोलियनलाई समर्थन गरे। == फ्रान्स र इङ्ल्यान्डको युद्ध == मे १८०३ मा फ्रान्स र बेलायत बीच परस्पर युद्ध भयो। नेपोलियनले इटालीको पिडमोन्ट राज्यलाई फ्रान्समा सम्मिलित गर्यो। हल्याण्डलाई आफ्नो अधिकारमा लिनको लागि त्यहाँको एण्टवर्प बन्दरगाहमा जल सेनालाई विस्तृत कार्य प्रारम्भ गर्यो। फ्रान्सको यो कार्य बेलायतको हित विपरित थियो। त्यसकारण १८ मे १८०३ मा इङ्ल्यान्डले फ्रान्स विरुद्ध [[युद्धको घोषणा|युद्ध घोषणा]] गर्यो। == ट्रफलगारको युद्ध == २१ अक्टोबर १८०५ मा, फ्रान्स र स्पेनको संयुक्त नौसेना र नेल्सनको नेतृत्वमा ब्रिटिश नौसेना बीच ट्राफलगर नजिकैको समुद्रमा भीषण युद्ध भयो। यसलाई ट्राफलगरको युद्ध भनिन्छ। यद्यपि यस युद्धमा नेल्सन शहीद भए, तर बेलायती नौसेनाले फ्रान्स र स्पेनको संयुक्त नौसेनालाई ट्राफलगरको युद्धमा पराजित गर्यो। फ्रान्सको यो हारसँगै नेपोलियनले समुन्द्रबाट इंग्ल्याण्डमाथि आक्रमण गर्ने डरको अन्त्य भयो । ==फ्रान्स र आस्ट्रियाको युद्ध == [[चित्र:Charles_Thévenin_-_Reddition_de_la_ville_d'Ulm.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|350x350पिक्सेल|उल्म (Ulm) नगर का समर्पण (२० अक्टूबर, १८०५)]] नेपोलियनले मेकको कमाण्डमा अस्ट्रियाली सेनालाई आक्रमण गरे र २० अक्टोबर १८०५ मा उल्मको युद्धमा पराजित गरे। यस [[विजय]] पछि नेपोलियनले भियना कब्जा गरे। अस्ट्रियाका शासक फ्रान्सिस द्वितीय, भियना छोडेर पूर्व गए। == अस्टरलिट्जको युद्ध == नेपोलियनले अक्टोबर १८०५ मा अस्टरलिट्जको युद्धमा रुस र अस्ट्रियाको संयुक्त सेनालाई हराए। यो विजय नेपोलियनको महत्वपूर्ण विजय मध्ये एक थियो। यस हारपछि रुसले आफ्नो सेना फिर्ता लिएको थियो र अस्ट्रियाले २६ डिसेम्बर १८०५ मा नेपोलियनसँग प्रेसबर्ग सन्धिमा हस्ताक्षर गर्यो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[रूसमाथि नेपोलियनको आक्रमण]] == सन्दर्भ == {{reflist}}<references /> [[श्रेणी:फ्रान्स सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त अधिराज्य सम्मिलित युद्धहरू]] cy6aqrqy7audy3pgb28jrs173r9jwyu 0 100433 1361826 1361771 2026-06-14T15:14:33Z Biplab Anand 13653 सुधार गरियो 1361826 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|उत्तर अमेरिकामा अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता}} {{Current sport|sport=फुटबल|event=फिफा विश्वकप|date=जुन २०२६}} {{Infobox international football competition | year = २०२६ | tourney_name = फिफा विश्वकप | other_titles = फिफा विश्वकप २६<br>{{native name|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}<br>{{native name|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 250x250px | alt = Emblem of the 2026 FIFA World Cup, showing numbers "2" (top) and "6" (bottom) overlayed by the World Cup trophy <!--Do not add flags to country parameters as per WP:INFOBOXFLAG.--> | country = क्यानडा | country2 = मेक्सिको | country3 = संयुक्त राज्य अमेरिका | dates = जुन ११ – जुलाई १९ | num_teams = ४८ | confederations = ६ | venues = १६ | cities = १६ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = {{#invoke:Goalscorers|matches|2026 FIFA World Cup}} | goals = {{#invoke:Goalscorers|goals|2026 FIFA World Cup}} | attendance = {{#invoke:Football attendance summation|main|groups=A-L}} | top_scorer = {{#invoke:Goalscorers|topscorer|2026 FIFA World Cup}} | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२]] | nextseason = ''[[२०३० फिफा विश्वकप|सन् २०३०]]'' | updated = {{#invoke:Goalscorers|date|2026 FIFA World Cup|mdy=y}} }} '''२०२६ फिफा विश्वकप''' [[फिफा विश्वकप]]को वर्तमान र २३औँ संस्करण हो, जुन फिफाका सदस्य सङ्घका राष्ट्रिय टोलीहरूद्वारा प्रतिस्पर्धा गरिने चार-चार वर्षमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो प्रतियोगिता सन् २०२६ जुन ११ देखि जुलाई १९ सम्म आयोजना भइरहेको छ। यसलाई संयुक्त रूपमा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]का ११, [[मेक्सिको]]का ३, र [[क्यानडा]]का २ गरी जम्मा १६ सहरहरूमा आयोजना गरिएको छ।<ref>{{cite news |title=फिफा विश्वकप २०२६: २०२६ फिफा विश्वकप अमेरिका, क्यानडा, र मेक्सिकोमा हुने भएको छ। |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |accessdate=१३ जुन २०१८ |publisher=बिबिसी|date=१३ जुन २०१८}}</ref> यो प्रतियोगिता तीन राष्ट्रहरूद्वारा आयोजना गरिएको पहिलो [[फिफा विश्वकप]] हो, र अघिल्लो ३२ टोलीहरूबाट विस्तार गरी ४८ टोलीहरू समावेश गरिएको यो पहिलो प्रतियोगिता हो। संयुक्त २०२६ को बोलकबोलले [[मस्को]]मा भएको ६८औँ फिफा कङ्ग्रेसको अन्तिम मतदानमा [[मोरक्को]]को प्रतिस्पर्धी बोलकबोललाई पराजित गरेको थियो। यो [[२००२ फिफा विश्वकप|सन् २००२]] पछि बहु-राष्ट्रहरूद्वारा संयुक्त रूपमा आयोजना हुन लागेको पहिलो विश्वकप हो। यसअघि सन् १९७० र १९८६ का प्रतियोगिताहरू आयोजना गरिसकेको मेक्सिको, तीन पटक विश्वकप आयोजना वा संयुक्त आयोजना गर्ने पहिलो देश बनिसकेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले यसअघि सन् [[१९९४ फिफा विश्वकप|१९९४]] को फिफा विश्वकप आयोजना गरेको थियो। यसको विपरित, क्यानडाका लागि भने यो प्रतियोगिता आयोजना वा संयुक्त आयोजना गरेको पहिलो पटक हो। [[कतार]]मा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप|सन् २०२२ को विश्वकप]] विशेष रूपमा नोभेम्बर र डिसेम्बरमा आयोजना भएपछि, यो प्रतियोगिता पुनः आफ्नो परम्परागत [[उत्तरी गोलार्ध]]को ग्रीष्मकालीन समय तालिकामा फर्किएको छ। आयोजक राष्ट्रका रूपमा [[क्यानडा]], [[मेक्सिको]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] सबै यस प्रतियोगिताका लागि स्वतः छनोट भएका छन्। [[केप भर्ड]], [[कुरासाओ]], [[जोर्डन]] र [[उज्बेकिस्तान]]]ले विश्वकपमा पहिलो पटक प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। अर्जेन्टिना साविकको विजेता हो, जसले सन् २०२२ मा आफ्नो तेस्रो विश्वकप उपाधि जितेको थियो। प्रतियोगिताको तयारीले विवादहरू निम्त्याएको छ, विशेष गरी संयुक्त राज्य अमेरिकाको अध्यागमन र प्रवेशाज्ञा नीतिहरू जसले छनोट भएका टोलीहरू र तिनीहरूका प्रशंसकहरूलाई असर पारेको छ, अमेरिका र [[इजरायल]]सँगको जारी युद्धका बीच [[इरान]]को सहभागिता, र [[फिफा]]द्वारा प्रयोग गरिएको गतिशील टिकट मूल्य निर्धारणलाई लिएर विवाद भएको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:फिफा विश्वकप प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 261e0y8cmte5vjuclnu4t5gm8j9sdrb 0 102090 1361817 1188310 2026-06-14T13:35:56Z ~2026-34877-83 79343 1361817 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = दमन शमशेर जंग बहादुर राणा | native_name = | native_name_lang = | full name = | image = | imagesize = | caption = |order1 = [[बेलायतको लागि नेपाली राजदुत|संयुक्त अधिराज्यका लागि नेपाली राजदुत]] |term_start1 = {{dts|1954||}} |term_end1 = {{dts|1957||}} |predecessor1 = [[शङ्कर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|शङ्कर शमशेर जबरा]] |successor1 = [[राम प्रसाद मानन्धर]] |order2 = [[चीनको लागि नेपाली राजदुत]] |term_start2 = {{dts|1949|09|27}} |term_end2 = {{dts|1954||}} |predecessor2 = - |successor2 = [[केशर बहादुर कार्की]] | birth_date ={{Birth date |1896|01|01}} | birth_place = [[सिंह दरबार]], [[काठमाडौँ]] | death_date = {{Death date and age| 1958|06|04|1896|01|01}} | death_place = | party = | spouse = | relations = | father = [[मेजर जनरल]] श्री शेर शमशेर जबरा<ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb2.htm</ref> | children = | residence= | alma_mater=[[दरबार हाई स्कुल|दरबार हाइस्कुल]] | profession= कुटनीतिज्ञ <!--Please note that in June 2017, the |religion= parameter was removed from Infobox officeholder as a result of this discussion [https://en.wikipedia.org/wiki/Template_talk:Infobox_officeholder/Archive_21#Religion_in_officeholder_infoboxes].--> | religion= }} '''दमन शमशेर जंग बहादुर राणा एक''' नेपाली कुटनीतिज्ञ हुन् । उनले [[बेलायतको लागि नेपाली राजदुत|बेलायतमा नेपालको तर्फबाट उच्च आयुक्त]], अमेरिकाको लागि नेपाली राजदुत , [[चीनको लागि नेपाली राजदुत]] , नेदरल्यान्ड्सको लागि नेपाली राजदुत भएर नेपालको प्रतिनिधित्व गरेका थिए । उनका पिता शेर शमशेर जबरा [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]का बडाहाकिम थिए । == वृति == * १९२३-२६ र १९३२-१९३४ पुनरावेदन आदलतका न्यायाधीश * १९२६-२९ : बाँके बर्दियाका बडाहाकिम * १९३३ : लेफ्टिनेन्ट जनरलमा बढुवा * १९३४ -१९४७ : ब्रिटिस भारतमा नेपाली वकिल * * १९६० मा [[ल्हासा]]मा नेपाली वकिल == पुस्तक रचना == दमन शमशेर संस्कृत लेखक तथा कवि समेत हुन् । उनले धनशमशेर ज.ब.रा.को नाममा साहित्यिक रचना गर्थे । * तन्त्र -शास्त्र(१९६१) * प्रबुद्धसनातनरहस्यम (१९६३) * “अग्निस्थपनाविधि:” (१९७०), * “विवाहपद्धती: नेपालीभाषाशसहिता” (१९७०), * “मत्र्र्कक्सरा-रहयम” (१९७३), * “Saradiyadurgapujapaddhatih” (1975), * “Mantravidyarahasyam” (1977), * “Nepal: Rule and Misrule” (1978), * “Kamakalarahasya” (1979), * “Kularnava-rahasya” (1989). == सम्मान == * [[त्रिशक्ति पट्ट|त्रिशक्ति पट्ट पहिलो श्रेणी]] (१९३८), * [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोरखा दक्षिण बाहु पहिलो श्रेणी]]( १९५३), * [[नेपाल तारा|नेपाल तारा तेश्रो श्रेणी]](१९४५) * ब्रिलिएन्त स्टार अफ चाइना (१९५६) * 39/45 Star, British War र * India Service (1945) medals, etc. == सन्दर्भ == [[श्रेणी:बेलायतको लागि नेपाली राजदुत]] [[श्रेणी:चीनको लागि नेपाली राजदुत]] [[श्रेणी:भारतको लागि नेपाली राजदुत]] 3zig5c9vjgghdm2o25go1u6uten5zrz 0 105221 1361813 1355878 2026-06-14T12:55:32Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राज्यहरूको सूची */ 1361813 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४२ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो। |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको | |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा | |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४२ मा | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा | |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४२ मा | |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा | |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधिश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] bstnzxi273nrhp0yuqzu8jzr0whtg0v 1361814 1361813 2026-06-14T12:56:54Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राज्यहरूको सूची */ 1361814 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४२ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको | |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा | |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४२ मा | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा | |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४२ मा | |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा | |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधिश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] jisdr6anbd00c16q47w8ysaa4nuh1ai 1361815 1361814 2026-06-14T13:03:55Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राज्यहरूको सूची */ 1361815 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४२ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको | |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा | |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४२ मा | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा | |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४२ मा | |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा | |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म मर्यादाक्रममा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधिश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] iapnz01eiyy5xsxizghcysbx9a3dz7s 1361816 1361815 2026-06-14T13:34:43Z ~2026-34877-83 79343 1361816 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४२ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको | |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा | |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४२ मा | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा | |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४२ मा | |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा | |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म मर्यादाक्रममा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] 7vii2cr0f0lztlfsp1bgq4o5x2zmg7r 1361821 1361816 2026-06-14T14:12:11Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राज्यहरूको सूची */ 1361821 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको | |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा | |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४२ मा | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा | |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा | |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा | |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म मर्यादाक्रममा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] tl059b734nabvljwrfhevw7qe65tl67 1361822 1361821 2026-06-14T14:16:11Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राज्यहरूको सूची */ 1361822 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको | |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा | |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४२ मा | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा | |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा | |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा | |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म मर्यादाक्रममा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] elr4piuioqwn6iyhwjye5njd6lz5eps 1361848 1361822 2026-06-14T16:00:15Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राज्यहरूको सूची */ 1361848 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि सं १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेखमाथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य|डोटि राज्य]]माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी|महाकाली नदि]]सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले भीमसेन थापालाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको | |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा | |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि | |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा | |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा | |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा | |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो। उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म मर्यादाक्रममा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] alxny61tim0k61uumyqw15gag3clmlh 0 105955 1361810 1361806 2026-06-14T12:50:41Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361810 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूलन]] भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि निज पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा प्रतिवादी दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। १९४२ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी [[वंशराज पाँडे]] [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। १८४२ मा पाल्पा र नेपालबीच सन्धि भएपछि नेपालको शक्ति बढ्यो। ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चक्र कुमार मल्ल (??) * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] k6zxjmn2bymipimde4809nacmhalcit 1361811 1361810 2026-06-14T12:51:54Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361811 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूलन]] भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। १९४२ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी [[वंशराज पाँडे]] [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। १८४२ मा पाल्पा र नेपालबीच सन्धि भएपछि नेपालको शक्ति बढ्यो। ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चक्र कुमार मल्ल (??) * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] fyc4k5s5zzmringncnhyesnarn8ospw 1361812 1361811 2026-06-14T12:52:38Z Bishaldev100 28807 /* रजौटा राजा */ 1361812 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूलन]] भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। १९४२ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी [[वंशराज पाँडे]] [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। १८४२ मा पाल्पा र नेपालबीच सन्धि भएपछि नेपालको शक्ति बढ्यो। ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चन्द्रबहादुर मल्ल * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] nnzei1dxcx7iusqget48mrbr3br87tk 1361819 1361812 2026-06-14T14:10:27Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1361819 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूलन]] भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। आनंपृम बम पछि चन्द्र बम, दिलिप बम हुदै चौथो पुस्तामा नाग बमदेखि मात्र मल्ल लेख्न थालिएको थियो। युवराज छँदा नागराजले [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का [[सुल्तान]] सिकन्दर खान लोदी (लोदीको शासनकाल विसं १५४६-१५७४)को दरवारमा उनले देखाएको पहलमानीबाट प्रभावित भै सम्मान स्वरूप 'मल्ल' पदवी पाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=मल्ल |first=शरणबिक्रम |date=2025-07-28 |title=लुँखेली मल्लको संक्षिप्त इतिहास |url=https://nepalpatranews.com/posts/8873 |access-date=2026-06-14 |website=nepalpatranews |language=en-US}}</ref> त्यसबेला देखि नाग बमले आफ्नो नाम पछाडि मल्ल राख्न शुरु गरेका थिए। नाग बम मल्ल पछि सबै राजाले मल्ल लेख्न थालेको पाइन्छ। नाग बमको पर्वते राज्य विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका रहेको थियो । कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी [[वंशराज पाँडे]] [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। १८४२ मा पाल्पा र नेपालबीच सन्धि भएपछि नेपालको शक्ति बढ्यो। १९४२ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चन्द्रबहादुर मल्ल * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] pinylgp1igva53xnuubstdrk56yz6ku 1361820 1361819 2026-06-14T14:11:13Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1361820 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूलन]] भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। आनंपृम बम पछि चन्द्र बम, दिलिप बम हुदै चौथो पुस्तामा नाग बमदेखि मात्र मल्ल लेख्न थालिएको थियो। युवराज छँदा नागराजले [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का [[सुल्तान]] सिकन्दर खान लोदी (लोदीको शासनकाल विसं १५४६-१५७४)को दरवारमा उनले देखाएको पहलमानीबाट प्रभावित भै सम्मान स्वरूप 'मल्ल' पदवी पाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=मल्ल |first=शरणबिक्रम |date=2025-07-28 |title=लुँखेली मल्लको संक्षिप्त इतिहास |url=https://nepalpatranews.com/posts/8873 |access-date=2026-06-14 |website=nepalpatranews |language=en-US}}</ref> त्यसबेला देखि नाग बमले आफ्नो नाम पछाडि मल्ल राख्न शुरु गरेका थिए। नाग बम मल्ल पछि सबै राजाले मल्ल लेख्न थालेको पाइन्छ। नाग बमको पर्वते राज्य विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका रहेको थियो । कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी [[वंशराज पाँडे]] [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। १८४२ मा पाल्पा र नेपालबीच सन्धि भएपछि नेपालको शक्ति बढ्यो। १९४३ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चन्द्रबहादुर मल्ल * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] brlnje9jp6qyf6dym9mk6xrc1orexyd 1361823 1361820 2026-06-14T14:24:07Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1361823 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूलन]] भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। १९४२ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी [[वंशराज पाँडे]] [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। १८४२ मा पाल्पा र नेपालबीच सन्धि भएपछि नेपालको शक्ति बढ्यो। ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चन्द्रबहादुर मल्ल * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] nnzei1dxcx7iusqget48mrbr3br87tk 1361824 1361823 2026-06-14T14:25:24Z Bishaldev100 28807 [[Special:Contributions/Bishaldev100|Bishaldev100]] ([[User talk:Bishaldev100|वार्ता]])द्वारा [[Special:Diff/1361823|1361823]] संशोधनलाई खारेज गरियो 1361824 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = पर्वत राज्य |conventional_long_name = १६००० पर्वत राज्य |common_name = पर्वत राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४३६ |event_end = इ.सं. १९२९ पश्चात राजा परिचित नगरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९२९ |event_post = |date_post = |p1 = ताकम राज्य |flag_p1 = Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan.svg |p2 = पुला राज्य |flag_p2 = |p3 = ज्यामरूककोट राज्य |flag_p3 = |p4 = राँखु राज्य |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = [[बेनी नगरपालिका|बेनी]]<br>[[धोरल थाना]]<br> [[ताकम]] (पछिल्लो) |common_languages = [[नेपाली]] र [[मगर भाषा]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ. सं. १४३६ – इ. सं. १७८६)</small> * रजौटा<br><small>(इ. सं. १७८६ – इ.सं. १९२९)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = आनम्म (आनन्दबम/वर्मा) (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४३६ - ?? |leader2 = चन्द्रम (चन्द्रबम) (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = डिबम/डिम्बबम (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = कीर्ति बम मल्ल |year_leader4 = ?? |leader5 = पृथ्वी बहादुर मल्ल (अन्तिम) |year_leader5 = - इ.सं.१९२९ |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''पर्वत राज्य''' वा '''१६००० पर्वत राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा पर्बते मल्ल [[ठकुरी]]हरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा आनन्द बम/वर्मा (स्थानीय लेखोटमा '''आनम्म''') थिए जो [[सल्यान राज्य]]का तेस्रो राजा थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । राजा डिबम/डिम्ब बमले वि.सं. १५४५ मा तक्मेली मगरहरूको सहयोगमा थापा क्षत्रीहरूको [[ताकम राज्य]] यस राज्यमा गाभेका थिए । इ.स. १७८६ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९२९ सम्म मात्र राजा बनाइयो । वि.सं. २०१७ मा सबै [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूलन]] भयो । [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा १८४३ आश्विन १३ मा पर्वतमा नेपालको अधिकार भयो। बागलुङको लडाइँमा केवल ४५ गोर्खाली र २ सय जति पर्वते सैनिक [[वीरगति]] भएपछि कीर्तिबम मल्ल भागे र रियासत छोडिदिए। कम्याण्डर ईनचीफ जनरल [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर ज.ब.रा.]]बाट १९६९।२।१० मा पठाएको रूक्का दस्तखतको खाममा भनेकोमा पर्वतका राजा पृथ्वीबहादुर बम मल्लकै भनी संबोधन गरेको देखिन्छ । त्यस खाममा मुलुकी अड्डाको छाप लागेको पाइन्छ ।<ref>{{Cite web |date=२०४१/१२/०९ |title=निर्णय नं. २१९७ - पर्वते रजौटा कायम |url=https://nkp.gov.np/full_detail/5731 |access-date=2026-06-12 |website=नेपाल कानून पत्रिका}}</ref> चन्द्रबहादुर पछि निजका जेठा छोरा पृथ्वीबहादुर बम मल्ल र त्यसपछि पृथ्वीबहादुरको जेठा छोरा दुर्गाबहादुर बम मल्ल पर्वतका राजा भए। वि.सं. २०१७ मा सबै रजौटा उन्मूलन भयो । ==इतिहास == बि.सं १४९३ मा आनंपृम बमले यो राज्यको स्थापना गरेका थिए। आनंपृम बम पछि चन्द्र बम, दिलिप बम हुदै चौथो पुस्तामा नाग बमदेखि मात्र मल्ल लेख्न थालिएको थियो। युवराज छँदा नागराजले [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का [[सुल्तान]] सिकन्दर खान लोदी (लोदीको शासनकाल विसं १५४६-१५७४)को दरवारमा उनले देखाएको पहलमानीबाट प्रभावित भै सम्मान स्वरूप 'मल्ल' पदवी पाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=मल्ल |first=शरणबिक्रम |date=2025-07-28 |title=लुँखेली मल्लको संक्षिप्त इतिहास |url=https://nepalpatranews.com/posts/8873 |access-date=2026-06-14 |website=nepalpatranews |language=en-US}}</ref> त्यसबेला देखि नाग बमले आफ्नो नाम पछाडि मल्ल राख्न शुरु गरेका थिए। नाग बम मल्ल पछि सबै राजाले मल्ल लेख्न थालेको पाइन्छ। नाग बमको पर्वते राज्य विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका रहेको थियो । कीर्तिबम मल्ल एक बहादुर र चतुर राजा थिए। उनले गोरखालाई पटक पटक हराएका थिए। बि.सं. १८२८ मा गोरखाले चौबिसे राज्यहरू लगभग जितिसकेको अवस्थामा पर्वतले नै स्थिति उल्टाएर गोरखालाई पराजित गरेको थियो। गोर्खालीसँग हारेर भागेका ढोर, पैयु लगायत राज्यका राजाहरूलाई पर्वतले नै शरण दिएको थियो। नेपालसँग आश्रित सन्धि गरिसकेकका भीरकोट, सतहुँ, गह्रौँ, रिसिङ र घिरिङ आदि क्षेत्रका योद्धाहरूलाई आफ्नो पक्षमा ल्याए। बि.सं. १८२८ पौष ५ मा कीर्तिबम मल्लले नेपाली सेनामाथि आक्रमण गरे। त्यो लडाइँमा काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] लागायत ५०० नेपाली [[वीरगति|काटिए]]। काजी [[वंशराज पाँडे]] [[युद्ध बन्दी|युद्धबन्दी]] भए। त्यस लडाइँमा बचेका सिपाहीले ढोर राज्यमा शरण लिए। पर्वतले ढोरमा पनि आक्रमण गरिदिएको हुनाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। नेपालीहरू भीरकोट, गह्रौं, पैयूँ र रिसिङ छोड्नुपर्‍यो। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। १८४२ मा पाल्पा र नेपालबीच सन्धि भएपछि नेपालको शक्ति बढ्यो। १९४३ मा यो राज्य नेपालमा विलय भयो। ==राजाहरू== पर्वत राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा डिबम/डिम्ब बम/ डिम्ब राय (??); फ्रान्सिस बुचानन ह्यामिल्टनले डिम्ब भनी लेखेका थिए * राजा नागबममल्ल ( - ??); सन् १४७४ मा दिल्लीका बादशाहको अगाडि मल्ल (पहलमान) युद्घमा दिल्लीका पहलमानलाई जितेका थिए र [[मल्ल]] उपाधि पाएका थिए * राजा पार्वती नारायण मल्ल ( ?? - ) * शाह मल्ल * घनश्याम मल्ल * मलेबम मल्ल (१७४३ देखि १७८९) * राजा कीर्ति बम मल्ल ( ??- १८४२); उनको पालामा पर्वत राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा ===रजौटा राजा=== * राजा विजय बहादुर मल्ल (?? ) * राजा चन्द्रबहादुर मल्ल * राजा पृथ्वी बहादुर मल्ल (?? - १९२९) * राजा दुर्गाबहादुर बम मल्ल ==अर्थतन्त्र == धुरीकरबाट १४००० र उद्योगकर बाट १६००० वार्षिक आम्दानी हुन्थ्यो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२५९|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> ==अन्य उल्लेखनीय व्यक्तिहरू== * [[मेजर जनरल]] [[प्रदिप प्रताप बम मल्ल]], नेपाली सेनाका रथी, अन्तिम पर्वत राजाको भतिजा ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/parbat.html पर्वत राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] brlnje9jp6qyf6dym9mk6xrc1orexyd 0 105956 1361807 1355821 2026-06-14T12:41:45Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361807 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = सल्यान राज्य |conventional_long_name = |common_name = सल्यान राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४१८ |event_end = इ.सं. १९६१ मा रजौटा उन्मूलन गरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९६१ |event_post = |date_post = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = |common_languages = [[नेपाली]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ.सं. १४१८ – इ.सं. १८०९)</small> * रजौटा<br><small>(इ.सं. १८०९ – इ.सं. १९६१)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = जगत्रबम (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४१८ - ?? |leader2 = दोरैजैथुबम (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = आनम्म (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = रणभीम शाह |year_leader4 = ?? |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''सल्यान राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा [[बम (थर)|बम]] [[ठकुरी]]बाट आएका शाहहरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा जगत्रबम थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । इ.स. १८०९ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९६१ सम्म [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूल]]न नहुन्जेल रह्यो । सल्यान राज्यको स्थापना मलैबम्मले बि.सं १४७५ <ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=११७|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref>ले गरेका थिए। कुनै स्रोतमा १५५५ उल्लेख गरिएको छ।<ref name="सुवेदी2">{{cite book|title=रापती अञ्चलको इतिहास|author=टेकनाथ गौतम|page=४९|date=२०५०|publisher=दाङ|isbn=|url=}}</ref> राजा श्रीकृष्ण शाहको समयमा सल्यानले नेपाल सँग आश्रित सन्धि गरी सर्वाङ्ग माफी राज्यको रुप लियो। सल्यानी राजालाई केही प्रशासनिक तथा न्यायिक अधिकार थियो। श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभीम शाहको विवाह पृथ्वीका छोरी बिलासकुमारीसँग भएकाले उनी [[पृथ्वीनारायण शाह]]का सम्धी थिए। १८५० मा श्रीकृष्ण शाहले राजपाट त्यागी राजगद्दीमा छोरालाई बसाले। सल्यान र काठमाडौंबीचको राम्रो सम्बन्ध रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि बिग्रन सुरु भयो। १८६६ मा भीमसेन थापाले सल्यान राज्यको स्वतन्त्रता हरण भयो र रणभीम शाहलाई पदच्युत गरियो। बिलासकुमारी र उनका कान्छा छोरालाई काठमाडौँ ल्याई नजरबन्दमा राखियो। पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई दाइजो दिएको बिर्तासमेत खोसियो। रणभीम शाहका जेठा छोरा नवावको दरबारमा गई शरण लिई ज्यान जोगाए। भीमसेन थापाको पतनपछि १८९४ मा सल्यान राज्यको रजौटा थमौती भयो। तेजबहादुर शाहले सल्यानी राजाको उपाधि पाए। ==राजाहरू== सल्यान राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा जगत्रबम (इ. सं. १४१८ - ??) * राजा दोरैजैथुबम (??) * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा रणभीम शाह ( - ??); उनको पालामा सल्यान राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा * राजा तेज बहादुर शाह ( ?? - ) * राजा शम्शेर बहादुर शाह ( ?? - ) * राजा गेहेन्द्र बहादुर शाह (?? ) * राजा गोपेन्द्र बहादुर शाह (?? - २००३) ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/salyan.html सल्यान राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] tmwoekqh55m3lyfeb6s50m8dw4njaof 1361808 1361807 2026-06-14T12:45:17Z Bishaldev100 28807 /* */ 1361808 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = सल्यान राज्य |conventional_long_name = |common_name = सल्यान राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४१८ |event_end = इ.सं. १९६१ मा रजौटा उन्मूलन गरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९६१ |event_post = |date_post = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = |common_languages = [[नेपाली]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ.सं. १४१८ – इ.सं. १८०९)</small> * रजौटा<br><small>(इ.सं. १८०९ – इ.सं. १९६१)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = जगत्रबम (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४१८ - ?? |leader2 = दोरैजैथुबम (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = आनम्म (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = रणभीम शाह |year_leader4 = ?? |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''सल्यान राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा [[बम (थर)|बम]] [[ठकुरी]]बाट आएका शाहहरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा जगत्रबम थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । इ.स. १८०९ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९६१ सम्म [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूल]]न नहुन्जेल रह्यो । सल्यान राज्यको स्थापना मलैबम्मले बि.सं १४७५ <ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=११७|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref>ले गरेका थिए। कुनै स्रोतमा १५५५ उल्लेख गरिएको छ।<ref name="सुवेदी2">{{cite book|title=रापती अञ्चलको इतिहास|author=टेकनाथ गौतम|page=४९|date=२०५०|publisher=दाङ|isbn=|url=}}</ref> राजा श्रीकृष्ण शाहको समयमा सल्यानले नेपाल सँग आश्रित सन्धि गरी सर्वाङ्ग माफी राज्यको रुप लियो। सल्यानी राजालाई केही प्रशासनिक तथा न्यायिक अधिकार थियो। श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभीम शाहको विवाह पृथ्वीका छोरी बिलासकुमारीसँग भएकाले उनी [[पृथ्वीनारायण शाह]]का सम्धी थिए। १८५० मा श्रीकृष्ण शाहले राजपाट त्यागी राजगद्दीमा छोरालाई बसाले। सल्यान र काठमाडौंबीचको राम्रो सम्बन्ध रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि बिग्रन सुरु भयो। १८६६ मा भीमसेन थापाले सल्यान राज्यको स्वतन्त्रता हरण भयो र रणभीम शाहलाई पदच्युत गरियो। बिलासकुमारी र उनका कान्छा छोरालाई काठमाडौँ ल्याई नजरबन्दमा राखियो। पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई दाइजो दिएको बिर्तासमेत खोसियो। रणभीम शाहका जेठा छोरा नवावको दरबारमा गई शरण लिई ज्यान जोगाए। भीमसेन थापाको पतनपछि १८९४ मा सल्यान राज्यको रजौटा थमौती भयो। तेजबहादुर शाहले सल्यानी राजाको उपाधि पाए।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}</ref> ==राजाहरू== सल्यान राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * राजा जगत्रबम (इ. सं. १४१८ - ??) * राजा दोरैजैथुबम (??) * राजा आनम्म (आनन्द बम/वर्मा) (१४३६ - ??) * राजा चन्द्रम (चन्द्र बम/वर्मा) * राजा रणभीम शाह ( - ??); उनको पालामा सल्यान राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा * राजा तेज बहादुर शाह ( ?? - ) * राजा शम्शेर बहादुर शाह ( ?? - ) * राजा गेहेन्द्र बहादुर शाह (?? ) * राजा गोपेन्द्र बहादुर शाह (?? - २००३) ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/salyan.html सल्यान राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] p58ou0hsc0ggrxapivy725ovi5ic6rx 1361809 1361808 2026-06-14T12:49:53Z Bishaldev100 28807 /* राजाहरू */ 1361809 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name = सल्यान राज्य |conventional_long_name = |common_name = सल्यान राज्य |status = राजतन्त्र |era = |event_start = |date_start = |year_start = इ.सं. १४१८ |event_end = इ.सं. १९६१ मा रजौटा उन्मूलन गरिएको |date_end = |year_end = इ.सं. १९६१ |event_post = |date_post = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |s1 = |s2 = |s3 = |s4 = |s5 = |s6 = |s7 = |s8 = |s9 = |flag_s1 = |flag_s2 = |flag_s3 = |flag_s4 = |flag_s5 = |flag_s6 = |flag_s7 = |flag_s8 = |flag_s9 = |image_flag = |flag_alt = |flag_caption = |image_coat = |symbol_type = |coat_alt = |image_map = |image_map_alt = |image_map_caption = |national_motto = |national_anthem = |capital = |common_languages = [[नेपाली]] |government_type = {{plainlist| * स्वतन्त्र [[राजतन्त्र]]<br><small>(इ.सं. १४१८ – इ.सं. १८०९)</small> * रजौटा<br><small>(इ.सं. १८०९ – इ.सं. १९६१)</small>}} |title_leader = [[राजा]] |leader1 = जगत्रबम (प्रथम) |year_leader1 = इ. सं. १४१८ - ?? |leader2 = दोरैजैथुबम (दोस्रो) |year_leader2 = ?? - ?? |leader3 = आनम्म (तेस्रो) |year_leader3 = ?? |leader4 = रणभीम शाह |year_leader4 = ?? |title_deputy = |deputy1 = |year_deputy1 = |deputy2 = |year_deputy2 = |legislature = |house1 = |type_house1 = |stat_year1 = |religion = {{plainlist| * [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] * [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]]}} |stat_pop1 = |stat_area1 = |stat_year2 = |stat_pop2 = |stat_area2 = |stat_year4 = |stat_pop4 = |stat_area4 = |currency = |footnotes = |today = {{NEP}} |demonym=|area_km2=|area_rank=|GDP_PPP=|GDP_PPP_year=|HDI=|HDI_year=}} '''सल्यान राज्य''' एक ऐतिहासिक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो । यस राज्यमा [[बम (थर)|बम]] [[ठकुरी]]बाट आएका शाहहरूले राज्य गरेको थिए । यस राज्यको पूर्वज राजा जगत्रबम थिए । उनी खाँडाचक्रका राजा [[मलेबम]] (मलायवर्मा)का वंशज थिए । इ.स. १८०९ मा [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभिएपछि इ.सं. १९६१ सम्म [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|रजौटा उन्मूल]]न नहुन्जेल रह्यो । सल्यान राज्यको स्थापना मलैबम्मले बि.सं १४७५ <ref name="सुवेदी">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=११७|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref>ले गरेका थिए। कुनै स्रोतमा १५५५ उल्लेख गरिएको छ।<ref name="सुवेदी2">{{cite book|title=रापती अञ्चलको इतिहास|author=टेकनाथ गौतम|page=४९|date=२०५०|publisher=दाङ|isbn=|url=}}</ref> राजा श्रीकृष्ण शाहको समयमा सल्यानले नेपाल सँग आश्रित सन्धि गरी सर्वाङ्ग माफी राज्यको रुप लियो। सल्यानी राजालाई केही प्रशासनिक तथा न्यायिक अधिकार थियो। श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभीम शाहको विवाह पृथ्वीका छोरी बिलासकुमारीसँग भएकाले उनी [[पृथ्वीनारायण शाह]]का सम्धी थिए। १८५० मा श्रीकृष्ण शाहले राजपाट त्यागी राजगद्दीमा छोरालाई बसाले। सल्यान र काठमाडौंबीचको राम्रो सम्बन्ध रणबहादुर शाहको हत्या भएपछि बिग्रन सुरु भयो। १८६६ मा भीमसेन थापाले सल्यान राज्यको स्वतन्त्रता हरण भयो र रणभीम शाहलाई पदच्युत गरियो। बिलासकुमारी र उनका कान्छा छोरालाई काठमाडौँ ल्याई नजरबन्दमा राखियो। पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई दाइजो दिएको बिर्तासमेत खोसियो। रणभीम शाहका जेठा छोरा नवावको दरबारमा गई शरण लिई ज्यान जोगाए। भीमसेन थापाको पतनपछि १८९४ मा सल्यान राज्यको रजौटा थमौती भयो। तेजबहादुर शाहले सल्यानी राजाको उपाधि पाए।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}</ref> ==राजाहरू== सल्यान राज्यका राजाहरूको सूची (ईश्वी सन् मा) : * मलैवम्म * सुर्तान * मामुराज * सूर्जुराज * सुमेरराज * सिँगाराज * काला सुल्तान * कनक शाह * संहार शाह * तिलक शाह * प्रताप शाह * तुला शाह * पृथ्वीपति शाह * मान्धाता शाह * सङ्ग्राम शाह * श्रीकृष्ण शाह- नेपालसँग आश्रित सन्धि १८४२ * राजा रणभीम शाह ( - ??); उनको पालामा सल्यान राज्य [[नेपाल अधिराज्य]]मा गाभियो; स्वतन्त्र राज्यका अन्तिम राजा * राजा तेज बहादुर शाह ( ?? - ) * राजा शम्शेर बहादुर शाह ( ?? - ) * राजा गेहेन्द्र बहादुर शाह (?? ) * राजा गोपेन्द्र बहादुर शाह (?? - २००३) ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य लिंक== * [http://members.iinet.net.au/~royalty/states/nepal/salyan.html सल्यान राज्य] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] 8b3b77haf4e0fu5ocf2niulc58hfrd6 0 122819 1361854 1321091 2026-06-15T03:00:33Z Bishaldev100 28807 1361854 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match |title=नुरेम्बर्गको लडाइँ |date=२००६ जुन २५ |previous= |weather=बदली <br />{{convert|26|°C|°F}}<ref>{{cite web|title=History for Nurnberg, Germany |url=http://www.wunderground.com/history/airport/EDDN/2006/6/25/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|publisher=wunderground.com|date=25 June 2006|accessdate=12 December 2016}}</ref>|attendance=41,000<ref name="bbcmatch">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991538.stm|title=Portugal 1–0 Holland|work=[[BBC Sport]]|accessdate=19 June 2010|date=25 June 2006}}</ref> |referee=[[Valentin Ivanov (footballer, born 1961)|Valentin Ivanov]] ([[Russian Football Union|Russia]]) |man_of_the_match1a=[[Maniche]]<ref name="bbcmatch"/> |city=[[नुरेम्बर्ग]], [[जर्मनी]] |stadium= फ्रान्केनस्ट्याडियन |details= |image=[[File:Frankenstadion 1.JPG |200px]]|team2score=0 |team2association={{flagicon|NED|size=30px}} |team2=[[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]] |team1association={{flagicon|POR|size=30px}} |team1score=1 |team1=[[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] |event=[[2006 FIFA World Cup]] |caption=फ्रान्केनस्ट्याडियन रङ्गशाला |next= }} '''नुरेम्बर्गको लडाइँ''' ( {{Lang-pt|Batalha de Nuremberga}} , {{Lang-nl|Slag van Neurenberg}}; '''नुरेम्बर्गको नरसंहार''' भन्ने नामले पनि चिनिन्छ) २५ जुन २००६ मा [[२००६ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपको]] अन्तिम १६ को न्युरेम्बरबर्गको फ्रान्केनस्ट्याडियनमा [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्सको]] बीच भएको [[फुटबल खेल|फुटबल]] खेल हो।<ref>{{Cite web|url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,423521,00.html|title=Portugal Defeats Holland at the Battle of Nuremberg|date=26 June 2006|website=[[Der Spiegel]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> यो खेलमा [[रुस|रूसी]] रेफ्री भ्यालेन्टीन इभानोभले [[फिफा विश्वकप|फिफा वर्ल्ड कपको]] किर्तिमानी चार रातो कार्ड र १६ पहेंलो कार्ड दिएका दिएका थिए, जुन कुनै पनि [[फिफा]] मान्यता प्राप्त अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा देखाइएका कार्डको लागि नयाँ रेकर्ड कायम थियो। <ref name="abc">{{Cite web|url=http://www.abc.net.au/sport/columns/200607/s1681791.htm|title=Fair play takes a dive|date=8 July 2006|website=[[ABC Sport]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> ==पृष्ठभुमि == [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]]को [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] मा आयोजित [[यूइएफए यूरो २००४|यूईएफए यूरो २००४]] मा सेमीफाइनलमा भेट भएको थियो। त्यस खेलमा आयोजक पोर्चुगलले २-१ ले जितेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|title=Maniche has final say against Oranje|date=1 July 2004|website=UEFA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111125619/http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|archivedate=11 November 2017|accessdate=27 June 2018}}</ref> तर उनीहरू बीच समान दुश्मनी देखाइएको थिएन। खेलाडीहरू। त्यस खेलमा सहभागी कुल पाँच डच र एघार पुर्तगाली खेलाडीहरू न्युरेम्बरबर्गको मैदानमा पनि थिए। == खेल == === पहिलो हाफ === दोस्रो मिनेटमा मार्क भ्यान बोमेललाई पहेंलो कार्ड दिइयो, र गोल हुनु अघि डच डिफेन्डर खालिद बोउलाउउजलाई पनि फाउलमा पहेंलो कार्ड दिइयो, उनले [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो|क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]लाई घाइते फल गरेका थिए र पोर्चुगिज स्टार विंगर हाफ टाइम अगाडी नै सब्टिच्युट हुन पर्‍यो। रोनाल्डोले आँखा भरी आँसुमा मैदान छाडे, र बोलाउरोजको ट्याकललाई " घाइते तुल्याउने मनसायले जानीजानी खराब नियत" भनेर वर्णन गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.breakingnews.ie/sport/soccer/ronaldo-cries-foul-265008.html|title=Ronaldo cries foul|date=26 June 2006|website=[[breakingnews.ie]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> त्यतिन्जेल, १९ मिनेट पछी मनिचेलाई भ्यान बोम्मेलमाथि फल गरेकोमा कार्ड दिइयो। गोलको केही बेरपछि पोर्चुगलका रक्षात्मक मिडफिल्डर कोस्टिन्हाले डच अनुभवी फिलिप कोकु माथि ट्याकल गरेकाले पहेँलो कार्ड पाए। त्यसपछि उनलाई ह्यान्डबलको लागि दोस्रो पहेँलो कार्ड देखाइएपछि हाफ टाइम भन्दा पहिले मैदान छोड्नु पर्यो। === दोस्रो भाग === ५० औं मिनेटमा पेटिटलाई पहेंलो कार्ड दिइयो। मार्क भान बोमेल संग टचलाइन झगडामा फिगोले उसलाई हेडबुट गरेपछी [[जियोभानी भान ब्रोन्कहर्स्ट]] र [[लुइस फिगो]] दुवैले पहेँलो कार्ड पाएका थिए।<ref name="guardian" /> <ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/figo-escapes-ban-6097105.html|title=Figo escapes ban|last=Ziegler|first=Martyn|work=The Independent|access-date=28 February 2018}}</ref> पोर्चुगलका प्रशिक्षक लुइज फेलिप स्कोलारीले विवादास्पद रूपमा यो हेडबटलाई स्वीकृति दिए र म्याच पछि "[[यशू ख्रिष्ट|येशू ख्रीष्ट]] अर्को गाला थाप्न सक्छन् तर लुइस फिगो येशू ख्रीष्ट होइन।" भन्दै बचाउ गरे। <ref name="guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/jun/26/worldcup2006.match3|title=Holland exit in acrimony as four see red|last=Walker|first=Michael|date=26 June 2006|work=The Guardian|access-date=26 April 2010}}</ref> खलिद बुलाहरूझले फिगोलाई फाउल गरेपछी दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर उनले ६३औं मिनेटमा मैदान छाडे। अन एक Melee sparked जो फिगो, पछि दोस्रो सावधानी संग 63rd मिनेट बन्द पठाइएको थियो स्पर्श-लाइन Boulahrouz (सामना गर्ने मुछिएको, Simão ), André Ooijer र पोर्चुगिज पीठ, चौथो आधिकारिक को हस्तक्षेप necessitating मार्को रोड्रिग्वेज । पोर्चुगलका प्लेमेकर डेकोले डच डिफेन्डर जोन हेइटिङ्ग लाई खराब फाउल गरे र पहेंलो कार्ड पाए; एक खेलाडीको उपचार भइरहेको बेलामा खेल सुचारु गर्न नेदरल्याण्ड्सले बल फिर्ता दिएन, यस प्रकार फुटबलको एक अलिखित नियम तोडिएको थियो। अर्को झगडामा, [[वेस्ली स्नेइडर]] ले पेटिट लाई भुइँमा धकेले र उनलाई कार्ड दिइयो। नेदरल्याण्ड्सका राफेल भान डेर वार्टले पहेँलो कार्ड पाएका थिए, स्पष्टतः असहमतिको लागी। त्यस पछि, पोर्चुगलका गोलकिपर रिकार्डो (सम्भवतः समय खेर फालेकोमा) र लेफ्ट ब्याक नुनो भ्यालेन्टे (खराब फाउलको लागी) लाई सजाय दिइयो। फ्री किक दिएपछि पुनः सुरुमा ढिलाइ गरेकोमा डेकोले ७८ औं मिनेटमा दोस्रो कार्ड पाए र मैदान छाडे। ८८ औं मिनेटमा सिमियोले गोल गर्ने प्रयासमा उनको खुट्टाले नेदरल्याण्डका गोलकिपर [[इड्वीन भेन डर सार|इड्वीन भेन डर सर]]लाई लागेपछि इड्वीन भेन डर सर क्रोधित बने, यद्यपि रेफ्रीले कुनै अनुशासनात्मक कारबाही नगर्ने निर्णय गरे। इन्जुरी समयमा, टैगोमाथि फाउल गरेको मा भान ब्रोंकहर्स्ट दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर मैदानबाट निस्किए। <ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410052/report.html|title=Match Report|date=25 June 2006|website=[[FIFA]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> टेलिभिजन फुटेजमा खेलको दौरान एक दृश्य देखाइएको थियो जसमा बुलाहरूझ, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट रातो कार्ड पाएर मैदान बाट निकालिएपछी सँगै बसिरहेका थिए, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट एक आपसमा छलफल गरिरहेका थिए, दुबै स्पेनिश क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोनामा]] सहपाठी थिए। कमेन्टेटर ग्यारी ब्लूमले दृश्यलाई "खराब केटाको अड्डा" उल्लेख गरे। == पछी == {{External media|float=right|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=cFDoPRSnefE Battle of Nuremberg], YouTube video by FIFA}}म्याच पछि, [[फिफा]] अध्यक्ष [[सेप ब्लाटर]]ले रेफ्री इभानोभको आलोचना गरे, उनले इभानोभले रेफ्रीको कमजोर भूमिकाको लागि आफैले आफैलाई पहेंलो कार्ड दिनु पर्थ्यो भन्ने कुरा सुझाव दिए। <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/5116414.stm|title=Blatter criticises referee Ivanov|date=26 June 2006|work=[[BBC Sport]]|access-date=26 June 2006}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.eurosport.com/football/worldcup/2006/blatter-blast-for-ivanov_sto914102/story.shtml|title=Blatter blast for Ivanov|date=25 June 2006|work=[[Eurosport]]|access-date=14 June 2021}}</ref> ब्लाटरले पछि यी शब्दहरू प्रति खेद व्यक्त गरे र आधिकारिक रुपमा माफी माग्ने वाचा गरे। <ref>{{Cite news|url=http://news.oneindia.in/2006/07/04/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-1152018514.html|title=Blatter regrets criticism of referee Ivanov|date=4 July 2006|work=OneIndia News|access-date=26 December 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408083304/https://www.mykhel.com/football/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-019624.html |date=8 April 2022 }}</ref> फिफाले इभानोभले प्रतियोगितामा थप खेलमा रेफ्री नगर्ने घोषणा गर्यो। <ref>{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html|title=Under-fire refs get World Cup boot|date=29 June 2006|website=CNN|accessdate=14 June 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230812224713/http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html |date=12 August 2023 }}</ref> इवानोभका पिता भ्यालेन्टाइन इभानोभले आफ्नो छोराको बचाउ गर्दै "खेलाडीहरू प्रति कडा हुनु फिफाको माग थियो " बताए। <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2006/jun/27/worldcup2006.football|title=Red cards and recriminations: have refs gone too far this time?|last=Culf|first=Andrew|date=27 June 2006|work=The Guardian|access-date=14 June 2021}}</ref> क्वार्टरफाइनलमा पोर्चुगलको सामना [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|इंग्ल्याण्ड]]संग भयो, त्यो खेलमा पोर्चुगलको डेको र कोस्टिन्हा निलम्बित थिए। पोर्चुगल सेमिफाइनलमा पुग्न सफल भयो। जे होस्, उनीहरु दुई खेलाडी नेदरल्याण्ड्स बिरूद्ध सहित पहेँलो कार्ड जम्मा भएको कारण त्यो खेल को लागी निलम्बित थिए। == खेल विवरण == {| width="92%" |{{फुटबल जर्सी|pattern_la=_Brazil_home_2006|pattern_b=_porh06|pattern_ra=_Brazil_home_2006|pattern_so=_greentop|leftarm=900020|body=900020|rightarm=900020|shorts=900020|socks=900020|title=Portugal}} | {{फुटबल जर्सी|pattern_la=|pattern_b=_nether06a|pattern_ra=|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=0047AB|socks=FFFFFF|title=Netherlands}} |} * [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप अनुशासनात्मक कीर्तिमान]] * बर्न को युद्ध * बोर्डो को युद्ध * Bramall लेन को युद्ध * बुफे को युद्ध, उर्फ ओल्ड ट्राफोर्ड II को युद्ध * Highbury को युद्ध * ओल्ड ट्राफोर्ड को युद्ध * सान्टियागो को युद्ध * फिफा विश्वकप रेकर्ड को सूची * २०० F फिफा विश्वकप विवाद को सूची#पोर्चुगल बनाम। नेदरल्याण्ड (१ound राउन्ड) ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:२००६ फिफा विश्वकप]] 2tiv6fg8m7lrpvr8vzkasirlbn2tnma 1361859 1361854 2026-06-15T03:18:09Z Bishaldev100 28807 /* खेल विवरण */ 1361859 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match |title=नुरेम्बर्गको लडाइँ |date=२००६ जुन २५ |previous= |weather=बदली <br />{{convert|26|°C|°F}}<ref>{{cite web|title=History for Nurnberg, Germany |url=http://www.wunderground.com/history/airport/EDDN/2006/6/25/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|publisher=wunderground.com|date=25 June 2006|accessdate=12 December 2016}}</ref>|attendance=41,000<ref name="bbcmatch">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991538.stm|title=Portugal 1–0 Holland|work=[[BBC Sport]]|accessdate=19 June 2010|date=25 June 2006}}</ref> |referee=[[Valentin Ivanov (footballer, born 1961)|Valentin Ivanov]] ([[Russian Football Union|Russia]]) |man_of_the_match1a=[[Maniche]]<ref name="bbcmatch"/> |city=[[नुरेम्बर्ग]], [[जर्मनी]] |stadium= फ्रान्केनस्ट्याडियन |details= |image=[[File:Frankenstadion 1.JPG |200px]]|team2score=0 |team2association={{flagicon|NED|size=30px}} |team2=[[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]] |team1association={{flagicon|POR|size=30px}} |team1score=1 |team1=[[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] |event=[[2006 FIFA World Cup]] |caption=फ्रान्केनस्ट्याडियन रङ्गशाला |next= }} '''नुरेम्बर्गको लडाइँ''' ( {{Lang-pt|Batalha de Nuremberga}} , {{Lang-nl|Slag van Neurenberg}}; '''नुरेम्बर्गको नरसंहार''' भन्ने नामले पनि चिनिन्छ) २५ जुन २००६ मा [[२००६ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपको]] अन्तिम १६ को न्युरेम्बरबर्गको फ्रान्केनस्ट्याडियनमा [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्सको]] बीच भएको [[फुटबल खेल|फुटबल]] खेल हो।<ref>{{Cite web|url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,423521,00.html|title=Portugal Defeats Holland at the Battle of Nuremberg|date=26 June 2006|website=[[Der Spiegel]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> यो खेलमा [[रुस|रूसी]] रेफ्री भ्यालेन्टीन इभानोभले [[फिफा विश्वकप|फिफा वर्ल्ड कपको]] किर्तिमानी चार रातो कार्ड र १६ पहेंलो कार्ड दिएका दिएका थिए, जुन कुनै पनि [[फिफा]] मान्यता प्राप्त अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा देखाइएका कार्डको लागि नयाँ रेकर्ड कायम थियो। <ref name="abc">{{Cite web|url=http://www.abc.net.au/sport/columns/200607/s1681791.htm|title=Fair play takes a dive|date=8 July 2006|website=[[ABC Sport]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> ==पृष्ठभुमि == [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]]को [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] मा आयोजित [[यूइएफए यूरो २००४|यूईएफए यूरो २००४]] मा सेमीफाइनलमा भेट भएको थियो। त्यस खेलमा आयोजक पोर्चुगलले २-१ ले जितेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|title=Maniche has final say against Oranje|date=1 July 2004|website=UEFA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111125619/http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|archivedate=11 November 2017|accessdate=27 June 2018}}</ref> तर उनीहरू बीच समान दुश्मनी देखाइएको थिएन। खेलाडीहरू। त्यस खेलमा सहभागी कुल पाँच डच र एघार पुर्तगाली खेलाडीहरू न्युरेम्बरबर्गको मैदानमा पनि थिए। == खेल == === पहिलो हाफ === दोस्रो मिनेटमा मार्क भ्यान बोमेललाई पहेंलो कार्ड दिइयो, र गोल हुनु अघि डच डिफेन्डर खालिद बोउलाउउजलाई पनि फाउलमा पहेंलो कार्ड दिइयो, उनले [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो|क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]लाई घाइते फल गरेका थिए र पोर्चुगिज स्टार विंगर हाफ टाइम अगाडी नै सब्टिच्युट हुन पर्‍यो। रोनाल्डोले आँखा भरी आँसुमा मैदान छाडे, र बोलाउरोजको ट्याकललाई " घाइते तुल्याउने मनसायले जानीजानी खराब नियत" भनेर वर्णन गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.breakingnews.ie/sport/soccer/ronaldo-cries-foul-265008.html|title=Ronaldo cries foul|date=26 June 2006|website=[[breakingnews.ie]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> त्यतिन्जेल, १९ मिनेट पछी मनिचेलाई भ्यान बोम्मेलमाथि फल गरेकोमा कार्ड दिइयो। गोलको केही बेरपछि पोर्चुगलका रक्षात्मक मिडफिल्डर कोस्टिन्हाले डच अनुभवी फिलिप कोकु माथि ट्याकल गरेकाले पहेँलो कार्ड पाए। त्यसपछि उनलाई ह्यान्डबलको लागि दोस्रो पहेँलो कार्ड देखाइएपछि हाफ टाइम भन्दा पहिले मैदान छोड्नु पर्यो। === दोस्रो भाग === ५० औं मिनेटमा पेटिटलाई पहेंलो कार्ड दिइयो। मार्क भान बोमेल संग टचलाइन झगडामा फिगोले उसलाई हेडबुट गरेपछी [[जियोभानी भान ब्रोन्कहर्स्ट]] र [[लुइस फिगो]] दुवैले पहेँलो कार्ड पाएका थिए।<ref name="guardian" /> <ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/figo-escapes-ban-6097105.html|title=Figo escapes ban|last=Ziegler|first=Martyn|work=The Independent|access-date=28 February 2018}}</ref> पोर्चुगलका प्रशिक्षक लुइज फेलिप स्कोलारीले विवादास्पद रूपमा यो हेडबटलाई स्वीकृति दिए र म्याच पछि "[[यशू ख्रिष्ट|येशू ख्रीष्ट]] अर्को गाला थाप्न सक्छन् तर लुइस फिगो येशू ख्रीष्ट होइन।" भन्दै बचाउ गरे। <ref name="guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/jun/26/worldcup2006.match3|title=Holland exit in acrimony as four see red|last=Walker|first=Michael|date=26 June 2006|work=The Guardian|access-date=26 April 2010}}</ref> खलिद बुलाहरूझले फिगोलाई फाउल गरेपछी दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर उनले ६३औं मिनेटमा मैदान छाडे। अन एक Melee sparked जो फिगो, पछि दोस्रो सावधानी संग 63rd मिनेट बन्द पठाइएको थियो स्पर्श-लाइन Boulahrouz (सामना गर्ने मुछिएको, Simão ), André Ooijer र पोर्चुगिज पीठ, चौथो आधिकारिक को हस्तक्षेप necessitating मार्को रोड्रिग्वेज । पोर्चुगलका प्लेमेकर डेकोले डच डिफेन्डर जोन हेइटिङ्ग लाई खराब फाउल गरे र पहेंलो कार्ड पाए; एक खेलाडीको उपचार भइरहेको बेलामा खेल सुचारु गर्न नेदरल्याण्ड्सले बल फिर्ता दिएन, यस प्रकार फुटबलको एक अलिखित नियम तोडिएको थियो। अर्को झगडामा, [[वेस्ली स्नेइडर]] ले पेटिट लाई भुइँमा धकेले र उनलाई कार्ड दिइयो। नेदरल्याण्ड्सका राफेल भान डेर वार्टले पहेँलो कार्ड पाएका थिए, स्पष्टतः असहमतिको लागी। त्यस पछि, पोर्चुगलका गोलकिपर रिकार्डो (सम्भवतः समय खेर फालेकोमा) र लेफ्ट ब्याक नुनो भ्यालेन्टे (खराब फाउलको लागी) लाई सजाय दिइयो। फ्री किक दिएपछि पुनः सुरुमा ढिलाइ गरेकोमा डेकोले ७८ औं मिनेटमा दोस्रो कार्ड पाए र मैदान छाडे। ८८ औं मिनेटमा सिमियोले गोल गर्ने प्रयासमा उनको खुट्टाले नेदरल्याण्डका गोलकिपर [[इड्वीन भेन डर सार|इड्वीन भेन डर सर]]लाई लागेपछि इड्वीन भेन डर सर क्रोधित बने, यद्यपि रेफ्रीले कुनै अनुशासनात्मक कारबाही नगर्ने निर्णय गरे। इन्जुरी समयमा, टैगोमाथि फाउल गरेको मा भान ब्रोंकहर्स्ट दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर मैदानबाट निस्किए। <ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410052/report.html|title=Match Report|date=25 June 2006|website=[[FIFA]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> टेलिभिजन फुटेजमा खेलको दौरान एक दृश्य देखाइएको थियो जसमा बुलाहरूझ, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट रातो कार्ड पाएर मैदान बाट निकालिएपछी सँगै बसिरहेका थिए, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट एक आपसमा छलफल गरिरहेका थिए, दुबै स्पेनिश क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोनामा]] सहपाठी थिए। कमेन्टेटर ग्यारी ब्लूमले दृश्यलाई "खराब केटाको अड्डा" उल्लेख गरे। == पछी == {{External media|float=right|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=cFDoPRSnefE Battle of Nuremberg], YouTube video by FIFA}}म्याच पछि, [[फिफा]] अध्यक्ष [[सेप ब्लाटर]]ले रेफ्री इभानोभको आलोचना गरे, उनले इभानोभले रेफ्रीको कमजोर भूमिकाको लागि आफैले आफैलाई पहेंलो कार्ड दिनु पर्थ्यो भन्ने कुरा सुझाव दिए। <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/5116414.stm|title=Blatter criticises referee Ivanov|date=26 June 2006|work=[[BBC Sport]]|access-date=26 June 2006}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.eurosport.com/football/worldcup/2006/blatter-blast-for-ivanov_sto914102/story.shtml|title=Blatter blast for Ivanov|date=25 June 2006|work=[[Eurosport]]|access-date=14 June 2021}}</ref> ब्लाटरले पछि यी शब्दहरू प्रति खेद व्यक्त गरे र आधिकारिक रुपमा माफी माग्ने वाचा गरे। <ref>{{Cite news|url=http://news.oneindia.in/2006/07/04/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-1152018514.html|title=Blatter regrets criticism of referee Ivanov|date=4 July 2006|work=OneIndia News|access-date=26 December 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408083304/https://www.mykhel.com/football/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-019624.html |date=8 April 2022 }}</ref> फिफाले इभानोभले प्रतियोगितामा थप खेलमा रेफ्री नगर्ने घोषणा गर्यो। <ref>{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html|title=Under-fire refs get World Cup boot|date=29 June 2006|website=CNN|accessdate=14 June 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230812224713/http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html |date=12 August 2023 }}</ref> इवानोभका पिता भ्यालेन्टाइन इभानोभले आफ्नो छोराको बचाउ गर्दै "खेलाडीहरू प्रति कडा हुनु फिफाको माग थियो " बताए। <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2006/jun/27/worldcup2006.football|title=Red cards and recriminations: have refs gone too far this time?|last=Culf|first=Andrew|date=27 June 2006|work=The Guardian|access-date=14 June 2021}}</ref> क्वार्टरफाइनलमा पोर्चुगलको सामना [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|इंग्ल्याण्ड]]संग भयो, त्यो खेलमा पोर्चुगलको डेको र कोस्टिन्हा निलम्बित थिए। पोर्चुगल सेमिफाइनलमा पुग्न सफल भयो। जे होस्, उनीहरु दुई खेलाडी नेदरल्याण्ड्स बिरूद्ध सहित पहेँलो कार्ड जम्मा भएको कारण त्यो खेल को लागी निलम्बित थिए। == खेल विवरण == {| width="92%" |{{फुटबल जर्सी|pattern_la=_Brazil_home_2006|pattern_b=_porh06|pattern_ra=_Brazil_home_2006|pattern_so=_greentop|leftarm=900020|body=900020|rightarm=900020|shorts=900020|socks=900020|title=Portugal}} | {{फुटबल जर्सी|pattern_la=|pattern_b=_nether06a|pattern_ra=|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=0047AB|socks=FFFFFF|title=Netherlands}} |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप अनुशासनात्मक कीर्तिमान]] * [[बर्नको युद्ध]] * [[बोर्डोको युद्ध] * [[ओल्ड ट्राफोर्डको युद्ध]] * [[सान्टियागो को युद्ध]] * [[फिफा विश्वकप रेकर्डको सूची] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:२००६ फिफा विश्वकप]] beo4jhkrvocagzm4yel9qm9rlp3sdz9 1361861 1361859 2026-06-15T03:18:34Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1361861 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match |title=नुरेम्बर्गको लडाइँ |date=२००६ जुन २५ |previous= |weather=बदली <br />{{convert|26|°C|°F}}<ref>{{cite web|title=History for Nurnberg, Germany |url=http://www.wunderground.com/history/airport/EDDN/2006/6/25/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|publisher=wunderground.com|date=25 June 2006|accessdate=12 December 2016}}</ref>|attendance=41,000<ref name="bbcmatch">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991538.stm|title=Portugal 1–0 Holland|work=[[BBC Sport]]|accessdate=19 June 2010|date=25 June 2006}}</ref> |referee=[[Valentin Ivanov (footballer, born 1961)|Valentin Ivanov]] ([[Russian Football Union|Russia]]) |man_of_the_match1a=[[Maniche]]<ref name="bbcmatch"/> |city=[[नुरेम्बर्ग]], [[जर्मनी]] |stadium= फ्रान्केनस्ट्याडियन |details= |image=[[File:Frankenstadion 1.JPG |200px]]|team2score=0 |team2association={{flagicon|NED|size=30px}} |team2=[[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]] |team1association={{flagicon|POR|size=30px}} |team1score=1 |team1=[[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] |event=[[2006 FIFA World Cup]] |caption=फ्रान्केनस्ट्याडियन रङ्गशाला |next= }} '''नुरेम्बर्गको लडाइँ''' ( {{Lang-pt|Batalha de Nuremberga}} , {{Lang-nl|Slag van Neurenberg}}; '''नुरेम्बर्गको नरसंहार''' भन्ने नामले पनि चिनिन्छ) २५ जुन २००६ मा [[२००६ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपको]] अन्तिम १६ को न्युरेम्बरबर्गको फ्रान्केनस्ट्याडियनमा [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्सको]] बीच भएको [[फुटबल खेल|फुटबल]] खेल हो।<ref>{{Cite web|url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,423521,00.html|title=Portugal Defeats Holland at the Battle of Nuremberg|date=26 June 2006|website=[[Der Spiegel]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> यो खेलमा [[रुस|रूसी]] रेफ्री भ्यालेन्टीन इभानोभले [[फिफा विश्वकप|फिफा वर्ल्ड कपको]] किर्तिमानी चार रातो कार्ड र १६ पहेंलो कार्ड दिएका दिएका थिए, जुन कुनै पनि [[फिफा]] मान्यता प्राप्त अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा देखाइएका कार्डको लागि नयाँ रेकर्ड कायम थियो। <ref name="abc">{{Cite web|url=http://www.abc.net.au/sport/columns/200607/s1681791.htm|title=Fair play takes a dive|date=8 July 2006|website=[[ABC Sport]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> ==पृष्ठभुमि == [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]]को [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] मा आयोजित [[यूइएफए यूरो २००४|यूईएफए यूरो २००४]] मा सेमीफाइनलमा भेट भएको थियो। त्यस खेलमा आयोजक पोर्चुगलले २-१ ले जितेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|title=Maniche has final say against Oranje|date=1 July 2004|website=UEFA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111125619/http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|archivedate=11 November 2017|accessdate=27 June 2018}}</ref> तर उनीहरू बीच समान दुश्मनी देखाइएको थिएन। खेलाडीहरू। त्यस खेलमा सहभागी कुल पाँच डच र एघार पुर्तगाली खेलाडीहरू न्युरेम्बरबर्गको मैदानमा पनि थिए। == खेल == === पहिलो हाफ === दोस्रो मिनेटमा मार्क भ्यान बोमेललाई पहेंलो कार्ड दिइयो, र गोल हुनु अघि डच डिफेन्डर खालिद बोउलाउउजलाई पनि फाउलमा पहेंलो कार्ड दिइयो, उनले [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो|क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]लाई घाइते फल गरेका थिए र पोर्चुगिज स्टार विंगर हाफ टाइम अगाडी नै सब्टिच्युट हुन पर्‍यो। रोनाल्डोले आँखा भरी आँसुमा मैदान छाडे, र बोलाउरोजको ट्याकललाई " घाइते तुल्याउने मनसायले जानीजानी खराब नियत" भनेर वर्णन गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.breakingnews.ie/sport/soccer/ronaldo-cries-foul-265008.html|title=Ronaldo cries foul|date=26 June 2006|website=[[breakingnews.ie]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> त्यतिन्जेल, १९ मिनेट पछी मनिचेलाई भ्यान बोम्मेलमाथि फल गरेकोमा कार्ड दिइयो। गोलको केही बेरपछि पोर्चुगलका रक्षात्मक मिडफिल्डर कोस्टिन्हाले डच अनुभवी फिलिप कोकु माथि ट्याकल गरेकाले पहेँलो कार्ड पाए। त्यसपछि उनलाई ह्यान्डबलको लागि दोस्रो पहेँलो कार्ड देखाइएपछि हाफ टाइम भन्दा पहिले मैदान छोड्नु पर्यो। === दोस्रो भाग === ५० औं मिनेटमा पेटिटलाई पहेंलो कार्ड दिइयो। मार्क भान बोमेल संग टचलाइन झगडामा फिगोले उसलाई हेडबुट गरेपछी [[जियोभानी भान ब्रोन्कहर्स्ट]] र [[लुइस फिगो]] दुवैले पहेँलो कार्ड पाएका थिए।<ref name="guardian" /> <ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/figo-escapes-ban-6097105.html|title=Figo escapes ban|last=Ziegler|first=Martyn|work=The Independent|access-date=28 February 2018}}</ref> पोर्चुगलका प्रशिक्षक लुइज फेलिप स्कोलारीले विवादास्पद रूपमा यो हेडबटलाई स्वीकृति दिए र म्याच पछि "[[यशू ख्रिष्ट|येशू ख्रीष्ट]] अर्को गाला थाप्न सक्छन् तर लुइस फिगो येशू ख्रीष्ट होइन।" भन्दै बचाउ गरे। <ref name="guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/jun/26/worldcup2006.match3|title=Holland exit in acrimony as four see red|last=Walker|first=Michael|date=26 June 2006|work=The Guardian|access-date=26 April 2010}}</ref> खलिद बुलाहरूझले फिगोलाई फाउल गरेपछी दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर उनले ६३औं मिनेटमा मैदान छाडे। अन एक Melee sparked जो फिगो, पछि दोस्रो सावधानी संग 63rd मिनेट बन्द पठाइएको थियो स्पर्श-लाइन Boulahrouz (सामना गर्ने मुछिएको, Simão ), André Ooijer र पोर्चुगिज पीठ, चौथो आधिकारिक को हस्तक्षेप necessitating मार्को रोड्रिग्वेज । पोर्चुगलका प्लेमेकर डेकोले डच डिफेन्डर जोन हेइटिङ्ग लाई खराब फाउल गरे र पहेंलो कार्ड पाए; एक खेलाडीको उपचार भइरहेको बेलामा खेल सुचारु गर्न नेदरल्याण्ड्सले बल फिर्ता दिएन, यस प्रकार फुटबलको एक अलिखित नियम तोडिएको थियो। अर्को झगडामा, [[वेस्ली स्नेइडर]] ले पेटिट लाई भुइँमा धकेले र उनलाई कार्ड दिइयो। नेदरल्याण्ड्सका राफेल भान डेर वार्टले पहेँलो कार्ड पाएका थिए, स्पष्टतः असहमतिको लागी। त्यस पछि, पोर्चुगलका गोलकिपर रिकार्डो (सम्भवतः समय खेर फालेकोमा) र लेफ्ट ब्याक नुनो भ्यालेन्टे (खराब फाउलको लागी) लाई सजाय दिइयो। फ्री किक दिएपछि पुनः सुरुमा ढिलाइ गरेकोमा डेकोले ७८ औं मिनेटमा दोस्रो कार्ड पाए र मैदान छाडे। ८८ औं मिनेटमा सिमियोले गोल गर्ने प्रयासमा उनको खुट्टाले नेदरल्याण्डका गोलकिपर [[इड्वीन भेन डर सार|इड्वीन भेन डर सर]]लाई लागेपछि इड्वीन भेन डर सर क्रोधित बने, यद्यपि रेफ्रीले कुनै अनुशासनात्मक कारबाही नगर्ने निर्णय गरे। इन्जुरी समयमा, टैगोमाथि फाउल गरेको मा भान ब्रोंकहर्स्ट दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर मैदानबाट निस्किए। <ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410052/report.html|title=Match Report|date=25 June 2006|website=[[FIFA]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> टेलिभिजन फुटेजमा खेलको दौरान एक दृश्य देखाइएको थियो जसमा बुलाहरूझ, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट रातो कार्ड पाएर मैदान बाट निकालिएपछी सँगै बसिरहेका थिए, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट एक आपसमा छलफल गरिरहेका थिए, दुबै स्पेनिश क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोनामा]] सहपाठी थिए। कमेन्टेटर ग्यारी ब्लूमले दृश्यलाई "खराब केटाको अड्डा" उल्लेख गरे। == पछी == {{External media|float=right|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=cFDoPRSnefE Battle of Nuremberg], YouTube video by FIFA}}म्याच पछि, [[फिफा]] अध्यक्ष [[सेप ब्लाटर]]ले रेफ्री इभानोभको आलोचना गरे, उनले इभानोभले रेफ्रीको कमजोर भूमिकाको लागि आफैले आफैलाई पहेंलो कार्ड दिनु पर्थ्यो भन्ने कुरा सुझाव दिए। <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/5116414.stm|title=Blatter criticises referee Ivanov|date=26 June 2006|work=[[BBC Sport]]|access-date=26 June 2006}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.eurosport.com/football/worldcup/2006/blatter-blast-for-ivanov_sto914102/story.shtml|title=Blatter blast for Ivanov|date=25 June 2006|work=[[Eurosport]]|access-date=14 June 2021}}</ref> ब्लाटरले पछि यी शब्दहरू प्रति खेद व्यक्त गरे र आधिकारिक रुपमा माफी माग्ने वाचा गरे। <ref>{{Cite news|url=http://news.oneindia.in/2006/07/04/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-1152018514.html|title=Blatter regrets criticism of referee Ivanov|date=4 July 2006|work=OneIndia News|access-date=26 December 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408083304/https://www.mykhel.com/football/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-019624.html |date=8 April 2022 }}</ref> फिफाले इभानोभले प्रतियोगितामा थप खेलमा रेफ्री नगर्ने घोषणा गर्यो। <ref>{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html|title=Under-fire refs get World Cup boot|date=29 June 2006|website=CNN|accessdate=14 June 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230812224713/http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html |date=12 August 2023 }}</ref> इवानोभका पिता भ्यालेन्टाइन इभानोभले आफ्नो छोराको बचाउ गर्दै "खेलाडीहरू प्रति कडा हुनु फिफाको माग थियो " बताए। <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2006/jun/27/worldcup2006.football|title=Red cards and recriminations: have refs gone too far this time?|last=Culf|first=Andrew|date=27 June 2006|work=The Guardian|access-date=14 June 2021}}</ref> क्वार्टरफाइनलमा पोर्चुगलको सामना [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|इंग्ल्याण्ड]]संग भयो, त्यो खेलमा पोर्चुगलको डेको र कोस्टिन्हा निलम्बित थिए। पोर्चुगल सेमिफाइनलमा पुग्न सफल भयो। जे होस्, उनीहरु दुई खेलाडी नेदरल्याण्ड्स बिरूद्ध सहित पहेँलो कार्ड जम्मा भएको कारण त्यो खेल को लागी निलम्बित थिए। == खेल विवरण == {| width="92%" |{{फुटबल जर्सी|pattern_la=_Brazil_home_2006|pattern_b=_porh06|pattern_ra=_Brazil_home_2006|pattern_so=_greentop|leftarm=900020|body=900020|rightarm=900020|shorts=900020|socks=900020|title=Portugal}} | {{फुटबल जर्सी|pattern_la=|pattern_b=_nether06a|pattern_ra=|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=0047AB|socks=FFFFFF|title=Netherlands}} |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप अनुशासनात्मक कीर्तिमान]] * [[बर्नको युद्ध]] * [[बोर्डोको युद्ध]] * [[ओल्ड ट्राफोर्डको युद्ध]] * [[सान्टियागो को युद्ध]] * [[फिफा विश्वकप रेकर्डको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:२००६ फिफा विश्वकप]] ada3fque1nymm3yu1q2ookemsbjpyhq 1361936 1361861 2026-06-15T10:54:42Z Bishaldev100 28807 /* पृष्ठभुमि */ 1361936 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match |title=नुरेम्बर्गको लडाइँ |date=२००६ जुन २५ |previous= |weather=बदली <br />{{convert|26|°C|°F}}<ref>{{cite web|title=History for Nurnberg, Germany |url=http://www.wunderground.com/history/airport/EDDN/2006/6/25/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|publisher=wunderground.com|date=25 June 2006|accessdate=12 December 2016}}</ref>|attendance=41,000<ref name="bbcmatch">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991538.stm|title=Portugal 1–0 Holland|work=[[BBC Sport]]|accessdate=19 June 2010|date=25 June 2006}}</ref> |referee=[[Valentin Ivanov (footballer, born 1961)|Valentin Ivanov]] ([[Russian Football Union|Russia]]) |man_of_the_match1a=[[Maniche]]<ref name="bbcmatch"/> |city=[[नुरेम्बर्ग]], [[जर्मनी]] |stadium= फ्रान्केनस्ट्याडियन |details= |image=[[File:Frankenstadion 1.JPG |200px]]|team2score=0 |team2association={{flagicon|NED|size=30px}} |team2=[[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]] |team1association={{flagicon|POR|size=30px}} |team1score=1 |team1=[[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] |event=[[2006 FIFA World Cup]] |caption=फ्रान्केनस्ट्याडियन रङ्गशाला |next= }} '''नुरेम्बर्गको लडाइँ''' ( {{Lang-pt|Batalha de Nuremberga}} , {{Lang-nl|Slag van Neurenberg}}; '''नुरेम्बर्गको नरसंहार''' भन्ने नामले पनि चिनिन्छ) २५ जुन २००६ मा [[२००६ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपको]] अन्तिम १६ को न्युरेम्बरबर्गको फ्रान्केनस्ट्याडियनमा [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्सको]] बीच भएको [[फुटबल खेल|फुटबल]] खेल हो।<ref>{{Cite web|url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,423521,00.html|title=Portugal Defeats Holland at the Battle of Nuremberg|date=26 June 2006|website=[[Der Spiegel]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> यो खेलमा [[रुस|रूसी]] रेफ्री भ्यालेन्टीन इभानोभले [[फिफा विश्वकप|फिफा वर्ल्ड कपको]] किर्तिमानी चार रातो कार्ड र १६ पहेंलो कार्ड दिएका दिएका थिए, जुन कुनै पनि [[फिफा]] मान्यता प्राप्त अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा देखाइएका कार्डको लागि नयाँ रेकर्ड कायम थियो। <ref name="abc">{{Cite web|url=http://www.abc.net.au/sport/columns/200607/s1681791.htm|title=Fair play takes a dive|date=8 July 2006|website=[[ABC Sport]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> ==पृष्ठभुमि == [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]]को [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] मा आयोजित [[यूइएफए यूरो २००४|यूईएफए यूरो २००४]] मा सेमीफाइनलमा भेट भएको थियो। त्यस खेलमा आयोजक पोर्चुगलले २-१ ले जितेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|title=Maniche has final say against Oranje|date=1 July 2004|website=UEFA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111125619/http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|archivedate=11 November 2017|accessdate=27 June 2018}}</ref> तर उनीहरू बीच समान दुश्मनी देखाइएको थिएन। त्यस खेलमा सहभागी कुल पाँच डच र एघार पुर्तगाली खेलाडीहरू न्युरेम्बरबर्गको मैदानमा पनि थिए। == खेल == === पहिलो हाफ === दोस्रो मिनेटमा मार्क भ्यान बोमेललाई पहेंलो कार्ड दिइयो, र गोल हुनु अघि डच डिफेन्डर खालिद बोउलाउउजलाई पनि फाउलमा पहेंलो कार्ड दिइयो, उनले [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो|क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]लाई घाइते फल गरेका थिए र पोर्चुगिज स्टार विंगर हाफ टाइम अगाडी नै सब्टिच्युट हुन पर्‍यो। रोनाल्डोले आँखा भरी आँसुमा मैदान छाडे, र बोलाउरोजको ट्याकललाई " घाइते तुल्याउने मनसायले जानीजानी खराब नियत" भनेर वर्णन गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.breakingnews.ie/sport/soccer/ronaldo-cries-foul-265008.html|title=Ronaldo cries foul|date=26 June 2006|website=[[breakingnews.ie]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> त्यतिन्जेल, १९ मिनेट पछी मनिचेलाई भ्यान बोम्मेलमाथि फल गरेकोमा कार्ड दिइयो। गोलको केही बेरपछि पोर्चुगलका रक्षात्मक मिडफिल्डर कोस्टिन्हाले डच अनुभवी फिलिप कोकु माथि ट्याकल गरेकाले पहेँलो कार्ड पाए। त्यसपछि उनलाई ह्यान्डबलको लागि दोस्रो पहेँलो कार्ड देखाइएपछि हाफ टाइम भन्दा पहिले मैदान छोड्नु पर्यो। === दोस्रो भाग === ५० औं मिनेटमा पेटिटलाई पहेंलो कार्ड दिइयो। मार्क भान बोमेल संग टचलाइन झगडामा फिगोले उसलाई हेडबुट गरेपछी [[जियोभानी भान ब्रोन्कहर्स्ट]] र [[लुइस फिगो]] दुवैले पहेँलो कार्ड पाएका थिए।<ref name="guardian" /> <ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/figo-escapes-ban-6097105.html|title=Figo escapes ban|last=Ziegler|first=Martyn|work=The Independent|access-date=28 February 2018}}</ref> पोर्चुगलका प्रशिक्षक लुइज फेलिप स्कोलारीले विवादास्पद रूपमा यो हेडबटलाई स्वीकृति दिए र म्याच पछि "[[यशू ख्रिष्ट|येशू ख्रीष्ट]] अर्को गाला थाप्न सक्छन् तर लुइस फिगो येशू ख्रीष्ट होइन।" भन्दै बचाउ गरे। <ref name="guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/jun/26/worldcup2006.match3|title=Holland exit in acrimony as four see red|last=Walker|first=Michael|date=26 June 2006|work=The Guardian|access-date=26 April 2010}}</ref> खलिद बुलाहरूझले फिगोलाई फाउल गरेपछी दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर उनले ६३औं मिनेटमा मैदान छाडे। अन एक Melee sparked जो फिगो, पछि दोस्रो सावधानी संग 63rd मिनेट बन्द पठाइएको थियो स्पर्श-लाइन Boulahrouz (सामना गर्ने मुछिएको, Simão ), André Ooijer र पोर्चुगिज पीठ, चौथो आधिकारिक को हस्तक्षेप necessitating मार्को रोड्रिग्वेज । पोर्चुगलका प्लेमेकर डेकोले डच डिफेन्डर जोन हेइटिङ्ग लाई खराब फाउल गरे र पहेंलो कार्ड पाए; एक खेलाडीको उपचार भइरहेको बेलामा खेल सुचारु गर्न नेदरल्याण्ड्सले बल फिर्ता दिएन, यस प्रकार फुटबलको एक अलिखित नियम तोडिएको थियो। अर्को झगडामा, [[वेस्ली स्नेइडर]] ले पेटिट लाई भुइँमा धकेले र उनलाई कार्ड दिइयो। नेदरल्याण्ड्सका राफेल भान डेर वार्टले पहेँलो कार्ड पाएका थिए, स्पष्टतः असहमतिको लागी। त्यस पछि, पोर्चुगलका गोलकिपर रिकार्डो (सम्भवतः समय खेर फालेकोमा) र लेफ्ट ब्याक नुनो भ्यालेन्टे (खराब फाउलको लागी) लाई सजाय दिइयो। फ्री किक दिएपछि पुनः सुरुमा ढिलाइ गरेकोमा डेकोले ७८ औं मिनेटमा दोस्रो कार्ड पाए र मैदान छाडे। ८८ औं मिनेटमा सिमियोले गोल गर्ने प्रयासमा उनको खुट्टाले नेदरल्याण्डका गोलकिपर [[इड्वीन भेन डर सार|इड्वीन भेन डर सर]]लाई लागेपछि इड्वीन भेन डर सर क्रोधित बने, यद्यपि रेफ्रीले कुनै अनुशासनात्मक कारबाही नगर्ने निर्णय गरे। इन्जुरी समयमा, टैगोमाथि फाउल गरेको मा भान ब्रोंकहर्स्ट दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर मैदानबाट निस्किए। <ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410052/report.html|title=Match Report|date=25 June 2006|website=[[FIFA]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> टेलिभिजन फुटेजमा खेलको दौरान एक दृश्य देखाइएको थियो जसमा बुलाहरूझ, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट रातो कार्ड पाएर मैदान बाट निकालिएपछी सँगै बसिरहेका थिए, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट एक आपसमा छलफल गरिरहेका थिए, दुबै स्पेनिश क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोनामा]] सहपाठी थिए। कमेन्टेटर ग्यारी ब्लूमले दृश्यलाई "खराब केटाको अड्डा" उल्लेख गरे। == पछी == {{External media|float=right|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=cFDoPRSnefE Battle of Nuremberg], YouTube video by FIFA}}म्याच पछि, [[फिफा]] अध्यक्ष [[सेप ब्लाटर]]ले रेफ्री इभानोभको आलोचना गरे, उनले इभानोभले रेफ्रीको कमजोर भूमिकाको लागि आफैले आफैलाई पहेंलो कार्ड दिनु पर्थ्यो भन्ने कुरा सुझाव दिए। <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/5116414.stm|title=Blatter criticises referee Ivanov|date=26 June 2006|work=[[BBC Sport]]|access-date=26 June 2006}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.eurosport.com/football/worldcup/2006/blatter-blast-for-ivanov_sto914102/story.shtml|title=Blatter blast for Ivanov|date=25 June 2006|work=[[Eurosport]]|access-date=14 June 2021}}</ref> ब्लाटरले पछि यी शब्दहरू प्रति खेद व्यक्त गरे र आधिकारिक रुपमा माफी माग्ने वाचा गरे। <ref>{{Cite news|url=http://news.oneindia.in/2006/07/04/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-1152018514.html|title=Blatter regrets criticism of referee Ivanov|date=4 July 2006|work=OneIndia News|access-date=26 December 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408083304/https://www.mykhel.com/football/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-019624.html |date=8 April 2022 }}</ref> फिफाले इभानोभले प्रतियोगितामा थप खेलमा रेफ्री नगर्ने घोषणा गर्यो। <ref>{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html|title=Under-fire refs get World Cup boot|date=29 June 2006|website=CNN|accessdate=14 June 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230812224713/http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html |date=12 August 2023 }}</ref> इवानोभका पिता भ्यालेन्टाइन इभानोभले आफ्नो छोराको बचाउ गर्दै "खेलाडीहरू प्रति कडा हुनु फिफाको माग थियो " बताए। <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2006/jun/27/worldcup2006.football|title=Red cards and recriminations: have refs gone too far this time?|last=Culf|first=Andrew|date=27 June 2006|work=The Guardian|access-date=14 June 2021}}</ref> क्वार्टरफाइनलमा पोर्चुगलको सामना [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|इंग्ल्याण्ड]]संग भयो, त्यो खेलमा पोर्चुगलको डेको र कोस्टिन्हा निलम्बित थिए। पोर्चुगल सेमिफाइनलमा पुग्न सफल भयो। जे होस्, उनीहरु दुई खेलाडी नेदरल्याण्ड्स बिरूद्ध सहित पहेँलो कार्ड जम्मा भएको कारण त्यो खेल को लागी निलम्बित थिए। == खेल विवरण == {| width="92%" |{{फुटबल जर्सी|pattern_la=_Brazil_home_2006|pattern_b=_porh06|pattern_ra=_Brazil_home_2006|pattern_so=_greentop|leftarm=900020|body=900020|rightarm=900020|shorts=900020|socks=900020|title=Portugal}} | {{फुटबल जर्सी|pattern_la=|pattern_b=_nether06a|pattern_ra=|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=0047AB|socks=FFFFFF|title=Netherlands}} |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप अनुशासनात्मक कीर्तिमान]] * [[बर्नको युद्ध]] * [[बोर्डोको युद्ध]] * [[ओल्ड ट्राफोर्डको युद्ध]] * [[सान्टियागो को युद्ध]] * [[फिफा विश्वकप रेकर्डको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:२००६ फिफा विश्वकप]] ky1838vu80tcxjfm12nshsfpjgp9ndi 1361937 1361936 2026-06-15T10:55:39Z Bishaldev100 28807 1361937 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match |title=नुरेम्बर्गको लडाइँ |date=२००६ जुन २५ |previous= |weather=बदली <br />{{convert|26|°C|°F}}<ref>{{cite web|title=History for Nurnberg, Germany |url=http://www.wunderground.com/history/airport/EDDN/2006/6/25/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|publisher=wunderground.com|date=25 June 2006|accessdate=12 December 2016}}</ref>|attendance=41,000<ref name="bbcmatch">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991538.stm|title=Portugal 1–0 Holland|work=[[BBC Sport]]|accessdate=19 June 2010|date=25 June 2006}}</ref> |referee=[[Valentin Ivanov (footballer, born 1961)|Valentin Ivanov]] ([[Russian Football Union|Russia]]) |man_of_the_match1a=[[Maniche]]<ref name="bbcmatch"/> |city=[[नुरेम्बर्ग]], [[जर्मनी]] |stadium= फ्रान्केनस्ट्याडियन |details= |image=[[File:Frankenstadion 1.JPG |200px]]|team2score=0 |team2association={{flagicon|NED|size=30px}} |team2=[[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]] |team1association={{flagicon|POR|size=30px}} |team1score=1 |team1=[[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] |event=[[२००६ फिफा विश्वकप]] |caption=फ्रान्केनस्ट्याडियन रङ्गशाला |next= }} '''नुरेम्बर्गको लडाइँ''' ( {{Lang-pt|Batalha de Nuremberga}} , {{Lang-nl|Slag van Neurenberg}}; '''नुरेम्बर्गको नरसंहार''' भन्ने नामले पनि चिनिन्छ) २५ जुन २००६ मा [[२००६ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपको]] अन्तिम १६ को न्युरेम्बरबर्गको फ्रान्केनस्ट्याडियनमा [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्सको]] बीच भएको [[फुटबल खेल|फुटबल]] खेल हो।<ref>{{Cite web|url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,423521,00.html|title=Portugal Defeats Holland at the Battle of Nuremberg|date=26 June 2006|website=[[Der Spiegel]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> यो खेलमा [[रुस|रूसी]] रेफ्री भ्यालेन्टीन इभानोभले [[फिफा विश्वकप|फिफा वर्ल्ड कपको]] किर्तिमानी चार रातो कार्ड र १६ पहेंलो कार्ड दिएका दिएका थिए, जुन कुनै पनि [[फिफा]] मान्यता प्राप्त अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा देखाइएका कार्डको लागि नयाँ रेकर्ड कायम थियो। <ref name="abc">{{Cite web|url=http://www.abc.net.au/sport/columns/200607/s1681791.htm|title=Fair play takes a dive|date=8 July 2006|website=[[ABC Sport]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> ==पृष्ठभुमि == [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]]को [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] मा आयोजित [[यूइएफए यूरो २००४|यूईएफए यूरो २००४]] मा सेमीफाइनलमा भेट भएको थियो। त्यस खेलमा आयोजक पोर्चुगलले २-१ ले जितेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|title=Maniche has final say against Oranje|date=1 July 2004|website=UEFA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111125619/http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|archivedate=11 November 2017|accessdate=27 June 2018}}</ref> तर उनीहरू बीच समान दुश्मनी देखाइएको थिएन। त्यस खेलमा सहभागी कुल पाँच डच र एघार पुर्तगाली खेलाडीहरू न्युरेम्बरबर्गको मैदानमा पनि थिए। == खेल == === पहिलो हाफ === दोस्रो मिनेटमा मार्क भ्यान बोमेललाई पहेंलो कार्ड दिइयो, र गोल हुनु अघि डच डिफेन्डर खालिद बोउलाउउजलाई पनि फाउलमा पहेंलो कार्ड दिइयो, उनले [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो|क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]लाई घाइते फल गरेका थिए र पोर्चुगिज स्टार विंगर हाफ टाइम अगाडी नै सब्टिच्युट हुन पर्‍यो। रोनाल्डोले आँखा भरी आँसुमा मैदान छाडे, र बोलाउरोजको ट्याकललाई " घाइते तुल्याउने मनसायले जानीजानी खराब नियत" भनेर वर्णन गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.breakingnews.ie/sport/soccer/ronaldo-cries-foul-265008.html|title=Ronaldo cries foul|date=26 June 2006|website=[[breakingnews.ie]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> त्यतिन्जेल, १९ मिनेट पछी मनिचेलाई भ्यान बोम्मेलमाथि फल गरेकोमा कार्ड दिइयो। गोलको केही बेरपछि पोर्चुगलका रक्षात्मक मिडफिल्डर कोस्टिन्हाले डच अनुभवी फिलिप कोकु माथि ट्याकल गरेकाले पहेँलो कार्ड पाए। त्यसपछि उनलाई ह्यान्डबलको लागि दोस्रो पहेँलो कार्ड देखाइएपछि हाफ टाइम भन्दा पहिले मैदान छोड्नु पर्यो। === दोस्रो भाग === ५० औं मिनेटमा पेटिटलाई पहेंलो कार्ड दिइयो। मार्क भान बोमेल संग टचलाइन झगडामा फिगोले उसलाई हेडबुट गरेपछी [[जियोभानी भान ब्रोन्कहर्स्ट]] र [[लुइस फिगो]] दुवैले पहेँलो कार्ड पाएका थिए।<ref name="guardian" /> <ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/figo-escapes-ban-6097105.html|title=Figo escapes ban|last=Ziegler|first=Martyn|work=The Independent|access-date=28 February 2018}}</ref> पोर्चुगलका प्रशिक्षक लुइज फेलिप स्कोलारीले विवादास्पद रूपमा यो हेडबटलाई स्वीकृति दिए र म्याच पछि "[[यशू ख्रिष्ट|येशू ख्रीष्ट]] अर्को गाला थाप्न सक्छन् तर लुइस फिगो येशू ख्रीष्ट होइन।" भन्दै बचाउ गरे। <ref name="guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/jun/26/worldcup2006.match3|title=Holland exit in acrimony as four see red|last=Walker|first=Michael|date=26 June 2006|work=The Guardian|access-date=26 April 2010}}</ref> खलिद बुलाहरूझले फिगोलाई फाउल गरेपछी दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर उनले ६३औं मिनेटमा मैदान छाडे। अन एक Melee sparked जो फिगो, पछि दोस्रो सावधानी संग 63rd मिनेट बन्द पठाइएको थियो स्पर्श-लाइन Boulahrouz (सामना गर्ने मुछिएको, Simão ), André Ooijer र पोर्चुगिज पीठ, चौथो आधिकारिक को हस्तक्षेप necessitating मार्को रोड्रिग्वेज । पोर्चुगलका प्लेमेकर डेकोले डच डिफेन्डर जोन हेइटिङ्ग लाई खराब फाउल गरे र पहेंलो कार्ड पाए; एक खेलाडीको उपचार भइरहेको बेलामा खेल सुचारु गर्न नेदरल्याण्ड्सले बल फिर्ता दिएन, यस प्रकार फुटबलको एक अलिखित नियम तोडिएको थियो। अर्को झगडामा, [[वेस्ली स्नेइडर]] ले पेटिट लाई भुइँमा धकेले र उनलाई कार्ड दिइयो। नेदरल्याण्ड्सका राफेल भान डेर वार्टले पहेँलो कार्ड पाएका थिए, स्पष्टतः असहमतिको लागी। त्यस पछि, पोर्चुगलका गोलकिपर रिकार्डो (सम्भवतः समय खेर फालेकोमा) र लेफ्ट ब्याक नुनो भ्यालेन्टे (खराब फाउलको लागी) लाई सजाय दिइयो। फ्री किक दिएपछि पुनः सुरुमा ढिलाइ गरेकोमा डेकोले ७८ औं मिनेटमा दोस्रो कार्ड पाए र मैदान छाडे। ८८ औं मिनेटमा सिमियोले गोल गर्ने प्रयासमा उनको खुट्टाले नेदरल्याण्डका गोलकिपर [[इड्वीन भेन डर सार|इड्वीन भेन डर सर]]लाई लागेपछि इड्वीन भेन डर सर क्रोधित बने, यद्यपि रेफ्रीले कुनै अनुशासनात्मक कारबाही नगर्ने निर्णय गरे। इन्जुरी समयमा, टैगोमाथि फाउल गरेको मा भान ब्रोंकहर्स्ट दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर मैदानबाट निस्किए। <ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410052/report.html|title=Match Report|date=25 June 2006|website=[[FIFA]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> टेलिभिजन फुटेजमा खेलको दौरान एक दृश्य देखाइएको थियो जसमा बुलाहरूझ, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट रातो कार्ड पाएर मैदान बाट निकालिएपछी सँगै बसिरहेका थिए, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट एक आपसमा छलफल गरिरहेका थिए, दुबै स्पेनिश क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोनामा]] सहपाठी थिए। कमेन्टेटर ग्यारी ब्लूमले दृश्यलाई "खराब केटाको अड्डा" उल्लेख गरे। == पछी == {{External media|float=right|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=cFDoPRSnefE Battle of Nuremberg], YouTube video by FIFA}}म्याच पछि, [[फिफा]] अध्यक्ष [[सेप ब्लाटर]]ले रेफ्री इभानोभको आलोचना गरे, उनले इभानोभले रेफ्रीको कमजोर भूमिकाको लागि आफैले आफैलाई पहेंलो कार्ड दिनु पर्थ्यो भन्ने कुरा सुझाव दिए। <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/5116414.stm|title=Blatter criticises referee Ivanov|date=26 June 2006|work=[[BBC Sport]]|access-date=26 June 2006}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.eurosport.com/football/worldcup/2006/blatter-blast-for-ivanov_sto914102/story.shtml|title=Blatter blast for Ivanov|date=25 June 2006|work=[[Eurosport]]|access-date=14 June 2021}}</ref> ब्लाटरले पछि यी शब्दहरू प्रति खेद व्यक्त गरे र आधिकारिक रुपमा माफी माग्ने वाचा गरे। <ref>{{Cite news|url=http://news.oneindia.in/2006/07/04/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-1152018514.html|title=Blatter regrets criticism of referee Ivanov|date=4 July 2006|work=OneIndia News|access-date=26 December 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408083304/https://www.mykhel.com/football/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-019624.html |date=8 April 2022 }}</ref> फिफाले इभानोभले प्रतियोगितामा थप खेलमा रेफ्री नगर्ने घोषणा गर्यो। <ref>{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html|title=Under-fire refs get World Cup boot|date=29 June 2006|website=CNN|accessdate=14 June 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230812224713/http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html |date=12 August 2023 }}</ref> इवानोभका पिता भ्यालेन्टाइन इभानोभले आफ्नो छोराको बचाउ गर्दै "खेलाडीहरू प्रति कडा हुनु फिफाको माग थियो " बताए। <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2006/jun/27/worldcup2006.football|title=Red cards and recriminations: have refs gone too far this time?|last=Culf|first=Andrew|date=27 June 2006|work=The Guardian|access-date=14 June 2021}}</ref> क्वार्टरफाइनलमा पोर्चुगलको सामना [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|इंग्ल्याण्ड]]संग भयो, त्यो खेलमा पोर्चुगलको डेको र कोस्टिन्हा निलम्बित थिए। पोर्चुगल सेमिफाइनलमा पुग्न सफल भयो। जे होस्, उनीहरु दुई खेलाडी नेदरल्याण्ड्स बिरूद्ध सहित पहेँलो कार्ड जम्मा भएको कारण त्यो खेल को लागी निलम्बित थिए। == खेल विवरण == {| width="92%" |{{फुटबल जर्सी|pattern_la=_Brazil_home_2006|pattern_b=_porh06|pattern_ra=_Brazil_home_2006|pattern_so=_greentop|leftarm=900020|body=900020|rightarm=900020|shorts=900020|socks=900020|title=Portugal}} | {{फुटबल जर्सी|pattern_la=|pattern_b=_nether06a|pattern_ra=|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=0047AB|socks=FFFFFF|title=Netherlands}} |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप अनुशासनात्मक कीर्तिमान]] * [[बर्नको युद्ध]] * [[बोर्डोको युद्ध]] * [[ओल्ड ट्राफोर्डको युद्ध]] * [[सान्टियागो को युद्ध]] * [[फिफा विश्वकप रेकर्डको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:२००६ फिफा विश्वकप]] gpbguw5g0lw87pouagjblg5sqqypbd8 1361939 1361937 2026-06-15T11:09:58Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1361939 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match |title=नुरेम्बर्गको लडाइँ |date=२००६ जुन २५ |previous= |weather=बदली <br />{{convert|26|°C|°F}}<ref>{{cite web|title=History for Nurnberg, Germany |url=http://www.wunderground.com/history/airport/EDDN/2006/6/25/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|publisher=wunderground.com|date=25 June 2006|accessdate=12 December 2016}}</ref>|attendance=41,000<ref name="bbcmatch">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991538.stm|title=Portugal 1–0 Holland|work=[[BBC Sport]]|accessdate=19 June 2010|date=25 June 2006}}</ref> |referee=[[Valentin Ivanov (footballer, born 1961)|Valentin Ivanov]] ([[Russian Football Union|Russia]]) |man_of_the_match1a=[[Maniche]]<ref name="bbcmatch"/> |city=[[नुरेम्बर्ग]], [[जर्मनी]] |stadium= फ्रान्केनस्ट्याडियन |details= |image=[[File:Frankenstadion 1.JPG |200px]]|team2score=0 |team2association={{flagicon|NED|size=30px}} |team2=[[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]] |team1association={{flagicon|POR|size=30px}} |team1score=1 |team1=[[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] |event=[[२००६ फिफा विश्वकप]] |caption=फ्रान्केनस्ट्याडियन रङ्गशाला |next= }} '''नुरेम्बर्गको लडाइँ''' ( {{Lang-pt|Batalha de Nuremberga}} , {{Lang-nl|Slag van Neurenberg}}; '''नुरेम्बर्गको नरसंहार''' भन्ने नामले पनि चिनिन्छ) २५ जुन २००६ मा [[२००६ फिफा विश्वकप|फिफा विश्वकपको]] अन्तिम १६ को न्युरेम्बरबर्गको फ्रान्केनस्ट्याडियनमा [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्सको]] बीच भएको [[फुटबल खेल|फुटबल]] खेल हो।<ref>{{Cite web|url=http://www.spiegel.de/international/0,1518,423521,00.html|title=Portugal Defeats Holland at the Battle of Nuremberg|date=26 June 2006|website=[[Der Spiegel]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> यो खेलमा [[रुस|रूसी]] रेफ्री भ्यालेन्टीन इभानोभले [[फिफा विश्वकप|फिफा वर्ल्ड कपको]] किर्तिमानी चार रातो कार्ड र १६ पहेंलो कार्ड दिएका दिएका थिए, जुन कुनै पनि [[फिफा]] मान्यता प्राप्त अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा देखाइएका कार्डको लागि नयाँ रेकर्ड कायम थियो। <ref name="abc">{{Cite web|url=http://www.abc.net.au/sport/columns/200607/s1681791.htm|title=Fair play takes a dive|date=8 July 2006|website=[[ABC Sport]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> ==पृष्ठभुमि == [[पोर्तगाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|पोर्चुगल]] र [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्याण्ड्स]]को [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] मा आयोजित [[यूइएफए यूरो २००४|यूईएफए यूरो २००४]] मा सेमीफाइनलमा भेट भएको थियो। त्यस खेलमा आयोजक पोर्चुगलले २-१ ले जितेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|title=Maniche has final say against Oranje|date=1 July 2004|website=UEFA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111125619/http://www.uefa.com/news/newsid=203251.html|archivedate=11 November 2017|accessdate=27 June 2018}}</ref> तर उनीहरू बीच समान दुश्मनी देखाइएको थिएन। त्यस खेलमा सहभागी कुल पाँच डच र एघार पुर्तगाली खेलाडीहरू न्युरेम्बरबर्गको मैदानमा पनि थिए। == खेल == === पहिलो हाफ === दोस्रो मिनेटमा मार्क भ्यान बोमेललाई पहेंलो कार्ड दिइयो, र गोल हुनु अघि डच डिफेन्डर खालिद बोउलाउउजलाई पनि फाउलमा पहेंलो कार्ड दिइयो, उनले [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो|क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]लाई घाइते फल गरेका थिए र पोर्चुगिज स्टार विंगर हाफ टाइम अगाडी नै सब्टिच्युट हुन पर्‍यो। रोनाल्डोले आँखा भरी आँसुमा मैदान छाडे, र बोलाउरोजको ट्याकललाई " घाइते तुल्याउने मनसायले जानीजानी खराब नियत" भनेर वर्णन गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.breakingnews.ie/sport/soccer/ronaldo-cries-foul-265008.html|title=Ronaldo cries foul|date=26 June 2006|website=[[breakingnews.ie]]|accessdate=1 July 2010}}</ref> त्यतिन्जेल, १९ मिनेट पछी मनिचेलाई भ्यान बोम्मेलमाथि फल गरेकोमा कार्ड दिइयो। गोलको केही बेरपछि पोर्चुगलका रक्षात्मक मिडफिल्डर कोस्टिन्हाले डच अनुभवी फिलिप कोकु माथि ट्याकल गरेकाले पहेँलो कार्ड पाए। त्यसपछि उनलाई ह्यान्डबलको लागि दोस्रो पहेँलो कार्ड देखाइएपछि हाफ टाइम भन्दा पहिले मैदान छोड्नु पर्यो। === दोस्रो भाग === ५० औं मिनेटमा पेटिटलाई पहेंलो कार्ड दिइयो। मार्क भान बोमेल संग टचलाइन झगडामा फिगोले उसलाई हेडबुट गरेपछी [[जियोभानी भान ब्रोन्कहर्स्ट]] र [[लुइस फिगो]] दुवैले पहेँलो कार्ड पाएका थिए।<ref name="guardian" /> <ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/figo-escapes-ban-6097105.html|title=Figo escapes ban|last=Ziegler|first=Martyn|work=The Independent|access-date=28 February 2018}}</ref> पोर्चुगलका प्रशिक्षक लुइज फेलिप स्कोलारीले विवादास्पद रूपमा यो हेडबटलाई स्वीकृति दिए र म्याच पछि "[[यशू ख्रिष्ट|येशू ख्रीष्ट]] अर्को गाला थाप्न सक्छन् तर लुइस फिगो येशू ख्रीष्ट होइन।" भन्दै बचाउ गरे। <ref name="guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/jun/26/worldcup2006.match3|title=Holland exit in acrimony as four see red|last=Walker|first=Michael|date=26 June 2006|work=The Guardian|access-date=26 April 2010}}</ref> खलिद बुलाहरूझले फिगोलाई फाउल गरेपछी दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर उनले ६३औं मिनेटमा मैदान छाडे। अन एक Melee sparked जो फिगो, पछि दोस्रो सावधानी संग 63rd मिनेट बन्द पठाइएको थियो स्पर्श-लाइन Boulahrouz (सामना गर्ने मुछिएको, Simão ), André Ooijer र पोर्चुगिज पीठ, चौथो आधिकारिक को हस्तक्षेप necessitating मार्को रोड्रिग्वेज । पोर्चुगलका प्लेमेकर डेकोले डच डिफेन्डर जोन हेइटिङ्ग लाई खराब फाउल गरे र पहेंलो कार्ड पाए; एक खेलाडीको उपचार भइरहेको बेलामा खेल सुचारु गर्न नेदरल्याण्ड्सले बल फिर्ता दिएन, यस प्रकार फुटबलको एक अलिखित नियम तोडिएको थियो। अर्को झगडामा, [[वेस्ली स्नेइडर]] ले पेटिट लाई भुइँमा धकेले र उनलाई कार्ड दिइयो। नेदरल्याण्ड्सका राफेल भान डेर वार्टले पहेँलो कार्ड पाएका थिए, स्पष्टतः असहमतिको लागी। त्यस पछि, पोर्चुगलका गोलकिपर रिकार्डो (सम्भवतः समय खेर फालेकोमा) र लेफ्ट ब्याक नुनो भ्यालेन्टे (खराब फाउलको लागी) लाई सजाय दिइयो। फ्री किक दिएपछि पुनः सुरुमा ढिलाइ गरेकोमा डेकोले ७८ औं मिनेटमा दोस्रो कार्ड पाए र मैदान छाडे। ८८ औं मिनेटमा सिमियोले गोल गर्ने प्रयासमा उनको खुट्टाले नेदरल्याण्डका गोलकिपर [[इड्वीन भेन डर सार|इड्वीन भेन डर सर]]लाई लागेपछि इड्वीन भेन डर सर क्रोधित बने, यद्यपि रेफ्रीले कुनै अनुशासनात्मक कारबाही नगर्ने निर्णय गरे। इन्जुरी समयमा, टैगोमाथि फाउल गरेको मा भान ब्रोंकहर्स्ट दोस्रो पहेंलो कार्ड पाएर मैदानबाट निस्किए। <ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/results/matches/match=97410052/report.html|title=Match Report|date=25 June 2006|website=[[FIFA]]|accessdate=16 January 2008}}</ref> टेलिभिजन फुटेजमा खेलको दौरान एक दृश्य देखाइएको थियो जसमा बुलाहरूझ, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट रातो कार्ड पाएर मैदान बाट निकालिएपछी सँगै बसिरहेका थिए, देको र भान ब्रोंकहर्स्ट एक आपसमा छलफल गरिरहेका थिए, दुबै स्पेनिश क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोनामा]] सहपाठी थिए। कमेन्टेटर ग्यारी ब्लूमले दृश्यलाई "खराब केटाको अड्डा" उल्लेख गरे। == पछी == {{External media|float=right|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=cFDoPRSnefE Battle of Nuremberg], YouTube video by FIFA}}म्याच पछि, [[फिफा]] अध्यक्ष [[सेप ब्लाटर]]ले रेफ्री इभानोभको आलोचना गरे, उनले इभानोभले रेफ्रीको कमजोर भूमिकाको लागि आफैले आफैलाई पहेंलो कार्ड दिनु पर्थ्यो भन्ने कुरा सुझाव दिए। <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/5116414.stm|title=Blatter criticises referee Ivanov|date=26 June 2006|work=[[BBC Sport]]|access-date=26 June 2006}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.eurosport.com/football/worldcup/2006/blatter-blast-for-ivanov_sto914102/story.shtml|title=Blatter blast for Ivanov|date=25 June 2006|work=[[Eurosport]]|access-date=14 June 2021}}</ref> ब्लाटरले पछि यी शब्दहरू प्रति खेद व्यक्त गरे र आधिकारिक रुपमा माफी माग्ने वाचा गरे। <ref>{{Cite news|url=http://news.oneindia.in/2006/07/04/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-1152018514.html|title=Blatter regrets criticism of referee Ivanov|date=4 July 2006|work=OneIndia News|access-date=26 December 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408083304/https://www.mykhel.com/football/blatter-regrets-criticism-of-referee-ivanov-019624.html |date=8 April 2022 }}</ref> फिफाले इभानोभले प्रतियोगितामा थप खेलमा रेफ्री नगर्ने घोषणा गर्यो। <ref>{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html|title=Under-fire refs get World Cup boot|date=29 June 2006|website=CNN|accessdate=14 June 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230812224713/http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/06/28/world.referees/index.html |date=12 August 2023 }}</ref> इवानोभका पिता भ्यालेन्टाइन इभानोभले आफ्नो छोराको बचाउ गर्दै "खेलाडीहरू प्रति कडा हुनु फिफाको माग थियो " बताए। <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2006/jun/27/worldcup2006.football|title=Red cards and recriminations: have refs gone too far this time?|last=Culf|first=Andrew|date=27 June 2006|work=The Guardian|access-date=14 June 2021}}</ref> क्वार्टरफाइनलमा पोर्चुगलको सामना [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|इंग्ल्याण्ड]]संग भयो, त्यो खेलमा पोर्चुगलको डेको र कोस्टिन्हा निलम्बित थिए। पोर्चुगल सेमिफाइनलमा पुग्न सफल भयो। जे होस्, उनीहरु दुई खेलाडी नेदरल्याण्ड्स बिरूद्ध सहित पहेँलो कार्ड जम्मा भएको कारण त्यो खेल को लागी निलम्बित थिए। == खेल विवरण == {| width="92%" |{{फुटबल जर्सी|pattern_la=_Brazil_home_2006|pattern_b=_porh06|pattern_ra=_Brazil_home_2006|pattern_so=_greentop|leftarm=900020|body=900020|rightarm=900020|shorts=900020|socks=900020|title=Portugal}} | {{फुटबल जर्सी|pattern_la=|pattern_b=_nether06a|pattern_ra=|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=0047AB|socks=FFFFFF|title=Netherlands}} |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[२००६ फिफा विश्वकप|२००६ फिफा विश्वकप अनुशासनात्मक कीर्तिमान]] * [[बर्नको युद्ध]] * [[बोर्डोको युद्ध]] * [[ओल्ड ट्राफोर्डको युद्ध]] * [[सान्टियागोको लडाइँ (१९६२ फिफा विश्व कप)|सान्टियागोको लडाइँ]] * [[फिफा विश्वकप रेकर्डको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:२००६ फिफा विश्वकप]] 3hdx1eg2dot9wkbbyl77cy6hda5ye8x 0 125044 1361915 1345470 2026-06-15T08:04:43Z ~2026-31719-93 78934 1361915 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency|name=सुर्खेत २|type=संसदीय|constituency_link=|parl_name=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]|map1=|map2=|map3=|map4=|map_size=300|map_entity=|map_year=2017|image=Surkhet2PratinidhiSabha.svg|image2=Surkhet2PradeshSabha.png|image3=|image4=|caption=[[कर्णाली प्रदेश]]मा सुर्खेत २ |caption2=प्रदेश सभा खण्ड २(क) रातो, २(ख) निलो|caption3=|caption4=|district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county -->|district=[[कर्णाली प्रदेश]]|region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county -->|region=[[सुर्खेत जिल्ला]]|population=|electorate=१,२६,०४१|towns=|future=|year=२०४८<!-- year of establishment -->|abolished_label=|abolished=|elects_howmany=|seats=|party_label=<!-- defaults to "Party" -->|party=|members_label=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद]]|members=[[रमेशकुमार सापकोटा]] ([[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] )|local_council_label=|local_council=|previous=|next=|blank1_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|कर्णाली<br/>सांसद]] २(क)|blank1_info=यमलाल कँडेल ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])|blank2_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|कर्णाली प्रदेश<br/>सांसद]] २(ख)|blank2_info=विन्दामान विष्ट ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])|blank3_name=|blank3_info=|blank4_name=|blank4_info=}} '''सुर्खेत २''' नेपालको [[सुर्खेत जिल्ला]]को संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। २०७४ भदौ १५, मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == सुर्खेत २ संसदीय निर्वाचन क्षेत्रमा [[चौकुने गाउँपालिका]], [[पञ्चपुरी नगरपालिका]], [[बराहताल गाउँपालिका]] र [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका]]को वडा नंं. १-१४ समावेश छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[कर्णाली प्रदेश]] प्रदेश सभा क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * सुर्खेत २ (क) * सुर्खेत २ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]]/[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |[[शिवराज जोशी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस ]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] | rowspan="2" |यामलाल कँडेल |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- | style="background-color:indianred" | |''२०५५'' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |हृदयराम थानी |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |यमलाल कँडेल |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |हृदयराम थानी |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | rowspan="2" style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | rowspan="2" |नवराज रावत |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- | |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- | style="color:inherit;background:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[हृदयराम थानी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="color:inherit;background:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |रमेशकुमार सापकोटा |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== २(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- |rowspan="2" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|[[यामलाल कँडेल]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |rowspan="1" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="1"|[[यामलाल कँडेल]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |}{{Col-2}} ==== २(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:darkred"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|विन्दामान विष्ट |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- |style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |rowspan="1" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="1"|विन्दामान विष्ट |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |}{{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[रमेशकुमार सापकोटा]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=30826 |cand2=नारायणकुमार कोइराला |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=16392 |cand3=कुलमणि देवकोटा |party3=[[नेकपा (एमाले)]] |votes3=13155 |cand4=झकबहादुर मल्ल |party4=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes4=4587 |cand5=राजेन्द्र रामजाली |party5=[[श्रम संस्कृति पार्टी]] |votes5=1646 |cand6=अन्य |votes6=2160 |electorate=126041 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=14182 |source=<ref>{{Cite web |title=सुर्खेत २ मा रास्वपाका सापकोटा फराकिलो मतान्तरले विजयी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1886539/sapkota-of-rsvp-wins-by-a-wide-margin-in-surkhet-2 |website=अनलाइनखबर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results |cand1=[[हृदयराम थानी]] |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes1=34625 |cand2=अमृतबहादुर बुढा क्षेत्री |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=29558 |cand3=टेकबहादुर चुनरा |party3=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes3=4601 |cand4=भीमबहादुर शाही |party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes4=2632 |cand5=अन्य |votes5=1010 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |majority=5067 |source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सूची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ====[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{col-start}} {{col-2}} =====२(क)===== {{Election results |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes1=18561 |cand2=कालीप्रसाद शाक्य |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=18400 |cand3=सूर्यबहादुर खत्री |party3=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes3=3685 |cand4=शिवप्रसाद उपाध्याय |party4=[[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |votes4=1274 |cand5=अन्य |votes5=768 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |majority=161 |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-2}} =====२(ख)===== {{Election results |cand1=विन्दमान विष्ट |party1=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |votes1=13909 |cand2=ताराकेशर गौतम |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=9330 |cand3=मोहन सिंह बढुवाल |party3=[[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |votes3=6209 |cand4=कर्णबहादुर रेग्मी मगर |party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes4=792 |cand5=अन्य |votes5=94 |invalid= |electorate= |result=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] विजयी |majority=4579 |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-end}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[नवराज रावत]] |votes1=37447 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[हृदयराम थानी]] |votes2=28646 |cand3=अन्य |votes3=2897 |invalid=2557 |majority=8801 |electorate=102940 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०७४ को परिणाम पुस्तक |url=https://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/HoR2074.pdf |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref> }} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} =====२(क) ===== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |votes1=21282 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=कमलराज रेग्मी |votes2=15947 |cand3=अन्य |votes3=2272 |invalid=1409 |majority=5335 |electorate=56267 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="2017pa">{{Cite web |title=प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचन, २०७४ को परिणाम पुस्तक |url=https://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/PA2074.pdf |lang=ne |website=निर्वाचन आयोग}}</ref> }} {{Col-2}} =====२(ख) ===== {{Election results |party1= [[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |cand1=विन्दमान विष्ट |votes1=15648 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=ताप्तबहादुर विष्ट |votes2=12477 |cand3=अन्य |votes3=1475 |invalid=1090 |majority=3171 |electorate=46673 |result= [[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="2017pa"/> }} {{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[हृदयराम थानी]] |votes1=17419 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=[[यामलाल कँडेल]] |votes2=9118 |party3=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |cand3=भीमबहादुर मल्ल |votes3=7797 |party4=[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |cand4=शिवप्रसाद उपाध्याय |votes4=4565 |party5=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल]] |cand5=मुकुन्द श्याम गिरी |votes5=3167 |cand6=अन्य |votes6=2526 |invalid=1912 |electorate=58901 |majority=8301 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |date= |title=Download FPTP Results(XML) |url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/FPTP/XML/FPTP.xml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520232602/http://election.gov.np/CA2070/CAResults/FPTP/XML/FPTP.xml |archive-date=20 May 2017 |access-date=11 November 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचनमा निर्वाचन क्षेत्र अनुसार सदर मत र बदर मत |url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu=6&rand=1388574371 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140416142021/http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu=6&rand=1388574371 |archive-date=16 April 2014 |access-date=5 December 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=निर्वाचन क्षेत्र अनुसार मतदाता सङ्ख्या |url=http://www.election.gov.np/election/uploads/files/pages/pdf_cons_wise1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401031644/http://www.election.gov.np/election/uploads/files/pages/pdf_cons_wise1.pdf |archive-date=1 April 2014 |access-date=5 December 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref> }} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |votes1=16297 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[हृदयराम थानी]] |votes2=14693 |party3=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |cand3=सीताकुमारी नेपाली |votes3=14441 |cand4=अन्य |votes4=2604 |invalid=1654 |majority=1604 |electorate=76746 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |date= |title=Constituent Assembly Election 2064 List of Winning Candidates |url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php |archive-date=3 October 2009 |access-date=15 November 2020 |website=निर्वाचन आयोग |language=en}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[हृदयराम थानी]] |votes1=16870 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=शिवराज उपाध्याय |votes2=15791 |party3=[[नेकपा (माले)]] |cand3=[[यामलाल कँडेल]] |votes3=1936 |color3={{party color|Communist Party of Nepal (Marxist–Leninist) (2002)}} |cand4=अन्य |votes4=2234 |invalid=972 |majority=899 |electorate=51604 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web |date= |title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates (Comparative) |url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |archive-date=24 January 2008 |access-date=15 November 2020 |website=निर्वाचन आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=24 January 2008 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Election Results' 99 |url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm |access-date=15 November 2020 |website=नेपाल रिसर्च}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |votes1=12848 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[हृदयराम थानी]] |votes2=11556 |party3=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |cand3=ओमबहादुर जिसी |votes3=4172 |majority=1292 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="archive" /><ref>{{Cite web |title=Auswertung der Wahlergebnisse vom 15. November 1994|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1994_constituency_results_english.pdf |access-date=18 December 2022 |website=नेपाल रिसर्च |language=de}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[शिवराज जोशी]] |votes1=16214 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=- |votes2=10611 |majority=5603 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=<ref>{{Cite web |title=Election 1991 Constituency Results |url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf |access-date=18 December 2022 |website=नेपाल रिसर्च |language=de}}</ref> }} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/SURKHET.pdf सुर्खेत जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रहरूको नक्सा] {{कर्णाली प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:सुर्खेत जिल्ला]] 3tapyyuzpp6oq9s47qe6eesi1n4pt1h 1361916 1361915 2026-06-15T08:07:32Z ~2026-31719-93 78934 /* संसद/संविधान सभा/प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ */ 1361916 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency|name=सुर्खेत २|type=संसदीय|constituency_link=|parl_name=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]|map1=|map2=|map3=|map4=|map_size=300|map_entity=|map_year=2017|image=Surkhet2PratinidhiSabha.svg|image2=Surkhet2PradeshSabha.png|image3=|image4=|caption=[[कर्णाली प्रदेश]]मा सुर्खेत २ |caption2=प्रदेश सभा खण्ड २(क) रातो, २(ख) निलो|caption3=|caption4=|district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county -->|district=[[कर्णाली प्रदेश]]|region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county -->|region=[[सुर्खेत जिल्ला]]|population=|electorate=१,२६,०४१|towns=|future=|year=२०४८<!-- year of establishment -->|abolished_label=|abolished=|elects_howmany=|seats=|party_label=<!-- defaults to "Party" -->|party=|members_label=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद]]|members=[[रमेशकुमार सापकोटा]] ([[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] )|local_council_label=|local_council=|previous=|next=|blank1_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|कर्णाली<br/>सांसद]] २(क)|blank1_info=यमलाल कँडेल ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])|blank2_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|कर्णाली प्रदेश<br/>सांसद]] २(ख)|blank2_info=विन्दामान विष्ट ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])|blank3_name=|blank3_info=|blank4_name=|blank4_info=}} '''सुर्खेत २''' नेपालको [[सुर्खेत जिल्ला]]को संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। २०७४ भदौ १५, मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == सुर्खेत २ संसदीय निर्वाचन क्षेत्रमा [[चौकुने गाउँपालिका]], [[पञ्चपुरी नगरपालिका]], [[बराहताल गाउँपालिका]] र [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका]]को वडा नंं. १-१४ समावेश छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[कर्णाली प्रदेश]] प्रदेश सभा क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * सुर्खेत २ (क) * सुर्खेत २ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]]/[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |[[शिवराज जोशी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस ]] |- | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |[[शिवराज जोशी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] (तत्कालीन सुर्खेत-३) |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |यामलाल कँडेल |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |[[शिवराज जोशी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] (तत्कालीन सुर्खेत-३) |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |हृदयराम थानी |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |यमलाल कँडेल |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |हृदयराम थानी |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | rowspan="2" style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | rowspan="2" |नवराज रावत |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- | |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- | style="color:inherit;background:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[हृदयराम थानी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="color:inherit;background:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |रमेशकुमार सापकोटा |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== २(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- |rowspan="2" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|[[यामलाल कँडेल]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |rowspan="1" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="1"|[[यामलाल कँडेल]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |}{{Col-2}} ==== २(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:darkred"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|विन्दामान विष्ट |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- |style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |rowspan="1" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="1"|विन्दामान विष्ट |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |}{{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[रमेशकुमार सापकोटा]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=30826 |cand2=नारायणकुमार कोइराला |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=16392 |cand3=कुलमणि देवकोटा |party3=[[नेकपा (एमाले)]] |votes3=13155 |cand4=झकबहादुर मल्ल |party4=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes4=4587 |cand5=राजेन्द्र रामजाली |party5=[[श्रम संस्कृति पार्टी]] |votes5=1646 |cand6=अन्य |votes6=2160 |electorate=126041 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=14182 |source=<ref>{{Cite web |title=सुर्खेत २ मा रास्वपाका सापकोटा फराकिलो मतान्तरले विजयी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1886539/sapkota-of-rsvp-wins-by-a-wide-margin-in-surkhet-2 |website=अनलाइनखबर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results |cand1=[[हृदयराम थानी]] |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes1=34625 |cand2=अमृतबहादुर बुढा क्षेत्री |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=29558 |cand3=टेकबहादुर चुनरा |party3=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes3=4601 |cand4=भीमबहादुर शाही |party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes4=2632 |cand5=अन्य |votes5=1010 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |majority=5067 |source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सूची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ====[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{col-start}} {{col-2}} =====२(क)===== {{Election results |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes1=18561 |cand2=कालीप्रसाद शाक्य |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=18400 |cand3=सूर्यबहादुर खत्री |party3=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes3=3685 |cand4=शिवप्रसाद उपाध्याय |party4=[[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |votes4=1274 |cand5=अन्य |votes5=768 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |majority=161 |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-2}} =====२(ख)===== {{Election results |cand1=विन्दमान विष्ट |party1=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |votes1=13909 |cand2=ताराकेशर गौतम |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=9330 |cand3=मोहन सिंह बढुवाल |party3=[[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |votes3=6209 |cand4=कर्णबहादुर रेग्मी मगर |party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes4=792 |cand5=अन्य |votes5=94 |invalid= |electorate= |result=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] विजयी |majority=4579 |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-end}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[नवराज रावत]] |votes1=37447 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[हृदयराम थानी]] |votes2=28646 |cand3=अन्य |votes3=2897 |invalid=2557 |majority=8801 |electorate=102940 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०७४ को परिणाम पुस्तक |url=https://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/HoR2074.pdf |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref> }} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} =====२(क) ===== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |votes1=21282 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=कमलराज रेग्मी |votes2=15947 |cand3=अन्य |votes3=2272 |invalid=1409 |majority=5335 |electorate=56267 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="2017pa">{{Cite web |title=प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचन, २०७४ को परिणाम पुस्तक |url=https://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/PA2074.pdf |lang=ne |website=निर्वाचन आयोग}}</ref> }} {{Col-2}} =====२(ख) ===== {{Election results |party1= [[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |cand1=विन्दमान विष्ट |votes1=15648 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=ताप्तबहादुर विष्ट |votes2=12477 |cand3=अन्य |votes3=1475 |invalid=1090 |majority=3171 |electorate=46673 |result= [[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="2017pa"/> }} {{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[हृदयराम थानी]] |votes1=17419 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=[[यामलाल कँडेल]] |votes2=9118 |party3=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |cand3=भीमबहादुर मल्ल |votes3=7797 |party4=[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |cand4=शिवप्रसाद उपाध्याय |votes4=4565 |party5=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल]] |cand5=मुकुन्द श्याम गिरी |votes5=3167 |cand6=अन्य |votes6=2526 |invalid=1912 |electorate=58901 |majority=8301 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |date= |title=Download FPTP Results(XML) |url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/FPTP/XML/FPTP.xml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520232602/http://election.gov.np/CA2070/CAResults/FPTP/XML/FPTP.xml |archive-date=20 May 2017 |access-date=11 November 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचनमा निर्वाचन क्षेत्र अनुसार सदर मत र बदर मत |url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu=6&rand=1388574371 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140416142021/http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu=6&rand=1388574371 |archive-date=16 April 2014 |access-date=5 December 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=निर्वाचन क्षेत्र अनुसार मतदाता सङ्ख्या |url=http://www.election.gov.np/election/uploads/files/pages/pdf_cons_wise1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401031644/http://www.election.gov.np/election/uploads/files/pages/pdf_cons_wise1.pdf |archive-date=1 April 2014 |access-date=5 December 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref> }} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |votes1=16297 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[हृदयराम थानी]] |votes2=14693 |party3=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |cand3=सीताकुमारी नेपाली |votes3=14441 |cand4=अन्य |votes4=2604 |invalid=1654 |majority=1604 |electorate=76746 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |date= |title=Constituent Assembly Election 2064 List of Winning Candidates |url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php |archive-date=3 October 2009 |access-date=15 November 2020 |website=निर्वाचन आयोग |language=en}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[हृदयराम थानी]] |votes1=16870 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=शिवराज उपाध्याय |votes2=15791 |party3=[[नेकपा (माले)]] |cand3=[[यामलाल कँडेल]] |votes3=1936 |color3={{party color|Communist Party of Nepal (Marxist–Leninist) (2002)}} |cand4=अन्य |votes4=2234 |invalid=972 |majority=899 |electorate=51604 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web |date= |title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates (Comparative) |url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |archive-date=24 January 2008 |access-date=15 November 2020 |website=निर्वाचन आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=24 January 2008 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Election Results' 99 |url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm |access-date=15 November 2020 |website=नेपाल रिसर्च}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |votes1=12848 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[हृदयराम थानी]] |votes2=11556 |party3=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |cand3=ओमबहादुर जिसी |votes3=4172 |majority=1292 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="archive" /><ref>{{Cite web |title=Auswertung der Wahlergebnisse vom 15. November 1994|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1994_constituency_results_english.pdf |access-date=18 December 2022 |website=नेपाल रिसर्च |language=de}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[शिवराज जोशी]] |votes1=16214 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=- |votes2=10611 |majority=5603 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=<ref>{{Cite web |title=Election 1991 Constituency Results |url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf |access-date=18 December 2022 |website=नेपाल रिसर्च |language=de}}</ref> }} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/SURKHET.pdf सुर्खेत जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रहरूको नक्सा] {{कर्णाली प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:सुर्खेत जिल्ला]] 5fr8v8idyljp4kph9pqq463hbdwh227 1361918 1361916 2026-06-15T08:15:22Z ~2026-31719-93 78934 /* संसद/संविधान सभा/प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ */ 1361918 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency|name=सुर्खेत २|type=संसदीय|constituency_link=|parl_name=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]|map1=|map2=|map3=|map4=|map_size=300|map_entity=|map_year=2017|image=Surkhet2PratinidhiSabha.svg|image2=Surkhet2PradeshSabha.png|image3=|image4=|caption=[[कर्णाली प्रदेश]]मा सुर्खेत २ |caption2=प्रदेश सभा खण्ड २(क) रातो, २(ख) निलो|caption3=|caption4=|district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county -->|district=[[कर्णाली प्रदेश]]|region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county -->|region=[[सुर्खेत जिल्ला]]|population=|electorate=१,२६,०४१|towns=|future=|year=२०४८<!-- year of establishment -->|abolished_label=|abolished=|elects_howmany=|seats=|party_label=<!-- defaults to "Party" -->|party=|members_label=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद]]|members=[[रमेशकुमार सापकोटा]] ([[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] )|local_council_label=|local_council=|previous=|next=|blank1_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|कर्णाली<br/>सांसद]] २(क)|blank1_info=यमलाल कँडेल ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])|blank2_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|कर्णाली प्रदेश<br/>सांसद]] २(ख)|blank2_info=विन्दामान विष्ट ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])|blank3_name=|blank3_info=|blank4_name=|blank4_info=}} '''सुर्खेत २''' नेपालको [[सुर्खेत जिल्ला]]को संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। २०७४ भदौ १५, मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == सुर्खेत २ संसदीय निर्वाचन क्षेत्रमा [[चौकुने गाउँपालिका]], [[पञ्चपुरी नगरपालिका]], [[बराहताल गाउँपालिका]] र [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका]]को वडा नंं. १-१४ समावेश छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[कर्णाली प्रदेश]] प्रदेश सभा क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * सुर्खेत २ (क) * सुर्खेत २ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]]/[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |[[शिवराज जोशी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस ]] |- | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |[[शिवराज जोशी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] (तत्कालीन [[सुर्खेत-३]]) |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |यामलाल कँडेल |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |[[शिवराज जोशी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] (तत्कालीन [[सुर्खेत-३]]) |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |हृदयराम थानी |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |यमलाल कँडेल |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |नरबहादुर विष्ट |नेकपा माओवादी (तत्कालीन [[सुर्खेत-३]]) |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |हृदयराम थानी |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |तप्तबहादुर विष्ट |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] (तत्कालीन [[सुर्खेत-३]]) |- | rowspan="2" style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | rowspan="2" |नवराज रावत |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- | |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- | style="color:inherit;background:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[हृदयराम थानी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="color:inherit;background:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |रमेशकुमार सापकोटा |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== २(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- |rowspan="2" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|[[यामलाल कँडेल]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |rowspan="1" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="1"|[[यामलाल कँडेल]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |}{{Col-2}} ==== २(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:darkred"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|विन्दामान विष्ट |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- |style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |rowspan="1" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="1"|विन्दामान विष्ट |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |}{{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[रमेशकुमार सापकोटा]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=30826 |cand2=नारायणकुमार कोइराला |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=16392 |cand3=कुलमणि देवकोटा |party3=[[नेकपा (एमाले)]] |votes3=13155 |cand4=झकबहादुर मल्ल |party4=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes4=4587 |cand5=राजेन्द्र रामजाली |party5=[[श्रम संस्कृति पार्टी]] |votes5=1646 |cand6=अन्य |votes6=2160 |electorate=126041 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=14182 |source=<ref>{{Cite web |title=सुर्खेत २ मा रास्वपाका सापकोटा फराकिलो मतान्तरले विजयी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1886539/sapkota-of-rsvp-wins-by-a-wide-margin-in-surkhet-2 |website=अनलाइनखबर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results |cand1=[[हृदयराम थानी]] |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes1=34625 |cand2=अमृतबहादुर बुढा क्षेत्री |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=29558 |cand3=टेकबहादुर चुनरा |party3=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes3=4601 |cand4=भीमबहादुर शाही |party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes4=2632 |cand5=अन्य |votes5=1010 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |majority=5067 |source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सूची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ====[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{col-start}} {{col-2}} =====२(क)===== {{Election results |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes1=18561 |cand2=कालीप्रसाद शाक्य |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=18400 |cand3=सूर्यबहादुर खत्री |party3=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes3=3685 |cand4=शिवप्रसाद उपाध्याय |party4=[[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |votes4=1274 |cand5=अन्य |votes5=768 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |majority=161 |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-2}} =====२(ख)===== {{Election results |cand1=विन्दमान विष्ट |party1=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |votes1=13909 |cand2=ताराकेशर गौतम |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=9330 |cand3=मोहन सिंह बढुवाल |party3=[[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |votes3=6209 |cand4=कर्णबहादुर रेग्मी मगर |party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes4=792 |cand5=अन्य |votes5=94 |invalid= |electorate= |result=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] विजयी |majority=4579 |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-end}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[नवराज रावत]] |votes1=37447 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[हृदयराम थानी]] |votes2=28646 |cand3=अन्य |votes3=2897 |invalid=2557 |majority=8801 |electorate=102940 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०७४ को परिणाम पुस्तक |url=https://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/HoR2074.pdf |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref> }} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} =====२(क) ===== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |votes1=21282 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=कमलराज रेग्मी |votes2=15947 |cand3=अन्य |votes3=2272 |invalid=1409 |majority=5335 |electorate=56267 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="2017pa">{{Cite web |title=प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचन, २०७४ को परिणाम पुस्तक |url=https://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/PA2074.pdf |lang=ne |website=निर्वाचन आयोग}}</ref> }} {{Col-2}} =====२(ख) ===== {{Election results |party1= [[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |cand1=विन्दमान विष्ट |votes1=15648 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=ताप्तबहादुर विष्ट |votes2=12477 |cand3=अन्य |votes3=1475 |invalid=1090 |majority=3171 |electorate=46673 |result= [[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="2017pa"/> }} {{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[हृदयराम थानी]] |votes1=17419 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=[[यामलाल कँडेल]] |votes2=9118 |party3=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |cand3=भीमबहादुर मल्ल |votes3=7797 |party4=[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |cand4=शिवप्रसाद उपाध्याय |votes4=4565 |party5=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल]] |cand5=मुकुन्द श्याम गिरी |votes5=3167 |cand6=अन्य |votes6=2526 |invalid=1912 |electorate=58901 |majority=8301 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |date= |title=Download FPTP Results(XML) |url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/FPTP/XML/FPTP.xml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520232602/http://election.gov.np/CA2070/CAResults/FPTP/XML/FPTP.xml |archive-date=20 May 2017 |access-date=11 November 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचनमा निर्वाचन क्षेत्र अनुसार सदर मत र बदर मत |url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu=6&rand=1388574371 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140416142021/http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu=6&rand=1388574371 |archive-date=16 April 2014 |access-date=5 December 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=निर्वाचन क्षेत्र अनुसार मतदाता सङ्ख्या |url=http://www.election.gov.np/election/uploads/files/pages/pdf_cons_wise1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401031644/http://www.election.gov.np/election/uploads/files/pages/pdf_cons_wise1.pdf |archive-date=1 April 2014 |access-date=5 December 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref> }} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |votes1=16297 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[हृदयराम थानी]] |votes2=14693 |party3=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |cand3=सीताकुमारी नेपाली |votes3=14441 |cand4=अन्य |votes4=2604 |invalid=1654 |majority=1604 |electorate=76746 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |date= |title=Constituent Assembly Election 2064 List of Winning Candidates |url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php |archive-date=3 October 2009 |access-date=15 November 2020 |website=निर्वाचन आयोग |language=en}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[हृदयराम थानी]] |votes1=16870 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=शिवराज उपाध्याय |votes2=15791 |party3=[[नेकपा (माले)]] |cand3=[[यामलाल कँडेल]] |votes3=1936 |color3={{party color|Communist Party of Nepal (Marxist–Leninist) (2002)}} |cand4=अन्य |votes4=2234 |invalid=972 |majority=899 |electorate=51604 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web |date= |title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates (Comparative) |url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |archive-date=24 January 2008 |access-date=15 November 2020 |website=निर्वाचन आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=24 January 2008 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Election Results' 99 |url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm |access-date=15 November 2020 |website=नेपाल रिसर्च}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |votes1=12848 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[हृदयराम थानी]] |votes2=11556 |party3=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |cand3=ओमबहादुर जिसी |votes3=4172 |majority=1292 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="archive" /><ref>{{Cite web |title=Auswertung der Wahlergebnisse vom 15. November 1994|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1994_constituency_results_english.pdf |access-date=18 December 2022 |website=नेपाल रिसर्च |language=de}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[शिवराज जोशी]] |votes1=16214 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=- |votes2=10611 |majority=5603 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=<ref>{{Cite web |title=Election 1991 Constituency Results |url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf |access-date=18 December 2022 |website=नेपाल रिसर्च |language=de}}</ref> }} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/SURKHET.pdf सुर्खेत जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रहरूको नक्सा] {{कर्णाली प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:सुर्खेत जिल्ला]] houf63ai1c33ynu5bp89asbeoedwo7k 1361919 1361918 2026-06-15T08:20:29Z ~2026-31719-93 78934 1361919 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency|name=सुर्खेत २|type=संसदीय|constituency_link=|parl_name=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]|map1=|map2=|map3=|map4=|map_size=300|map_entity=|map_year=2017|image=Surkhet2PratinidhiSabha.svg|image2=Surkhet2PradeshSabha.png|image3=|image4=|caption=[[कर्णाली प्रदेश]]मा सुर्खेत २ |caption2=प्रदेश सभा खण्ड २(क) रातो, २(ख) निलो|caption3=|caption4=|district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county -->|district=[[कर्णाली प्रदेश]]|region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county -->|region=[[सुर्खेत जिल्ला]]|population=|electorate=१,२६,०४१|towns=|future=|year=२०४८<!-- year of establishment -->|abolished_label=|abolished=|elects_howmany=|seats=|party_label=<!-- defaults to "Party" -->|party=|members_label=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद]]|members=[[रमेशकुमार सापकोटा]] ([[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] )|local_council_label=|local_council=|previous=|next=|blank1_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|कर्णाली<br/>सांसद]] २(क)|blank1_info=यमलाल कँडेल ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])|blank2_name=[[प्रदेश सभा (नेपाल)|कर्णाली प्रदेश<br/>सांसद]] २(ख)|blank2_info=विन्दामान विष्ट ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])|blank3_name=|blank3_info=|blank4_name=|blank4_info=}} '''सुर्खेत २''' नेपालको [[सुर्खेत जिल्ला]]को संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। २०७४ भदौ १५, मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुफान न्यौपाने|शीर्षक=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|युआरएल=https://www.himalkhabar.com/news/5133|कार्य=|प्रकाशक=हिमाल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट?|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-4847.html|कार्य=|प्रकाशक=पहिलो पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> यो निर्वाचन क्षेत्रमा पहिलेको क्षेत्र-३ पनि समेटिएको छ । == सम्मिलित क्षेत्रहरू == सुर्खेत २ संसदीय निर्वाचन क्षेत्रमा [[चौकुने गाउँपालिका]], [[पञ्चपुरी नगरपालिका]], [[बराहताल गाउँपालिका]] र [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका]]को वडा नंं. १-१४ समावेश छ। == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[कर्णाली प्रदेश]] प्रदेश सभा क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * सुर्खेत २ (क) * सुर्खेत २ (ख) == संसद सदस्य == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]]/[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |[[शिवराज जोशी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस ]] |- | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |[[शिवराज जोशी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] (तत्कालीन [[सुर्खेत-३]]) |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |यामलाल कँडेल |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |[[शिवराज जोशी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] (तत्कालीन [[सुर्खेत-३]]) |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |हृदयराम थानी |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |यमलाल कँडेल |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- | |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |नरबहादुर विष्ट |नेकपा माओवादी (तत्कालीन [[सुर्खेत-३]]) |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |हृदयराम थानी |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |तप्तबहादुर विष्ट |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] (तत्कालीन [[सुर्खेत-३]]) |- | rowspan="2" style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | rowspan="2" |नवराज रावत |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- | |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- | style="color:inherit;background:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |[[हृदयराम थानी]] |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="color:inherit;background:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |रमेशकुमार सापकोटा |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== २(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- |rowspan="2" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|[[यामलाल कँडेल]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |rowspan="1" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="1"|[[यामलाल कँडेल]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |}{{Col-2}} ==== २(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:darkred"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |rowspan="2"|विन्दामान विष्ट |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- |style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |''जेठ २०७५'' |[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |rowspan="1" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}"| |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |rowspan="1"|विन्दामान विष्ट |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |}{{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[रमेशकुमार सापकोटा]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=30826 |cand2=नारायणकुमार कोइराला |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=16392 |cand3=कुलमणि देवकोटा |party3=[[नेकपा (एमाले)]] |votes3=13155 |cand4=झकबहादुर मल्ल |party4=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes4=4587 |cand5=राजेन्द्र रामजाली |party5=[[श्रम संस्कृति पार्टी]] |votes5=1646 |cand6=अन्य |votes6=2160 |electorate=126041 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=14182 |source=<ref>{{Cite web |title=सुर्खेत २ मा रास्वपाका सापकोटा फराकिलो मतान्तरले विजयी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1886539/sapkota-of-rsvp-wins-by-a-wide-margin-in-surkhet-2 |website=अनलाइनखबर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results |cand1=[[हृदयराम थानी]] |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes1=34625 |cand2=अमृतबहादुर बुढा क्षेत्री |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=29558 |cand3=टेकबहादुर चुनरा |party3=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes3=4601 |cand4=भीमबहादुर शाही |party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes4=2632 |cand5=अन्य |votes5=1010 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |majority=5067 |source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सूची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }}</ref>}} ====[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{col-start}} {{col-2}} =====२(क)===== {{Election results |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes1=18561 |cand2=कालीप्रसाद शाक्य |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=18400 |cand3=सूर्यबहादुर खत्री |party3=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes3=3685 |cand4=शिवप्रसाद उपाध्याय |party4=[[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |votes4=1274 |cand5=अन्य |votes5=768 |invalid= |electorate= |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |majority=161 |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-2}} =====२(ख)===== {{Election results |cand1=विन्दमान विष्ट |party1=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |votes1=13909 |cand2=ताराकेशर गौतम |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |votes2=9330 |cand3=मोहन सिंह बढुवाल |party3=[[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |votes3=6209 |cand4=कर्णबहादुर रेग्मी मगर |party4=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes4=792 |cand5=अन्य |votes5=94 |invalid= |electorate= |result=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] विजयी |majority=4579 |source=<ref name="2022el"/> }} {{col-end}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[नवराज रावत]] |votes1=37447 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[हृदयराम थानी]] |votes2=28646 |cand3=अन्य |votes3=2897 |invalid=2557 |majority=8801 |electorate=102940 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०७४ को परिणाम पुस्तक |url=https://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/HoR2074.pdf |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref> }} ==== [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} =====२(क) ===== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |votes1=21282 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=कमलराज रेग्मी |votes2=15947 |cand3=अन्य |votes3=2272 |invalid=1409 |majority=5335 |electorate=56267 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="2017pa">{{Cite web |title=प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचन, २०७४ को परिणाम पुस्तक |url=https://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/PA2074.pdf |lang=ne |website=निर्वाचन आयोग}}</ref> }} {{Col-2}} =====२(ख) ===== {{Election results |party1= [[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |cand1=विन्दमान विष्ट |votes1=15648 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=ताप्तबहादुर विष्ट |votes2=12477 |cand3=अन्य |votes3=1475 |invalid=1090 |majority=3171 |electorate=46673 |result= [[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="2017pa"/> }} {{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०७०]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[हृदयराम थानी]] |votes1=17419 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=[[यामलाल कँडेल]] |votes2=9118 |party3=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (माओवादी)]] |cand3=भीमबहादुर मल्ल |votes3=7797 |party4=[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |cand4=शिवप्रसाद उपाध्याय |votes4=4565 |party5=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल]] |cand5=मुकुन्द श्याम गिरी |votes5=3167 |cand6=अन्य |votes6=2526 |invalid=1912 |electorate=58901 |majority=8301 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |date= |title=Download FPTP Results(XML) |url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/FPTP/XML/FPTP.xml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520232602/http://election.gov.np/CA2070/CAResults/FPTP/XML/FPTP.xml |archive-date=20 May 2017 |access-date=11 November 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचनमा निर्वाचन क्षेत्र अनुसार सदर मत र बदर मत |url=http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu=6&rand=1388574371 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140416142021/http://election.gov.np/CA2070/CAResults/reportBody.php?selectedMenu=6&rand=1388574371 |archive-date=16 April 2014 |access-date=5 December 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=निर्वाचन क्षेत्र अनुसार मतदाता सङ्ख्या |url=http://www.election.gov.np/election/uploads/files/pages/pdf_cons_wise1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401031644/http://www.election.gov.np/election/uploads/files/pages/pdf_cons_wise1.pdf |archive-date=1 April 2014 |access-date=5 December 2022 |website=निर्वाचन आयोग |language=ne}}</ref> }} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |votes1=16297 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[हृदयराम थानी]] |votes2=14693 |party3=[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |cand3=सीताकुमारी नेपाली |votes3=14441 |cand4=अन्य |votes4=2604 |invalid=1654 |majority=1604 |electorate=76746 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref>{{Cite web |date= |title=Constituent Assembly Election 2064 List of Winning Candidates |url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php |archive-date=3 October 2009 |access-date=15 November 2020 |website=निर्वाचन आयोग |language=en}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[हृदयराम थानी]] |votes1=16870 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=शिवराज उपाध्याय |votes2=15791 |party3=[[नेकपा (माले)]] |cand3=[[यामलाल कँडेल]] |votes3=1936 |color3={{party color|Communist Party of Nepal (Marxist–Leninist) (2002)}} |cand4=अन्य |votes4=2234 |invalid=972 |majority=899 |electorate=51604 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="archive">{{Cite web |date= |title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates (Comparative) |url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |archive-date=24 January 2008 |access-date=15 November 2020 |website=निर्वाचन आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=24 January 2008 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Election Results' 99 |url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm |access-date=15 November 2020 |website=नेपाल रिसर्च}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand1=[[यामलाल कँडेल]] |votes1=12848 |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand2=[[हृदयराम थानी]] |votes2=11556 |party3=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |cand3=ओमबहादुर जिसी |votes3=4172 |majority=1292 |result=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी |source=निर्वाचन आयोग<ref name="archive" /><ref>{{Cite web |title=Auswertung der Wahlergebnisse vom 15. November 1994|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1994_constituency_results_english.pdf |access-date=18 December 2022 |website=नेपाल रिसर्च |language=de}}</ref> }} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {{Election results |party1=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |cand1=[[शिवराज जोशी]] |votes1=16214 |party2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |cand2=- |votes2=10611 |majority=5603 |result=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी |source=<ref>{{Cite web |title=Election 1991 Constituency Results |url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf |access-date=18 December 2022 |website=नेपाल रिसर्च |language=de}}</ref> }} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/SURKHET.pdf सुर्खेत जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रहरूको नक्सा] {{कर्णाली प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:सुर्खेत जिल्ला]] qagfxjskfai1vpxuuqu8ty9h3ekrn89 0 130776 1361851 1228897 2026-06-15T02:43:55Z ~2026-34996-24 79367 /* 23) पुलामी,[सम्पादन गर्नुहोस्] */ 1361851 wikitext text/x-wiki खाम्चा र पुलामी मगरहरूको मुख्य उपनाम मध्ये एक हो। पुलमी नेपालका जताततै बसोबास गर्छन् । प्रायः पुलामीले मगरहरूको मुख्य उपनाम सात मुख्य थरहरूमध्ये एक, थापालाई उनीहरूको थरको रूपमा लेख्छन्। त्यहाँ दुई प्रकारका पुलामी ज्ञात छन्। एउटा धपाली र अर्को झिङ्गु । झिङ्गु मगर बाबु र भोटे आमाबीचको वंशज हो भन्ने मान्यता छ । जबकि धपाली आमाबुवा दुवै मगरका सन्तान हुन् । पुलामी मगरहरूको उत्पत्तिस्थल म्याग्दी जिल्लामा रहेको ठाउँको नाम ‘राखु पुला’ हो जसबाट उपनाम आएको मानिन्छ। पुलामी मगरहरुको बारेमा जान्न या बुझ्नको लागी मगरहरुको ईतिहास बुझ्नु पर्ने हुन्छ किनकी पुलामीहरु मगरहरुकै धेरै हाँगाहरु मध्ये एक हागा हुन । जसरी नेपालको भुमिमा मगरहरुको ईतिहास 2000 /2500 बर्ष पुरानो आदिवासी (मुलबासी) को रुपमा लिइन्छ । पुलामीहरुको पनि त्यतिनै पुरानो ईतिहास रहेको पाइन्छ । बर्तमान अवस्थामा पुलामीहरु नेपालका सबै जिल्लाहरुमा छरिएर बसोबास गरेको पाइन्छ तर काहा बाट कहिले नेपाल प्रवेश गरेका हुन भन्ने ठोस लिखित प्रमाण नभएका कारण यही नै धारणा या मान्यता सही हो भन्ने अवस्था भने छैन । त्यसैले विभिन्न विद्वानहरुले विभिन्न समयमा आफ्ना फरक फरक मान्यताहरु प्रस्तुत गरेको पनि पढ्न पाइन्छ । == मगर समुदाय भाषागत आधारमा तीन प्रकारमा बाँडिएको हुन्छ :-[सम्पादन गर्नुहोस्] == 1) कालीगण्डकी पूर्वको मगर ढुट बोल्ने मगर, 2) कालीगण्डकी पश्चिमको मगर खाम-पाङ बोल्ने मगर र 3) डोल्पा जिल्लाका मगर काइके बोल्ने मगरहरू प्राचीन मगर भूमि'का मगर बासिन्दालाई १२ पन्थी र १८ पन्थी भनेर बर्गीकरण गरिएको थियो । उक्त भूमिलाई अहिले १२ मगरात र १८ मगरातको रुपमा चिन्ने गरिएको छ ।  गण्डकी पूर्वलार्इ बाह्र मगरात र पश्चिमलार्इ अठार मगरात भनेर चिनिन्छ । == # बाह्र मगरातका मगरहरूको मुख्य थर :- थापा, राना र आले र[सम्पादन गर्नुहोस्] == == # अठार मगरातका मगरहरूको मुख्य थर :- पुन, घर्ती, बुढा र रोका हो ।[सम्पादन गर्नुहोस्] == ~ ~ ~ 1) राना, 2) खप्तरी, घर्ती, 3) थापा, 4) पुन, 5) आग्री, 6) आले, 7) गुरुङचन, 8) भुरुङचन, 9) बेङलामी, 10) बुढाथोकी, 11) एसमाली, 12) भस्की, 13) रेवाली, 14) हिस्की, 15) थुमसिङ, 16) रगाता, 17) सिढारी, 18) दुध आले, 19) फेङदी आले, 20) तोर्छाली आले र सूर्यवंशी आले, 21) अस्लामी, 22) दर्लामी, === 23) पुलामी,[सम्पादन गर्नुहोस्] पुलामीकाे उत्पति हुंदा सिध्द पुरुषबाट उत्पत्ति भएकाे हाे। उनीहरु नाै ९ भाइ थिए। झिंगु १. बगाली २.ढलपी ३. दलमुखी ४. गुराउ ५. मनकामना ६. पाेडेल ७. सुन ८. पुनाै ९. === 24) बलामी, 25) तङलामी, 26) रासकोटी, 27) बीरकट्टा, 28) सिंजापति, 29) गहसरु, 30) ध्यावाङ, 31) बुढा, 32) सिंजाली, 33) फेवाली, 34) तिर्के, 35) पेगेल, 36) रामजोली र साव, 37) रुखमानी, 38) वैजाली, 39) तिके, 40) फुङ्जा, 41) रोका, 42) सथिघरे, 43) बाह्रघरे, 44) पहराइ, 45) सुतपहरे, 46) रामजाली, 47) रांगु, 48) गोरे, 49) काले, 50) मास्राङ्गी 51) वलमपाकी 52) सोराली 53) मंग्राती 54) मिरिङ्गचिङ्ग 55) पुवाँर 56 )पाेंगे लगायतका उपथरहरू रहेका छन् भन्ने कुरा उल्लेख गरिएको पाइन्छ । >>> खस क्षेत्री र मगर को थर मिल्दो जुल्दो हुन्छ जस्तोकी :- थापा, बुढाथोकी , राना, खड्का, घर्ति, खत्री, रोका, बुधा , लामिछाने, सिन्जाली, बराल, आदि । ==== >>> बाह्र मगरात अन्तर्गत रहेको मगरहरूको मुख्य थापा थरको हाँगाको रुपमा पुलामी मगरलाइ लिइन्छ । र पुलामी मगर दुई किसिमा हुन्छन :-[सम्पादन गर्नुहोस्] ==== 1) झिङ्गु (झिङ्गे) पुलामी र 2) ढलपी पुलामी >>> पुलामी मगरहरुको गोत्र : आत्रेय ( आत्रे) गोत्र हो । पुलामी मगरसँग मेल खाने सगोत्री बन्धु थरहरु :- आत्रेय (आत्रे) गोत्र हुने थरहरु 1) पौडेल 2) सिग्देल 3) अर्जेल 4) पोख्रेल (पानी पोखरेल) 5) दुलाल 6) दुवाडी 7) भट्ट 8) भट्टराइ 9) गेलाल 10) पहाडी 11) विहारे 12) वगाले 13) खतिवडा 14) जोशी 15) मिश्र 16) डाँगी 17) बंञ्जरा 18) खुलाल 19) बाजपेयी 20) आत्रे अधिकारी 21) बगाले थापा 22) पुवाँर थापा 23) खुलाल थापा 24) कालिकोटे थापा 25) थापा क्षेत्री 26) थापा मगर 27) झिंगे मगर 28) पातली मगर 29) गुरुङ्ग (घोण्डे) 30) मल्ल 31) शाह 32) शाही 33) सिंह 34) खान 35) स्ववंशी 36) घोताने 37) दाहाल 38) समाल 39) हमाल 40) ठकुरी 41) खस 42) जिसी 43) खत्री 44) गिरी 45) पौडेल 46) खड्का क्षेत्री 47) कालिकोटे खड्का 48) श्रेष्ठ 49) पर्वते 50) घर्ती 51) अगस्ती 52) ज्ञामी राना 53) मानन्धर आदी सँग पुलामी को गोत्र मिल्न जान्छ । ==== यी सबै सगोत्रीहरु बिचमा बिबाह, दान, शिदा दिनु/ लिनु शास्त्रअनुसर उचित अथवा राम्रो हुन्न भने प्रचलन रही आएको छ । ==== 1jjfshx5nsfciunjdettc87iy55cnct 0 134533 1361934 1253389 2026-06-15T10:08:56Z Bishaldev100 28807 1361934 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = French invasion of Russia | partof = the [[Napoleonic Wars]] | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 2/2/2 | image_gap = 1 | total_width = 300 | align = center | caption_align = center |image1=IV corpo durante la campagna di Russia.jpg |image2=Конец Бородинского боя.jpg |image3=Fireofmoscow.jpg |image4=Retreat of Napoleon Army from Moscow 1812.jpg |image5=Biarezina. Бярэзіна (V. Adam, 1801-50).jpg |image6=Louvre-peinture-francaise-Ney-a-Kowno-p1020309.jpg | footer = Top to bottom, left to right:<br/>{{flatlist| * तिर्खा र गर्मीसँग संघर्ष गरिरहेका इटालियन सैनिकहरू। अल्ब्रेक्ट एडमको चित्रकला * बोरोडिनो युद्धको अन्त्य। भेसिली भेरेशचगिनको चित्रकला * मस्को जलिरहेको। भिक्टर माजुरोव्स्कीको चित्रकला * रूसी कोसाक्सद्वारा फ्रान्सेली सैनिकहरूमाथि आक्रमण * बेरेजिन नदी पार गर्दै। भिक्टर एडमको चित्र *कोनो रिडाउटमा मार्शल ने। अगस्टे राफेटको चित्रकला }} }} | date = 24 June – 24 December 1812<br />({{Age in months, weeks and days |month1= 6 |day1= 24 |year1= 1812 | month2= 12 |day2= 24 |year2=1812}}) | place = [[रुसी साम्राज्य]] | combatant1 = {{flagicon|France}} [[पहिलो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली साम्राज्य]] | combatant2 = {{flagicon|Russian Empire}} [[रुसी साम्राज्य]] | commander1 = {{flagicon|First French Empire}} [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन I]] | commander2 = {{flagicon|Russian Empire}} [[Alexander I of Russia|Alexander I]] | result = {{ublist|Russian victory}} }} '''रूसमाथि फ्रान्सेली आक्रमण''' ('''French invasion of Russia)''', जसलाई रूसी अभियान ('''Russian campaign)''', '''दोस्रो पोलिश युद्ध''', '''बीस राष्ट्रको सेना''', र '''१८१२ को देशभक्तिपूर्ण युद्ध''' पनि भनिन्छ, नेपोलियनद्वारा [[रुसी साम्राज्य|रूसी साम्राज्य]]लाई संयुक्त अधिराज्यको महाद्वीपीय नाकाबन्दीमा फिर्ता गर्न बाध्य पार्न सुरु गरिएको थियो। नेपोलियनको रुसको आक्रमण इतिहासमा सबैभन्दा राम्रो अध्ययन गरिएको सैन्य अभियानहरू मध्ये एक हो र विश्व इतिहासमा सबैभन्दा घातक सैन्य अपरेशनहरू मध्ये सूचीबद्ध छ।{{sfn|Grant|2009|pp=212–213}} यो मानव जीवन मा ठूलो जनधनको क्षतिको कारणले विशेष छ: छ महिना भन्दा कम मा लगभग दस लाख सैनिक र नागरिकहरु मरे।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ERrHDwAAQBAJ&dq=socrate+blanc+1812&pg=PP43|title=Napoleon's Army in Russia: The Illustrated Memoirs of Albrecht Adam, 1812|first=Jonathan|last=North|date=December 31, 1990|publisher=Pen and Sword|isbn=9781473816589|via=Google Books|access-date=May 20, 2022|archive-date=January 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115064234/https://books.google.com/books?id=ERrHDwAAQBAJ&dq=socrate+blanc+1812&pg=PP43|url-status=live}}</ref>{{sfn|Zamoyski|2004|p=536}} [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियनको]] साम्राज्यवादी महत्वाकांक्षा र महाद्वीपीय प्रणालीको प्रश्नमा [[रुसी साम्राज्य|रुस]]सँगको सम्बन्ध फेरि बिग्रियो। फलस्वरुप सन् १८१२ मा, नेपोलियनले रूसमाथि आक्रमण गरे। फ्रान्समा यसलाई ‘रुसी अभियान’ भनिन्छ भने रूसमा यसलाई ‘१८१२ को देशभक्तिपूर्ण युद्ध’ भनिन्छ। २४ जुन २०१२ मा नेपोलियनको सेना [[नोमेन नदी]] पार गरेर रुसको सिमानामा प्रवेश गर्यो। रूसी सेनाले बाली, अन्न, भण्डारलाई नष्ट गर्दै पछी हट्ने र [[छापामार युद्ध|छापामार आक्रमण]] गर्ने नीति अपनाए । धेरै कठिनाइहरूको सामना गर्दै, कुनै न कुनै तरिकाले नेपोलियन जब [[मस्को]] पुगे (त्यतिबेला, मस्को एक धेरै महत्त्वपूर्ण शहर थियो, तर रूसको राजधानी थिएन; १७३२ देखि १९१८ सम्म, [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पीटर्सबर्ग]] थियो), उनले सम्पूर्ण शहर सुनसान पाए। वास्तवमा, अहिलेसम्म फ्रान्सेली सेना आफ्नो खर्च पराजित क्षेत्रहरूबाट असुल्ने गर्थ्यो , तर यस युद्ध पद्दति र रणनीतिले सम्भव हुन सकेन। नेपोलियनले [[जार]] अलेक्जेन्डरले [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्ने आशा राखे, तर जार अलेक्जेन्डर आत्मसमर्पण गर्नुको सट्टा [[साइबेरिया]] गए। नेपोलियन [[शान्ति प्रस्ताव]]को प्रस्ताव आउने आशामा मस्कोमा पाँच हप्ता बसे, जुन कहिल्यै आएन।{{sfn|Riehn|1990|p=285}} । उनको सेनाका लागि खाद्य संकट थियो र महामारी फैलियो। त्यसैले, नेपोलियन मस्कोबाट फर्कन बाध्य हुनुपर्यो। सेनालाई भोक, चिसो र रुसी छापामारहरूले सताएको थियो। यसरी यो अभियान निरर्थक सावित भयो । यसको असफलताको कारण नेपोलियनको जिद्दी र रूसी सेनाहरू पछि हट्ने कूटनीति बुझ्न असफल भएको थियो। यद्यपि अनुमानहरू फरक छन् किनभने सटीक रेकर्डहरू राखिएको थिएन,,<ref>{{cite web|url=http://entomology.montana.edu/historybug/napoleon/typhus_russia.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820045117/http://entomology.montana.edu/historybug/napoleon/typhus_russia.htm|url-status=dead|title=Insects, Disease, and Military History: Destruction of the Grand Armée|archive-date=August 20, 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820045117/http://entomology.montana.edu/historybug/napoleon/typhus_russia.htm |date=August 20, 2008 }}</ref> संख्या बढाइचढाइ थियो र सहायक सेनाहरू सधैं गणना गरिएन, नेपोलियनको सेना ४,५०,००० भन्दा बढी मानिस,{{sfn|Clausewitz|1906|p=47, 52, 94}} १,५०,००० भन्दा धेरै घोडा,<ref>Histoire de la Campagne de Russie Pendant L'année 1812 et de la Captivité des Prisonniers Français en Sibérie (1846), p. 404</ref> लगभग २५,००० वागें गाडी र करिब १,४०० आर्टिलरी का साथ् रुस प्रवेश गरेका थिए । <!-- More than 100,000 were taken, prisoner.--> मात्र १,२०,००० मानिस बाँचे (भगौडा बाहेक );{{Efn|50,000 were Austrians, Prussians, and other Germans, 20,000 were Poles, and just 35,000 were Frenchmen.<ref>Zamoyski, p. 536</ref>}} अभियानमा ३,८०,००० को मृत्यु भयो । <ref>{{cite web|url=http://entomology.montana.edu/historybug/napoleon/typhus_russia.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820045117/http://entomology.montana.edu/historybug/napoleon/typhus_russia.htm|url-status=dead|title=Insects, Disease, and Military History: Destruction of the Grande Armée|archive-date=August 20, 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820045117/http://entomology.montana.edu/historybug/napoleon/typhus_russia.htm |date=August 20, 2008 }}</ref> फलस्वरूप, नेपोलियनको अजेयताको प्रतिष्ठा चकनाचुर भयो।{{sfn|Chandler|2009}} == युद्धको घोषणा == क्याथरिन द ग्रेटको विस्तार नीतिप्रति प्रतिबद्ध, अलेक्ज्याण्डर प्रथमले अप्रिल १८१२ मा प्रशिया र वारसाको ग्रान्ड डचीबाट फ्रान्सेली सेनाहरू हटाउन माग गर्दै अल्टिमेटम जारी गरे। तर नेपोलियनले सेना फिर्ताको सट्टा युद्ध रोजे, जुन ८ र २० को बीचमा, सेनाहरू निरन्तर अघि बढे । <ref>{{cite web |date= |title=Württemberg in 1812 – Jonathan North |url=https://www.jpnorth.co.uk/research/napoleon-in-russia/wurttemberg-in-1812/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214092117/https://www.jpnorth.co.uk/research/napoleon-in-russia/wurttemberg-in-1812/ |archive-date=2022-02-14 |access-date=2022-02-26 |publisher=Jpnorth.co.uk }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214092117/https://www.jpnorth.co.uk/research/napoleon-in-russia/wurttemberg-in-1812/ |date=2022-02-14 }}</ref> नेपोलियनको मूल उद्देश्य इम्पीरियल रुसी सेनालाई परास्त गर्नु र जार अलेक्जेंडर प्रथमलाई महाद्वीपीय प्रणालीमा सामेल हुन बाध्य पार्नु थियो।<ref>{{Cite book|last=A. Bell|first=David|title=Napoleon: A Concise Biography|publisher=Oxford University Press|year=2015|isbn=978-0-19-026271-6|location=New York|pages=85|chapter=5: Downfall, 1812–1815}}</ref> == पछि == १८१२ मा फ्रान्सेली सेना माथि रूसी [[विजय]] नेपोलियनको युरोपेली प्रभुत्व को महत्वाकांक्षा को एक महत्वपूर्ण झटका थियो। यो युद्धको कारण अन्य [[गठबन्धन]] सहयोगीहरूले नेपोलियनमाथि एक पटक र सबैको लागि विजय हासिल गरे। उनको दुवै फ्रान्सेली सेना, रुसी अभियानमा लडिरहेका र अन्य मोर्चामा खटिएका, चकनाचुर भएको थियो र मनोबल कम थियो। नेपोलियन एक्लै आदेशको कुनै पनि झलक कायम राख्न सक्षम थिए; उनको हराएसंगै, मुरट र अन्य अधिकारीहरूले सबै अधिकार गुमाए।<ref name="ReferenceA" /> In January 1813 the French army gathered behind the Vistula some 23,000 strong. The Austrian and Prussian troops mustered some 35,000 men in addition.{{sfn|Clausewitz|1843|p=94}} The number of deserters and stragglers having left Russia alive is unknown by definition. The number of new inhabitants of Russia is unknown. The number of prisoners is estimated at around 100,000, of whom more than 50,000 died in captivity.{{sfn|Mikaberidze|2014}} The [[War of the Sixth Coalition]]{{sfn|Fierro|1995|pp=159–161}} started in 1813 as the Russian campaign was decisive for the Napoleonic Wars and led to Napoleon's defeat and exile on the island of [[Elba]].{{sfn|Clausewitz|1906}} For Russia, the term ''Patriotic War'' (an English rendition of the Russian Отечественная война) became a symbol for a strengthened national identity that had a great effect on Russian patriotism in the 19th century. A series of revolutions followed, starting with the [[Decembrist Revolt|Decembrist revolt]] of 1825 and ending with the [[February Revolution]] of 1917. ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[महान देशभक्तिपूर्ण युद्ध (द्वितीय विश्व युद्ध)]] ==टिप्पणी== {{notelist}} [[श्रेणी:युरोपको इतिहास]] okrhxfg3z9809vf1t42uhqr0igylvq5 1361935 1361934 2026-06-15T10:13:33Z Bishaldev100 28807 /* पछि */ 1361935 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = French invasion of Russia | partof = the [[Napoleonic Wars]] | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 2/2/2 | image_gap = 1 | total_width = 300 | align = center | caption_align = center |image1=IV corpo durante la campagna di Russia.jpg |image2=Конец Бородинского боя.jpg |image3=Fireofmoscow.jpg |image4=Retreat of Napoleon Army from Moscow 1812.jpg |image5=Biarezina. Бярэзіна (V. Adam, 1801-50).jpg |image6=Louvre-peinture-francaise-Ney-a-Kowno-p1020309.jpg | footer = Top to bottom, left to right:<br/>{{flatlist| * तिर्खा र गर्मीसँग संघर्ष गरिरहेका इटालियन सैनिकहरू। अल्ब्रेक्ट एडमको चित्रकला * बोरोडिनो युद्धको अन्त्य। भेसिली भेरेशचगिनको चित्रकला * मस्को जलिरहेको। भिक्टर माजुरोव्स्कीको चित्रकला * रूसी कोसाक्सद्वारा फ्रान्सेली सैनिकहरूमाथि आक्रमण * बेरेजिन नदी पार गर्दै। भिक्टर एडमको चित्र *कोनो रिडाउटमा मार्शल ने। अगस्टे राफेटको चित्रकला }} }} | date = 24 June – 24 December 1812<br />({{Age in months, weeks and days |month1= 6 |day1= 24 |year1= 1812 | month2= 12 |day2= 24 |year2=1812}}) | place = [[रुसी साम्राज्य]] | combatant1 = {{flagicon|France}} [[पहिलो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली साम्राज्य]] | combatant2 = {{flagicon|Russian Empire}} [[रुसी साम्राज्य]] | commander1 = {{flagicon|First French Empire}} [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन I]] | commander2 = {{flagicon|Russian Empire}} [[Alexander I of Russia|Alexander I]] | result = {{ublist|Russian victory}} }} '''रूसमाथि फ्रान्सेली आक्रमण''' ('''French invasion of Russia)''', जसलाई रूसी अभियान ('''Russian campaign)''', '''दोस्रो पोलिश युद्ध''', '''बीस राष्ट्रको सेना''', र '''१८१२ को देशभक्तिपूर्ण युद्ध''' पनि भनिन्छ, नेपोलियनद्वारा [[रुसी साम्राज्य|रूसी साम्राज्य]]लाई संयुक्त अधिराज्यको महाद्वीपीय नाकाबन्दीमा फिर्ता गर्न बाध्य पार्न सुरु गरिएको थियो। नेपोलियनको रुसको आक्रमण इतिहासमा सबैभन्दा राम्रो अध्ययन गरिएको सैन्य अभियानहरू मध्ये एक हो र विश्व इतिहासमा सबैभन्दा घातक सैन्य अपरेशनहरू मध्ये सूचीबद्ध छ।{{sfn|Grant|2009|pp=212–213}} यो मानव जीवन मा ठूलो जनधनको क्षतिको कारणले विशेष छ: छ महिना भन्दा कम मा लगभग दस लाख सैनिक र नागरिकहरु मरे।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ERrHDwAAQBAJ&dq=socrate+blanc+1812&pg=PP43|title=Napoleon's Army in Russia: The Illustrated Memoirs of Albrecht Adam, 1812|first=Jonathan|last=North|date=December 31, 1990|publisher=Pen and Sword|isbn=9781473816589|via=Google Books|access-date=May 20, 2022|archive-date=January 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115064234/https://books.google.com/books?id=ERrHDwAAQBAJ&dq=socrate+blanc+1812&pg=PP43|url-status=live}}</ref>{{sfn|Zamoyski|2004|p=536}} [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियनको]] साम्राज्यवादी महत्वाकांक्षा र महाद्वीपीय प्रणालीको प्रश्नमा [[रुसी साम्राज्य|रुस]]सँगको सम्बन्ध फेरि बिग्रियो। फलस्वरुप सन् १८१२ मा, नेपोलियनले रूसमाथि आक्रमण गरे। फ्रान्समा यसलाई ‘रुसी अभियान’ भनिन्छ भने रूसमा यसलाई ‘१८१२ को देशभक्तिपूर्ण युद्ध’ भनिन्छ। २४ जुन २०१२ मा नेपोलियनको सेना [[नोमेन नदी]] पार गरेर रुसको सिमानामा प्रवेश गर्यो। रूसी सेनाले बाली, अन्न, भण्डारलाई नष्ट गर्दै पछी हट्ने र [[छापामार युद्ध|छापामार आक्रमण]] गर्ने नीति अपनाए । धेरै कठिनाइहरूको सामना गर्दै, कुनै न कुनै तरिकाले नेपोलियन जब [[मस्को]] पुगे (त्यतिबेला, मस्को एक धेरै महत्त्वपूर्ण शहर थियो, तर रूसको राजधानी थिएन; १७३२ देखि १९१८ सम्म, [[सेन्ट पिटर्सवर्ग|सेन्ट पीटर्सबर्ग]] थियो), उनले सम्पूर्ण शहर सुनसान पाए। वास्तवमा, अहिलेसम्म फ्रान्सेली सेना आफ्नो खर्च पराजित क्षेत्रहरूबाट असुल्ने गर्थ्यो , तर यस युद्ध पद्दति र रणनीतिले सम्भव हुन सकेन। नेपोलियनले [[जार]] अलेक्जेन्डरले [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्ने आशा राखे, तर जार अलेक्जेन्डर आत्मसमर्पण गर्नुको सट्टा [[साइबेरिया]] गए। नेपोलियन [[शान्ति प्रस्ताव]]को प्रस्ताव आउने आशामा मस्कोमा पाँच हप्ता बसे, जुन कहिल्यै आएन।{{sfn|Riehn|1990|p=285}} । उनको सेनाका लागि खाद्य संकट थियो र महामारी फैलियो। त्यसैले, नेपोलियन मस्कोबाट फर्कन बाध्य हुनुपर्यो। सेनालाई भोक, चिसो र रुसी छापामारहरूले सताएको थियो। यसरी यो अभियान निरर्थक सावित भयो । यसको असफलताको कारण नेपोलियनको जिद्दी र रूसी सेनाहरू पछि हट्ने कूटनीति बुझ्न असफल भएको थियो। यद्यपि अनुमानहरू फरक छन् किनभने सटीक रेकर्डहरू राखिएको थिएन,,<ref>{{cite web|url=http://entomology.montana.edu/historybug/napoleon/typhus_russia.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820045117/http://entomology.montana.edu/historybug/napoleon/typhus_russia.htm|url-status=dead|title=Insects, Disease, and Military History: Destruction of the Grand Armée|archive-date=August 20, 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820045117/http://entomology.montana.edu/historybug/napoleon/typhus_russia.htm |date=August 20, 2008 }}</ref> संख्या बढाइचढाइ थियो र सहायक सेनाहरू सधैं गणना गरिएन, नेपोलियनको सेना ४,५०,००० भन्दा बढी मानिस,{{sfn|Clausewitz|1906|p=47, 52, 94}} १,५०,००० भन्दा धेरै घोडा,<ref>Histoire de la Campagne de Russie Pendant L'année 1812 et de la Captivité des Prisonniers Français en Sibérie (1846), p. 404</ref> लगभग २५,००० वागें गाडी र करिब १,४०० आर्टिलरी का साथ् रुस प्रवेश गरेका थिए । <!-- More than 100,000 were taken, prisoner.--> मात्र १,२०,००० मानिस बाँचे (भगौडा बाहेक );{{Efn|50,000 were Austrians, Prussians, and other Germans, 20,000 were Poles, and just 35,000 were Frenchmen.<ref>Zamoyski, p. 536</ref>}} अभियानमा ३,८०,००० को मृत्यु भयो । <ref>{{cite web|url=http://entomology.montana.edu/historybug/napoleon/typhus_russia.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820045117/http://entomology.montana.edu/historybug/napoleon/typhus_russia.htm|url-status=dead|title=Insects, Disease, and Military History: Destruction of the Grande Armée|archive-date=August 20, 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820045117/http://entomology.montana.edu/historybug/napoleon/typhus_russia.htm |date=August 20, 2008 }}</ref> फलस्वरूप, नेपोलियनको अजेयताको प्रतिष्ठा चकनाचुर भयो।{{sfn|Chandler|2009}} == युद्धको घोषणा == क्याथरिन द ग्रेटको विस्तार नीतिप्रति प्रतिबद्ध, अलेक्ज्याण्डर प्रथमले अप्रिल १८१२ मा प्रशिया र वारसाको ग्रान्ड डचीबाट फ्रान्सेली सेनाहरू हटाउन माग गर्दै अल्टिमेटम जारी गरे। तर नेपोलियनले सेना फिर्ताको सट्टा युद्ध रोजे, जुन ८ र २० को बीचमा, सेनाहरू निरन्तर अघि बढे । <ref>{{cite web |date= |title=Württemberg in 1812 – Jonathan North |url=https://www.jpnorth.co.uk/research/napoleon-in-russia/wurttemberg-in-1812/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214092117/https://www.jpnorth.co.uk/research/napoleon-in-russia/wurttemberg-in-1812/ |archive-date=2022-02-14 |access-date=2022-02-26 |publisher=Jpnorth.co.uk }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214092117/https://www.jpnorth.co.uk/research/napoleon-in-russia/wurttemberg-in-1812/ |date=2022-02-14 }}</ref> नेपोलियनको मूल उद्देश्य इम्पीरियल रुसी सेनालाई परास्त गर्नु र जार अलेक्जेंडर प्रथमलाई महाद्वीपीय प्रणालीमा सामेल हुन बाध्य पार्नु थियो।<ref>{{Cite book|last=A. Bell|first=David|title=Napoleon: A Concise Biography|publisher=Oxford University Press|year=2015|isbn=978-0-19-026271-6|location=New York|pages=85|chapter=5: Downfall, 1812–1815}}</ref> == पछि == १८१२ मा फ्रान्सेली सेना माथि रूसी [[विजय]] नेपोलियनको युरोपेली प्रभुत्व को महत्वाकांक्षा को एक महत्वपूर्ण झटका थियो। यो युद्धको कारण अन्य [[गठबन्धन]] सहयोगीहरूले नेपोलियनमाथि एक पटक र सबैको लागि विजय हासिल गरे। उनको दुवै फ्रान्सेली सेना, रुसी अभियानमा लडिरहेका र अन्य मोर्चामा खटिएका, चकनाचुर भएको थियो र मनोबल कम थियो। नेपोलियन एक्लै आदेशको कुनै पनि झलक कायम राख्न सक्षम थिए; उनको हराएसंगै, मुरट र अन्य अधिकारीहरूले सबै अधिकार गुमाए।<ref name="ReferenceA" /> जनवरी १८१३ मा फ्रान्सेली सेना लगभग २३,००० जनाको संख्यामा भिस्तुलाको पछाडि भेला भयो। अस्ट्रियाली र प्रशियाली सेनाले थप ३५,००० जनालाई जम्मा गरे।{{sfn|Clausewitz|1843|p=94}} रूसबाट जीवितै भागेकाहरूको संख्या अज्ञात छ। रूसका नयाँ बासिन्दाहरूको संख्या अज्ञात छ। कैदीहरूको संख्या लगभग १००,००० अनुमान गरिएको छ, जसमध्ये ५०,००० भन्दा बढीको कैदमा मृत्यु भएको थियो।{{sfn|Mikaberidze|2014}} छैटौं गठबन्धनको युद्ध १८१३ मा सुरु भयो।{{sfn|Fierro|1995|pp=159–161}} रूसी अभियान नेपोलियन युद्धहरूको लागि निर्णायक थियो र यसको परिणामस्वरूप नेपोलियनको पराजय र एल्बा टापुमा निर्वासन भयो।{{sfn|Clausewitz|1906}} रूसको लागि, देशभक्तिपूर्ण युद्ध (रूसी Отечественная война को अंग्रेजी अनुवाद) शब्द एक बलियो राष्ट्रिय पहिचानको प्रतीक बन्यो जसले १९ औं शताब्दीमा रूसी देशभक्तिमा ठूलो प्रभाव पारेको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[महान देशभक्तिपूर्ण युद्ध (द्वितीय विश्व युद्ध)]] ==टिप्पणी== {{notelist}} [[श्रेणी:युरोपको इतिहास]] ivam23e7ycpo5kenp3twhgkoo3f70lm 0 135311 1361930 1338070 2026-06-15T08:57:51Z Bishaldev100 28807 /* नामकरण */ 1361930 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | conventional_long_name = श्रीविजय साम्राज्य | common_name = श्रीविजय साम्राज्य | religion = [[हिन्दु धर्म]] | p1 = क्यान्टोली | s1 = मेलेयु राज्य | year_start = सन् ६७१ | year_end = १०२५ | image_map = Srivijaya Empire.svg | capital = [[पालेम्बाङ]] | common_languages = [[मलय भाषा]] र [[संस्कृत]] | government_type = राजतन्त्र }} '''श्रीविजय''' एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]-बौद्ध समुद्री [[साम्राज्य]] थियो जुन [[सुमात्रा|सुमात्रा टापु]] (आधुनिक [[इन्डोनेसिया]]मा) मा आधारित थियो, जसले धेरै [[दक्षिणपूर्वी एसिया]]लाई प्रभाव पारेको थियो। श्रीविजय ७औँ देखि ११औँ शताब्दी ईस्वी सम्म [[बौद्ध धर्म]]को विस्तारको लागि एक महत्वपूर्ण केन्द्र थियो। श्रीविजय पश्चिमी सामुद्रिक दक्षिणपूर्व एसियामा धेरै प्रभुत्व जमाउने पहिलो राजनीति थियो। यसको स्थानको कारण, श्रीविजयाले समुद्री स्रोतहरू प्रयोग गरी जटिल प्रविधिको विकास गर्‍यो। थप रूपमा, यसको अर्थतन्त्र यस क्षेत्रको बढ्दो व्यापारमा क्रमिक रूपमा निर्भर हुँदै गयो, यसरी यसलाई प्रतिष्ठाको वस्तुमा आधारित अर्थतन्त्रमा रूपान्तरण भयो।<ref name=":3">{{Cite book|title=History of Humanity|last1=Laet|first1=Sigfried J. de|last2=Herrmann|first2=Joachim|publisher=Routledge|year=1994}}</ref> [[चोल साम्राज्य]]ले आफ्ना बन्दरगाहहरूमा धेरै आक्रमणहरू गरेपछि सन् १०२५ मा राज्यको अस्तित्व समाप्त भयो। श्रीविजयको पतन पछि, यो धेरै हदसम्म बिर्सिएको थियो।<ref name=":6">{{Cite book|last=Miksic|first=John M.|year=2013|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300-1800|publisher=NUS Press|isbn=9789971695583|author1-link=John N. Miksic}}</ref> == नामकरण == श्रीविजय [[संस्कृत]]बाट व्युत्पन्न नाम हो। श्री को अर्थ "भाग्यशाली", "समृद्ध", वा "खुशी" र [[विजय]] को अर्थ "विजयी" वा "उत्कृष्टता" हो। तसर्थ, संयुक्त शब्द श्रीविजयको अर्थ "चमकदार विजय", "शानदार विजय", "समृद्ध विजेता", "उत्कृष्टताको चमक" वा केवल "गौरवपूर्ण" हो।<ref name="MUNOZ 117">{{cite book|last=Munoz|title=Early Kingdoms|pages=117}}</ref><ref>{{Cite web |last=Glashoff |first=Klaus |title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit |url=http://learnsanskrit.cc/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=sri&direct=au |access-date=2021-09-18 |website=learnsanskrit.cc}}</ref> == इतिहास == सन् ५०० को आसपासमा, श्रीविजयन साम्राज्यको जरा हालको पालेम्बाङ, सुमात्राको वरिपरि विकसित हुन थाल्यो।<ref>According to Coedès, ''siddhayatra'' refers to some "magic potion". An alternative translation, however, is possible: [[Petrus Josephus Zoetmulder|Zoetmulder]]'s ''Dictionary of Old Javanese'' (1995) renders it as "a prosperous journey".</ref> पुरानो मलय शिलालेखहरूबाट, यो उल्लेखनीय छ कि दापुन्ता हयाङ श्री जयनासाले ६८४ मा २०,००० मानिसहरूको साथ सिद्धयात्रा यात्रामा धन, शक्ति र 'जादुई शक्ति' प्राप्त गर्न समुद्री विजयको सुरुवात गरेका थिए। दापुन्ता ह्यांग श्री जयनासाको नेतृत्वमा, मेलाउ राज्य श्रीविजयमा एकीकृत हुने पहिलो राज्य बन्यो। श्रीविजयको पतनमा योगदानकर्ता कारकहरू विदेशी डकैती र आक्रमणहरू थिए जसले यस क्षेत्रमा व्यापार र सुरक्षालाई बाधा पुर्‍यायो।<ref>{{cite book|last=Munoz|title=Early Kingdoms|pages=124}}</ref> [[दक्षिण भारत]]को [[तमिलनाडु]]का चोल राजा [[राजेन्द्र प्रथम|राजेन्द्र चोल]]ले सन् १०२५ मा श्रीविजयको बन्दरगाहमा नौसेना आक्रमणहरू गरे। उनको नौसेनाले मनसुन हावा प्रयोग गरेर सुमात्रामा द्रुत रूपमा यात्रा गर्‍यो, चुपचाप आक्रमण गर्‍यो र श्रीविजयको १४ बन्दरगाहमा आक्रमण गर्‍यो। हडतालले श्रीविजयलाई अचम्म र अप्रस्तुत बनायो; तिनीहरूले पहिले पालेम्बाङको राजधानी सहरमा लुटपाट गरे र त्यसपछि तुरुन्तै कदारम (आधुनिक केदाह) लगायतका अन्य बन्दरगाहहरूमा सरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2020-12-22 |title=The Chola raid on Srivijaya as a geostrategic manoeuvre |url=https://www.southeastasianarchaeology.com/2020/12/22/the-chola-raid-on-srivijaya-as-a-geostrategic-manoeuvre/ |access-date=2020-12-29 |website=SEAArch - Southeast Asian Archaeology |language=en-GB }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201222141636/https://www.southeastasianarchaeology.com/2020/12/22/the-chola-raid-on-srivijaya-as-a-geostrategic-manoeuvre/ |date=2020-12-22 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:श्रीविजय साम्राज्य| ]] [[श्रेणी:द्वीपीय देशहरू]] [[श्रेणी:एसियाका भूतपूर्व साम्राज्यहरू]] 6o5sj2pboszb2kmhlbxurklzcyuqehe 0 142217 1361876 1265256 2026-06-15T04:47:54Z Bishaldev100 28807 1361876 wikitext text/x-wiki '''ह्याकुलो, उरोस्थो,''' '''वा छातीको हड्डी''' [[छाती|छातीको]] मध्य भागमा हुने एउटा लामो हड्डी हो। यसले कुर्कुरे हाडको माध्यमबाट करङहरूमा जोडिन्छ र छातीको अगाडि भाग बनाउँछ, यसरी [[मुटु]], [[फोक्सो]], र प्रमुख [[रक्तनली|रक्त नलीहरूलाई]] चोटपटकबाट जोगाउन सगाउछ। लगभग नेकटाई जस्तो आकारको, यो जिउको सबैभन्दा ठूलो र सबैभन्दा लामो समतल हड्डीहरू मध्ये एउटा हो। यसको तीन क्षेत्रहरू मुस्टी, शरीर, र पत्रक हुन्। <ref>{{Cite journal |last=Brace |first=C Loring |date=2002-03 |title=<i>Anatomy &amp; Physiology: The Unity of Form and Function</i>. <i>Second Edition. By </i>Kenneth S  Saladin. <i>Boston (Massachusetts): McGraw‐Hill</i>. $107.81. xxxiii + 1181 p; ill.; index. ISBN: 0–07–250475–7. 2001. |url=https://doi.org/10.1086/343592 |journal=The Quarterly Review of Biology |volume=77 |issue=1 |pages=51–51 |doi=10.1086/343592 |issn=0033-5770}}</ref> [[चित्र:Sternum_composition.png|अङ्गुठाकार| ह्याकुलोको भागहरू: मुस्टी (हरियो), शरीर (नीलो), पत्रक (प्याजी)]] [[चित्र:Sternum_front.png|अङ्गुठाकार| ह्याकुलो जिउमा बस्ने ठाउँ(रातो) ]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] 8pn4cyih5c54vaksfgbum2drvvopema 1361893 1361876 2026-06-15T05:17:57Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[ह्याकुलो]] पृष्ठलाई [[स्टर्नम]]मा सारियो 1361876 wikitext text/x-wiki '''ह्याकुलो, उरोस्थो,''' '''वा छातीको हड्डी''' [[छाती|छातीको]] मध्य भागमा हुने एउटा लामो हड्डी हो। यसले कुर्कुरे हाडको माध्यमबाट करङहरूमा जोडिन्छ र छातीको अगाडि भाग बनाउँछ, यसरी [[मुटु]], [[फोक्सो]], र प्रमुख [[रक्तनली|रक्त नलीहरूलाई]] चोटपटकबाट जोगाउन सगाउछ। लगभग नेकटाई जस्तो आकारको, यो जिउको सबैभन्दा ठूलो र सबैभन्दा लामो समतल हड्डीहरू मध्ये एउटा हो। यसको तीन क्षेत्रहरू मुस्टी, शरीर, र पत्रक हुन्। <ref>{{Cite journal |last=Brace |first=C Loring |date=2002-03 |title=<i>Anatomy &amp; Physiology: The Unity of Form and Function</i>. <i>Second Edition. By </i>Kenneth S  Saladin. <i>Boston (Massachusetts): McGraw‐Hill</i>. $107.81. xxxiii + 1181 p; ill.; index. ISBN: 0–07–250475–7. 2001. |url=https://doi.org/10.1086/343592 |journal=The Quarterly Review of Biology |volume=77 |issue=1 |pages=51–51 |doi=10.1086/343592 |issn=0033-5770}}</ref> [[चित्र:Sternum_composition.png|अङ्गुठाकार| ह्याकुलोको भागहरू: मुस्टी (हरियो), शरीर (नीलो), पत्रक (प्याजी)]] [[चित्र:Sternum_front.png|अङ्गुठाकार| ह्याकुलो जिउमा बस्ने ठाउँ(रातो) ]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] 8pn4cyih5c54vaksfgbum2drvvopema 1361895 1361893 2026-06-15T05:19:00Z Bishaldev100 28807 1361895 wikitext text/x-wiki '''स्टर्नम, उरोस्थो,''' '''वा छातीको हड्डी''' [[छाती|छातीको]] मध्य भागमा हुने एउटा लामो हड्डी हो। यसले कुर्कुरे हाडको माध्यमबाट करङहरूमा जोडिन्छ र छातीको अगाडि भाग बनाउँछ, यसरी [[मुटु]], [[फोक्सो]], र प्रमुख [[रक्तनली|रक्त नलीहरूलाई]] चोटपटकबाट जोगाउन सगाउछ। लगभग नेकटाई जस्तो आकारको, यो जिउको सबैभन्दा ठूलो र सबैभन्दा लामो समतल हड्डीहरू मध्ये एउटा हो। यसको तीन क्षेत्रहरू मुस्टी, शरीर, र पत्रक हुन्। <ref>{{Cite journal |last=Brace |first=C Loring |date=2002-03 |title=<i>Anatomy &amp; Physiology: The Unity of Form and Function</i>. <i>Second Edition. By </i>Kenneth S  Saladin. <i>Boston (Massachusetts): McGraw‐Hill</i>. $107.81. xxxiii + 1181 p; ill.; index. ISBN: 0–07–250475–7. 2001. |url=https://doi.org/10.1086/343592 |journal=The Quarterly Review of Biology |volume=77 |issue=1 |pages=51–51 |doi=10.1086/343592 |issn=0033-5770}}</ref> [[चित्र:Sternum_composition.png|अङ्गुठाकार| ह्याकुलोको भागहरू: मुस्टी (हरियो), शरीर (नीलो), पत्रक (प्याजी)]] [[चित्र:Sternum_front.png|अङ्गुठाकार| ह्याकुलो जिउमा बस्ने ठाउँ(रातो) ]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] 2qzcozwjzkpvdq13jzwtu3il0y628gw 0 142218 1361873 1343205 2026-06-15T04:17:04Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भहरू */ 1361873 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Gray112.png|अङ्गुठाकार|358x358पिक्सेल| मान्छेको करङ पिँजरा]] कशेरुकाहरूमा, '''करङहरू''' लामो, घुमेका हड्डीहरू हुन् जसबाट छातीको पिँजरा बनिन्छ। चारखुट्टे [[जनावर|जनावरहरूमा,]] करङहरूले वक्ष गुफालाई रक्षा गर्दछ, जसमा [[मुटु]], [[फोक्सो]], श्वासनली, आहारनली, थाइमस ग्रन्थी, आदि जस्ता महत्त्वपूर्ण [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अङ्गहरू]] हुन्छन्। [[फोक्सो]] यो पिँजरा भित्र रहन्छ, विस्तार र सास फेर्न को समयमा संकुचित। [[सर्प]] जस्ता केही जनावरहरूमा, करङले संरचना प्रदान गर्दछ र पुरै जिउको सुरक्षा गर्दछ। <ref>Wingerd, Bruce (1994). The Human Body: Concepts of Anatomy and Physiology. Fort Worth: Saunders College Publishing. pp. 11–12. ISBN 0-03-055507-8.</ref><ref>"Abdominal cavity". Encyclopædia Britannica. I: A-Ak – Bayes (15th ed.). Chicago, Illinois: Encyclopædia Britannica, Inc. 2010. pp. 19–20. ISBN 978-1-59339-837-8.</ref> == चित्रहरू == <gallery> चित्र:Ribs_animation.gif|पाठ=मानव पस्लियाँ (लाल में)। इनकी संख्या 24 होती है, 12 बाएँ और 12 दाएँ।| मान्छेको करङ (रातो)। तिनीहरूको संख्या २४ हुन्छ, दाइनेमा १२ र देब्रेमा १२। चित्र:Dog anatomy lateral skeleton view (full).jpg|पाठ=श्वान की पस्लियाँ| [[कुकुर|कुकुरको]] करङ चित्र:Image122.gif|पाठ=एक मानव पसली| मान्छेको करङ </gallery> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} {{ढाँचा:मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] l2up0gex7c9tfp4kzkqro18gn7jzf01 0 142302 1361912 1316015 2026-06-15T08:00:50Z Bishaldev100 28807 /* राष्ट्रिय */ 1361912 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = | partof = | image = | image_size = 300px | alt = | caption = | date = {{Start date and age|df=yes|1960|12|15}} | place = नेपाल | result = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला| कोइराला]] नेतृत्वको सरकार अपदस्थ <br>दलहरू प्रतिबन्ध <br>निर्दलीय[[पञ्चायती व्यवस्था]] | combatant1 = | combatant2 = | commander1 = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]] | commander2 = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | casualties1 = 407+ detained<br>24 ministers and deputies deposed | casualties2 = 0 | casualties3 = | notes = | campaignbox = }}२०१७ पुस १ गते [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]] नेतृत्वको सरकारलाई अपदस्थ गरी दलहरूमा प्रतिबन्ध लगाए र निर्दलीय [[पञ्चायती व्यवस्था]] लागू गरेका थिए । यही आधारमा उनलाई प्रजातन्त्र विरोधी, निरङ्कुश, तानाशाह जस्ता आरोपहरू लाग्ने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कुमार रुपाखेती|शीर्षक=निरङ्कुश राजा महेन्द्र ?|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2013/08/blog-post_2933.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> महेन्द्र एक महत्त्वाकांक्षी राजा थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सन्दर्भ पुस १ः राजा महेन्द्र, जसले भारतीय सेनालाई नेपालबाट धपाए|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2015/12/363243|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> आफैँले प्रत्यक्ष शासन चालाउने मोह उनमा रहेको थियो। == पृष्ठभूमि == [[चित्र:BP_Koirala_taking_oath_as_22nd_Prime_minister_of_Nepal.jpg|alt=|thumb|प्रधानमन्त्री [[पदको शपथ|पदको सपथ]]ग्रहण समारोहमा बिपी (बायाँ) र महेन्द्र (दायाँ)]] [[आम निर्वाचन २०१५|निर्वाचन]]मा सबैभन्दा ठूलो दलको रूपमा उदाएको नेपाली काङ्ग्रेसले<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref> पार्टी सभापति [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]]लाई [[संसदीय दलको नेता]] छानेर उनलाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] बनाउन दावेदारी पेश गरेको थियो। वि.सं. २०१६ जेठ १३ मा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]का विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले तत्कालिन राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाह समक्ष सपथग्रहण लिई आफ्नो कार्यभार सम्हालेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यशस्वी राजनेता बीपी कोइराला|युआरएल=https://nepalmag.com.np/history/2016/07/21/20160721202330|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === उपद्रव === २०१७ कात्तिक ९ दिउँसो तीन हजार जति मानिसको जुलुस कर्मवीर महामण्डलको झण्डा लिई ‘नेपाली काङ्ग्रेसधोका हो, पक्षपाती सरकार मान्दैनौँ’ भन्ने नारा लगाउँदै अड्डाअगाडि जुलुस आउँदा प्रहरीसँग भिडन्त भइ ढुङ्गा लाठी चार्जपछि गोलीकाण्ड भयो । जसमा ७ जना मरे र १० जना गोलीबाट घाइते भए । ७–८ जनाको हातखुट्टा भाँचिएकाले आतङ्क सिर्जना भयो । यी सबै कुरा कर्मवीर महामण्डल अध्यक्ष [[योगी नरहरिनाथ]]को उग्र भाषणका कारणले भएको भनियो। नरहरिनाथलाई पक्राउ गर्ने आदेश पनि भयो । <ref>{{Cite web |last=काठमाडौँ |first=दीर्घराज प्रसाई |title=सम्झना पुस १ काण्डको |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/408051-1608181555.html?click_from=category |access-date=2025-01-29 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> नुवाकोटमा किसानले सामन्त धनीविरुद्ध सङ्घर्ष चलाए । बझाङमा स्थानीय रजौटाहरूले सरकारद्वारा पारिवारिक राज्य अदालत उन्मूलन अध्यादेश २०१६ साल चैत १ गते जारी गरेको विरोधमा [[बझाङ राज्य|बझाङ्गी राजा]]का छोरा ओम जङ्गबहादुर सिंहका समर्थकले सरकारबाट जिल्ला अदालतका लागि न्यायाधीयमाथि नै आक्रमण गरे । यसका विरुद्ध सरकारले प्रहरी पठाएर विद्रोहीलाई शान्त पारे । == पूर्णपाठ == आगे प्यारा प्रजा, गैह्र के यथोचित, जनताले छानेका प्रतिनिधिहरूले नै देशप्रति ज्यादा जिम्मेवारी महसुस गरी [[प्रजातन्त्र|प्रजातन्त्रको]] जग मजबुत हुने वातावरण पैदा गर्छन् र देशमा स्थिरता आई विकास द्रुत गतिले हुन्छ भन्ने विश्वास लिई करिब दुई वर्षअघि देशमा आमचुनाव गराएको सबैमा विदितै छ । फलस्वरूप काङ्ग्रेस बहुमतमा आयो र जनताको विश्वास प्राप्त गरेको पार्टीलाई संविधानअनुसार शासन भार सुम्पी देशप्रतिको जिम्मेदारी हिस्सेदार बनाउन पाउँदा अत्यन्तै सन्तोष लाग्नुका साथै केही वर्षदेखि देशमा भएको अस्थिरताले हामीमा पैदा गरेको चिन्ता हराउनु पनि स्वाभाविकै कुरा भएको थियो । त्यसपछि देशमा घटेको परिस्थितिको अध्ययन गरी हामीबाट समय समयमा जनप्रतिनिधिहरू र सरकारमा रहेका व्यक्तिलाई समेत कर्तव्यबाट च्युत नहुने सङ्केत गरेको कुरा पनि सबैले सम्झेकै हुनुपर्छ । प्रजातान्त्रिक पद्धतिअनुसार छानिएका प्रतिनिधिहरूद्वारा जनता र सरकारका बीचमा भएको भ्रमात्मक वातावरण राम्रोसित सुल्झाई राष्ट्रको हित र विकास गर्ने पूरा कोसिस हुनेछ भन्ने सबैले आशा एवं विश्वास राखेका थिए, तर त्यसको ठिक उल्टो प्रजातान्त्रिक पद्धतिको आडमा राष्ट्र र जनतालाई एकातिर पन्छाई व्यक्तिगत र दलगत स्वार्थ पूर्ति गर्न अधिकार प्रयोग गरियो । ऐन र कानुनको मर्यादा नराखी छिटोछरितो र योग्य बनाउने नाममा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|यो मन्त्रिमण्डल]]ले देशका प्रशासनयन्त्र निष्क्रिय र आधारहीन बनाउने चेष्टामा लाग्यो । अधिकार दुरुपयोग हुँदा भ्रष्टाचार बढ्नुका साथै अनकन भ्रान्ति पैदा गराई प्रशासनयन्त्रमा पनि शिथिलता उत्पन्न भई देशमा शान्ति सुरक्षा कायम राख्न [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|यो मन्त्रिमण्डल]] विल्कुल असमर्थ भएकाले र अराष्ट्रिय तत्त्वहरूले धरै मात्रामा प्रोत्साहन पाई राष्ट्रिय एकतामा समेत बाधा पुर्‍याउने वातावरण आउन लागेको पनि कसैमा नछिपेको तथा वैज्ञानिक विश्लेषण र वस्तुस्थितिको कार्यान्वयनबिना कोरा सिद्धान्तका आधारमा उठाइएका आर्थिक कदमले समाजमा चाहिने परिवर्तनको सट्टा जनतामा अशान्त र दूषित वातावरण मात्र पैदा गरेकाले राष्ट्रको हित तथा प्रजातन्त्रका निमित्त पनि देशमा यस्तो स्थिति धेरै समयसम्म रहन दिनु उचित नहुने भएकाले देशको एकता, राष्ट्रियता र सार्वभौम बचाउन, देशमा अमन चयन कायम राख्न र देशलाई कुनै कारणबाट पनि बिग्रँदो स्थितिबाट बचाउने अन्तिम जिम्मेवारी पनि हामीमा भएकाले उपर्युक्त वातावरण हटाई शान्ति सुरक्षा कायम राख्न र देशलाई सङ्क्रमण स्थितिबाट बचाउन विशेष अवस्थाको जरुरत पर्न आएकाले तथा देश र जनताको हितलाई मात्र ध्यानमा राखी [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५|संविधान]]को धारा ५५ को अधिकार प्रयोग गरी यो मन्त्रीमण्डल र संसद् दुवै सदनसमेत हामीबाट आज यो घोषणाद्वारा विघटन गरिबक्सेका छौँ । कुनै नयाँ व्यवस्था गर्न केही समय लाग्ने हुँदा अर्को व्यवस्था नभएसम्म मुलुकको शासनभार हामीबाटै स्वयं ग्रहण गरिबक्सेका छौँ । हाललाई यस घोषणाद्वारा [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५|संविधान]]का देहायका धारा निलम्बन गरिबक्सेका छौँ – भाग २ का सबै धारा, भाग ३ का सबै धारा, भाग ४को धारा ११ बाहेक अरू सबै धारा, भाग ५को धारा ५५ बाहेकका सबै धारा, भाग ९को परिच्छेद ३ तथा धारा ७३ बाहेक र भाग १० का सबै धारा । यस व्यवस्थाबाट सरकारी, जंगी तथा निजामती कुनै कर्मचारीले आफ्नो जिम्मेवारी, काम कर्तव्यबाट विचलित हुनु वा अलमलिनुपर्दैन र सबैले आ–आफ्नो स्थानबाट आफ्ना कर्तव्य पालना गर्नेछन् र साथै सबै देशवासीको सदिच्छाले नै देशमा सबै कुराको सुव्यवस्था हुनेछ भन्ने हामीलाई पूर्ण विश्वास लागेको छ । [[नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध|परराष्ट्र विषय]]मा हामीले दृढतापूर्वक आफ्नो तटस्थता अपनाई सबै मित्र राष्ट्रसँग मित्रताको नीति नै कायम राख्नेछौँ र हामी देशमा र विश्वभर शान्ति र मित्रताको कामना गर्दछौँ । [[पशुपतिनाथ मन्दिर|श्री पशुपतिनाथ]]ले देश र जनताको कल्याण गरून् [[जय नेपाल]] । == प्रतिक्रिया == === राष्ट्रिय === तत्कालीन सरकारका उप-प्रधानमन्त्री [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमशेर]]ले कलकत्ताबाट राजाको कदमको भत्सर्ना गरे। [[सुवर्ण शमशेर राणा|शमशेर]]ले "प्रजातन्त्रलाई समाप्त गरिएको कारण देशको गौरवमाथि ठूलो चोट लागेको छ। प्रजातन्त्रका कारणले नै हाम्रो देश गौरवान्वित भएको थियो । राजा पनि आखिर यस गौरवका अधिकारी थिए। यस्तो कदम चालेर भने उनी प्रतिष्ठित र लोकप्रिय बन्न सक्छन् भन्ने सोच्नु उनको ठूलो भूल हो।" उल्लेख गरेका थिए ।<ref>{{Cite web |title=२०१७ पुस १ को शाही कदमको भत्सर्ना : सुवर्ण समशेर |url=https://www.ratopati.com/story/71088/subarna-sumsher-poush-1 |access-date=2026-06-15 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> कतिपय स्थानमा भने दीपावली गरेर स्वागत गरे ।<ref>{{Cite web |last=घिमिरे |first=टीकाराम |date=३ पुष २०७७ |title=छ दशकदेखि चर्चामा रहँदै आएको पुस १ गते |url=https://newsofnepal.com/2020/12/18/369706/ |access-date=2026-06-15 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> === अन्तर्राष्ट्रिय === २३ जनवरी १९६१ मा [[भारतको प्रधानमन्त्री|भारतीय प्रधानमन्त्री]] [[जवाहरलाल नेहरू|जवाहरलाल नेहरु]] महेन्द्रलाई पाँच पेज लामो पत्र पठाए। पत्रमा नेपालमा भएको गैर प्रजातान्त्रिक कदमले आफूलाई गम्भीर आघात पुगेको उल्लेख गरेका नेहरूले निकासका लागि संसद् पुनर्स्थापना गर्न र त्यो हुन नसके ताजा निर्वाचनमा जान सुझाएका छन्। पत्रमा नेहरूले आफू कसरी प्रजातन्त्रमा विश्वास राख्ने बन्न पुगे र यो कुरामा किन प्रतिबद्ध छन् भन्ने कुरा सैद्धान्तिक, दार्शनिक र अनुभवका आधारमा प्रष्ट्याउन खोजेका छन्। पत्रमा नेपालमा भएको गैर प्रजातान्त्रिक कदमले आफूलाई गम्भीर आघात पुगेको उल्लेख गरेका नेहरूले निकासका लागि संसद् पुनर्स्थापना गर्न र त्यो हुन नसके ताजा निर्वाचनमा जान सुझाएका छन्। पत्रको अन्तिममा भनिएको छ– 'विश्व जनमतले पनि आजका मितिमा प्रजातान्त्रिक प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा उल्ट्याउने कुरा स्वीकार्न सक्दैन।' <ref>{{Cite web |last=तिवारी |first=शंकर :: |title=महेन्द्रको चिठी नेहरूलाई |url=https://www.himalkhabar.com/news/122077 |access-date=2024-12-31 |website=himalkhabar.com}}</ref> <ref>{{cite book|last=|first=|author-link=जवाहरलाल नेहरू|title=Selected Works of Jawaharlal Nehru Series 2 {{!}} Vol. 66 {{!}} January 1961 - February 1961|author=|page=547-553|date=|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund|isbn=9780199467006|url=https://www.nehruselectedworks.com/pdfviewer.php?style=UI_Zine_Material.xml&subfolder=&doc=January_1961-February_1961-Series2-Vol66.pdf&#124;5&#124;714#page=574}}</ref> सन् १९६० मा राजा महेन्द्रको कार्यप्रति [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य सरकार]]को प्रारम्भिक प्रतिक्रिया मिश्रित थियो। संविधान निलम्बन र निर्वाचित सरकारको बर्खास्तमा चिन्ता व्यक्त गर्दा उनीहरुले भ्रष्टाचार र कम्युनिष्ट प्रभावबारे राजाको चासोलाई पनि स्वीकार गरे । अमेरिकाले नेपालसँग कूटनीतिक सम्बन्ध कायम राखेको थियो र आर्थिक सहयोगलाई निरन्तरता दिएको थियो। नेपालमा आउने अमेरिकी सहयोगले तत्कालीन राजा महेन्द्रलाई उनको पञ्चायती व्यवस्था टिकाउन सघाएको आरोप लाग्ने गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=अमेरिकाले सहयोग रोक्दा नेपालमा हंगामा |url=https://www.ratopati.com/story/470214/uproar-in-nepal-as-us-stops-aid |access-date=2025-01-29 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> इजरायलाले राजाको शासनलाई सहयोग गर्‍यो । शाही शासनलाई बलियो बनाउन, विरोधका आवाज दबाउन र मानव अधिकार हनन गर्न इजरायलले सहयोगी भूमिका खेल्यो। इजरायलले सैन्य प्रशिक्षण कार्यक्रम मार्फत नेपालसँग आफ्नो संलग्नता थप बढायो। व्यवस्थाको विरोध दबाउने क्षमता बलियो बनाउन त्यस्तो तालीम डिजाइन गरिएको थियो। नेपालमा इजरायली संलग्नताको सार्वजनिक तस्वीरमा प्याराट्रूप तालीम र सैन्य सहायता हावी देखिए पनि यस अवधिमा नेपालमा इजरायली गुप्तचर संस्था मोसाद समेत सक्रिय थियो। मोसादले नेपालमा राजनीतिक निगरानी, सैन्य समन्वय र शासन विरोधी संघर्षलाई मत्थर पार्ने प्रयासमा ध्यान केन्द्रित गरेको थियो। नेपालको आन्तरिक सुरक्षा उपकरणलाई बलियो बनाउन उसले काम गरेको थियो। त्यस क्रममा इजरायलले निरंकुश शासनलाई समर्थन गरेर यस क्षेत्रमा प्रभाव कायम राख्न सकिन्छ भनेर सजिलै अनुमान गर्‍यो।<ref>{{Cite web |last=शासनलाई? |first=इटाइ म्याक :: इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश |title=इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश शासनलाई? |url=https://www.himalkhabar.com/news/144048 |access-date=2025-02-24 |website=इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश शासनलाई?}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:पञ्चायती व्यवस्था]] 5p90wjryr7nbxg76jc9ey4bvtlsl1ix 1361913 1361912 2026-06-15T08:03:46Z Bishaldev100 28807 /* राष्ट्रिय */ 1361913 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = | partof = | image = | image_size = 300px | alt = | caption = | date = {{Start date and age|df=yes|1960|12|15}} | place = नेपाल | result = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला| कोइराला]] नेतृत्वको सरकार अपदस्थ <br>दलहरू प्रतिबन्ध <br>निर्दलीय[[पञ्चायती व्यवस्था]] | combatant1 = | combatant2 = | commander1 = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]] | commander2 = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | casualties1 = 407+ detained<br>24 ministers and deputies deposed | casualties2 = 0 | casualties3 = | notes = | campaignbox = }}२०१७ पुस १ गते [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]] नेतृत्वको सरकारलाई अपदस्थ गरी दलहरूमा प्रतिबन्ध लगाए र निर्दलीय [[पञ्चायती व्यवस्था]] लागू गरेका थिए । यही आधारमा उनलाई प्रजातन्त्र विरोधी, निरङ्कुश, तानाशाह जस्ता आरोपहरू लाग्ने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कुमार रुपाखेती|शीर्षक=निरङ्कुश राजा महेन्द्र ?|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2013/08/blog-post_2933.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> महेन्द्र एक महत्त्वाकांक्षी राजा थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सन्दर्भ पुस १ः राजा महेन्द्र, जसले भारतीय सेनालाई नेपालबाट धपाए|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2015/12/363243|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> आफैँले प्रत्यक्ष शासन चालाउने मोह उनमा रहेको थियो। == पृष्ठभूमि == [[चित्र:BP_Koirala_taking_oath_as_22nd_Prime_minister_of_Nepal.jpg|alt=|thumb|प्रधानमन्त्री [[पदको शपथ|पदको सपथ]]ग्रहण समारोहमा बिपी (बायाँ) र महेन्द्र (दायाँ)]] [[आम निर्वाचन २०१५|निर्वाचन]]मा सबैभन्दा ठूलो दलको रूपमा उदाएको नेपाली काङ्ग्रेसले<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref> पार्टी सभापति [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]]लाई [[संसदीय दलको नेता]] छानेर उनलाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] बनाउन दावेदारी पेश गरेको थियो। वि.सं. २०१६ जेठ १३ मा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]का विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले तत्कालिन राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाह समक्ष सपथग्रहण लिई आफ्नो कार्यभार सम्हालेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यशस्वी राजनेता बीपी कोइराला|युआरएल=https://nepalmag.com.np/history/2016/07/21/20160721202330|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === उपद्रव === २०१७ कात्तिक ९ दिउँसो तीन हजार जति मानिसको जुलुस कर्मवीर महामण्डलको झण्डा लिई ‘नेपाली काङ्ग्रेसधोका हो, पक्षपाती सरकार मान्दैनौँ’ भन्ने नारा लगाउँदै अड्डाअगाडि जुलुस आउँदा प्रहरीसँग भिडन्त भइ ढुङ्गा लाठी चार्जपछि गोलीकाण्ड भयो । जसमा ७ जना मरे र १० जना गोलीबाट घाइते भए । ७–८ जनाको हातखुट्टा भाँचिएकाले आतङ्क सिर्जना भयो । यी सबै कुरा कर्मवीर महामण्डल अध्यक्ष [[योगी नरहरिनाथ]]को उग्र भाषणका कारणले भएको भनियो। नरहरिनाथलाई पक्राउ गर्ने आदेश पनि भयो । <ref>{{Cite web |last=काठमाडौँ |first=दीर्घराज प्रसाई |title=सम्झना पुस १ काण्डको |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/408051-1608181555.html?click_from=category |access-date=2025-01-29 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> नुवाकोटमा किसानले सामन्त धनीविरुद्ध सङ्घर्ष चलाए । बझाङमा स्थानीय रजौटाहरूले सरकारद्वारा पारिवारिक राज्य अदालत उन्मूलन अध्यादेश २०१६ साल चैत १ गते जारी गरेको विरोधमा [[बझाङ राज्य|बझाङ्गी राजा]]का छोरा ओम जङ्गबहादुर सिंहका समर्थकले सरकारबाट जिल्ला अदालतका लागि न्यायाधीयमाथि नै आक्रमण गरे । यसका विरुद्ध सरकारले प्रहरी पठाएर विद्रोहीलाई शान्त पारे । == पूर्णपाठ == आगे प्यारा प्रजा, गैह्र के यथोचित, जनताले छानेका प्रतिनिधिहरूले नै देशप्रति ज्यादा जिम्मेवारी महसुस गरी [[प्रजातन्त्र|प्रजातन्त्रको]] जग मजबुत हुने वातावरण पैदा गर्छन् र देशमा स्थिरता आई विकास द्रुत गतिले हुन्छ भन्ने विश्वास लिई करिब दुई वर्षअघि देशमा आमचुनाव गराएको सबैमा विदितै छ । फलस्वरूप काङ्ग्रेस बहुमतमा आयो र जनताको विश्वास प्राप्त गरेको पार्टीलाई संविधानअनुसार शासन भार सुम्पी देशप्रतिको जिम्मेदारी हिस्सेदार बनाउन पाउँदा अत्यन्तै सन्तोष लाग्नुका साथै केही वर्षदेखि देशमा भएको अस्थिरताले हामीमा पैदा गरेको चिन्ता हराउनु पनि स्वाभाविकै कुरा भएको थियो । त्यसपछि देशमा घटेको परिस्थितिको अध्ययन गरी हामीबाट समय समयमा जनप्रतिनिधिहरू र सरकारमा रहेका व्यक्तिलाई समेत कर्तव्यबाट च्युत नहुने सङ्केत गरेको कुरा पनि सबैले सम्झेकै हुनुपर्छ । प्रजातान्त्रिक पद्धतिअनुसार छानिएका प्रतिनिधिहरूद्वारा जनता र सरकारका बीचमा भएको भ्रमात्मक वातावरण राम्रोसित सुल्झाई राष्ट्रको हित र विकास गर्ने पूरा कोसिस हुनेछ भन्ने सबैले आशा एवं विश्वास राखेका थिए, तर त्यसको ठिक उल्टो प्रजातान्त्रिक पद्धतिको आडमा राष्ट्र र जनतालाई एकातिर पन्छाई व्यक्तिगत र दलगत स्वार्थ पूर्ति गर्न अधिकार प्रयोग गरियो । ऐन र कानुनको मर्यादा नराखी छिटोछरितो र योग्य बनाउने नाममा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|यो मन्त्रिमण्डल]]ले देशका प्रशासनयन्त्र निष्क्रिय र आधारहीन बनाउने चेष्टामा लाग्यो । अधिकार दुरुपयोग हुँदा भ्रष्टाचार बढ्नुका साथै अनकन भ्रान्ति पैदा गराई प्रशासनयन्त्रमा पनि शिथिलता उत्पन्न भई देशमा शान्ति सुरक्षा कायम राख्न [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|यो मन्त्रिमण्डल]] विल्कुल असमर्थ भएकाले र अराष्ट्रिय तत्त्वहरूले धरै मात्रामा प्रोत्साहन पाई राष्ट्रिय एकतामा समेत बाधा पुर्‍याउने वातावरण आउन लागेको पनि कसैमा नछिपेको तथा वैज्ञानिक विश्लेषण र वस्तुस्थितिको कार्यान्वयनबिना कोरा सिद्धान्तका आधारमा उठाइएका आर्थिक कदमले समाजमा चाहिने परिवर्तनको सट्टा जनतामा अशान्त र दूषित वातावरण मात्र पैदा गरेकाले राष्ट्रको हित तथा प्रजातन्त्रका निमित्त पनि देशमा यस्तो स्थिति धेरै समयसम्म रहन दिनु उचित नहुने भएकाले देशको एकता, राष्ट्रियता र सार्वभौम बचाउन, देशमा अमन चयन कायम राख्न र देशलाई कुनै कारणबाट पनि बिग्रँदो स्थितिबाट बचाउने अन्तिम जिम्मेवारी पनि हामीमा भएकाले उपर्युक्त वातावरण हटाई शान्ति सुरक्षा कायम राख्न र देशलाई सङ्क्रमण स्थितिबाट बचाउन विशेष अवस्थाको जरुरत पर्न आएकाले तथा देश र जनताको हितलाई मात्र ध्यानमा राखी [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५|संविधान]]को धारा ५५ को अधिकार प्रयोग गरी यो मन्त्रीमण्डल र संसद् दुवै सदनसमेत हामीबाट आज यो घोषणाद्वारा विघटन गरिबक्सेका छौँ । कुनै नयाँ व्यवस्था गर्न केही समय लाग्ने हुँदा अर्को व्यवस्था नभएसम्म मुलुकको शासनभार हामीबाटै स्वयं ग्रहण गरिबक्सेका छौँ । हाललाई यस घोषणाद्वारा [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५|संविधान]]का देहायका धारा निलम्बन गरिबक्सेका छौँ – भाग २ का सबै धारा, भाग ३ का सबै धारा, भाग ४को धारा ११ बाहेक अरू सबै धारा, भाग ५को धारा ५५ बाहेकका सबै धारा, भाग ९को परिच्छेद ३ तथा धारा ७३ बाहेक र भाग १० का सबै धारा । यस व्यवस्थाबाट सरकारी, जंगी तथा निजामती कुनै कर्मचारीले आफ्नो जिम्मेवारी, काम कर्तव्यबाट विचलित हुनु वा अलमलिनुपर्दैन र सबैले आ–आफ्नो स्थानबाट आफ्ना कर्तव्य पालना गर्नेछन् र साथै सबै देशवासीको सदिच्छाले नै देशमा सबै कुराको सुव्यवस्था हुनेछ भन्ने हामीलाई पूर्ण विश्वास लागेको छ । [[नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध|परराष्ट्र विषय]]मा हामीले दृढतापूर्वक आफ्नो तटस्थता अपनाई सबै मित्र राष्ट्रसँग मित्रताको नीति नै कायम राख्नेछौँ र हामी देशमा र विश्वभर शान्ति र मित्रताको कामना गर्दछौँ । [[पशुपतिनाथ मन्दिर|श्री पशुपतिनाथ]]ले देश र जनताको कल्याण गरून् [[जय नेपाल]] । == प्रतिक्रिया == === राष्ट्रिय === तत्कालीन सरकारका उप-प्रधानमन्त्री [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमशेर]]ले कलकत्ताबाट राजाको कदमको भत्सर्ना गरे। [[सुवर्ण शमशेर राणा|शमशेर]]ले "प्रजातन्त्रलाई समाप्त गरिएको कारण देशको गौरवमाथि ठूलो चोट लागेको छ। प्रजातन्त्रका कारणले नै हाम्रो देश गौरवान्वित भएको थियो । राजा पनि आखिर यस गौरवका अधिकारी थिए। यस्तो कदम चालेर भने उनी प्रतिष्ठित र लोकप्रिय बन्न सक्छन् भन्ने सोच्नु उनको ठूलो भूल हो।" उल्लेख गरेका थिए ।<ref>{{Cite web |title=२०१७ पुस १ को शाही कदमको भत्सर्ना : सुवर्ण समशेर |url=https://www.ratopati.com/story/71088/subarna-sumsher-poush-1 |access-date=2026-06-15 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता]]को [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] गिरफ्तार गरिएको थियो, तर उनले [[नेपालका राजा|राजाको]] समर्थन गरेपछि अर्को वर्ष रिहा गरियो।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/08/12/bharat-shamsher-89-dies-in-kolkata|title=Bharat Shamsher, 89, dies in Kolkata|website=The Kathmandu Post|language=English|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506154500/https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/08/12/bharat-shamsher-89-dies-in-kolkata|archivedate=6 May 2021|accessdate=27 September 2021}}</ref> कतिपय स्थानमा भने दीपावली गरेर स्वागत गरे ।<ref>{{Cite web |last=घिमिरे |first=टीकाराम |date=३ पुष २०७७ |title=छ दशकदेखि चर्चामा रहँदै आएको पुस १ गते |url=https://newsofnepal.com/2020/12/18/369706/ |access-date=2026-06-15 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> === अन्तर्राष्ट्रिय === २३ जनवरी १९६१ मा [[भारतको प्रधानमन्त्री|भारतीय प्रधानमन्त्री]] [[जवाहरलाल नेहरू|जवाहरलाल नेहरु]] महेन्द्रलाई पाँच पेज लामो पत्र पठाए। पत्रमा नेपालमा भएको गैर प्रजातान्त्रिक कदमले आफूलाई गम्भीर आघात पुगेको उल्लेख गरेका नेहरूले निकासका लागि संसद् पुनर्स्थापना गर्न र त्यो हुन नसके ताजा निर्वाचनमा जान सुझाएका छन्। पत्रमा नेहरूले आफू कसरी प्रजातन्त्रमा विश्वास राख्ने बन्न पुगे र यो कुरामा किन प्रतिबद्ध छन् भन्ने कुरा सैद्धान्तिक, दार्शनिक र अनुभवका आधारमा प्रष्ट्याउन खोजेका छन्। पत्रमा नेपालमा भएको गैर प्रजातान्त्रिक कदमले आफूलाई गम्भीर आघात पुगेको उल्लेख गरेका नेहरूले निकासका लागि संसद् पुनर्स्थापना गर्न र त्यो हुन नसके ताजा निर्वाचनमा जान सुझाएका छन्। पत्रको अन्तिममा भनिएको छ– 'विश्व जनमतले पनि आजका मितिमा प्रजातान्त्रिक प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा उल्ट्याउने कुरा स्वीकार्न सक्दैन।' <ref>{{Cite web |last=तिवारी |first=शंकर :: |title=महेन्द्रको चिठी नेहरूलाई |url=https://www.himalkhabar.com/news/122077 |access-date=2024-12-31 |website=himalkhabar.com}}</ref> <ref>{{cite book|last=|first=|author-link=जवाहरलाल नेहरू|title=Selected Works of Jawaharlal Nehru Series 2 {{!}} Vol. 66 {{!}} January 1961 - February 1961|author=|page=547-553|date=|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund|isbn=9780199467006|url=https://www.nehruselectedworks.com/pdfviewer.php?style=UI_Zine_Material.xml&subfolder=&doc=January_1961-February_1961-Series2-Vol66.pdf&#124;5&#124;714#page=574}}</ref> सन् १९६० मा राजा महेन्द्रको कार्यप्रति [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य सरकार]]को प्रारम्भिक प्रतिक्रिया मिश्रित थियो। संविधान निलम्बन र निर्वाचित सरकारको बर्खास्तमा चिन्ता व्यक्त गर्दा उनीहरुले भ्रष्टाचार र कम्युनिष्ट प्रभावबारे राजाको चासोलाई पनि स्वीकार गरे । अमेरिकाले नेपालसँग कूटनीतिक सम्बन्ध कायम राखेको थियो र आर्थिक सहयोगलाई निरन्तरता दिएको थियो। नेपालमा आउने अमेरिकी सहयोगले तत्कालीन राजा महेन्द्रलाई उनको पञ्चायती व्यवस्था टिकाउन सघाएको आरोप लाग्ने गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=अमेरिकाले सहयोग रोक्दा नेपालमा हंगामा |url=https://www.ratopati.com/story/470214/uproar-in-nepal-as-us-stops-aid |access-date=2025-01-29 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> इजरायलाले राजाको शासनलाई सहयोग गर्‍यो । शाही शासनलाई बलियो बनाउन, विरोधका आवाज दबाउन र मानव अधिकार हनन गर्न इजरायलले सहयोगी भूमिका खेल्यो। इजरायलले सैन्य प्रशिक्षण कार्यक्रम मार्फत नेपालसँग आफ्नो संलग्नता थप बढायो। व्यवस्थाको विरोध दबाउने क्षमता बलियो बनाउन त्यस्तो तालीम डिजाइन गरिएको थियो। नेपालमा इजरायली संलग्नताको सार्वजनिक तस्वीरमा प्याराट्रूप तालीम र सैन्य सहायता हावी देखिए पनि यस अवधिमा नेपालमा इजरायली गुप्तचर संस्था मोसाद समेत सक्रिय थियो। मोसादले नेपालमा राजनीतिक निगरानी, सैन्य समन्वय र शासन विरोधी संघर्षलाई मत्थर पार्ने प्रयासमा ध्यान केन्द्रित गरेको थियो। नेपालको आन्तरिक सुरक्षा उपकरणलाई बलियो बनाउन उसले काम गरेको थियो। त्यस क्रममा इजरायलले निरंकुश शासनलाई समर्थन गरेर यस क्षेत्रमा प्रभाव कायम राख्न सकिन्छ भनेर सजिलै अनुमान गर्‍यो।<ref>{{Cite web |last=शासनलाई? |first=इटाइ म्याक :: इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश |title=इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश शासनलाई? |url=https://www.himalkhabar.com/news/144048 |access-date=2025-02-24 |website=इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश शासनलाई?}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:पञ्चायती व्यवस्था]] 1g3lx2rr08wk6ufx44uk4jvwsbhajpi 1361914 1361913 2026-06-15T08:04:11Z Bishaldev100 28807 /* राष्ट्रिय */ 1361914 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = | partof = | image = | image_size = 300px | alt = | caption = | date = {{Start date and age|df=yes|1960|12|15}} | place = नेपाल | result = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला| कोइराला]] नेतृत्वको सरकार अपदस्थ <br>दलहरू प्रतिबन्ध <br>निर्दलीय[[पञ्चायती व्यवस्था]] | combatant1 = | combatant2 = | commander1 = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]] | commander2 = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | casualties1 = 407+ detained<br>24 ministers and deputies deposed | casualties2 = 0 | casualties3 = | notes = | campaignbox = }}२०१७ पुस १ गते [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]] नेतृत्वको सरकारलाई अपदस्थ गरी दलहरूमा प्रतिबन्ध लगाए र निर्दलीय [[पञ्चायती व्यवस्था]] लागू गरेका थिए । यही आधारमा उनलाई प्रजातन्त्र विरोधी, निरङ्कुश, तानाशाह जस्ता आरोपहरू लाग्ने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कुमार रुपाखेती|शीर्षक=निरङ्कुश राजा महेन्द्र ?|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2013/08/blog-post_2933.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> महेन्द्र एक महत्त्वाकांक्षी राजा थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सन्दर्भ पुस १ः राजा महेन्द्र, जसले भारतीय सेनालाई नेपालबाट धपाए|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2015/12/363243|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> आफैँले प्रत्यक्ष शासन चालाउने मोह उनमा रहेको थियो। == पृष्ठभूमि == [[चित्र:BP_Koirala_taking_oath_as_22nd_Prime_minister_of_Nepal.jpg|alt=|thumb|प्रधानमन्त्री [[पदको शपथ|पदको सपथ]]ग्रहण समारोहमा बिपी (बायाँ) र महेन्द्र (दायाँ)]] [[आम निर्वाचन २०१५|निर्वाचन]]मा सबैभन्दा ठूलो दलको रूपमा उदाएको नेपाली काङ्ग्रेसले<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref> पार्टी सभापति [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]]लाई [[संसदीय दलको नेता]] छानेर उनलाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] बनाउन दावेदारी पेश गरेको थियो। वि.सं. २०१६ जेठ १३ मा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]का विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले तत्कालिन राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाह समक्ष सपथग्रहण लिई आफ्नो कार्यभार सम्हालेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यशस्वी राजनेता बीपी कोइराला|युआरएल=https://nepalmag.com.np/history/2016/07/21/20160721202330|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === उपद्रव === २०१७ कात्तिक ९ दिउँसो तीन हजार जति मानिसको जुलुस कर्मवीर महामण्डलको झण्डा लिई ‘नेपाली काङ्ग्रेसधोका हो, पक्षपाती सरकार मान्दैनौँ’ भन्ने नारा लगाउँदै अड्डाअगाडि जुलुस आउँदा प्रहरीसँग भिडन्त भइ ढुङ्गा लाठी चार्जपछि गोलीकाण्ड भयो । जसमा ७ जना मरे र १० जना गोलीबाट घाइते भए । ७–८ जनाको हातखुट्टा भाँचिएकाले आतङ्क सिर्जना भयो । यी सबै कुरा कर्मवीर महामण्डल अध्यक्ष [[योगी नरहरिनाथ]]को उग्र भाषणका कारणले भएको भनियो। नरहरिनाथलाई पक्राउ गर्ने आदेश पनि भयो । <ref>{{Cite web |last=काठमाडौँ |first=दीर्घराज प्रसाई |title=सम्झना पुस १ काण्डको |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/408051-1608181555.html?click_from=category |access-date=2025-01-29 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> नुवाकोटमा किसानले सामन्त धनीविरुद्ध सङ्घर्ष चलाए । बझाङमा स्थानीय रजौटाहरूले सरकारद्वारा पारिवारिक राज्य अदालत उन्मूलन अध्यादेश २०१६ साल चैत १ गते जारी गरेको विरोधमा [[बझाङ राज्य|बझाङ्गी राजा]]का छोरा ओम जङ्गबहादुर सिंहका समर्थकले सरकारबाट जिल्ला अदालतका लागि न्यायाधीयमाथि नै आक्रमण गरे । यसका विरुद्ध सरकारले प्रहरी पठाएर विद्रोहीलाई शान्त पारे । == पूर्णपाठ == आगे प्यारा प्रजा, गैह्र के यथोचित, जनताले छानेका प्रतिनिधिहरूले नै देशप्रति ज्यादा जिम्मेवारी महसुस गरी [[प्रजातन्त्र|प्रजातन्त्रको]] जग मजबुत हुने वातावरण पैदा गर्छन् र देशमा स्थिरता आई विकास द्रुत गतिले हुन्छ भन्ने विश्वास लिई करिब दुई वर्षअघि देशमा आमचुनाव गराएको सबैमा विदितै छ । फलस्वरूप काङ्ग्रेस बहुमतमा आयो र जनताको विश्वास प्राप्त गरेको पार्टीलाई संविधानअनुसार शासन भार सुम्पी देशप्रतिको जिम्मेदारी हिस्सेदार बनाउन पाउँदा अत्यन्तै सन्तोष लाग्नुका साथै केही वर्षदेखि देशमा भएको अस्थिरताले हामीमा पैदा गरेको चिन्ता हराउनु पनि स्वाभाविकै कुरा भएको थियो । त्यसपछि देशमा घटेको परिस्थितिको अध्ययन गरी हामीबाट समय समयमा जनप्रतिनिधिहरू र सरकारमा रहेका व्यक्तिलाई समेत कर्तव्यबाट च्युत नहुने सङ्केत गरेको कुरा पनि सबैले सम्झेकै हुनुपर्छ । प्रजातान्त्रिक पद्धतिअनुसार छानिएका प्रतिनिधिहरूद्वारा जनता र सरकारका बीचमा भएको भ्रमात्मक वातावरण राम्रोसित सुल्झाई राष्ट्रको हित र विकास गर्ने पूरा कोसिस हुनेछ भन्ने सबैले आशा एवं विश्वास राखेका थिए, तर त्यसको ठिक उल्टो प्रजातान्त्रिक पद्धतिको आडमा राष्ट्र र जनतालाई एकातिर पन्छाई व्यक्तिगत र दलगत स्वार्थ पूर्ति गर्न अधिकार प्रयोग गरियो । ऐन र कानुनको मर्यादा नराखी छिटोछरितो र योग्य बनाउने नाममा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|यो मन्त्रिमण्डल]]ले देशका प्रशासनयन्त्र निष्क्रिय र आधारहीन बनाउने चेष्टामा लाग्यो । अधिकार दुरुपयोग हुँदा भ्रष्टाचार बढ्नुका साथै अनकन भ्रान्ति पैदा गराई प्रशासनयन्त्रमा पनि शिथिलता उत्पन्न भई देशमा शान्ति सुरक्षा कायम राख्न [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|यो मन्त्रिमण्डल]] विल्कुल असमर्थ भएकाले र अराष्ट्रिय तत्त्वहरूले धरै मात्रामा प्रोत्साहन पाई राष्ट्रिय एकतामा समेत बाधा पुर्‍याउने वातावरण आउन लागेको पनि कसैमा नछिपेको तथा वैज्ञानिक विश्लेषण र वस्तुस्थितिको कार्यान्वयनबिना कोरा सिद्धान्तका आधारमा उठाइएका आर्थिक कदमले समाजमा चाहिने परिवर्तनको सट्टा जनतामा अशान्त र दूषित वातावरण मात्र पैदा गरेकाले राष्ट्रको हित तथा प्रजातन्त्रका निमित्त पनि देशमा यस्तो स्थिति धेरै समयसम्म रहन दिनु उचित नहुने भएकाले देशको एकता, राष्ट्रियता र सार्वभौम बचाउन, देशमा अमन चयन कायम राख्न र देशलाई कुनै कारणबाट पनि बिग्रँदो स्थितिबाट बचाउने अन्तिम जिम्मेवारी पनि हामीमा भएकाले उपर्युक्त वातावरण हटाई शान्ति सुरक्षा कायम राख्न र देशलाई सङ्क्रमण स्थितिबाट बचाउन विशेष अवस्थाको जरुरत पर्न आएकाले तथा देश र जनताको हितलाई मात्र ध्यानमा राखी [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५|संविधान]]को धारा ५५ को अधिकार प्रयोग गरी यो मन्त्रीमण्डल र संसद् दुवै सदनसमेत हामीबाट आज यो घोषणाद्वारा विघटन गरिबक्सेका छौँ । कुनै नयाँ व्यवस्था गर्न केही समय लाग्ने हुँदा अर्को व्यवस्था नभएसम्म मुलुकको शासनभार हामीबाटै स्वयं ग्रहण गरिबक्सेका छौँ । हाललाई यस घोषणाद्वारा [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५|संविधान]]का देहायका धारा निलम्बन गरिबक्सेका छौँ – भाग २ का सबै धारा, भाग ३ का सबै धारा, भाग ४को धारा ११ बाहेक अरू सबै धारा, भाग ५को धारा ५५ बाहेकका सबै धारा, भाग ९को परिच्छेद ३ तथा धारा ७३ बाहेक र भाग १० का सबै धारा । यस व्यवस्थाबाट सरकारी, जंगी तथा निजामती कुनै कर्मचारीले आफ्नो जिम्मेवारी, काम कर्तव्यबाट विचलित हुनु वा अलमलिनुपर्दैन र सबैले आ–आफ्नो स्थानबाट आफ्ना कर्तव्य पालना गर्नेछन् र साथै सबै देशवासीको सदिच्छाले नै देशमा सबै कुराको सुव्यवस्था हुनेछ भन्ने हामीलाई पूर्ण विश्वास लागेको छ । [[नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध|परराष्ट्र विषय]]मा हामीले दृढतापूर्वक आफ्नो तटस्थता अपनाई सबै मित्र राष्ट्रसँग मित्रताको नीति नै कायम राख्नेछौँ र हामी देशमा र विश्वभर शान्ति र मित्रताको कामना गर्दछौँ । [[पशुपतिनाथ मन्दिर|श्री पशुपतिनाथ]]ले देश र जनताको कल्याण गरून् [[जय नेपाल]] । == प्रतिक्रिया == === राष्ट्रिय === तत्कालीन सरकारका उप-प्रधानमन्त्री [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमशेर]]ले कलकत्ताबाट राजाको कदमको भत्सर्ना गरे। [[सुवर्ण शमशेर राणा|शमशेर]]ले "प्रजातन्त्रलाई समाप्त गरिएको कारण देशको गौरवमाथि ठूलो चोट लागेको छ। प्रजातन्त्रका कारणले नै हाम्रो देश गौरवान्वित भएको थियो । राजा पनि आखिर यस गौरवका अधिकारी थिए। यस्तो कदम चालेर भने उनी प्रतिष्ठित र लोकप्रिय बन्न सक्छन् भन्ने सोच्नु उनको ठूलो भूल हो।" उल्लेख गरेका थिए ।<ref>{{Cite web |title=२०१७ पुस १ को शाही कदमको भत्सर्ना : सुवर्ण समशेर |url=https://www.ratopati.com/story/71088/subarna-sumsher-poush-1 |access-date=2026-06-15 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता]]को [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] गिरफ्तार गरिएको थियो, तर उनले [[नेपालका राजा|राजाको]] समर्थन गरेपछि अर्को वर्ष रिहा गरियो।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/08/12/bharat-shamsher-89-dies-in-kolkata|title=Bharat Shamsher, 89, dies in Kolkata|website=The Kathmandu Post|language=English|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506154500/https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/08/12/bharat-shamsher-89-dies-in-kolkata|archivedate=6 May 2021|accessdate=27 September 2021}}</ref> कतिपय स्थानमा भने दीपावली गरेर स्वागत गरे ।<ref>{{Cite web |last=घिमिरे |first=टीकाराम |date=३ पुष २०७७ |title=छ दशकदेखि चर्चामा रहँदै आएको पुस १ गते |url=https://newsofnepal.com/2020/12/18/369706/ |access-date=2026-06-15 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> === अन्तर्राष्ट्रिय === २३ जनवरी १९६१ मा [[भारतको प्रधानमन्त्री|भारतीय प्रधानमन्त्री]] [[जवाहरलाल नेहरू|जवाहरलाल नेहरु]] महेन्द्रलाई पाँच पेज लामो पत्र पठाए। पत्रमा नेपालमा भएको गैर प्रजातान्त्रिक कदमले आफूलाई गम्भीर आघात पुगेको उल्लेख गरेका नेहरूले निकासका लागि संसद् पुनर्स्थापना गर्न र त्यो हुन नसके ताजा निर्वाचनमा जान सुझाएका छन्। पत्रमा नेहरूले आफू कसरी प्रजातन्त्रमा विश्वास राख्ने बन्न पुगे र यो कुरामा किन प्रतिबद्ध छन् भन्ने कुरा सैद्धान्तिक, दार्शनिक र अनुभवका आधारमा प्रष्ट्याउन खोजेका छन्। पत्रमा नेपालमा भएको गैर प्रजातान्त्रिक कदमले आफूलाई गम्भीर आघात पुगेको उल्लेख गरेका नेहरूले निकासका लागि संसद् पुनर्स्थापना गर्न र त्यो हुन नसके ताजा निर्वाचनमा जान सुझाएका छन्। पत्रको अन्तिममा भनिएको छ– 'विश्व जनमतले पनि आजका मितिमा प्रजातान्त्रिक प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा उल्ट्याउने कुरा स्वीकार्न सक्दैन।' <ref>{{Cite web |last=तिवारी |first=शंकर :: |title=महेन्द्रको चिठी नेहरूलाई |url=https://www.himalkhabar.com/news/122077 |access-date=2024-12-31 |website=himalkhabar.com}}</ref> <ref>{{cite book|last=|first=|author-link=जवाहरलाल नेहरू|title=Selected Works of Jawaharlal Nehru Series 2 {{!}} Vol. 66 {{!}} January 1961 - February 1961|author=|page=547-553|date=|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund|isbn=9780199467006|url=https://www.nehruselectedworks.com/pdfviewer.php?style=UI_Zine_Material.xml&subfolder=&doc=January_1961-February_1961-Series2-Vol66.pdf&#124;5&#124;714#page=574}}</ref> सन् १९६० मा राजा महेन्द्रको कार्यप्रति [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य सरकार]]को प्रारम्भिक प्रतिक्रिया मिश्रित थियो। संविधान निलम्बन र निर्वाचित सरकारको बर्खास्तमा चिन्ता व्यक्त गर्दा उनीहरुले भ्रष्टाचार र कम्युनिष्ट प्रभावबारे राजाको चासोलाई पनि स्वीकार गरे । अमेरिकाले नेपालसँग कूटनीतिक सम्बन्ध कायम राखेको थियो र आर्थिक सहयोगलाई निरन्तरता दिएको थियो। नेपालमा आउने अमेरिकी सहयोगले तत्कालीन राजा महेन्द्रलाई उनको पञ्चायती व्यवस्था टिकाउन सघाएको आरोप लाग्ने गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=अमेरिकाले सहयोग रोक्दा नेपालमा हंगामा |url=https://www.ratopati.com/story/470214/uproar-in-nepal-as-us-stops-aid |access-date=2025-01-29 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> इजरायलाले राजाको शासनलाई सहयोग गर्‍यो । शाही शासनलाई बलियो बनाउन, विरोधका आवाज दबाउन र मानव अधिकार हनन गर्न इजरायलले सहयोगी भूमिका खेल्यो। इजरायलले सैन्य प्रशिक्षण कार्यक्रम मार्फत नेपालसँग आफ्नो संलग्नता थप बढायो। व्यवस्थाको विरोध दबाउने क्षमता बलियो बनाउन त्यस्तो तालीम डिजाइन गरिएको थियो। नेपालमा इजरायली संलग्नताको सार्वजनिक तस्वीरमा प्याराट्रूप तालीम र सैन्य सहायता हावी देखिए पनि यस अवधिमा नेपालमा इजरायली गुप्तचर संस्था मोसाद समेत सक्रिय थियो। मोसादले नेपालमा राजनीतिक निगरानी, सैन्य समन्वय र शासन विरोधी संघर्षलाई मत्थर पार्ने प्रयासमा ध्यान केन्द्रित गरेको थियो। नेपालको आन्तरिक सुरक्षा उपकरणलाई बलियो बनाउन उसले काम गरेको थियो। त्यस क्रममा इजरायलले निरंकुश शासनलाई समर्थन गरेर यस क्षेत्रमा प्रभाव कायम राख्न सकिन्छ भनेर सजिलै अनुमान गर्‍यो।<ref>{{Cite web |last=शासनलाई? |first=इटाइ म्याक :: इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश |title=इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश शासनलाई? |url=https://www.himalkhabar.com/news/144048 |access-date=2025-02-24 |website=इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश शासनलाई?}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:पञ्चायती व्यवस्था]] k49hvduzntru6p05g2fzj4s9a49atpk 1361917 1361914 2026-06-15T08:14:25Z Bishaldev100 28807 /* राष्ट्रिय */ 1361917 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = | partof = | image = | image_size = 300px | alt = | caption = | date = {{Start date and age|df=yes|1960|12|15}} | place = नेपाल | result = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला| कोइराला]] नेतृत्वको सरकार अपदस्थ <br>दलहरू प्रतिबन्ध <br>निर्दलीय[[पञ्चायती व्यवस्था]] | combatant1 = | combatant2 = | commander1 = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]] | commander2 = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | casualties1 = 407+ detained<br>24 ministers and deputies deposed | casualties2 = 0 | casualties3 = | notes = | campaignbox = }}२०१७ पुस १ गते [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]] नेतृत्वको सरकारलाई अपदस्थ गरी दलहरूमा प्रतिबन्ध लगाए र निर्दलीय [[पञ्चायती व्यवस्था]] लागू गरेका थिए । यही आधारमा उनलाई प्रजातन्त्र विरोधी, निरङ्कुश, तानाशाह जस्ता आरोपहरू लाग्ने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कुमार रुपाखेती|शीर्षक=निरङ्कुश राजा महेन्द्र ?|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2013/08/blog-post_2933.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> महेन्द्र एक महत्त्वाकांक्षी राजा थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सन्दर्भ पुस १ः राजा महेन्द्र, जसले भारतीय सेनालाई नेपालबाट धपाए|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2015/12/363243|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> आफैँले प्रत्यक्ष शासन चालाउने मोह उनमा रहेको थियो। == पृष्ठभूमि == [[चित्र:BP_Koirala_taking_oath_as_22nd_Prime_minister_of_Nepal.jpg|alt=|thumb|प्रधानमन्त्री [[पदको शपथ|पदको सपथ]]ग्रहण समारोहमा बिपी (बायाँ) र महेन्द्र (दायाँ)]] [[आम निर्वाचन २०१५|निर्वाचन]]मा सबैभन्दा ठूलो दलको रूपमा उदाएको नेपाली काङ्ग्रेसले<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref> पार्टी सभापति [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]]लाई [[संसदीय दलको नेता]] छानेर उनलाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] बनाउन दावेदारी पेश गरेको थियो। वि.सं. २०१६ जेठ १३ मा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]का विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले तत्कालिन राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाह समक्ष सपथग्रहण लिई आफ्नो कार्यभार सम्हालेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यशस्वी राजनेता बीपी कोइराला|युआरएल=https://nepalmag.com.np/history/2016/07/21/20160721202330|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === उपद्रव === २०१७ कात्तिक ९ दिउँसो तीन हजार जति मानिसको जुलुस कर्मवीर महामण्डलको झण्डा लिई ‘नेपाली काङ्ग्रेसधोका हो, पक्षपाती सरकार मान्दैनौँ’ भन्ने नारा लगाउँदै अड्डाअगाडि जुलुस आउँदा प्रहरीसँग भिडन्त भइ ढुङ्गा लाठी चार्जपछि गोलीकाण्ड भयो । जसमा ७ जना मरे र १० जना गोलीबाट घाइते भए । ७–८ जनाको हातखुट्टा भाँचिएकाले आतङ्क सिर्जना भयो । यी सबै कुरा कर्मवीर महामण्डल अध्यक्ष [[योगी नरहरिनाथ]]को उग्र भाषणका कारणले भएको भनियो। नरहरिनाथलाई पक्राउ गर्ने आदेश पनि भयो । <ref>{{Cite web |last=काठमाडौँ |first=दीर्घराज प्रसाई |title=सम्झना पुस १ काण्डको |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/408051-1608181555.html?click_from=category |access-date=2025-01-29 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> नुवाकोटमा किसानले सामन्त धनीविरुद्ध सङ्घर्ष चलाए । बझाङमा स्थानीय रजौटाहरूले सरकारद्वारा पारिवारिक राज्य अदालत उन्मूलन अध्यादेश २०१६ साल चैत १ गते जारी गरेको विरोधमा [[बझाङ राज्य|बझाङ्गी राजा]]का छोरा ओम जङ्गबहादुर सिंहका समर्थकले सरकारबाट जिल्ला अदालतका लागि न्यायाधीयमाथि नै आक्रमण गरे । यसका विरुद्ध सरकारले प्रहरी पठाएर विद्रोहीलाई शान्त पारे । == पूर्णपाठ == आगे प्यारा प्रजा, गैह्र के यथोचित, जनताले छानेका प्रतिनिधिहरूले नै देशप्रति ज्यादा जिम्मेवारी महसुस गरी [[प्रजातन्त्र|प्रजातन्त्रको]] जग मजबुत हुने वातावरण पैदा गर्छन् र देशमा स्थिरता आई विकास द्रुत गतिले हुन्छ भन्ने विश्वास लिई करिब दुई वर्षअघि देशमा आमचुनाव गराएको सबैमा विदितै छ । फलस्वरूप काङ्ग्रेस बहुमतमा आयो र जनताको विश्वास प्राप्त गरेको पार्टीलाई संविधानअनुसार शासन भार सुम्पी देशप्रतिको जिम्मेदारी हिस्सेदार बनाउन पाउँदा अत्यन्तै सन्तोष लाग्नुका साथै केही वर्षदेखि देशमा भएको अस्थिरताले हामीमा पैदा गरेको चिन्ता हराउनु पनि स्वाभाविकै कुरा भएको थियो । त्यसपछि देशमा घटेको परिस्थितिको अध्ययन गरी हामीबाट समय समयमा जनप्रतिनिधिहरू र सरकारमा रहेका व्यक्तिलाई समेत कर्तव्यबाट च्युत नहुने सङ्केत गरेको कुरा पनि सबैले सम्झेकै हुनुपर्छ । प्रजातान्त्रिक पद्धतिअनुसार छानिएका प्रतिनिधिहरूद्वारा जनता र सरकारका बीचमा भएको भ्रमात्मक वातावरण राम्रोसित सुल्झाई राष्ट्रको हित र विकास गर्ने पूरा कोसिस हुनेछ भन्ने सबैले आशा एवं विश्वास राखेका थिए, तर त्यसको ठिक उल्टो प्रजातान्त्रिक पद्धतिको आडमा राष्ट्र र जनतालाई एकातिर पन्छाई व्यक्तिगत र दलगत स्वार्थ पूर्ति गर्न अधिकार प्रयोग गरियो । ऐन र कानुनको मर्यादा नराखी छिटोछरितो र योग्य बनाउने नाममा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|यो मन्त्रिमण्डल]]ले देशका प्रशासनयन्त्र निष्क्रिय र आधारहीन बनाउने चेष्टामा लाग्यो । अधिकार दुरुपयोग हुँदा भ्रष्टाचार बढ्नुका साथै अनकन भ्रान्ति पैदा गराई प्रशासनयन्त्रमा पनि शिथिलता उत्पन्न भई देशमा शान्ति सुरक्षा कायम राख्न [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|यो मन्त्रिमण्डल]] विल्कुल असमर्थ भएकाले र अराष्ट्रिय तत्त्वहरूले धरै मात्रामा प्रोत्साहन पाई राष्ट्रिय एकतामा समेत बाधा पुर्‍याउने वातावरण आउन लागेको पनि कसैमा नछिपेको तथा वैज्ञानिक विश्लेषण र वस्तुस्थितिको कार्यान्वयनबिना कोरा सिद्धान्तका आधारमा उठाइएका आर्थिक कदमले समाजमा चाहिने परिवर्तनको सट्टा जनतामा अशान्त र दूषित वातावरण मात्र पैदा गरेकाले राष्ट्रको हित तथा प्रजातन्त्रका निमित्त पनि देशमा यस्तो स्थिति धेरै समयसम्म रहन दिनु उचित नहुने भएकाले देशको एकता, राष्ट्रियता र सार्वभौम बचाउन, देशमा अमन चयन कायम राख्न र देशलाई कुनै कारणबाट पनि बिग्रँदो स्थितिबाट बचाउने अन्तिम जिम्मेवारी पनि हामीमा भएकाले उपर्युक्त वातावरण हटाई शान्ति सुरक्षा कायम राख्न र देशलाई सङ्क्रमण स्थितिबाट बचाउन विशेष अवस्थाको जरुरत पर्न आएकाले तथा देश र जनताको हितलाई मात्र ध्यानमा राखी [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५|संविधान]]को धारा ५५ को अधिकार प्रयोग गरी यो मन्त्रीमण्डल र संसद् दुवै सदनसमेत हामीबाट आज यो घोषणाद्वारा विघटन गरिबक्सेका छौँ । कुनै नयाँ व्यवस्था गर्न केही समय लाग्ने हुँदा अर्को व्यवस्था नभएसम्म मुलुकको शासनभार हामीबाटै स्वयं ग्रहण गरिबक्सेका छौँ । हाललाई यस घोषणाद्वारा [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५|संविधान]]का देहायका धारा निलम्बन गरिबक्सेका छौँ – भाग २ का सबै धारा, भाग ३ का सबै धारा, भाग ४को धारा ११ बाहेक अरू सबै धारा, भाग ५को धारा ५५ बाहेकका सबै धारा, भाग ९को परिच्छेद ३ तथा धारा ७३ बाहेक र भाग १० का सबै धारा । यस व्यवस्थाबाट सरकारी, जंगी तथा निजामती कुनै कर्मचारीले आफ्नो जिम्मेवारी, काम कर्तव्यबाट विचलित हुनु वा अलमलिनुपर्दैन र सबैले आ–आफ्नो स्थानबाट आफ्ना कर्तव्य पालना गर्नेछन् र साथै सबै देशवासीको सदिच्छाले नै देशमा सबै कुराको सुव्यवस्था हुनेछ भन्ने हामीलाई पूर्ण विश्वास लागेको छ । [[नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध|परराष्ट्र विषय]]मा हामीले दृढतापूर्वक आफ्नो तटस्थता अपनाई सबै मित्र राष्ट्रसँग मित्रताको नीति नै कायम राख्नेछौँ र हामी देशमा र विश्वभर शान्ति र मित्रताको कामना गर्दछौँ । [[पशुपतिनाथ मन्दिर|श्री पशुपतिनाथ]]ले देश र जनताको कल्याण गरून् [[जय नेपाल]] । == प्रतिक्रिया == === राष्ट्रिय === तत्कालीन सरकारका उप-प्रधानमन्त्री [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमशेर]]ले कलकत्ताबाट राजाको कदमको भत्सर्ना गरे। [[सुवर्ण शमशेर राणा|शमशेर]]ले "प्रजातन्त्रलाई समाप्त गरिएको कारण देशको गौरवमाथि ठूलो चोट लागेको छ। प्रजातन्त्रका कारणले नै हाम्रो देश गौरवान्वित भएको थियो । राजा पनि आखिर यस गौरवका अधिकारी थिए। यस्तो कदम चालेर भने उनी प्रतिष्ठित र लोकप्रिय बन्न सक्छन् भन्ने सोच्नु उनको ठूलो भूल हो।" उल्लेख गरेका थिए ।<ref>{{Cite web |title=२०१७ पुस १ को शाही कदमको भत्सर्ना : सुवर्ण समशेर |url=https://www.ratopati.com/story/71088/subarna-sumsher-poush-1 |access-date=2026-06-15 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता]]को [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] गिरफ्तार गरिएको थियो, तर उनले [[नेपालका राजा|राजाको]] समर्थन गरेपछि अर्को वर्ष रिहा गरियो।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/08/12/bharat-shamsher-89-dies-in-kolkata|title=Bharat Shamsher, 89, dies in Kolkata|website=The Kathmandu Post|language=English|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506154500/https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/08/12/bharat-shamsher-89-dies-in-kolkata|archivedate=6 May 2021|accessdate=27 September 2021}}</ref> कतिपय स्थानमा भने दीपावली गरेर स्वागत गरे ।<ref>{{Cite web |last=घिमिरे |first=टीकाराम |date=३ पुष २०७७ |title=छ दशकदेखि चर्चामा रहँदै आएको पुस १ गते |url=https://newsofnepal.com/2020/12/18/369706/ |access-date=2026-06-15 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> संसदको तेस्रो ठूलो दल [[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]]का अध्यक्षा [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|केआई सिंह]] निर्वाचित सरकार विरुद्ध शाही कदमलाई स्वागत गर्ने पहिलो राजनीतिज्ञहरू मध्ये एक थिए। उनी बहुदलीय व्यवस्थाको पतन र पञ्चायत शासनको आगमनको बारेमा खुसी र आशावादी थिए। सिंहले संसदीय प्रणालीलाई 'अशुभ' ठान्थे। शाही कदममा पक्राउ परे पनि आठ दिनपछि उनलाई रिहा गरियो। पञ्चायत शासनलाई समर्थन गरेकोमा, राजा महेन्द्रले उनलाई राजसभा स्थायी समिति (राजसभा स्थायी समितिको कार्य राजा नाबालक भएमा, देश बाहिर भएमा, बहुलाएमा वा मृत्यु भएमा राज्य सञ्चालनमा सहयोग गर्नु थियो।) सभापतिको रूपमा मनोनित गरे।<ref>{{Cite web |title=Vault of history XIII: Singh, the uber-opportunist |url=https://annapurna-express.prixa.net/story/16261/ |access-date=2026-06-15 |website=The Annapurna Express |language=Nepali}}</ref> === अन्तर्राष्ट्रिय === २३ जनवरी १९६१ मा [[भारतको प्रधानमन्त्री|भारतीय प्रधानमन्त्री]] [[जवाहरलाल नेहरू|जवाहरलाल नेहरु]] महेन्द्रलाई पाँच पेज लामो पत्र पठाए। पत्रमा नेपालमा भएको गैर प्रजातान्त्रिक कदमले आफूलाई गम्भीर आघात पुगेको उल्लेख गरेका नेहरूले निकासका लागि संसद् पुनर्स्थापना गर्न र त्यो हुन नसके ताजा निर्वाचनमा जान सुझाएका छन्। पत्रमा नेहरूले आफू कसरी प्रजातन्त्रमा विश्वास राख्ने बन्न पुगे र यो कुरामा किन प्रतिबद्ध छन् भन्ने कुरा सैद्धान्तिक, दार्शनिक र अनुभवका आधारमा प्रष्ट्याउन खोजेका छन्। पत्रमा नेपालमा भएको गैर प्रजातान्त्रिक कदमले आफूलाई गम्भीर आघात पुगेको उल्लेख गरेका नेहरूले निकासका लागि संसद् पुनर्स्थापना गर्न र त्यो हुन नसके ताजा निर्वाचनमा जान सुझाएका छन्। पत्रको अन्तिममा भनिएको छ– 'विश्व जनमतले पनि आजका मितिमा प्रजातान्त्रिक प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा उल्ट्याउने कुरा स्वीकार्न सक्दैन।' <ref>{{Cite web |last=तिवारी |first=शंकर :: |title=महेन्द्रको चिठी नेहरूलाई |url=https://www.himalkhabar.com/news/122077 |access-date=2024-12-31 |website=himalkhabar.com}}</ref> <ref>{{cite book|last=|first=|author-link=जवाहरलाल नेहरू|title=Selected Works of Jawaharlal Nehru Series 2 {{!}} Vol. 66 {{!}} January 1961 - February 1961|author=|page=547-553|date=|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund|isbn=9780199467006|url=https://www.nehruselectedworks.com/pdfviewer.php?style=UI_Zine_Material.xml&subfolder=&doc=January_1961-February_1961-Series2-Vol66.pdf&#124;5&#124;714#page=574}}</ref> सन् १९६० मा राजा महेन्द्रको कार्यप्रति [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य सरकार]]को प्रारम्भिक प्रतिक्रिया मिश्रित थियो। संविधान निलम्बन र निर्वाचित सरकारको बर्खास्तमा चिन्ता व्यक्त गर्दा उनीहरुले भ्रष्टाचार र कम्युनिष्ट प्रभावबारे राजाको चासोलाई पनि स्वीकार गरे । अमेरिकाले नेपालसँग कूटनीतिक सम्बन्ध कायम राखेको थियो र आर्थिक सहयोगलाई निरन्तरता दिएको थियो। नेपालमा आउने अमेरिकी सहयोगले तत्कालीन राजा महेन्द्रलाई उनको पञ्चायती व्यवस्था टिकाउन सघाएको आरोप लाग्ने गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=अमेरिकाले सहयोग रोक्दा नेपालमा हंगामा |url=https://www.ratopati.com/story/470214/uproar-in-nepal-as-us-stops-aid |access-date=2025-01-29 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> इजरायलाले राजाको शासनलाई सहयोग गर्‍यो । शाही शासनलाई बलियो बनाउन, विरोधका आवाज दबाउन र मानव अधिकार हनन गर्न इजरायलले सहयोगी भूमिका खेल्यो। इजरायलले सैन्य प्रशिक्षण कार्यक्रम मार्फत नेपालसँग आफ्नो संलग्नता थप बढायो। व्यवस्थाको विरोध दबाउने क्षमता बलियो बनाउन त्यस्तो तालीम डिजाइन गरिएको थियो। नेपालमा इजरायली संलग्नताको सार्वजनिक तस्वीरमा प्याराट्रूप तालीम र सैन्य सहायता हावी देखिए पनि यस अवधिमा नेपालमा इजरायली गुप्तचर संस्था मोसाद समेत सक्रिय थियो। मोसादले नेपालमा राजनीतिक निगरानी, सैन्य समन्वय र शासन विरोधी संघर्षलाई मत्थर पार्ने प्रयासमा ध्यान केन्द्रित गरेको थियो। नेपालको आन्तरिक सुरक्षा उपकरणलाई बलियो बनाउन उसले काम गरेको थियो। त्यस क्रममा इजरायलले निरंकुश शासनलाई समर्थन गरेर यस क्षेत्रमा प्रभाव कायम राख्न सकिन्छ भनेर सजिलै अनुमान गर्‍यो।<ref>{{Cite web |last=शासनलाई? |first=इटाइ म्याक :: इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश |title=इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश शासनलाई? |url=https://www.himalkhabar.com/news/144048 |access-date=2025-02-24 |website=इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश शासनलाई?}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:पञ्चायती व्यवस्था]] fyn7illio438xlg3n19v4fm8vr3p35g 1361920 1361917 2026-06-15T08:25:04Z Bishaldev100 28807 /* प्रतिक्रिया */ 1361920 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = | partof = | image = | image_size = 300px | alt = | caption = | date = {{Start date and age|df=yes|1960|12|15}} | place = नेपाल | result = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला| कोइराला]] नेतृत्वको सरकार अपदस्थ <br>दलहरू प्रतिबन्ध <br>निर्दलीय[[पञ्चायती व्यवस्था]] | combatant1 = | combatant2 = | commander1 = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]] | commander2 = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | casualties1 = 407+ detained<br>24 ministers and deputies deposed | casualties2 = 0 | casualties3 = | notes = | campaignbox = }}२०१७ पुस १ गते [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]] नेतृत्वको सरकारलाई अपदस्थ गरी दलहरूमा प्रतिबन्ध लगाए र निर्दलीय [[पञ्चायती व्यवस्था]] लागू गरेका थिए । यही आधारमा उनलाई प्रजातन्त्र विरोधी, निरङ्कुश, तानाशाह जस्ता आरोपहरू लाग्ने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कुमार रुपाखेती|शीर्षक=निरङ्कुश राजा महेन्द्र ?|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2013/08/blog-post_2933.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> महेन्द्र एक महत्त्वाकांक्षी राजा थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सन्दर्भ पुस १ः राजा महेन्द्र, जसले भारतीय सेनालाई नेपालबाट धपाए|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2015/12/363243|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> आफैँले प्रत्यक्ष शासन चालाउने मोह उनमा रहेको थियो। == पृष्ठभूमि == [[चित्र:BP_Koirala_taking_oath_as_22nd_Prime_minister_of_Nepal.jpg|alt=|thumb|प्रधानमन्त्री [[पदको शपथ|पदको सपथ]]ग्रहण समारोहमा बिपी (बायाँ) र महेन्द्र (दायाँ)]] [[आम निर्वाचन २०१५|निर्वाचन]]मा सबैभन्दा ठूलो दलको रूपमा उदाएको नेपाली काङ्ग्रेसले<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref> पार्टी सभापति [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]]लाई [[संसदीय दलको नेता]] छानेर उनलाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] बनाउन दावेदारी पेश गरेको थियो। वि.सं. २०१६ जेठ १३ मा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]का विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले तत्कालिन राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाह समक्ष सपथग्रहण लिई आफ्नो कार्यभार सम्हालेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यशस्वी राजनेता बीपी कोइराला|युआरएल=https://nepalmag.com.np/history/2016/07/21/20160721202330|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === उपद्रव === २०१७ कात्तिक ९ दिउँसो तीन हजार जति मानिसको जुलुस कर्मवीर महामण्डलको झण्डा लिई ‘नेपाली काङ्ग्रेसधोका हो, पक्षपाती सरकार मान्दैनौँ’ भन्ने नारा लगाउँदै अड्डाअगाडि जुलुस आउँदा प्रहरीसँग भिडन्त भइ ढुङ्गा लाठी चार्जपछि गोलीकाण्ड भयो । जसमा ७ जना मरे र १० जना गोलीबाट घाइते भए । ७–८ जनाको हातखुट्टा भाँचिएकाले आतङ्क सिर्जना भयो । यी सबै कुरा कर्मवीर महामण्डल अध्यक्ष [[योगी नरहरिनाथ]]को उग्र भाषणका कारणले भएको भनियो। नरहरिनाथलाई पक्राउ गर्ने आदेश पनि भयो । <ref>{{Cite web |last=काठमाडौँ |first=दीर्घराज प्रसाई |title=सम्झना पुस १ काण्डको |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/408051-1608181555.html?click_from=category |access-date=2025-01-29 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> नुवाकोटमा किसानले सामन्त धनीविरुद्ध सङ्घर्ष चलाए । बझाङमा स्थानीय रजौटाहरूले सरकारद्वारा पारिवारिक राज्य अदालत उन्मूलन अध्यादेश २०१६ साल चैत १ गते जारी गरेको विरोधमा [[बझाङ राज्य|बझाङ्गी राजा]]का छोरा ओम जङ्गबहादुर सिंहका समर्थकले सरकारबाट जिल्ला अदालतका लागि न्यायाधीयमाथि नै आक्रमण गरे । यसका विरुद्ध सरकारले प्रहरी पठाएर विद्रोहीलाई शान्त पारे । == पूर्णपाठ == आगे प्यारा प्रजा, गैह्र के यथोचित, जनताले छानेका प्रतिनिधिहरूले नै देशप्रति ज्यादा जिम्मेवारी महसुस गरी [[प्रजातन्त्र|प्रजातन्त्रको]] जग मजबुत हुने वातावरण पैदा गर्छन् र देशमा स्थिरता आई विकास द्रुत गतिले हुन्छ भन्ने विश्वास लिई करिब दुई वर्षअघि देशमा आमचुनाव गराएको सबैमा विदितै छ । फलस्वरूप काङ्ग्रेस बहुमतमा आयो र जनताको विश्वास प्राप्त गरेको पार्टीलाई संविधानअनुसार शासन भार सुम्पी देशप्रतिको जिम्मेदारी हिस्सेदार बनाउन पाउँदा अत्यन्तै सन्तोष लाग्नुका साथै केही वर्षदेखि देशमा भएको अस्थिरताले हामीमा पैदा गरेको चिन्ता हराउनु पनि स्वाभाविकै कुरा भएको थियो । त्यसपछि देशमा घटेको परिस्थितिको अध्ययन गरी हामीबाट समय समयमा जनप्रतिनिधिहरू र सरकारमा रहेका व्यक्तिलाई समेत कर्तव्यबाट च्युत नहुने सङ्केत गरेको कुरा पनि सबैले सम्झेकै हुनुपर्छ । प्रजातान्त्रिक पद्धतिअनुसार छानिएका प्रतिनिधिहरूद्वारा जनता र सरकारका बीचमा भएको भ्रमात्मक वातावरण राम्रोसित सुल्झाई राष्ट्रको हित र विकास गर्ने पूरा कोसिस हुनेछ भन्ने सबैले आशा एवं विश्वास राखेका थिए, तर त्यसको ठिक उल्टो प्रजातान्त्रिक पद्धतिको आडमा राष्ट्र र जनतालाई एकातिर पन्छाई व्यक्तिगत र दलगत स्वार्थ पूर्ति गर्न अधिकार प्रयोग गरियो । ऐन र कानुनको मर्यादा नराखी छिटोछरितो र योग्य बनाउने नाममा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|यो मन्त्रिमण्डल]]ले देशका प्रशासनयन्त्र निष्क्रिय र आधारहीन बनाउने चेष्टामा लाग्यो । अधिकार दुरुपयोग हुँदा भ्रष्टाचार बढ्नुका साथै अनकन भ्रान्ति पैदा गराई प्रशासनयन्त्रमा पनि शिथिलता उत्पन्न भई देशमा शान्ति सुरक्षा कायम राख्न [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्|यो मन्त्रिमण्डल]] विल्कुल असमर्थ भएकाले र अराष्ट्रिय तत्त्वहरूले धरै मात्रामा प्रोत्साहन पाई राष्ट्रिय एकतामा समेत बाधा पुर्‍याउने वातावरण आउन लागेको पनि कसैमा नछिपेको तथा वैज्ञानिक विश्लेषण र वस्तुस्थितिको कार्यान्वयनबिना कोरा सिद्धान्तका आधारमा उठाइएका आर्थिक कदमले समाजमा चाहिने परिवर्तनको सट्टा जनतामा अशान्त र दूषित वातावरण मात्र पैदा गरेकाले राष्ट्रको हित तथा प्रजातन्त्रका निमित्त पनि देशमा यस्तो स्थिति धेरै समयसम्म रहन दिनु उचित नहुने भएकाले देशको एकता, राष्ट्रियता र सार्वभौम बचाउन, देशमा अमन चयन कायम राख्न र देशलाई कुनै कारणबाट पनि बिग्रँदो स्थितिबाट बचाउने अन्तिम जिम्मेवारी पनि हामीमा भएकाले उपर्युक्त वातावरण हटाई शान्ति सुरक्षा कायम राख्न र देशलाई सङ्क्रमण स्थितिबाट बचाउन विशेष अवस्थाको जरुरत पर्न आएकाले तथा देश र जनताको हितलाई मात्र ध्यानमा राखी [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५|संविधान]]को धारा ५५ को अधिकार प्रयोग गरी यो मन्त्रीमण्डल र संसद् दुवै सदनसमेत हामीबाट आज यो घोषणाद्वारा विघटन गरिबक्सेका छौँ । कुनै नयाँ व्यवस्था गर्न केही समय लाग्ने हुँदा अर्को व्यवस्था नभएसम्म मुलुकको शासनभार हामीबाटै स्वयं ग्रहण गरिबक्सेका छौँ । हाललाई यस घोषणाद्वारा [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५|संविधान]]का देहायका धारा निलम्बन गरिबक्सेका छौँ – भाग २ का सबै धारा, भाग ३ का सबै धारा, भाग ४को धारा ११ बाहेक अरू सबै धारा, भाग ५को धारा ५५ बाहेकका सबै धारा, भाग ९को परिच्छेद ३ तथा धारा ७३ बाहेक र भाग १० का सबै धारा । यस व्यवस्थाबाट सरकारी, जंगी तथा निजामती कुनै कर्मचारीले आफ्नो जिम्मेवारी, काम कर्तव्यबाट विचलित हुनु वा अलमलिनुपर्दैन र सबैले आ–आफ्नो स्थानबाट आफ्ना कर्तव्य पालना गर्नेछन् र साथै सबै देशवासीको सदिच्छाले नै देशमा सबै कुराको सुव्यवस्था हुनेछ भन्ने हामीलाई पूर्ण विश्वास लागेको छ । [[नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध|परराष्ट्र विषय]]मा हामीले दृढतापूर्वक आफ्नो तटस्थता अपनाई सबै मित्र राष्ट्रसँग मित्रताको नीति नै कायम राख्नेछौँ र हामी देशमा र विश्वभर शान्ति र मित्रताको कामना गर्दछौँ । [[पशुपतिनाथ मन्दिर|श्री पशुपतिनाथ]]ले देश र जनताको कल्याण गरून् [[जय नेपाल]] । == प्रतिक्रिया == === राष्ट्रिय === तत्कालीन सरकारका उप-प्रधानमन्त्री [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमशेर]]ले कलकत्ताबाट राजाको कदमको भत्सर्ना गरे। [[सुवर्ण शमशेर राणा|शमशेर]]ले "प्रजातन्त्रलाई समाप्त गरिएको कारण देशको गौरवमाथि ठूलो चोट लागेको छ। प्रजातन्त्रका कारणले नै हाम्रो देश गौरवान्वित भएको थियो । राजा पनि आखिर यस गौरवका अधिकारी थिए। यस्तो कदम चालेर भने उनी प्रतिष्ठित र लोकप्रिय बन्न सक्छन् भन्ने सोच्नु उनको ठूलो भूल हो।" उल्लेख गरेका थिए ।<ref>{{Cite web |title=२०१७ पुस १ को शाही कदमको भत्सर्ना : सुवर्ण समशेर |url=https://www.ratopati.com/story/71088/subarna-sumsher-poush-1 |access-date=2026-06-15 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> [[प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)|प्रमुख प्रतिपक्षी दलको नेता]]को [[भरत शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भरत शमशेर]] गिरफ्तार गरिएको थियो, तर उनले [[नेपालका राजा|राजाको]] समर्थन गरेपछि अर्को वर्ष रिहा गरियो।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/08/12/bharat-shamsher-89-dies-in-kolkata|title=Bharat Shamsher, 89, dies in Kolkata|website=The Kathmandu Post|language=English|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506154500/https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/08/12/bharat-shamsher-89-dies-in-kolkata|archivedate=6 May 2021|accessdate=27 September 2021}}</ref> कतिपय स्थानमा भने दीपावली गरेर स्वागत गरे ।<ref>{{Cite web |last=घिमिरे |first=टीकाराम |date=३ पुष २०७७ |title=छ दशकदेखि चर्चामा रहँदै आएको पुस १ गते |url=https://newsofnepal.com/2020/12/18/369706/ |access-date=2026-06-15 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> संसदको तेस्रो ठूलो दल [[संयुक्त प्रजातन्त्र पार्टी]]का अध्यक्षा [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|केआई सिंह]] निर्वाचित सरकार विरुद्ध शाही कदमलाई स्वागत गर्ने पहिलो राजनीतिज्ञहरू मध्ये एक थिए। उनी बहुदलीय व्यवस्थाको पतन र पञ्चायत शासनको आगमनको बारेमा खुसी र आशावादी थिए। सिंहले संसदीय प्रणालीलाई 'अशुभ' ठान्थे। शाही कदममा पक्राउ परे पनि आठ दिनपछि उनलाई रिहा गरियो। पञ्चायत शासनलाई समर्थन गरेकोमा, राजा महेन्द्रले उनलाई राजसभा स्थायी समिति (राजसभा स्थायी समितिको कार्य राजा नाबालक भएमा, देश बाहिर भएमा, बहुलाएमा वा मृत्यु भएमा राज्य सञ्चालनमा सहयोग गर्नु थियो।) सभापतिको रूपमा मनोनित गरे।<ref>{{Cite web |title=Vault of history XIII: Singh, the uber-opportunist |url=https://annapurna-express.prixa.net/story/16261/ |access-date=2026-06-15 |website=The Annapurna Express |language=Nepali}}</ref> [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] ले राजा महेन्द्रलाई आफूले सीमित अवधिका लागि मात्र उनको प्रत्यक्ष शासनलाई समर्थन गर्न सक्ने, अनिश्चित कालसम्मलाई होइन भनेका थिए। उनले राष्ट्रिय निर्देशन परिषद्‍बाट राजीनामा दिए। पञ्चायती व्यवस्था शुरू गरेपछि राजनीतिक रूपमा निष्क्रिय देखिए । उनले पञ्चायती व्यवस्थालाई कहिल्यै समर्थन गरेनन्।<ref>{{Cite web |last=प्याकुरेल |first=सुशीलराज |date=१७ मंसिर, २०७८ |title=टंकप्रसाद आचार्य : प्रजातन्त्र बहालीका सूत्रधार |url=https://www.himalkhabar.com/news/126940/ |access-date=2026-06-15 |website=Himal Khabar}}</ref> === अन्तर्राष्ट्रिय === २३ जनवरी १९६१ मा [[भारतको प्रधानमन्त्री|भारतीय प्रधानमन्त्री]] [[जवाहरलाल नेहरू|जवाहरलाल नेहरु]] महेन्द्रलाई पाँच पेज लामो पत्र पठाए। पत्रमा नेपालमा भएको गैर प्रजातान्त्रिक कदमले आफूलाई गम्भीर आघात पुगेको उल्लेख गरेका नेहरूले निकासका लागि संसद् पुनर्स्थापना गर्न र त्यो हुन नसके ताजा निर्वाचनमा जान सुझाएका छन्। पत्रमा नेहरूले आफू कसरी प्रजातन्त्रमा विश्वास राख्ने बन्न पुगे र यो कुरामा किन प्रतिबद्ध छन् भन्ने कुरा सैद्धान्तिक, दार्शनिक र अनुभवका आधारमा प्रष्ट्याउन खोजेका छन्। पत्रमा नेपालमा भएको गैर प्रजातान्त्रिक कदमले आफूलाई गम्भीर आघात पुगेको उल्लेख गरेका नेहरूले निकासका लागि संसद् पुनर्स्थापना गर्न र त्यो हुन नसके ताजा निर्वाचनमा जान सुझाएका छन्। पत्रको अन्तिममा भनिएको छ– 'विश्व जनमतले पनि आजका मितिमा प्रजातान्त्रिक प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा उल्ट्याउने कुरा स्वीकार्न सक्दैन।' <ref>{{Cite web |last=तिवारी |first=शंकर :: |title=महेन्द्रको चिठी नेहरूलाई |url=https://www.himalkhabar.com/news/122077 |access-date=2024-12-31 |website=himalkhabar.com}}</ref> <ref>{{cite book|last=|first=|author-link=जवाहरलाल नेहरू|title=Selected Works of Jawaharlal Nehru Series 2 {{!}} Vol. 66 {{!}} January 1961 - February 1961|author=|page=547-553|date=|publisher=Jawaharlal Nehru Memorial Fund|isbn=9780199467006|url=https://www.nehruselectedworks.com/pdfviewer.php?style=UI_Zine_Material.xml&subfolder=&doc=January_1961-February_1961-Series2-Vol66.pdf&#124;5&#124;714#page=574}}</ref> सन् १९६० मा राजा महेन्द्रको कार्यप्रति [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य सरकार]]को प्रारम्भिक प्रतिक्रिया मिश्रित थियो। संविधान निलम्बन र निर्वाचित सरकारको बर्खास्तमा चिन्ता व्यक्त गर्दा उनीहरुले भ्रष्टाचार र कम्युनिष्ट प्रभावबारे राजाको चासोलाई पनि स्वीकार गरे । अमेरिकाले नेपालसँग कूटनीतिक सम्बन्ध कायम राखेको थियो र आर्थिक सहयोगलाई निरन्तरता दिएको थियो। नेपालमा आउने अमेरिकी सहयोगले तत्कालीन राजा महेन्द्रलाई उनको पञ्चायती व्यवस्था टिकाउन सघाएको आरोप लाग्ने गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=अमेरिकाले सहयोग रोक्दा नेपालमा हंगामा |url=https://www.ratopati.com/story/470214/uproar-in-nepal-as-us-stops-aid |access-date=2025-01-29 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> इजरायलाले राजाको शासनलाई सहयोग गर्‍यो । शाही शासनलाई बलियो बनाउन, विरोधका आवाज दबाउन र मानव अधिकार हनन गर्न इजरायलले सहयोगी भूमिका खेल्यो। इजरायलले सैन्य प्रशिक्षण कार्यक्रम मार्फत नेपालसँग आफ्नो संलग्नता थप बढायो। व्यवस्थाको विरोध दबाउने क्षमता बलियो बनाउन त्यस्तो तालीम डिजाइन गरिएको थियो। नेपालमा इजरायली संलग्नताको सार्वजनिक तस्वीरमा प्याराट्रूप तालीम र सैन्य सहायता हावी देखिए पनि यस अवधिमा नेपालमा इजरायली गुप्तचर संस्था मोसाद समेत सक्रिय थियो। मोसादले नेपालमा राजनीतिक निगरानी, सैन्य समन्वय र शासन विरोधी संघर्षलाई मत्थर पार्ने प्रयासमा ध्यान केन्द्रित गरेको थियो। नेपालको आन्तरिक सुरक्षा उपकरणलाई बलियो बनाउन उसले काम गरेको थियो। त्यस क्रममा इजरायलले निरंकुश शासनलाई समर्थन गरेर यस क्षेत्रमा प्रभाव कायम राख्न सकिन्छ भनेर सजिलै अनुमान गर्‍यो।<ref>{{Cite web |last=शासनलाई? |first=इटाइ म्याक :: इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश |title=इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश शासनलाई? |url=https://www.himalkhabar.com/news/144048 |access-date=2025-02-24 |website=इजरायलले कसरी सघाएको थियो राजा महेन्द्रको निरंकुश शासनलाई?}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:पञ्चायती व्यवस्था]] 8d0jbynjr73hctlsy0fqyx9975kb9qa 0 143992 1361888 1324400 2026-06-15T05:09:22Z Bishaldev100 28807 /* वर्गीकरण */ 1361888 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Rhinoceros hornbill | image = Buceros rhinoceros -Singapore Zoo -pair-8a.jpg | image_caption = A pair in [[Singapore Zoo]] | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Buceros rhinoceros'' |volume=2020 |page=e.T22682450A184960407 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682450A184960407.en |access-date=18 November 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 | status2_system = CITES | status2_ref = <ref>{{Cite web|title=Appendices {{!}} CITES|url=https://cites.org/eng/app/appendices.php|access-date=2022-01-14|website=cites.org}}</ref> | genus = Buceros | species = rhinoceros | authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]] }} '''गैंडे धनेश''' (बुसेरोस राइनोसेरोस) वन धनेशको एक ठूलो प्रजाति हो। कैदमा यो ३५ वर्षसम्म बाँच्न सक्छ। यो तल्लो भूमि र पर्वतीय, उष्णकटिबन्धीय र उपोष्णकटिबन्धीय़ मौसममा र बोर्नियो, [[सुमात्रा]], [[जावा द्वीप|जाभा]], मलाय प्रायद्वीप, [[सिङ्गापुर]] र दक्षिणी [[थाइल्यान्ड]] १,४०० मिटरसम्मको पहाडी [[वर्षाबन|वर्षा वन]] पाइन्छ। == वर्गीकरण == गैँडेको धनेशलाई औपचारिक रूपमा स्विडेनी प्रकृतिविद् कार्ल लिनियस सन् १७५८ मा आफ्नो सिस्टमा नेचुराको दशौँ संस्करणमा वर्णन गरेका थिए। उनले यसलाई बुसेरोस जीनसमा ठूलो धनेशसित राखे र [[द्विपदीय नामकरण पद्धति|द्विपदी नाम]] बुसेरोस गैंडे बनाए। लिनियसले स्थान भारतको रूपमा निर्दिष्ट गरे। यो नाम प्राचीन ग्रिकबाट आएको हो (''बोउस'') जसको अर्थ "गोरु", र κέρας (kéras) जसको अर्थ हो "सिङ"। विशिष्ट नाम ''गैंडे'' कसरी प्रजातिको चुच्चो गैँडाको सिङ जस्तो देखिन्छ भन्नेबाट आएको हो।<ref>{{Cite book|title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names|location=London}}</ref> तिन उपप्रजातिहरू पहिचान गरिएका छन्ः <ref name="ioc">{{Cite web |date=January 2022 |editor-last=Gill |editor-first=Frank |editor-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela Rasmussen |title=Mousebirds, Cuckoo Roller, trogons, hoopoes, hornbills |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/mousebirds/ |access-date=10 June 2022 |website=IOC World Bird List Version 12.1 |publisher=International Ornithologists' Union}}</ref> * बि. आर. बोर्निओन्सिस स्लेगल र मुलर, एस, सन् १८४५-बोर्निओबोर्नियो * बि. आर. गैंडा लिनियस, सन् १७५८-दक्षिण मलय प्रायद्वीप र [[सुमात्रा]] * ''बी. आर. सिल्वेस्ट्रिस'' भियिलोत, सन् १८१६-[[जावा द्वीप|जाभा]] [[चित्र:Naturalis_Biodiversity_Center_-_ZMA.AVES.34456_-_Buceros_rhinoceros_silvestris_Vieillot,_1816_-_Bucerotidae_-_head_specimen.jpeg|दायाँ|अङ्गुठाकार|बि.आर सिल्वेस्ट्रिस को जीवनी''बी. आर. सिल्वेस्ट्रिस'']] गैँडे धनेश एउटा ठुलो अर्बोरियल धनेश हो, {{Convert|80|to(-)|90|cm|in|abbr=on}} देखि (आइडी1) इन्च लामो। तौल लिङ्गअनुसार भिन्न हुन्छ, जसमा पुरुषहरूको तौल {{Convert|2465|to(-)|2960|g|oz|abbr=on}} देखि 2,960 ग्राम (′ आईडी1] ओज र महिलाहरूको {{Convert|2040|to(-)|2330|g|oz|abbr=on}} देखि 2,330 ग्राम (′′ आईडी2] ओज) हुन्छ। पिसाब मुख्यतया कालो हुन्छ, सेतो खुट्टा र छिद्र र कालो पट्टिको साथ सेतो पुच्छर हुन्छ। ठुलो चुच्चो र [[खप्पर]] सुन्तला र रातो हुन्छ, पुच्छर माथिको प्रिन ग्रन्थिबाट घिस्याइएको प्रिन तेल आउने रङ हुन्छ। पुरुषको आँखा कालो किनारा सहित रातो र महिलामा रातो किनारा सहित सेतो हुन्छ।<ref name="HBW">{{Cite book|title=Handbook of the Birds of the World. Volume 6, Mousebirds to Hornbills|trans-title=Handbook of the Birds of the World}}</ref> == व्यवहार == === आहार र भोजन === [[चित्र:Rhinoceros_Hornbill_nipping_a_peanut_(24075109683).jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|एक महिला बदाम खाँदै]] गैँडे धनेशको आहारमा फलको प्रभुत्व हुन्छ, तर यसले समात्न सक्ने कुनै पनि किरो, सानो सरीसृप, कृन्तक र साना चराहरू लिन्छ।<ref name="HBW">{{Cite book|title=Handbook of the Birds of the World. Volume 6, Mousebirds to Hornbills|trans-title=Handbook of the Birds of the World}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKemp2001">Kemp, A C (2001). </cite></ref> === प्रजनन === यी चराहरूको प्रेमालाप र बन्धन महत्त्वपूर्ण छ, किनकि महिलाले बच्चाहरूलाई ओथार्ने र हुर्काउँदै गर्दा पुरुषले उनलाई सबै कुरा प्रदान गर्न विश्वास गर्नुपर्दछ। यी धनेशहरूले रूखको टोड्काभित्र आफ्नो गुँड बनाउँछन्, र पोथिले अन्डा पार्छ र त्यसपछि बच्चाहरूसँग भित्र बस्छ, जबकि पुरुषले उनीहरूलाई खाना ल्याउँछ। अन्डा हालेपछि, पुरुषले माटो सङ्कलन गर्छ, र जोडीले त्यो माटो, खाना र मलसँगै, रूखको टोड्काको प्रवेशद्वारमा पर्खाल लगाएर बन्द गर्दछन्। तिनीहरूले एउटा सानो प्वाल छोड्छन्, जुन पुरुषले महिलालाई र पछि बच्चाहरूलाई खान र महिलाले प्वालबाट शौच गर्न पर्याप्त हुन्छ। एकचोटि बच्चाहरू पूर्ण रूपमा पंख भएका हुन्छन् र गुँड छोड्न पर्याप्त उमेरका हुन्छन्, आमाबाबुले सुक्खा माटोलाई चिपेर बच्चाहरूलाई बाहिर निस्किन दिन्छन्। == स्थिति र संरक्षण == गैँडे धनेशको वर्षावन बासस्थानको क्षति, साथै यसको मासु र यसको खोपडी र पंखहरूको सिकार सहित धेरै खतराहरूको सामना गर्दछ। बासस्थान विनाशले प्रजातिलाई प्रजननका लागि आवश्यक ठुला रुखहरू गुमाएको छ, जसले गर्दा शिकारीहरूलाई गैँडे धनेश फेला पार्न सजिलो भएको छ। अत्यधिक खोजिएको [[खप्पर]] भएको धनेशसँग भ्रमका कारण यसलाई प्रायः शिकारीहरूले गोली हान्छन्। यसको कारणले गर्दा, सन् 2018 मा [[अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूची|आइयुसिएन रातो सूची]] प्रजातिहरू निकट खतरामाबाट [[असुरक्षित प्रजातिहरू|कमजोर]] सूचीबद्ध गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://www.birdlife.org/worldwide/news/red-list-northern-bald-ibis-pink-pigeon-making-comeback|title=Red List: Northern Bald Ibis, Pink Pigeon making a comeback|last=BirdLife International|work=BirdLife|access-date=2018-11-23|language=en-us}}</ref> == सांस्कृतिक महत्व == गैंडे धनेश [[मलेसिया]] सारावाक राज्यको चरा र देशको राष्ट्रिय चरा हो। केही दयाक मानिसहरू, विशेष गरी इबानिक समूहहरू, यसलाई सांसारिक चराहरूको प्रमुख वा सर्वोच्च सांसारिक चरा हो भन्ने विश्वास गर्छन्, र यसको मूर्तिलाई अगुरल चराहरूको देवता, सेन्गलाङ बुरोङलाई मानवजातिको भोज र उत्सवहरूमा स्वागत गर्न प्रयोग गरिन्छ। केही गलत बुझाइको विपरीत, गैँडे धनेशले उनीहरूको युद्ध देवतालाई प्रतिनिधित्व गर्दैन, जसलाई यस संसारमा [[सेतोटाउके चील|ब्राह्मणी चङ्गा]] प्रतिनिधित्व गर्दछ। यो ५ मलेसियन रिङ्गिट चुच्चोको उल्टो भागमा चित्रित छ। == ग्यालरी ==  <gallery> चित्र:Rhinoceros_Hornbill.tif|सेपिलोक नेचर रिसोर्ट - सबा, बोर्नियो - मलेसिया। चित्र:Rhinoceros_Hornbill_2.tif|बोर्नियो रेनफरेस्ट लज - डानुम भ्याली, सबा, बोर्नियो - मलेसिया। चित्र:Rhinoceros_hornbill_national_aviary.jpg|पिट्सबर्गको राष्ट्रिय एभिएरीमा भाले। भालेहरूको आइरिस रातो हुन्छ। चित्र:Buceros_rhinoceros_-Chester_Zoo-8a.jpg|इङ्गल्याण्डको चेस्टर चिडियाखानामा पोथी चित्र:Buceros_rhinoceros_silvestris_(Rhinoceros_Hornbill_-_Rhinozeros-Hornvogel)_-_Weltvogelpark_Walsrode_2012-01.jpg|जर्मनीको वेल्टभोगेलपार्क वाल्सरोडमा रहेको बुसेरोस गैंडा सिल्भेस्ट्रिस चित्र:Rhinoceros_hornbill_at_Birdworld_01.jpg|बर्डवर्ल्ड, इङ्गल्याण्डमा पोथि </gallery> == सन्दर्भहरू == {{Reflist|refs=<ref name=sarawaktourism>[https://web.archive.org/web/20051214163002/http://www.sarawaktourism.com/kenyalang.html ''Kenyalang - State Bird of Sarawak''] (Archive, December 2005). Sarawak Tourism Board.</ref>}} * {{Cite book|title=Firefly Encyclopedia of Birds|url=https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [http://www.freesound.org/samplesViewSingle.php?id=56551 गैंडा हर्नबिलको आवाजको डाउनलोड गर्न सकिने अडियो फाइल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110815052034/http://www.freesound.org/samplesViewSingle.php?id=56551 |date=2011-08-15 }} * [http://www.bbc.co.uk/programmes/b05w9l70 हर्नबिलहरू सम्बन्धी बीबीसी रेडियो कार्यक्रम, जसमा कलहरू सहित गैंडा हर्नबिलमा केन्द्रित एउटा खण्ड समावेश छ।] {{Taxonbar}} [[श्रेणी:धनेश]] [[श्रेणी:चराहरू]] [[श्रेणी:एशियन चराहरू]] dlfllhbc5xmnwfoerorowkjeipp6esg 0 146759 1361922 1350953 2026-06-15T08:26:52Z ~2026-31719-93 78934 1361922 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[माननीय]] | name = शिवराज जोशी | honorific_suffix = | native_name = पूर्व सञ्चार, सूचना र यातायात मन्त्री | native_name_lang = ne | image = Shivraj joshi at minister of Nepal.jpg | caption = | office = नेपाल सरकार, सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय | primeminister = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | president = | successor = | birth_date = | birth_place = सुर्खेत, रेक्चा, गुटु | nationality = [[नेपाल]] | alma_mater = [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] | occupation = राजनीतिज्ञ | monarch = श्री ५ महाराजाधिराज [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह]] देव | party = [[नेपाली कांग्रेस]] | assembly = प्रतिनिधि सभा | parliament = सिंहदरबार | constituency = [[सुर्खेत २]] / तत्कालीन [[सुर्खेत-३]] }} '''शिवराज जोशी''' नेपाल सरकारका पूर्व सूचना सञ्चार तथा यातायात मन्त्री हुन् । तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] नेतृत्वको सरकारमा जोशी तीन पटक मन्त्री बनेका थिए। वि.सं. २०४८ मा निर्माण तथा यातायात सहायक मन्त्री, २०५६ मा जनसंख्या तथा वातावरण राज्यमन्त्री हुँदै २०५६ मै कोइराला मन्त्रीपरिषद्को दोश्रो पुनर्गठन पछि [[सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] मन्त्री बनेका उनी तत्कालीन सरकारका प्रवक्ता थिए । [[नेपाल सरकार]]को तथ्यांक हेर्दा जोशी करिब ६ वर्ष मन्त्री पदको जिम्मेवारीमा थिए । प्रमुख सत्तारुढ दल [[नेपाली काँग्रेस]]का उनि तत्कालीन समयमा संसदीय दलका मुख्य सचेतक समेत बनेका थिए।<ref>{{Cite web |last=एच.डी |first=न्युज नेपाल |date=2025-09-20 |title=कांग्रेस नेता शिवराज जोशीको सुझाव : मैले त छोडिसकें अब पुराना नेताले विश्राम लिएर नयाँ पुस्तालाई नेतृत्व दिनुपर्छ ! |url=https://newsnepalhd.com/newsnepalhd-com-politics/45002/ |access-date=2025-09-22 |website=NewsNepal HD |language=en-US}}</ref> जोशी [[सुर्खेत]] प्रतिनिधि सभा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर-२ बाट प्रतिनिधित्व गर्छन् भने यहीँबाट तीनपटक निर्वाचित भइ प्रतिनिधि सभामा प्रवेश गरेका थिए ।<ref>{{Cite web |last=एच.डी |first=न्युज नेपाल |date=2022-09-05 |title=सुर्खेत -२ बाट पुर्वमन्त्री जोशी समानुपातिक उम्मेदवार सिफारिस |url=https://newsnepalhd.com/pradesh/karnali-pradesh/24826/ |access-date=2025-09-22 |website=NewsNepal HD |language=en-US}}</ref>उनी [[चौकुने गाउँपालिका]] [[गुटु]]का स्थायी बासिन्दा हुन् । उनको जन्म चौकुने कै पहाडी लेखमा रहेको रेक्चा गाउँमा भएको थियो । == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} 62da12a23hegsbf8439lmwu4x6bang3 1361923 1361922 2026-06-15T08:29:28Z ~2026-31719-93 78934 1361923 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[माननीय]] | name = शिवराज जोशी | honorific_suffix = | native_name = पूर्व सञ्चार, सूचना र यातायात मन्त्री | native_name_lang = ne | image = Shivraj joshi at minister of Nepal.jpg | caption = | office = नेपाल सरकार, सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय | primeminister = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | president = | successor = | birth_date = | birth_place = सुर्खेत, रेक्चा, गुटु | nationality = [[नेपाल]] | alma_mater = [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] | occupation = राजनीतिज्ञ | monarch = श्री ५ महाराजाधिराज [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह]] देव | party = [[नेपाली कांग्रेस]] | assembly = प्रतिनिधि सभा | parliament = सिंहदरबार | constituency = [[सुर्खेत २]] / तत्कालीन [[सुर्खेत-३]] }} '''शिवराज जोशी''' नेपाल सरकारका पूर्व सूचना सञ्चार तथा यातायात मन्त्री हुन् । तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] नेतृत्वको सरकारमा जोशी तीन पटक मन्त्री बनेका थिए। वि.सं. २०४८ मा निर्माण तथा यातायात सहायक मन्त्री, २०५६ मा जनसंख्या तथा वातावरण राज्यमन्त्री हुँदै २०५६ मै कोइराला मन्त्रीपरिषद्को दोश्रो पुनर्गठन पछि [[सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय (नेपाल)|सूचना तथा सञ्चार]] मन्त्री बनेका उनी तत्कालीन सरकारका प्रवक्ता थिए । [[नेपाल सरकार]]को तथ्यांक हेर्दा जोशी करिब ६ वर्ष मन्त्री पदको जिम्मेवारीमा थिए । प्रमुख सत्तारुढ दल [[नेपाली काँग्रेस]]का उनि तत्कालीन समयमा संसदीय दलका मुख्य सचेतक समेत बनेका थिए।<ref>{{Cite web |last=एच.डी |first=न्युज नेपाल |date=2025-09-20 |title=कांग्रेस नेता शिवराज जोशीको सुझाव : मैले त छोडिसकें अब पुराना नेताले विश्राम लिएर नयाँ पुस्तालाई नेतृत्व दिनुपर्छ ! |url=https://newsnepalhd.com/newsnepalhd-com-politics/45002/ |access-date=2025-09-22 |website=NewsNepal HD |language=en-US}}</ref> जोशी [[सुर्खेत]] प्रतिनिधि सभा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर-२ बाट प्रतिनिधित्व गर्छन् भने यहीँबाट तीनपटक निर्वाचित भइ प्रतिनिधि सभामा प्रवेश गरेका थिए । तत्कालीन समयमा यो क्षेत्र निर्वाचन क्षेत्र नम्बर-३ थियो । <ref>{{Cite web |last=एच.डी |first=न्युज नेपाल |date=2022-09-05 |title=सुर्खेत -२ बाट पुर्वमन्त्री जोशी समानुपातिक उम्मेदवार सिफारिस |url=https://newsnepalhd.com/pradesh/karnali-pradesh/24826/ |access-date=2025-09-22 |website=NewsNepal HD |language=en-US}}</ref> उनी [[चौकुने गाउँपालिका]] [[गुटु]]का स्थायी बासिन्दा हुन् । उनको जन्म चौकुने कै पहाडी लेखमा रहेको रेक्चा गाउँमा भएको थियो । == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} 7y79ysnp0kcgzclk3vcp1fsc07r7iqh 0 148933 1361891 1346062 2026-06-15T05:15:19Z Bishaldev100 28807 1361891 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Copper_sulfate.jpg|अङ्गुठाकार|निलोतुथो , CuSO₄·5H₂O]] '''निलोतुथो''' , जसलाई '''कपर सल्फेट''' पनी भनिन्छ, एउटा अजैविक [[रासायनिक यौगिक|यौगिक]] हो जसको रासायनिक सूत्र CuSO₄ हो। यो एउटा तामाको उपधातु, तथा तामाको निलो क्षार वा लवण हो। कपर सल्फेट धेरै यौगिकहरूमा पाइन्छ जसमा क्रिस्टलाइजेसनको पानीको मात्रा फरक हुन्छ। उदाहरणका लागि, यसको सुख्खा (जलीय) क्रिस्टलहरू सेतो वा फिक्का पहेंलो-हरियो रङको हुन्छन्, जहाँ पेन्टाहाइड्रेट (CuSO₄·5H₂O) चम्किलो नीलो रङको हुन्छ। यसको पेन्टाहाइड्रेट रूप सबैभन्दा सामान्य रूपमा पाइने रूप हो। निलोतुथो [[तामा|तामाको]] सबैभन्दा सामान्य रूपमा पाइने यौगिक हो। [[श्रेणी:रसायान विज्ञान]] [[श्रेणी:तामाको मिश्रधातु]] n2r9ejmza4xsr2c88hc64m4oy5i1efz 828 150525 1361827 1361462 2026-06-12T20:57:57Z en>Giorgiov16 0 1361827 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, matches finished so far/total matches of day finals = { 3, "2026-06-12", "3/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[PLAYER]]", "BRA", 0 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[PLAYER]]", "MAR", 0 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) -- {"[[PLAYER]]", "PAR", 0 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- {"[[PLAYER]]", "QAT", 0 }, -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) -- {"[[PLAYER]]", "SUI", 0 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) -- {"[[PLAYER]]", "USA", 0 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } -- {"[[PLAYER]]", "CODE", { 1, "OPPONENT" } }, } return data 10mrl9jq9kt98roj4dcex7pjh1cad8s 1361828 1361827 2026-06-12T20:59:21Z en>S.A. Julio 0 fix 1361828 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 3, "2026-06-12", "1/2" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[PLAYER]]", "BRA", 0 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[PLAYER]]", "MAR", 0 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) -- {"[[PLAYER]]", "PAR", 0 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- {"[[PLAYER]]", "QAT", 0 }, -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) -- {"[[PLAYER]]", "SUI", 0 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) -- {"[[PLAYER]]", "USA", 0 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } -- {"[[PLAYER]]", "CODE", { 1, "OPPONENT" } }, } return data caakc1uu2klfcpmh723eqfpn4y8jb0d 1361829 1361828 2026-06-13T03:11:53Z en>Gsfelipe94 0 1361829 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 3, "2026-06-12", "1/2" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[PLAYER]]", "BRA", 0 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[PLAYER]]", "MAR", 0 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- {"[[PLAYER]]", "QAT", 0 }, -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) -- {"[[PLAYER]]", "SUI", 0 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } -- {"[[PLAYER]]", "CODE", { 1, "OPPONENT" } }, -- {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "USA" } }, } return data shf4vmkzeg6d1wub2bbo1hjnmk4uk5g 1361830 1361829 2026-06-13T03:17:18Z en>Gsfelipe94 0 1361830 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 4, "2026-06-12", "2/2" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[PLAYER]]", "BRA", 0 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[PLAYER]]", "MAR", 0 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- {"[[PLAYER]]", "QAT", 0 }, -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) -- {"[[PLAYER]]", "SUI", 0 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } -- {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "USA" } }, } return data r5fhrwvmto1auxbcw0zsrl89b5sxmo8 1361831 1361830 2026-06-13T03:18:01Z en>TheGoodGeneral 1 0 1361831 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 4, "2026-06-12", "2/2" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[PLAYER]]", "BRA", 0 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[PLAYER]]", "MAR", 0 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- {"[[PLAYER]]", "QAT", 0 }, -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) -- {"[[PLAYER]]", "SUI", 0 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "USA" } }, } return data sel23ak0rextuf8sud2hrut7r2jdudc 1361832 1361831 2026-06-13T03:31:16Z en>Gsfelipe94 0 1361832 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 4, "2026-06-12", "2/2" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[PLAYER]]", "BRA", 0 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[PLAYER]]", "MAR", 0 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- {"[[PLAYER]]", "QAT", 0 }, -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) -- {"[[PLAYER]]", "SUI", 0 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, } return data sem4g1aodn9vm2xutxcao4maeb3igri 1361833 1361832 2026-06-13T21:06:27Z en>Skaterlight2013 0 1361833 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 4, "2026-06-12", "2/2" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[PLAYER]]", "BRA", 0 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[PLAYER]]", "MAR", 0 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- {"[[Boualem Khoukhi]]", "QAT", 0 }, -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) -- {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 0 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, } return data 7zl9me99kg61ftum3f9g5scrd3vf00o 1361834 1361833 2026-06-13T21:06:56Z en>Skaterlight2013 0 1361834 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 4, "2026-06-12", "2/2" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[PLAYER]]", "BRA", 0 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[PLAYER]]", "MAR", 0 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- {"[[Boualem Khoukhi]]", "QAT", 1 }, -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) -- {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, } return data mjdfrh5px2red2a7qhrnwcjhg7efb04 1361835 1361834 2026-06-13T21:09:07Z en>Wburrow 0 date and unhide 1361835 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 5, "2026-06-13", "1/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[PLAYER]]", "BRA", 0 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[PLAYER]]", "MAR", 0 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) {"[[Boualem Khoukhi]]", "QAT", 1 }, -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, } return data aech0nb7wk7ncm60e5j4e6vm1xe4tbh 1361836 1361835 2026-06-13T23:08:02Z en>Pelotas 0 Qatar goal in official source as OWN goal 1361836 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 5, "2026-06-13", "1/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[PLAYER]]", "BRA", 0 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[PLAYER]]", "MAR", 0 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, {"[[Miro Muheim]]", "SUI", { 1, "Qatar" } }, } return data qx7hrnywuv5ybj5190m8k45ajr6o845 1361837 1361836 2026-06-14T00:11:45Z en>Mathew D'Marco 0 1361837 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 5, "2026-06-13", "2/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[PLAYER]]", "BRA", 0 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[PLAYER]]", "MAR", 0 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, {"[[Miro Muheim]]", "SUI", { 1, "Qatar" } }, } return data cc8p0egq2a5k5gpz44bki429ltz92mc 1361838 1361837 2026-06-14T00:13:25Z en>Mathew D'Marco 0 1361838 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 5, "2026-06-13", "2/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[Vinícius Júnior]]", "BRA", 1 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[Ismael Saibari]]", "MAR", 1 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, {"[[Miro Muheim]]", "SUI", { 1, "Qatar" } }, } return data rnjdvyifxok6yxq5zgd6ns7sxe430j7 1361839 1361838 2026-06-14T00:15:05Z en>Mathew D'Marco 0 1361839 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 6, "2026-06-13", "2/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) -- {"[[Vinícius Júnior]]", "BRA", 1 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[Ismael Saibari]]", "MAR", 1 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, {"[[Miro Muheim]]", "SUI", { 1, "Qatar" } }, } return data j5js45zpaepsusclkcxzvha9482rbas 1361840 1361839 2026-06-14T00:16:55Z en>Mathew D'Marco 0 1361840 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 6, "2026-06-13", "2/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) {"[[Vinícius Júnior]]", "BRA", 1 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) -- {"[[Ismael Saibari]]", "MAR", 1 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, {"[[Miro Muheim]]", "SUI", { 1, "Qatar" } }, } return data hjxydzk573jalj3kp4nmoaosa9btzxr 1361841 1361840 2026-06-14T00:17:22Z en>Mathew D'Marco 0 1361841 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 6, "2026-06-13", "2/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) {"[[Vinícius Júnior]]", "BRA", 1 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) {"[[Ismael Saibari]]", "MAR", 1 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, {"[[Miro Muheim]]", "SUI", { 1, "Qatar" } }, } return data 0gg6366ixsgyd33rl4g0hs9a92rzk2e 1361842 1361841 2026-06-14T02:33:50Z en>S.A. Julio 0 adjust so name will sort properly when there are more Brazil scorers 1361842 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 6, "2026-06-13", "2/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) {"[[Vinícius&nbsp;Júnior]]", "BRA", 1 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) {"[[Ismael Saibari]]", "MAR", 1 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) -- {"[[PLAYER]]", "SCO", 0 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, {"[[Miro Muheim]]", "SUI", { 1, "Qatar" } }, } return data lgtm0eflifseoigeqe960iqic0dz9e9 1361843 1361842 2026-06-14T03:02:22Z en>S.A. Julio 0 up 1361843 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 7, "2026-06-13", "3/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) -- {"[[PLAYER]]", "AUS", 0 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) {"[[Vinícius&nbsp;Júnior]]", "BRA", 1 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) {"[[Ismael Saibari]]", "MAR", 1 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) {"[[John McGinn]]", "SCO", 1 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, {"[[Miro Muheim]]", "SUI", { 1, "Qatar" } }, } return data fwrzwwkuf7n7rtp4a7owsnj7i1ui5x1 1361844 1361843 2026-06-14T05:57:13Z en>Skaterlight2013 0 1361844 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 7, "2026-06-13", "3/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) {"[[Nestory Irankunda]]", "AUS", 1 }, {"[Connor Metcalfe]]", "AUS", 1 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) {"[[Vinícius&nbsp;Júnior]]", "BRA", 1 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) {"[[Ismael Saibari]]", "MAR", 1 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) {"[[John McGinn]]", "SCO", 1 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, {"[[Miro Muheim]]", "SUI", { 1, "Qatar" } }, } return data toda7466xpb84v5dimkfxl948i79o6z 1361845 1361844 2026-06-14T05:57:48Z en>Skaterlight2013 0 1361845 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 7, "2026-06-13", "3/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) {"[[Nestory Irankunda]]", "AUS", 1 }, {"[[Connor Metcalfe]]", "AUS", 1 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) {"[[Vinícius&nbsp;Júnior]]", "BRA", 1 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) {"[[Ismael Saibari]]", "MAR", 1 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) {"[[John McGinn]]", "SCO", 1 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, {"[[Miro Muheim]]", "SUI", { 1, "Qatar" } }, } return data 5m2g85r1vra2y9mps6duw23649udy1j 1361846 1361845 2026-06-14T05:59:32Z en>Gsfelipe94 0 1361846 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 8, "2026-06-13", "4/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) {"[[Nestory Irankunda]]", "AUS", 1 }, {"[[Connor Metcalfe]]", "AUS", 1 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) {"[[Vinícius&nbsp;Júnior]]", "BRA", 1 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) {"[[Ismael Saibari]]", "MAR", 1 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) {"[[John McGinn]]", "SCO", 1 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, {"[[Miro Muheim]]", "SUI", { 1, "Qatar" } }, } return data lec8nv3k1ve0acgu1syhpho20it3b0o 1361847 1361846 2026-06-14T15:15:21Z Biplab Anand 13653 [[:en:Module:Goalscorers/data/2026_FIFA_World_Cup]] बाट २० संशोधन(हरू): आयात गर्दै 1361846 Scribunto text/plain local data = {} -- flag template data.templates = { flag_icon_linked = "fbicon" } -- date and matches played of latest update data.updated = { -- round, matches, update date, OF TODAY: matches finished so far/total matches finals = { 8, "2026-06-13", "4/4" }, } data.groups = { -- DO NOT CHANGE THIS SECTION } -- controls which teams are still active in tournament, and therefore have their players bolded -- ONLY ENABLE THIS AFTER AT LEAST ONE OF THE GROUPS HAS CONCLUDED -- data.active_countries = { "ALG", "ARG", "AUS", "AUT", "BEL", "BIH", "BRA", "CPV", "CAN", "COL", "COD", "CIV", "CRO", "CUW", "CZE", "ECU", "EGY", "ENG", "FRA", "GER", "GHA", "HAI", "IRN", "IRQ", "JPN", "JOR", "KOR", "MEX", "MAR", "NED", "NZL", "NOR", "PAN", "PAR", "POR", "QAT", "KSA", "SCO", "SEN", "RSA", "ESP", "SWE", "SUI", "TUN", "TUR", "URU", "USA", "UZB" } -- rounds of competition data.rounds = { finals = 3 } -- DO NOT CHANGE -- all competition goalscorers data.goalscorers = { -- player wikilink, country, goals -- Algeria (ALG) -- {"[[PLAYER]]", "ALG", 0 }, -- Argentina (ARG) -- {"[[PLAYER]]", "ARG", 0 }, -- Australia (AUS) {"[[Nestory Irankunda]]", "AUS", 1 }, {"[[Connor Metcalfe]]", "AUS", 1 }, -- Austria (AUT) -- {"[[PLAYER]]", "AUT", 0 }, -- Belgium (BEL) -- {"[[PLAYER]]", "BEL", 0 }, -- Bosnia and Herzegovina (BIH) {"[[Jovo Lukić]]", "BIH", 1 }, -- Brazil (BRA) {"[[Vinícius&nbsp;Júnior]]", "BRA", 1 }, -- Canada (CAN) {"[[Cyle Larin]]", "CAN", 1 }, -- Cape Verde (CPV) -- {"[[PLAYER]]", "CPV", 0 }, -- Colombia (COL) -- {"[[PLAYER]]", "COL", 0 }, -- Croatia (CRO) -- {"[[PLAYER]]", "CRO", 0 }, -- Curaçao (CUW) -- {"[[PLAYER]]", "CUW", 0 }, -- Czech Republic (CZE) {"[[Ladislav Krejčí (footballer, born 1999)|Ladislav Krejčí]]", "CZE", 1 }, -- DR Congo (COD) -- {"[[PLAYER]]", "COD", 0 }, -- Ecuador (ECU) -- {"[[PLAYER]]", "ECU", 0 }, -- Egypt (EGY) -- {"[[PLAYER]]", "EGY", 0 }, -- England (ENG) -- {"[[PLAYER]]", "ENG", 0 }, -- France (FRA) -- {"[[PLAYER]]", "FRA", 0 }, -- Germany (GER) -- {"[[PLAYER]]", "GER", 0 }, -- Ghana (GHA) -- {"[[PLAYER]]", "GHA", 0 }, -- Haiti (HAI) -- {"[[PLAYER]]", "HAI", 0 }, -- Iran (IRN) -- {"[[PLAYER]]", "IRN", 0 }, -- Iraq (IRQ) -- {"[[PLAYER]]", "IRQ", 0 }, -- Ivory Coast (CIV) -- {"[[PLAYER]]", "CIV", 0 }, -- Japan (JPN) -- {"[[PLAYER]]", "JPN", 0 }, -- Jordan (JOR) -- {"[[PLAYER]]", "JOR", 0 }, -- Mexico (MEX) {"[[Julián Quiñones]]", "MEX", 1 }, {"[[Raúl Jiménez]]", "MEX", 1 }, -- Morocco (MAR) {"[[Ismael Saibari]]", "MAR", 1 }, -- Netherlands (NED) -- {"[[PLAYER]]", "NED", 0 }, -- New Zealand (NZL) -- {"[[PLAYER]]", "NZL", 0 }, -- Norway (NOR) -- {"[[PLAYER]]", "NOR", 0 }, -- Panama (PAN) -- {"[[PLAYER]]", "PAN", 0 }, -- Paraguay (PAR) {"[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]]", "PAR", 1 }, -- Portugal (POR) -- {"[[PLAYER]]", "POR", 0 }, -- Qatar (QAT) -- Saudi Arabia (KSA) -- {"[[PLAYER]]", "KSA", 0 }, -- Scotland (SCO) {"[[John McGinn]]", "SCO", 1 }, -- Senegal (SEN) -- {"[[PLAYER]]", "SEN", 0 }, -- South Africa (RSA) -- {"[[PLAYER]]", "RSA", 0 }, -- South Korea (KOR) {"[[Hwang In-beom]]", "KOR", 1 }, {"[[Oh Hyeon-gyu]]", "KOR", 1 }, -- Spain (ESP) -- {"[[PLAYER]]", "ESP", 0 }, -- Sweden (SWE) -- {"[[PLAYER]]", "SWE", 0 }, -- Switzerland (SUI) {"[[Breel Embolo]]", "SUI", 1 }, -- Tunisia (TUN) -- {"[[PLAYER]]", "TUN", 0 }, -- Turkey (TUR) -- {"[[PLAYER]]", "TUR", 0 }, -- United States (USA) {"[[Folarin Balogun]]", "USA", 2 }, {"[[Giovanni Reyna]]", "USA", 1 }, -- Uruguay (URU) -- {"[[PLAYER]]", "URU", 0 }, -- Uzbekistan (UZB) -- {"[[PLAYER]]", "UZB", 0 }, } -- all competition own goal scorers data.owngoalscorers = { -- player wikilink, country, { own goals, "own goal opponents" } {"[[Damián Bobadilla]]", "PAR", { 1, "United States" } }, {"[[Miro Muheim]]", "SUI", { 1, "Qatar" } }, } return data lec8nv3k1ve0acgu1syhpho20it3b0o 10 150538 1361924 1361725 2026-06-15T08:44:27Z Bishaldev100 28807 1361924 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[अखामनी साम्राज्य|अखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य राजवंश|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीन का इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकालको साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[गजनवी साम्राज्य|गजनवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[ताङ राजवंश|ताङ]]{{·w}} [[सोङ राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[तिब्बती साम्राज्य]]{{.w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ वंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[अटोमन साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफवी वंश|सफवी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}}[[जर्मनीको इतिहास|जर्मनी]] ([[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[नाजी जर्मनी|नाजी]]){{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवादको इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> onmeu0ha6fsdz1o1bx0lizri5bxwrnh 1361925 1361924 2026-06-15T08:49:48Z Bishaldev100 28807 1361925 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[अखामनी साम्राज्य|अखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य साम्राज्य|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीनको इतिहास|चीनी]] <small>([[चिन राजवंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकालको साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[गजनवी साम्राज्य|गजनवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[ताङ राजवंश|ताङ]]{{·w}} [[सोङ राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[तिब्बती साम्राज्य]]{{.w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ वंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[अटोमन साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफवी वंश|सफवी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}}[[जर्मनीको इतिहास|जर्मनी]] ([[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[नाजी जर्मनी|नाजी]]){{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवादको इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> 1q356hyr0rxm1vle9juaauloe47vz8n 1361926 1361925 2026-06-15T08:51:03Z Bishaldev100 28807 1361926 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[अखामनी साम्राज्य|अखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य साम्राज्य|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[छिन वंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकालको साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[गजनवी साम्राज्य|गजनवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर-प्रतिहार राजवंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[ताङ राजवंश|ताङ]]{{·w}} [[सोङ राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[तिब्बती साम्राज्य]]{{.w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ वंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[अटोमन साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफवी वंश|सफवी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}}[[जर्मनीको इतिहास|जर्मनी]] ([[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[नाजी जर्मनी|नाजी]]){{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवादको इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> prxx7auzbfk96ddy4gmntswn5lhqyoz 1361927 1361926 2026-06-15T08:52:51Z Bishaldev100 28807 1361927 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[अखामनी साम्राज्य|अखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य साम्राज्य|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[छिन वंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकालको साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[गजनवी साम्राज्य|गजनवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर प्रतिहार वंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गंगवंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[ताङ राजवंश|ताङ]]{{·w}} [[सोङ राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[तिब्बती साम्राज्य]]{{.w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ वंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[अटोमन साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफवी वंश|सफवी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}}[[जर्मनीको इतिहास|जर्मनी]] ([[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[नाजी जर्मनी|नाजी]]){{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवादको इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> 8v9oc9wjw5ppwe553e7zgnn3ht1irif 1361928 1361927 2026-06-15T08:54:38Z Bishaldev100 28807 1361928 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[अखामनी साम्राज्य|अखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य साम्राज्य|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[छिन वंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकालको साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[गजनवी साम्राज्य|गजनवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर प्रतिहार वंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गङ्ग वंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[ताङ राजवंश|ताङ]]{{·w}} [[सोङ राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[तिब्बती साम्राज्य]]{{.w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय राजवंश|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ वंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[अटोमन साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफवी वंश|सफवी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}}[[जर्मनीको इतिहास|जर्मनी]] ([[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[नाजी जर्मनी|नाजी]]){{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवादको इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> pr4a4wbzimdsh7ss13lol3i3pbkzcuz 1361929 1361928 2026-06-15T08:56:10Z Bishaldev100 28807 1361929 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = साम्राज्य |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[साम्राज्य|साम्राज्य]]को इतिहास |group1 = [[प्राचीन इतिहास|प्राचीन साम्राज्य]] |list1 = {{nowrap begin}} [[अकादियन साम्राज्य|अकादियन]]{{·w}} [[मिस्र की नई साम्राज्य|मिस्र]]{{·w}} [[कुश राज्य|कुश]]{{·w}} [[पंट की भूमि|पंट]]{{·w}} [[अज़ानिआ]]{{·w}} [[नव असीरियाई साम्राज्य|असीरियाई]]{{·w}} [[नव बेबीलोनिया साम्राज्य|बेबीलोन]]{{·w}} [[अकसूम राज्य|अकसूम]]{{·w}} [[हत्ती]]{{·w}} [[आर्मीनिया राज्य|आर्मीनियन]]{{·w}} [[ईरान का इतिहास|ईरानी]] <small>([[ मीदि साम्राज्य|मीदि]]{{·w}} [[अखामनी साम्राज्य|अखामनी]]{{·w}} [[पार्थियन साम्राज्य|पार्थियन]]{{·w}} [[कुषाण साम्राज्य|कुषाण]]{{·w}} [[सासानी साम्राज्य|सासानी]])</small>{{·w}} [[सिकंदर महान|मकदूनिया (मैसिडोनिया)]] <small>([[टॉलेमिक मिस्र|टॉलेमिक]]{{·w}} [[सेलुसिड साम्राज्य|सेलुसिड]])</small>{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारतीय]] <small>([[मौर्य साम्राज्य|मौर्य]]{{·w}} [[गुप्त राजवंश|गुप्त]])</small>{{·w}} [[सिंध का इतिहास|सिंधी]] <small>(रोड़ साम्राज्य{{·w}}[[राय वंश]]{{·w}}[[सिंध का ब्राह्मण राजवंश]])</small>{{·w}}[[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[छिन वंश|चिन]]{{·w}} [[हान राजवंश|हान]]{{·w}} [[जिन राजवंश|जिन]])</small>{{·w}} [[रोमन साम्राज्य|रोमन]] <small>([[पश्चिमी रोमन साम्राज्य|पश्चिमी]]{{·w}} [[उस्मानी साम्राज्य|पूर्वी]])</small>{{·w}} [[तियोथुआकान]] {{nowrap end}} |group2 = [[मध्यकालीन इतिहास|मध्यकालको साम्राज्य]] |list2 = {{nowrap begin}} [[तुर्क साम्राज्य|तुर्क]]{{·w}} [[हुनिक साम्राज्य|हुनिक]]{{·w}} [[खिलाफत|अरब]] <small>([[राशिदून ख़िलाफ़त|राशिदून]]{{·w}} [[उमय्यद खिलाफत|उमय्यद]]{{·w}} [[अब्बासी ख़िलाफ़त|अब्बासी]]{{·w}} [[फातिमी खिलाफत|फातिमी]]{{·w}} [[कोर्डोबा खिलाफत]]{{·w}} [[अय्यूबी साम्राज्य|अय्यूबी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[इद्रिसिद राजवंश|इद्रिसिद]]{{·w}} [[अल्मोराविद राजवंश|अल्मोराविद]]{{·w}} [[अलमोहाद खिलाफत|अलमोहाद]]{{·w}} [[मरिनिद राजवंश|मरिनिद]])</small>{{·w}} [[ईरान का इतिहास|फ़ारसी]] <small>([[ताहिरी राजवंश|ताहिरी]]{{·w}} [[समानिद साम्राज्य|समानिद]]{{·w}} [[बुयिद राजवंश|बुयिद]]{{·w}} [[सलारीद]]{{·w}} [[ज़ियारीद राजवंश|ज़ियारीद]])</small>{{·w}} [[गजनवी साम्राज्य|गजनवी]]{{·w}} [[बुल्गारियन साम्राज्य|बुल्गारियन]] <small>([[पहला बुल्गारियन साम्राज्य|पहला]]{{·w}} [[दूसरा बुल्गारियन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[बेनिन साम्राज्य|बेनिन]]{{·w}} [[सलजूक़ साम्राज्य|सलजूक़]]{{·w}} [[ओयो साम्राज्य|ओयो]]{{·w}} [[बोर्नू साम्राज्य|बोर्नू]]{{·w}} [[ख्वारज़्मियन राजवंश|ख्वारज़्मियन]]{{·w}} [[आरागॉन के मुकुट|आरागॉन]]{{·w}} [[तैमूरी राजवंश|तैमूरी]]{{·w}} [[भारत का इतिहास|भारतीय]] <small>([[चोल राजवंश|चोल]]{{·w}} [[गुर्जर प्रतिहार वंश|गुर्जर-प्रतिहार]]{{·w}} [[पाल साम्राज्य|पाल]]{{·w}} [[पूर्वी गङ्ग वंश]]{{·w}} [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]])</small>{{·w}} [[मङ्गोल साम्राज्य|मंगोल]] <small>([[युआन राजवंश|युआन]]{{·w}} [[सुनहरा उर्दू]]{{·w}} [[चग़ताई ख़ानत]]{{·w}} [[इलख़ानी साम्राज्य]])</small>{{·w}} [[कैनेम साम्राज्य|कैनेम]]{{·w}} [[सर्बियाई साम्राज्य|सर्बियाई]]{{·w}} [[सोन्घाई साम्राज्य|सोन्घाई]]{{·w}} [[खमेर साम्राज्य|खमेर]]{{·w}} [[केरोलिंगियन साम्राज्य|केरोलिंगियन]]{{·w}} [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन]]{{·w}} [[अंगविन साम्राज्य|अंगविन]]{{·w}} [[माली साम्राज्य|माली]]{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[सुई राजवंश|सुई]]{{·w}} [[ताङ राजवंश|ताङ]]{{·w}} [[सोङ राजवंश|सोंग]]{{·w}} [[युआन राजवंश|युआन]])</small>{{·w}} [[तिब्बती साम्राज्य]]{{.w}} [[घाना साम्राज्य|घाना]]{{·w}} [[एज़टेक]]{{·w}} [[इन्का साम्राज्य|इन्का]]{{·w}} [[श्रीविजय साम्राज्य|श्रीविजय]]{{·w}} [[मजापहित साम्राज्य|मजापहित]]{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]] <small>([[ज़गवे राजवंश|ज़गवे]]{{·w}} [[सोलोमोनिक राजवंश|सोलोमोनिक]])</small>{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[अजूरान राज्य|अजूरान]]{{·w}} [[वार्संगली सल्तनत|वार्संगली]])</small>{{·w}} [[अदल सल्तनत|अदल]] {{nowrap end}} |group3 = [[आधुनिक इतिहास|आधुनिक साम्राज्य]] |list3 = {{nowrap begin}} [[टोंगा साम्राज्य|टोंगा]]{{·w}} [[भारतको इतिहास|भारत]] <small>([[मराठा साम्राज्य|मराठा]]{{·w}} [[सिख साम्राज्य|सिख]]{{·w}} [[मुगल साम्राज्य|मुगल]])</small>{{·w}} [[चीनको इतिहास|चीन]] <small>([[मिङ वंश|मिङ]]{{·w}} [[चिङ वंश|चिङ]])</small>{{·w}} [[अटोमन साम्राज्य|उस्मान (तुर्की)]]{{·w}} [[ईरानको इतिहास|ईरान]] <small>([[सफवी वंश|सफवी]]{{·w}} [[अफ़शारी राजवंश|अफ़शारी]]{{·w}} [[जंद वंश|जंद]]{{·w}} [[क़जार वंश|क़जार]]{{·w}} [[पहलवी वंश|पहलवी]])</small>{{·w}} [[मोरक्को]] <small>([[सादी राजवंश|सादी]]{{·w}} [[अलाउइत राजवंश|अलाउइत]])</small>{{·w}} [[इथियोपियाई साम्राज्य|इथियोपियाई]]{{·w}} [[सोमाली प्रदेश|सोमाली]] <small>([[दरवेश राज्य|दरवेश]]{{·w}} [[गोब्रोन वंश|गोब्रोन]]{{·w}} [[होब्या सल्तनत|होब्या]])</small> {{·w}} [[फ्रान्सको इतिहास|फ्रान्स]] <small>([[प्रथम फ्रान्सेली साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|दोस्रो]])</small>{{·w}} [[ऑस्ट्रियाई साम्राज्य|ऑस्ट्रियाई]] <small>([[ऑस्ट्रिया-हंगरी]])</small>{{·w}}[[जर्मनीको इतिहास|जर्मनी]] ([[जर्मन साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[नाजी जर्मनी|नाजी]]){{·w}} [[रूसी साम्राज्य|रूसी]]{{·w}} [[स्वीडिश साम्राज्य|स्वीडिश]]{{·w}} [[मेक्सिकन साम्राज्य|मेक्सिकन]] <small>([[प्रथम मेक्सिकन साम्राज्य|प्रथम]]{{·w}} [[दूसरा मेक्सिकन साम्राज्य|दूसरा]])</small>{{·w}} [[ब्राज़ीली साम्राज्य|ब्राज़ीली]]{{·w}} [[कोरियाई साम्राज्य|कोरिया]]{{·w}} [[जापानी साम्राज्य|जापान]]{{·w}} [[हैती]] <small>([[हैती साम्राज्य (1804–1806)|प्रथम]]{{·w}} [[हैती साम्राज्य (1849–1859)|दूसरा]]) {{nowrap end}} |group4 = [[उपनिवेशवादको इतिहास|औपनिवेशिक साम्राज्य]] |list4 = {{nowrap begin}} [[पोर्तगाली साम्राज्य|पुर्तगाली]]{{·w}} [[स्पेनी साम्राज्य|स्पेनी]]{{·w}} [[डेनिश औपनिवेशिक साम्राज्य|डेनिश]]{{·w}} [[डच साम्राज्य|डच]]{{·w}} [[ब्रिटिस साम्राज्य|ब्रिटिस]]{{·w}} [[फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्सेली]]{{·w}} [[जर्मन औपनिवेशिक साम्राज्य|जर्मन]]{{·w}} [[इतालवी औपनिवेशिक साम्राज्य|इतालवी]]{{nowrap end}} }}<noinclude> [[श्रेणी:साम्राज्य]] [[श्रेणी:इतिहास]] </noinclude> ng422d2jj8005r3hj8kssv3xfuj0mv9 10 150550 1361892 1361791 2026-06-15T05:17:34Z Bishaldev100 28807 1361892 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = मानव कङ्कालका हड्डीहरू | title = [[मानव कङ्काल]]का हड्डीहरू | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = अक्षीय कङ्काल | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[मानव खप्पर|खप्पर]] | list1 = {{Navbox|child | group1 = न्युरोक्रेनियम | list1 = * अकिपिटल * पेरियटल * फ्रन्टल * टेम्पोरल * स्फेरोइड * इथ्मोइड | group2 = अनुहारको कंकाल | list2 = * नसाल * म्याक्सिला * ल्याक्रिमल * जाइगोमेटिक * प्यालाटाइन * [[inferior nasal concha]]e * भिमर * मेन्डिबल * हाइओड | group3 = [[कान]] | list3 = * ओसिकल ** मेलिअस ** इन्कस ** स्टेप्स }} | group2 = थोरासिक | list2 = * [[स्टर्नम]] * [[करङ पिँजरा]] ** [[करङ]] | group3 = [[मेरुदण्ड]] | list3 = * [[कशेरु]] ** सर्भिकल भर्टिब्रा ** थोरासिक भर्टिब्रा ** लम्बर भर्टिब्रा * स्याक्रम * कक्सिक्स }} | group2 = अपेन्डिकुलर | list2 = {{Navbox|child | evenodd = swap | group1 = [[पेक्टोरल गर्डल|काँध]] | list1 = * क्लेभिकल * स्कापुला | group2 = [[पाखुरा]] | list2 = * ह्युमेरस * उल्ना * रेडियस | group3 = [[हात]] | list3 = * [[carpal bones|carpals]] ([[scaphoid bone|scaphoid]], [[lunate bone]], [[triquetral bone|triquetral]], [[pisiform bone|pisiform]], [[trapezium (bone)|trapezium]], [[trapezoid bone|trapezoid]], [[capitate bone|capitate]], [[hamate bone|hamate]]) * [[metacarpus|metacarpals]] * [[phalanges of the hand|phalanges]] ([[proximal phalanges|prox]], [[intermediate phalanges|int]], [[distal phalanges|dist]]) | group4 = [[श्रोणि]] | list4 = * इलिअम * इस्कियम * प्युबिस | group5 = [[मानव खुट्टा|खुट्टा]] | list5 = * फेमुर * पतेला * फिबुला * टिबिया * सेसामोइड | group6 = [[गोडा]] | list6 = * [[Tarsus (skeleton)|tarsals]] ** [[heelbone]] ** [[anklebone]] ** [[navicular bone|navicular]] ** [[cuneiform bones|cuneiform]] ** [[cuboid bone|cuboid]] * [[metatarsus|metatarsals]] * [[phalanx bone|phalanges]] ** [[proximal phalanges|proximal]] ** [[intermediate phalanges|intermediate]] ** [[distal phalanges|distal]] * [[Accessory bone|accessory]] ** [[Accessory navicular bone|accessory navicular]] }} }}<noinclude> {{navbox documentation |3= ==Editing this template== {{Anatomy navbox doc}} }} [[Category:Anatomy navigational boxes]] [[Category:Musculoskeletal anatomy templates]] </noinclude> 5a64dax6dynu58496z1yrvu8oegmbiv 0 150554 1361909 1361801 2026-06-15T07:45:20Z ~2026-31719-93 78934 1361909 wikitext text/x-wiki प्रमोद न्यौपाने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपाका नेता हुन् । पूर्व पत्रकार समेत रहेका न्यौपाने नेपाली सञ्चार जगतमा चिर परिचित नाम हो । न्यौपाने नेपालको राजनीतिक वृत्तमा एक वैचारिक तथा राजनीतिक नेता र विश्लेषकका रूपमा परिचित छन्। उनी रास्वपाको राजनीतिक सिद्धान्त, संगठनात्मक ढाँचा र समसामयिक राजनीतिबारे आफ्ना तर्क तथा विचारहरू सार्वजनिक गर्दै आएका छन्। mjhhborcp8z4nnz13hosnlyxh660zuv 1361910 1361909 2026-06-15T07:50:40Z ~2026-31719-93 78934 1361910 wikitext text/x-wiki प्रमोद न्यौपाने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपाका नेता हुन् । पूर्व पत्रकार समेत रहेका न्यौपाने नेपाली सञ्चार जगतमा चिर परिचित नाम हो । न्यौपाने नेपालको राजनीतिक वृत्तमा एक वैचारिक तथा राजनीतिक नेता र विश्लेषकका रूपमा परिचित छन्। उनी रास्वपाको राजनीतिक सिद्धान्त, संगठनात्मक ढाँचा र समसामयिक राजनीतिबारे आफ्ना तर्क तथा विचारहरू सार्वजनिक गर्दै आएका छन्। {{Infobox officeholder | name = प्रमोद न्यौपाने | native_name = | native_name_lang = ne | office = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | term_start = | predecessor = | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | office1 = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका]]का नेता | predecessor1 = | term_start1 = | image = प्रमोद न्यौपाने | caption = | chair1 = रवि लामिछाने }} pvpo32kb5plm8oednice4e6zus7dtpy 1361911 1361910 2026-06-15T07:52:52Z ~2026-31719-93 78934 1361911 wikitext text/x-wiki प्रमोद न्यौपाने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपाका नेता हुन् । पूर्व पत्रकार समेत रहेका न्यौपाने नेपाली सञ्चार जगतमा चिर परिचित नाम हो । न्यौपाने नेपालको राजनीतिक वृत्तमा एक वैचारिक तथा राजनीतिक नेता र विश्लेषकका रूपमा परिचित छन्। उनी रास्वपाको राजनीतिक सिद्धान्त, संगठनात्मक ढाँचा र समसामयिक राजनीतिबारे आफ्ना तर्क तथा विचारहरू सार्वजनिक गर्दै आएका छन्। {{Infobox officeholder | name = प्रमोद न्यौपाने | native_name = | native_name_lang = ne | office = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | term_start = | predecessor = | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | office1 = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका]]का नेता | predecessor1 = | term_start1 = | image = प्रमोद न्यौपाने | caption = | chair1 = रवि लामिछाने }}[https://www.setopati.com/opinion/389121] tkqdy0cbkrnewp8jyqfq17uwsvbaqos 3 150555 1361849 2026-06-14T22:59:40Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1361849 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, गणेश भट्टराई।ज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,८३५]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:गणेश भट्टराई।|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०४:४४, १५ जुन २०२६ (नेपाली समय) 6q4brrbrc89ib7vk051f3uszincybe9 0 150556 1361874 2026-06-15T04:47:12Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1358080099|Human skeleton]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1361874 wikitext text/x-wiki '''मानव कङ्काल''' [[मानव शरीर]]को आन्तरिक ढाँचा हो। जन्मदा यो लगभग २७० हड्डी मिलेर बनेको हुन्छ - वयस्क भएपछि केही हड्डीहरू एकसाथ मिलेर कुल घटेर लगभग २०६ हड्डीमा पुग्छ।<ref>{{cite book|title=Mammal anatomy : an illustrated guide.|date=2010|publisher=Marshall Cavendish|location=New York|isbn=9780761478829|page=129|url=https://books.google.com/books?id=mTPI_d9fyLAC&pg=PA129}}</ref> कंकालमा रहेको हड्डीको भारले कुल शरीरको तौलको लगभग १४% ओगटेको हुन्छ (औसत व्यक्तिको लागि लगभग १०-११ किलोग्राम) र २५ देखि ३० वर्षको उमेरमा यसको अधिकतम भार पुग्छ।<ref>{{cite web |title=Healthy Bones at Every Age |url=https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118205631/https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |archive-date=18 November 2022 |access-date=6 January 2023 |website=OrthoInfo |publisher=American Academy of Orthopaedic Surgeons}}</ref> मानव कंकाललाई अक्षीय कंकाल र एपेन्डिकुलर कंकालमा विभाजन गर्न सकिन्छ। अक्षीय कंकाल [[मेरुदण्ड]], करङको पिंजरा, [[खप्पर]] र सम्बन्धित हड्डीहरूद्वारा बनेको हुन्छ। एपेन्डिकुलर कंकाल काँधको गर्डल, [[श्रोणि]] गर्डलर, हात र खुटा हड्डीहरूबाट बनेको हुन्छ।&nbsp; मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। == कार्यहरू == मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। === आधार === कंकालले शरीरलाई आधार दिन्छ र शरीरको आकार कायम राख्ने ढाँचा प्रदान गर्दछ। === हिडडुल === === सुरक्षा === कंकालले धेरै महत्त्वपूर्ण आन्तरिक [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]]हरूलाई क्षति हुनबाट जोगाउन मद्दत गर्छ। * खोपडीले [[मस्तिष्क]] रक्षा गर्छ। * कशेरुकाले मेरुदण्ड रक्षा गर्छ। * <a href="./करङ_पिँजरा" rel="mw:WikiLink">करङ पिँजरा</a>, [[मेरुदण्ड]] र [[ह्याकुलो|स्टर्नम]]ले [[फोक्सो]], मुटु र प्रमुख [[रक्तनली|रक्त वाहिकाहरू]] सुरक्षा गर्दछ। === रक्त कोशिका उत्पादन === === भण्डारण === === अन्तःस्रावी नियमन === {{मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] cw6tutfktjvcwef1d61cg4xtnvmeazv 1361875 1361874 2026-06-15T04:47:31Z Bishaldev100 28807 1361875 wikitext text/x-wiki '''मानव कङ्काल''' [[मानव शरीर]]को आन्तरिक ढाँचा हो। जन्मदा यो लगभग २७० हड्डी मिलेर बनेको हुन्छ - वयस्क भएपछि केही हड्डीहरू एकसाथ मिलेर कुल घटेर लगभग २०६ हड्डीमा पुग्छ।<ref>{{cite book|title=Mammal anatomy : an illustrated guide.|date=2010|publisher=Marshall Cavendish|location=New York|isbn=9780761478829|page=129|url=https://books.google.com/books?id=mTPI_d9fyLAC&pg=PA129}}</ref> कंकालमा रहेको हड्डीको भारले कुल शरीरको तौलको लगभग १४% ओगटेको हुन्छ (औसत व्यक्तिको लागि लगभग १०-११ किलोग्राम) र २५ देखि ३० वर्षको उमेरमा यसको अधिकतम भार पुग्छ।<ref>{{cite web |title=Healthy Bones at Every Age |url=https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118205631/https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |archive-date=18 November 2022 |access-date=6 January 2023 |website=OrthoInfo |publisher=American Academy of Orthopaedic Surgeons}}</ref> मानव कंकाललाई अक्षीय कंकाल र एपेन्डिकुलर कंकालमा विभाजन गर्न सकिन्छ। अक्षीय कंकाल [[मेरुदण्ड]], करङको पिंजरा, [[खप्पर]] र सम्बन्धित हड्डीहरूद्वारा बनेको हुन्छ। एपेन्डिकुलर कंकाल काँधको गर्डल, [[श्रोणि]] गर्डलर, हात र खुटा हड्डीहरूबाट बनेको हुन्छ।&nbsp; मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। == कार्यहरू == मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। === आधार === कंकालले शरीरलाई आधार दिन्छ र शरीरको आकार कायम राख्ने ढाँचा प्रदान गर्दछ। === हिडडुल === === सुरक्षा === कंकालले धेरै महत्त्वपूर्ण आन्तरिक [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]]हरूलाई क्षति हुनबाट जोगाउन मद्दत गर्छ। * खोपडीले [[मस्तिष्क]] रक्षा गर्छ। * कशेरुकाले मेरुदण्ड रक्षा गर्छ। * <a href="./करङ_पिँजरा" rel="mw:WikiLink">करङ पिँजरा</a>, [[मेरुदण्ड]] र [[ह्याकुलो|स्टर्नम]]ले [[फोक्सो]], मुटु र प्रमुख [[रक्तनली|रक्त वाहिकाहरू]] सुरक्षा गर्दछ। === रक्त कोशिका उत्पादन === === भण्डारण === === अन्तःस्रावी नियमन === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] oms6grj61j8cj0tob8jaeckpg895e5e 1361877 1361875 2026-06-15T04:49:25Z Bishaldev100 28807 /* सुरक्षा */ 1361877 wikitext text/x-wiki '''मानव कङ्काल''' [[मानव शरीर]]को आन्तरिक ढाँचा हो। जन्मदा यो लगभग २७० हड्डी मिलेर बनेको हुन्छ - वयस्क भएपछि केही हड्डीहरू एकसाथ मिलेर कुल घटेर लगभग २०६ हड्डीमा पुग्छ।<ref>{{cite book|title=Mammal anatomy : an illustrated guide.|date=2010|publisher=Marshall Cavendish|location=New York|isbn=9780761478829|page=129|url=https://books.google.com/books?id=mTPI_d9fyLAC&pg=PA129}}</ref> कंकालमा रहेको हड्डीको भारले कुल शरीरको तौलको लगभग १४% ओगटेको हुन्छ (औसत व्यक्तिको लागि लगभग १०-११ किलोग्राम) र २५ देखि ३० वर्षको उमेरमा यसको अधिकतम भार पुग्छ।<ref>{{cite web |title=Healthy Bones at Every Age |url=https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118205631/https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |archive-date=18 November 2022 |access-date=6 January 2023 |website=OrthoInfo |publisher=American Academy of Orthopaedic Surgeons}}</ref> मानव कंकाललाई अक्षीय कंकाल र एपेन्डिकुलर कंकालमा विभाजन गर्न सकिन्छ। अक्षीय कंकाल [[मेरुदण्ड]], करङको पिंजरा, [[खप्पर]] र सम्बन्धित हड्डीहरूद्वारा बनेको हुन्छ। एपेन्डिकुलर कंकाल काँधको गर्डल, [[श्रोणि]] गर्डलर, हात र खुटा हड्डीहरूबाट बनेको हुन्छ।&nbsp; मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। == कार्यहरू == मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। === आधार === कंकालले शरीरलाई आधार दिन्छ र शरीरको आकार कायम राख्ने ढाँचा प्रदान गर्दछ। === हिडडुल === === सुरक्षा === कंकालले धेरै महत्त्वपूर्ण आन्तरिक [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]]हरूलाई क्षति हुनबाट जोगाउन मद्दत गर्छ। * खोपडीले [[मस्तिष्क]] रक्षा गर्छ। * कशेरुकाले मेरुदण्ड रक्षा गर्छ। * करङ पिँजरा, [[मेरुदण्ड]] र [[ह्याकुलो|स्टर्नम]]ले [[फोक्सो]], मुटु र प्रमुख [[रक्तनली|रक्त वाहिकाहरू]] सुरक्षा गर्दछ। === रक्त कोशिका उत्पादन === === भण्डारण === === अन्तःस्रावी नियमन === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] 5dh0atq20jh5bvy78uksry7udv9uwvh 1361883 1361877 2026-06-15T05:00:59Z Bishaldev100 28807 1361883 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Human_skeleton_front_numbered.svg|अङ्गुठाकार|1: [[मेरुदण्ड]]2:सर्भिकल भर्टिब्रा 3:थोरासिक भर्टिब्रा4: लम्बर भर्टिब्रा5: स्याक्रम 6: कक्सिक्स7: [[खप्पर]] 8: '''क्रेनियम'''9: मेन्डिबल10: 11:12:13: 14: ह्युमेरस 15: [[करङ]] 16: रेडियस17: उल्ना18: carpal 19: metacarpal20: phalange21: फेमुर 22: पतेला23: टिबिया24: फिबुला 25: tarsal26: metatarsal27: phalange]] [[चित्र:Human_skeleton_front_en.svg|अङ्गुठाकार|Human skeleton front en]] '''मानव कङ्काल''' [[मानव शरीर]]को आन्तरिक ढाँचा हो। जन्मदा यो लगभग २७० हड्डी मिलेर बनेको हुन्छ - वयस्क भएपछि केही हड्डीहरू एकसाथ मिलेर कुल घटेर लगभग २०६ हड्डीमा पुग्छ।<ref>{{cite book|title=Mammal anatomy : an illustrated guide.|date=2010|publisher=Marshall Cavendish|location=New York|isbn=9780761478829|page=129|url=https://books.google.com/books?id=mTPI_d9fyLAC&pg=PA129}}</ref> कंकालमा रहेको हड्डीको भारले कुल शरीरको तौलको लगभग १४% ओगटेको हुन्छ (औसत व्यक्तिको लागि लगभग १०-११ किलोग्राम) र २५ देखि ३० वर्षको उमेरमा यसको अधिकतम भार पुग्छ।<ref>{{cite web |title=Healthy Bones at Every Age |url=https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118205631/https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |archive-date=18 November 2022 |access-date=6 January 2023 |website=OrthoInfo |publisher=American Academy of Orthopaedic Surgeons}}</ref> मानव कंकाललाई अक्षीय कंकाल र एपेन्डिकुलर कंकालमा विभाजन गर्न सकिन्छ। अक्षीय कंकाल [[मेरुदण्ड]], करङको पिंजरा, [[खप्पर]] र सम्बन्धित हड्डीहरूद्वारा बनेको हुन्छ। एपेन्डिकुलर कंकाल काँधको गर्डल, [[श्रोणि]] गर्डलर, हात र खुटा हड्डीहरूबाट बनेको हुन्छ।&nbsp; मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। == कार्यहरू == मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। === आधार === कंकालले शरीरलाई आधार दिन्छ र शरीरको आकार कायम राख्ने ढाँचा प्रदान गर्दछ। === हिडडुल === === सुरक्षा === कंकालले धेरै महत्त्वपूर्ण आन्तरिक [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]]हरूलाई क्षति हुनबाट जोगाउन मद्दत गर्छ। * खोपडीले [[मस्तिष्क]] रक्षा गर्छ। * कशेरुकाले मेरुदण्ड रक्षा गर्छ। * करङ पिँजरा, [[मेरुदण्ड]] र [[ह्याकुलो|स्टर्नम]]ले [[फोक्सो]], मुटु र प्रमुख [[रक्तनली|रक्त वाहिकाहरू]] सुरक्षा गर्दछ। === रक्त कोशिका उत्पादन === === भण्डारण === === अन्तःस्रावी नियमन === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] gg5znr1u5mg6tea7b8qbdxthjmqmngy 1361884 1361883 2026-06-15T05:04:46Z Bishaldev100 28807 1361884 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Human_skeleton_front_numbered.svg|अङ्गुठाकार| # 1: [[मेरुदण्ड]] # 2:सर्भिकल भर्टिब्रा # 3:थोरासिक भर्टिब्रा # 4: लम्बर भर्टिब्रा # 5: स्याक्रम # 6: कक्सिक्स # 7: [[खप्पर]] # 8: '''क्रेनियम''' # 9: मेन्डिबल # 10: # 11: # 12: # 13: # 14: ह्युमेरस # 15: [[करङ]] # 16: रेडियस # 17: उल्ना # 18: carpal # 19: metacarpal # 20: phalange # 21: फेमुर # 22: पतेला # 23: टिबिया # 24: फिबुला # 25: tarsal # 26: metatarsal # 27: phalange ]] [[चित्र:Human_skeleton_front_en.svg|अङ्गुठाकार|Human skeleton front en]] '''मानव कङ्काल''' [[मानव शरीर]]को आन्तरिक ढाँचा हो। जन्मदा यो लगभग २७० हड्डी मिलेर बनेको हुन्छ - वयस्क भएपछि केही हड्डीहरू एकसाथ मिलेर कुल घटेर लगभग २०६ हड्डीमा पुग्छ।<ref>{{cite book|title=Mammal anatomy : an illustrated guide.|date=2010|publisher=Marshall Cavendish|location=New York|isbn=9780761478829|page=129|url=https://books.google.com/books?id=mTPI_d9fyLAC&pg=PA129}}</ref> कंकालमा रहेको हड्डीको भारले कुल शरीरको तौलको लगभग १४% ओगटेको हुन्छ (औसत व्यक्तिको लागि लगभग १०-११ किलोग्राम) र २५ देखि ३० वर्षको उमेरमा यसको अधिकतम भार पुग्छ।<ref>{{cite web |title=Healthy Bones at Every Age |url=https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118205631/https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |archive-date=18 November 2022 |access-date=6 January 2023 |website=OrthoInfo |publisher=American Academy of Orthopaedic Surgeons}}</ref> मानव कंकाललाई अक्षीय कंकाल र एपेन्डिकुलर कंकालमा विभाजन गर्न सकिन्छ। अक्षीय कंकाल [[मेरुदण्ड]], करङको पिंजरा, [[खप्पर]] र सम्बन्धित हड्डीहरूद्वारा बनेको हुन्छ। एपेन्डिकुलर कंकाल काँधको गर्डल, [[श्रोणि]] गर्डलर, हात र खुटा हड्डीहरूबाट बनेको हुन्छ।&nbsp; मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। == कार्यहरू == मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। === आधार === कंकालले शरीरलाई आधार दिन्छ र शरीरको आकार कायम राख्ने ढाँचा प्रदान गर्दछ। === हिडडुल === === सुरक्षा === कंकालले धेरै महत्त्वपूर्ण आन्तरिक [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]]हरूलाई क्षति हुनबाट जोगाउन मद्दत गर्छ। * खोपडीले [[मस्तिष्क]] रक्षा गर्छ। * कशेरुकाले मेरुदण्ड रक्षा गर्छ। * करङ पिँजरा, [[मेरुदण्ड]] र [[ह्याकुलो|स्टर्नम]]ले [[फोक्सो]], मुटु र प्रमुख [[रक्तनली|रक्त वाहिकाहरू]] सुरक्षा गर्दछ। === रक्त कोशिका उत्पादन === === भण्डारण === === अन्तःस्रावी नियमन === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] j1pmg4ea4rrs8ahpsch0akgte30q86d 1361885 1361884 2026-06-15T05:05:12Z Bishaldev100 28807 1361885 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Human_skeleton_front_numbered.svg|अङ्गुठाकार| # 1: [[मेरुदण्ड]] # 2:सर्भिकल भर्टिब्रा # 3:थोरासिक भर्टिब्रा # 4: लम्बर भर्टिब्रा # 5: स्याक्रम # 6: कक्सिक्स # 7: [[खप्पर]] # 8: क्रेनियम # 9: मेन्डिबल # 10: # 11: # 12: # 13: # 14: ह्युमेरस # 15: [[करङ]] # 16: रेडियस # 17: उल्ना # 18: carpal # 19: metacarpal # 20: phalange # 21: फेमुर # 22: पतेला # 23: टिबिया # 24: फिबुला # 25: tarsal # 26: metatarsal # 27: phalange ]] [[चित्र:Human_skeleton_front_en.svg|अङ्गुठाकार|Human skeleton front en]] '''मानव कङ्काल''' [[मानव शरीर]]को आन्तरिक ढाँचा हो। जन्मदा यो लगभग २७० हड्डी मिलेर बनेको हुन्छ - वयस्क भएपछि केही हड्डीहरू एकसाथ मिलेर कुल घटेर लगभग २०६ हड्डीमा पुग्छ।<ref>{{cite book|title=Mammal anatomy : an illustrated guide.|date=2010|publisher=Marshall Cavendish|location=New York|isbn=9780761478829|page=129|url=https://books.google.com/books?id=mTPI_d9fyLAC&pg=PA129}}</ref> कंकालमा रहेको हड्डीको भारले कुल शरीरको तौलको लगभग १४% ओगटेको हुन्छ (औसत व्यक्तिको लागि लगभग १०-११ किलोग्राम) र २५ देखि ३० वर्षको उमेरमा यसको अधिकतम भार पुग्छ।<ref>{{cite web |title=Healthy Bones at Every Age |url=https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118205631/https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |archive-date=18 November 2022 |access-date=6 January 2023 |website=OrthoInfo |publisher=American Academy of Orthopaedic Surgeons}}</ref> मानव कंकाललाई अक्षीय कंकाल र एपेन्डिकुलर कंकालमा विभाजन गर्न सकिन्छ। अक्षीय कंकाल [[मेरुदण्ड]], करङको पिंजरा, [[खप्पर]] र सम्बन्धित हड्डीहरूद्वारा बनेको हुन्छ। एपेन्डिकुलर कंकाल काँधको गर्डल, [[श्रोणि]] गर्डलर, हात र खुटा हड्डीहरूबाट बनेको हुन्छ।&nbsp; मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। == कार्यहरू == मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। === आधार === कंकालले शरीरलाई आधार दिन्छ र शरीरको आकार कायम राख्ने ढाँचा प्रदान गर्दछ। === हिडडुल === === सुरक्षा === कंकालले धेरै महत्त्वपूर्ण आन्तरिक [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]]हरूलाई क्षति हुनबाट जोगाउन मद्दत गर्छ। * खोपडीले [[मस्तिष्क]] रक्षा गर्छ। * कशेरुकाले मेरुदण्ड रक्षा गर्छ। * करङ पिँजरा, [[मेरुदण्ड]] र [[ह्याकुलो|स्टर्नम]]ले [[फोक्सो]], मुटु र प्रमुख [[रक्तनली|रक्त वाहिकाहरू]] सुरक्षा गर्दछ। === रक्त कोशिका उत्पादन === === भण्डारण === === अन्तःस्रावी नियमन === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] snxubemheh1jg0h05v10akwraxc5p4d 1361942 1361885 2026-06-15T11:22:14Z Bishaldev100 28807 1361942 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Human_skeleton_front_numbered.svg|अङ्गुठाकार| # 1: [[मेरुदण्ड]]<br> # 2:सर्भिकल भर्टिब्रा<br> # 3:थोरासिक भर्टिब्रा<br> # 4: लम्बर भर्टिब्रा<br> # 5: स्याक्रम <br> # 6: कक्सिक्स<br> # 7: [[खप्पर]]<br> # 8: क्रेनियम<br> # 9: मेन्डिबल<br> # 10:<br> # 11:<br> # 12:<br> # 13:<br> # 14: ह्युमेरस <br> # 15: [[करङ]]<br> # 16: रेडियस<br> # 17: उल्ना<br> # 18: carpal<br> # 19: metacarpal<br> # 20: phalange<br> # 21: फेमुर<br> # 22: पतेला<br> # 23: टिबिया<br> # 24: फिबुला<br> # 25: tarsal<br> # 26: metatarsal<br> # 27: phalange ]] [[चित्र:Human_skeleton_front_en.svg|अङ्गुठाकार|Human skeleton front en]] '''मानव कङ्काल''' [[मानव शरीर]]को आन्तरिक ढाँचा हो। जन्मदा यो लगभग २७० हड्डी मिलेर बनेको हुन्छ - वयस्क भएपछि केही हड्डीहरू एकसाथ मिलेर कुल घटेर लगभग २०६ हड्डीमा पुग्छ।<ref>{{cite book|title=Mammal anatomy : an illustrated guide.|date=2010|publisher=Marshall Cavendish|location=New York|isbn=9780761478829|page=129|url=https://books.google.com/books?id=mTPI_d9fyLAC&pg=PA129}}</ref> कंकालमा रहेको हड्डीको भारले कुल शरीरको तौलको लगभग १४% ओगटेको हुन्छ (औसत व्यक्तिको लागि लगभग १०-११ किलोग्राम) र २५ देखि ३० वर्षको उमेरमा यसको अधिकतम भार पुग्छ।<ref>{{cite web |title=Healthy Bones at Every Age |url=https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118205631/https://orthoinfo.aaos.org/en/staying-healthy/healthy-bones-at-every-age/ |archive-date=18 November 2022 |access-date=6 January 2023 |website=OrthoInfo |publisher=American Academy of Orthopaedic Surgeons}}</ref> मानव कंकाललाई अक्षीय कंकाल र एपेन्डिकुलर कंकालमा विभाजन गर्न सकिन्छ। अक्षीय कंकाल [[मेरुदण्ड]], करङको पिंजरा, [[खप्पर]] र सम्बन्धित हड्डीहरूद्वारा बनेको हुन्छ। एपेन्डिकुलर कंकाल काँधको गर्डल, [[श्रोणि]] गर्डलर, हात र खुटा हड्डीहरूबाट बनेको हुन्छ।&nbsp; मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। == कार्यहरू == मानव कंकालले छवटा प्रमुख कार्यहरू गर्दछ: आधार, हिडडुल, सुरक्षा, रक्त कोशिकाहरूको उत्पादन, खनिजको भण्डारण, र इन्डोक्राइन नियमन। === आधार === कंकालले शरीरलाई आधार दिन्छ र शरीरको आकार कायम राख्ने ढाँचा प्रदान गर्दछ। === हिडडुल === === सुरक्षा === कंकालले धेरै महत्त्वपूर्ण आन्तरिक [[अङ्ग (जीव विज्ञान)|अंग]]हरूलाई क्षति हुनबाट जोगाउन मद्दत गर्छ। * खोपडीले [[मस्तिष्क]] रक्षा गर्छ। * कशेरुकाले मेरुदण्ड रक्षा गर्छ। * करङ पिँजरा, [[मेरुदण्ड]] र [[ह्याकुलो|स्टर्नम]]ले [[फोक्सो]], मुटु र प्रमुख [[रक्तनली|रक्त वाहिकाहरू]] सुरक्षा गर्दछ। === रक्त कोशिका उत्पादन === === भण्डारण === === अन्तःस्रावी नियमन === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{मानव कङ्कालका हड्डीहरू}} [[श्रेणी:कङ्काल प्रणाली]] 6wj6mxn4qlwrt2kwp3h3vkje4j0cb7w 0 150557 1361878 2026-06-15T04:52:09Z Rajeeb bastola 39875 "[[:en:Special:Redirect/revision/1347261049|Kalkaji Mandir]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1361878 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox Hindu temple|name=Shri Kalkaji Mandir|image=kalkaji-shrine.jpg|alt=Kalkaji Mandir|caption=Idol of goddess [[Kali]] at the Kalkaji Mandir|map_type=India New Delhi|map_caption=Location in Delhi|coordinates={{coord|28.5498|77.2607|format=dms|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|country={{IND}}|state=[[Delhi]]|district=[[South Delhi|South]]|location=Kalkaji, South Delhi|elevation_m=|deity=[[Kali]]- काली, Kalka - कालका|festivals=[[Navratri]] नवरात्रि महोत्सव|architecture=[[Hindu temple architecture]]|temple_quantity=1|monument_quantity=|inscriptions=|year_completed=[[Satya Yuga]] (सत्य युग)|website=[http://www.shrikalkajimandir.in www.shrikalkajimandir.in]}}'''कालकाजी मन्दिर''' [[हिन्दु देवता|हिन्दू देवी]] [[काली]] समर्पित एक हिन्दू मन्दिर हो। यो दक्षिणी दिल्ली, कालकाजीमा छ, जसको नाम मन्दिरबाट आएको हो। यो मन्दिर नेहरू प्लेस पछाडी र ओखला रेलवे स्टेसन नजिकै अवस्थित छ।<ref>''The archaeology and monumental remains of Delhi'' by Carr Stephen. Published by Aryan Books International, 2002. {{ISBN|81-7305-222-0}}. ''Page 16- Kalkaji''.</ref> == इतिहास == यो मन्दिर धेरै पुरानो मानिन्छ, यसको वर्तमान भवनको सबैभन्दा पुरानो भागहरू १७६४ ईस्वी भन्दा पहिले मराठा द्वारा निर्माण गरिएको थियो भन्ने विश्वास गरिन्छ, १८१६ मा अकबर द्वितीय [[Peshkar|पेसकर]] मिर्जा राजा किदार नाथद्वारा थप गरिएको थियो।<ref name="Sutton">{{Cite journal |last=Sutton |first=Deborah |date=2022-09-20 |title=Sacred architectures as monuments: a study of the Kalkaji Mandir, Delhi |url=https://www.cambridge.org/core/journals/arq-architectural-research-quarterly/article/sacred-architectures-as-monuments-a-study-of-the-kalkaji-mandir-delhi/AC870DEB108A62C5C2356479CCD1B8BE |journal=ARQ: Architectural Research Quarterly |publisher=Cambridge University Press |volume=26 |issue=1 |pages=47-56 |doi=10.1017/S1359135522000380 |access-date=2025-08-20 |doi-access=free}}</ref> एउटा हिन्दू पौराणिक कथा अनुसार, मन्दिर भएको स्थानमा कालिका देवीको जन्म भएको थियो।<ref>{{Cite book|title=A Gazetteer of Delhi, 1912|date=2011|location=[[New Delhi]]|page=409|url=https://books.google.com/books?id=Jv21AAAAIAAJ|access-date=18 November 2020|archive-date=27 August 2023}}</ref> == अनुष्ठानहरू == दुई वर्षको नौ दिने हिन्दू पर्व नवरात्रको समयमा, वसन्त र शरद ऋतुमा, एउटा ठुलो मेला आयोजना गरिन्छ जसमा भक्तहरूले हिन्दू देवी [[दुर्गा]] लाई भजन गाउँछन्।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/grand-aarti-performed-at-delhis-jhandewalan-temple-on-durga-ashtami/articleshow/78839009.cms|title=Grand 'aarti' performed at Delhi's Jhandewalan temple on 'Durga Ashtami'|work=The Times of India|access-date=18 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103234402/https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/grand-aarti-performed-at-delhis-jhandewalan-temple-on-durga-ashtami/articleshow/78839009.cms|archive-date=3 November 2020|language=en}}</ref> == पनि हेर्नुहोस् == * कालका गुफा मन्दिर == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://skmpsc.org/ आधिकारिक वेबसाइट] * [https://www.google.com/maps/place/Kalkaji+mandir/@28.5498204,77.2581356,17z/data=!4m6!3m5!1s0x390ce3c2fe2bd79b:0x95af156342417767!8m2!3d28.5498204!4d77.2607105!16s%2Fm%2F03qfr0q?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDQwMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D कालकाजी मन्दिर, दिल्ली] गुगल नक्सा {{Hindu temples in Delhi}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 9ytd6nw53vj76rj3zevxpgzpr1ojlok 1361879 1361878 2026-06-15T04:53:57Z ~2026-35081-49 79368 1361879 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox Hindu temple|name=श्री कालकाजी मन्दिर|image=kalkaji-shrine.jpg|alt=Kalkaji Mandir|caption=Idol of goddess [[Kali]] at the Kalkaji Mandir|map_type=India New Delhi|map_caption=Location in Delhi|coordinates={{coord|28.5498|77.2607|format=dms|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|country={{IND}}|state=[[Delhi]]|district=[[South Delhi|South]]|location=Kalkaji, South Delhi|elevation_m=|deity=[[Kali]]- काली, Kalka - कालका|festivals=[[Navratri]] नवरात्रि महोत्सव|architecture=[[Hindu temple architecture]]|temple_quantity=1|monument_quantity=|inscriptions=|year_completed=[[Satya Yuga]] (सत्य युग)|website=[http://www.shrikalkajimandir.in www.shrikalkajimandir.in]}}'''कालकाजी मन्दिर''' [[हिन्दु देवता|हिन्दू देवी]] [[काली]] समर्पित एक हिन्दू मन्दिर हो। यो दक्षिणी दिल्ली, कालकाजीमा छ, जसको नाम मन्दिरबाट आएको हो। यो मन्दिर नेहरू प्लेस पछाडी र ओखला रेलवे स्टेसन नजिकै अवस्थित छ।<ref>''The archaeology and monumental remains of Delhi'' by Carr Stephen. Published by Aryan Books International, 2002. {{ISBN|81-7305-222-0}}. ''Page 16- Kalkaji''.</ref> == इतिहास == यो मन्दिर धेरै पुरानो मानिन्छ, यसको वर्तमान भवनको सबैभन्दा पुरानो भागहरू १७६४ ईस्वी भन्दा पहिले मराठा द्वारा निर्माण गरिएको थियो भन्ने विश्वास गरिन्छ, १८१६ मा अकबर द्वितीय [[Peshkar|पेसकर]] मिर्जा राजा किदार नाथद्वारा थप गरिएको थियो।<ref name="Sutton">{{Cite journal |last=Sutton |first=Deborah |date=2022-09-20 |title=Sacred architectures as monuments: a study of the Kalkaji Mandir, Delhi |url=https://www.cambridge.org/core/journals/arq-architectural-research-quarterly/article/sacred-architectures-as-monuments-a-study-of-the-kalkaji-mandir-delhi/AC870DEB108A62C5C2356479CCD1B8BE |journal=ARQ: Architectural Research Quarterly |publisher=Cambridge University Press |volume=26 |issue=1 |pages=47-56 |doi=10.1017/S1359135522000380 |access-date=2025-08-20 |doi-access=free}}</ref> एउटा हिन्दू पौराणिक कथा अनुसार, मन्दिर भएको स्थानमा कालिका देवीको जन्म भएको थियो।<ref>{{Cite book|title=A Gazetteer of Delhi, 1912|date=2011|location=[[New Delhi]]|page=409|url=https://books.google.com/books?id=Jv21AAAAIAAJ|access-date=18 November 2020|archive-date=27 August 2023}}</ref> == अनुष्ठानहरू == दुई वर्षको नौ दिने हिन्दू पर्व नवरात्रको समयमा, वसन्त र शरद ऋतुमा, एउटा ठुलो मेला आयोजना गरिन्छ जसमा भक्तहरूले हिन्दू देवी [[दुर्गा]] लाई भजन गाउँछन्।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/grand-aarti-performed-at-delhis-jhandewalan-temple-on-durga-ashtami/articleshow/78839009.cms|title=Grand 'aarti' performed at Delhi's Jhandewalan temple on 'Durga Ashtami'|work=The Times of India|access-date=18 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103234402/https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/grand-aarti-performed-at-delhis-jhandewalan-temple-on-durga-ashtami/articleshow/78839009.cms|archive-date=3 November 2020|language=en}}</ref> == पनि हेर्नुहोस् == * कालका गुफा मन्दिर == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://skmpsc.org/ आधिकारिक वेबसाइट] * [https://www.google.com/maps/place/Kalkaji+mandir/@28.5498204,77.2581356,17z/data=!4m6!3m5!1s0x390ce3c2fe2bd79b:0x95af156342417767!8m2!3d28.5498204!4d77.2607105!16s%2Fm%2F03qfr0q?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDQwMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D कालकाजी मन्दिर, दिल्ली] गुगल नक्सा {{Hindu temples in Delhi}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 2i7djwosvezokin51lp4jiuy6oo7fw4 1361880 1361879 2026-06-15T04:55:26Z ~2026-35081-49 79368 1361880 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox Hindu temple|name=श्री कालकाजी मन्दिर|image=kalkaji-shrine.jpg|alt=Kalkaji Mandir|caption= कालकाजी मन्दिरमा देवी [[काली]]को मूर्ति|map_type=India New Delhi|map_caption=Location in Delhi|coordinates={{coord|28.5498|77.2607|format=dms|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|country={{IND}}|state=[[Delhi]]|district=[[South Delhi|South]]|location=Kalkaji, South Delhi|elevation_m=|deity=[[Kali]]- काली, Kalka - कालका|festivals=[[Navratri]] नवरात्रि महोत्सव|architecture=[[Hindu temple architecture]]|temple_quantity=1|monument_quantity=|inscriptions=|year_completed=[[Satya Yuga]] (सत्य युग)|website=[http://www.shrikalkajimandir.in www.shrikalkajimandir.in]}}'''कालकाजी मन्दिर''' [[हिन्दु देवता|हिन्दू देवी]] [[काली]] समर्पित एक हिन्दू मन्दिर हो। यो दक्षिणी दिल्ली, कालकाजीमा छ, जसको नाम मन्दिरबाट आएको हो। यो मन्दिर नेहरू प्लेस पछाडी र ओखला रेलवे स्टेसन नजिकै अवस्थित छ।<ref>''The archaeology and monumental remains of Delhi'' by Carr Stephen. Published by Aryan Books International, 2002. {{ISBN|81-7305-222-0}}. ''Page 16- Kalkaji''.</ref> == इतिहास == यो मन्दिर धेरै पुरानो मानिन्छ, यसको वर्तमान भवनको सबैभन्दा पुरानो भागहरू १७६४ ईस्वी भन्दा पहिले मराठा द्वारा निर्माण गरिएको थियो भन्ने विश्वास गरिन्छ, १८१६ मा अकबर द्वितीय [[Peshkar|पेसकर]] मिर्जा राजा किदार नाथद्वारा थप गरिएको थियो।<ref name="Sutton">{{Cite journal |last=Sutton |first=Deborah |date=2022-09-20 |title=Sacred architectures as monuments: a study of the Kalkaji Mandir, Delhi |url=https://www.cambridge.org/core/journals/arq-architectural-research-quarterly/article/sacred-architectures-as-monuments-a-study-of-the-kalkaji-mandir-delhi/AC870DEB108A62C5C2356479CCD1B8BE |journal=ARQ: Architectural Research Quarterly |publisher=Cambridge University Press |volume=26 |issue=1 |pages=47-56 |doi=10.1017/S1359135522000380 |access-date=2025-08-20 |doi-access=free}}</ref> एउटा हिन्दू पौराणिक कथा अनुसार, मन्दिर भएको स्थानमा कालिका देवीको जन्म भएको थियो।<ref>{{Cite book|title=A Gazetteer of Delhi, 1912|date=2011|location=[[New Delhi]]|page=409|url=https://books.google.com/books?id=Jv21AAAAIAAJ|access-date=18 November 2020|archive-date=27 August 2023}}</ref> == अनुष्ठानहरू == दुई वर्षको नौ दिने हिन्दू पर्व नवरात्रको समयमा, वसन्त र शरद ऋतुमा, एउटा ठुलो मेला आयोजना गरिन्छ जसमा भक्तहरूले हिन्दू देवी [[दुर्गा]] लाई भजन गाउँछन्।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/grand-aarti-performed-at-delhis-jhandewalan-temple-on-durga-ashtami/articleshow/78839009.cms|title=Grand 'aarti' performed at Delhi's Jhandewalan temple on 'Durga Ashtami'|work=The Times of India|access-date=18 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103234402/https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/grand-aarti-performed-at-delhis-jhandewalan-temple-on-durga-ashtami/articleshow/78839009.cms|archive-date=3 November 2020|language=en}}</ref> == पनि हेर्नुहोस् == * कालका गुफा मन्दिर == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://skmpsc.org/ आधिकारिक वेबसाइट] * [https://www.google.com/maps/place/Kalkaji+mandir/@28.5498204,77.2581356,17z/data=!4m6!3m5!1s0x390ce3c2fe2bd79b:0x95af156342417767!8m2!3d28.5498204!4d77.2607105!16s%2Fm%2F03qfr0q?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDQwMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D कालकाजी मन्दिर, दिल्ली] गुगल नक्सा {{Hindu temples in Delhi}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] oe8s2dck5msex81kkjz10py12j9q6up 1361881 1361880 2026-06-15T04:59:33Z ~2026-35081-49 79368 1361881 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox Hindu temple |name=श्री कालकाजी मन्दिर |image=kalkaji-shrine.jpg|alt=Kalkaji Mandir |caption= कालकाजी मन्दिरमा देवी [[काली]]को मूर्ति |map_type=India New Delhi |map_caption= दिल्लीमा अवस्थिति |coordinates={{coord|28.5498|77.2607|format=dms|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} |country={{IND}} |state=[[Delhi]] |district=[[South Delhi|South]] |location=कालकाजी, दक्षिण दिल्ली |elevation_m= |deity=[[Kali]]- काली, Kalka - कालका |festivals=[[Navratri]] नवरात्रि महोत्सव |architecture=[[Hindu temple architecture]] |temple_quantity=1 |monument_quantity= |inscriptions= |year_completed=[[Satya Yuga]] (सत्य युग) |website=[http://www.shrikalkajimandir.in www.shrikalkajimandir.in] }} '''कालकाजी मन्दिर''' [[हिन्दु देवता|हिन्दू देवी]] [[काली]] समर्पित एक हिन्दू मन्दिर हो। यो दक्षिणी दिल्ली, कालकाजीमा छ, जसको नाम मन्दिरबाट आएको हो। यो मन्दिर नेहरू प्लेस पछाडी र ओखला रेलवे स्टेसन नजिकै अवस्थित छ।<ref>''The archaeology and monumental remains of Delhi'' by Carr Stephen. Published by Aryan Books International, 2002. {{ISBN|81-7305-222-0}}. ''Page 16- Kalkaji''.</ref> == इतिहास == यो मन्दिर धेरै पुरानो मानिन्छ, यसको वर्तमान भवनको सबैभन्दा पुरानो भागहरू १७६४ ईस्वी भन्दा पहिले मराठा द्वारा निर्माण गरिएको थियो भन्ने विश्वास गरिन्छ, १८१६ मा अकबर द्वितीय [[Peshkar|पेसकर]] मिर्जा राजा किदार नाथद्वारा थप गरिएको थियो।<ref name="Sutton">{{Cite journal |last=Sutton |first=Deborah |date=2022-09-20 |title=Sacred architectures as monuments: a study of the Kalkaji Mandir, Delhi |url=https://www.cambridge.org/core/journals/arq-architectural-research-quarterly/article/sacred-architectures-as-monuments-a-study-of-the-kalkaji-mandir-delhi/AC870DEB108A62C5C2356479CCD1B8BE |journal=ARQ: Architectural Research Quarterly |publisher=Cambridge University Press |volume=26 |issue=1 |pages=47-56 |doi=10.1017/S1359135522000380 |access-date=2025-08-20 |doi-access=free}}</ref> एउटा हिन्दू पौराणिक कथा अनुसार, मन्दिर भएको स्थानमा कालिका देवीको जन्म भएको थियो।<ref>{{Cite book|title=A Gazetteer of Delhi, 1912|date=2011|location=[[New Delhi]]|page=409|url=https://books.google.com/books?id=Jv21AAAAIAAJ|access-date=18 November 2020|archive-date=27 August 2023}}</ref> == अनुष्ठानहरू == दुई वर्षको नौ दिने हिन्दू पर्व नवरात्रको समयमा, वसन्त र शरद ऋतुमा, एउटा ठुलो मेला आयोजना गरिन्छ जसमा भक्तहरूले हिन्दू देवी [[दुर्गा]] लाई भजन गाउँछन्।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/grand-aarti-performed-at-delhis-jhandewalan-temple-on-durga-ashtami/articleshow/78839009.cms|title=Grand 'aarti' performed at Delhi's Jhandewalan temple on 'Durga Ashtami'|work=The Times of India|access-date=18 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103234402/https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/grand-aarti-performed-at-delhis-jhandewalan-temple-on-durga-ashtami/articleshow/78839009.cms|archive-date=3 November 2020|language=en}}</ref> == पनि हेर्नुहोस् == * कालका गुफा मन्दिर == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://skmpsc.org/ आधिकारिक वेबसाइट] * [https://www.google.com/maps/place/Kalkaji+mandir/@28.5498204,77.2581356,17z/data=!4m6!3m5!1s0x390ce3c2fe2bd79b:0x95af156342417767!8m2!3d28.5498204!4d77.2607105!16s%2Fm%2F03qfr0q?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDQwMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D कालकाजी मन्दिर, दिल्ली] गुगल नक्सा {{Hindu temples in Delhi}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] t9n706znzeqfvz3c8udxglh2mewd9l3 1361882 1361881 2026-06-15T05:00:49Z ~2026-35081-49 79368 1361882 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox Hindu temple |name=श्री कालकाजी मन्दिर |image=kalkaji-shrine.jpg|alt=Kalkaji Mandir |caption= कालकाजी मन्दिरमा देवी [[काली]]को मूर्ति |map_type=India New Delhi |map_caption= दिल्लीमा अवस्थिति |coordinates={{coord|28.5498|77.2607|format=dms|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} |country= {{IND}} |state=[[दिल्ली]] |district=[[South Delhi|South]] |location=कालकाजी, दक्षिण दिल्ली |elevation_m= |deity=[[Kali]]- काली, Kalka - कालका |festivals=[[Navratri]] नवरात्रि महोत्सव |architecture=[[Hindu temple architecture]] |temple_quantity=1 |monument_quantity= |inscriptions= |year_completed=[[Satya Yuga]] (सत्य युग) |website=[http://www.shrikalkajimandir.in www.shrikalkajimandir.in] }} '''कालकाजी मन्दिर''' [[हिन्दु देवता|हिन्दू देवी]] [[काली]] समर्पित एक हिन्दू मन्दिर हो। यो दक्षिणी दिल्ली, कालकाजीमा छ, जसको नाम मन्दिरबाट आएको हो। यो मन्दिर नेहरू प्लेस पछाडी र ओखला रेलवे स्टेसन नजिकै अवस्थित छ।<ref>''The archaeology and monumental remains of Delhi'' by Carr Stephen. Published by Aryan Books International, 2002. {{ISBN|81-7305-222-0}}. ''Page 16- Kalkaji''.</ref> == इतिहास == यो मन्दिर धेरै पुरानो मानिन्छ, यसको वर्तमान भवनको सबैभन्दा पुरानो भागहरू १७६४ ईस्वी भन्दा पहिले मराठा द्वारा निर्माण गरिएको थियो भन्ने विश्वास गरिन्छ, १८१६ मा अकबर द्वितीय [[Peshkar|पेसकर]] मिर्जा राजा किदार नाथद्वारा थप गरिएको थियो।<ref name="Sutton">{{Cite journal |last=Sutton |first=Deborah |date=2022-09-20 |title=Sacred architectures as monuments: a study of the Kalkaji Mandir, Delhi |url=https://www.cambridge.org/core/journals/arq-architectural-research-quarterly/article/sacred-architectures-as-monuments-a-study-of-the-kalkaji-mandir-delhi/AC870DEB108A62C5C2356479CCD1B8BE |journal=ARQ: Architectural Research Quarterly |publisher=Cambridge University Press |volume=26 |issue=1 |pages=47-56 |doi=10.1017/S1359135522000380 |access-date=2025-08-20 |doi-access=free}}</ref> एउटा हिन्दू पौराणिक कथा अनुसार, मन्दिर भएको स्थानमा कालिका देवीको जन्म भएको थियो।<ref>{{Cite book|title=A Gazetteer of Delhi, 1912|date=2011|location=[[New Delhi]]|page=409|url=https://books.google.com/books?id=Jv21AAAAIAAJ|access-date=18 November 2020|archive-date=27 August 2023}}</ref> == अनुष्ठानहरू == दुई वर्षको नौ दिने हिन्दू पर्व नवरात्रको समयमा, वसन्त र शरद ऋतुमा, एउटा ठुलो मेला आयोजना गरिन्छ जसमा भक्तहरूले हिन्दू देवी [[दुर्गा]] लाई भजन गाउँछन्।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/grand-aarti-performed-at-delhis-jhandewalan-temple-on-durga-ashtami/articleshow/78839009.cms|title=Grand 'aarti' performed at Delhi's Jhandewalan temple on 'Durga Ashtami'|work=The Times of India|access-date=18 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103234402/https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/grand-aarti-performed-at-delhis-jhandewalan-temple-on-durga-ashtami/articleshow/78839009.cms|archive-date=3 November 2020|language=en}}</ref> == पनि हेर्नुहोस् == * कालका गुफा मन्दिर == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://skmpsc.org/ आधिकारिक वेबसाइट] * [https://www.google.com/maps/place/Kalkaji+mandir/@28.5498204,77.2581356,17z/data=!4m6!3m5!1s0x390ce3c2fe2bd79b:0x95af156342417767!8m2!3d28.5498204!4d77.2607105!16s%2Fm%2F03qfr0q?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDQwMS4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D कालकाजी मन्दिर, दिल्ली] गुगल नक्सा {{Hindu temples in Delhi}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] b5nx11wiedbyuk14kplzuwz90lwir1x 0 150558 1361894 2026-06-15T05:17:57Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[ह्याकुलो]] पृष्ठलाई [[स्टर्नम]]मा सारियो 1361894 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[स्टर्नम]] m5izrexox85ll9ke3fjw45toaqsxmyo 2 150559 1361896 2026-06-15T05:57:55Z HangberuHang 79311 नयाँ पृष्ठ: == उत्पत्ति र प्रवाह == साँवा लिम्बूहरूको उत्पत्ति [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर गाउँपालिका]] क्षेत्र अन्तर्गत पर्ने हमरजुङसँग सम्बन्धित रहेको मौखिक परम्परा, [[मुन्धुम]] तथा वंशावली स... 1361896 wikitext text/x-wiki == उत्पत्ति र प्रवाह == साँवा लिम्बूहरूको उत्पत्ति [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर गाउँपालिका]] क्षेत्र अन्तर्गत पर्ने हमरजुङसँग सम्बन्धित रहेको मौखिक परम्परा, [[मुन्धुम]] तथा वंशावली स्रोतहरूमा उल्लेख पाइन्छ। परम्परागत कथनअनुसार करिब दुई हजार वर्षअघि साँवा पुर्खाहरूले चाङसिङ यक वरिपरि पहिलो स्थायी बसोबास स्थापना गरेका थिए। यस क्षेत्रलाई साँवा समुदायको ऐतिहासिक उत्पत्तिस्थल तथा सभ्यता विकासको केन्द्र मानिन्छ।<ref name="haweruhang">सुब्बा, क्षितिज (२०८३). ''हाडबेरुहाङ साँवा वंशावली''. तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. १२–१७.</ref> साँवा पुर्खाको आगमनबारे विभिन्न मौखिक परम्पराहरू प्रचलित छन्। एक कथनअनुसार उनीहरू [[भोजपुर जिल्ला]]को सिस्नेरी क्षेत्रबाट [[अरुण नदी]] पार गरी हालको छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा पुगेका थिए। अर्को परम्पराअनुसार पुर्खाहरू [[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] तथा [[सुनकोशी नदी]] क्षेत्रबाट क्रमिक बसाइँसराइ गर्दै अरुण नदी पार गरेर पूर्वतर्फ आएका थिए।<ref name="haweruhang" /> [[चित्र:Hangberuhang AI Artist Impression.jpg|पाठ=डा. क्षितिज सुब्बा- काल्पनिक (illustration / symbolic portrait) picture |केन्द्र|अङ्गुठाकार|305x305पिक्सेल|'''हाङबेरुहाङ (हावेरुहाङ) साँवा''' → आदिपुरुष]] वंश परम्पराअनुसार हाडबेरुहाङ (हावेरुहाङ) साँवा समुदायका आदिपुरुष मानिन्छन्। उनी नै अरुण नदी पार गरी हमरजुङ क्षेत्रमा पुगेका प्रथम पुर्खा भएको विश्वास गरिन्छ। उनका सन्तान थाइला (तुम्साँवा) र फाइला (पाक्साँवा) बाट क्रमशः तुम्साँवा र पाक्साँवा शाखाहरूको विकास भएको उल्लेख पाइन्छ।<ref name="haweruhang" /> [[चित्र:Tumba Jetho Tumsanwa Thailaa AI Artist Impression.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|225x225पिक्सेल|'''थाइला (तुम्साँवा)''' → तुम्साँवा शाखाका पुर्खा]] [[चित्र:Pakpa Paksanwa Faailaa AI Artist Impression.jpg|अङ्गुठाकार|225x225पिक्सेल|'''फाइला (पाक्साँवा)''' → पाक्साँवा शाखाका पुर्खा]] परम्परागत विवरणअनुसार साँवा पुर्खाहरूले पहिलो बसोबास हालको सिगाप्पारी तथा चाङसिङ यक आसपासको क्षेत्रमा गरेका थिए। प्राकृतिक सुरक्षा, पानीको उपलब्धता, कन्दमूल तथा शिकारका स्रोतहरूको सहजताले उक्त क्षेत्रलाई बसोबासका लागि उपयुक्त बनाएको मानिन्छ।<ref name="haweruhang" /> साँवा समुदायको पहिचान अन्य स्थानबाट स्थापित भएर आएको नभई छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा सभ्यता विकासको क्रममा निर्माण भएको वंशावली स्रोतमा उल्लेख गरिएको छ। चाङसिङ यकलाई साँवा समुदायको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा वंशीय पहिचानसँग जोडिएको प्रमुख स्थल मानिन्छ।<ref name="haweruhang" /> साँवाहरूको आगमन र भोजपुर सिस्नेरीसँगको सम्बन्ध (महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष) साँवा लिम्बू समुदायमा लामो समयदेखि साँवा पुर्खाहरू [[भोजपुर जिल्ला]]को सिस्नेरी क्षेत्रबाट आएका हुन् भन्ने विश्वास प्रचलित रहिआएको छ। यस विश्वासलाई बल पुग्ने आधारहरूमा भैँसीको पुच्छर समातेर [[अरुण नदी]] तरेको किम्बदन्ती, भोजपुर क्षेत्रमा [[राई जाति|साँवा राई]]हरूको बसोबास रहेको भनाइ तथा अरुणपार रहेका समुदायसँगको सम्भावित सम्बन्धका कथनहरू पर्दछन्। यद्यपि, वंशावली निर्माण समितिले विभिन्न चरणमा गरेको स्थलगत अध्ययन तथा स्थानीय बुढापाका र जानकार व्यक्तिहरूसँगको अन्तर्वार्ताबाट यो भनाइलाई पुष्टि गर्ने ठोस प्रमाण प्राप्त भएन। भोजपुरको सिस्नेरी क्षेत्रमा गरिएको अध्ययनले त्यहाँ साँवा समुदायको पुख्र्यौली थलो वा उद्गमस्थल रहेको प्रमाण फेला परेन। बरु याडपाड क्षेत्रका साँवा राईहरूले आफ्ना पुर्खाहरू [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर गाउँपालिका]] क्षेत्रस्थित हमरजुङ–जोरधाराबाट गएको मौखिक परम्परा सुनाए। पछिल्ला अध्ययन टोलीहरूले पनि यही तथ्यलाई दोहोर्‍याएर पुष्टि गरेका छन्। यस आधारमा वाड्याङका साँवा राईहरू हमरजुङबाट भोजपुर पुगेका हुन्, भोजपुरबाट हमरजुङ आएका होइनन् भन्ने निष्कर्ष बलियो देखिन्छ। यसै क्रममा [[ओखलढुंगा जिल्ला]]को [[सुनकोशी नदी]] आसपास रहेको सिस्नेरी क्षेत्रको पनि अध्ययन गरियो। त्यहाँ सिस्नेरी नामक स्थानहरू भेटिए तापनि साँवा पुर्खाहरूको बसाइँसराइ, वंशपरम्परा वा इतिहाससँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध देखाउने कुनै विश्वसनीय प्रमाण प्राप्त भएन। स्थानीय समुदायका मौखिक इतिहास, [[मुन्धुम]] तथा किम्बदन्तीहरूमा पनि साँवा पुर्खासँग सम्बन्धित उल्लेख फेला परेन। यसले साँवा समुदायको उद्गम प्रत्यक्ष रूपमा सिस्नेरीसँग जोडिएको थियो भन्ने मान्यतालाई थप कमजोर बनाउँछ। अध्ययनको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष “सिस्नेरी” नामको उत्पत्तिसँग सम्बन्धित छ। भाषिक दृष्टिले हेर्दा “सिस्नेरी” शब्द [[लिम्बू भाषा]], [[राई भाषा|राई]] वा [[सुनुवार भाषा]]बाट नभई [[नेपाली भाषा]]को “सिस्नो” शब्दबाट विकसित भएको देखिन्छ। स्थानीय बुझाइअनुसार सिस्नो प्रशस्त पाइने ओसिलो स्थानलाई सिस्नेरी भनिएको हो। यस आधारमा सिस्नेरी नाम अपेक्षाकृत पछिल्लो कालमा विकसित भएको हुनसक्ने देखिन्छ। यदि साँवा समुदायको मूल उद्गम नै त्यही स्थानबाट भएको भए, त्यस स्थानको पुरानो स्थानीय नाम वा ऐतिहासिक पहिचानसँग सम्बन्धित कुनै न कुनै स्मृति वा प्रमाण रहनुपर्ने अपेक्षा गरिन्छ, जुन हालसम्म फेला परेको छैन। उपलब्ध तथ्य, मौखिक परम्परा, स्थानीय अध्ययन तथा ऐतिहासिक सन्दर्भहरूको समग्र विश्लेषण गर्दा साँवा पुर्खाहरू कुनै एक निश्चित “सिस्नेरी” बाट आएका थिए भन्ने निष्कर्षमा पुग्न सकिँदैन। बरु उनीहरू प्राचीन कालदेखि नदी किनार, खोला–धार र उर्वर भूभागलाई आधार बनाएर क्रमशः बसाइँसराइ गर्ने [[किरात]] मूलका समुदायहरूको एउटा शाखा हुनसक्ने सम्भावना देखिन्छ। [[सुनकोशी नदी]] तथा त्यसका सहायक नदीहरूको जलाधार हुँदै विभिन्न पुस्तामा फैलिँदै उनीहरू पूर्वतर्फ सरेका र अन्ततः [[अरुण नदी]] पार गरी वर्तमान छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा स्थायी बसोबासतर्फ उन्मुख भएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ।साँवा राईहरू हमरजुङबाट भोजपुर पुगेका हुन् भन्ने निष्कर्ष निकालिएको छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. १७–२०।</ref> साँवा वंश र भैंसीको सम्बन्ध साँवा वंशमा प्रचलित मौखिक परम्परा अनुसार साँवा पुर्खाले [[अरुण नदी]] पार गर्दा भैंसीको पुच्छर समातेर नदी तरेका थिए भन्ने विश्वास रहेको छ। यस किम्बदन्तीका कारण साँवा समुदायमा भैंसीप्रति विशेष सम्मान र श्रद्धाको भावना विकसित भएको मानिन्छ। समुदायका मौखिक इतिहास तथा परम्परागत कथनहरूमा भैंसीलाई साँवा पुर्खाको यात्रासँग जोडेर स्मरण गर्ने गरिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३।</ref> यस विश्वासअनुसार भैंसीले नदी पार गर्न सहयोग गरेको स्मृतिलाई साँवा वंशको सांस्कृतिक परम्पराको एक महत्वपूर्ण अंश मानिन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा यस परम्परालाई संरक्षण तथा संस्थागत रूपमा स्थापित गर्ने प्रयासहरू पनि गरिएको उल्लेख पाइन्छ।<ref name="sanwa23">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३।</ref> == ११. साँवा यक == [[लिम्बू]] समुदायको परम्परागत सामाजिक तथा सांस्कृतिक संरचनामा "यक" लाई महत्वपूर्ण स्थान दिइन्छ। लिम्बू परम्पराअनुसार प्रत्येक वंश वा थरको कुनै न कुनै यक रहने विश्वास छ। यकलाई समुदायको उत्पत्ति, बसोबास, सुरक्षा तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा लिइन्छ।<ref>माबुहाङ (२०६९), पृ. ३।</ref> लिम्बू परम्परामा उत्पत्तिस्थललाई "माडगेना यक", कर्मस्थललाई "नाहाङ्मा यक" तथा पुर्खाहरू छुट्टिएपछि स्थापित गरिने यकलाई "फेच्च्या यक" भनिने उल्लेख पाइन्छ। यसरी यकले वंशगत सम्बन्ध, पुर्खाको स्मृति तथा सामाजिक संरचनालाई जनाउने कार्य गर्दछ।<ref>माबुहाङ (२०६९), पृ. ३।</ref> [[लिम्बुवान]] क्षेत्रको परम्परामा यकलाई केवल सुरक्षात्मक गढीका रूपमा नभई समुदायको प्रारम्भिक बसोबास, सांस्कृतिक विकास तथा पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा व्याख्या गरिएको छ। यकसँग सम्बन्धित परम्पराहरू विशेषगरी माङगेना, विवाह तथा अन्य सांस्कृतिक अनुष्ठानहरूमा स्मरण गरिने गरिन्छ।<ref>सुब्बा (२०८०)।</ref> साँवा लिम्बूहरूको परम्परागत यक "चाङसिङ यक" रहेको मानिन्छ। साँवा समुदायको मौखिक परम्पराअनुसार यो स्थल पुर्खाहरूको प्रारम्भिक आश्रय, बसोबास तथा सांस्कृतिक विकाससँग सम्बन्धित रहेको विश्वास छ। चाङसिङ यक [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर]] क्षेत्रस्थित [[हमरजुङ]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३–२४।</ref> साँवा वंशका [[तुम्साँवा]] र [[पाक्साँवा]] शाखाहरूले चाङसिङ यकलाई आफ्नो सांस्कृतिक तथा वंशगत पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा सम्मान गर्ने गरेको उल्लेख पाइन्छ। यस कारण चाङसिङ यकलाई साँवा लिम्बूहरूको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्वको केन्द्रका रूपमा लिइन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४।</ref> == १२. साँवा लिम्बू थरको उत्पत्ति == साँवा लिम्बू समुदायको इतिहास, पहिचान तथा वंशगत विकाससँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण विषयहरूमध्ये साँवा थरको उत्पत्ति पनि एक हो। साँवा समुदायमा प्रचलित मौखिक परम्परा, वंशावली अध्ययन तथा पुर्खाहरूबाट पुस्तान्तरण हुँदै आएका कथनहरूका आधारमा हेर्दा साँवा समुदाय प्रारम्भिक चरणमै साँवा पहिचान बोकेर आएको नभई वर्तमान [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर]] क्षेत्रस्थित [[हमरजुङ]] आसपास बसोबासको क्रमसँगै साँवा पहिचान विकसित भएको मानिन्छ। यस आधारमा साँवा समुदायको सांस्कृतिक तथा वंशगत पहिचानको विकास स्थानीय ऐतिहासिक परिवेशमै भएको विश्वास गरिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४–२५।</ref> साँवा थरको उत्पत्तिसम्बन्धी विभिन्न मौखिक परम्पराहरू पाइन्छन्। तीमध्ये सबैभन्दा प्रचलित परम्पराले साँवा पुर्खाहरूको भैंसीसँग रहेको सम्बन्धलाई थरको उत्पत्तिसँग जोड्दछ। समुदायमा प्रचलित कथनअनुसार साँवा पुर्खाहरूले [[अरुण नदी]] पार गर्दा भैंसीको सहयोग लिएका थिए भन्ने विश्वास रहेको छ। लिम्बू भाषाका केही स्थानीय बोलिहरूमा भैंसीलाई "सावेत", "साडेत", "सावेत" वा यस्तै उच्चारणबाट चिनिने भएकाले कालान्तरमा यही शब्दरूप परिवर्तन हुँदै "साँवा" थर स्थापित भएको मान्यता पाइन्छ। यद्यपि यो विषय मुख्यतः मौखिक परम्परामा आधारित रहेको देखिन्छ।<ref name="sanwa2425">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४–२५।</ref> साँवा समुदायमा थरको विकास कुनै एक व्यक्तिले औपचारिक रूपमा नामकरण गरेर भएको नभई सामाजिक व्यवहार तथा समुदायले चिन्ने-बोलाउने प्रक्रियाबाट क्रमशः स्थापित भएको बुझिन्छ। विश्वका धेरै समुदायहरूमा जस्तै लिम्बू समाजमा पनि व्यक्तिको बसोबास क्षेत्र, पेशा, विशेषता, सामाजिक भूमिका वा कुनै विशिष्ट घटनाका आधारमा पहिचान निर्माण हुने परम्परा रहेको पाइन्छ। यस सन्दर्भमा साँवा थर पनि समुदायले प्रयोग गर्दै आएको पहिचानबाट क्रमशः स्थापित भएको मानिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> साँवा थरको उच्चारण तथा लेखनमा समयक्रमसँगै विविधता देखिएको पाइन्छ। विभिन्न स्थान तथा पुस्ताहरूमा "सावा", "साबा", "साडवा", "साँवा", "साँवाँ" लगायतका रूपहरू प्रयोग भएको उल्लेख पाइन्छ। यस प्रकारको विविधता मुख्यतः मौखिक परम्परा, स्थानीय उच्चारण तथा मानकीकृत लेखन प्रणालीको अभावका कारण विकसित भएको मानिन्छ। पछिल्लो समयमा वंशावली निर्माण समितिले अध्ययन तथा समुदायस्तरीय छलफलका आधारमा "साँवा" लेखनलाई मानक रूपका रूपमा स्वीकार गरी प्रयोगमा ल्याएको उल्लेख गरिएको छ।<ref name="sanwa2425" /> === तुम्साँवा र पाक्साँवा === साँवा वंशभित्रका प्रमुख शाखाहरू [[तुम्साँवा]] र [[पाक्साँवा]] हुन्। समुदायमा प्रचलित मौखिक परम्पराअनुसार साँवा पुर्खाका सन्तानहरू जेठो र कान्छो शाखामा विभाजित भएपछि यी नामहरूको विकास भएको मानिन्छ। जेठो सन्तानको वंशलाई "तुम्साँवा" तथा कान्छो सन्तानको वंशलाई "पाक्साँवा" भनिएको उल्लेख पाइन्छ। लिम्बू भाषामा "तुम्बा" वा "तुम्भोबा" शब्दले जेठो वा अग्रजलाई जनाउने तथा "पाक्या" शब्दले कान्छोलाई जनाउने भएकाले यी नामहरू वंशगत विभाजनका आधारमा स्थापित भएका हुन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> यसरी तुम्साँवा र पाक्साँवा साँवा वंशका दुई प्रमुख शाखाका रूपमा विकसित भए। यद्यपि दुवै शाखाको साझा पुर्खा, सांस्कृतिक परम्परा तथा यक परम्परा एउटै रहेको मानिन्छ। यस कारण यी शाखाहरूलाई एउटै साँवा वंशका अभिन्न अंगका रूपमा हेरिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> भाषिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले हेर्दा साँवा समुदायको विकास लिम्बू समाजको व्यापक ऐतिहासिक प्रक्रियासँग सम्बन्धित रहेको देखिन्छ। समुदायका पुर्खाहरूले कुनै न कुनै भाषिक परम्परा बोकेर आएको अनुमान गरिए पनि वर्तमान साँवा समुदायले प्रयोग गर्ने भाषा, संस्कार तथा सांस्कृतिक अभ्यासहरू [[लिम्बू भाषा]], [[लिम्बू संस्कृति]] तथा [[लिम्बुवान]] क्षेत्रको ऐतिहासिक विकासक्रमसँगै क्रमशः स्थापित र विकसित भएको मानिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> == १३. हमरजुङमा साँवाको आवादी र पहिलो बसोबास == साँवा लिम्बू समुदायको इतिहास अध्ययन गर्दा उठ्ने महत्वपूर्ण प्रश्नहरूमध्ये एउटा प्रश्न साँवा पुर्खाहरूले बसोबास गरेको वर्तमान [[हमरजुङ]] क्षेत्रमा उनीहरूभन्दा पहिले कुनै मानव समुदायको बसोबास थियो वा थिएन भन्ने हो। उपलब्ध मौखिक परम्परा, स्थानीय किम्बदन्ती तथा वंशावली अध्ययनका आधारमा हेर्दा साँवा पुर्खाहरूले आफ्नो प्रारम्भिक आवादी स्थापना गरेको [[चाङसिङ यक]] आसपासको क्षेत्रमा कुनै संगठित मानव समुदायको बसोबास रहेको स्पष्ट प्रमाण हालसम्म फेला परेको छैन।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २६–२८।</ref> साँवा पुर्खाहरूले बसोबास गरेको क्षेत्र प्राकृतिक स्रोतले सम्पन्न रहेको वर्णन पाइन्छ। त्यहाँ वनजंगल, कन्दमूल, वनतरुल, भ्याकुर, गन्धारु, ऐसेलु, चुत्रो, लालीगुराँस तथा अन्य प्राकृतिक खाद्य स्रोतहरू प्रशस्त मात्रामा उपलब्ध रहेको बताइन्छ। यस्ता स्रोतहरूको उपलब्धताले प्रारम्भिक मानव बसोबासका लागि आवश्यक आधार प्रदान गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। यस कारण साँवा पुर्खाहरूले उक्त क्षेत्रलाई आफ्नो स्थायी बसोबासका लागि रोजेको हुन सक्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="sanwa2628">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २६–२८।</ref> स्थानीय मौखिक परम्परामा भने हमरजुङ तथा आसपासका केही क्षेत्रहरूमा "नागा" अथवा "खाम्बोड्वा" समुदायको बसोबास रहेको हुन सक्ने विश्वास पाइन्छ। विशेषगरी खैरेनी, पञ्चकन्या, ओख्रे तथा आइदिम क्षेत्रका गुफा, ओडार तथा असामान्य आकारका पुराना चिहानहरूसँग सम्बन्धित विभिन्न कथनहरू स्थानीय समाजमा प्रचलित छन्। कतिपय स्थानीय विश्वासअनुसार ती गुफा तथा चिहानहरू प्राचीन नागा समुदायसँग सम्बन्धित हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। यद्यपि यस सम्बन्धमा हालसम्म कुनै ठोस पुरातात्त्विक वा ऐतिहासिक प्रमाण प्राप्त भएको छैन।<ref name="sanwa2628" /> छथर क्षेत्रका विभिन्न स्थानहरूमा रहेका बहु-तले गुफा तथा ओडारहरूले भने प्राचीन कालमा कुनै न कुनै प्रकारको मानव गतिविधि भएको संकेत गर्ने सम्भावना देखाउँछन्। स्थानीय समुदायका केही सदस्यहरूले ती स्थानहरूलाई फिरन्ता वा घुमन्ते समुदायको अस्थायी आश्रयस्थलका रूपमा व्याख्या गर्ने गरेका छन्। तथापि, ती समुदायहरू को थिए, उनीहरूको संस्कृति कस्तो थियो वा उनीहरू साँवा समुदायसँग कुनै प्रकारले सम्बन्धित थिए कि थिएनन् भन्ने विषयमा पर्याप्त प्रमाण उपलब्ध छैन।<ref name="sanwa2628" /> साँवा वंशावलीमा उल्लेख भएअनुसार प्राचीन समयमा यस क्षेत्रमा कुनै घुमन्ते वा फिरन्ता समुदायको अस्थायी बसोबास रहेको हुन सक्ने सम्भावना भने पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरिएको छैन। नदी, खोल्सा तथा वनक्षेत्रको आसपास मानव गतिविधि हुनु स्वाभाविक मानिए पनि ती समुदायहरू स्थायी रूपमा बसोबास गर्थे वा पछि अन्यत्र सरे भन्ने विषय अझै अनुसन्धानको विषय रहेको छ।<ref name="sanwa2628" /> यस सम्बन्धमा स्थानीय समाजमा प्रचलित अर्को विश्वास नागा समुदायको उत्पत्ति तथा बसाइँसराइसँग सम्बन्धित छ। कतिपय कथनहरूमा नागा समुदाय यस क्षेत्रबाट अन्यत्र गएको वा विस्थापित भएको उल्लेख पाइन्छ। तर यस्ता कथनहरूलाई पुष्टि गर्ने ऐतिहासिक प्रमाण उपलब्ध नभएकाले ती विषयहरूलाई मौखिक परम्पराका रूपमा मात्र लिनुपर्ने देखिन्छ।<ref name="sanwa2628" /> उपलब्ध अध्ययन, मौखिक इतिहास तथा स्थानीय परम्पराहरूको समग्र विश्लेषण गर्दा वर्तमान हमरजुङ क्षेत्रमा संगठित रूपमा स्थायी बसोबास स्थापना गर्ने पहिलो समुदाय साँवा पुर्खाहरू नै थिए भन्ने निष्कर्षतर्फ संकेत गर्दछ। साँवा समुदायले जंगल फाँडेर कृषि, पशुपालन तथा सामाजिक संरचनाको विकास गरेको र त्यसैबाट यस क्षेत्रको स्थायी मानव बसोबासको प्रारम्भ भएको विश्वास गरिन्छ। यस कारण हमरजुङ क्षेत्रलाई साँवा लिम्बू समुदायको प्रारम्भिक सभ्यता, बसोबास तथा सांस्कृतिक विकासको केन्द्रका रूपमा लिइन्छ।<ref name="sanwa2628" /> . साँवाको हाङ र शासन प्रणाली साँवा समुदायको पहिलो हाङ(राजा), अगुवा वा नेता को थिए? समाज विकास, सास्कृतिक र राजनीतिक प्रणाली के थियो? १. साँवा समुदायका पहिलो पुर्खा र नामकरण (हाङबेरुहाङ) [[साँवा वंश]] का प्रथम पुर्खा, अगुवा वा नेता [[हाङबेरुहाङ]] (हाङबेरुहाङ) हुन्। उनलाई सुरुमा साँवा, ग्रावा, साङवा, साबाँ आदि नामले चिनिन्थ्यो। तर, उनको नाम 'हाङबेरु' वा 'हाडबेरु' कसरी रहन गयो भन्ने सम्बन्धमा मुख्यतया तीनवटा ऐतिहासिक किम्बदन्तीहरू पाइन्छन्: हाङ्याबारी (भालुबाँस घारी) को सम्बन्ध: उनी [[हमरजुङ]] को कुनै स्थानमा रहेको भालुबाँस घारी (हाङ्याबारी) मा बस्ने गर्थे। बाँस सजिलै फुटाउन सक्ने बलियो भएकाले वा बाँसघारीमा उभिएको अर्थमा उनलाई 'हाङबाहेरु' भन्दाभन्दै 'हाङबेरु' भनिएको हो। [[लिम्बू भाषा]] मा 'हाङ्या' को सम्बन्ध भालुबाँससँग जोडिएकाले यो मत बढी विश्वासयोग्य देखिन्छ। खजुमसँगको प्रतिक्षा: अर्को भनाइ अनुसार, साँवाका अगुवा कतै लडाइँमा जान लाग्दा [[खजुम]] (अर्को वंश) लाई भालुबाँस घारीमा उभिएर पर्खिएका थिए। खजुमले 'हाङ्याबुङ' (बाँसघारी) मा पर्खिने व्यक्ति भन्दाभन्दै 'हाङबाबुङे' हुँदै 'हाङबेरु' नाम रहन गयो। फुर्तिको प्रतीक (हाहाङ साङसाङ): [[माङ्गेना]] (शिर उठाउने अनुष्ठान) गरी बिहानै भानेडाकमा मासुभात खाएर पेट टन्न अघाई युद्धमा जाँदा फुर्तिफार्ति (हाहाङ साङसाङ) गरेकाले उनको नाम हाङबेरु भएको भन्ने जनश्रुति पनि छ। शारीरिक बनोट र विशेषता: प्रथम पुर्खा हाङबेरुहाङ निकै ठूलो, अग्लो, हट्टाकट्टा र शूरवीर जीउडानका थिए। उनी बाँसका बोट खुकुरीले एकै चोटमा छिनाउने, शिकार गर्दा बाघलाई समेत एक्लै मार्ने र भुटेको मकै-भटमास खाए झैँ मासुका चोक्टाहरू एकमुठ्ठी मुखमा हानेर खान सक्ने महाबली थिए। २. सन्तान विस्तार र साँवा वंशको विभाजन [[हाङबेरुहाङ]] का दुई छोराहरू थिए, जसलाई जेठो (तुम) र कान्छो (पाक्पा) भनिन्थ्यो। यिनीहरू क्रमशः बाइला र फाइला थिए। जेठो छोराको सन्तानलाई तुम्भोया सावान भन्दाभन्दै कालान्तरमा [[तुम्साँवा]] भनियो। कान्छो छोराको सन्तानलाई पाक्पा सावान भन्दाभन्दै कालान्तरमा [[पाक्साँवा]] भनियो। यिनीहरूका सन्तानहरू [[हमरजुङ]] हुँदै [[आङदिम]] र देश-विदेशमा विस्तार हुँदै गए। ३. परम्परागत सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक प्रणाली साँवा समुदायको प्राचीन व्यवस्था हिन्दू राजाहरुको जस्तो एकात्मक वा हुकुमी शासन प्रणाली थिएन। यो पूर्णतः प्रथागत र लोकतान्त्रिक पद्धतिमा आधारित थियो: आपुङ्गी हाङ (स्वायत्त नेतृत्व): प्राचीन कबिला युगमा वंश वा समुदाय पिच्छे आफ्नै हाङ (नेता) हुन्थे। उनीहरू आफ्नो समुदायका प्रतिनिधि र संरक्षक थिए, कसैको अधीनमा बस्दैनथे। can ज्येष्ठता र सल्लाहकार प्रणाली: समाज सञ्चालनमा उमेरको ज्येष्ठता (पाका मानिसहरू) लाई प्रधान मानिन्थ्यो। बल र पराक्रम चाहिने कार्यमा युवाहरू परिचालित हुन्थे तर उनीहरू पाकाहरूको सल्लाह र नेतृत्वमा चल्दथे। चुम्लुङ (सामूहिक निर्णय पद्धति): समाजमा नीति-नियम बनाउन, व्यवहार सञ्चालन गर्न वा न्याय सम्पादन गर्न समुदायका अगुवाहरू ([[पासिङपादाङ]] र [[तुम्मिहाङ]]) को भेला बस्दथ्यो, जसलाई [[चुम्लुङ]] भनिन्छ। चुम्लुङको सामूहिक निर्णय र परामर्श नै सर्वोपरि हुन्थ्यो। मुन्धुममा आधारित सांस्कृतिक एकरूपता: साँवाहरूको भाषिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक समरूपता [[मुन्धुम]] मा आधारित थियो। समग्र [[याक्थुङ]] (लिम्बू) समुदायसँगको अन्तरघुलन र सहकार्यबाट उनीहरूले हमरजुङ तथा [[चाङसिङ यक]] (किल्ला) मा भाषा, धर्म र संस्कृतिको विकास गरे। ४. ऐतिहासिक भू-भाग, सिमाना र युद्धहरू साँवाहरूको ऐतिहासिक किल्ला [[चाङसिङ यक]] थियो। उनीहरूको मूल बसोबास [[तेह्रथुम]] को हमरजुङ-५ मा रहेको [[यास्वादेन]] (भगवतीथान) वा ओरधारा वरिपरि थियो, जसलाई गाउँको केन्द्र मानिन्छ। [[हाङमालुङ ढुङ्गा]]: हमरजुङमा 'हाङमालुङ' नामको एउटा ठूलो ढुङ्गा छ। किम्बदन्ती अनुसार हाङको रानी (हाङमा) त्यहाँ बसेर कपाल कोर्थिन् र घाम ताप्थिन्। अर्को मत अनुसार यो [[युभा]] (एक अलौकिक शक्ति) को रूप हो, जसको कपाल ढुङ्गाको टुप्पाबाट फेदसम्म (३००–४०० मिटर) झर्थ्यो र उनी लिम्बूवानभरि घुम्ने क्रममा यहाँ बस्थिन्। यो स्थान नजिकै [[चासोक]] र [[याक्या]] (पूजा) गर्ने प्राचीन थलो पनि छ। परदेनका हवेरुहरूसँगको लडाइँ र सहमति: साँवाहरूको धनकुटाको छथरका [[हवेरु]] हरूसँग लडाइँ भएको थाहा पाइन्छ। साँवाहरूले परदेनको 'पिलुम' भन्ने बेसी खेतसम्म कब्जा गरेर बुङ्गा गाडेका थिए भने हवेरुहरूले तेह्रथुम तर्फको तेलेखोला पारिको खेत अधीन गरेका थिए। पछि वर्षायाममा बाढीका कारण आउन-जान गाह्रो भएपछि आपसी सहमतिमा पिलुम खेत हवेरुले र कोराङ खेत हाङबेरुहाङका वंश (साँवा) ले लिने ऐतिहासिक सहमति भयो। लिम्बूवानका समकक्ष राजाहरू: हाङबेरुहाङको समकालीन समयमा छथर सुदापका खेवा राजा [[सुदेनहाङ]], पोखरीका खजुम राजा [[चाःचाला चाइदो]], परदेन खस्ताप धनकुटाका राजा र ताउखुबाजा [[खादीहाड]] (खादीहाङ) सँग उनको समकक्षताको सन्दर्भ आउँछ। ५. गोर्खाली शासनसँगको समायोजन र सुभाङ्गी प्रथा वि.सं. १८४३ (सन् १७७४) मा [[लिम्बूवान]] को गोर्खा राज्यसँग समायोजन भएपछि साँवाहरूको परम्परागत भूमि र [[किपट]] व्यवस्थामा राज्यको हस्तक्षेप बढ्न थाल्यो: गैह्र-लिम्बूहरूको प्रवेश: साँवाहरूको पुर्ख्यौली भूमि हमरजुङ र आङदिममा गुरुङ, मगर, भुजेल, दलित, शेर्पा र खस-आर्य (क्षेत्री-बाहुन) हरूको बसोबास विस्तार भयो र सुब्बाहरूले उनीहरूबाट तिरो (कर) उठाउन थाले। सात सुब्बाको व्यवस्था (वि.सं. १९५०): राज्यले साँवाहरूको किपट जग्गा लिनका लागि र समुदायमा फुट ल्याउन वि.सं. १९५० मा साँवाहरूमा '[[सात सुब्बा]]' को व्यवस्था गर्‍यो। यसले गर्दा माटो, बाटो, कुलो र चिहानघारी समेत सुब्बाहरूको आधारमा छुट्टिन गयो। कतिपय सुब्बाहरू जग्गा वा पैसा बुझाएर सुब्बा बनेका 'किनुवा सुब्बा' (तिरुवा सुब्बा) थिए। छ सुब्बाको व्यवस्था (वि.सं. १९९७): वि.सं. १९९७ मा आउँदा यो व्यवस्था पुनः परिमार्जन भई 'छ वटा सुब्बा' मा कायम भयो, जहाँ केही पुराना सुब्बाका सन्तान र केही नयाँ थपिएका थिए। ६. पछिल्लो पुस्ताका शूरवीरहरू साँवा वंशमा सुरवीरता र लडाकुपनको क्रम [[राणा शासन]] को अन्त्य र [[पञ्चायत काल]] को सुरुवाती समयसम्म पनि देखिन्थ्यो। पछिल्लो समयमा दुई पात्रहरू निकै प्रसिद्ध थिए: [[वीरबल साँवा]]: उनी फौदारी (लडाइँ/युद्धकला) का लागि नामी थिए। उनको टोलीले हवेरु, खजुम, मुचेरु, खादी, तुङधङ मात्र नभई चौबिसेसँग समेत वीरतापूर्वक फौदारी गरेको इतिहास छ। [[काँडडोके]]: उनी पनि असाध्यै वीर थिए, जसले शुक्रबारेमा लामो [[चोचोप्पा]] (चो/लुङ) - (एक प्रकारको विजय वा शक्तिको प्रतीक ढुङ्गा) रोपेका थिए भन्ने जनश्रुति छ। सन्दर्भ सामग्री (References) [[चेम्जोङ, २०६३]]: पाँचौँ शताब्दीको आठ गणराज्य र [[छथर]] का राजा [[खादीहाड]] को ऐतिहासिक सन्दर्भ। [[तिल्लिङ, २०७४, पृष्ठ १७५]]: इतिहासकार भरत तुङधङलाई उद्धृत गर्दै छथर क्षेत्रका ६ वटा मूल हाङहरूमध्ये [[हाङबेरुहाङ]] एक भएको तथ्य। [[सुब्बा, २०६७]]: छथर क्षेत्रमा मौलिक रूपमा बसोबास गर्ने ६ वटा मूल वंश/थरहरूको मुन्धुमी इतिहास। [[इङनाम, २०७० र २०७५]]: वि.सं. १९५० को [[सात सुब्बा]] प्रथा र [[रणबहादुर शाह]] को पालामा लिम्बूवानलाई १७ थुम (प्रशासनिक क्षेत्र) मा विभाजन गर्दा छथर एक थुम रहेको प्रशासनिक इतिहास। [[सुब्बा, २०८०]]: आदिवासी समुदायमा सुरक्षा र प्रतिनिधित्वका कारण हाङ (राजा) वा अगुवा प्रथाको सुरुवात भएको सिद्धान्त। [[मेख बहादुर लिम्बू]] (१०): प्राचीन साँवा लडाकु र समाजको इतिहास सम्बन्धी व्यक्तिगत कुराकानी (उमेर ९० वर्ष)। [[स्वस्ती प्रसाद माङ्गा]] (११): पूर्व प्रधानपञ्च (हमरजुङ/परेवादिन/धरान) सँग सिमाना, किपट, तिरो र ऐतिहासिक सहमतिका बारेमा गरिएको व्यक्तिगत कुराकानी। [[सुभाङ्गी प्रथा]] (१२): गाउँका नामी व्यक्तिलाई राजा-महाराजाद्वारा दिइने सुब्बा पद र त्यससँग जोडिएको प्रथागत अडिया र मुद्दा-मामिला मिलाउने न्यायिक एवं कर प्रणाली। == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references><ref name="haweruhang" /></references> * 7usu89qmwp224r8m19l2itjxokhpbm0 1361897 1361896 2026-06-15T06:20:22Z HangberuHang 79311 /* उत्पत्ति र प्रवाह */ 1361897 wikitext text/x-wiki == उत्पत्ति र प्रवाह == साँवा लिम्बूहरूको उत्पत्ति [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर गाउँपालिका]] क्षेत्र अन्तर्गत पर्ने हमरजुङसँग सम्बन्धित रहेको मौखिक परम्परा, [[मुन्धुम]] तथा वंशावली स्रोतहरूमा उल्लेख पाइन्छ। परम्परागत कथनअनुसार करिब दुई हजार वर्षअघि साँवा पुर्खाहरूले चाङसिङ यक वरिपरि पहिलो स्थायी बसोबास स्थापना गरेका थिए। यस क्षेत्रलाई साँवा समुदायको ऐतिहासिक उत्पत्तिस्थल तथा सभ्यता विकासको केन्द्र मानिन्छ।<ref name="haweruhang">सुब्बा, क्षितिज (२०८३). ''हाडबेरुहाङ साँवा वंशावली''. तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. १२–१७.</ref> साँवा पुर्खाको आगमनबारे विभिन्न मौखिक परम्पराहरू प्रचलित छन्। एक कथनअनुसार उनीहरू [[भोजपुर जिल्ला]]को सिस्नेरी क्षेत्रबाट [[अरुण नदी]] पार गरी हालको छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा पुगेका थिए। अर्को परम्पराअनुसार पुर्खाहरू [[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] तथा [[सुनकोशी नदी]] क्षेत्रबाट क्रमिक बसाइँसराइ गर्दै अरुण नदी पार गरेर पूर्वतर्फ आएका थिए।<ref name="haweruhang" /> [[चित्र:Hangberuhang AI Artist Impression.jpg|पाठ=डा. क्षितिज सुब्बा- काल्पनिक (illustration / symbolic portrait) picture |केन्द्र|अङ्गुठाकार|305x305पिक्सेल|'''हाङबेरुहाङ (हावेरुहाङ) साँवा''' → आदिपुरुष]] वंश परम्पराअनुसार हाडबेरुहाङ (हावेरुहाङ) साँवा समुदायका आदिपुरुष मानिन्छन्। उनी नै अरुण नदी पार गरी हमरजुङ क्षेत्रमा पुगेका प्रथम पुर्खा भएको विश्वास गरिन्छ। उनका सन्तान थाइला (तुम्साँवा) र फाइला (पाक्साँवा) बाट क्रमशः तुम्साँवा र पाक्साँवा शाखाहरूको विकास भएको उल्लेख पाइन्छ।<ref name="haweruhang" /> [[चित्र:Tumba Jetho Tumsanwa Thailaa AI Artist Impression.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|225x225पिक्सेल|'''थाइला (तुम्साँवा)''' → तुम्साँवा शाखाका पुर्खा]] [[चित्र:Pakpa Paksanwa Faailaa AI Artist Impression.jpg|अङ्गुठाकार|225x225पिक्सेल|'''फाइला (पाक्साँवा)''' → पाक्साँवा शाखाका पुर्खा]] परम्परागत विवरणअनुसार साँवा पुर्खाहरूले पहिलो बसोबास हालको सिगाप्पारी तथा चाङसिङ यक आसपासको क्षेत्रमा गरेका थिए। प्राकृतिक सुरक्षा, पानीको उपलब्धता, कन्दमूल तथा शिकारका स्रोतहरूको सहजताले उक्त क्षेत्रलाई बसोबासका लागि उपयुक्त बनाएको मानिन्छ।<ref name="haweruhang" /> साँवा समुदायको पहिचान अन्य स्थानबाट स्थापित भएर आएको नभई छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा सभ्यता विकासको क्रममा निर्माण भएको वंशावली स्रोतमा उल्लेख गरिएको छ। चाङसिङ यकलाई साँवा समुदायको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा वंशीय पहिचानसँग जोडिएको प्रमुख स्थल मानिन्छ।<ref name="haweruhang" /> साँवाहरूको आगमन र भोजपुर सिस्नेरीसँगको सम्बन्ध (महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष) साँवा लिम्बू समुदायमा लामो समयदेखि साँवा पुर्खाहरू [[भोजपुर जिल्ला]]को सिस्नेरी क्षेत्रबाट आएका हुन् भन्ने विश्वास प्रचलित रहिआएको छ। यस विश्वासलाई बल पुग्ने आधारहरूमा भैँसीको पुच्छर समातेर [[अरुण नदी]] तरेको किम्बदन्ती, भोजपुर क्षेत्रमा [[राई जाति|साँवा राई]]हरूको बसोबास रहेको भनाइ तथा अरुणपार रहेका समुदायसँगको सम्भावित सम्बन्धका कथनहरू पर्दछन्। यद्यपि, वंशावली निर्माण समितिले विभिन्न चरणमा गरेको स्थलगत अध्ययन तथा स्थानीय बुढापाका र जानकार व्यक्तिहरूसँगको अन्तर्वार्ताबाट यो भनाइलाई पुष्टि गर्ने ठोस प्रमाण प्राप्त भएन। भोजपुरको सिस्नेरी क्षेत्रमा गरिएको अध्ययनले त्यहाँ साँवा समुदायको पुख्र्यौली थलो वा उद्गमस्थल रहेको प्रमाण फेला परेन। बरु याडपाड क्षेत्रका साँवा राईहरूले आफ्ना पुर्खाहरू [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर गाउँपालिका]] क्षेत्रस्थित हमरजुङ–जोरधाराबाट गएको मौखिक परम्परा सुनाए। पछिल्ला अध्ययन टोलीहरूले पनि यही तथ्यलाई दोहोर्‍याएर पुष्टि गरेका छन्। यस आधारमा वाड्याङका साँवा राईहरू हमरजुङबाट भोजपुर पुगेका हुन्, भोजपुरबाट हमरजुङ आएका होइनन् भन्ने निष्कर्ष बलियो देखिन्छ। यसै क्रममा [[ओखलढुंगा जिल्ला]]को [[सुनकोशी नदी]] आसपास रहेको सिस्नेरी क्षेत्रको पनि अध्ययन गरियो। त्यहाँ सिस्नेरी नामक स्थानहरू भेटिए तापनि साँवा पुर्खाहरूको बसाइँसराइ, वंशपरम्परा वा इतिहाससँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध देखाउने कुनै विश्वसनीय प्रमाण प्राप्त भएन। स्थानीय समुदायका मौखिक इतिहास, [[मुन्धुम]] तथा किम्बदन्तीहरूमा पनि साँवा पुर्खासँग सम्बन्धित उल्लेख फेला परेन। यसले साँवा समुदायको उद्गम प्रत्यक्ष रूपमा सिस्नेरीसँग जोडिएको थियो भन्ने मान्यतालाई थप कमजोर बनाउँछ। अध्ययनको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष “सिस्नेरी” नामको उत्पत्तिसँग सम्बन्धित छ। भाषिक दृष्टिले हेर्दा “सिस्नेरी” शब्द [[लिम्बू भाषा]], [[राई भाषा|राई]] वा [[सुनुवार भाषा]]बाट नभई [[नेपाली भाषा]]को “सिस्नो” शब्दबाट विकसित भएको देखिन्छ। स्थानीय बुझाइअनुसार सिस्नो प्रशस्त पाइने ओसिलो स्थानलाई सिस्नेरी भनिएको हो। यस आधारमा सिस्नेरी नाम अपेक्षाकृत पछिल्लो कालमा विकसित भएको हुनसक्ने देखिन्छ। यदि साँवा समुदायको मूल उद्गम नै त्यही स्थानबाट भएको भए, त्यस स्थानको पुरानो स्थानीय नाम वा ऐतिहासिक पहिचानसँग सम्बन्धित कुनै न कुनै स्मृति वा प्रमाण रहनुपर्ने अपेक्षा गरिन्छ, जुन हालसम्म फेला परेको छैन। उपलब्ध तथ्य, मौखिक परम्परा, स्थानीय अध्ययन तथा ऐतिहासिक सन्दर्भहरूको समग्र विश्लेषण गर्दा साँवा पुर्खाहरू कुनै एक निश्चित “सिस्नेरी” बाट आएका थिए भन्ने निष्कर्षमा पुग्न सकिँदैन। बरु उनीहरू प्राचीन कालदेखि नदी किनार, खोला–धार र उर्वर भूभागलाई आधार बनाएर क्रमशः बसाइँसराइ गर्ने [[किरात]] मूलका समुदायहरूको एउटा शाखा हुनसक्ने सम्भावना देखिन्छ। [[सुनकोशी नदी]] तथा त्यसका सहायक नदीहरूको जलाधार हुँदै विभिन्न पुस्तामा फैलिँदै उनीहरू पूर्वतर्फ सरेका र अन्ततः [[अरुण नदी]] पार गरी वर्तमान छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा स्थायी बसोबासतर्फ उन्मुख भएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ।साँवा राईहरू हमरजुङबाट भोजपुर पुगेका हुन् भन्ने निष्कर्ष निकालिएको छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. १७–२०।</ref> साँवा वंश र भैंसीको सम्बन्ध साँवा वंशमा प्रचलित मौखिक परम्परा अनुसार साँवा पुर्खाले [[अरुण नदी]] पार गर्दा भैंसीको पुच्छर समातेर नदी तरेका थिए भन्ने विश्वास रहेको छ। यस किम्बदन्तीका कारण साँवा समुदायमा भैंसीप्रति विशेष सम्मान र श्रद्धाको भावना विकसित भएको मानिन्छ। समुदायका मौखिक इतिहास तथा परम्परागत कथनहरूमा भैंसीलाई साँवा पुर्खाको यात्रासँग जोडेर स्मरण गर्ने गरिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३।</ref> यस विश्वासअनुसार भैंसीले नदी पार गर्न सहयोग गरेको स्मृतिलाई साँवा वंशको सांस्कृतिक परम्पराको एक महत्वपूर्ण अंश मानिन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा यस परम्परालाई संरक्षण तथा संस्थागत रूपमा स्थापित गर्ने प्रयासहरू पनि गरिएको उल्लेख पाइन्छ।<ref name="sanwa23">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३।</ref> == ११. साँवा यक == [[लिम्बू]] समुदायको परम्परागत सामाजिक तथा सांस्कृतिक संरचनामा "यक" लाई महत्वपूर्ण स्थान दिइन्छ। लिम्बू परम्पराअनुसार प्रत्येक वंश वा थरको कुनै न कुनै यक रहने विश्वास छ। यकलाई समुदायको उत्पत्ति, बसोबास, सुरक्षा तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा लिइन्छ।<ref>माबुहाङ (२०६९), पृ. ३।</ref> लिम्बू परम्परामा उत्पत्तिस्थललाई "माडगेना यक", कर्मस्थललाई "नाहाङ्मा यक" तथा पुर्खाहरू छुट्टिएपछि स्थापित गरिने यकलाई "फेच्च्या यक" भनिने उल्लेख पाइन्छ। यसरी यकले वंशगत सम्बन्ध, पुर्खाको स्मृति तथा सामाजिक संरचनालाई जनाउने कार्य गर्दछ।<ref>माबुहाङ (२०६९), पृ. ३।</ref> [[लिम्बुवान]] क्षेत्रको परम्परामा यकलाई केवल सुरक्षात्मक गढीका रूपमा नभई समुदायको प्रारम्भिक बसोबास, सांस्कृतिक विकास तथा पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा व्याख्या गरिएको छ। यकसँग सम्बन्धित परम्पराहरू विशेषगरी माङगेना, विवाह तथा अन्य सांस्कृतिक अनुष्ठानहरूमा स्मरण गरिने गरिन्छ।<ref>सुब्बा (२०८०)।</ref> [[चित्र:Changsing Yak Hamrjung Tehrathum Nepal.jpg|पाठ=Chhathar rural municipality -2 , Terathum|केन्द्र|अङ्गुठाकार|595x595पिक्सेल|Changsing Yak, Hamarjung-[https://www.facebook.com/oxalic.limboomadankumar Madan Kumar Limbu]]] साँवा लिम्बूहरूको परम्परागत यक "चाङसिङ यक" रहेको मानिन्छ। साँवा समुदायको मौखिक परम्पराअनुसार यो स्थल पुर्खाहरूको प्रारम्भिक आश्रय, बसोबास तथा सांस्कृतिक विकाससँग सम्बन्धित रहेको विश्वास छ। चाङसिङ यक [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर]] क्षेत्रस्थित [[हमरजुङ]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३–२४।</ref> साँवा वंशका [[तुम्साँवा]] र [[पाक्साँवा]] शाखाहरूले चाङसिङ यकलाई आफ्नो सांस्कृतिक तथा वंशगत पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा सम्मान गर्ने गरेको उल्लेख पाइन्छ। यस कारण चाङसिङ यकलाई साँवा लिम्बूहरूको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्वको केन्द्रका रूपमा लिइन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४।</ref> == १२. साँवा लिम्बू थरको उत्पत्ति == साँवा लिम्बू समुदायको इतिहास, पहिचान तथा वंशगत विकाससँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण विषयहरूमध्ये साँवा थरको उत्पत्ति पनि एक हो। साँवा समुदायमा प्रचलित मौखिक परम्परा, वंशावली अध्ययन तथा पुर्खाहरूबाट पुस्तान्तरण हुँदै आएका कथनहरूका आधारमा हेर्दा साँवा समुदाय प्रारम्भिक चरणमै साँवा पहिचान बोकेर आएको नभई वर्तमान [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर]] क्षेत्रस्थित [[हमरजुङ]] आसपास बसोबासको क्रमसँगै साँवा पहिचान विकसित भएको मानिन्छ। यस आधारमा साँवा समुदायको सांस्कृतिक तथा वंशगत पहिचानको विकास स्थानीय ऐतिहासिक परिवेशमै भएको विश्वास गरिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४–२५।</ref> साँवा थरको उत्पत्तिसम्बन्धी विभिन्न मौखिक परम्पराहरू पाइन्छन्। तीमध्ये सबैभन्दा प्रचलित परम्पराले साँवा पुर्खाहरूको भैंसीसँग रहेको सम्बन्धलाई थरको उत्पत्तिसँग जोड्दछ। समुदायमा प्रचलित कथनअनुसार साँवा पुर्खाहरूले [[अरुण नदी]] पार गर्दा भैंसीको सहयोग लिएका थिए भन्ने विश्वास रहेको छ। लिम्बू भाषाका केही स्थानीय बोलिहरूमा भैंसीलाई "सावेत", "साडेत", "सावेत" वा यस्तै उच्चारणबाट चिनिने भएकाले कालान्तरमा यही शब्दरूप परिवर्तन हुँदै "साँवा" थर स्थापित भएको मान्यता पाइन्छ। यद्यपि यो विषय मुख्यतः मौखिक परम्परामा आधारित रहेको देखिन्छ।<ref name="sanwa2425">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४–२५।</ref> साँवा समुदायमा थरको विकास कुनै एक व्यक्तिले औपचारिक रूपमा नामकरण गरेर भएको नभई सामाजिक व्यवहार तथा समुदायले चिन्ने-बोलाउने प्रक्रियाबाट क्रमशः स्थापित भएको बुझिन्छ। विश्वका धेरै समुदायहरूमा जस्तै लिम्बू समाजमा पनि व्यक्तिको बसोबास क्षेत्र, पेशा, विशेषता, सामाजिक भूमिका वा कुनै विशिष्ट घटनाका आधारमा पहिचान निर्माण हुने परम्परा रहेको पाइन्छ। यस सन्दर्भमा साँवा थर पनि समुदायले प्रयोग गर्दै आएको पहिचानबाट क्रमशः स्थापित भएको मानिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> साँवा थरको उच्चारण तथा लेखनमा समयक्रमसँगै विविधता देखिएको पाइन्छ। विभिन्न स्थान तथा पुस्ताहरूमा "सावा", "साबा", "साडवा", "साँवा", "साँवाँ" लगायतका रूपहरू प्रयोग भएको उल्लेख पाइन्छ। यस प्रकारको विविधता मुख्यतः मौखिक परम्परा, स्थानीय उच्चारण तथा मानकीकृत लेखन प्रणालीको अभावका कारण विकसित भएको मानिन्छ। पछिल्लो समयमा वंशावली निर्माण समितिले अध्ययन तथा समुदायस्तरीय छलफलका आधारमा "साँवा" लेखनलाई मानक रूपका रूपमा स्वीकार गरी प्रयोगमा ल्याएको उल्लेख गरिएको छ।<ref name="sanwa2425" /> === तुम्साँवा र पाक्साँवा === साँवा वंशभित्रका प्रमुख शाखाहरू [[तुम्साँवा]] र [[पाक्साँवा]] हुन्। समुदायमा प्रचलित मौखिक परम्पराअनुसार साँवा पुर्खाका सन्तानहरू जेठो र कान्छो शाखामा विभाजित भएपछि यी नामहरूको विकास भएको मानिन्छ। जेठो सन्तानको वंशलाई "तुम्साँवा" तथा कान्छो सन्तानको वंशलाई "पाक्साँवा" भनिएको उल्लेख पाइन्छ। लिम्बू भाषामा "तुम्बा" वा "तुम्भोबा" शब्दले जेठो वा अग्रजलाई जनाउने तथा "पाक्या" शब्दले कान्छोलाई जनाउने भएकाले यी नामहरू वंशगत विभाजनका आधारमा स्थापित भएका हुन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> यसरी तुम्साँवा र पाक्साँवा साँवा वंशका दुई प्रमुख शाखाका रूपमा विकसित भए। यद्यपि दुवै शाखाको साझा पुर्खा, सांस्कृतिक परम्परा तथा यक परम्परा एउटै रहेको मानिन्छ। यस कारण यी शाखाहरूलाई एउटै साँवा वंशका अभिन्न अंगका रूपमा हेरिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> भाषिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले हेर्दा साँवा समुदायको विकास लिम्बू समाजको व्यापक ऐतिहासिक प्रक्रियासँग सम्बन्धित रहेको देखिन्छ। समुदायका पुर्खाहरूले कुनै न कुनै भाषिक परम्परा बोकेर आएको अनुमान गरिए पनि वर्तमान साँवा समुदायले प्रयोग गर्ने भाषा, संस्कार तथा सांस्कृतिक अभ्यासहरू [[लिम्बू भाषा]], [[लिम्बू संस्कृति]] तथा [[लिम्बुवान]] क्षेत्रको ऐतिहासिक विकासक्रमसँगै क्रमशः स्थापित र विकसित भएको मानिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> == १३. हमरजुङमा साँवाको आवादी र पहिलो बसोबास == साँवा लिम्बू समुदायको इतिहास अध्ययन गर्दा उठ्ने महत्वपूर्ण प्रश्नहरूमध्ये एउटा प्रश्न साँवा पुर्खाहरूले बसोबास गरेको वर्तमान [[हमरजुङ]] क्षेत्रमा उनीहरूभन्दा पहिले कुनै मानव समुदायको बसोबास थियो वा थिएन भन्ने हो। उपलब्ध मौखिक परम्परा, स्थानीय किम्बदन्ती तथा वंशावली अध्ययनका आधारमा हेर्दा साँवा पुर्खाहरूले आफ्नो प्रारम्भिक आवादी स्थापना गरेको [[चाङसिङ यक]] आसपासको क्षेत्रमा कुनै संगठित मानव समुदायको बसोबास रहेको स्पष्ट प्रमाण हालसम्म फेला परेको छैन।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २६–२८।</ref> साँवा पुर्खाहरूले बसोबास गरेको क्षेत्र प्राकृतिक स्रोतले सम्पन्न रहेको वर्णन पाइन्छ। त्यहाँ वनजंगल, कन्दमूल, वनतरुल, भ्याकुर, गन्धारु, ऐसेलु, चुत्रो, लालीगुराँस तथा अन्य प्राकृतिक खाद्य स्रोतहरू प्रशस्त मात्रामा उपलब्ध रहेको बताइन्छ। यस्ता स्रोतहरूको उपलब्धताले प्रारम्भिक मानव बसोबासका लागि आवश्यक आधार प्रदान गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। यस कारण साँवा पुर्खाहरूले उक्त क्षेत्रलाई आफ्नो स्थायी बसोबासका लागि रोजेको हुन सक्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="sanwa2628">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २६–२८।</ref> स्थानीय मौखिक परम्परामा भने हमरजुङ तथा आसपासका केही क्षेत्रहरूमा "नागा" अथवा "खाम्बोड्वा" समुदायको बसोबास रहेको हुन सक्ने विश्वास पाइन्छ। विशेषगरी खैरेनी, पञ्चकन्या, ओख्रे तथा आइदिम क्षेत्रका गुफा, ओडार तथा असामान्य आकारका पुराना चिहानहरूसँग सम्बन्धित विभिन्न कथनहरू स्थानीय समाजमा प्रचलित छन्। कतिपय स्थानीय विश्वासअनुसार ती गुफा तथा चिहानहरू प्राचीन नागा समुदायसँग सम्बन्धित हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। यद्यपि यस सम्बन्धमा हालसम्म कुनै ठोस पुरातात्त्विक वा ऐतिहासिक प्रमाण प्राप्त भएको छैन।<ref name="sanwa2628" /> छथर क्षेत्रका विभिन्न स्थानहरूमा रहेका बहु-तले गुफा तथा ओडारहरूले भने प्राचीन कालमा कुनै न कुनै प्रकारको मानव गतिविधि भएको संकेत गर्ने सम्भावना देखाउँछन्। स्थानीय समुदायका केही सदस्यहरूले ती स्थानहरूलाई फिरन्ता वा घुमन्ते समुदायको अस्थायी आश्रयस्थलका रूपमा व्याख्या गर्ने गरेका छन्। तथापि, ती समुदायहरू को थिए, उनीहरूको संस्कृति कस्तो थियो वा उनीहरू साँवा समुदायसँग कुनै प्रकारले सम्बन्धित थिए कि थिएनन् भन्ने विषयमा पर्याप्त प्रमाण उपलब्ध छैन।<ref name="sanwa2628" /> साँवा वंशावलीमा उल्लेख भएअनुसार प्राचीन समयमा यस क्षेत्रमा कुनै घुमन्ते वा फिरन्ता समुदायको अस्थायी बसोबास रहेको हुन सक्ने सम्भावना भने पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरिएको छैन। नदी, खोल्सा तथा वनक्षेत्रको आसपास मानव गतिविधि हुनु स्वाभाविक मानिए पनि ती समुदायहरू स्थायी रूपमा बसोबास गर्थे वा पछि अन्यत्र सरे भन्ने विषय अझै अनुसन्धानको विषय रहेको छ।<ref name="sanwa2628" /> यस सम्बन्धमा स्थानीय समाजमा प्रचलित अर्को विश्वास नागा समुदायको उत्पत्ति तथा बसाइँसराइसँग सम्बन्धित छ। कतिपय कथनहरूमा नागा समुदाय यस क्षेत्रबाट अन्यत्र गएको वा विस्थापित भएको उल्लेख पाइन्छ। तर यस्ता कथनहरूलाई पुष्टि गर्ने ऐतिहासिक प्रमाण उपलब्ध नभएकाले ती विषयहरूलाई मौखिक परम्पराका रूपमा मात्र लिनुपर्ने देखिन्छ।<ref name="sanwa2628" /> उपलब्ध अध्ययन, मौखिक इतिहास तथा स्थानीय परम्पराहरूको समग्र विश्लेषण गर्दा वर्तमान हमरजुङ क्षेत्रमा संगठित रूपमा स्थायी बसोबास स्थापना गर्ने पहिलो समुदाय साँवा पुर्खाहरू नै थिए भन्ने निष्कर्षतर्फ संकेत गर्दछ। साँवा समुदायले जंगल फाँडेर कृषि, पशुपालन तथा सामाजिक संरचनाको विकास गरेको र त्यसैबाट यस क्षेत्रको स्थायी मानव बसोबासको प्रारम्भ भएको विश्वास गरिन्छ। यस कारण हमरजुङ क्षेत्रलाई साँवा लिम्बू समुदायको प्रारम्भिक सभ्यता, बसोबास तथा सांस्कृतिक विकासको केन्द्रका रूपमा लिइन्छ।<ref name="sanwa2628" /> . साँवाको हाङ र शासन प्रणाली साँवा समुदायको पहिलो हाङ(राजा), अगुवा वा नेता को थिए? समाज विकास, सास्कृतिक र राजनीतिक प्रणाली के थियो? १. साँवा समुदायका पहिलो पुर्खा र नामकरण (हाङबेरुहाङ) [[साँवा वंश]] का प्रथम पुर्खा, अगुवा वा नेता [[हाङबेरुहाङ]] (हाङबेरुहाङ) हुन्। उनलाई सुरुमा साँवा, ग्रावा, साङवा, साबाँ आदि नामले चिनिन्थ्यो। तर, उनको नाम 'हाङबेरु' वा 'हाडबेरु' कसरी रहन गयो भन्ने सम्बन्धमा मुख्यतया तीनवटा ऐतिहासिक किम्बदन्तीहरू पाइन्छन्: हाङ्याबारी (भालुबाँस घारी) को सम्बन्ध: उनी [[हमरजुङ]] को कुनै स्थानमा रहेको भालुबाँस घारी (हाङ्याबारी) मा बस्ने गर्थे। बाँस सजिलै फुटाउन सक्ने बलियो भएकाले वा बाँसघारीमा उभिएको अर्थमा उनलाई 'हाङबाहेरु' भन्दाभन्दै 'हाङबेरु' भनिएको हो। [[लिम्बू भाषा]] मा 'हाङ्या' को सम्बन्ध भालुबाँससँग जोडिएकाले यो मत बढी विश्वासयोग्य देखिन्छ। खजुमसँगको प्रतिक्षा: अर्को भनाइ अनुसार, साँवाका अगुवा कतै लडाइँमा जान लाग्दा [[खजुम]] (अर्को वंश) लाई भालुबाँस घारीमा उभिएर पर्खिएका थिए। खजुमले 'हाङ्याबुङ' (बाँसघारी) मा पर्खिने व्यक्ति भन्दाभन्दै 'हाङबाबुङे' हुँदै 'हाङबेरु' नाम रहन गयो। फुर्तिको प्रतीक (हाहाङ साङसाङ): [[माङ्गेना]] (शिर उठाउने अनुष्ठान) गरी बिहानै भानेडाकमा मासुभात खाएर पेट टन्न अघाई युद्धमा जाँदा फुर्तिफार्ति (हाहाङ साङसाङ) गरेकाले उनको नाम हाङबेरु भएको भन्ने जनश्रुति पनि छ। शारीरिक बनोट र विशेषता: प्रथम पुर्खा हाङबेरुहाङ निकै ठूलो, अग्लो, हट्टाकट्टा र शूरवीर जीउडानका थिए। उनी बाँसका बोट खुकुरीले एकै चोटमा छिनाउने, शिकार गर्दा बाघलाई समेत एक्लै मार्ने र भुटेको मकै-भटमास खाए झैँ मासुका चोक्टाहरू एकमुठ्ठी मुखमा हानेर खान सक्ने महाबली थिए। २. सन्तान विस्तार र साँवा वंशको विभाजन [[हाङबेरुहाङ]] का दुई छोराहरू थिए, जसलाई जेठो (तुम) र कान्छो (पाक्पा) भनिन्थ्यो। यिनीहरू क्रमशः बाइला र फाइला थिए। जेठो छोराको सन्तानलाई तुम्भोया सावान भन्दाभन्दै कालान्तरमा [[तुम्साँवा]] भनियो। कान्छो छोराको सन्तानलाई पाक्पा सावान भन्दाभन्दै कालान्तरमा [[पाक्साँवा]] भनियो। यिनीहरूका सन्तानहरू [[हमरजुङ]] हुँदै [[आङदिम]] र देश-विदेशमा विस्तार हुँदै गए। ३. परम्परागत सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक प्रणाली साँवा समुदायको प्राचीन व्यवस्था हिन्दू राजाहरुको जस्तो एकात्मक वा हुकुमी शासन प्रणाली थिएन। यो पूर्णतः प्रथागत र लोकतान्त्रिक पद्धतिमा आधारित थियो: आपुङ्गी हाङ (स्वायत्त नेतृत्व): प्राचीन कबिला युगमा वंश वा समुदाय पिच्छे आफ्नै हाङ (नेता) हुन्थे। उनीहरू आफ्नो समुदायका प्रतिनिधि र संरक्षक थिए, कसैको अधीनमा बस्दैनथे। can ज्येष्ठता र सल्लाहकार प्रणाली: समाज सञ्चालनमा उमेरको ज्येष्ठता (पाका मानिसहरू) लाई प्रधान मानिन्थ्यो। बल र पराक्रम चाहिने कार्यमा युवाहरू परिचालित हुन्थे तर उनीहरू पाकाहरूको सल्लाह र नेतृत्वमा चल्दथे। चुम्लुङ (सामूहिक निर्णय पद्धति): समाजमा नीति-नियम बनाउन, व्यवहार सञ्चालन गर्न वा न्याय सम्पादन गर्न समुदायका अगुवाहरू ([[पासिङपादाङ]] र [[तुम्मिहाङ]]) को भेला बस्दथ्यो, जसलाई [[चुम्लुङ]] भनिन्छ। चुम्लुङको सामूहिक निर्णय र परामर्श नै सर्वोपरि हुन्थ्यो। मुन्धुममा आधारित सांस्कृतिक एकरूपता: साँवाहरूको भाषिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक समरूपता [[मुन्धुम]] मा आधारित थियो। समग्र [[याक्थुङ]] (लिम्बू) समुदायसँगको अन्तरघुलन र सहकार्यबाट उनीहरूले हमरजुङ तथा [[चाङसिङ यक]] (किल्ला) मा भाषा, धर्म र संस्कृतिको विकास गरे। ४. ऐतिहासिक भू-भाग, सिमाना र युद्धहरू साँवाहरूको ऐतिहासिक किल्ला [[चाङसिङ यक]] थियो। उनीहरूको मूल बसोबास [[तेह्रथुम]] को हमरजुङ-५ मा रहेको [[यास्वादेन]] (भगवतीथान) वा ओरधारा वरिपरि थियो, जसलाई गाउँको केन्द्र मानिन्छ। [[हाङमालुङ ढुङ्गा]]: हमरजुङमा 'हाङमालुङ' नामको एउटा ठूलो ढुङ्गा छ। किम्बदन्ती अनुसार हाङको रानी (हाङमा) त्यहाँ बसेर कपाल कोर्थिन् र घाम ताप्थिन्। अर्को मत अनुसार यो [[युभा]] (एक अलौकिक शक्ति) को रूप हो, जसको कपाल ढुङ्गाको टुप्पाबाट फेदसम्म (३००–४०० मिटर) झर्थ्यो र उनी लिम्बूवानभरि घुम्ने क्रममा यहाँ बस्थिन्। यो स्थान नजिकै [[चासोक]] र [[याक्या]] (पूजा) गर्ने प्राचीन थलो पनि छ। परदेनका हवेरुहरूसँगको लडाइँ र सहमति: साँवाहरूको धनकुटाको छथरका [[हवेरु]] हरूसँग लडाइँ भएको थाहा पाइन्छ। साँवाहरूले परदेनको 'पिलुम' भन्ने बेसी खेतसम्म कब्जा गरेर बुङ्गा गाडेका थिए भने हवेरुहरूले तेह्रथुम तर्फको तेलेखोला पारिको खेत अधीन गरेका थिए। पछि वर्षायाममा बाढीका कारण आउन-जान गाह्रो भएपछि आपसी सहमतिमा पिलुम खेत हवेरुले र कोराङ खेत हाङबेरुहाङका वंश (साँवा) ले लिने ऐतिहासिक सहमति भयो। लिम्बूवानका समकक्ष राजाहरू: हाङबेरुहाङको समकालीन समयमा छथर सुदापका खेवा राजा [[सुदेनहाङ]], पोखरीका खजुम राजा [[चाःचाला चाइदो]], परदेन खस्ताप धनकुटाका राजा र ताउखुबाजा [[खादीहाड]] (खादीहाङ) सँग उनको समकक्षताको सन्दर्भ आउँछ। ५. गोर्खाली शासनसँगको समायोजन र सुभाङ्गी प्रथा वि.सं. १८४३ (सन् १७७४) मा [[लिम्बूवान]] को गोर्खा राज्यसँग समायोजन भएपछि साँवाहरूको परम्परागत भूमि र [[किपट]] व्यवस्थामा राज्यको हस्तक्षेप बढ्न थाल्यो: गैह्र-लिम्बूहरूको प्रवेश: साँवाहरूको पुर्ख्यौली भूमि हमरजुङ र आङदिममा गुरुङ, मगर, भुजेल, दलित, शेर्पा र खस-आर्य (क्षेत्री-बाहुन) हरूको बसोबास विस्तार भयो र सुब्बाहरूले उनीहरूबाट तिरो (कर) उठाउन थाले। सात सुब्बाको व्यवस्था (वि.सं. १९५०): राज्यले साँवाहरूको किपट जग्गा लिनका लागि र समुदायमा फुट ल्याउन वि.सं. १९५० मा साँवाहरूमा '[[सात सुब्बा]]' को व्यवस्था गर्‍यो। यसले गर्दा माटो, बाटो, कुलो र चिहानघारी समेत सुब्बाहरूको आधारमा छुट्टिन गयो। कतिपय सुब्बाहरू जग्गा वा पैसा बुझाएर सुब्बा बनेका 'किनुवा सुब्बा' (तिरुवा सुब्बा) थिए। छ सुब्बाको व्यवस्था (वि.सं. १९९७): वि.सं. १९९७ मा आउँदा यो व्यवस्था पुनः परिमार्जन भई 'छ वटा सुब्बा' मा कायम भयो, जहाँ केही पुराना सुब्बाका सन्तान र केही नयाँ थपिएका थिए। ६. पछिल्लो पुस्ताका शूरवीरहरू साँवा वंशमा सुरवीरता र लडाकुपनको क्रम [[राणा शासन]] को अन्त्य र [[पञ्चायत काल]] को सुरुवाती समयसम्म पनि देखिन्थ्यो। पछिल्लो समयमा दुई पात्रहरू निकै प्रसिद्ध थिए: [[वीरबल साँवा]]: उनी फौदारी (लडाइँ/युद्धकला) का लागि नामी थिए। उनको टोलीले हवेरु, खजुम, मुचेरु, खादी, तुङधङ मात्र नभई चौबिसेसँग समेत वीरतापूर्वक फौदारी गरेको इतिहास छ। [[काँडडोके]]: उनी पनि असाध्यै वीर थिए, जसले शुक्रबारेमा लामो [[चोचोप्पा]] (चो/लुङ) - (एक प्रकारको विजय वा शक्तिको प्रतीक ढुङ्गा) रोपेका थिए भन्ने जनश्रुति छ। सन्दर्भ सामग्री (References) [[चेम्जोङ, २०६३]]: पाँचौँ शताब्दीको आठ गणराज्य र [[छथर]] का राजा [[खादीहाड]] को ऐतिहासिक सन्दर्भ। [[तिल्लिङ, २०७४, पृष्ठ १७५]]: इतिहासकार भरत तुङधङलाई उद्धृत गर्दै छथर क्षेत्रका ६ वटा मूल हाङहरूमध्ये [[हाङबेरुहाङ]] एक भएको तथ्य। [[सुब्बा, २०६७]]: छथर क्षेत्रमा मौलिक रूपमा बसोबास गर्ने ६ वटा मूल वंश/थरहरूको मुन्धुमी इतिहास। [[इङनाम, २०७० र २०७५]]: वि.सं. १९५० को [[सात सुब्बा]] प्रथा र [[रणबहादुर शाह]] को पालामा लिम्बूवानलाई १७ थुम (प्रशासनिक क्षेत्र) मा विभाजन गर्दा छथर एक थुम रहेको प्रशासनिक इतिहास। [[सुब्बा, २०८०]]: आदिवासी समुदायमा सुरक्षा र प्रतिनिधित्वका कारण हाङ (राजा) वा अगुवा प्रथाको सुरुवात भएको सिद्धान्त। [[मेख बहादुर लिम्बू]] (१०): प्राचीन साँवा लडाकु र समाजको इतिहास सम्बन्धी व्यक्तिगत कुराकानी (उमेर ९० वर्ष)। [[स्वस्ती प्रसाद माङ्गा]] (११): पूर्व प्रधानपञ्च (हमरजुङ/परेवादिन/धरान) सँग सिमाना, किपट, तिरो र ऐतिहासिक सहमतिका बारेमा गरिएको व्यक्तिगत कुराकानी। [[सुभाङ्गी प्रथा]] (१२): गाउँका नामी व्यक्तिलाई राजा-महाराजाद्वारा दिइने सुब्बा पद र त्यससँग जोडिएको प्रथागत अडिया र मुद्दा-मामिला मिलाउने न्यायिक एवं कर प्रणाली। == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references><ref name="haweruhang" /></references> * fn9ythr25ggfslgrj4gbgitg0lllj6a 1361898 1361897 2026-06-15T06:29:40Z HangberuHang 79311 /* उत्पत्ति र प्रवाह */ 1361898 wikitext text/x-wiki == उत्पत्ति र प्रवाह == साँवा लिम्बूहरूको उत्पत्ति [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर गाउँपालिका]] क्षेत्र अन्तर्गत पर्ने हमरजुङसँग सम्बन्धित रहेको मौखिक परम्परा, [[मुन्धुम]] तथा वंशावली स्रोतहरूमा उल्लेख पाइन्छ। परम्परागत कथनअनुसार करिब दुई हजार वर्षअघि साँवा पुर्खाहरूले चाङसिङ यक वरिपरि पहिलो स्थायी बसोबास स्थापना गरेका थिए। यस क्षेत्रलाई साँवा समुदायको ऐतिहासिक उत्पत्तिस्थल तथा सभ्यता विकासको केन्द्र मानिन्छ।<ref name="haweruhang">सुब्बा, क्षितिज (२०८३). ''हाडबेरुहाङ साँवा वंशावली''. तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. १२–१७.</ref> साँवा पुर्खाको आगमनबारे विभिन्न मौखिक परम्पराहरू प्रचलित छन्। एक कथनअनुसार उनीहरू [[भोजपुर जिल्ला]]को सिस्नेरी क्षेत्रबाट [[अरुण नदी]] पार गरी हालको छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा पुगेका थिए। अर्को परम्पराअनुसार पुर्खाहरू [[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] तथा [[सुनकोशी नदी]] क्षेत्रबाट क्रमिक बसाइँसराइ गर्दै अरुण नदी पार गरेर पूर्वतर्फ आएका थिए।<ref name="haweruhang" /> [[चित्र:Hangberuhang AI Artist Impression.jpg|पाठ=डा. क्षितिज सुब्बा- काल्पनिक (illustration / symbolic portrait) picture |केन्द्र|अङ्गुठाकार|305x305पिक्सेल|'''हाङबेरुहाङ (हावेरुहाङ) साँवा''' → आदिपुरुष /OROGINGAL SKETCH-[https://www.facebook.com/chhitij.limbu.50 Chhitij Limbu]]] वंश परम्पराअनुसार हाडबेरुहाङ (हावेरुहाङ) साँवा समुदायका आदिपुरुष मानिन्छन्। उनी नै अरुण नदी पार गरी हमरजुङ क्षेत्रमा पुगेका प्रथम पुर्खा भएको विश्वास गरिन्छ। उनका सन्तान थाइला (तुम्साँवा) र फाइला (पाक्साँवा) बाट क्रमशः तुम्साँवा र पाक्साँवा शाखाहरूको विकास भएको उल्लेख पाइन्छ।<ref name="haweruhang" /> [[चित्र:Tumba Jetho Tumsanwa Thailaa AI Artist Impression.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|225x225पिक्सेल|'''थाइला (तुम्साँवा)''' → तुम्साँवा शाखाका पुर्खा O.S -[https://www.facebook.com/chhitij.limbu.50 Chhitij Limbu]|पाठ=THIS IS A AI SKETCH ]] [[चित्र:Pakpa Paksanwa Faailaa AI Artist Impression.jpg|अङ्गुठाकार|225x225पिक्सेल|'''फाइला (पाक्साँवा)''' → पाक्साँवा शाखाका पुर्खा 0.S. - [https://www.facebook.com/chhitij.limbu.50 Chhitij Limbu]|पाठ=THIS IS A AI SKETCH ]] परम्परागत विवरणअनुसार साँवा पुर्खाहरूले पहिलो बसोबास हालको सिगाप्पारी तथा चाङसिङ यक आसपासको क्षेत्रमा गरेका थिए। प्राकृतिक सुरक्षा, पानीको उपलब्धता, कन्दमूल तथा शिकारका स्रोतहरूको सहजताले उक्त क्षेत्रलाई बसोबासका लागि उपयुक्त बनाएको मानिन्छ।<ref name="haweruhang" /> साँवा समुदायको पहिचान अन्य स्थानबाट स्थापित भएर आएको नभई छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा सभ्यता विकासको क्रममा निर्माण भएको वंशावली स्रोतमा उल्लेख गरिएको छ। चाङसिङ यकलाई साँवा समुदायको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा वंशीय पहिचानसँग जोडिएको प्रमुख स्थल मानिन्छ।<ref name="haweruhang" /> साँवाहरूको आगमन र भोजपुर सिस्नेरीसँगको सम्बन्ध (महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष) साँवा लिम्बू समुदायमा लामो समयदेखि साँवा पुर्खाहरू [[भोजपुर जिल्ला]]को सिस्नेरी क्षेत्रबाट आएका हुन् भन्ने विश्वास प्रचलित रहिआएको छ। यस विश्वासलाई बल पुग्ने आधारहरूमा भैँसीको पुच्छर समातेर [[अरुण नदी]] तरेको किम्बदन्ती, भोजपुर क्षेत्रमा [[राई जाति|साँवा राई]]हरूको बसोबास रहेको भनाइ तथा अरुणपार रहेका समुदायसँगको सम्भावित सम्बन्धका कथनहरू पर्दछन्। यद्यपि, वंशावली निर्माण समितिले विभिन्न चरणमा गरेको स्थलगत अध्ययन तथा स्थानीय बुढापाका र जानकार व्यक्तिहरूसँगको अन्तर्वार्ताबाट यो भनाइलाई पुष्टि गर्ने ठोस प्रमाण प्राप्त भएन। भोजपुरको सिस्नेरी क्षेत्रमा गरिएको अध्ययनले त्यहाँ साँवा समुदायको पुख्र्यौली थलो वा उद्गमस्थल रहेको प्रमाण फेला परेन। बरु याडपाड क्षेत्रका साँवा राईहरूले आफ्ना पुर्खाहरू [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर गाउँपालिका]] क्षेत्रस्थित हमरजुङ–जोरधाराबाट गएको मौखिक परम्परा सुनाए। पछिल्ला अध्ययन टोलीहरूले पनि यही तथ्यलाई दोहोर्‍याएर पुष्टि गरेका छन्। यस आधारमा वाड्याङका साँवा राईहरू हमरजुङबाट भोजपुर पुगेका हुन्, भोजपुरबाट हमरजुङ आएका होइनन् भन्ने निष्कर्ष बलियो देखिन्छ। यसै क्रममा [[ओखलढुंगा जिल्ला]]को [[सुनकोशी नदी]] आसपास रहेको सिस्नेरी क्षेत्रको पनि अध्ययन गरियो। त्यहाँ सिस्नेरी नामक स्थानहरू भेटिए तापनि साँवा पुर्खाहरूको बसाइँसराइ, वंशपरम्परा वा इतिहाससँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध देखाउने कुनै विश्वसनीय प्रमाण प्राप्त भएन। स्थानीय समुदायका मौखिक इतिहास, [[मुन्धुम]] तथा किम्बदन्तीहरूमा पनि साँवा पुर्खासँग सम्बन्धित उल्लेख फेला परेन। यसले साँवा समुदायको उद्गम प्रत्यक्ष रूपमा सिस्नेरीसँग जोडिएको थियो भन्ने मान्यतालाई थप कमजोर बनाउँछ। अध्ययनको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष “सिस्नेरी” नामको उत्पत्तिसँग सम्बन्धित छ। भाषिक दृष्टिले हेर्दा “सिस्नेरी” शब्द [[लिम्बू भाषा]], [[राई भाषा|राई]] वा [[सुनुवार भाषा]]बाट नभई [[नेपाली भाषा]]को “सिस्नो” शब्दबाट विकसित भएको देखिन्छ। स्थानीय बुझाइअनुसार सिस्नो प्रशस्त पाइने ओसिलो स्थानलाई सिस्नेरी भनिएको हो। यस आधारमा सिस्नेरी नाम अपेक्षाकृत पछिल्लो कालमा विकसित भएको हुनसक्ने देखिन्छ। यदि साँवा समुदायको मूल उद्गम नै त्यही स्थानबाट भएको भए, त्यस स्थानको पुरानो स्थानीय नाम वा ऐतिहासिक पहिचानसँग सम्बन्धित कुनै न कुनै स्मृति वा प्रमाण रहनुपर्ने अपेक्षा गरिन्छ, जुन हालसम्म फेला परेको छैन। उपलब्ध तथ्य, मौखिक परम्परा, स्थानीय अध्ययन तथा ऐतिहासिक सन्दर्भहरूको समग्र विश्लेषण गर्दा साँवा पुर्खाहरू कुनै एक निश्चित “सिस्नेरी” बाट आएका थिए भन्ने निष्कर्षमा पुग्न सकिँदैन। बरु उनीहरू प्राचीन कालदेखि नदी किनार, खोला–धार र उर्वर भूभागलाई आधार बनाएर क्रमशः बसाइँसराइ गर्ने [[किरात]] मूलका समुदायहरूको एउटा शाखा हुनसक्ने सम्भावना देखिन्छ। [[सुनकोशी नदी]] तथा त्यसका सहायक नदीहरूको जलाधार हुँदै विभिन्न पुस्तामा फैलिँदै उनीहरू पूर्वतर्फ सरेका र अन्ततः [[अरुण नदी]] पार गरी वर्तमान छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा स्थायी बसोबासतर्फ उन्मुख भएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ।साँवा राईहरू हमरजुङबाट भोजपुर पुगेका हुन् भन्ने निष्कर्ष निकालिएको छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. १७–२०।</ref> साँवा वंश र भैंसीको सम्बन्ध साँवा वंशमा प्रचलित मौखिक परम्परा अनुसार साँवा पुर्खाले [[अरुण नदी]] पार गर्दा भैंसीको पुच्छर समातेर नदी तरेका थिए भन्ने विश्वास रहेको छ। यस किम्बदन्तीका कारण साँवा समुदायमा भैंसीप्रति विशेष सम्मान र श्रद्धाको भावना विकसित भएको मानिन्छ। समुदायका मौखिक इतिहास तथा परम्परागत कथनहरूमा भैंसीलाई साँवा पुर्खाको यात्रासँग जोडेर स्मरण गर्ने गरिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३।</ref> यस विश्वासअनुसार भैंसीले नदी पार गर्न सहयोग गरेको स्मृतिलाई साँवा वंशको सांस्कृतिक परम्पराको एक महत्वपूर्ण अंश मानिन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा यस परम्परालाई संरक्षण तथा संस्थागत रूपमा स्थापित गर्ने प्रयासहरू पनि गरिएको उल्लेख पाइन्छ।<ref name="sanwa23">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३।</ref> == ११. साँवा यक == [[लिम्बू]] समुदायको परम्परागत सामाजिक तथा सांस्कृतिक संरचनामा "यक" लाई महत्वपूर्ण स्थान दिइन्छ। लिम्बू परम्पराअनुसार प्रत्येक वंश वा थरको कुनै न कुनै यक रहने विश्वास छ। यकलाई समुदायको उत्पत्ति, बसोबास, सुरक्षा तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा लिइन्छ।<ref>माबुहाङ (२०६९), पृ. ३।</ref> लिम्बू परम्परामा उत्पत्तिस्थललाई "माडगेना यक", कर्मस्थललाई "नाहाङ्मा यक" तथा पुर्खाहरू छुट्टिएपछि स्थापित गरिने यकलाई "फेच्च्या यक" भनिने उल्लेख पाइन्छ। यसरी यकले वंशगत सम्बन्ध, पुर्खाको स्मृति तथा सामाजिक संरचनालाई जनाउने कार्य गर्दछ।<ref>माबुहाङ (२०६९), पृ. ३।</ref> [[लिम्बुवान]] क्षेत्रको परम्परामा यकलाई केवल सुरक्षात्मक गढीका रूपमा नभई समुदायको प्रारम्भिक बसोबास, सांस्कृतिक विकास तथा पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा व्याख्या गरिएको छ। यकसँग सम्बन्धित परम्पराहरू विशेषगरी माङगेना, विवाह तथा अन्य सांस्कृतिक अनुष्ठानहरूमा स्मरण गरिने गरिन्छ।<ref>सुब्बा (२०८०)।</ref> [[चित्र:Changsing Yak Hamrjung Tehrathum Nepal.jpg|पाठ=Chhathar rural municipality -2 , Terathum|केन्द्र|अङ्गुठाकार|595x595पिक्सेल|Changsing Yak, Hamarjung-[https://www.facebook.com/oxalic.limboomadankumar Madan Kumar Limbu]]] साँवा लिम्बूहरूको परम्परागत यक "चाङसिङ यक" रहेको मानिन्छ। साँवा समुदायको मौखिक परम्पराअनुसार यो स्थल पुर्खाहरूको प्रारम्भिक आश्रय, बसोबास तथा सांस्कृतिक विकाससँग सम्बन्धित रहेको विश्वास छ। चाङसिङ यक [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर]] क्षेत्रस्थित [[हमरजुङ]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३–२४।</ref> साँवा वंशका [[तुम्साँवा]] र [[पाक्साँवा]] शाखाहरूले चाङसिङ यकलाई आफ्नो सांस्कृतिक तथा वंशगत पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा सम्मान गर्ने गरेको उल्लेख पाइन्छ। यस कारण चाङसिङ यकलाई साँवा लिम्बूहरूको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्वको केन्द्रका रूपमा लिइन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४।</ref> == १२. साँवा लिम्बू थरको उत्पत्ति == साँवा लिम्बू समुदायको इतिहास, पहिचान तथा वंशगत विकाससँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण विषयहरूमध्ये साँवा थरको उत्पत्ति पनि एक हो। साँवा समुदायमा प्रचलित मौखिक परम्परा, वंशावली अध्ययन तथा पुर्खाहरूबाट पुस्तान्तरण हुँदै आएका कथनहरूका आधारमा हेर्दा साँवा समुदाय प्रारम्भिक चरणमै साँवा पहिचान बोकेर आएको नभई वर्तमान [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर]] क्षेत्रस्थित [[हमरजुङ]] आसपास बसोबासको क्रमसँगै साँवा पहिचान विकसित भएको मानिन्छ। यस आधारमा साँवा समुदायको सांस्कृतिक तथा वंशगत पहिचानको विकास स्थानीय ऐतिहासिक परिवेशमै भएको विश्वास गरिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४–२५।</ref> साँवा थरको उत्पत्तिसम्बन्धी विभिन्न मौखिक परम्पराहरू पाइन्छन्। तीमध्ये सबैभन्दा प्रचलित परम्पराले साँवा पुर्खाहरूको भैंसीसँग रहेको सम्बन्धलाई थरको उत्पत्तिसँग जोड्दछ। समुदायमा प्रचलित कथनअनुसार साँवा पुर्खाहरूले [[अरुण नदी]] पार गर्दा भैंसीको सहयोग लिएका थिए भन्ने विश्वास रहेको छ। लिम्बू भाषाका केही स्थानीय बोलिहरूमा भैंसीलाई "सावेत", "साडेत", "सावेत" वा यस्तै उच्चारणबाट चिनिने भएकाले कालान्तरमा यही शब्दरूप परिवर्तन हुँदै "साँवा" थर स्थापित भएको मान्यता पाइन्छ। यद्यपि यो विषय मुख्यतः मौखिक परम्परामा आधारित रहेको देखिन्छ।<ref name="sanwa2425">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४–२५।</ref> साँवा समुदायमा थरको विकास कुनै एक व्यक्तिले औपचारिक रूपमा नामकरण गरेर भएको नभई सामाजिक व्यवहार तथा समुदायले चिन्ने-बोलाउने प्रक्रियाबाट क्रमशः स्थापित भएको बुझिन्छ। विश्वका धेरै समुदायहरूमा जस्तै लिम्बू समाजमा पनि व्यक्तिको बसोबास क्षेत्र, पेशा, विशेषता, सामाजिक भूमिका वा कुनै विशिष्ट घटनाका आधारमा पहिचान निर्माण हुने परम्परा रहेको पाइन्छ। यस सन्दर्भमा साँवा थर पनि समुदायले प्रयोग गर्दै आएको पहिचानबाट क्रमशः स्थापित भएको मानिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> साँवा थरको उच्चारण तथा लेखनमा समयक्रमसँगै विविधता देखिएको पाइन्छ। विभिन्न स्थान तथा पुस्ताहरूमा "सावा", "साबा", "साडवा", "साँवा", "साँवाँ" लगायतका रूपहरू प्रयोग भएको उल्लेख पाइन्छ। यस प्रकारको विविधता मुख्यतः मौखिक परम्परा, स्थानीय उच्चारण तथा मानकीकृत लेखन प्रणालीको अभावका कारण विकसित भएको मानिन्छ। पछिल्लो समयमा वंशावली निर्माण समितिले अध्ययन तथा समुदायस्तरीय छलफलका आधारमा "साँवा" लेखनलाई मानक रूपका रूपमा स्वीकार गरी प्रयोगमा ल्याएको उल्लेख गरिएको छ।<ref name="sanwa2425" /> === तुम्साँवा र पाक्साँवा === साँवा वंशभित्रका प्रमुख शाखाहरू [[तुम्साँवा]] र [[पाक्साँवा]] हुन्। समुदायमा प्रचलित मौखिक परम्पराअनुसार साँवा पुर्खाका सन्तानहरू जेठो र कान्छो शाखामा विभाजित भएपछि यी नामहरूको विकास भएको मानिन्छ। जेठो सन्तानको वंशलाई "तुम्साँवा" तथा कान्छो सन्तानको वंशलाई "पाक्साँवा" भनिएको उल्लेख पाइन्छ। लिम्बू भाषामा "तुम्बा" वा "तुम्भोबा" शब्दले जेठो वा अग्रजलाई जनाउने तथा "पाक्या" शब्दले कान्छोलाई जनाउने भएकाले यी नामहरू वंशगत विभाजनका आधारमा स्थापित भएका हुन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> यसरी तुम्साँवा र पाक्साँवा साँवा वंशका दुई प्रमुख शाखाका रूपमा विकसित भए। यद्यपि दुवै शाखाको साझा पुर्खा, सांस्कृतिक परम्परा तथा यक परम्परा एउटै रहेको मानिन्छ। यस कारण यी शाखाहरूलाई एउटै साँवा वंशका अभिन्न अंगका रूपमा हेरिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> भाषिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले हेर्दा साँवा समुदायको विकास लिम्बू समाजको व्यापक ऐतिहासिक प्रक्रियासँग सम्बन्धित रहेको देखिन्छ। समुदायका पुर्खाहरूले कुनै न कुनै भाषिक परम्परा बोकेर आएको अनुमान गरिए पनि वर्तमान साँवा समुदायले प्रयोग गर्ने भाषा, संस्कार तथा सांस्कृतिक अभ्यासहरू [[लिम्बू भाषा]], [[लिम्बू संस्कृति]] तथा [[लिम्बुवान]] क्षेत्रको ऐतिहासिक विकासक्रमसँगै क्रमशः स्थापित र विकसित भएको मानिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> == १३. हमरजुङमा साँवाको आवादी र पहिलो बसोबास == साँवा लिम्बू समुदायको इतिहास अध्ययन गर्दा उठ्ने महत्वपूर्ण प्रश्नहरूमध्ये एउटा प्रश्न साँवा पुर्खाहरूले बसोबास गरेको वर्तमान [[हमरजुङ]] क्षेत्रमा उनीहरूभन्दा पहिले कुनै मानव समुदायको बसोबास थियो वा थिएन भन्ने हो। उपलब्ध मौखिक परम्परा, स्थानीय किम्बदन्ती तथा वंशावली अध्ययनका आधारमा हेर्दा साँवा पुर्खाहरूले आफ्नो प्रारम्भिक आवादी स्थापना गरेको [[चाङसिङ यक]] आसपासको क्षेत्रमा कुनै संगठित मानव समुदायको बसोबास रहेको स्पष्ट प्रमाण हालसम्म फेला परेको छैन।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २६–२८।</ref> साँवा पुर्खाहरूले बसोबास गरेको क्षेत्र प्राकृतिक स्रोतले सम्पन्न रहेको वर्णन पाइन्छ। त्यहाँ वनजंगल, कन्दमूल, वनतरुल, भ्याकुर, गन्धारु, ऐसेलु, चुत्रो, लालीगुराँस तथा अन्य प्राकृतिक खाद्य स्रोतहरू प्रशस्त मात्रामा उपलब्ध रहेको बताइन्छ। यस्ता स्रोतहरूको उपलब्धताले प्रारम्भिक मानव बसोबासका लागि आवश्यक आधार प्रदान गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। यस कारण साँवा पुर्खाहरूले उक्त क्षेत्रलाई आफ्नो स्थायी बसोबासका लागि रोजेको हुन सक्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="sanwa2628">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २६–२८।</ref> स्थानीय मौखिक परम्परामा भने हमरजुङ तथा आसपासका केही क्षेत्रहरूमा "नागा" अथवा "खाम्बोड्वा" समुदायको बसोबास रहेको हुन सक्ने विश्वास पाइन्छ। विशेषगरी खैरेनी, पञ्चकन्या, ओख्रे तथा आइदिम क्षेत्रका गुफा, ओडार तथा असामान्य आकारका पुराना चिहानहरूसँग सम्बन्धित विभिन्न कथनहरू स्थानीय समाजमा प्रचलित छन्। कतिपय स्थानीय विश्वासअनुसार ती गुफा तथा चिहानहरू प्राचीन नागा समुदायसँग सम्बन्धित हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। यद्यपि यस सम्बन्धमा हालसम्म कुनै ठोस पुरातात्त्विक वा ऐतिहासिक प्रमाण प्राप्त भएको छैन।<ref name="sanwa2628" /> छथर क्षेत्रका विभिन्न स्थानहरूमा रहेका बहु-तले गुफा तथा ओडारहरूले भने प्राचीन कालमा कुनै न कुनै प्रकारको मानव गतिविधि भएको संकेत गर्ने सम्भावना देखाउँछन्। स्थानीय समुदायका केही सदस्यहरूले ती स्थानहरूलाई फिरन्ता वा घुमन्ते समुदायको अस्थायी आश्रयस्थलका रूपमा व्याख्या गर्ने गरेका छन्। तथापि, ती समुदायहरू को थिए, उनीहरूको संस्कृति कस्तो थियो वा उनीहरू साँवा समुदायसँग कुनै प्रकारले सम्बन्धित थिए कि थिएनन् भन्ने विषयमा पर्याप्त प्रमाण उपलब्ध छैन।<ref name="sanwa2628" /> साँवा वंशावलीमा उल्लेख भएअनुसार प्राचीन समयमा यस क्षेत्रमा कुनै घुमन्ते वा फिरन्ता समुदायको अस्थायी बसोबास रहेको हुन सक्ने सम्भावना भने पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरिएको छैन। नदी, खोल्सा तथा वनक्षेत्रको आसपास मानव गतिविधि हुनु स्वाभाविक मानिए पनि ती समुदायहरू स्थायी रूपमा बसोबास गर्थे वा पछि अन्यत्र सरे भन्ने विषय अझै अनुसन्धानको विषय रहेको छ।<ref name="sanwa2628" /> यस सम्बन्धमा स्थानीय समाजमा प्रचलित अर्को विश्वास नागा समुदायको उत्पत्ति तथा बसाइँसराइसँग सम्बन्धित छ। कतिपय कथनहरूमा नागा समुदाय यस क्षेत्रबाट अन्यत्र गएको वा विस्थापित भएको उल्लेख पाइन्छ। तर यस्ता कथनहरूलाई पुष्टि गर्ने ऐतिहासिक प्रमाण उपलब्ध नभएकाले ती विषयहरूलाई मौखिक परम्पराका रूपमा मात्र लिनुपर्ने देखिन्छ।<ref name="sanwa2628" /> उपलब्ध अध्ययन, मौखिक इतिहास तथा स्थानीय परम्पराहरूको समग्र विश्लेषण गर्दा वर्तमान हमरजुङ क्षेत्रमा संगठित रूपमा स्थायी बसोबास स्थापना गर्ने पहिलो समुदाय साँवा पुर्खाहरू नै थिए भन्ने निष्कर्षतर्फ संकेत गर्दछ। साँवा समुदायले जंगल फाँडेर कृषि, पशुपालन तथा सामाजिक संरचनाको विकास गरेको र त्यसैबाट यस क्षेत्रको स्थायी मानव बसोबासको प्रारम्भ भएको विश्वास गरिन्छ। यस कारण हमरजुङ क्षेत्रलाई साँवा लिम्बू समुदायको प्रारम्भिक सभ्यता, बसोबास तथा सांस्कृतिक विकासको केन्द्रका रूपमा लिइन्छ।<ref name="sanwa2628" /> == साँवाको हाङ र शासन प्रणाली == साँवा समुदायको पहिलो हाङ(राजा), अगुवा वा नेता को थिए? समाज विकास, सास्कृतिक र राजनीतिक प्रणाली के थियो? १. साँवा समुदायका पहिलो पुर्खा र नामकरण (हाङबेरुहाङ) [[साँवा वंश]] का प्रथम पुर्खा, अगुवा वा नेता [[हाङबेरुहाङ]] (हाङबेरुहाङ) हुन्। उनलाई सुरुमा साँवा, ग्रावा, साङवा, साबाँ आदि नामले चिनिन्थ्यो। तर, उनको नाम 'हाङबेरु' वा 'हाडबेरु' कसरी रहन गयो भन्ने सम्बन्धमा मुख्यतया तीनवटा ऐतिहासिक किम्बदन्तीहरू पाइन्छन्: हाङ्याबारी (भालुबाँस घारी) को सम्बन्ध: उनी [[हमरजुङ]] को कुनै स्थानमा रहेको भालुबाँस घारी (हाङ्याबारी) मा बस्ने गर्थे। बाँस सजिलै फुटाउन सक्ने बलियो भएकाले वा बाँसघारीमा उभिएको अर्थमा उनलाई 'हाङबाहेरु' भन्दाभन्दै 'हाङबेरु' भनिएको हो। [[लिम्बू भाषा]] मा 'हाङ्या' को सम्बन्ध भालुबाँससँग जोडिएकाले यो मत बढी विश्वासयोग्य देखिन्छ। खजुमसँगको प्रतिक्षा: अर्को भनाइ अनुसार, साँवाका अगुवा कतै लडाइँमा जान लाग्दा [[खजुम]] (अर्को वंश) लाई भालुबाँस घारीमा उभिएर पर्खिएका थिए। खजुमले 'हाङ्याबुङ' (बाँसघारी) मा पर्खिने व्यक्ति भन्दाभन्दै 'हाङबाबुङे' हुँदै 'हाङबेरु' नाम रहन गयो। फुर्तिको प्रतीक (हाहाङ साङसाङ): [[माङ्गेना]] (शिर उठाउने अनुष्ठान) गरी बिहानै भानेडाकमा मासुभात खाएर पेट टन्न अघाई युद्धमा जाँदा फुर्तिफार्ति (हाहाङ साङसाङ) गरेकाले उनको नाम हाङबेरु भएको भन्ने जनश्रुति पनि छ। शारीरिक बनोट र विशेषता: प्रथम पुर्खा हाङबेरुहाङ निकै ठूलो, अग्लो, हट्टाकट्टा र शूरवीर जीउडानका थिए। उनी बाँसका बोट खुकुरीले एकै चोटमा छिनाउने, शिकार गर्दा बाघलाई समेत एक्लै मार्ने र भुटेको मकै-भटमास खाए झैँ मासुका चोक्टाहरू एकमुठ्ठी मुखमा हानेर खान सक्ने महाबली थिए। २. सन्तान विस्तार र साँवा वंशको विभाजन [[हाङबेरुहाङ]] का दुई छोराहरू थिए, जसलाई जेठो (तुम) र कान्छो (पाक्पा) भनिन्थ्यो। यिनीहरू क्रमशः बाइला र फाइला थिए। जेठो छोराको सन्तानलाई तुम्भोया सावान भन्दाभन्दै कालान्तरमा [[तुम्साँवा]] भनियो। कान्छो छोराको सन्तानलाई पाक्पा सावान भन्दाभन्दै कालान्तरमा [[पाक्साँवा]] भनियो। यिनीहरूका सन्तानहरू [[हमरजुङ]] हुँदै [[आङदिम]] र देश-विदेशमा विस्तार हुँदै गए। ३. परम्परागत सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक प्रणाली साँवा समुदायको प्राचीन व्यवस्था हिन्दू राजाहरुको जस्तो एकात्मक वा हुकुमी शासन प्रणाली थिएन। यो पूर्णतः प्रथागत र लोकतान्त्रिक पद्धतिमा आधारित थियो: आपुङ्गी हाङ (स्वायत्त नेतृत्व): प्राचीन कबिला युगमा वंश वा समुदाय पिच्छे आफ्नै हाङ (नेता) हुन्थे। उनीहरू आफ्नो समुदायका प्रतिनिधि र संरक्षक थिए, कसैको अधीनमा बस्दैनथे। can ज्येष्ठता र सल्लाहकार प्रणाली: समाज सञ्चालनमा उमेरको ज्येष्ठता (पाका मानिसहरू) लाई प्रधान मानिन्थ्यो। बल र पराक्रम चाहिने कार्यमा युवाहरू परिचालित हुन्थे तर उनीहरू पाकाहरूको सल्लाह र नेतृत्वमा चल्दथे। चुम्लुङ (सामूहिक निर्णय पद्धति): समाजमा नीति-नियम बनाउन, व्यवहार सञ्चालन गर्न वा न्याय सम्पादन गर्न समुदायका अगुवाहरू ([[पासिङपादाङ]] र [[तुम्मिहाङ]]) को भेला बस्दथ्यो, जसलाई [[चुम्लुङ]] भनिन्छ। चुम्लुङको सामूहिक निर्णय र परामर्श नै सर्वोपरि हुन्थ्यो। मुन्धुममा आधारित सांस्कृतिक एकरूपता: साँवाहरूको भाषिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक समरूपता [[मुन्धुम]] मा आधारित थियो। समग्र [[याक्थुङ]] (लिम्बू) समुदायसँगको अन्तरघुलन र सहकार्यबाट उनीहरूले हमरजुङ तथा [[चाङसिङ यक]] (किल्ला) मा भाषा, धर्म र संस्कृतिको विकास गरे। ४. ऐतिहासिक भू-भाग, सिमाना र युद्धहरू साँवाहरूको ऐतिहासिक किल्ला [[चाङसिङ यक]] थियो। उनीहरूको मूल बसोबास [[तेह्रथुम]] को हमरजुङ-५ मा रहेको [[यास्वादेन]] (भगवतीथान) वा ओरधारा वरिपरि थियो, जसलाई गाउँको केन्द्र मानिन्छ। [[हाङमालुङ ढुङ्गा]]: हमरजुङमा 'हाङमालुङ' नामको एउटा ठूलो ढुङ्गा छ। किम्बदन्ती अनुसार हाङको रानी (हाङमा) त्यहाँ बसेर कपाल कोर्थिन् र घाम ताप्थिन्। अर्को मत अनुसार यो [[युभा]] (एक अलौकिक शक्ति) को रूप हो, जसको कपाल ढुङ्गाको टुप्पाबाट फेदसम्म (३००–४०० मिटर) झर्थ्यो र उनी लिम्बूवानभरि घुम्ने क्रममा यहाँ बस्थिन्। यो स्थान नजिकै [[चासोक]] र [[याक्या]] (पूजा) गर्ने प्राचीन थलो पनि छ। परदेनका हवेरुहरूसँगको लडाइँ र सहमति: साँवाहरूको धनकुटाको छथरका [[हवेरु]] हरूसँग लडाइँ भएको थाहा पाइन्छ। साँवाहरूले परदेनको 'पिलुम' भन्ने बेसी खेतसम्म कब्जा गरेर बुङ्गा गाडेका थिए भने हवेरुहरूले तेह्रथुम तर्फको तेलेखोला पारिको खेत अधीन गरेका थिए। पछि वर्षायाममा बाढीका कारण आउन-जान गाह्रो भएपछि आपसी सहमतिमा पिलुम खेत हवेरुले र कोराङ खेत हाङबेरुहाङका वंश (साँवा) ले लिने ऐतिहासिक सहमति भयो। लिम्बूवानका समकक्ष राजाहरू: हाङबेरुहाङको समकालीन समयमा छथर सुदापका खेवा राजा [[सुदेनहाङ]], पोखरीका खजुम राजा [[चाःचाला चाइदो]], परदेन खस्ताप धनकुटाका राजा र ताउखुबाजा [[खादीहाड]] (खादीहाङ) सँग उनको समकक्षताको सन्दर्भ आउँछ। ५. गोर्खाली शासनसँगको समायोजन र सुभाङ्गी प्रथा वि.सं. १८४३ (सन् १७७४) मा [[लिम्बूवान]] को गोर्खा राज्यसँग समायोजन भएपछि साँवाहरूको परम्परागत भूमि र [[किपट]] व्यवस्थामा राज्यको हस्तक्षेप बढ्न थाल्यो: गैह्र-लिम्बूहरूको प्रवेश: साँवाहरूको पुर्ख्यौली भूमि हमरजुङ र आङदिममा गुरुङ, मगर, भुजेल, दलित, शेर्पा र खस-आर्य (क्षेत्री-बाहुन) हरूको बसोबास विस्तार भयो र सुब्बाहरूले उनीहरूबाट तिरो (कर) उठाउन थाले। सात सुब्बाको व्यवस्था (वि.सं. १९५०): राज्यले साँवाहरूको किपट जग्गा लिनका लागि र समुदायमा फुट ल्याउन वि.सं. १९५० मा साँवाहरूमा '[[सात सुब्बा]]' को व्यवस्था गर्‍यो। यसले गर्दा माटो, बाटो, कुलो र चिहानघारी समेत सुब्बाहरूको आधारमा छुट्टिन गयो। कतिपय सुब्बाहरू जग्गा वा पैसा बुझाएर सुब्बा बनेका 'किनुवा सुब्बा' (तिरुवा सुब्बा) थिए। छ सुब्बाको व्यवस्था (वि.सं. १९९७): वि.सं. १९९७ मा आउँदा यो व्यवस्था पुनः परिमार्जन भई 'छ वटा सुब्बा' मा कायम भयो, जहाँ केही पुराना सुब्बाका सन्तान र केही नयाँ थपिएका थिए। ६. पछिल्लो पुस्ताका शूरवीरहरू साँवा वंशमा सुरवीरता र लडाकुपनको क्रम [[राणा शासन]] को अन्त्य र [[पञ्चायत काल]] को सुरुवाती समयसम्म पनि देखिन्थ्यो। पछिल्लो समयमा दुई पात्रहरू निकै प्रसिद्ध थिए: [[वीरबल साँवा]]: उनी फौदारी (लडाइँ/युद्धकला) का लागि नामी थिए। उनको टोलीले हवेरु, खजुम, मुचेरु, खादी, तुङधङ मात्र नभई चौबिसेसँग समेत वीरतापूर्वक फौदारी गरेको इतिहास छ। [[काँडडोके]]: उनी पनि असाध्यै वीर थिए, जसले शुक्रबारेमा लामो [[चोचोप्पा]] (चो/लुङ) - (एक प्रकारको विजय वा शक्तिको प्रतीक ढुङ्गा) रोपेका थिए भन्ने जनश्रुति छ। सन्दर्भ सामग्री (References) [[चेम्जोङ, २०६३]]: पाँचौँ शताब्दीको आठ गणराज्य र [[छथर]] का राजा [[खादीहाड]] को ऐतिहासिक सन्दर्भ। [[तिल्लिङ, २०७४, पृष्ठ १७५]]: इतिहासकार भरत तुङधङलाई उद्धृत गर्दै छथर क्षेत्रका ६ वटा मूल हाङहरूमध्ये [[हाङबेरुहाङ]] एक भएको तथ्य। [[सुब्बा, २०६७]]: छथर क्षेत्रमा मौलिक रूपमा बसोबास गर्ने ६ वटा मूल वंश/थरहरूको मुन्धुमी इतिहास। [[इङनाम, २०७० र २०७५]]: वि.सं. १९५० को [[सात सुब्बा]] प्रथा र [[रणबहादुर शाह]] को पालामा लिम्बूवानलाई १७ थुम (प्रशासनिक क्षेत्र) मा विभाजन गर्दा छथर एक थुम रहेको प्रशासनिक इतिहास। [[सुब्बा, २०८०]]: आदिवासी समुदायमा सुरक्षा र प्रतिनिधित्वका कारण हाङ (राजा) वा अगुवा प्रथाको सुरुवात भएको सिद्धान्त। [[मेख बहादुर लिम्बू]] (१०): प्राचीन साँवा लडाकु र समाजको इतिहास सम्बन्धी व्यक्तिगत कुराकानी (उमेर ९० वर्ष)। [[स्वस्ती प्रसाद माङ्गा]] (११): पूर्व प्रधानपञ्च (हमरजुङ/परेवादिन/धरान) सँग सिमाना, किपट, तिरो र ऐतिहासिक सहमतिका बारेमा गरिएको व्यक्तिगत कुराकानी। [[सुभाङ्गी प्रथा]] (१२): गाउँका नामी व्यक्तिलाई राजा-महाराजाद्वारा दिइने सुब्बा पद र त्यससँग जोडिएको प्रथागत अडिया र मुद्दा-मामिला मिलाउने न्यायिक एवं कर प्रणाली। == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references><ref name="haweruhang" /></references> * ltri19duplk2kc0loyn85t4ccuyscil 1361906 1361898 2026-06-15T06:42:13Z HangberuHang 79311 /* उत्पत्ति र प्रवाह */ 1361906 wikitext text/x-wiki == उत्पत्ति र प्रवाह == साँवा लिम्बूहरूको उत्पत्ति तेह्रथुम जिल्लाको छथर गाउँपालिका क्षेत्र अन्तर्गत पर्ने हमरजुङसँग सम्बन्धित रहेको मौखिक परम्परा, मुन्धुम तथा वंशावली स्रोतहरूमा उल्लेख पाइन्छ। परम्परागत कथनअनुसार करिब दुई हजार वर्षअघि साँवा पुर्खाहरूले चाङसिङ यक वरिपरि पहिलो स्थायी बसोबास स्थापना गरेका थिए। यस क्षेत्रलाई साँवा समुदायको ऐतिहासिक उत्पत्तिस्थल तथा सभ्यता विकासको केन्द्र मानिन्छ।<ref name="haweruhang">सुब्बा, क्षितिज (२०८३). ''हाडबेरुहाङ साँवा वंशावली''. तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. १२–१७.</ref> साँवा पुर्खाको आगमनबारे विभिन्न मौखिक परम्पराहरू प्रचलित छन्। एक कथनअनुसार उनीहरू भोजपुर जिल्लाको सिस्नेरी क्षेत्रबाट अरुण नदी पार गरी हालको छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा पुगेका थिए। अर्को परम्पराअनुसार पुर्खाहरू ओखलढुङ्गा जिल्ला तथा सुनकोशी नदी क्षेत्रबाट क्रमिक बसाइँसराइ गर्दै अरुण नदी पार गरेर पूर्वतर्फ आएका थिए।<ref name="haweruhang" /> [[चित्र:Hangberuhang AI Artist Impression.jpg|पाठ=डा. क्षितिज सुब्बा- काल्पनिक (illustration / symbolic portrait) picture |केन्द्र|अङ्गुठाकार|305x305पिक्सेल|'''हाङबेरुहाङ (हावेरुहाङ) साँवा''' → आदिपुरुष /OROGINGAL SKETCH-[https://www.facebook.com/chhitij.limbu.50 Chhitij Limbu]]] वंश परम्पराअनुसार हाडबेरुहाङ (हावेरुहाङ) साँवा समुदायका आदिपुरुष मानिन्छन्। उनी नै अरुण नदी पार गरी हमरजुङ क्षेत्रमा पुगेका प्रथम पुर्खा भएको विश्वास गरिन्छ। उनका सन्तान थाइला (तुम्साँवा) र फाइला (पाक्साँवा) बाट क्रमशः तुम्साँवा र पाक्साँवा शाखाहरूको विकास भएको उल्लेख पाइन्छ।<ref name="haweruhang" /> [[चित्र:Tumba Jetho Tumsanwa Thailaa AI Artist Impression.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|225x225पिक्सेल|'''थाइला (तुम्साँवा)''' → तुम्साँवा शाखाका पुर्खा O.S -[https://www.facebook.com/chhitij.limbu.50 Chhitij Limbu]|पाठ=THIS IS A AI SKETCH ]] [[चित्र:Pakpa Paksanwa Faailaa AI Artist Impression.jpg|अङ्गुठाकार|225x225पिक्सेल|'''फाइला (पाक्साँवा)''' → पाक्साँवा शाखाका पुर्खा 0.S. - [https://www.facebook.com/chhitij.limbu.50 Chhitij Limbu]|पाठ=THIS IS A AI SKETCH ]] परम्परागत विवरणअनुसार साँवा पुर्खाहरूले पहिलो बसोबास हालको सिगाप्पारी तथा चाङसिङ यक आसपासको क्षेत्रमा गरेका थिए। प्राकृतिक सुरक्षा, पानीको उपलब्धता, कन्दमूल तथा शिकारका स्रोतहरूको सहजताले उक्त क्षेत्रलाई बसोबासका लागि उपयुक्त बनाएको मानिन्छ।<ref name="haweruhang" /> साँवा समुदायको पहिचान अन्य स्थानबाट स्थापित भएर आएको नभई छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा सभ्यता विकासको क्रममा निर्माण भएको वंशावली स्रोतमा उल्लेख गरिएको छ। चाङसिङ यकलाई साँवा समुदायको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा वंशीय पहिचानसँग जोडिएको प्रमुख स्थल मानिन्छ।<ref name="haweruhang" /> साँवाहरूको आगमन र भोजपुर सिस्नेरीसँगको सम्बन्ध (महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष) साँवा लिम्बू समुदायमा लामो समयदेखि साँवा पुर्खाहरू [[भोजपुर जिल्ला]]को सिस्नेरी क्षेत्रबाट आएका हुन् भन्ने विश्वास प्रचलित रहिआएको छ। यस विश्वासलाई बल पुग्ने आधारहरूमा भैँसीको पुच्छर समातेर [[अरुण नदी]] तरेको किम्बदन्ती, भोजपुर क्षेत्रमा [[राई जाति|साँवा राई]]हरूको बसोबास रहेको भनाइ तथा अरुणपार रहेका समुदायसँगको सम्भावित सम्बन्धका कथनहरू पर्दछन्। यद्यपि, वंशावली निर्माण समितिले विभिन्न चरणमा गरेको स्थलगत अध्ययन तथा स्थानीय बुढापाका र जानकार व्यक्तिहरूसँगको अन्तर्वार्ताबाट यो भनाइलाई पुष्टि गर्ने ठोस प्रमाण प्राप्त भएन। भोजपुरको सिस्नेरी क्षेत्रमा गरिएको अध्ययनले त्यहाँ साँवा समुदायको पुख्र्यौली थलो वा उद्गमस्थल रहेको प्रमाण फेला परेन। बरु याडपाड क्षेत्रका साँवा राईहरूले आफ्ना पुर्खाहरू [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर गाउँपालिका]] क्षेत्रस्थित हमरजुङ–जोरधाराबाट गएको मौखिक परम्परा सुनाए। पछिल्ला अध्ययन टोलीहरूले पनि यही तथ्यलाई दोहोर्‍याएर पुष्टि गरेका छन्। यस आधारमा वाड्याङका साँवा राईहरू हमरजुङबाट भोजपुर पुगेका हुन्, भोजपुरबाट हमरजुङ आएका होइनन् भन्ने निष्कर्ष बलियो देखिन्छ। यसै क्रममा [[ओखलढुंगा जिल्ला]]को [[सुनकोशी नदी]] आसपास रहेको सिस्नेरी क्षेत्रको पनि अध्ययन गरियो। त्यहाँ सिस्नेरी नामक स्थानहरू भेटिए तापनि साँवा पुर्खाहरूको बसाइँसराइ, वंशपरम्परा वा इतिहाससँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध देखाउने कुनै विश्वसनीय प्रमाण प्राप्त भएन। स्थानीय समुदायका मौखिक इतिहास, [[मुन्धुम]] तथा किम्बदन्तीहरूमा पनि साँवा पुर्खासँग सम्बन्धित उल्लेख फेला परेन। यसले साँवा समुदायको उद्गम प्रत्यक्ष रूपमा सिस्नेरीसँग जोडिएको थियो भन्ने मान्यतालाई थप कमजोर बनाउँछ। अध्ययनको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष “सिस्नेरी” नामको उत्पत्तिसँग सम्बन्धित छ। भाषिक दृष्टिले हेर्दा “सिस्नेरी” शब्द [[लिम्बू भाषा]], [[राई भाषा|राई]] वा [[सुनुवार भाषा]]बाट नभई [[नेपाली भाषा]]को “सिस्नो” शब्दबाट विकसित भएको देखिन्छ। स्थानीय बुझाइअनुसार सिस्नो प्रशस्त पाइने ओसिलो स्थानलाई सिस्नेरी भनिएको हो। यस आधारमा सिस्नेरी नाम अपेक्षाकृत पछिल्लो कालमा विकसित भएको हुनसक्ने देखिन्छ। यदि साँवा समुदायको मूल उद्गम नै त्यही स्थानबाट भएको भए, त्यस स्थानको पुरानो स्थानीय नाम वा ऐतिहासिक पहिचानसँग सम्बन्धित कुनै न कुनै स्मृति वा प्रमाण रहनुपर्ने अपेक्षा गरिन्छ, जुन हालसम्म फेला परेको छैन। उपलब्ध तथ्य, मौखिक परम्परा, स्थानीय अध्ययन तथा ऐतिहासिक सन्दर्भहरूको समग्र विश्लेषण गर्दा साँवा पुर्खाहरू कुनै एक निश्चित “सिस्नेरी” बाट आएका थिए भन्ने निष्कर्षमा पुग्न सकिँदैन। बरु उनीहरू प्राचीन कालदेखि नदी किनार, खोला–धार र उर्वर भूभागलाई आधार बनाएर क्रमशः बसाइँसराइ गर्ने [[किरात]] मूलका समुदायहरूको एउटा शाखा हुनसक्ने सम्भावना देखिन्छ। [[सुनकोशी नदी]] तथा त्यसका सहायक नदीहरूको जलाधार हुँदै विभिन्न पुस्तामा फैलिँदै उनीहरू पूर्वतर्फ सरेका र अन्ततः [[अरुण नदी]] पार गरी वर्तमान छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा स्थायी बसोबासतर्फ उन्मुख भएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ।साँवा राईहरू हमरजुङबाट भोजपुर पुगेका हुन् भन्ने निष्कर्ष निकालिएको छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. १७–२०।</ref> साँवा वंश र भैंसीको सम्बन्ध साँवा वंशमा प्रचलित मौखिक परम्परा अनुसार साँवा पुर्खाले [[अरुण नदी]] पार गर्दा भैंसीको पुच्छर समातेर नदी तरेका थिए भन्ने विश्वास रहेको छ। यस किम्बदन्तीका कारण साँवा समुदायमा भैंसीप्रति विशेष सम्मान र श्रद्धाको भावना विकसित भएको मानिन्छ। समुदायका मौखिक इतिहास तथा परम्परागत कथनहरूमा भैंसीलाई साँवा पुर्खाको यात्रासँग जोडेर स्मरण गर्ने गरिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३।</ref> यस विश्वासअनुसार भैंसीले नदी पार गर्न सहयोग गरेको स्मृतिलाई साँवा वंशको सांस्कृतिक परम्पराको एक महत्वपूर्ण अंश मानिन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा यस परम्परालाई संरक्षण तथा संस्थागत रूपमा स्थापित गर्ने प्रयासहरू पनि गरिएको उल्लेख पाइन्छ।<ref name="sanwa23">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३।</ref> == ११. साँवा यक == [[लिम्बू]] समुदायको परम्परागत सामाजिक तथा सांस्कृतिक संरचनामा "यक" लाई महत्वपूर्ण स्थान दिइन्छ। लिम्बू परम्पराअनुसार प्रत्येक वंश वा थरको कुनै न कुनै यक रहने विश्वास छ। यकलाई समुदायको उत्पत्ति, बसोबास, सुरक्षा तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा लिइन्छ।<ref>माबुहाङ (२०६९), पृ. ३।</ref> लिम्बू परम्परामा उत्पत्तिस्थललाई "माडगेना यक", कर्मस्थललाई "नाहाङ्मा यक" तथा पुर्खाहरू छुट्टिएपछि स्थापित गरिने यकलाई "फेच्च्या यक" भनिने उल्लेख पाइन्छ। यसरी यकले वंशगत सम्बन्ध, पुर्खाको स्मृति तथा सामाजिक संरचनालाई जनाउने कार्य गर्दछ।<ref>माबुहाङ (२०६९), पृ. ३।</ref> [[लिम्बुवान]] क्षेत्रको परम्परामा यकलाई केवल सुरक्षात्मक गढीका रूपमा नभई समुदायको प्रारम्भिक बसोबास, सांस्कृतिक विकास तथा पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा व्याख्या गरिएको छ। यकसँग सम्बन्धित परम्पराहरू विशेषगरी माङगेना, विवाह तथा अन्य सांस्कृतिक अनुष्ठानहरूमा स्मरण गरिने गरिन्छ।<ref>सुब्बा (२०८०)।</ref> [[चित्र:Changsing Yak Hamrjung Tehrathum Nepal.jpg|पाठ=Chhathar rural municipality -2 , Terathum|केन्द्र|अङ्गुठाकार|595x595पिक्सेल|Changsing Yak, Hamarjung-[https://www.facebook.com/oxalic.limboomadankumar Madan Kumar Limbu]]] साँवा लिम्बूहरूको परम्परागत यक "चाङसिङ यक" रहेको मानिन्छ। साँवा समुदायको मौखिक परम्पराअनुसार यो स्थल पुर्खाहरूको प्रारम्भिक आश्रय, बसोबास तथा सांस्कृतिक विकाससँग सम्बन्धित रहेको विश्वास छ। चाङसिङ यक [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर]] क्षेत्रस्थित [[हमरजुङ]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३–२४।</ref> साँवा वंशका [[तुम्साँवा]] र [[पाक्साँवा]] शाखाहरूले चाङसिङ यकलाई आफ्नो सांस्कृतिक तथा वंशगत पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा सम्मान गर्ने गरेको उल्लेख पाइन्छ। यस कारण चाङसिङ यकलाई साँवा लिम्बूहरूको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्वको केन्द्रका रूपमा लिइन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४।</ref> == १२. साँवा लिम्बू थरको उत्पत्ति == साँवा लिम्बू समुदायको इतिहास, पहिचान तथा वंशगत विकाससँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण विषयहरूमध्ये साँवा थरको उत्पत्ति पनि एक हो। साँवा समुदायमा प्रचलित मौखिक परम्परा, वंशावली अध्ययन तथा पुर्खाहरूबाट पुस्तान्तरण हुँदै आएका कथनहरूका आधारमा हेर्दा साँवा समुदाय प्रारम्भिक चरणमै साँवा पहिचान बोकेर आएको नभई वर्तमान [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर]] क्षेत्रस्थित [[हमरजुङ]] आसपास बसोबासको क्रमसँगै साँवा पहिचान विकसित भएको मानिन्छ। यस आधारमा साँवा समुदायको सांस्कृतिक तथा वंशगत पहिचानको विकास स्थानीय ऐतिहासिक परिवेशमै भएको विश्वास गरिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४–२५।</ref> साँवा थरको उत्पत्तिसम्बन्धी विभिन्न मौखिक परम्पराहरू पाइन्छन्। तीमध्ये सबैभन्दा प्रचलित परम्पराले साँवा पुर्खाहरूको भैंसीसँग रहेको सम्बन्धलाई थरको उत्पत्तिसँग जोड्दछ। समुदायमा प्रचलित कथनअनुसार साँवा पुर्खाहरूले [[अरुण नदी]] पार गर्दा भैंसीको सहयोग लिएका थिए भन्ने विश्वास रहेको छ। लिम्बू भाषाका केही स्थानीय बोलिहरूमा भैंसीलाई "सावेत", "साडेत", "सावेत" वा यस्तै उच्चारणबाट चिनिने भएकाले कालान्तरमा यही शब्दरूप परिवर्तन हुँदै "साँवा" थर स्थापित भएको मान्यता पाइन्छ। यद्यपि यो विषय मुख्यतः मौखिक परम्परामा आधारित रहेको देखिन्छ।<ref name="sanwa2425">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४–२५।</ref> साँवा समुदायमा थरको विकास कुनै एक व्यक्तिले औपचारिक रूपमा नामकरण गरेर भएको नभई सामाजिक व्यवहार तथा समुदायले चिन्ने-बोलाउने प्रक्रियाबाट क्रमशः स्थापित भएको बुझिन्छ। विश्वका धेरै समुदायहरूमा जस्तै लिम्बू समाजमा पनि व्यक्तिको बसोबास क्षेत्र, पेशा, विशेषता, सामाजिक भूमिका वा कुनै विशिष्ट घटनाका आधारमा पहिचान निर्माण हुने परम्परा रहेको पाइन्छ। यस सन्दर्भमा साँवा थर पनि समुदायले प्रयोग गर्दै आएको पहिचानबाट क्रमशः स्थापित भएको मानिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> साँवा थरको उच्चारण तथा लेखनमा समयक्रमसँगै विविधता देखिएको पाइन्छ। विभिन्न स्थान तथा पुस्ताहरूमा "सावा", "साबा", "साडवा", "साँवा", "साँवाँ" लगायतका रूपहरू प्रयोग भएको उल्लेख पाइन्छ। यस प्रकारको विविधता मुख्यतः मौखिक परम्परा, स्थानीय उच्चारण तथा मानकीकृत लेखन प्रणालीको अभावका कारण विकसित भएको मानिन्छ। पछिल्लो समयमा वंशावली निर्माण समितिले अध्ययन तथा समुदायस्तरीय छलफलका आधारमा "साँवा" लेखनलाई मानक रूपका रूपमा स्वीकार गरी प्रयोगमा ल्याएको उल्लेख गरिएको छ।<ref name="sanwa2425" /> === तुम्साँवा र पाक्साँवा === साँवा वंशभित्रका प्रमुख शाखाहरू [[तुम्साँवा]] र [[पाक्साँवा]] हुन्। समुदायमा प्रचलित मौखिक परम्पराअनुसार साँवा पुर्खाका सन्तानहरू जेठो र कान्छो शाखामा विभाजित भएपछि यी नामहरूको विकास भएको मानिन्छ। जेठो सन्तानको वंशलाई "तुम्साँवा" तथा कान्छो सन्तानको वंशलाई "पाक्साँवा" भनिएको उल्लेख पाइन्छ। लिम्बू भाषामा "तुम्बा" वा "तुम्भोबा" शब्दले जेठो वा अग्रजलाई जनाउने तथा "पाक्या" शब्दले कान्छोलाई जनाउने भएकाले यी नामहरू वंशगत विभाजनका आधारमा स्थापित भएका हुन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> यसरी तुम्साँवा र पाक्साँवा साँवा वंशका दुई प्रमुख शाखाका रूपमा विकसित भए। यद्यपि दुवै शाखाको साझा पुर्खा, सांस्कृतिक परम्परा तथा यक परम्परा एउटै रहेको मानिन्छ। यस कारण यी शाखाहरूलाई एउटै साँवा वंशका अभिन्न अंगका रूपमा हेरिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> भाषिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले हेर्दा साँवा समुदायको विकास लिम्बू समाजको व्यापक ऐतिहासिक प्रक्रियासँग सम्बन्धित रहेको देखिन्छ। समुदायका पुर्खाहरूले कुनै न कुनै भाषिक परम्परा बोकेर आएको अनुमान गरिए पनि वर्तमान साँवा समुदायले प्रयोग गर्ने भाषा, संस्कार तथा सांस्कृतिक अभ्यासहरू [[लिम्बू भाषा]], [[लिम्बू संस्कृति]] तथा [[लिम्बुवान]] क्षेत्रको ऐतिहासिक विकासक्रमसँगै क्रमशः स्थापित र विकसित भएको मानिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> == १३. हमरजुङमा साँवाको आवादी र पहिलो बसोबास == साँवा लिम्बू समुदायको इतिहास अध्ययन गर्दा उठ्ने महत्वपूर्ण प्रश्नहरूमध्ये एउटा प्रश्न साँवा पुर्खाहरूले बसोबास गरेको वर्तमान [[हमरजुङ]] क्षेत्रमा उनीहरूभन्दा पहिले कुनै मानव समुदायको बसोबास थियो वा थिएन भन्ने हो। उपलब्ध मौखिक परम्परा, स्थानीय किम्बदन्ती तथा वंशावली अध्ययनका आधारमा हेर्दा साँवा पुर्खाहरूले आफ्नो प्रारम्भिक आवादी स्थापना गरेको [[चाङसिङ यक]] आसपासको क्षेत्रमा कुनै संगठित मानव समुदायको बसोबास रहेको स्पष्ट प्रमाण हालसम्म फेला परेको छैन।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २६–२८।</ref> साँवा पुर्खाहरूले बसोबास गरेको क्षेत्र प्राकृतिक स्रोतले सम्पन्न रहेको वर्णन पाइन्छ। त्यहाँ वनजंगल, कन्दमूल, वनतरुल, भ्याकुर, गन्धारु, ऐसेलु, चुत्रो, लालीगुराँस तथा अन्य प्राकृतिक खाद्य स्रोतहरू प्रशस्त मात्रामा उपलब्ध रहेको बताइन्छ। यस्ता स्रोतहरूको उपलब्धताले प्रारम्भिक मानव बसोबासका लागि आवश्यक आधार प्रदान गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। यस कारण साँवा पुर्खाहरूले उक्त क्षेत्रलाई आफ्नो स्थायी बसोबासका लागि रोजेको हुन सक्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="sanwa2628">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २६–२८।</ref> स्थानीय मौखिक परम्परामा भने हमरजुङ तथा आसपासका केही क्षेत्रहरूमा "नागा" अथवा "खाम्बोड्वा" समुदायको बसोबास रहेको हुन सक्ने विश्वास पाइन्छ। विशेषगरी खैरेनी, पञ्चकन्या, ओख्रे तथा आइदिम क्षेत्रका गुफा, ओडार तथा असामान्य आकारका पुराना चिहानहरूसँग सम्बन्धित विभिन्न कथनहरू स्थानीय समाजमा प्रचलित छन्। कतिपय स्थानीय विश्वासअनुसार ती गुफा तथा चिहानहरू प्राचीन नागा समुदायसँग सम्बन्धित हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। यद्यपि यस सम्बन्धमा हालसम्म कुनै ठोस पुरातात्त्विक वा ऐतिहासिक प्रमाण प्राप्त भएको छैन।<ref name="sanwa2628" /> छथर क्षेत्रका विभिन्न स्थानहरूमा रहेका बहु-तले गुफा तथा ओडारहरूले भने प्राचीन कालमा कुनै न कुनै प्रकारको मानव गतिविधि भएको संकेत गर्ने सम्भावना देखाउँछन्। स्थानीय समुदायका केही सदस्यहरूले ती स्थानहरूलाई फिरन्ता वा घुमन्ते समुदायको अस्थायी आश्रयस्थलका रूपमा व्याख्या गर्ने गरेका छन्। तथापि, ती समुदायहरू को थिए, उनीहरूको संस्कृति कस्तो थियो वा उनीहरू साँवा समुदायसँग कुनै प्रकारले सम्बन्धित थिए कि थिएनन् भन्ने विषयमा पर्याप्त प्रमाण उपलब्ध छैन।<ref name="sanwa2628" /> साँवा वंशावलीमा उल्लेख भएअनुसार प्राचीन समयमा यस क्षेत्रमा कुनै घुमन्ते वा फिरन्ता समुदायको अस्थायी बसोबास रहेको हुन सक्ने सम्भावना भने पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरिएको छैन। नदी, खोल्सा तथा वनक्षेत्रको आसपास मानव गतिविधि हुनु स्वाभाविक मानिए पनि ती समुदायहरू स्थायी रूपमा बसोबास गर्थे वा पछि अन्यत्र सरे भन्ने विषय अझै अनुसन्धानको विषय रहेको छ।<ref name="sanwa2628" /> यस सम्बन्धमा स्थानीय समाजमा प्रचलित अर्को विश्वास नागा समुदायको उत्पत्ति तथा बसाइँसराइसँग सम्बन्धित छ। कतिपय कथनहरूमा नागा समुदाय यस क्षेत्रबाट अन्यत्र गएको वा विस्थापित भएको उल्लेख पाइन्छ। तर यस्ता कथनहरूलाई पुष्टि गर्ने ऐतिहासिक प्रमाण उपलब्ध नभएकाले ती विषयहरूलाई मौखिक परम्पराका रूपमा मात्र लिनुपर्ने देखिन्छ।<ref name="sanwa2628" /> उपलब्ध अध्ययन, मौखिक इतिहास तथा स्थानीय परम्पराहरूको समग्र विश्लेषण गर्दा वर्तमान हमरजुङ क्षेत्रमा संगठित रूपमा स्थायी बसोबास स्थापना गर्ने पहिलो समुदाय साँवा पुर्खाहरू नै थिए भन्ने निष्कर्षतर्फ संकेत गर्दछ। साँवा समुदायले जंगल फाँडेर कृषि, पशुपालन तथा सामाजिक संरचनाको विकास गरेको र त्यसैबाट यस क्षेत्रको स्थायी मानव बसोबासको प्रारम्भ भएको विश्वास गरिन्छ। यस कारण हमरजुङ क्षेत्रलाई साँवा लिम्बू समुदायको प्रारम्भिक सभ्यता, बसोबास तथा सांस्कृतिक विकासको केन्द्रका रूपमा लिइन्छ।<ref name="sanwa2628" /> == साँवाको हाङ र शासन प्रणाली == साँवा समुदायको पहिलो हाङ(राजा), अगुवा वा नेता को थिए? समाज विकास, सास्कृतिक र राजनीतिक प्रणाली के थियो? १. साँवा समुदायका पहिलो पुर्खा र नामकरण (हाङबेरुहाङ) [[साँवा वंश]] का प्रथम पुर्खा, अगुवा वा नेता [[हाङबेरुहाङ]] (हाङबेरुहाङ) हुन्। उनलाई सुरुमा साँवा, ग्रावा, साङवा, साबाँ आदि नामले चिनिन्थ्यो। तर, उनको नाम 'हाङबेरु' वा 'हाडबेरु' कसरी रहन गयो भन्ने सम्बन्धमा मुख्यतया तीनवटा ऐतिहासिक किम्बदन्तीहरू पाइन्छन्: हाङ्याबारी (भालुबाँस घारी) को सम्बन्ध: उनी [[हमरजुङ]] को कुनै स्थानमा रहेको भालुबाँस घारी (हाङ्याबारी) मा बस्ने गर्थे। बाँस सजिलै फुटाउन सक्ने बलियो भएकाले वा बाँसघारीमा उभिएको अर्थमा उनलाई 'हाङबाहेरु' भन्दाभन्दै 'हाङबेरु' भनिएको हो। [[लिम्बू भाषा]] मा 'हाङ्या' को सम्बन्ध भालुबाँससँग जोडिएकाले यो मत बढी विश्वासयोग्य देखिन्छ। खजुमसँगको प्रतिक्षा: अर्को भनाइ अनुसार, साँवाका अगुवा कतै लडाइँमा जान लाग्दा [[खजुम]] (अर्को वंश) लाई भालुबाँस घारीमा उभिएर पर्खिएका थिए। खजुमले 'हाङ्याबुङ' (बाँसघारी) मा पर्खिने व्यक्ति भन्दाभन्दै 'हाङबाबुङे' हुँदै 'हाङबेरु' नाम रहन गयो। फुर्तिको प्रतीक (हाहाङ साङसाङ): [[माङ्गेना]] (शिर उठाउने अनुष्ठान) गरी बिहानै भानेडाकमा मासुभात खाएर पेट टन्न अघाई युद्धमा जाँदा फुर्तिफार्ति (हाहाङ साङसाङ) गरेकाले उनको नाम हाङबेरु भएको भन्ने जनश्रुति पनि छ। शारीरिक बनोट र विशेषता: प्रथम पुर्खा हाङबेरुहाङ निकै ठूलो, अग्लो, हट्टाकट्टा र शूरवीर जीउडानका थिए। उनी बाँसका बोट खुकुरीले एकै चोटमा छिनाउने, शिकार गर्दा बाघलाई समेत एक्लै मार्ने र भुटेको मकै-भटमास खाए झैँ मासुका चोक्टाहरू एकमुठ्ठी मुखमा हानेर खान सक्ने महाबली थिए। २. सन्तान विस्तार र साँवा वंशको विभाजन [[हाङबेरुहाङ]] का दुई छोराहरू थिए, जसलाई जेठो (तुम) र कान्छो (पाक्पा) भनिन्थ्यो। यिनीहरू क्रमशः बाइला र फाइला थिए। जेठो छोराको सन्तानलाई तुम्भोया सावान भन्दाभन्दै कालान्तरमा [[तुम्साँवा]] भनियो। कान्छो छोराको सन्तानलाई पाक्पा सावान भन्दाभन्दै कालान्तरमा [[पाक्साँवा]] भनियो। यिनीहरूका सन्तानहरू [[हमरजुङ]] हुँदै [[आङदिम]] र देश-विदेशमा विस्तार हुँदै गए। ३. परम्परागत सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक प्रणाली साँवा समुदायको प्राचीन व्यवस्था हिन्दू राजाहरुको जस्तो एकात्मक वा हुकुमी शासन प्रणाली थिएन। यो पूर्णतः प्रथागत र लोकतान्त्रिक पद्धतिमा आधारित थियो: आपुङ्गी हाङ (स्वायत्त नेतृत्व): प्राचीन कबिला युगमा वंश वा समुदाय पिच्छे आफ्नै हाङ (नेता) हुन्थे। उनीहरू आफ्नो समुदायका प्रतिनिधि र संरक्षक थिए, कसैको अधीनमा बस्दैनथे। can ज्येष्ठता र सल्लाहकार प्रणाली: समाज सञ्चालनमा उमेरको ज्येष्ठता (पाका मानिसहरू) लाई प्रधान मानिन्थ्यो। बल र पराक्रम चाहिने कार्यमा युवाहरू परिचालित हुन्थे तर उनीहरू पाकाहरूको सल्लाह र नेतृत्वमा चल्दथे। चुम्लुङ (सामूहिक निर्णय पद्धति): समाजमा नीति-नियम बनाउन, व्यवहार सञ्चालन गर्न वा न्याय सम्पादन गर्न समुदायका अगुवाहरू ([[पासिङपादाङ]] र [[तुम्मिहाङ]]) को भेला बस्दथ्यो, जसलाई [[चुम्लुङ]] भनिन्छ। चुम्लुङको सामूहिक निर्णय र परामर्श नै सर्वोपरि हुन्थ्यो। मुन्धुममा आधारित सांस्कृतिक एकरूपता: साँवाहरूको भाषिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक समरूपता [[मुन्धुम]] मा आधारित थियो। समग्र [[याक्थुङ]] (लिम्बू) समुदायसँगको अन्तरघुलन र सहकार्यबाट उनीहरूले हमरजुङ तथा [[चाङसिङ यक]] (किल्ला) मा भाषा, धर्म र संस्कृतिको विकास गरे। ४. ऐतिहासिक भू-भाग, सिमाना र युद्धहरू साँवाहरूको ऐतिहासिक किल्ला [[चाङसिङ यक]] थियो। उनीहरूको मूल बसोबास [[तेह्रथुम]] को हमरजुङ-५ मा रहेको [[यास्वादेन]] (भगवतीथान) वा ओरधारा वरिपरि थियो, जसलाई गाउँको केन्द्र मानिन्छ। [[हाङमालुङ ढुङ्गा]]: हमरजुङमा 'हाङमालुङ' नामको एउटा ठूलो ढुङ्गा छ। किम्बदन्ती अनुसार हाङको रानी (हाङमा) त्यहाँ बसेर कपाल कोर्थिन् र घाम ताप्थिन्। अर्को मत अनुसार यो [[युभा]] (एक अलौकिक शक्ति) को रूप हो, जसको कपाल ढुङ्गाको टुप्पाबाट फेदसम्म (३००–४०० मिटर) झर्थ्यो र उनी लिम्बूवानभरि घुम्ने क्रममा यहाँ बस्थिन्। यो स्थान नजिकै [[चासोक]] र [[याक्या]] (पूजा) गर्ने प्राचीन थलो पनि छ। परदेनका हवेरुहरूसँगको लडाइँ र सहमति: साँवाहरूको धनकुटाको छथरका [[हवेरु]] हरूसँग लडाइँ भएको थाहा पाइन्छ। साँवाहरूले परदेनको 'पिलुम' भन्ने बेसी खेतसम्म कब्जा गरेर बुङ्गा गाडेका थिए भने हवेरुहरूले तेह्रथुम तर्फको तेलेखोला पारिको खेत अधीन गरेका थिए। पछि वर्षायाममा बाढीका कारण आउन-जान गाह्रो भएपछि आपसी सहमतिमा पिलुम खेत हवेरुले र कोराङ खेत हाङबेरुहाङका वंश (साँवा) ले लिने ऐतिहासिक सहमति भयो। लिम्बूवानका समकक्ष राजाहरू: हाङबेरुहाङको समकालीन समयमा छथर सुदापका खेवा राजा [[सुदेनहाङ]], पोखरीका खजुम राजा [[चाःचाला चाइदो]], परदेन खस्ताप धनकुटाका राजा र ताउखुबाजा [[खादीहाड]] (खादीहाङ) सँग उनको समकक्षताको सन्दर्भ आउँछ। ५. गोर्खाली शासनसँगको समायोजन र सुभाङ्गी प्रथा वि.सं. १८४३ (सन् १७७४) मा [[लिम्बूवान]] को गोर्खा राज्यसँग समायोजन भएपछि साँवाहरूको परम्परागत भूमि र [[किपट]] व्यवस्थामा राज्यको हस्तक्षेप बढ्न थाल्यो: गैह्र-लिम्बूहरूको प्रवेश: साँवाहरूको पुर्ख्यौली भूमि हमरजुङ र आङदिममा गुरुङ, मगर, भुजेल, दलित, शेर्पा र खस-आर्य (क्षेत्री-बाहुन) हरूको बसोबास विस्तार भयो र सुब्बाहरूले उनीहरूबाट तिरो (कर) उठाउन थाले। सात सुब्बाको व्यवस्था (वि.सं. १९५०): राज्यले साँवाहरूको किपट जग्गा लिनका लागि र समुदायमा फुट ल्याउन वि.सं. १९५० मा साँवाहरूमा '[[सात सुब्बा]]' को व्यवस्था गर्‍यो। यसले गर्दा माटो, बाटो, कुलो र चिहानघारी समेत सुब्बाहरूको आधारमा छुट्टिन गयो। कतिपय सुब्बाहरू जग्गा वा पैसा बुझाएर सुब्बा बनेका 'किनुवा सुब्बा' (तिरुवा सुब्बा) थिए। छ सुब्बाको व्यवस्था (वि.सं. १९९७): वि.सं. १९९७ मा आउँदा यो व्यवस्था पुनः परिमार्जन भई 'छ वटा सुब्बा' मा कायम भयो, जहाँ केही पुराना सुब्बाका सन्तान र केही नयाँ थपिएका थिए। ६. पछिल्लो पुस्ताका शूरवीरहरू साँवा वंशमा सुरवीरता र लडाकुपनको क्रम [[राणा शासन]] को अन्त्य र [[पञ्चायत काल]] को सुरुवाती समयसम्म पनि देखिन्थ्यो। पछिल्लो समयमा दुई पात्रहरू निकै प्रसिद्ध थिए: [[वीरबल साँवा]]: उनी फौदारी (लडाइँ/युद्धकला) का लागि नामी थिए। उनको टोलीले हवेरु, खजुम, मुचेरु, खादी, तुङधङ मात्र नभई चौबिसेसँग समेत वीरतापूर्वक फौदारी गरेको इतिहास छ। [[काँडडोके]]: उनी पनि असाध्यै वीर थिए, जसले शुक्रबारेमा लामो [[चोचोप्पा]] (चो/लुङ) - (एक प्रकारको विजय वा शक्तिको प्रतीक ढुङ्गा) रोपेका थिए भन्ने जनश्रुति छ। सन्दर्भ सामग्री (References) [[चेम्जोङ, २०६३]]: पाँचौँ शताब्दीको आठ गणराज्य र [[छथर]] का राजा [[खादीहाड]] को ऐतिहासिक सन्दर्भ। [[तिल्लिङ, २०७४, पृष्ठ १७५]]: इतिहासकार भरत तुङधङलाई उद्धृत गर्दै छथर क्षेत्रका ६ वटा मूल हाङहरूमध्ये [[हाङबेरुहाङ]] एक भएको तथ्य। [[सुब्बा, २०६७]]: छथर क्षेत्रमा मौलिक रूपमा बसोबास गर्ने ६ वटा मूल वंश/थरहरूको मुन्धुमी इतिहास। [[इङनाम, २०७० र २०७५]]: वि.सं. १९५० को [[सात सुब्बा]] प्रथा र [[रणबहादुर शाह]] को पालामा लिम्बूवानलाई १७ थुम (प्रशासनिक क्षेत्र) मा विभाजन गर्दा छथर एक थुम रहेको प्रशासनिक इतिहास। [[सुब्बा, २०८०]]: आदिवासी समुदायमा सुरक्षा र प्रतिनिधित्वका कारण हाङ (राजा) वा अगुवा प्रथाको सुरुवात भएको सिद्धान्त। [[मेख बहादुर लिम्बू]] (१०): प्राचीन साँवा लडाकु र समाजको इतिहास सम्बन्धी व्यक्तिगत कुराकानी (उमेर ९० वर्ष)। [[स्वस्ती प्रसाद माङ्गा]] (११): पूर्व प्रधानपञ्च (हमरजुङ/परेवादिन/धरान) सँग सिमाना, किपट, तिरो र ऐतिहासिक सहमतिका बारेमा गरिएको व्यक्तिगत कुराकानी। [[सुभाङ्गी प्रथा]] (१२): गाउँका नामी व्यक्तिलाई राजा-महाराजाद्वारा दिइने सुब्बा पद र त्यससँग जोडिएको प्रथागत अडिया र मुद्दा-मामिला मिलाउने न्यायिक एवं कर प्रणाली। == साँवाको बसोबास र यसको ऐतिहासिकता == साँवाको बसोबास र ऐतिहासिकता कति पुरानो हो भन्ने विषय स्पष्ट रूपमा ठोस लिखित प्रमाण नभएकाले मुख्य रूपमा [[मुन्धुम]], मौखिक परम्परा, किम्बदन्ती तथा सामाजिक स्मृतिहरूमा आधारित अध्ययनबाट विश्लेषण गरिएको छ। प्राप्त तथ्यहरू अनुसार साँवा समुदायको प्रारम्भिक बसोबास अरुणपार क्षेत्रबाट स्थानान्तरण हुँदै हालको छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा विस्तार भएको मानिन्छ। तर यो बसाइसराइ कहिले र कुन युगमा भयो भन्ने निश्चित समयरेखा भने अझै स्पष्ट रूपमा स्थापित हुन सकेको छैन। ऐतिहासिक व्याख्याहरू अनुसार कतिपय स्रोतहरूले तत्कालीन [[खाम्बोडवा]] राज्यअन्तर्गतको खादी क्षेत्रसँग यसको सम्बन्ध जोड्ने गर्छन्, जसको शासनकाल करिब दुई हजार वर्ष पुरानो मानिन्छ (चेम्जोङ, २०६३)। त्यस आधारमा साँवा इतिहास कम्तीमा पनि दुई हजार वर्षभन्दा पुरानो हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। तर केही विद्वान तथा स्थानीय धारणा अनुसार साँवाहरू हिमालय दक्षिणी क्षेत्रमा शिकारी–कृषि युगदेखि नै फैलिँदै आएको आदिवासी समूहको एक शाखा भएको हुन सक्ने पनि उल्लेख पाइन्छ। पुरातात्विक दृष्टिले हेर्दा व्यवस्थित लिखित अभिलेख, स्मारक वा ठोस संरचनागत प्रमाण अत्यन्त न्यून छन्। तथापि क्षेत्रमा भेटिने कालो ढुङ्गाका पुराना औजारहरू, जुन स्थानीय रूपमा ‘बज्र ढुङ्गा’ वा चट्याङ परेर बनेका भन्ने विश्वास गरिन्छ, वास्तवमा प्राचीन पाषाण युगीन औजार हुन सक्ने सम्भावना औँल्याइन्छ। साथै [[पुरातत्व]]सँग सम्बन्धित चिहान, चउतारा तथा समाधिस्थलहरूको अध्ययनबाट पनि सीमित मात्र ऐतिहासिक संकेतहरू प्राप्त हुन्छन्। साँवा वंशावलीअनुसार हालसम्म करिब ६७ पुस्तासम्मको वंशक्रमको अनुमान गरिएको छ। प्रारम्भिक पुस्तादेखि जेठो–कान्छो शाखा हुँदै लायोहाङ, नुयोहाङ, हाम्याङवा, हाम्सेडवा, तेनुफेन्जे जस्ता नामहरू मौखिक इतिहासमा विशेष रूपमा उल्लेख हुन्छन्, जसले समुदायमा नेतृत्व, युद्धकला, मुन्धुम ज्ञान र सामाजिक व्यवस्थापनको भूमिका खेलेको मानिन्छ। यसरी साँवाको ऐतिहासिक अध्ययनमा लिखित प्रमाणभन्दा बढी [[मुन्धुम]], मौखिक परम्परा, भाषिक संरचना, सांस्कृतिक अभ्यास, छरछिमेकको बसोबास ढाँचा, जनसंख्या विस्तार तथा साइनो–सम्बन्ध प्रणालीलाई मुख्य आधार बनाइएको छ। यी सबै पक्षहरू मिलाएर हेर्दा साँवा इतिहास दीर्घकालीन, तर मौखिक परम्परामा आधारित जटिल ऐतिहासिक विकास भएको समुदायको रूपमा बुझिन्छ। == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references><ref name="haweruhang" /></references> *सन्दर्भ (References) चेम्जोङ, इमानसिंह (२०६३), लिम्बुवान इतिहास सम्बन्धी अध्ययन सब्बा, विभिन्न (२०६७), लिम्बू/साँवा समुदायसम्बन्धी मौखिक इतिहास सङ्कलन [[मुन्धुम]] — लिम्बू समुदायको मौखिक धार्मिक–सांस्कृतिक ज्ञान परम्परा pdwq6r6gru5lqsdov7pdyfwgqx4sda8 1361907 1361906 2026-06-15T06:55:36Z HangberuHang 79311 /* उत्पत्ति र प्रवाह */ 1361907 wikitext text/x-wiki == उत्पत्ति र प्रवाह == साँवा लिम्बूहरूको उत्पत्ति तेह्रथुम जिल्लाको छथर गाउँपालिका क्षेत्र अन्तर्गत पर्ने हमरजुङसँग सम्बन्धित रहेको मौखिक परम्परा, मुन्धुम तथा वंशावली स्रोतहरूमा उल्लेख पाइन्छ। परम्परागत कथनअनुसार करिब दुई हजार वर्षअघि साँवा पुर्खाहरूले चाङसिङ यक वरिपरि पहिलो स्थायी बसोबास स्थापना गरेका थिए। यस क्षेत्रलाई साँवा समुदायको ऐतिहासिक उत्पत्तिस्थल तथा सभ्यता विकासको केन्द्र मानिन्छ।<ref name="haweruhang">सुब्बा, क्षितिज (२०८३). ''हाडबेरुहाङ साँवा वंशावली''. तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. १२–१७.</ref> साँवा पुर्खाको आगमनबारे विभिन्न मौखिक परम्पराहरू प्रचलित छन्। एक कथनअनुसार उनीहरू भोजपुर जिल्लाको सिस्नेरी क्षेत्रबाट अरुण नदी पार गरी हालको छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा पुगेका थिए। अर्को परम्पराअनुसार पुर्खाहरू ओखलढुङ्गा जिल्ला तथा सुनकोशी नदी क्षेत्रबाट क्रमिक बसाइँसराइ गर्दै अरुण नदी पार गरेर पूर्वतर्फ आएका थिए।<ref name="haweruhang" /> [[चित्र:Hangberuhang AI Artist Impression.jpg|पाठ=डा. क्षितिज सुब्बा- काल्पनिक (illustration / symbolic portrait) picture |केन्द्र|अङ्गुठाकार|305x305पिक्सेल|'''हाङबेरुहाङ (हावेरुहाङ) साँवा''' → आदिपुरुष /OROGINGAL SKETCH-[https://www.facebook.com/chhitij.limbu.50 Chhitij Limbu]]] वंश परम्पराअनुसार हाडबेरुहाङ (हावेरुहाङ) साँवा समुदायका आदिपुरुष मानिन्छन्। उनी नै अरुण नदी पार गरी हमरजुङ क्षेत्रमा पुगेका प्रथम पुर्खा भएको विश्वास गरिन्छ। उनका सन्तान थाइला (तुम्साँवा) र फाइला (पाक्साँवा) बाट क्रमशः तुम्साँवा र पाक्साँवा शाखाहरूको विकास भएको उल्लेख पाइन्छ।<ref name="haweruhang" /> [[चित्र:Tumba Jetho Tumsanwa Thailaa AI Artist Impression.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|225x225पिक्सेल|'''थाइला (तुम्साँवा)''' → तुम्साँवा शाखाका पुर्खा O.S -[https://www.facebook.com/chhitij.limbu.50 Chhitij Limbu]|पाठ=THIS IS A AI SKETCH ]] [[चित्र:Pakpa Paksanwa Faailaa AI Artist Impression.jpg|अङ्गुठाकार|225x225पिक्सेल|'''फाइला (पाक्साँवा)''' → पाक्साँवा शाखाका पुर्खा 0.S. - [https://www.facebook.com/chhitij.limbu.50 Chhitij Limbu]|पाठ=THIS IS A AI SKETCH ]] परम्परागत विवरणअनुसार साँवा पुर्खाहरूले पहिलो बसोबास हालको सिगाप्पारी तथा चाङसिङ यक आसपासको क्षेत्रमा गरेका थिए। प्राकृतिक सुरक्षा, पानीको उपलब्धता, कन्दमूल तथा शिकारका स्रोतहरूको सहजताले उक्त क्षेत्रलाई बसोबासका लागि उपयुक्त बनाएको मानिन्छ।<ref name="haweruhang" /> साँवा समुदायको पहिचान अन्य स्थानबाट स्थापित भएर आएको नभई छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा सभ्यता विकासको क्रममा निर्माण भएको वंशावली स्रोतमा उल्लेख गरिएको छ। चाङसिङ यकलाई साँवा समुदायको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा वंशीय पहिचानसँग जोडिएको प्रमुख स्थल मानिन्छ।<ref name="haweruhang" /> साँवाहरूको आगमन र भोजपुर सिस्नेरीसँगको सम्बन्ध (महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष) साँवा लिम्बू समुदायमा लामो समयदेखि साँवा पुर्खाहरू [[भोजपुर जिल्ला]]को सिस्नेरी क्षेत्रबाट आएका हुन् भन्ने विश्वास प्रचलित रहिआएको छ। यस विश्वासलाई बल पुग्ने आधारहरूमा भैँसीको पुच्छर समातेर [[अरुण नदी]] तरेको किम्बदन्ती, भोजपुर क्षेत्रमा [[राई जाति|साँवा राई]]हरूको बसोबास रहेको भनाइ तथा अरुणपार रहेका समुदायसँगको सम्भावित सम्बन्धका कथनहरू पर्दछन्। यद्यपि, वंशावली निर्माण समितिले विभिन्न चरणमा गरेको स्थलगत अध्ययन तथा स्थानीय बुढापाका र जानकार व्यक्तिहरूसँगको अन्तर्वार्ताबाट यो भनाइलाई पुष्टि गर्ने ठोस प्रमाण प्राप्त भएन। भोजपुरको सिस्नेरी क्षेत्रमा गरिएको अध्ययनले त्यहाँ साँवा समुदायको पुख्र्यौली थलो वा उद्गमस्थल रहेको प्रमाण फेला परेन। बरु याडपाड क्षेत्रका साँवा राईहरूले आफ्ना पुर्खाहरू [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर गाउँपालिका]] क्षेत्रस्थित हमरजुङ–जोरधाराबाट गएको मौखिक परम्परा सुनाए। पछिल्ला अध्ययन टोलीहरूले पनि यही तथ्यलाई दोहोर्‍याएर पुष्टि गरेका छन्। यस आधारमा वाड्याङका साँवा राईहरू हमरजुङबाट भोजपुर पुगेका हुन्, भोजपुरबाट हमरजुङ आएका होइनन् भन्ने निष्कर्ष बलियो देखिन्छ। यसै क्रममा [[ओखलढुंगा जिल्ला]]को [[सुनकोशी नदी]] आसपास रहेको सिस्नेरी क्षेत्रको पनि अध्ययन गरियो। त्यहाँ सिस्नेरी नामक स्थानहरू भेटिए तापनि साँवा पुर्खाहरूको बसाइँसराइ, वंशपरम्परा वा इतिहाससँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध देखाउने कुनै विश्वसनीय प्रमाण प्राप्त भएन। स्थानीय समुदायका मौखिक इतिहास, [[मुन्धुम]] तथा किम्बदन्तीहरूमा पनि साँवा पुर्खासँग सम्बन्धित उल्लेख फेला परेन। यसले साँवा समुदायको उद्गम प्रत्यक्ष रूपमा सिस्नेरीसँग जोडिएको थियो भन्ने मान्यतालाई थप कमजोर बनाउँछ। अध्ययनको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष “सिस्नेरी” नामको उत्पत्तिसँग सम्बन्धित छ। भाषिक दृष्टिले हेर्दा “सिस्नेरी” शब्द [[लिम्बू भाषा]], [[राई भाषा|राई]] वा [[सुनुवार भाषा]]बाट नभई [[नेपाली भाषा]]को “सिस्नो” शब्दबाट विकसित भएको देखिन्छ। स्थानीय बुझाइअनुसार सिस्नो प्रशस्त पाइने ओसिलो स्थानलाई सिस्नेरी भनिएको हो। यस आधारमा सिस्नेरी नाम अपेक्षाकृत पछिल्लो कालमा विकसित भएको हुनसक्ने देखिन्छ। यदि साँवा समुदायको मूल उद्गम नै त्यही स्थानबाट भएको भए, त्यस स्थानको पुरानो स्थानीय नाम वा ऐतिहासिक पहिचानसँग सम्बन्धित कुनै न कुनै स्मृति वा प्रमाण रहनुपर्ने अपेक्षा गरिन्छ, जुन हालसम्म फेला परेको छैन। उपलब्ध तथ्य, मौखिक परम्परा, स्थानीय अध्ययन तथा ऐतिहासिक सन्दर्भहरूको समग्र विश्लेषण गर्दा साँवा पुर्खाहरू कुनै एक निश्चित “सिस्नेरी” बाट आएका थिए भन्ने निष्कर्षमा पुग्न सकिँदैन। बरु उनीहरू प्राचीन कालदेखि नदी किनार, खोला–धार र उर्वर भूभागलाई आधार बनाएर क्रमशः बसाइँसराइ गर्ने [[किरात]] मूलका समुदायहरूको एउटा शाखा हुनसक्ने सम्भावना देखिन्छ। [[सुनकोशी नदी]] तथा त्यसका सहायक नदीहरूको जलाधार हुँदै विभिन्न पुस्तामा फैलिँदै उनीहरू पूर्वतर्फ सरेका र अन्ततः [[अरुण नदी]] पार गरी वर्तमान छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा स्थायी बसोबासतर्फ उन्मुख भएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ।साँवा राईहरू हमरजुङबाट भोजपुर पुगेका हुन् भन्ने निष्कर्ष निकालिएको छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. १७–२०।</ref> साँवा वंश र भैंसीको सम्बन्ध साँवा वंशमा प्रचलित मौखिक परम्परा अनुसार साँवा पुर्खाले [[अरुण नदी]] पार गर्दा भैंसीको पुच्छर समातेर नदी तरेका थिए भन्ने विश्वास रहेको छ। यस किम्बदन्तीका कारण साँवा समुदायमा भैंसीप्रति विशेष सम्मान र श्रद्धाको भावना विकसित भएको मानिन्छ। समुदायका मौखिक इतिहास तथा परम्परागत कथनहरूमा भैंसीलाई साँवा पुर्खाको यात्रासँग जोडेर स्मरण गर्ने गरिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३।</ref> यस विश्वासअनुसार भैंसीले नदी पार गर्न सहयोग गरेको स्मृतिलाई साँवा वंशको सांस्कृतिक परम्पराको एक महत्वपूर्ण अंश मानिन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा यस परम्परालाई संरक्षण तथा संस्थागत रूपमा स्थापित गर्ने प्रयासहरू पनि गरिएको उल्लेख पाइन्छ।<ref name="sanwa23">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३।</ref> == ११. साँवा यक == [[लिम्बू]] समुदायको परम्परागत सामाजिक तथा सांस्कृतिक संरचनामा "यक" लाई महत्वपूर्ण स्थान दिइन्छ। लिम्बू परम्पराअनुसार प्रत्येक वंश वा थरको कुनै न कुनै यक रहने विश्वास छ। यकलाई समुदायको उत्पत्ति, बसोबास, सुरक्षा तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा लिइन्छ।<ref>माबुहाङ (२०६९), पृ. ३।</ref> लिम्बू परम्परामा उत्पत्तिस्थललाई "माडगेना यक", कर्मस्थललाई "नाहाङ्मा यक" तथा पुर्खाहरू छुट्टिएपछि स्थापित गरिने यकलाई "फेच्च्या यक" भनिने उल्लेख पाइन्छ। यसरी यकले वंशगत सम्बन्ध, पुर्खाको स्मृति तथा सामाजिक संरचनालाई जनाउने कार्य गर्दछ।<ref>माबुहाङ (२०६९), पृ. ३।</ref> [[लिम्बुवान]] क्षेत्रको परम्परामा यकलाई केवल सुरक्षात्मक गढीका रूपमा नभई समुदायको प्रारम्भिक बसोबास, सांस्कृतिक विकास तथा पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा व्याख्या गरिएको छ। यकसँग सम्बन्धित परम्पराहरू विशेषगरी माङगेना, विवाह तथा अन्य सांस्कृतिक अनुष्ठानहरूमा स्मरण गरिने गरिन्छ।<ref>सुब्बा (२०८०)।</ref> [[चित्र:Changsing Yak Hamrjung Tehrathum Nepal.jpg|पाठ=Chhathar rural municipality -2 , Terathum|केन्द्र|अङ्गुठाकार|595x595पिक्सेल|Changsing Yak, Hamarjung-[https://www.facebook.com/oxalic.limboomadankumar Madan Kumar Limbu]]] साँवा लिम्बूहरूको परम्परागत यक "चाङसिङ यक" रहेको मानिन्छ। साँवा समुदायको मौखिक परम्पराअनुसार यो स्थल पुर्खाहरूको प्रारम्भिक आश्रय, बसोबास तथा सांस्कृतिक विकाससँग सम्बन्धित रहेको विश्वास छ। चाङसिङ यक [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर]] क्षेत्रस्थित [[हमरजुङ]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३–२४।</ref> साँवा वंशका [[तुम्साँवा]] र [[पाक्साँवा]] शाखाहरूले चाङसिङ यकलाई आफ्नो सांस्कृतिक तथा वंशगत पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा सम्मान गर्ने गरेको उल्लेख पाइन्छ। यस कारण चाङसिङ यकलाई साँवा लिम्बूहरूको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्वको केन्द्रका रूपमा लिइन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४।</ref> == १२. साँवा लिम्बू थरको उत्पत्ति == साँवा लिम्बू समुदायको इतिहास, पहिचान तथा वंशगत विकाससँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण विषयहरूमध्ये साँवा थरको उत्पत्ति पनि एक हो। साँवा समुदायमा प्रचलित मौखिक परम्परा, वंशावली अध्ययन तथा पुर्खाहरूबाट पुस्तान्तरण हुँदै आएका कथनहरूका आधारमा हेर्दा साँवा समुदाय प्रारम्भिक चरणमै साँवा पहिचान बोकेर आएको नभई वर्तमान [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर]] क्षेत्रस्थित [[हमरजुङ]] आसपास बसोबासको क्रमसँगै साँवा पहिचान विकसित भएको मानिन्छ। यस आधारमा साँवा समुदायको सांस्कृतिक तथा वंशगत पहिचानको विकास स्थानीय ऐतिहासिक परिवेशमै भएको विश्वास गरिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४–२५।</ref> साँवा थरको उत्पत्तिसम्बन्धी विभिन्न मौखिक परम्पराहरू पाइन्छन्। तीमध्ये सबैभन्दा प्रचलित परम्पराले साँवा पुर्खाहरूको भैंसीसँग रहेको सम्बन्धलाई थरको उत्पत्तिसँग जोड्दछ। समुदायमा प्रचलित कथनअनुसार साँवा पुर्खाहरूले [[अरुण नदी]] पार गर्दा भैंसीको सहयोग लिएका थिए भन्ने विश्वास रहेको छ। लिम्बू भाषाका केही स्थानीय बोलिहरूमा भैंसीलाई "सावेत", "साडेत", "सावेत" वा यस्तै उच्चारणबाट चिनिने भएकाले कालान्तरमा यही शब्दरूप परिवर्तन हुँदै "साँवा" थर स्थापित भएको मान्यता पाइन्छ। यद्यपि यो विषय मुख्यतः मौखिक परम्परामा आधारित रहेको देखिन्छ।<ref name="sanwa2425">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४–२५।</ref> साँवा समुदायमा थरको विकास कुनै एक व्यक्तिले औपचारिक रूपमा नामकरण गरेर भएको नभई सामाजिक व्यवहार तथा समुदायले चिन्ने-बोलाउने प्रक्रियाबाट क्रमशः स्थापित भएको बुझिन्छ। विश्वका धेरै समुदायहरूमा जस्तै लिम्बू समाजमा पनि व्यक्तिको बसोबास क्षेत्र, पेशा, विशेषता, सामाजिक भूमिका वा कुनै विशिष्ट घटनाका आधारमा पहिचान निर्माण हुने परम्परा रहेको पाइन्छ। यस सन्दर्भमा साँवा थर पनि समुदायले प्रयोग गर्दै आएको पहिचानबाट क्रमशः स्थापित भएको मानिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> साँवा थरको उच्चारण तथा लेखनमा समयक्रमसँगै विविधता देखिएको पाइन्छ। विभिन्न स्थान तथा पुस्ताहरूमा "सावा", "साबा", "साडवा", "साँवा", "साँवाँ" लगायतका रूपहरू प्रयोग भएको उल्लेख पाइन्छ। यस प्रकारको विविधता मुख्यतः मौखिक परम्परा, स्थानीय उच्चारण तथा मानकीकृत लेखन प्रणालीको अभावका कारण विकसित भएको मानिन्छ। पछिल्लो समयमा वंशावली निर्माण समितिले अध्ययन तथा समुदायस्तरीय छलफलका आधारमा "साँवा" लेखनलाई मानक रूपका रूपमा स्वीकार गरी प्रयोगमा ल्याएको उल्लेख गरिएको छ।<ref name="sanwa2425" /> === तुम्साँवा र पाक्साँवा === साँवा वंशभित्रका प्रमुख शाखाहरू [[तुम्साँवा]] र [[पाक्साँवा]] हुन्। समुदायमा प्रचलित मौखिक परम्पराअनुसार साँवा पुर्खाका सन्तानहरू जेठो र कान्छो शाखामा विभाजित भएपछि यी नामहरूको विकास भएको मानिन्छ। जेठो सन्तानको वंशलाई "तुम्साँवा" तथा कान्छो सन्तानको वंशलाई "पाक्साँवा" भनिएको उल्लेख पाइन्छ। लिम्बू भाषामा "तुम्बा" वा "तुम्भोबा" शब्दले जेठो वा अग्रजलाई जनाउने तथा "पाक्या" शब्दले कान्छोलाई जनाउने भएकाले यी नामहरू वंशगत विभाजनका आधारमा स्थापित भएका हुन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> यसरी तुम्साँवा र पाक्साँवा साँवा वंशका दुई प्रमुख शाखाका रूपमा विकसित भए। यद्यपि दुवै शाखाको साझा पुर्खा, सांस्कृतिक परम्परा तथा यक परम्परा एउटै रहेको मानिन्छ। यस कारण यी शाखाहरूलाई एउटै साँवा वंशका अभिन्न अंगका रूपमा हेरिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> भाषिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले हेर्दा साँवा समुदायको विकास लिम्बू समाजको व्यापक ऐतिहासिक प्रक्रियासँग सम्बन्धित रहेको देखिन्छ। समुदायका पुर्खाहरूले कुनै न कुनै भाषिक परम्परा बोकेर आएको अनुमान गरिए पनि वर्तमान साँवा समुदायले प्रयोग गर्ने भाषा, संस्कार तथा सांस्कृतिक अभ्यासहरू [[लिम्बू भाषा]], [[लिम्बू संस्कृति]] तथा [[लिम्बुवान]] क्षेत्रको ऐतिहासिक विकासक्रमसँगै क्रमशः स्थापित र विकसित भएको मानिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> == १३. हमरजुङमा साँवाको आवादी र पहिलो बसोबास == साँवा लिम्बू समुदायको इतिहास अध्ययन गर्दा उठ्ने महत्वपूर्ण प्रश्नहरूमध्ये एउटा प्रश्न साँवा पुर्खाहरूले बसोबास गरेको वर्तमान [[हमरजुङ]] क्षेत्रमा उनीहरूभन्दा पहिले कुनै मानव समुदायको बसोबास थियो वा थिएन भन्ने हो। उपलब्ध मौखिक परम्परा, स्थानीय किम्बदन्ती तथा वंशावली अध्ययनका आधारमा हेर्दा साँवा पुर्खाहरूले आफ्नो प्रारम्भिक आवादी स्थापना गरेको [[चाङसिङ यक]] आसपासको क्षेत्रमा कुनै संगठित मानव समुदायको बसोबास रहेको स्पष्ट प्रमाण हालसम्म फेला परेको छैन।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २६–२८।</ref> साँवा पुर्खाहरूले बसोबास गरेको क्षेत्र प्राकृतिक स्रोतले सम्पन्न रहेको वर्णन पाइन्छ। त्यहाँ वनजंगल, कन्दमूल, वनतरुल, भ्याकुर, गन्धारु, ऐसेलु, चुत्रो, लालीगुराँस तथा अन्य प्राकृतिक खाद्य स्रोतहरू प्रशस्त मात्रामा उपलब्ध रहेको बताइन्छ। यस्ता स्रोतहरूको उपलब्धताले प्रारम्भिक मानव बसोबासका लागि आवश्यक आधार प्रदान गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। यस कारण साँवा पुर्खाहरूले उक्त क्षेत्रलाई आफ्नो स्थायी बसोबासका लागि रोजेको हुन सक्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="sanwa2628">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २६–२८।</ref> स्थानीय मौखिक परम्परामा भने हमरजुङ तथा आसपासका केही क्षेत्रहरूमा "नागा" अथवा "खाम्बोड्वा" समुदायको बसोबास रहेको हुन सक्ने विश्वास पाइन्छ। विशेषगरी खैरेनी, पञ्चकन्या, ओख्रे तथा आइदिम क्षेत्रका गुफा, ओडार तथा असामान्य आकारका पुराना चिहानहरूसँग सम्बन्धित विभिन्न कथनहरू स्थानीय समाजमा प्रचलित छन्। कतिपय स्थानीय विश्वासअनुसार ती गुफा तथा चिहानहरू प्राचीन नागा समुदायसँग सम्बन्धित हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। यद्यपि यस सम्बन्धमा हालसम्म कुनै ठोस पुरातात्त्विक वा ऐतिहासिक प्रमाण प्राप्त भएको छैन।<ref name="sanwa2628" /> छथर क्षेत्रका विभिन्न स्थानहरूमा रहेका बहु-तले गुफा तथा ओडारहरूले भने प्राचीन कालमा कुनै न कुनै प्रकारको मानव गतिविधि भएको संकेत गर्ने सम्भावना देखाउँछन्। स्थानीय समुदायका केही सदस्यहरूले ती स्थानहरूलाई फिरन्ता वा घुमन्ते समुदायको अस्थायी आश्रयस्थलका रूपमा व्याख्या गर्ने गरेका छन्। तथापि, ती समुदायहरू को थिए, उनीहरूको संस्कृति कस्तो थियो वा उनीहरू साँवा समुदायसँग कुनै प्रकारले सम्बन्धित थिए कि थिएनन् भन्ने विषयमा पर्याप्त प्रमाण उपलब्ध छैन।<ref name="sanwa2628" /> साँवा वंशावलीमा उल्लेख भएअनुसार प्राचीन समयमा यस क्षेत्रमा कुनै घुमन्ते वा फिरन्ता समुदायको अस्थायी बसोबास रहेको हुन सक्ने सम्भावना भने पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरिएको छैन। नदी, खोल्सा तथा वनक्षेत्रको आसपास मानव गतिविधि हुनु स्वाभाविक मानिए पनि ती समुदायहरू स्थायी रूपमा बसोबास गर्थे वा पछि अन्यत्र सरे भन्ने विषय अझै अनुसन्धानको विषय रहेको छ।<ref name="sanwa2628" /> यस सम्बन्धमा स्थानीय समाजमा प्रचलित अर्को विश्वास नागा समुदायको उत्पत्ति तथा बसाइँसराइसँग सम्बन्धित छ। कतिपय कथनहरूमा नागा समुदाय यस क्षेत्रबाट अन्यत्र गएको वा विस्थापित भएको उल्लेख पाइन्छ। तर यस्ता कथनहरूलाई पुष्टि गर्ने ऐतिहासिक प्रमाण उपलब्ध नभएकाले ती विषयहरूलाई मौखिक परम्पराका रूपमा मात्र लिनुपर्ने देखिन्छ।<ref name="sanwa2628" /> उपलब्ध अध्ययन, मौखिक इतिहास तथा स्थानीय परम्पराहरूको समग्र विश्लेषण गर्दा वर्तमान हमरजुङ क्षेत्रमा संगठित रूपमा स्थायी बसोबास स्थापना गर्ने पहिलो समुदाय साँवा पुर्खाहरू नै थिए भन्ने निष्कर्षतर्फ संकेत गर्दछ। साँवा समुदायले जंगल फाँडेर कृषि, पशुपालन तथा सामाजिक संरचनाको विकास गरेको र त्यसैबाट यस क्षेत्रको स्थायी मानव बसोबासको प्रारम्भ भएको विश्वास गरिन्छ। यस कारण हमरजुङ क्षेत्रलाई साँवा लिम्बू समुदायको प्रारम्भिक सभ्यता, बसोबास तथा सांस्कृतिक विकासको केन्द्रका रूपमा लिइन्छ।<ref name="sanwa2628" /> == साँवाको हाङ र शासन प्रणाली == साँवा समुदायको पहिलो हाङ(राजा), अगुवा वा नेता को थिए? समाज विकास, सास्कृतिक र राजनीतिक प्रणाली के थियो? १. साँवा समुदायका पहिलो पुर्खा र नामकरण (हाङबेरुहाङ) [[साँवा वंश]] का प्रथम पुर्खा, अगुवा वा नेता [[हाङबेरुहाङ]] (हाङबेरुहाङ) हुन्। उनलाई सुरुमा साँवा, ग्रावा, साङवा, साबाँ आदि नामले चिनिन्थ्यो। तर, उनको नाम 'हाङबेरु' वा 'हाडबेरु' कसरी रहन गयो भन्ने सम्बन्धमा मुख्यतया तीनवटा ऐतिहासिक किम्बदन्तीहरू पाइन्छन्: हाङ्याबारी (भालुबाँस घारी) को सम्बन्ध: उनी [[हमरजुङ]] को कुनै स्थानमा रहेको भालुबाँस घारी (हाङ्याबारी) मा बस्ने गर्थे। बाँस सजिलै फुटाउन सक्ने बलियो भएकाले वा बाँसघारीमा उभिएको अर्थमा उनलाई 'हाङबाहेरु' भन्दाभन्दै 'हाङबेरु' भनिएको हो। [[लिम्बू भाषा]] मा 'हाङ्या' को सम्बन्ध भालुबाँससँग जोडिएकाले यो मत बढी विश्वासयोग्य देखिन्छ। खजुमसँगको प्रतिक्षा: अर्को भनाइ अनुसार, साँवाका अगुवा कतै लडाइँमा जान लाग्दा [[खजुम]] (अर्को वंश) लाई भालुबाँस घारीमा उभिएर पर्खिएका थिए। खजुमले 'हाङ्याबुङ' (बाँसघारी) मा पर्खिने व्यक्ति भन्दाभन्दै 'हाङबाबुङे' हुँदै 'हाङबेरु' नाम रहन गयो। फुर्तिको प्रतीक (हाहाङ साङसाङ): [[माङ्गेना]] (शिर उठाउने अनुष्ठान) गरी बिहानै भानेडाकमा मासुभात खाएर पेट टन्न अघाई युद्धमा जाँदा फुर्तिफार्ति (हाहाङ साङसाङ) गरेकाले उनको नाम हाङबेरु भएको भन्ने जनश्रुति पनि छ। शारीरिक बनोट र विशेषता: प्रथम पुर्खा हाङबेरुहाङ निकै ठूलो, अग्लो, हट्टाकट्टा र शूरवीर जीउडानका थिए। उनी बाँसका बोट खुकुरीले एकै चोटमा छिनाउने, शिकार गर्दा बाघलाई समेत एक्लै मार्ने र भुटेको मकै-भटमास खाए झैँ मासुका चोक्टाहरू एकमुठ्ठी मुखमा हानेर खान सक्ने महाबली थिए। २. सन्तान विस्तार र साँवा वंशको विभाजन [[हाङबेरुहाङ]] का दुई छोराहरू थिए, जसलाई जेठो (तुम) र कान्छो (पाक्पा) भनिन्थ्यो। यिनीहरू क्रमशः बाइला र फाइला थिए। जेठो छोराको सन्तानलाई तुम्भोया सावान भन्दाभन्दै कालान्तरमा [[तुम्साँवा]] भनियो। कान्छो छोराको सन्तानलाई पाक्पा सावान भन्दाभन्दै कालान्तरमा [[पाक्साँवा]] भनियो। यिनीहरूका सन्तानहरू [[हमरजुङ]] हुँदै [[आङदिम]] र देश-विदेशमा विस्तार हुँदै गए। ३. परम्परागत सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक प्रणाली साँवा समुदायको प्राचीन व्यवस्था हिन्दू राजाहरुको जस्तो एकात्मक वा हुकुमी शासन प्रणाली थिएन। यो पूर्णतः प्रथागत र लोकतान्त्रिक पद्धतिमा आधारित थियो: आपुङ्गी हाङ (स्वायत्त नेतृत्व): प्राचीन कबिला युगमा वंश वा समुदाय पिच्छे आफ्नै हाङ (नेता) हुन्थे। उनीहरू आफ्नो समुदायका प्रतिनिधि र संरक्षक थिए, कसैको अधीनमा बस्दैनथे। can ज्येष्ठता र सल्लाहकार प्रणाली: समाज सञ्चालनमा उमेरको ज्येष्ठता (पाका मानिसहरू) लाई प्रधान मानिन्थ्यो। बल र पराक्रम चाहिने कार्यमा युवाहरू परिचालित हुन्थे तर उनीहरू पाकाहरूको सल्लाह र नेतृत्वमा चल्दथे। चुम्लुङ (सामूहिक निर्णय पद्धति): समाजमा नीति-नियम बनाउन, व्यवहार सञ्चालन गर्न वा न्याय सम्पादन गर्न समुदायका अगुवाहरू ([[पासिङपादाङ]] र [[तुम्मिहाङ]]) को भेला बस्दथ्यो, जसलाई [[चुम्लुङ]] भनिन्छ। चुम्लुङको सामूहिक निर्णय र परामर्श नै सर्वोपरि हुन्थ्यो। मुन्धुममा आधारित सांस्कृतिक एकरूपता: साँवाहरूको भाषिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक समरूपता [[मुन्धुम]] मा आधारित थियो। समग्र [[याक्थुङ]] (लिम्बू) समुदायसँगको अन्तरघुलन र सहकार्यबाट उनीहरूले हमरजुङ तथा [[चाङसिङ यक]] (किल्ला) मा भाषा, धर्म र संस्कृतिको विकास गरे। ४. ऐतिहासिक भू-भाग, सिमाना र युद्धहरू साँवाहरूको ऐतिहासिक किल्ला [[चाङसिङ यक]] थियो। उनीहरूको मूल बसोबास [[तेह्रथुम]] को हमरजुङ-५ मा रहेको [[यास्वादेन]] (भगवतीथान) वा ओरधारा वरिपरि थियो, जसलाई गाउँको केन्द्र मानिन्छ। [[हाङमालुङ ढुङ्गा]]: हमरजुङमा 'हाङमालुङ' नामको एउटा ठूलो ढुङ्गा छ। किम्बदन्ती अनुसार हाङको रानी (हाङमा) त्यहाँ बसेर कपाल कोर्थिन् र घाम ताप्थिन्। अर्को मत अनुसार यो [[युभा]] (एक अलौकिक शक्ति) को रूप हो, जसको कपाल ढुङ्गाको टुप्पाबाट फेदसम्म (३००–४०० मिटर) झर्थ्यो र उनी लिम्बूवानभरि घुम्ने क्रममा यहाँ बस्थिन्। यो स्थान नजिकै [[चासोक]] र [[याक्या]] (पूजा) गर्ने प्राचीन थलो पनि छ। परदेनका हवेरुहरूसँगको लडाइँ र सहमति: साँवाहरूको धनकुटाको छथरका [[हवेरु]] हरूसँग लडाइँ भएको थाहा पाइन्छ। साँवाहरूले परदेनको 'पिलुम' भन्ने बेसी खेतसम्म कब्जा गरेर बुङ्गा गाडेका थिए भने हवेरुहरूले तेह्रथुम तर्फको तेलेखोला पारिको खेत अधीन गरेका थिए। पछि वर्षायाममा बाढीका कारण आउन-जान गाह्रो भएपछि आपसी सहमतिमा पिलुम खेत हवेरुले र कोराङ खेत हाङबेरुहाङका वंश (साँवा) ले लिने ऐतिहासिक सहमति भयो। लिम्बूवानका समकक्ष राजाहरू: हाङबेरुहाङको समकालीन समयमा छथर सुदापका खेवा राजा [[सुदेनहाङ]], पोखरीका खजुम राजा [[चाःचाला चाइदो]], परदेन खस्ताप धनकुटाका राजा र ताउखुबाजा [[खादीहाड]] (खादीहाङ) सँग उनको समकक्षताको सन्दर्भ आउँछ। ५. गोर्खाली शासनसँगको समायोजन र सुभाङ्गी प्रथा वि.सं. १८४३ (सन् १७७४) मा [[लिम्बूवान]] को गोर्खा राज्यसँग समायोजन भएपछि साँवाहरूको परम्परागत भूमि र [[किपट]] व्यवस्थामा राज्यको हस्तक्षेप बढ्न थाल्यो: गैह्र-लिम्बूहरूको प्रवेश: साँवाहरूको पुर्ख्यौली भूमि हमरजुङ र आङदिममा गुरुङ, मगर, भुजेल, दलित, शेर्पा र खस-आर्य (क्षेत्री-बाहुन) हरूको बसोबास विस्तार भयो र सुब्बाहरूले उनीहरूबाट तिरो (कर) उठाउन थाले। सात सुब्बाको व्यवस्था (वि.सं. १९५०): राज्यले साँवाहरूको किपट जग्गा लिनका लागि र समुदायमा फुट ल्याउन वि.सं. १९५० मा साँवाहरूमा '[[सात सुब्बा]]' को व्यवस्था गर्‍यो। यसले गर्दा माटो, बाटो, कुलो र चिहानघारी समेत सुब्बाहरूको आधारमा छुट्टिन गयो। कतिपय सुब्बाहरू जग्गा वा पैसा बुझाएर सुब्बा बनेका 'किनुवा सुब्बा' (तिरुवा सुब्बा) थिए। छ सुब्बाको व्यवस्था (वि.सं. १९९७): वि.सं. १९९७ मा आउँदा यो व्यवस्था पुनः परिमार्जन भई 'छ वटा सुब्बा' मा कायम भयो, जहाँ केही पुराना सुब्बाका सन्तान र केही नयाँ थपिएका थिए। ६. पछिल्लो पुस्ताका शूरवीरहरू साँवा वंशमा सुरवीरता र लडाकुपनको क्रम [[राणा शासन]] को अन्त्य र [[पञ्चायत काल]] को सुरुवाती समयसम्म पनि देखिन्थ्यो। पछिल्लो समयमा दुई पात्रहरू निकै प्रसिद्ध थिए: [[वीरबल साँवा]]: उनी फौदारी (लडाइँ/युद्धकला) का लागि नामी थिए। उनको टोलीले हवेरु, खजुम, मुचेरु, खादी, तुङधङ मात्र नभई चौबिसेसँग समेत वीरतापूर्वक फौदारी गरेको इतिहास छ। [[काँडडोके]]: उनी पनि असाध्यै वीर थिए, जसले शुक्रबारेमा लामो [[चोचोप्पा]] (चो/लुङ) - (एक प्रकारको विजय वा शक्तिको प्रतीक ढुङ्गा) रोपेका थिए भन्ने जनश्रुति छ। सन्दर्भ सामग्री (References) [[चेम्जोङ, २०६३]]: पाँचौँ शताब्दीको आठ गणराज्य र [[छथर]] का राजा [[खादीहाड]] को ऐतिहासिक सन्दर्भ। [[तिल्लिङ, २०७४, पृष्ठ १७५]]: इतिहासकार भरत तुङधङलाई उद्धृत गर्दै छथर क्षेत्रका ६ वटा मूल हाङहरूमध्ये [[हाङबेरुहाङ]] एक भएको तथ्य। [[सुब्बा, २०६७]]: छथर क्षेत्रमा मौलिक रूपमा बसोबास गर्ने ६ वटा मूल वंश/थरहरूको मुन्धुमी इतिहास। [[इङनाम, २०७० र २०७५]]: वि.सं. १९५० को [[सात सुब्बा]] प्रथा र [[रणबहादुर शाह]] को पालामा लिम्बूवानलाई १७ थुम (प्रशासनिक क्षेत्र) मा विभाजन गर्दा छथर एक थुम रहेको प्रशासनिक इतिहास। [[सुब्बा, २०८०]]: आदिवासी समुदायमा सुरक्षा र प्रतिनिधित्वका कारण हाङ (राजा) वा अगुवा प्रथाको सुरुवात भएको सिद्धान्त। [[मेख बहादुर लिम्बू]] (१०): प्राचीन साँवा लडाकु र समाजको इतिहास सम्बन्धी व्यक्तिगत कुराकानी (उमेर ९० वर्ष)। [[स्वस्ती प्रसाद माङ्गा]] (११): पूर्व प्रधानपञ्च (हमरजुङ/परेवादिन/धरान) सँग सिमाना, किपट, तिरो र ऐतिहासिक सहमतिका बारेमा गरिएको व्यक्तिगत कुराकानी। [[सुभाङ्गी प्रथा]] (१२): गाउँका नामी व्यक्तिलाई राजा-महाराजाद्वारा दिइने सुब्बा पद र त्यससँग जोडिएको प्रथागत अडिया र मुद्दा-मामिला मिलाउने न्यायिक एवं कर प्रणाली। == साँवाको बसोबास र यसको ऐतिहासिकता == साँवाको बसोबास र ऐतिहासिकता कति पुरानो हो भन्ने विषय स्पष्ट रूपमा ठोस लिखित प्रमाण नभएकाले मुख्य रूपमा [[मुन्धुम]], मौखिक परम्परा, किम्बदन्ती तथा सामाजिक स्मृतिहरूमा आधारित अध्ययनबाट विश्लेषण गरिएको छ। प्राप्त तथ्यहरू अनुसार साँवा समुदायको प्रारम्भिक बसोबास अरुणपार क्षेत्रबाट स्थानान्तरण हुँदै हालको छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा विस्तार भएको मानिन्छ। तर यो बसाइसराइ कहिले र कुन युगमा भयो भन्ने निश्चित समयरेखा भने अझै स्पष्ट रूपमा स्थापित हुन सकेको छैन। ऐतिहासिक व्याख्याहरू अनुसार कतिपय स्रोतहरूले तत्कालीन [[खाम्बोडवा]] राज्यअन्तर्गतको खादी क्षेत्रसँग यसको सम्बन्ध जोड्ने गर्छन्, जसको शासनकाल करिब दुई हजार वर्ष पुरानो मानिन्छ (चेम्जोङ, २०६३)। त्यस आधारमा साँवा इतिहास कम्तीमा पनि दुई हजार वर्षभन्दा पुरानो हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। तर केही विद्वान तथा स्थानीय धारणा अनुसार साँवाहरू हिमालय दक्षिणी क्षेत्रमा शिकारी–कृषि युगदेखि नै फैलिँदै आएको आदिवासी समूहको एक शाखा भएको हुन सक्ने पनि उल्लेख पाइन्छ। पुरातात्विक दृष्टिले हेर्दा व्यवस्थित लिखित अभिलेख, स्मारक वा ठोस संरचनागत प्रमाण अत्यन्त न्यून छन्। तथापि क्षेत्रमा भेटिने कालो ढुङ्गाका पुराना औजारहरू, जुन स्थानीय रूपमा ‘बज्र ढुङ्गा’ वा चट्याङ परेर बनेका भन्ने विश्वास गरिन्छ, वास्तवमा प्राचीन पाषाण युगीन औजार हुन सक्ने सम्भावना औँल्याइन्छ। साथै [[पुरातत्व]]सँग सम्बन्धित चिहान, चउतारा तथा समाधिस्थलहरूको अध्ययनबाट पनि सीमित मात्र ऐतिहासिक संकेतहरू प्राप्त हुन्छन्। साँवा वंशावलीअनुसार हालसम्म करिब ६७ पुस्तासम्मको वंशक्रमको अनुमान गरिएको छ। प्रारम्भिक पुस्तादेखि जेठो–कान्छो शाखा हुँदै लायोहाङ, नुयोहाङ, हाम्याङवा, हाम्सेडवा, तेनुफेन्जे जस्ता नामहरू मौखिक इतिहासमा विशेष रूपमा उल्लेख हुन्छन्, जसले समुदायमा नेतृत्व, युद्धकला, मुन्धुम ज्ञान र सामाजिक व्यवस्थापनको भूमिका खेलेको मानिन्छ। यसरी साँवाको ऐतिहासिक अध्ययनमा लिखित प्रमाणभन्दा बढी [[मुन्धुम]], मौखिक परम्परा, भाषिक संरचना, सांस्कृतिक अभ्यास, छरछिमेकको बसोबास ढाँचा, जनसंख्या विस्तार तथा साइनो–सम्बन्ध प्रणालीलाई मुख्य आधार बनाइएको छ। यी सबै पक्षहरू मिलाएर हेर्दा साँवा इतिहास दीर्घकालीन, तर मौखिक परम्परामा आधारित जटिल ऐतिहासिक विकास भएको समुदायको रूपमा बुझिन्छ। == हाडबेरुहाङ साँवाको लिखित प्रमाण र सान्दर्भिकता (Limbu Subba System) == Limbu people समाजमा ऐतिहासिक अध्ययन गर्दा लिखित प्रमाणलाई सबैभन्दा विश्वसनीय स्रोत मानिन्छ। तर लिम्बू/साँवा इतिहासमा लिखित परम्परा तुलनात्मक रूपमा ढिलो विकसित भएको देखिन्छ। यसले गर्दा धेरै इतिहास मौखिक परम्परा (मुन्धुम), किम्बदन्ती, वंशावली र सामाजिक स्मृति मा आधारित छ। लिखित परम्पराको विकास लिम्बुवान क्षेत्रमा खस नेपाली भाषा र देवनागरी लिपिको प्रयोग व्यापक रूपमा फैलिनु वि.सं. १८३१ (गोर्खा–लिम्बुवान एकीकरण) पछि मात्र देखिन्छ। त्यसअघि स्थानीय प्रशासन, कर प्रणाली र कागजातहरू सीमित मात्रामा मात्र लेखिने गर्थे। Gorkha–Limbuwan Treaty (1774–1831 era integration) पछि राज्य संरचना विस्तार हुँदै जाँदा मोहर, लालमोहर, बही र कर सम्बन्धी कागजातहरू उत्पादन हुन थाले। प्रारम्भिक लिखित प्रमाण उपलब्ध अभिलेखहरू अनुसार: वि.सं. १८४३ आसपासको लालमोहरमा लिम्बुवान क्षेत्रका अगुवाहरूको उल्लेख पाइन्छ (Chemjong/Ing nam संकलन) वि.सं. १८८४–१८९६ तिरका लालमोहरहरूमा छथर क्षेत्रका सुब्बा/राईहरूको नाम देखिन्छ वि.सं. १९११–१९२२ सम्मका कागजातहरूमा हमरजुङ क्षेत्रमा सुब्बा प्रणाली स्पष्ट रूपमा विकसित भएको देखिन्छ यी कागजातहरूमा उल्लेख भएका नामहरूबाट “सुब्बा प्रणाली” वंशानुगत प्रशासनिक संरचना भएको संकेत मिल्छ। सुब्बा प्रणाली (Subba System) लिम्बुवानमा Subba System of Limbuwan स्थानीय प्रशासनको प्रमुख संरचना थियो। यस प्रणाली अन्तर्गत: भूमि (किपट) व्यवस्थापन कर (तिरो/तोड़ा) संकलन न्याय र विवाद समाधान स्थानीय शासन सञ्चालन जस्ता अधिकार सुब्बाहरूलाई दिइन्थ्यो। हमरजुङ–छथर क्षेत्रमा साँवा वंश उपलब्ध वंशावली र लालमोहरहरू अनुसार हमरजुङ/छथर क्षेत्रमा सुब्बा प्रणाली क्रमशः विकसित भएको देखिन्छ। प्रारम्भिक प्रमुख सुब्बा नामहरू विभिन्न अभिलेखहरूमा यस प्रकार पाइन्छ: प्रारम्भिक उल्लेखित सुब्बा/राईहरू (वि.सं. १९४०–१९५० आसपासका स्रोतहरू) सुब्बा जयो सुब्बा धनपति सुब्बा नरध्वज सुब्बा महाबलसिंह सुब्बा कृष्ण राई चन्द्रवीर सुब्बा रुपदल पछि वि.सं. १९९७ सम्म तिरुवा सुब्बा र नयाँ दर्ता सुब्बाहरू थपिएको देखिन्छ। ऐतिहासिक विश्लेषण इतिहासविद् इमानसिंह चेम्जोङ लगायतका स्रोतहरू अनुसार लिम्बुवान क्षेत्रमा राज्य संरचना, लिपि प्रयोग र लिखित अभिलेख अपेक्षाकृत ढिलो विकास भएको मानिन्छ। � Wikipedia यसका कारणहरू: स्थानीय समाजको मौखिक परम्परा प्रमुख हुनु लिपि (सिरिजंगा लिपि) सीमित क्षेत्रमा मात्र प्रयोग हुनु राज्य संरचना विस्तार ढिलो हुनु अभिलेख संरक्षण कमजोर हुनु पुरातात्विक र मौखिक आधार लिखित प्रमाण नभए पनि इतिहास निम्न आधारमा अध्ययन गरिएको छ: मुन्धुम र मौखिक कथा चिहान/समाधिस्थल संरचना ढुंगा औजार (पाषाण युग संकेत) सामाजिक वंशावली (genealogy) स्थान नाम र सांस्कृतिक स्मृति निष्कर्ष साँवा/लिम्बू इतिहास पूर्ण रूपमा लिखित प्रमाणमा आधारित नभए पनि उपलब्ध लालमोहर, वंशावली र मौखिक परम्पराले देखाउँछ कि: सुब्बा प्रणाली कम्तीमा दुई सय वर्षभन्दा पुरानो प्रशासनिक संरचना हो हमरजुङ–छथर क्षेत्रमा मानव बसोबास धेरै पुरानो मानिन्छ इतिहास बुझ्न लिखित र मौखिक दुवै स्रोत आवश्यक छन् सन्दर्भ (References) Iman Singh Chemjong – Kirat History and Culture <nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Iman_Xin_Chemjong⁠�</nowiki> � Wikipedia Limbuwan <nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Limbuwan⁠�</nowiki> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references><ref name="haweruhang" /></references> *सन्दर्भ (References) चेम्जोङ, इमानसिंह (२०६३), लिम्बुवान इतिहास सम्बन्धी अध्ययन सब्बा, विभिन्न (२०६७), लिम्बू/साँवा समुदायसम्बन्धी मौखिक इतिहास सङ्कलन [[मुन्धुम]] — लिम्बू समुदायको मौखिक धार्मिक–सांस्कृतिक ज्ञान परम्परा 2lpa00c1zhur6a0eo91kto6dtpu5enl 1361908 1361907 2026-06-15T06:56:23Z HangberuHang 79311 /* सन्दर्भ */ 1361908 wikitext text/x-wiki == उत्पत्ति र प्रवाह == साँवा लिम्बूहरूको उत्पत्ति तेह्रथुम जिल्लाको छथर गाउँपालिका क्षेत्र अन्तर्गत पर्ने हमरजुङसँग सम्बन्धित रहेको मौखिक परम्परा, मुन्धुम तथा वंशावली स्रोतहरूमा उल्लेख पाइन्छ। परम्परागत कथनअनुसार करिब दुई हजार वर्षअघि साँवा पुर्खाहरूले चाङसिङ यक वरिपरि पहिलो स्थायी बसोबास स्थापना गरेका थिए। यस क्षेत्रलाई साँवा समुदायको ऐतिहासिक उत्पत्तिस्थल तथा सभ्यता विकासको केन्द्र मानिन्छ।<ref name="haweruhang">सुब्बा, क्षितिज (२०८३). ''हाडबेरुहाङ साँवा वंशावली''. तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. १२–१७.</ref> साँवा पुर्खाको आगमनबारे विभिन्न मौखिक परम्पराहरू प्रचलित छन्। एक कथनअनुसार उनीहरू भोजपुर जिल्लाको सिस्नेरी क्षेत्रबाट अरुण नदी पार गरी हालको छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा पुगेका थिए। अर्को परम्पराअनुसार पुर्खाहरू ओखलढुङ्गा जिल्ला तथा सुनकोशी नदी क्षेत्रबाट क्रमिक बसाइँसराइ गर्दै अरुण नदी पार गरेर पूर्वतर्फ आएका थिए।<ref name="haweruhang" /> [[चित्र:Hangberuhang AI Artist Impression.jpg|पाठ=डा. क्षितिज सुब्बा- काल्पनिक (illustration / symbolic portrait) picture |केन्द्र|अङ्गुठाकार|305x305पिक्सेल|'''हाङबेरुहाङ (हावेरुहाङ) साँवा''' → आदिपुरुष /OROGINGAL SKETCH-[https://www.facebook.com/chhitij.limbu.50 Chhitij Limbu]]] वंश परम्पराअनुसार हाडबेरुहाङ (हावेरुहाङ) साँवा समुदायका आदिपुरुष मानिन्छन्। उनी नै अरुण नदी पार गरी हमरजुङ क्षेत्रमा पुगेका प्रथम पुर्खा भएको विश्वास गरिन्छ। उनका सन्तान थाइला (तुम्साँवा) र फाइला (पाक्साँवा) बाट क्रमशः तुम्साँवा र पाक्साँवा शाखाहरूको विकास भएको उल्लेख पाइन्छ।<ref name="haweruhang" /> [[चित्र:Tumba Jetho Tumsanwa Thailaa AI Artist Impression.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|225x225पिक्सेल|'''थाइला (तुम्साँवा)''' → तुम्साँवा शाखाका पुर्खा O.S -[https://www.facebook.com/chhitij.limbu.50 Chhitij Limbu]|पाठ=THIS IS A AI SKETCH ]] [[चित्र:Pakpa Paksanwa Faailaa AI Artist Impression.jpg|अङ्गुठाकार|225x225पिक्सेल|'''फाइला (पाक्साँवा)''' → पाक्साँवा शाखाका पुर्खा 0.S. - [https://www.facebook.com/chhitij.limbu.50 Chhitij Limbu]|पाठ=THIS IS A AI SKETCH ]] परम्परागत विवरणअनुसार साँवा पुर्खाहरूले पहिलो बसोबास हालको सिगाप्पारी तथा चाङसिङ यक आसपासको क्षेत्रमा गरेका थिए। प्राकृतिक सुरक्षा, पानीको उपलब्धता, कन्दमूल तथा शिकारका स्रोतहरूको सहजताले उक्त क्षेत्रलाई बसोबासका लागि उपयुक्त बनाएको मानिन्छ।<ref name="haweruhang" /> साँवा समुदायको पहिचान अन्य स्थानबाट स्थापित भएर आएको नभई छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा सभ्यता विकासको क्रममा निर्माण भएको वंशावली स्रोतमा उल्लेख गरिएको छ। चाङसिङ यकलाई साँवा समुदायको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा वंशीय पहिचानसँग जोडिएको प्रमुख स्थल मानिन्छ।<ref name="haweruhang" /> साँवाहरूको आगमन र भोजपुर सिस्नेरीसँगको सम्बन्ध (महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष) साँवा लिम्बू समुदायमा लामो समयदेखि साँवा पुर्खाहरू [[भोजपुर जिल्ला]]को सिस्नेरी क्षेत्रबाट आएका हुन् भन्ने विश्वास प्रचलित रहिआएको छ। यस विश्वासलाई बल पुग्ने आधारहरूमा भैँसीको पुच्छर समातेर [[अरुण नदी]] तरेको किम्बदन्ती, भोजपुर क्षेत्रमा [[राई जाति|साँवा राई]]हरूको बसोबास रहेको भनाइ तथा अरुणपार रहेका समुदायसँगको सम्भावित सम्बन्धका कथनहरू पर्दछन्। यद्यपि, वंशावली निर्माण समितिले विभिन्न चरणमा गरेको स्थलगत अध्ययन तथा स्थानीय बुढापाका र जानकार व्यक्तिहरूसँगको अन्तर्वार्ताबाट यो भनाइलाई पुष्टि गर्ने ठोस प्रमाण प्राप्त भएन। भोजपुरको सिस्नेरी क्षेत्रमा गरिएको अध्ययनले त्यहाँ साँवा समुदायको पुख्र्यौली थलो वा उद्गमस्थल रहेको प्रमाण फेला परेन। बरु याडपाड क्षेत्रका साँवा राईहरूले आफ्ना पुर्खाहरू [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर गाउँपालिका]] क्षेत्रस्थित हमरजुङ–जोरधाराबाट गएको मौखिक परम्परा सुनाए। पछिल्ला अध्ययन टोलीहरूले पनि यही तथ्यलाई दोहोर्‍याएर पुष्टि गरेका छन्। यस आधारमा वाड्याङका साँवा राईहरू हमरजुङबाट भोजपुर पुगेका हुन्, भोजपुरबाट हमरजुङ आएका होइनन् भन्ने निष्कर्ष बलियो देखिन्छ। यसै क्रममा [[ओखलढुंगा जिल्ला]]को [[सुनकोशी नदी]] आसपास रहेको सिस्नेरी क्षेत्रको पनि अध्ययन गरियो। त्यहाँ सिस्नेरी नामक स्थानहरू भेटिए तापनि साँवा पुर्खाहरूको बसाइँसराइ, वंशपरम्परा वा इतिहाससँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध देखाउने कुनै विश्वसनीय प्रमाण प्राप्त भएन। स्थानीय समुदायका मौखिक इतिहास, [[मुन्धुम]] तथा किम्बदन्तीहरूमा पनि साँवा पुर्खासँग सम्बन्धित उल्लेख फेला परेन। यसले साँवा समुदायको उद्गम प्रत्यक्ष रूपमा सिस्नेरीसँग जोडिएको थियो भन्ने मान्यतालाई थप कमजोर बनाउँछ। अध्ययनको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष “सिस्नेरी” नामको उत्पत्तिसँग सम्बन्धित छ। भाषिक दृष्टिले हेर्दा “सिस्नेरी” शब्द [[लिम्बू भाषा]], [[राई भाषा|राई]] वा [[सुनुवार भाषा]]बाट नभई [[नेपाली भाषा]]को “सिस्नो” शब्दबाट विकसित भएको देखिन्छ। स्थानीय बुझाइअनुसार सिस्नो प्रशस्त पाइने ओसिलो स्थानलाई सिस्नेरी भनिएको हो। यस आधारमा सिस्नेरी नाम अपेक्षाकृत पछिल्लो कालमा विकसित भएको हुनसक्ने देखिन्छ। यदि साँवा समुदायको मूल उद्गम नै त्यही स्थानबाट भएको भए, त्यस स्थानको पुरानो स्थानीय नाम वा ऐतिहासिक पहिचानसँग सम्बन्धित कुनै न कुनै स्मृति वा प्रमाण रहनुपर्ने अपेक्षा गरिन्छ, जुन हालसम्म फेला परेको छैन। उपलब्ध तथ्य, मौखिक परम्परा, स्थानीय अध्ययन तथा ऐतिहासिक सन्दर्भहरूको समग्र विश्लेषण गर्दा साँवा पुर्खाहरू कुनै एक निश्चित “सिस्नेरी” बाट आएका थिए भन्ने निष्कर्षमा पुग्न सकिँदैन। बरु उनीहरू प्राचीन कालदेखि नदी किनार, खोला–धार र उर्वर भूभागलाई आधार बनाएर क्रमशः बसाइँसराइ गर्ने [[किरात]] मूलका समुदायहरूको एउटा शाखा हुनसक्ने सम्भावना देखिन्छ। [[सुनकोशी नदी]] तथा त्यसका सहायक नदीहरूको जलाधार हुँदै विभिन्न पुस्तामा फैलिँदै उनीहरू पूर्वतर्फ सरेका र अन्ततः [[अरुण नदी]] पार गरी वर्तमान छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा स्थायी बसोबासतर्फ उन्मुख भएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ।साँवा राईहरू हमरजुङबाट भोजपुर पुगेका हुन् भन्ने निष्कर्ष निकालिएको छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. १७–२०।</ref> साँवा वंश र भैंसीको सम्बन्ध साँवा वंशमा प्रचलित मौखिक परम्परा अनुसार साँवा पुर्खाले [[अरुण नदी]] पार गर्दा भैंसीको पुच्छर समातेर नदी तरेका थिए भन्ने विश्वास रहेको छ। यस किम्बदन्तीका कारण साँवा समुदायमा भैंसीप्रति विशेष सम्मान र श्रद्धाको भावना विकसित भएको मानिन्छ। समुदायका मौखिक इतिहास तथा परम्परागत कथनहरूमा भैंसीलाई साँवा पुर्खाको यात्रासँग जोडेर स्मरण गर्ने गरिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३।</ref> यस विश्वासअनुसार भैंसीले नदी पार गर्न सहयोग गरेको स्मृतिलाई साँवा वंशको सांस्कृतिक परम्पराको एक महत्वपूर्ण अंश मानिन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा यस परम्परालाई संरक्षण तथा संस्थागत रूपमा स्थापित गर्ने प्रयासहरू पनि गरिएको उल्लेख पाइन्छ।<ref name="sanwa23">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३।</ref> == ११. साँवा यक == [[लिम्बू]] समुदायको परम्परागत सामाजिक तथा सांस्कृतिक संरचनामा "यक" लाई महत्वपूर्ण स्थान दिइन्छ। लिम्बू परम्पराअनुसार प्रत्येक वंश वा थरको कुनै न कुनै यक रहने विश्वास छ। यकलाई समुदायको उत्पत्ति, बसोबास, सुरक्षा तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा लिइन्छ।<ref>माबुहाङ (२०६९), पृ. ३।</ref> लिम्बू परम्परामा उत्पत्तिस्थललाई "माडगेना यक", कर्मस्थललाई "नाहाङ्मा यक" तथा पुर्खाहरू छुट्टिएपछि स्थापित गरिने यकलाई "फेच्च्या यक" भनिने उल्लेख पाइन्छ। यसरी यकले वंशगत सम्बन्ध, पुर्खाको स्मृति तथा सामाजिक संरचनालाई जनाउने कार्य गर्दछ।<ref>माबुहाङ (२०६९), पृ. ३।</ref> [[लिम्बुवान]] क्षेत्रको परम्परामा यकलाई केवल सुरक्षात्मक गढीका रूपमा नभई समुदायको प्रारम्भिक बसोबास, सांस्कृतिक विकास तथा पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा व्याख्या गरिएको छ। यकसँग सम्बन्धित परम्पराहरू विशेषगरी माङगेना, विवाह तथा अन्य सांस्कृतिक अनुष्ठानहरूमा स्मरण गरिने गरिन्छ।<ref>सुब्बा (२०८०)।</ref> [[चित्र:Changsing Yak Hamrjung Tehrathum Nepal.jpg|पाठ=Chhathar rural municipality -2 , Terathum|केन्द्र|अङ्गुठाकार|595x595पिक्सेल|Changsing Yak, Hamarjung-[https://www.facebook.com/oxalic.limboomadankumar Madan Kumar Limbu]]] साँवा लिम्बूहरूको परम्परागत यक "चाङसिङ यक" रहेको मानिन्छ। साँवा समुदायको मौखिक परम्पराअनुसार यो स्थल पुर्खाहरूको प्रारम्भिक आश्रय, बसोबास तथा सांस्कृतिक विकाससँग सम्बन्धित रहेको विश्वास छ। चाङसिङ यक [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर]] क्षेत्रस्थित [[हमरजुङ]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २३–२४।</ref> साँवा वंशका [[तुम्साँवा]] र [[पाक्साँवा]] शाखाहरूले चाङसिङ यकलाई आफ्नो सांस्कृतिक तथा वंशगत पहिचानसँग जोडिएको स्थलका रूपमा सम्मान गर्ने गरेको उल्लेख पाइन्छ। यस कारण चाङसिङ यकलाई साँवा लिम्बूहरूको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्वको केन्द्रका रूपमा लिइन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४।</ref> == १२. साँवा लिम्बू थरको उत्पत्ति == साँवा लिम्बू समुदायको इतिहास, पहिचान तथा वंशगत विकाससँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण विषयहरूमध्ये साँवा थरको उत्पत्ति पनि एक हो। साँवा समुदायमा प्रचलित मौखिक परम्परा, वंशावली अध्ययन तथा पुर्खाहरूबाट पुस्तान्तरण हुँदै आएका कथनहरूका आधारमा हेर्दा साँवा समुदाय प्रारम्भिक चरणमै साँवा पहिचान बोकेर आएको नभई वर्तमान [[तेह्रथुम जिल्ला]]को [[छथर]] क्षेत्रस्थित [[हमरजुङ]] आसपास बसोबासको क्रमसँगै साँवा पहिचान विकसित भएको मानिन्छ। यस आधारमा साँवा समुदायको सांस्कृतिक तथा वंशगत पहिचानको विकास स्थानीय ऐतिहासिक परिवेशमै भएको विश्वास गरिन्छ।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४–२५।</ref> साँवा थरको उत्पत्तिसम्बन्धी विभिन्न मौखिक परम्पराहरू पाइन्छन्। तीमध्ये सबैभन्दा प्रचलित परम्पराले साँवा पुर्खाहरूको भैंसीसँग रहेको सम्बन्धलाई थरको उत्पत्तिसँग जोड्दछ। समुदायमा प्रचलित कथनअनुसार साँवा पुर्खाहरूले [[अरुण नदी]] पार गर्दा भैंसीको सहयोग लिएका थिए भन्ने विश्वास रहेको छ। लिम्बू भाषाका केही स्थानीय बोलिहरूमा भैंसीलाई "सावेत", "साडेत", "सावेत" वा यस्तै उच्चारणबाट चिनिने भएकाले कालान्तरमा यही शब्दरूप परिवर्तन हुँदै "साँवा" थर स्थापित भएको मान्यता पाइन्छ। यद्यपि यो विषय मुख्यतः मौखिक परम्परामा आधारित रहेको देखिन्छ।<ref name="sanwa2425">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २४–२५।</ref> साँवा समुदायमा थरको विकास कुनै एक व्यक्तिले औपचारिक रूपमा नामकरण गरेर भएको नभई सामाजिक व्यवहार तथा समुदायले चिन्ने-बोलाउने प्रक्रियाबाट क्रमशः स्थापित भएको बुझिन्छ। विश्वका धेरै समुदायहरूमा जस्तै लिम्बू समाजमा पनि व्यक्तिको बसोबास क्षेत्र, पेशा, विशेषता, सामाजिक भूमिका वा कुनै विशिष्ट घटनाका आधारमा पहिचान निर्माण हुने परम्परा रहेको पाइन्छ। यस सन्दर्भमा साँवा थर पनि समुदायले प्रयोग गर्दै आएको पहिचानबाट क्रमशः स्थापित भएको मानिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> साँवा थरको उच्चारण तथा लेखनमा समयक्रमसँगै विविधता देखिएको पाइन्छ। विभिन्न स्थान तथा पुस्ताहरूमा "सावा", "साबा", "साडवा", "साँवा", "साँवाँ" लगायतका रूपहरू प्रयोग भएको उल्लेख पाइन्छ। यस प्रकारको विविधता मुख्यतः मौखिक परम्परा, स्थानीय उच्चारण तथा मानकीकृत लेखन प्रणालीको अभावका कारण विकसित भएको मानिन्छ। पछिल्लो समयमा वंशावली निर्माण समितिले अध्ययन तथा समुदायस्तरीय छलफलका आधारमा "साँवा" लेखनलाई मानक रूपका रूपमा स्वीकार गरी प्रयोगमा ल्याएको उल्लेख गरिएको छ।<ref name="sanwa2425" /> === तुम्साँवा र पाक्साँवा === साँवा वंशभित्रका प्रमुख शाखाहरू [[तुम्साँवा]] र [[पाक्साँवा]] हुन्। समुदायमा प्रचलित मौखिक परम्पराअनुसार साँवा पुर्खाका सन्तानहरू जेठो र कान्छो शाखामा विभाजित भएपछि यी नामहरूको विकास भएको मानिन्छ। जेठो सन्तानको वंशलाई "तुम्साँवा" तथा कान्छो सन्तानको वंशलाई "पाक्साँवा" भनिएको उल्लेख पाइन्छ। लिम्बू भाषामा "तुम्बा" वा "तुम्भोबा" शब्दले जेठो वा अग्रजलाई जनाउने तथा "पाक्या" शब्दले कान्छोलाई जनाउने भएकाले यी नामहरू वंशगत विभाजनका आधारमा स्थापित भएका हुन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> यसरी तुम्साँवा र पाक्साँवा साँवा वंशका दुई प्रमुख शाखाका रूपमा विकसित भए। यद्यपि दुवै शाखाको साझा पुर्खा, सांस्कृतिक परम्परा तथा यक परम्परा एउटै रहेको मानिन्छ। यस कारण यी शाखाहरूलाई एउटै साँवा वंशका अभिन्न अंगका रूपमा हेरिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> भाषिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले हेर्दा साँवा समुदायको विकास लिम्बू समाजको व्यापक ऐतिहासिक प्रक्रियासँग सम्बन्धित रहेको देखिन्छ। समुदायका पुर्खाहरूले कुनै न कुनै भाषिक परम्परा बोकेर आएको अनुमान गरिए पनि वर्तमान साँवा समुदायले प्रयोग गर्ने भाषा, संस्कार तथा सांस्कृतिक अभ्यासहरू [[लिम्बू भाषा]], [[लिम्बू संस्कृति]] तथा [[लिम्बुवान]] क्षेत्रको ऐतिहासिक विकासक्रमसँगै क्रमशः स्थापित र विकसित भएको मानिन्छ।<ref name="sanwa2425" /> == १३. हमरजुङमा साँवाको आवादी र पहिलो बसोबास == साँवा लिम्बू समुदायको इतिहास अध्ययन गर्दा उठ्ने महत्वपूर्ण प्रश्नहरूमध्ये एउटा प्रश्न साँवा पुर्खाहरूले बसोबास गरेको वर्तमान [[हमरजुङ]] क्षेत्रमा उनीहरूभन्दा पहिले कुनै मानव समुदायको बसोबास थियो वा थिएन भन्ने हो। उपलब्ध मौखिक परम्परा, स्थानीय किम्बदन्ती तथा वंशावली अध्ययनका आधारमा हेर्दा साँवा पुर्खाहरूले आफ्नो प्रारम्भिक आवादी स्थापना गरेको [[चाङसिङ यक]] आसपासको क्षेत्रमा कुनै संगठित मानव समुदायको बसोबास रहेको स्पष्ट प्रमाण हालसम्म फेला परेको छैन।<ref>सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २६–२८।</ref> साँवा पुर्खाहरूले बसोबास गरेको क्षेत्र प्राकृतिक स्रोतले सम्पन्न रहेको वर्णन पाइन्छ। त्यहाँ वनजंगल, कन्दमूल, वनतरुल, भ्याकुर, गन्धारु, ऐसेलु, चुत्रो, लालीगुराँस तथा अन्य प्राकृतिक खाद्य स्रोतहरू प्रशस्त मात्रामा उपलब्ध रहेको बताइन्छ। यस्ता स्रोतहरूको उपलब्धताले प्रारम्भिक मानव बसोबासका लागि आवश्यक आधार प्रदान गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। यस कारण साँवा पुर्खाहरूले उक्त क्षेत्रलाई आफ्नो स्थायी बसोबासका लागि रोजेको हुन सक्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="sanwa2628">सुब्बा, क्षितिज (२०८३)। ''हाङबेरुहाङ साँवा वंशावली''। तेह्रथुम: साँवा वंश उत्थान संघ, पृ. २६–२८।</ref> स्थानीय मौखिक परम्परामा भने हमरजुङ तथा आसपासका केही क्षेत्रहरूमा "नागा" अथवा "खाम्बोड्वा" समुदायको बसोबास रहेको हुन सक्ने विश्वास पाइन्छ। विशेषगरी खैरेनी, पञ्चकन्या, ओख्रे तथा आइदिम क्षेत्रका गुफा, ओडार तथा असामान्य आकारका पुराना चिहानहरूसँग सम्बन्धित विभिन्न कथनहरू स्थानीय समाजमा प्रचलित छन्। कतिपय स्थानीय विश्वासअनुसार ती गुफा तथा चिहानहरू प्राचीन नागा समुदायसँग सम्बन्धित हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। यद्यपि यस सम्बन्धमा हालसम्म कुनै ठोस पुरातात्त्विक वा ऐतिहासिक प्रमाण प्राप्त भएको छैन।<ref name="sanwa2628" /> छथर क्षेत्रका विभिन्न स्थानहरूमा रहेका बहु-तले गुफा तथा ओडारहरूले भने प्राचीन कालमा कुनै न कुनै प्रकारको मानव गतिविधि भएको संकेत गर्ने सम्भावना देखाउँछन्। स्थानीय समुदायका केही सदस्यहरूले ती स्थानहरूलाई फिरन्ता वा घुमन्ते समुदायको अस्थायी आश्रयस्थलका रूपमा व्याख्या गर्ने गरेका छन्। तथापि, ती समुदायहरू को थिए, उनीहरूको संस्कृति कस्तो थियो वा उनीहरू साँवा समुदायसँग कुनै प्रकारले सम्बन्धित थिए कि थिएनन् भन्ने विषयमा पर्याप्त प्रमाण उपलब्ध छैन।<ref name="sanwa2628" /> साँवा वंशावलीमा उल्लेख भएअनुसार प्राचीन समयमा यस क्षेत्रमा कुनै घुमन्ते वा फिरन्ता समुदायको अस्थायी बसोबास रहेको हुन सक्ने सम्भावना भने पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरिएको छैन। नदी, खोल्सा तथा वनक्षेत्रको आसपास मानव गतिविधि हुनु स्वाभाविक मानिए पनि ती समुदायहरू स्थायी रूपमा बसोबास गर्थे वा पछि अन्यत्र सरे भन्ने विषय अझै अनुसन्धानको विषय रहेको छ।<ref name="sanwa2628" /> यस सम्बन्धमा स्थानीय समाजमा प्रचलित अर्को विश्वास नागा समुदायको उत्पत्ति तथा बसाइँसराइसँग सम्बन्धित छ। कतिपय कथनहरूमा नागा समुदाय यस क्षेत्रबाट अन्यत्र गएको वा विस्थापित भएको उल्लेख पाइन्छ। तर यस्ता कथनहरूलाई पुष्टि गर्ने ऐतिहासिक प्रमाण उपलब्ध नभएकाले ती विषयहरूलाई मौखिक परम्पराका रूपमा मात्र लिनुपर्ने देखिन्छ।<ref name="sanwa2628" /> उपलब्ध अध्ययन, मौखिक इतिहास तथा स्थानीय परम्पराहरूको समग्र विश्लेषण गर्दा वर्तमान हमरजुङ क्षेत्रमा संगठित रूपमा स्थायी बसोबास स्थापना गर्ने पहिलो समुदाय साँवा पुर्खाहरू नै थिए भन्ने निष्कर्षतर्फ संकेत गर्दछ। साँवा समुदायले जंगल फाँडेर कृषि, पशुपालन तथा सामाजिक संरचनाको विकास गरेको र त्यसैबाट यस क्षेत्रको स्थायी मानव बसोबासको प्रारम्भ भएको विश्वास गरिन्छ। यस कारण हमरजुङ क्षेत्रलाई साँवा लिम्बू समुदायको प्रारम्भिक सभ्यता, बसोबास तथा सांस्कृतिक विकासको केन्द्रका रूपमा लिइन्छ।<ref name="sanwa2628" /> == साँवाको हाङ र शासन प्रणाली == साँवा समुदायको पहिलो हाङ(राजा), अगुवा वा नेता को थिए? समाज विकास, सास्कृतिक र राजनीतिक प्रणाली के थियो? १. साँवा समुदायका पहिलो पुर्खा र नामकरण (हाङबेरुहाङ) [[साँवा वंश]] का प्रथम पुर्खा, अगुवा वा नेता [[हाङबेरुहाङ]] (हाङबेरुहाङ) हुन्। उनलाई सुरुमा साँवा, ग्रावा, साङवा, साबाँ आदि नामले चिनिन्थ्यो। तर, उनको नाम 'हाङबेरु' वा 'हाडबेरु' कसरी रहन गयो भन्ने सम्बन्धमा मुख्यतया तीनवटा ऐतिहासिक किम्बदन्तीहरू पाइन्छन्: हाङ्याबारी (भालुबाँस घारी) को सम्बन्ध: उनी [[हमरजुङ]] को कुनै स्थानमा रहेको भालुबाँस घारी (हाङ्याबारी) मा बस्ने गर्थे। बाँस सजिलै फुटाउन सक्ने बलियो भएकाले वा बाँसघारीमा उभिएको अर्थमा उनलाई 'हाङबाहेरु' भन्दाभन्दै 'हाङबेरु' भनिएको हो। [[लिम्बू भाषा]] मा 'हाङ्या' को सम्बन्ध भालुबाँससँग जोडिएकाले यो मत बढी विश्वासयोग्य देखिन्छ। खजुमसँगको प्रतिक्षा: अर्को भनाइ अनुसार, साँवाका अगुवा कतै लडाइँमा जान लाग्दा [[खजुम]] (अर्को वंश) लाई भालुबाँस घारीमा उभिएर पर्खिएका थिए। खजुमले 'हाङ्याबुङ' (बाँसघारी) मा पर्खिने व्यक्ति भन्दाभन्दै 'हाङबाबुङे' हुँदै 'हाङबेरु' नाम रहन गयो। फुर्तिको प्रतीक (हाहाङ साङसाङ): [[माङ्गेना]] (शिर उठाउने अनुष्ठान) गरी बिहानै भानेडाकमा मासुभात खाएर पेट टन्न अघाई युद्धमा जाँदा फुर्तिफार्ति (हाहाङ साङसाङ) गरेकाले उनको नाम हाङबेरु भएको भन्ने जनश्रुति पनि छ। शारीरिक बनोट र विशेषता: प्रथम पुर्खा हाङबेरुहाङ निकै ठूलो, अग्लो, हट्टाकट्टा र शूरवीर जीउडानका थिए। उनी बाँसका बोट खुकुरीले एकै चोटमा छिनाउने, शिकार गर्दा बाघलाई समेत एक्लै मार्ने र भुटेको मकै-भटमास खाए झैँ मासुका चोक्टाहरू एकमुठ्ठी मुखमा हानेर खान सक्ने महाबली थिए। २. सन्तान विस्तार र साँवा वंशको विभाजन [[हाङबेरुहाङ]] का दुई छोराहरू थिए, जसलाई जेठो (तुम) र कान्छो (पाक्पा) भनिन्थ्यो। यिनीहरू क्रमशः बाइला र फाइला थिए। जेठो छोराको सन्तानलाई तुम्भोया सावान भन्दाभन्दै कालान्तरमा [[तुम्साँवा]] भनियो। कान्छो छोराको सन्तानलाई पाक्पा सावान भन्दाभन्दै कालान्तरमा [[पाक्साँवा]] भनियो। यिनीहरूका सन्तानहरू [[हमरजुङ]] हुँदै [[आङदिम]] र देश-विदेशमा विस्तार हुँदै गए। ३. परम्परागत सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक प्रणाली साँवा समुदायको प्राचीन व्यवस्था हिन्दू राजाहरुको जस्तो एकात्मक वा हुकुमी शासन प्रणाली थिएन। यो पूर्णतः प्रथागत र लोकतान्त्रिक पद्धतिमा आधारित थियो: आपुङ्गी हाङ (स्वायत्त नेतृत्व): प्राचीन कबिला युगमा वंश वा समुदाय पिच्छे आफ्नै हाङ (नेता) हुन्थे। उनीहरू आफ्नो समुदायका प्रतिनिधि र संरक्षक थिए, कसैको अधीनमा बस्दैनथे। can ज्येष्ठता र सल्लाहकार प्रणाली: समाज सञ्चालनमा उमेरको ज्येष्ठता (पाका मानिसहरू) लाई प्रधान मानिन्थ्यो। बल र पराक्रम चाहिने कार्यमा युवाहरू परिचालित हुन्थे तर उनीहरू पाकाहरूको सल्लाह र नेतृत्वमा चल्दथे। चुम्लुङ (सामूहिक निर्णय पद्धति): समाजमा नीति-नियम बनाउन, व्यवहार सञ्चालन गर्न वा न्याय सम्पादन गर्न समुदायका अगुवाहरू ([[पासिङपादाङ]] र [[तुम्मिहाङ]]) को भेला बस्दथ्यो, जसलाई [[चुम्लुङ]] भनिन्छ। चुम्लुङको सामूहिक निर्णय र परामर्श नै सर्वोपरि हुन्थ्यो। मुन्धुममा आधारित सांस्कृतिक एकरूपता: साँवाहरूको भाषिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक समरूपता [[मुन्धुम]] मा आधारित थियो। समग्र [[याक्थुङ]] (लिम्बू) समुदायसँगको अन्तरघुलन र सहकार्यबाट उनीहरूले हमरजुङ तथा [[चाङसिङ यक]] (किल्ला) मा भाषा, धर्म र संस्कृतिको विकास गरे। ४. ऐतिहासिक भू-भाग, सिमाना र युद्धहरू साँवाहरूको ऐतिहासिक किल्ला [[चाङसिङ यक]] थियो। उनीहरूको मूल बसोबास [[तेह्रथुम]] को हमरजुङ-५ मा रहेको [[यास्वादेन]] (भगवतीथान) वा ओरधारा वरिपरि थियो, जसलाई गाउँको केन्द्र मानिन्छ। [[हाङमालुङ ढुङ्गा]]: हमरजुङमा 'हाङमालुङ' नामको एउटा ठूलो ढुङ्गा छ। किम्बदन्ती अनुसार हाङको रानी (हाङमा) त्यहाँ बसेर कपाल कोर्थिन् र घाम ताप्थिन्। अर्को मत अनुसार यो [[युभा]] (एक अलौकिक शक्ति) को रूप हो, जसको कपाल ढुङ्गाको टुप्पाबाट फेदसम्म (३००–४०० मिटर) झर्थ्यो र उनी लिम्बूवानभरि घुम्ने क्रममा यहाँ बस्थिन्। यो स्थान नजिकै [[चासोक]] र [[याक्या]] (पूजा) गर्ने प्राचीन थलो पनि छ। परदेनका हवेरुहरूसँगको लडाइँ र सहमति: साँवाहरूको धनकुटाको छथरका [[हवेरु]] हरूसँग लडाइँ भएको थाहा पाइन्छ। साँवाहरूले परदेनको 'पिलुम' भन्ने बेसी खेतसम्म कब्जा गरेर बुङ्गा गाडेका थिए भने हवेरुहरूले तेह्रथुम तर्फको तेलेखोला पारिको खेत अधीन गरेका थिए। पछि वर्षायाममा बाढीका कारण आउन-जान गाह्रो भएपछि आपसी सहमतिमा पिलुम खेत हवेरुले र कोराङ खेत हाङबेरुहाङका वंश (साँवा) ले लिने ऐतिहासिक सहमति भयो। लिम्बूवानका समकक्ष राजाहरू: हाङबेरुहाङको समकालीन समयमा छथर सुदापका खेवा राजा [[सुदेनहाङ]], पोखरीका खजुम राजा [[चाःचाला चाइदो]], परदेन खस्ताप धनकुटाका राजा र ताउखुबाजा [[खादीहाड]] (खादीहाङ) सँग उनको समकक्षताको सन्दर्भ आउँछ। ५. गोर्खाली शासनसँगको समायोजन र सुभाङ्गी प्रथा वि.सं. १८४३ (सन् १७७४) मा [[लिम्बूवान]] को गोर्खा राज्यसँग समायोजन भएपछि साँवाहरूको परम्परागत भूमि र [[किपट]] व्यवस्थामा राज्यको हस्तक्षेप बढ्न थाल्यो: गैह्र-लिम्बूहरूको प्रवेश: साँवाहरूको पुर्ख्यौली भूमि हमरजुङ र आङदिममा गुरुङ, मगर, भुजेल, दलित, शेर्पा र खस-आर्य (क्षेत्री-बाहुन) हरूको बसोबास विस्तार भयो र सुब्बाहरूले उनीहरूबाट तिरो (कर) उठाउन थाले। सात सुब्बाको व्यवस्था (वि.सं. १९५०): राज्यले साँवाहरूको किपट जग्गा लिनका लागि र समुदायमा फुट ल्याउन वि.सं. १९५० मा साँवाहरूमा '[[सात सुब्बा]]' को व्यवस्था गर्‍यो। यसले गर्दा माटो, बाटो, कुलो र चिहानघारी समेत सुब्बाहरूको आधारमा छुट्टिन गयो। कतिपय सुब्बाहरू जग्गा वा पैसा बुझाएर सुब्बा बनेका 'किनुवा सुब्बा' (तिरुवा सुब्बा) थिए। छ सुब्बाको व्यवस्था (वि.सं. १९९७): वि.सं. १९९७ मा आउँदा यो व्यवस्था पुनः परिमार्जन भई 'छ वटा सुब्बा' मा कायम भयो, जहाँ केही पुराना सुब्बाका सन्तान र केही नयाँ थपिएका थिए। ६. पछिल्लो पुस्ताका शूरवीरहरू साँवा वंशमा सुरवीरता र लडाकुपनको क्रम [[राणा शासन]] को अन्त्य र [[पञ्चायत काल]] को सुरुवाती समयसम्म पनि देखिन्थ्यो। पछिल्लो समयमा दुई पात्रहरू निकै प्रसिद्ध थिए: [[वीरबल साँवा]]: उनी फौदारी (लडाइँ/युद्धकला) का लागि नामी थिए। उनको टोलीले हवेरु, खजुम, मुचेरु, खादी, तुङधङ मात्र नभई चौबिसेसँग समेत वीरतापूर्वक फौदारी गरेको इतिहास छ। [[काँडडोके]]: उनी पनि असाध्यै वीर थिए, जसले शुक्रबारेमा लामो [[चोचोप्पा]] (चो/लुङ) - (एक प्रकारको विजय वा शक्तिको प्रतीक ढुङ्गा) रोपेका थिए भन्ने जनश्रुति छ। सन्दर्भ सामग्री (References) [[चेम्जोङ, २०६३]]: पाँचौँ शताब्दीको आठ गणराज्य र [[छथर]] का राजा [[खादीहाड]] को ऐतिहासिक सन्दर्भ। [[तिल्लिङ, २०७४, पृष्ठ १७५]]: इतिहासकार भरत तुङधङलाई उद्धृत गर्दै छथर क्षेत्रका ६ वटा मूल हाङहरूमध्ये [[हाङबेरुहाङ]] एक भएको तथ्य। [[सुब्बा, २०६७]]: छथर क्षेत्रमा मौलिक रूपमा बसोबास गर्ने ६ वटा मूल वंश/थरहरूको मुन्धुमी इतिहास। [[इङनाम, २०७० र २०७५]]: वि.सं. १९५० को [[सात सुब्बा]] प्रथा र [[रणबहादुर शाह]] को पालामा लिम्बूवानलाई १७ थुम (प्रशासनिक क्षेत्र) मा विभाजन गर्दा छथर एक थुम रहेको प्रशासनिक इतिहास। [[सुब्बा, २०८०]]: आदिवासी समुदायमा सुरक्षा र प्रतिनिधित्वका कारण हाङ (राजा) वा अगुवा प्रथाको सुरुवात भएको सिद्धान्त। [[मेख बहादुर लिम्बू]] (१०): प्राचीन साँवा लडाकु र समाजको इतिहास सम्बन्धी व्यक्तिगत कुराकानी (उमेर ९० वर्ष)। [[स्वस्ती प्रसाद माङ्गा]] (११): पूर्व प्रधानपञ्च (हमरजुङ/परेवादिन/धरान) सँग सिमाना, किपट, तिरो र ऐतिहासिक सहमतिका बारेमा गरिएको व्यक्तिगत कुराकानी। [[सुभाङ्गी प्रथा]] (१२): गाउँका नामी व्यक्तिलाई राजा-महाराजाद्वारा दिइने सुब्बा पद र त्यससँग जोडिएको प्रथागत अडिया र मुद्दा-मामिला मिलाउने न्यायिक एवं कर प्रणाली। == साँवाको बसोबास र यसको ऐतिहासिकता == साँवाको बसोबास र ऐतिहासिकता कति पुरानो हो भन्ने विषय स्पष्ट रूपमा ठोस लिखित प्रमाण नभएकाले मुख्य रूपमा [[मुन्धुम]], मौखिक परम्परा, किम्बदन्ती तथा सामाजिक स्मृतिहरूमा आधारित अध्ययनबाट विश्लेषण गरिएको छ। प्राप्त तथ्यहरू अनुसार साँवा समुदायको प्रारम्भिक बसोबास अरुणपार क्षेत्रबाट स्थानान्तरण हुँदै हालको छथर–हमरजुङ क्षेत्रमा विस्तार भएको मानिन्छ। तर यो बसाइसराइ कहिले र कुन युगमा भयो भन्ने निश्चित समयरेखा भने अझै स्पष्ट रूपमा स्थापित हुन सकेको छैन। ऐतिहासिक व्याख्याहरू अनुसार कतिपय स्रोतहरूले तत्कालीन [[खाम्बोडवा]] राज्यअन्तर्गतको खादी क्षेत्रसँग यसको सम्बन्ध जोड्ने गर्छन्, जसको शासनकाल करिब दुई हजार वर्ष पुरानो मानिन्छ (चेम्जोङ, २०६३)। त्यस आधारमा साँवा इतिहास कम्तीमा पनि दुई हजार वर्षभन्दा पुरानो हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ। तर केही विद्वान तथा स्थानीय धारणा अनुसार साँवाहरू हिमालय दक्षिणी क्षेत्रमा शिकारी–कृषि युगदेखि नै फैलिँदै आएको आदिवासी समूहको एक शाखा भएको हुन सक्ने पनि उल्लेख पाइन्छ। पुरातात्विक दृष्टिले हेर्दा व्यवस्थित लिखित अभिलेख, स्मारक वा ठोस संरचनागत प्रमाण अत्यन्त न्यून छन्। तथापि क्षेत्रमा भेटिने कालो ढुङ्गाका पुराना औजारहरू, जुन स्थानीय रूपमा ‘बज्र ढुङ्गा’ वा चट्याङ परेर बनेका भन्ने विश्वास गरिन्छ, वास्तवमा प्राचीन पाषाण युगीन औजार हुन सक्ने सम्भावना औँल्याइन्छ। साथै [[पुरातत्व]]सँग सम्बन्धित चिहान, चउतारा तथा समाधिस्थलहरूको अध्ययनबाट पनि सीमित मात्र ऐतिहासिक संकेतहरू प्राप्त हुन्छन्। साँवा वंशावलीअनुसार हालसम्म करिब ६७ पुस्तासम्मको वंशक्रमको अनुमान गरिएको छ। प्रारम्भिक पुस्तादेखि जेठो–कान्छो शाखा हुँदै लायोहाङ, नुयोहाङ, हाम्याङवा, हाम्सेडवा, तेनुफेन्जे जस्ता नामहरू मौखिक इतिहासमा विशेष रूपमा उल्लेख हुन्छन्, जसले समुदायमा नेतृत्व, युद्धकला, मुन्धुम ज्ञान र सामाजिक व्यवस्थापनको भूमिका खेलेको मानिन्छ। यसरी साँवाको ऐतिहासिक अध्ययनमा लिखित प्रमाणभन्दा बढी [[मुन्धुम]], मौखिक परम्परा, भाषिक संरचना, सांस्कृतिक अभ्यास, छरछिमेकको बसोबास ढाँचा, जनसंख्या विस्तार तथा साइनो–सम्बन्ध प्रणालीलाई मुख्य आधार बनाइएको छ। यी सबै पक्षहरू मिलाएर हेर्दा साँवा इतिहास दीर्घकालीन, तर मौखिक परम्परामा आधारित जटिल ऐतिहासिक विकास भएको समुदायको रूपमा बुझिन्छ। == हाडबेरुहाङ साँवाको लिखित प्रमाण र सान्दर्भिकता (Limbu Subba System) == Limbu people समाजमा ऐतिहासिक अध्ययन गर्दा लिखित प्रमाणलाई सबैभन्दा विश्वसनीय स्रोत मानिन्छ। तर लिम्बू/साँवा इतिहासमा लिखित परम्परा तुलनात्मक रूपमा ढिलो विकसित भएको देखिन्छ। यसले गर्दा धेरै इतिहास मौखिक परम्परा (मुन्धुम), किम्बदन्ती, वंशावली र सामाजिक स्मृति मा आधारित छ। लिखित परम्पराको विकास लिम्बुवान क्षेत्रमा खस नेपाली भाषा र देवनागरी लिपिको प्रयोग व्यापक रूपमा फैलिनु वि.सं. १८३१ (गोर्खा–लिम्बुवान एकीकरण) पछि मात्र देखिन्छ। त्यसअघि स्थानीय प्रशासन, कर प्रणाली र कागजातहरू सीमित मात्रामा मात्र लेखिने गर्थे। Gorkha–Limbuwan Treaty (1774–1831 era integration) पछि राज्य संरचना विस्तार हुँदै जाँदा मोहर, लालमोहर, बही र कर सम्बन्धी कागजातहरू उत्पादन हुन थाले। प्रारम्भिक लिखित प्रमाण उपलब्ध अभिलेखहरू अनुसार: वि.सं. १८४३ आसपासको लालमोहरमा लिम्बुवान क्षेत्रका अगुवाहरूको उल्लेख पाइन्छ (Chemjong/Ing nam संकलन) वि.सं. १८८४–१८९६ तिरका लालमोहरहरूमा छथर क्षेत्रका सुब्बा/राईहरूको नाम देखिन्छ वि.सं. १९११–१९२२ सम्मका कागजातहरूमा हमरजुङ क्षेत्रमा सुब्बा प्रणाली स्पष्ट रूपमा विकसित भएको देखिन्छ यी कागजातहरूमा उल्लेख भएका नामहरूबाट “सुब्बा प्रणाली” वंशानुगत प्रशासनिक संरचना भएको संकेत मिल्छ। सुब्बा प्रणाली (Subba System) लिम्बुवानमा Subba System of Limbuwan स्थानीय प्रशासनको प्रमुख संरचना थियो। यस प्रणाली अन्तर्गत: भूमि (किपट) व्यवस्थापन कर (तिरो/तोड़ा) संकलन न्याय र विवाद समाधान स्थानीय शासन सञ्चालन जस्ता अधिकार सुब्बाहरूलाई दिइन्थ्यो। हमरजुङ–छथर क्षेत्रमा साँवा वंश उपलब्ध वंशावली र लालमोहरहरू अनुसार हमरजुङ/छथर क्षेत्रमा सुब्बा प्रणाली क्रमशः विकसित भएको देखिन्छ। प्रारम्भिक प्रमुख सुब्बा नामहरू विभिन्न अभिलेखहरूमा यस प्रकार पाइन्छ: प्रारम्भिक उल्लेखित सुब्बा/राईहरू (वि.सं. १९४०–१९५० आसपासका स्रोतहरू) सुब्बा जयो सुब्बा धनपति सुब्बा नरध्वज सुब्बा महाबलसिंह सुब्बा कृष्ण राई चन्द्रवीर सुब्बा रुपदल पछि वि.सं. १९९७ सम्म तिरुवा सुब्बा र नयाँ दर्ता सुब्बाहरू थपिएको देखिन्छ। ऐतिहासिक विश्लेषण इतिहासविद् इमानसिंह चेम्जोङ लगायतका स्रोतहरू अनुसार लिम्बुवान क्षेत्रमा राज्य संरचना, लिपि प्रयोग र लिखित अभिलेख अपेक्षाकृत ढिलो विकास भएको मानिन्छ। � Wikipedia यसका कारणहरू: स्थानीय समाजको मौखिक परम्परा प्रमुख हुनु लिपि (सिरिजंगा लिपि) सीमित क्षेत्रमा मात्र प्रयोग हुनु राज्य संरचना विस्तार ढिलो हुनु अभिलेख संरक्षण कमजोर हुनु पुरातात्विक र मौखिक आधार लिखित प्रमाण नभए पनि इतिहास निम्न आधारमा अध्ययन गरिएको छ: मुन्धुम र मौखिक कथा चिहान/समाधिस्थल संरचना ढुंगा औजार (पाषाण युग संकेत) सामाजिक वंशावली (genealogy) स्थान नाम र सांस्कृतिक स्मृति निष्कर्ष साँवा/लिम्बू इतिहास पूर्ण रूपमा लिखित प्रमाणमा आधारित नभए पनि उपलब्ध लालमोहर, वंशावली र मौखिक परम्पराले देखाउँछ कि: सुब्बा प्रणाली कम्तीमा दुई सय वर्षभन्दा पुरानो प्रशासनिक संरचना हो हमरजुङ–छथर क्षेत्रमा मानव बसोबास धेरै पुरानो मानिन्छ इतिहास बुझ्न लिखित र मौखिक दुवै स्रोत आवश्यक छन् == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references /> == सन्दर्भ == <references><ref name="haweruhang" /></references> *सन्दर्भ (References) चेम्जोङ, इमानसिंह (२०६३), लिम्बुवान इतिहास सम्बन्धी अध्ययन सब्बा, विभिन्न (२०६७), लिम्बू/साँवा समुदायसम्बन्धी मौखिक इतिहास सङ्कलन [[मुन्धुम]] — लिम्बू समुदायको मौखिक धार्मिक–सांस्कृतिक ज्ञान परम्परा *सन्दर्भ (References) Iman Singh Chemjong – Kirat History and Culture <nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Iman_Xin_Chemjong⁠�</nowiki> � Wikipedia Limbuwan <nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Limbuwan⁠�</nowiki> kxa9338blblho9zaw3wib9oxouorvr2 0 150560 1361900 2026-06-15T06:30:46Z पर्वत सुवेदी 31224 [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1361900 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] oxi7nq4ygl9z4fidslm32362ox9etlk 0 150561 1361901 2026-06-15T06:32:50Z पर्वत सुवेदी 31224 [[पञ्चायती व्यवस्था]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1361901 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[पञ्चायती व्यवस्था]] 9aow2v25fzz84c6pq4crmfweisz1dp1 0 150562 1361902 2026-06-15T06:33:39Z पर्वत सुवेदी 31224 [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1361902 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३]] knkwt5m401ko5zamtq7g9ma6pvaf2ht 0 150563 1361903 2026-06-15T06:37:32Z पर्वत सुवेदी 31224 [[वि.सं २०१७ सालको शाही कदम]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1361903 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[वि.सं २०१७ सालको शाही कदम]] 7wehgrfk5llnay7qcax8199s9rl2t54 0 150564 1361921 2026-06-15T08:25:39Z ~2026-31719-93 78934 नयाँ पृष्ठ: वि.सं. २०४८ देखि २०७० सालको संविधान सभा निर्वाचनसम्म सुर्खेत जिल्लामा क्षेत्र नम्बर ३ अस्तित्वमा थियो। पुरानो क्षेत्र नम्बर ३ मुख्यतया पश्चिमी सुर्खेत (जस्तै: बड्डीचौर, सालको... 1361921 wikitext text/x-wiki वि.सं. २०४८ देखि २०७० सालको संविधान सभा निर्वाचनसम्म सुर्खेत जिल्लामा क्षेत्र नम्बर ३ अस्तित्वमा थियो। पुरानो क्षेत्र नम्बर ३ मुख्यतया पश्चिमी सुर्खेत (जस्तै: बड्डीचौर, सालकोट, बाबियाचौर, लगाम, गुटु, विजौरा, बेतान आदि) समेटेको क्षेत्र थियो, जुन भू-भाग अहिले पूर्ण रूपमा सुर्खेत क्षेत्र नम्बर २ मा पर्दछ। तत्कालीन समयमा यस क्षेत्रबाट नेपाली कांग्रेसका [[शिवराज जोशी]] र नेकपा एमालेका ऋषिप्रसाद शर्मा जस्ता नेताहरू निर्वाचित हुने गर्दथे। वि.सं. २०७४ मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले देशभरका निर्वाचन क्षेत्रहरू पुनर्गठन गरेपछि सुर्खेतमा पहिले रहेका ३ वटा क्षेत्रहरूलाई घटाएर २ वटा मात्र प्रतिनिधि सभा निर्वाचन क्षेत्र कायम गरिएको छ। त्यसैले पुरानो सुर्खेत क्षेत्र नम्बर ३ का भू-भागहरू अहिले क्षेत्र नम्बर १ र २ मा गाभिएका छन्।<ref>{{Cite web |title=Surkhet – 3 {{!}} 1994 House of Representatives Election Results – Nepal Archives |url=https://www.nepalarchives.com/content/surkhet-3-1994-house-of-representatives-election-results/ |access-date=2026-06-15 |language=en-US}}</ref> jj0d1yp20qwte3s1qnf7ftoos8e8aw2 0 150565 1361938 2026-06-15T11:09:27Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1357466452|Battle of Santiago (1962 FIFA World Cup)]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1361938 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match|title=1962 FIFA World Cup<br />Group 2|image=Batalla de Santiago.jpg|caption=Italy's [[Giorgio Ferrini]] being removed from the pitch by [[Carabineros de Chile]] policemen|event=|team1=[[Chile national football team|Chile]]|team1association={{flagicon|CHI|size=30px}}|team1score=2|team2=[[Italy national football team|Italy]]|team2association={{flagicon|ITA|1946|size=30px}}|team2score=0|details=|date=2 June 1962|stadium=[[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Estadio Nacional]]|city=[[Santiago|Santiago de Chile]]|referee=[[Ken Aston]] ([[The Football Association|England]])|attendance=66,057|weather=|image_size=250px}}'''सान्टियागो युद्ध''' ({{langx|it|Battaglia di Santiago}}, {{langx|es|Batalla de Santiago}})) [[१९६२ फिफा विश्वकप]]को समयमा भएको फुटबल खेल थियो, जुन २ जुन १९६२ मा स्यान्टियागोमा आयोजक [[चिली राष्ट्रिय फुटबल टोली|चिली]] र [[इटाली राष्ट्रिय फुटबल टोली|इटाली]]बीच खेलिएको थियो।<ref name="guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/06/theknowledge.sport|title=Battle of Santiago|last=Murray|first=Scott|date=6 November 2003|newspaper=The Guardian|access-date=26 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630150523/http://football.guardian.co.uk/news/theknowledge/0,,1079146,00.html|archive-date=30 June 2006|location=London|url-status=live}}</ref> यस खेलमा देखिएको हिंसाको स्तरबाट "सान्टियागोको लडाइँ" उपनाम प्रायो, जसमा दुई खेलाडीहरूलाई निकालियो, धेरै मुक्का प्रहार भए र चार पटक पुलिसको हस्तक्षेप आवश्यक थियो। खेलको रेफ्री केन एस्टोन थिए, जसले पछि पहेंलो र रातो कार्ड को आविष्कार गरे।<ref>{{Cite web |date=15 January 2002 |title=Ken Aston – the inventor of yellow and red cards |url=https://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=80623.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080606022246/http://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=80623.html |archive-date=6 June 2008 |access-date=21 October 2017 |website=FIFA.com}}</ref> == म्याच == पहिलो फाउल खेल सुरु भएको ३५ सेकेन्ड भित्र भयो।<ref name="YouTube2">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> इटालीका जर्जियो फेरिनीलाई आठौं मिनेटमा होनोरिनो लान्डामा फाउल गरेपछि मैदानबाट बाहिर पठाइएको थियो, तर उनले मैदान छोड्न अस्वीकार गरे र प्रहरीले उनलाई घिसार्दै बाहिर निकाल्नु पर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=Azzurri Almanac: Battle Scars |url=https://www.football-italia.net/node/48169 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423215119/https://www.football-italia.net/node/48169 |archive-date=23 April 2019 |access-date=23 April 2019}}</ref> त्यसपछिको भिडन्तमा, चिलीका लियोनेल सान्चेजले मुक्का हानी हम्बर्टो मास्चियोको नाक भाँचिदिए, तर फेरिनीलाई मैदान छोड्न भन्न व्यस्त रहेकाले इंलिस रेफ्री केन एस्टनले फाउललाई देखेनन्।<ref name="YouTube3">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> पहिलो हाफको ३८ औं मिनेटमा, सान्चेजले इटालियन मारियो डेभिडको अनुहारमा थप्पड हाने। लाइनम्यान केही मिटर मात्र टाढा भए पनि, सान्चेज फेरि सजायबाट बचे। केही मिनेट पछि जब डेभिडले सान्चेजको टाउकोमा लात हान्न खोजे, उनलाई मैदानबाट निकालियो।<ref name="guardian2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/06/theknowledge.sport|title=Battle of Santiago|last=Murray|first=Scott|date=6 November 2003|newspaper=The Guardian|access-date=26 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630150523/http://football.guardian.co.uk/news/theknowledge/0,,1079146,00.html|archive-date=30 June 2006|location=London|url-status=live}}</ref><ref name="US Soccer Players">{{cite web |last=Pendleton |first=Ken |date=16 March 2007 |title=The Battle of Santiago |url=http://www.ussoccerplayers.com/the-battle-of-santiago |accessdate=21 October 2017 |website=US Soccer Players}}{{Dead link|date=August 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> दुई टोली झगडा गरे र थुक्ने काम गरे, र प्रहरीले थप तीन पटक हस्तक्षेप गर्नुपर्‍यो।<ref name="YouTube">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> अन्तिम १६ मिनेटमा २ गोल गर्दै चिलीले २-० ले जित हासिल गर्‍यो, जसमा जैमे रामिरेजको हेडिङ गोल र जोर्ज टोरोको लामो दूरीको प्रहारले खेल जित्यो।।<ref name="YouTube">{{Cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFootball_Museum_TV2024">Football Museum TV (3 April 2024) [First published 2 June 1962]. [https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c "Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match"]. ''[[युट्युब|YouTube]]''. Archived from [https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c the original] on 9 September 2024.</cite></ref> चिलीका दुवै खेलमा रेफ्रीको भूमिका निर्वाह गरिसकेका एस्टनले फेरि कहिल्यै विश्वकप खेलमा रेफ्री गरेनन्। === विवरण === {{Football box | date = {{Start date|1962|6|2|df=y}} | time = 15:00 [[Time in Chile|CLT]] ([[UTC-04]]) | team1 = {{fb-rt|CHI}} | score = {{score link|1962 FIFA World Cup Group 2#Chile vs Italy|2–0|Battle of Santiago (1962 FIFA World Cup)}} | team2 = {{fb|ITA|1946}} | goals1 = *[[Jaime Ramírez (footballer, born 1931)|Ramírez]] {{goal|73}} *[[Jorge Toro|Toro]] {{goal|87}} | goals2 = | stadium = [[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Estadio Nacional]], [[Santiago]] | attendance = 66,057 | referee = [[Ken Aston|Kenneth Aston]] ([[The Football Association|England]]) | report = <ref group="Report">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/21/231/1472 |title=Chile vs Italy {{!}} Group Matches {{!}} 1962 FIFA World Cup Chile |publisher=[[FIFA]] |access-date=1 May 2026}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=231/match=1472/index.html |title=1962 FIFA World Cup Chile – Matches – Chile v Italy |publisher=[[FIFA]] |access-date=1 May 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201100528/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=231/match=1472/index.html |archive-date=1 December 2017}} }}</ref> }} * बर्नको युद्ध * बोर्डोको युद्ध * [[नुरेम्बर्गको लडाइँ (२००६ फिफा विश्वकप)|न्युरेमबर्गको युद्ध]] * फुटबल युद्ध * फिफा विश्वकपमा चिली * फिफा विश्वकपमा इटाली [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] b09zl220p9co0zrpp84t2l6pyrn01ss 1361940 1361938 2026-06-15T11:10:35Z Bishaldev100 28807 1361940 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match|title=1962 FIFA World Cup<br />Group 2|image=Batalla de Santiago.jpg|caption=Italy's [[Giorgio Ferrini]] being removed from the pitch by [[Carabineros de Chile]] policemen|event=|team1=[[Chile national football team|Chile]]|team1association={{flagicon|CHI|size=30px}}|team1score=2|team2=[[Italy national football team|Italy]]|team2association={{flagicon|ITA|1946|size=30px}}|team2score=0|details=|date=2 June 1962|stadium=[[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Estadio Nacional]]|city=[[Santiago|Santiago de Chile]]|referee=[[Ken Aston]] ([[The Football Association|England]])|attendance=66,057|weather=|image_size=250px}}'''सान्टियागो युद्ध''' ({{langx|it|Battaglia di Santiago}}, {{langx|es|Batalla de Santiago}})) [[१९६२ फिफा विश्वकप]]को समयमा भएको फुटबल खेल थियो, जुन २ जुन १९६२ मा स्यान्टियागोमा आयोजक [[चिली राष्ट्रिय फुटबल टोली|चिली]] र [[इटाली राष्ट्रिय फुटबल टोली|इटाली]]बीच खेलिएको थियो।<ref name="guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/06/theknowledge.sport|title=Battle of Santiago|last=Murray|first=Scott|date=6 November 2003|newspaper=The Guardian|access-date=26 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630150523/http://football.guardian.co.uk/news/theknowledge/0,,1079146,00.html|archive-date=30 June 2006|location=London|url-status=live}}</ref> यस खेलमा देखिएको हिंसाको स्तरबाट "सान्टियागोको लडाइँ" उपनाम प्रायो, जसमा दुई खेलाडीहरूलाई निकालियो, धेरै मुक्का प्रहार भए र चार पटक पुलिसको हस्तक्षेप आवश्यक थियो। खेलको रेफ्री केन एस्टोन थिए, जसले पछि पहेंलो र रातो कार्ड को आविष्कार गरे।<ref>{{Cite web |date=15 January 2002 |title=Ken Aston – the inventor of yellow and red cards |url=https://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=80623.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080606022246/http://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=80623.html |archive-date=6 June 2008 |access-date=21 October 2017 |website=FIFA.com}}</ref> == म्याच == पहिलो फाउल खेल सुरु भएको ३५ सेकेन्ड भित्र भयो।<ref name="YouTube2">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> इटालीका जर्जियो फेरिनीलाई आठौं मिनेटमा होनोरिनो लान्डामा फाउल गरेपछि मैदानबाट बाहिर पठाइएको थियो, तर उनले मैदान छोड्न अस्वीकार गरे र प्रहरीले उनलाई घिसार्दै बाहिर निकाल्नु पर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=Azzurri Almanac: Battle Scars |url=https://www.football-italia.net/node/48169 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423215119/https://www.football-italia.net/node/48169 |archive-date=23 April 2019 |access-date=23 April 2019}}</ref> त्यसपछिको भिडन्तमा, चिलीका लियोनेल सान्चेजले मुक्का हानी हम्बर्टो मास्चियोको नाक भाँचिदिए, तर फेरिनीलाई मैदान छोड्न भन्न व्यस्त रहेकाले इंलिस रेफ्री केन एस्टनले फाउललाई देखेनन्।<ref name="YouTube3">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> पहिलो हाफको ३८ औं मिनेटमा, सान्चेजले इटालियन मारियो डेभिडको अनुहारमा थप्पड हाने। लाइनम्यान केही मिटर मात्र टाढा भए पनि, सान्चेज फेरि सजायबाट बचे। केही मिनेट पछि जब डेभिडले सान्चेजको टाउकोमा लात हान्न खोजे, उनलाई मैदानबाट निकालियो।<ref name="guardian2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/06/theknowledge.sport|title=Battle of Santiago|last=Murray|first=Scott|date=6 November 2003|newspaper=The Guardian|access-date=26 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630150523/http://football.guardian.co.uk/news/theknowledge/0,,1079146,00.html|archive-date=30 June 2006|location=London|url-status=live}}</ref><ref name="US Soccer Players">{{cite web |last=Pendleton |first=Ken |date=16 March 2007 |title=The Battle of Santiago |url=http://www.ussoccerplayers.com/the-battle-of-santiago |accessdate=21 October 2017 |website=US Soccer Players}}{{Dead link|date=August 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> दुई टोली झगडा गरे र थुक्ने काम गरे, र प्रहरीले थप तीन पटक हस्तक्षेप गर्नुपर्‍यो।<ref name="YouTube">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> अन्तिम १६ मिनेटमा २ गोल गर्दै चिलीले २-० ले जित हासिल गर्‍यो, जसमा जैमे रामिरेजको हेडिङ गोल र जोर्ज टोरोको लामो दूरीको प्रहारले खेल जित्यो।।<ref name="YouTube">{{Cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFootball_Museum_TV2024">Football Museum TV (3 April 2024) [First published 2 June 1962]. [https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c "Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match"]. ''[[युट्युब|YouTube]]''. Archived from [https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c the original] on 9 September 2024.</cite></ref> चिलीका दुवै खेलमा रेफ्रीको भूमिका निर्वाह गरिसकेका एस्टनले फेरि कहिल्यै विश्वकप खेलमा रेफ्री गरेनन्। === विवरण === {{Football box | date = {{Start date|1962|6|2|df=y}} | time = 15:00 [[Time in Chile|CLT]] ([[UTC-04]]) | team1 = {{fb-rt|CHI}} | score = {{score link|1962 FIFA World Cup Group 2#Chile vs Italy|2–0|Battle of Santiago (1962 FIFA World Cup)}} | team2 = {{fb|ITA|1946}} | goals1 = *[[Jaime Ramírez (footballer, born 1931)|Ramírez]] {{goal|73}} *[[Jorge Toro|Toro]] {{goal|87}} | goals2 = | stadium = [[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Estadio Nacional]], [[Santiago]] | attendance = 66,057 | referee = [[Ken Aston|Kenneth Aston]] ([[The Football Association|England]]) | report = <ref group="Report">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/21/231/1472 |title=Chile vs Italy {{!}} Group Matches {{!}} 1962 FIFA World Cup Chile |publisher=[[FIFA]] |access-date=1 May 2026}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=231/match=1472/index.html |title=1962 FIFA World Cup Chile – Matches – Chile v Italy |publisher=[[FIFA]] |access-date=1 May 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201100528/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=231/match=1472/index.html |archive-date=1 December 2017}} }}</ref> }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} * बर्नको युद्ध * बोर्डोको युद्ध * [[नुरेम्बर्गको लडाइँ (२००६ फिफा विश्वकप)|न्युरेमबर्गको युद्ध]] * [[फुटबल युद्ध]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] gzvyiwmn6lei6mxvk1ywa0vq9kbwsqr 1361941 1361940 2026-06-15T11:11:00Z Bishaldev100 28807 1361941 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match|title=1962 FIFA World Cup<br />Group 2|image=Batalla de Santiago.jpg|caption=Italy's [[Giorgio Ferrini]] being removed from the pitch by [[Carabineros de Chile]] policemen|event=|team1=[[Chile national football team|Chile]]|team1association={{flagicon|CHI|size=30px}}|team1score=2|team2=[[Italy national football team|Italy]]|team2association={{flagicon|ITA|1946|size=30px}}|team2score=0|details=|date=2 June 1962|stadium=[[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Estadio Nacional]]|city=[[Santiago|Santiago de Chile]]|referee=[[Ken Aston]] ([[The Football Association|England]])|attendance=66,057|weather=|image_size=250px}}'''सान्टियागो युद्ध''' ({{langx|it|Battaglia di Santiago}}, {{langx|es|Batalla de Santiago}})) [[१९६२ फिफा विश्वकप]]को समयमा भएको फुटबल खेल थियो, जुन २ जुन १९६२ मा स्यान्टियागोमा आयोजक [[चिली राष्ट्रिय फुटबल टोली|चिली]] र [[इटाली राष्ट्रिय फुटबल टोली|इटाली]]बीच खेलिएको थियो।<ref name="guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/06/theknowledge.sport|title=Battle of Santiago|last=Murray|first=Scott|date=6 November 2003|newspaper=The Guardian|access-date=26 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630150523/http://football.guardian.co.uk/news/theknowledge/0,,1079146,00.html|archive-date=30 June 2006|location=London|url-status=live}}</ref> यस खेलमा देखिएको हिंसाको स्तरबाट "सान्टियागोको लडाइँ" उपनाम प्रायो, जसमा दुई खेलाडीहरूलाई निकालियो, धेरै मुक्का प्रहार भए र चार पटक पुलिसको हस्तक्षेप आवश्यक थियो। खेलको रेफ्री केन एस्टोन थिए, जसले पछि पहेंलो र रातो कार्ड को आविष्कार गरे।<ref>{{Cite web |date=15 January 2002 |title=Ken Aston – the inventor of yellow and red cards |url=https://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=80623.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080606022246/http://www.fifa.com/aboutfifa/developing/refereeing/news/newsid=80623.html |archive-date=6 June 2008 |access-date=21 October 2017 |website=FIFA.com}}</ref> == म्याच == पहिलो फाउल खेल सुरु भएको ३५ सेकेन्ड भित्र भयो।<ref name="YouTube2">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> इटालीका जर्जियो फेरिनीलाई आठौं मिनेटमा होनोरिनो लान्डामा फाउल गरेपछि मैदानबाट बाहिर पठाइएको थियो, तर उनले मैदान छोड्न अस्वीकार गरे र प्रहरीले उनलाई घिसार्दै बाहिर निकाल्नु पर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=Azzurri Almanac: Battle Scars |url=https://www.football-italia.net/node/48169 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423215119/https://www.football-italia.net/node/48169 |archive-date=23 April 2019 |access-date=23 April 2019}}</ref> त्यसपछिको भिडन्तमा, चिलीका लियोनेल सान्चेजले मुक्का हानी हम्बर्टो मास्चियोको नाक भाँचिदिए, तर फेरिनीलाई मैदान छोड्न भन्न व्यस्त रहेकाले इंलिस रेफ्री केन एस्टनले फाउललाई देखेनन्।<ref name="YouTube3">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> पहिलो हाफको ३८ औं मिनेटमा, सान्चेजले इटालियन मारियो डेभिडको अनुहारमा थप्पड हाने। लाइनम्यान केही मिटर मात्र टाढा भए पनि, सान्चेज फेरि सजायबाट बचे। केही मिनेट पछि जब डेभिडले सान्चेजको टाउकोमा लात हान्न खोजे, उनलाई मैदानबाट निकालियो।<ref name="guardian2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2003/nov/06/theknowledge.sport|title=Battle of Santiago|last=Murray|first=Scott|date=6 November 2003|newspaper=The Guardian|access-date=26 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630150523/http://football.guardian.co.uk/news/theknowledge/0,,1079146,00.html|archive-date=30 June 2006|location=London|url-status=live}}</ref><ref name="US Soccer Players">{{cite web |last=Pendleton |first=Ken |date=16 March 2007 |title=The Battle of Santiago |url=http://www.ussoccerplayers.com/the-battle-of-santiago |accessdate=21 October 2017 |website=US Soccer Players}}{{Dead link|date=August 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> दुई टोली झगडा गरे र थुक्ने काम गरे, र प्रहरीले थप तीन पटक हस्तक्षेप गर्नुपर्‍यो।<ref name="YouTube">{{cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}</ref> अन्तिम १६ मिनेटमा २ गोल गर्दै चिलीले २-० ले जित हासिल गर्‍यो, जसमा जैमे रामिरेजको हेडिङ गोल र जोर्ज टोरोको लामो दूरीको प्रहारले खेल जित्यो।।<ref name="YouTube">{{Cite web |last=Football Museum TV |date=2024-04-03 |orig-date=First published 2 June 1962 |title=Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match |url=https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c |archive-date=2024-09-09 |website=[[YouTube]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFootball_Museum_TV2024">Football Museum TV (3 April 2024) [First published 2 June 1962]. [https://web.archive.org/web/20240909191606/https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c "Chile vs Italy - World Cup 1962 - full match"]. ''[[युट्युब|YouTube]]''. Archived from [https://www.youtube.com/watch?v=XnQVY4PY35c the original] on 9 September 2024.</cite></ref> चिलीका दुवै खेलमा रेफ्रीको भूमिका निर्वाह गरिसकेका एस्टनले फेरि कहिल्यै विश्वकप खेलमा रेफ्री गरेनन्। === विवरण === {{Football box | date = {{Start date|1962|6|2|df=y}} | time = 15:00 [[Time in Chile|CLT]] ([[UTC-04]]) | team1 = {{fb-rt|CHI}} | score = {{score link|1962 FIFA World Cup Group 2#Chile vs Italy|2–0|Battle of Santiago (1962 FIFA World Cup)}} | team2 = {{fb|ITA|1946}} | goals1 = *[[Jaime Ramírez (footballer, born 1931)|Ramírez]] {{goal|73}} *[[Jorge Toro|Toro]] {{goal|87}} | goals2 = | stadium = [[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Estadio Nacional]], [[Santiago]] | attendance = 66,057 | referee = [[Ken Aston|Kenneth Aston]] ([[The Football Association|England]]) | report = <ref group="Report">{{multiref | {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/21/231/1472 |title=Chile vs Italy {{!}} Group Matches {{!}} 1962 FIFA World Cup Chile |publisher=[[FIFA]] |access-date=1 May 2026}} | {{cite web |url=http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=231/match=1472/index.html |title=1962 FIFA World Cup Chile – Matches – Chile v Italy |publisher=[[FIFA]] |access-date=1 May 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201100528/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=231/match=1472/index.html |archive-date=1 December 2017}} }}</ref> }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * बर्नको युद्ध * बोर्डोको युद्ध * [[नुरेम्बर्गको लडाइँ (२००६ फिफा विश्वकप)|न्युरेमबर्गको युद्ध]] * [[फुटबल युद्ध]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] psbpjn01qy60om6x4tsfnktw03s4d2j